open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Özbegistan Superligasy 2025

**2025 Özbegistan Super ligasy** (; hemaýatkärlik sebäpli Artel Super ligasy hökmünde tanalýar) — 1992-nji ýylda döredileninden bäri Özbegistanda ýokary derejeli futbolyň 34-nji möwsümi bolar. Nasaf 2024-nji ýyldaky kampaniýanyň gorag çempionlarydyr. Maşal Mubarek, Şurtan Guzar, Kokand 1912, Horazm we Buhara 2024 Özbegistan Pro ligasynda täze döredilen toparlar. Ilkinji oýun güni 2025-nji ýylyň 7-nji martynda, soň yglan ediljek seneler bilen geçiriler.

## Möwsüm wakalary
Öňki möwsümiň ahyrynda Özbegistan Futbol Assosiasiýasy Lokomotiwiň, Metallurgyň we Olimpiýanyň Özbegistan Pro ligasyna degişlidigini, ýerine ýerine Maşal Mubarek, Şurtan Guzar, Kokand 1912, Horazm we Buhara bellenendigini habar berdi.

Bu möwsüm ligada 16 topara çenli giňeldi.

## Stadionlar

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Özbegistan Super ligasynyň möwsümleri
Kategoriýa:2025-njy ýy Aziýa birleşiginiň futbol ligalarynda
Mukhemmetguly Ogşukow

**Muhammetkuli Mamedsakhatowiç Ogşukow** — türkmen döwlet işgäri we prokuror.
## Terjimehaly
1986-njy ýylda M.Gorki atyndaki Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlap, hukuk derejesini aldy.

1986—1988 - Bereket sebitiniň, Balkan we Mary welaýatlarynyň prokuratura ulgamynda sülçi-tejribeçi, sülçi, prokuror, Serhetabat, Takhtabazar, Parahat etraplarynda prokuror.

1989—1991 - Türkmen SSR Baş prokuraturasynyň kazyýet kararlarynyň kanunylygyna gözegçilik bölüminiň prokurory.

1991—2001 - Kaahka etrabynyň Tejen şäheriniň prokurorynyň orunbasary, Aşgabat şäheriniň prokurorynyň wezipesini ýerine ýetiriji.

2001-nji ýylyň 19-njy marty - 2002-nji ýylyň 1-nji apreli - Aşgabat şäheriniň prokurory.

2002-nji ýylyň 1-nji apreli - 2006-njy ýylyň 10-njy apreli - Türkmenistanyň Baş prokurorynyň birinji orunbasary, Aşgabat welaýatynyň prokurorynyň wezipesini ýerine ýetiriji.

2006-njy ýylyň 10-njy apreli - 2008-nji ýylyň 3-nji marty - Türkmenistanyň Baş prokurory

2008-nji ýylyň 3-nji martynda "işindäki kemçilikler" sebäpli işinden boşadyldy.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň Baş prokurorlary
Türkmenistanyň Baş prokuraturasy

**Türkmenistanyň Baş prokuraturasy** — döwlet kanunlarynyň, Prezidentiň we Ministrler Kabinetiniň hereketlerine, şeýle hem Türkmenistan Mejlisiniň kararlaryna takyk we birmeňzeş berjaý edilişine gözegçilik edýän Türkmenistanyň Prezidentine hasabat berýän döwlet edarasydyr.

## Baş prokurorlar

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň döwlet gurluşy
Turanid

Turanid ýa-da Turanoid, häzirki zaman fiziki antropologiýasynda ulanylmaýan, öňki döwürlerde Aziýaly (Mongoloid) we Ýewropaly (Europoid) kowumlaryň garyşmasyndan emele gelen adam kowumy hökmünde düşündirilýärdi. Umuman, bu kowum Aralid, Western Turanid (Günbatar Turanid), Andronowo-Turanid, Pamirid we Klasik Turanid ýaly bäş esasy topara bölünýär. Umuman türki halklarynda, käbir wenger we käbir mongol toparlarynda duş gelýär.
## Aýratynlyklar
Turanid kowumyň aýratynlyklaryna şular girýär:
* Orta göwrümli beden,
* Ortaça giň ýüz gurluşy,
* Brekisefal kellä şekili (gysga we giň kelle),
* Belli elmaç ýaly ýüzi kemikleri,
* Öňe çykyp duran, göni ýa-da pes burnuň üst bölegi,
* Köplenç göni burun gurluşy,
* Bugdaý reňkli deri,
* Göni ýada biraz tolkunly gara saç.

## Salgylanmalar
Dangatar Kopekow

**Dangatar Abdýewiç Kopekow** (1933-nji ýylyň 12-nji maýy, Aşgabat, Türkmen SSR - 2011-nji ýylyň 21-nji sentýabry, Aşgabat, Türkmenistan) — SSSR-iň döwlet howpsuzlyk edaralarynda şahsyýet we Türkmenistanda harby general, goşun generalydy. 1991-nji ýylda Türkmen SSR-iň KGB başlygy, 1991–1992-nji ýyllarda Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlygy, 1992–1998-nji ýyllarda Türkmenistanyň Goranmak ministri boldy.

## Terjimehaly
Türkmen. 1954-nji ýylda Çarjou şäherindäki V. I. Lenin döwlet pedagogika institutyny gutardy. Gumdag we Aşgabat mekdeplerinde geografiýa mugallymy we bilim bölüminiň müdiri, Türkmen SSR-iň Krasnowodsk sebitiniň Gumdag etrap jemgyýetçilik bilim bölüminiň mugallymy bolup işledi.

1959-njy ýylda SSSR-iň KGB-sine goşuldy. 1961-nji ýylda SSSR-iň Ministrler Geňeşiniň ýanyndaky Dzerjinskiý ýokary mekdebini gutardy. Türkmen SSR-iň Ministrler Geňeşiniň garamagynda KGB-iň 1-nji bölüminde işledi. Soňra SSSR-iň KGB-nyň birinji baş müdirligine (daşary ýurt aňtaw gullugy) geçirildi. 1968-nji ýylda Maşat şäherindäki Ingosstrah kompaniýasynyň wekilhanasynyň işgäri örtüginde KGB ýaşaýjysynyň kömekçisi hökmünde aňtaw işi üçin Eýrana iberildi. 1971-nji ýylda paş edildi, tussag edildi we SSSR- e deportasiýa edildi.

Şowsuzlykdan soň, Kopekowyň daşary ýurtda işlemegi mümkin däldi we Türkmen SSR-nyň Ministrler Geňeşiniň garamagynda KGB-de administratiw işe geçirildi. Daşary ýurt aňtaw gullugynda işlemegini dowam etdirdi: 1-nji bölümde bölüm müdiri, 1-nji bölümiň başlygynyň orunbasary we 1975-nji ýyldan başlap 1-nji bölümiň başlygy.

1984-nji ýylda Türkmen SSR-iň işgärler boýunça başlygynyň orunbasary, 1984-nji ýyldan 1990-njy ýyla çenli Türkmen SSR-iň KGB başlygynyň orunbasary. 1990-njy ýylyň iýun aýyndan başlap, Türkmen SSR-iň KGB başlygynyň birinji orunbasary. 1991-nji ýylyň mart aýyndan başlap, Türkmen SSR-iň KGB başlygydy. Ol KPSS-nyň agzasy we Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň agzasydy.

1991-nji ýylyň sentýabr aýyndan 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwaryna çenli Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygydy. 1992-nji ýylyň 7-nji ýanwarynda Türkmenistanyň goranmak ministri wezipesine bellendi we gysga wagtyň içinde Türkmenistanyň Harby institutynyň rektory wezipesine bellendi. Türkmenistanyň prezidenti S.Niýazowa uly täsir etdi. General-leýtenant (1992). 1990-njy ýyllaryň başynda D.Kopekowa general-polkownik, soňra bolsa Türkmenistan goşun generaly derejesi berildi.

1998-nji ýylyň 12-nji sentýabrynda Aşgabatda terrorçylykly hüjüm bolup, ýedi adam öldi. S.Niýazowyň janyna kast etmek synanyşygydygy we terrorçy toparyň agzalarynyň türkmen goşunynyň agzalarydygy mälim edildi. 1998-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda Goranmak ministri Kopekow wezipesinden aýryldy, derejesinden mahrum edildi we Türkmenistan Ministrler Kabinetiniň hukuk goraýyş we harby gulluklar bölüminiň başlygy wezipesine bellendi. Şol bir wagtyň özünde birnäçe harby işgär tussag edildi we birnäçe goşun we aňtaw gullugynyň işgärleri işinden boşadyldy. 1999-njy ýylda pensiýa çykdy.

## Salgylanmalar
Allaşukur Öwezow

**Allaşukur Öwezow** — 1992-nji ýylda Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy.

## Terjimehaly
1933 ýylda Kaakhka etrabynyň Kowşut obasynda doguldy.

Türkmen döwlet uniwersitetiniň geografiýa bölümini (geologiýa hünäri boýunça) we SSSR-iň Ministrler geňeşiniň garamagyndaky KGB ýokary mekdebini (1972) tamamlady.

1956-njy ýyldan 1966-njy ýyla çenli Türkmen SSR-iň Ministrler Geňeşiniň ýanyndaky Geologiýa bölüminde dürli wezipelerde işledi.

1966-njy ýyldan 1970-nji ýyla çenli Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň Nebit we himiýa senagaty bölüminiň mugallymy, soňra Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi komitetiniň guramaçylyk we partiýa işleri bölüminiň müdiri bolup işledi.

KGB-ä 1970-nji ýylyň noýabr aýynda SSSR-iň Ministrler Geňeşiniň ýanyndaky KGB ýokary mekdebinde okady. 1972-nji ýyldan başlap, Türkmen SSR-iň Ministrler Geňeşiniň ýanyndaky KGB enjamynyň işgäri bolup işledi. 1974-nji ýylyň awgustyndan başlap, Türkmen SSR-iň Ministrler Geňeşiniň ýanyndaky KGB 5-nji bölüminiň başlygy boldy. 1978-nji ýylyň aprelinden başlap, Aşgabat sebiti boýunça KGB müdirliginiň başlygy boldy.

1983-nji ýyldan 1991-nji ýyla çenli Mary sebiti boýunça KGB müdirliginiň başlygy, soňra Türkmen SSR-iň KGB enjamynyň - Türkmenistan Respublikasynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň agzasy bolup işledi. 1992-nji ýylyň ýanwar aýyndan Türkmenistan Respublikasynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy bolup işledi. 1992-nji ýylyň maý aýynda Merkezi Aziýa serhet etrabynyň serkerdesiniň birinji orunbasary wezipesine bellenilmegi sebäpli işinden aýryldy. 1992-nji ýylyň oktýabr aýynda Merkezi Aziýa serhet etraby Täjigistan Respublikasyndaky Russiýa Federasiýasynyň Serhet goşunlary toparyna öwrüldi.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Kaka etrabynda doglanlar
Türkmenistanyň prezidentiniň howpsuzlyk gullugy

**Türkmenistanyň prezidentiniň howpsuzlyk gullugy** — Türkmenistanyň prezidentiniň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin jogapkär döwlet edarasy, Türkmenistanyň çäginde operasiýa-derňew işlerini geçirmäge ygtyýar berildi.

## Taryh
Türkmenistanda prezidentlik wezipesi 1990-njy ýylyň 11 oktýabrynda "Türkmen SSR-de prezidentiň dolandyryş görnüşini döretmek we Türkmen SSR-iň konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek barada" TSSR kanuny bilen döredildi. TSSR-nyň prezidentiniň ilkinji saýlawlary 1990-njy ýylyň 27 oktýabrynda geçirildi.

1990-njy ýylyň 16 noýabrynda Türkmen SSR-iň Councilokary Geňeşiniň "Türkmen SSR-iň ýokary wezipeli adamlarynyň işini üpjün etmek baradaky" karary bilen, Türkmen SSR-iň prezidenti üçin şahsy howpsuzlyk üpjünçiligi TSSR-iň Döwlet Howpsuzlyk Komitetiniň ygtyýaryna berildi, bu bölüm Türkmeniň häzirki Howpsuzlyk Gullugynyň prototipi bolupdy.

1990-njy ýyllaryň başynda (takyk senesi belli däl) Türkmenistanyň Prezident Howpsuzlyk Gullugy Milli Howpsuzlyk Komitetinden aýryldy we gönüden-göni Türkmenistanyň Prezidentine hasabat berýän garaşsyz edara öwrüldi. Podpolkownik Akmyrat Rejepow Prezidentiň howpsuzlyk gullugynyň ilkinji başlygy boldy.

1994-nji ýylyň 23-nji sentýabrynda Türkmenistanyň "Amal-derňew işleri" kanuny güýje girdi. Bu kanuna laýyklykda, derňew-derňew işleriniň esasy maksatlaryndan biri Türkmenistanyň prezidentiniň howpsuzlygyny üpjün etmek. Şeýle hem bu kanun, Türkmenistanyň Prezidentiniň Howpsuzlyk gullugyna Içeri işler, milli howpsuzlyk, serhet gullugy we Goranmak ministrliginiň aňtaw bölümleri bilen birlikde Türkmenistanyň çäginde operasiýa-derňew işlerini geçirmäge ygtyýar berdi.

## Jogapkärçilikler
Türkmenistanyň "Türkmenistanyň prezidenti barada" kanunyna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezident gullugynyň jogapkärçiligi şulary öz içine alýar:
* Türkmenistanyň prezidentine we onuň maşgala agzalaryna ýaşaýyş we transport hyzmatlaryny bermek (Türkmenistanyň Prezidentiniň Executiveerine ýetiriji müdirliginiň Dolandyryş müdirligi we Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligi bilen bilelikde);
* Türkmenistanyň prezidentine ýörite aragatnaşyk enjamlary bermek;
* Türkmenistanyň prezidenti, Türkmenistanyň prezidentiniň aýaly we Türkmenistanyň prezidenti bilen bile ýaşaýan beýleki maşgala agzalary üçin howpsuzlygy üpjün etmek.

2003-nji ýylyň 15-nji awgustynda Türkmenistanyň "Terrorçylyga garşy göreş" kanunyna laýyklykda Türkmenistanyň Prezident Howpsuzlyk Gullugynyň jogapkärçiligi terrorçylyga gönüden-göni garşy göreşmegi öz içine alýar.

Kategoriýa:Türkmenistanyň döwlet gurluşy
Türkmenistanda jelepçilik

**[[Türkmenistan]]da jelepçilik** — bikanun, ýöne giňden ýaýrandyr. Sowet Soýuzy dargansoň, ýurtda jelepçilik köpeldi. Garyplyk aýallaryň kämahal maşgala agzalarynyň basyşy astynda jelepçilige ýüz tutmagynyň bir sebäbi.

Jelepler barlarda, kazinolarda we gijeki klublarda ýygylyar, käbirleri geroine endik edýärler. Esasy ýük awtoulag duralgasy bolan Daşoguzda gijeki ýük awtoulag ammarlarynda köp “gijeki kebelek” hyzmat awtoulag sürüjileri.

## Jelepçilik we VIP şexslar
Saparmyrat Nyýazowyň ýolbaşçylygynda döwlet jelepçiliginiň bir görnüşi girizildi. Özüne çekiji mekdep okuwçylary we uniwersitet okuwçylary welaýat şäherlerinden Aşgabat şäherine iberildi we ýokary derejeli işgärleri we abraýly adamlary "gyzyklandyrmak" üçin tälim aldylar.

Talyplar ýerli işgärler tarapyndan saýlandy. 17 ýaşdan 20 ýaşa çenli, uzyn, inçe we saçlary we dişleri gowy bolmalydy. Ondan ýüz öwürmäge rugsat berilmedi. Ilkibaşda olar haýsydyr bir milletden bolup bilerdi, ýöne soňra diňe "arassa" türkmen aýallary saýlandy.

Aşgabat şäherine göçenden soň, edep-terbiýe, saçak düzmek we nahar bermek bilen meşgullandylar. Şeýle hem, aşaky derejeli işgärlere "hyzmat etdiler".

## Seks söwdasy
Türkmenistan, seks söwdasyna sezewar bolan aýallar, şol sanda çagalar üçin çeşme ýurt. Türkiýe, Russiýa we Hindistan türkmenleriň pidalary üçin iň köp ýaýran ýer, ondan soň Ýakyn Gündogarda, Günorta we Merkezi Aziýada we Ýewropada beýleki ýurtlar bar. Türkmenistanyň oba ýerleriniň ýaşaýjylary ýurtda we daşary ýurtlarda adam söwdasynyň pidasy bolmak howpy ýokary.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan jemgyýeti
Dragan Ćeran

**Dragan Ćeran** (Serb Kiril: Драган Ћеран; 1987-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda doglan) Özbegistan Super ligasynyň Nasaf klubynyň hüjümçisi hökmünde çykyş edýän serb professional futbolçysy. Karýerasyna Smederewo bilen Serbiýanyň Superligasynda başlady.
## Salgylanmalar
Rabitabank

**Rabitabank** — Azerbaýjanda işleýän bank bolup, 1993-nji 30-njy iýunynda döredilen açyk paýdar jemgyýetidir.

## Bank hakda
Rabitabank Azerbaýjan Respublikasynyň Merkezi Bankynyň 136 belgili ygtyýarnamasy esasynda 1993-nji ýylda işine başlapdyr. Bank söwda, önümçilik, gurluşyk, oba hojalygy, ulag we aragatnaşyk ýaly ugurlarda işleýän kärhanalara hem-de hususy şahslara ähli görnüşli maliýe hyzmatlaryny berýär.  
Rabitabank 27 şahamça, 75 bankomat we 1 bölümden ybarat hyzmat ulgamyna eýedir. Bankyň hyzmatlary Sumgait, Quba, Qusar, Xaçmaz, Länkäran, Gänjä, Şämkir, Şirwan, Şäki, Nakhçivan, Şamaxi, Kürdämir, Ağsu, Masallı we Ağjabädi ýaly şäherleri öz içine alýar.

1994-nji ýylda Bank Azerbaýjan Banklar Assosiasiýasyna we Bakı walýuta biržasyna kabul edilipdir. Şol ýyl Ýasamal şahamçasy ilkinji bolup açylypdyr.  
Rabitabank SWIFT, Europa International, Visa International töleg ulgamyna agzalyk edýär. Şeýle hem Western Union, Zolotaya Korona we Contact ýaly pul geçirim ulgamlarynyň esasy hyzmatdaşydyr.

2019-njy ýylda bank täze logony we korporatiw stili girizip, rebrendiň geçiripdir.

## Bank hyzmatlary
### Kartmane
Debet, kredit we premium kartlaryny birleşdirýän “Kartmane” arkaly Azerbaýjanyň we dünýäniň islendik ýerinde çalt tölegleri amala aşyrmak bolýar. Kartmane arkaly kartdan karta geçirimler we ATM-dan nagt pul alyş pulsuzdyr.

### Rabita Mobile
“Rabita Mobile” programmasy arkaly 700-den gowrak tölegi telefon arkaly ýerine ýetirmek bolýar. Şeýle hem karta-karta geçirim, hasap paýlaşmak, dostlara pul ibermek, ÄDV yzyna almak, awto-parking tölegleri ýaly mümkinçilikleri özünde jemleýär.

### RabitaBot
Azerbaýjanda “Messenger” we “Telegram” arkaly maliýe amallaryny ýerine ýetirýän ilkinji çat-bot. Ulanyjy telegram arkaly çalt tölegleri amala aşyryp, kommunal tölegleri hem geçirip biler.

## Ulgam we şahamçalar
Rabitabankyň 27 şahamçasy, 75 ATM-i we 1 bölümi bar. Bank 400 müňden gowrak müşderä hyzmat edýär we döwlet tarapyndan guralýan birnäçe sosial taslamalara gatnaşýar.

## Dolandyryş
### Gözegçilik geňeşi
* Zakir Nuriýew — Gözegçilik geňeşiniň başlygy.
* Rauf Äliyev — geňeş agzasy.
* Rehman Äliyev — geňeş agzasy.

### Dolandyryjylar geňeşi
* Aýdyn Hüseýnow — başlyk.
* Orhan Gültekin — birinji orunbasar.
* Samir Rzäýew — baş direktor.
* Ramil Nesibow — baş tehnolog.
* Natik Nowruzow — baş risk dolandyryjysy.

## Sylaglary
* “Azeri Business Award” baýragynda Kartmane “Ýylyň bank önümi” saýlanypdyr.
* “Visa Global Challenge” halkara bäsleşiginde Rabitabank 17 toparyň arasynda 1-nji orny eýeläpdir.
* Kiýew Halkara Reklama Festiwalynda “Nagt däl tölegleriňizi ediň” kampaniýasy bilen iki altyn baýrak aldy.
* Aziýa Ösüş Bankynyň “Trade and Supply Chain Awards 2024” baýraklarynda “Azerbaýjanyň öňdebaryjy hyzmatdaş banky” hökmünde tanaldy.
## Çeşme


## Daşky baglanyşyklar
* Resmi websaýt
Akmyrat Rejepow

**Akmyrat Rejepow** — Saparmyrat Nyýazowyň Howpsuzlyk başlygy bolup işlän türkmen generaly. 2006-njy ýylyň dekabrynda Niýazow ölenden soň Goranmak ministri Agageldy Mämmetgeldyýewiň tussag edilmegine gatnaşandygy aýdylýar.

2007-nji ýylyň 16-njy maýynda işinden aýrylýança Gurbanguly Berdimuhamedowyň howpsuzlyk başlygy wezipesinde galdy. 2007-nji ýylyň iýun aýynda ogly Nurmyrad Rejepow bilen bilelikde 20 ýyl azatlykdan mahrum edilen.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan syýasatçylary
Kategoriýa:Türkmenistan tussaglary
Aurelius we Natalýa

**Aurelius we Nataliýa**(d. 852) Abd ar-Rahman II., Kordoba emiri tarapyndan öldürilen hristian jübütlerdi. Olary Katolik kilisesi we Prawoslaw kilisesi şehit we mukaddes hasaplaýarlar.

## Durmuş
Aurelius Sewilýada baý maşgalada dünýä indi. Kakasy musulman arap, ejesi Ispaniýaly hristian. Çagalygynda ýetim bolansoň, gizlin mesihi bolan daýza tarapyndan ulaldy. Şol döwürde Ispaniýanyň Muruş patyşalyklarynda hristianlar yzarlanýardy..
Aurelius musulman maşgalasynyň gyzy Sabigotho bilen durmuş gurdy. Toýdan soň Sabigotho hristian dinini kabul etmegi ýüregine düwdi we Natalýa adyny aldy. Coupler-aýal Kordoba emirliginde ýaşaýardylar, bir gyzy bardy we hristianlar hökmünde gizlin ýaşadylar. Şol döwürde yslamdan hristian dinini kabul etmek ölüm jezasydy..

Günleriň birinde Aurelius Mesihe imanyny aç-açan aýdýan hristian täjiriniň köpçülikleýin ýenjilmegine şaýat boldy. Bu wakadan haýran galan Aurelius we Natalýa indi imanyny gizläp bilmejekdiklerine karar berdiler. Gyzlary üçin pul bölüp, galan pullaryny garyplara paýladylar. Soň bolsa öz imanlaryny aç-açan yglan edip, tussag edilen hristianlara ideg edip başladylar.

## Hormat
Aurelius we Natalýanyň baýram güni 27-nji iýulda bolýar. Olar miladydan öňki 850-nji we 859-njy ýyllar aralygynda şol şäherde jezalandyrylan Kordoba şehitleriniň arasynda.

Galyndylar Aurelius Panama-Stadt *Santa Mariýa la Antigua şäheriniň Metropoliten sobor bazilika* gurbanlyk ýerinde saklanýar.

## Çeşme

## Salgylanmalar
* Keramatly Aurelius we Nataliýa catholic.org sahypasynda 
* Santa Liliosa de Córdoba, Mártir
Katolik kilisesi

**Katolik kilisesi** (grekçe: Καθολική Εκκλησία (katolikī ́ ekklīsía) *kök buthana *adamlar diýilýär'', şeýle hem latynça Eklesia Katolika, Ispaniýa: Katolik Dünýä buthanasy Rim Papasy

Uly bölüm XI asyry irki ybadathananyň Günbatar Europeewropa, gündogar Europeewropadaky Pisantinan imperiýasy -dan aýrylmagy bilen tamamlady.

XVI asyrda Protestant kilisesi Katolik kilisesi aýryldy.

Ispanlar we Portugaliýalylar katolik buthanasyny [Afrika] ýaýratdy

[Kategoriýa:Hristiançylyk
Saparmyrat Seýdow

**Saparmurat Seýdowiç Seýdow** (1942-nji ýylyň 22-nji apreli, Aşgabat - 2013-nji ýylyň 28-nji iýuly) Türkmenistanda harby we hökümet işgäri.
## Terjimehaly
Türkmenistan döwlet uniwersitetinde okap, 1965-nji ýylda okuwy gutardy.

Okuwy gutarandan soň, Büzmeýin şäherindäki internatda iş tapdy we 1965-1968-nji ýyllarda iňlis dilini öwretdi. 1968-nji ýylda Türkmen SSR-iň KGB-sinde işe başlady. 1991-nji ýyldan 1992-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygynyň birinji orunbasary bolup işledi.

1992-nji ýylyň 25-nji maýyndan 1996-njy ýylyň 11-nji oktýabry aralygynda Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy bolup işledi. 1992-nji ýylyň 26-njy maýynda general-maýor wezipesine bellenildi. 1992-nji ýylyň 21-nji dekabrynda general-leýtenant wezipesine bellenildi.

1996-njy ýylyň 11-nji oktýabryndan başlap, Türkmenistanyň prezidentiniň milli howpsuzlyk boýunça döwlet geňeşçisi bolup işledi.

1996-njy ýylyň 2-nji fewralyndan 1997-nji ýylyň 6-njy iýunyna çenli Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça Döwlet komissiýasynyň başlygy bolup işledi.

1999-njy ýylyň 23-nji martyna çenli Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygynyň orunbasary bolup işledi. 23-nji martda ýerine ýetiren kemçilikleri sebäpli bu wezipeden boşadyldy we general-leýtenant wezipesine bellenildi. Işinden aýrylandan soň, ol pensiýa çykdy.

2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda, Aşgabatda, Türkmenistanyň Halk Demokratik Hereketi Saparmurat Niýazowyň re regimeimini agdarmaga synanyşanda, Saparmurat Seýdow meýilleşdirilen jenaýat barada habar bermediklikde aýyplandy we tussag edildi. 2003-nji ýylda geçirilen kazyýet işinde Seýdowyň iň ýokary howpsuzlyk jeza koloniýasynda alty ýyl, hökümi gutarandan soň bellenen ýerde bäş ýyl hökmany ýaşamagy we üç ýyl ýolbaşçy wezipelerini ýa-da maliýe jogapkärçiligini saklamagy gadagan etdi.

Ol 2008-nji ýylyň oktýabr aýynda türmeden boşadyldy.

2012-nji ýylda bejergi almak üçin daşary ýurda gitmäge synanyşdy we gitmek üçin häkimiýetlere ýüz tutdy, emma ret edildi.

2013-nji ýylyň 28-nji iýulynda Aşgabatda aradan çykdy.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň döwlet işgärleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň generallary
Kategoriýa:General-polkowniklar
Kategoriýa:Türkmen döwlet uniwersitetiniň uçurymlary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlyklary
Muhammet Nazarow

**Muhammet Nazarowiç Nazarow** — türkmen döwlet işgäri.
## Terjimehaly
1996-njy ýylyň 11-nji oktýabryna çenli Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygynyň orunbasary bolup işledi.

1996-njy ýylyň 11-nji oktýabryndan 2002-nji ýylyň 14-nji martyna çenli Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy bolup işledi. 1998-nji ýylyň 26-njy oktýabrynda oňa Türkmenbaşy ordeni berildi. 2001-2002-nji ýyllar aralygynda Türkmenistan Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary bolup işledi. 2001-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda oňa "Garaşsyz Türkmenistana bolan uly söýgi üçin" ordeni berildi.

2001-nji ýylyň 7-nji maýyndan 2002-nji ýylyň 4-nji martyna çenli esasy işinden başga-da, Türkmenistanyň Prezidentiniň hukuk meseleleri we hukuk goraýjy we harby edaralaryň işini utgaşdyrmak boýunça geňeşçisi bolup işledi.

2002-nji ýylda Muhammet Nazarowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň işgärleriniň bir toparyna - "Muhammet Nazarow meselesi" boýunça jenaýat jogapkärçiligine çekildi. Bu topar Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 11 maddasyna laýyklykda bilkastlaýyn adam öldürmek, wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak we korrupsiýa ýaly jenaýatlarda aýyplandy. 2002-nji ýylyň 4-nji martynda Muhammet Nazarow general-polkownikden general-leýtenant wezipesine bellenildi. 2002-nji ýylyň 2-nji aprelinde harby derejesinden mahrum edildi. 2002-nji ýylyň 18-nji iýunynda Muhammet Nazarow 20 ýyl azatlykdan mahrum edildi.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan Ministrler Kabinetiniň başlyklarynyň orunbasarlary
Kategoriýa:Türkmenbaşy ordeniniň kawaleri
Kategoriýa:General-polkowniklar
Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlyklary
Kategoriýa:Garaşsyz Türkmenistana uly söýgi üçin ordeni sahyplary
Türkmenistanyň içeri işler ministrligi

**Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi** — Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jemgyýetçilik tertibini we jemgyýetçilik howpsuzlygyny goramak, şeýle hem jenaýatlaryň ýüze çykarylmagy we öňüni almak bilen baglanyşykly wezipeleri amala aşyrýan merkezi ýerine ýetiriji edaradyr.
### Ministrler

## Salgylanmalar

Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň ministrlikleri
Kategoriýa:1992-nji ýylda Türkmenistanda döredilen
Kategoriýa:Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralary
Ýaýlym Berdyýew

**Ýaýlym Ýagmyrowiç Berdiýew** (1972-nji ýylda doglan) — türkmen döwlet işgäri, Türkmenistanyň öňki Goranmak ministri, Türkmenistanyň öňki Milli howpsuzlyk ministri we general-maýor (2020).

## Terjimehaly
Türkmenistan SSR-niň Bäherden etrabynda doglan.

Ýokary bilim: 1994-nji ýylda Türkmenistan oba hojalyk uniwersitetiny inžener-mehanik hünäri boýunça tamamlady.

Uniwersitetde okuwyny we işjeň harby gullugyny tamamlandan soň, 1995-nji ýylda Serdar şäherinde ATK-3007 mehaniki bolup işe başlady.

1995-nji ýyldan 2003-nji ýyla çenli ol Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň Ahal welaýat edarasynda dürli wezipeleri eýeledi we Milli Howpsuzlyk ministrliginiň 2-nji bölüminde uly operasiýa işgäri bolup işledi.

2003-nji ýyldan 2006-njy ýyla çenli ol Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak boýunça döwlet gullugynyň bölüminde uly inspektor, bu gullugyň Aşgabatdaky edarasynyň başlygynyň orunbasary we Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak boýunça döwlet gullugynyň başlygynyň orunbasary wezipelerinde işledi.

2006–2007 – Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak boýunça döwlet gullugynyň başlygy, Türkmenistanyň Prezidentiniň edarasynyň hukuk goraýjy we harby edaralarynyň işini seljermek bölüminiň müdiri.

2007–2008 – Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak boýunça döwlet gullugynyň başlygy.

2008-nji ýylyň maý–iýun aýlary – Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy.

2008–2009-njy ýyllar aralygynda – Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygy.

2009-njy ýylyň 21-nji ýanwaryndan 2011-nji ýylyň 29-njy martyna çenli – Goranmak ministri, Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary.

2011-nji ýylyň 29-njy martynda ol Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary wezipesini saklap galyp, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministri wezipesine bellendi; oňa şeýle hem general-leýtenant çini berildi.

2015-nji ýylyň 5-nji oktýabrynda ol Milli howpsuzlyk ministri wezipesinden boşadyldy we gaýtadan Türkmenistanyň Goranmak ministri wezipesine bellendi.

2015-nji ýylyň 9-njy oktýabrynda Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň güni mynasybetli geçirilen dabaralarda 7-nji oktýabrda gol çekilen perman oňa general-polkownik harby derejesini bermek barada yglan edildi.

2020-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda oňa "wezipe borçlaryny nädogry ýerine ýetirendigi we işdäki kemçilikleri üçin soňky duýduryş bilen berk käýinç berildi", general-polkownikden general-maýora düşürildi we Döwlet Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary wezipesinden boşadyldy.

2020-nji ýylyň 12-nji fewralynda başga wezipä geçmegi sebäpli Milli Howpsuzlyk ministri wezipesinden boşadyldy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:General-maýorlar (Türkmenistan)
Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň Goranmak ministrleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň oba hojalyk uniwersitetiniň uçurymlary
Kategoriýa:Harby derejesine düşürilenler
Gurbanmuhammed Kasymow

**Kurbanmuhammed Gadjarowiç Kasymow** — türkmen aklawçysy, döwlet işgäri we diplomat.
## Terjimehaly
1954-nji ýylyň 30-njy iýulynda Aşgabat welaýatynyň Aşgabat etrabynyň Gökçe obasynda doguldy.

Ýokary bilimli. 1976-njy ýylda Gorkiý adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini hukuk fakulteti bilen tamamlady.

Ol öz karýerasyna 1976-njy ýylda “Türkmenpotrebsoýuz”-nyň “Türkmenkoopstroý” trestinde aklawçy, stažýor kömekçisi, soňra bolsa Aşgabad ulag prokuraturasynyň prokurorynyň orunbasary bolup başlady. Soňra Aşgabad şäheriniň prokurorynyň orunbasary we birinji orunbasary, Türkmenistan SSR-niň prokurorynyň orunbasary, etrap müdiri we Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň Hukuk komissiýasynyň başlygynyň orunbasary wezipelerinde işledi. 1990-njy ýyldan Aşgabad şäheriniň prokurory, 1991-nji ýyldan bolsa Türkmenistan SSR-niň prokurory wezipelerinde işledi.

1993-nji ýylyň 7-nji ýanwary – 1993-nji ýylyň 2-nji apreli — Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary.

1993-nji ýylyň 2-nji apreli – 1998-nji ýylyň 17-nji sentýabry — Türkmenistanyň Içeri işler ministri.

1998-nji ýylyň 17-nji sentýabry – 1999-njy ýylyň 24-nji maýy — Türkmenistanyň Goranmak ministri.

1999-njy ýylyň 24-nji maýy – 2001-nji ýylyň 30-njy oktýabry — Türkmenistanyň Adalat ministri.

2001-nji ýylyň 30-njy oktýabry – 2008-nji ýylyň 20-nji marty — Türkmenistanyň Hytaýdaky Adatdan daşary we Ygtyýarly ilçisi.

2008-nji ýylyň 20-nji marty – 2009-njy ýylyň 29-njy maýy — Türkmenistanyň Gazagystanyň Gazagystandaky Adatdan daşary we Ygtyýarly ilçisi.

2009-njy ýylyň 29-njy maýy — Saglyk ýagdaýy sebäpli wezipesinden boşadyldy.

Ol 2021-nji ýylyň 2-nji sentýabrynda aradan çykdy
.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň Döwlet Uniwersitetiniň uçurymlary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Gazagystandaky ilçilary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Hytaýdaky ilçilary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary
Kategoriýa:Elipbiý boýunça şahsyýetler
Kategoriýa:Gökçede doglanlar
Kategoriýa:SSKP agzalary
Kategoriýa:3-nji derejeli "Altyn Asyr" ordeniniň eýeleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň içeri işler ministrleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň goranmak ministrleri
Türkmenistan Döwlet gümrük gullugy

**Türkmenistanyň Döwlet Gümrük Gullugy** — Türkmenistanyň gümrük ulgamynyň işini düzgünleşdirmekde döwlet syýasatyny durmuşa geçirýän, gümrük meseleleri boýunça Türkmenistanyň halkara borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýän, şeýle hem öz iş çäklerinde kontrabanda we beýleki jenaýatlara hem-de administratiw hukuk bozulmalaryna garşy göreşýän döwlet edarasydyr. Türkmenistan Bütindünýä Gümrük Guramasynyň agzasydyr.

## Başlyklar

## Salgylanmalar

Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň hökümet gurluşy
Kategoriýa:1991 ýylda esaslandyrylan guramalar
Kategoriýa:Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralary
Türkmenistanyň Polisiýasy

**Türkmenistanyň Polisiýasy** — Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kanuny we jemgyýetçilik tertibini, şahslaryň we raýatlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we kanuny bähbitlerini, jemgyýetiň we döwletiň bähbitlerini jenaýatçylykly we beýleki bikanun hüjümlerden goraýan, olaryň öňüni almagy we öňüni almagy üpjün edýän, derňew işlerini, deslapky derňewleri we operatiw-gözleg işlerini geçirýän, şeýle hem şu Kanun we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen özlerine ýüklenen wezipeleri ýerine ýetirýän döwlet dolandyryş edarasydyr.
Poran Berdyýew

**Poran Berdiýewiç Berdiýew** — türkmen döwlet işgäri. General-polkownik. Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy.

## Biografiýasy
1998-nji ýylyň 17-nji sentýabryna çenli ol Türkmenistanyň Içeri işler ministriniň birinji orunbasary boldy.

1998-nji ýylyň 17-nji sentýabryndan 2002-nji ýylyň 14-nji martyna çenli ol Türkmenistanyň Içeri işler ministri boldy.

1998-nji ýylyň 17-nji sentýabry – 2002-nji ýylyň 16-njy sentýabry – Türkmenistanyň Prezidenti, goşun generaly S. A. Nyýazow adyndaky Polisiýa akademiýasynyň rektory.

2002-nji ýylyň 14-nji marty – 2002-nji ýylyň 10-njy sentýabry – Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy. 2002-nji ýylyň aprelinde ol Muhammet Nazarowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň işgärleri toparyna garşy baş prokuror hökmünde çykyş etdi.

2002-nji ýylyň 10-njy sentýabry – 2002-nji ýylyň 15-nji noýabry – Balkan welaýatynyň häkimi. 2002-nji ýylyň 15-nji noýabrynda ol Balkan welaýatynda pagta ýygym kampaniýasyna päsgel bermekde aýyplanyp, işdäki düýpli kemçilikleri we gulluk borçlaryny ýerine ýetirmändigi üçin wezipesinden boşadyldy.

2002-nji ýylyň 10-njy sentýabry – 2002-nji ýylyň 15-nji noýabry – Balkan welaýatynyň häkimi. 2002-nji ýylyň 15-nji noýabrynda ol Balkan welaýatynda pagta ýygymyna päsgel bermekde aýyplanyp, işdäki düýpli kemçilikleri we gulluk borçlaryny ýerine ýetirmänligi üçin wezipesinden boşadyldy.

Işden çykarylandan soň derrew, ol Saparmurat Nyýazowyň göni görkezmesi bilen öý tussaglygyna alyndy. Berdiýewiň indiki ykbaly baradaky maglumatlar dürli-dürli. “Deutsche Welle” radiosynyň habarçysy Oraz Saryýewiň we “Vremýa Nowosteý” gazetiniň habarçysy Aleksandr Dubnowyň beýanatlaryna görä, Poran Berdiýew 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda öý tussaglygynda bolan Aşgabatdaky öýünde öldürilipdir. “Lenta.ru” internet gazetiniň we “Planeta” žurnalynyň habarçysy Ýelena Lýubarskaýanyň beýanatlaryna görä, Poran Berdiýew 2004-nji ýylyň aprelinde Aşgabatda geçirilen ýapyk sud prosesinde 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir. Şeýle hem Berdiýewiň 2017-nji ýylda tussaglykda ölendigi barada maglumatlar bar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň Başlyklary
Kategoriýa:Türkmenistanyň içeri işler ministrleri
Kategoriýa:Türkmenistanyň Generallary
Kategoriýa:Balkan welaýatynyň häkimleri
Döwrangeldi Baýramow

**Döwrangeldi Karýagýewiç Baýramow** — türkmen döwlet işgäri.

## Terjimehaly
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary (? - 2011 ýylyň 30 awgusty).

Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy (2011 ýylyň 30 awgusty - 2015-nji ýylyň 4-nji awgusty).

Türkmenistan Döwlet gümrük gullugynyň başlygy (2015 ýylyň 4 awgusty - 2016-njy ýylyň 1 marty).

Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministri (2016 ýylyň 1 marty - 2018-nji ýylyň 13 iýuny).

2018 ýylyň 13 iýunynda ol "işdäki düýpli kemçilikleri üçin" wezipesinden boşadyldy we polkownikden maýora düşürildi. Ol Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň pasport bölümine geçirildi.

2021 ýylyň tomsunda ol 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň başlyklary
Kategoriýa:Şahsyýetler elipbiý tertibinde
Kategoriýa:Mälikguly Berdimuhammedow medaly bilen sylaglanlar
Kategoriýa:Harby derejesini peseltmeler
Alty Garlyýew

**GARLYÝEW Alty** (06.01.1909–1973, Ahal welaýatynyň Tejen etrabynyň Ikinji Babadaýhan obasy). – aktýor, dramaturg, kinorežissýor. SSSR-iň halk artisti (1955), Magtymguly adyndaky halkara baýragynyň eýesi (1966, 1976). SSSR Ýazyjylar birleşiginiň agzasy (1939), SSSR Kinematografiýaçylar birleşiginiň agzasy (1957). A.Garlyýew 1929-njy ýylda Türkmen milli drama teatrynyň studiýasyny, 1931-nji ýylda bolsa häzirki Azerbaýjan döwlet medeniýet we sungat uniwersiteti bolan Baku teatr tehnikumynyň režissýorlyk bölümini tamamlaýar. 1931–1938-nji ýyllarda Türkmen döwlet drama teatrynda (häzirki Baş drama teatry) aktýor hem režissýor bolup zähmet ýoluna başlaýar. «Pitnede» Furmonowyň, W.Kirşonyň «Ýeller şäheri» atly oýnunda Listikowyň, «Lýubow Ýaraowaýada» Ýarowaýyň, «Derňewçide» Hlestakowyň, «Iki hojaýynyň hyzmatkärinde» Trufaldinonyň, «Garakçyda» graf Karl Mooryň, «1905-nji ýylda» Aýwaz Asrýanyň, «Kelde» Keliň keşplerini döredýär. Ol şol ýyllarda «Aýna», «1916-njy ýyl», «Japbaklar», «Başlyk» atly drama eserlerini ýazýar. XX asyryň 30-njy ýyllaryndan başlap A.Garlyýew režissýorçylyk bilen meşgullanyp başlaýar. Ol Türkmen döwlet akademiki drama teatrynyň sahnasynda režissýor hökmünde «Pagta», «Aýna», «16-njy ýyl», «Japbaklar», «Başlyk» ýaly oýunlary sahnalaşdyrýar. 1941-nji ýylda ol opera we balet teatrynyň baş režissýory bolýar. Opera we balet teatrynda işlän döwründe A.Garlyýew «Şasenem-Garyp», «Abadan», «Leýli-Mejnun», «Zöhre-Tahyr» operalaryny sahnalaşdyrýar. Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatrynyň sahnasynda uly üstünlik bilen görkezilen «Magtymguly» operasynyň hem awtorydyr. Kino sungatyndaky döredijilik ýoluna 1935-nji ýylda başlan Alty Garlyýewiň döreden gahrymanlary şadyýan, täsirli milli öwüşgine bürenen keşplerden ybarat bolup durýar. 1937-nji ýylda Alty Garlyýew «Türkmenfilm» kinostudiýasyna işe geçýär. Işe geçen badyna-da ol «Sowet watançysy» çeper filmde surata düşüp başlaýar. Ol bu çeper filmde Kelhan bilen Tanakanyň keşbini ýerine ýetirýär. «Mosfilmiň» režissýory W.Pronin tarapyndan Gyrgyzystanda «Saltanat» filminde A.Garlyýew Saltanatyň adamsy, sürüji Alynyň keşbini ýerine ýetirdi. Soňra ol «Maşgalanyň namysy» filminde Baýramyň, «Dursun» filminde Nurynyň keşbini ýerine ýetirmek bilen kino sungatyna çynlakaý aralaşýar. A.Garlyýew kinoda on üç sany keşbi ýerine ýetirdi. Olar: Kelhan-Tanaka («Sowet watançysy»), Nury («Dursun»), Çary («Prokuror»), Aldar köse («Jadyly dür»), Kerim («Uzakdaky gelinlik»), Gadam («Çopan ogly»), Aly («Saltanat»), Baýram («Maşgala namysy»), Mergen («Aýratyn tabşyryk»), Tahyrow («Aýna»), Gully han («Aýgytly ädim»), Çary («Derýanyň aňyrsynda serhet») hem-de Sarman aga («Mukamyň syry») filmlerindäki keşplerdir.

A.Garlyýewiň kino sungatynyň ösmegine goşan goşandy uludyr. Ol «Uzakdaky gelinlik», «Aýratyn tabşyryk», «Aýgytly ädim», «Magtymguly», «Derýanyň aňyrsy serhet», «Mukamyň syry» ýaly filmlerini tomaşaçylara hödürledi. A.Garlyýew «Lenin» we «Zähmet Gyzyl baýdak» ordenleri, birnäçe medal hem-de Türkmenistanyň hökümetiniň Hormat hatlary bilen sylaglanýar.
Akdepe

Daşoguz welaýatynyñ Akdepe etraby ilaty türkmen.Oba hojalygynyna bay bolan welaýat,hőkmünde tanalýar.Maldarçylyk,we oba hojalygy has ulydyr.Pagta,şalu hasyly,gök önümler we başga ekinler ýokary derejede ösdürilip ýetişdirilýär we ýurduñ azyk senagatyna uly goşant goşýar.
Annageldi Gummanow

**Annageldi Durmuşewiç Gummanow** (1967 ýyl, Çeleken, Türkmenistan SSR) — türkmen döwlet we harby işgäri. 1967-nji ýylda Türkmenistan SSR-niň Çeleken şäherinde doglan. 1988-nji ýylda Swerdlowskiň ýokary harby-syýasy tank we artilleriýa mekdebini tamamlap, tank taktikasy boýunça hünär aldy. 2000-nji ýyldan 2001-nji ýyla çenli Pakistanyň Harby akademiýasynda okady. 2003 ýylyň 29 sentýabry – 2003-nji ýylyň 28-nji noýabry – Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygy, Türkmenistanyň serhet goşunlarynyň serkerdesi. 2003-nji ýylyň 28-nji noýabry – 2004-nji ýylyň 9-njy dekabry – Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministri. 2004-nji ýylyň 9-njy dekabryndan – Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň birinji orunbasary. 2007 ýylyň 26 fewralyndan başlap - Beýik Saparmyrat Türkmebaşy adyndaky Türkmenistanyň Harby akademiýasynyň okuw we terbiýe işleri boýunça prorektory.

## Salgylanmalar
Batyr Busakow

**Batyr Mamedowiç Busakow** (1957, Aşgabat – 2024-nji ýylyň 7-nji ýanwary) — türkmen döwlet işgäri. 1986-njy ýylda Türkmeniň Döwlet Uniwersitetini hukuk ugrundan tamamlady. 1974-nji ýylda Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň çaphanasynda başlady. Soňra Türkmenistanyň Döwlet Howpsuzlyk Komitetinde we Türkmenistanyň Prezidentiniň Howpsuzlyk Gullugynyň başlygynyň orunbasary bolup işledi. 2002-nji ýylyň maýy – 2002-nji ýylyň 10-njy sentýabry – Türkmenistanyň Içeri işler ministriniň orunbasary. 2002-nji ýylyň 10-njy sentýabry – 2003-nji ýylyň 28-nji noýabry – Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk ministri. 2003-nji ýylyň 28-nji noýabryndan bäri – Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak boýunça Döwlet gullugynyň başlygynyň orunbasary.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan Döwlet Uniwersitetiniň uçurymlary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Ministrleri
Nurlibek Talasboýew

**Nurlibek Talasboýew** — özbegistanly futbolçy. Ol “Aral” toparynda hüjümçi bolup oýnaýar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Özbegistanly erkek futbolçylar
Kategoriýa:Futboldaky erkek hüjümçiler
Kategoriýa:Aral Nukus futbol klubynyň oýunçylary
Jasur Atajanow

**Jasur Atajanow** – Özbegistanyn futbolçysy. "Horezm" kluby hüjümçysy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Özbegistanly erkek futbolçylar
Kategoriýa:Futbolda erkek hüjümçiler
Kategoriýa:Horezmden futbolçylar
Azizbek Adylow

**Azizbek Odilow** – Özbek futbolçysy. Maşal klubynyň goragçysy.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Özbegistandan erkek futbolçylar
Kategoriýa:Erkek futbol goragçylary
Kategoriýa:Bunyodkor futbolçylary
Pahtakor (futbol kluby)

**Pahtakor** () — Daşkentdäki özbek futbol kluby, Özbegistanyň we öňki SSSR-iň iň meşhur klublarynyň biri. 1956 ýylyň 8 aprelinde, 1937 ýylda döredilen Spartak Daşkent klubynyň esasynda esaslandyryldy.

36 möwsümiň dowamynda (1956–1991) ol SSSR çempionatynyň dürli ligalarynda, şol sanda Ýokary Ligada oýnady. 1992 ýyldan bäri ol Özbegistan çempionatynyň Ýokary Ligasyna (2008-nji ýyldan bäri Super Liga) yzygiderli gatnaşýar.

Ol milli çempionatlaryň 16 gezek çempiony, 6 gezek kümüş we 2 gezek bürünç medalynyň eýesi, Özbegistan Kubogynyň 14 gezek ýeňijisi we 3 gezek finalçysy, Özbegistan Super Kubogynyň ýeňijisi (2021), 1968-nji ýyldaky SSSR Kubogynyň finalçysy, 1972-nji ýyldaky SSSR Birinji Ligasynyň ýeňijisi, Arkalaşygyň Çempionlar Kubogynyň (2007) we onuň finalçysy (2008) ýeňijisi, AFK Çempionlar Ligasynyň 2 gezek ýarym finalçysy (2002/03 we 2004).

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Daşkent futbol klublary
Kategoriýa:Özbek SSR-niň futbol klublary
Kategoriýa:Pahtakor futbol kluby
Kategoriýa:Özbegistanyň futbol çempionlary
Kategoriýa:Özbegistanyň futbol kubogynyň ýeňijileri
Kategoriýa:Özbegistanyň Super kubogynyň ýeňijileri
Kategoriýa:1950-nji ýyllarda Özbegistanda esaslandyrylanlar
Kategoriýa:1956-njy ýylda SSSR-de esaslandyrylanlar
Krasnodar

**Krasnodar** (; 1793—1920-nji ýyllar — **Ýekaterinodar**) — Russiýanyň günortasynyň ilat sany boýunça iň uly şäheri, Kuban derýasynyň sag kenarynda ýerleşýän, Krasnodar Kraýynyň dolandyryş merkezi, şeýle hem millionçy şäherleriň biridir.

Krasnodar Russiýanyň günortasynyň esasy ykdysady we medeni merkezi, şeýle hem möhüm ulag merkezi hasaplanýar. Şäheriň meşhur ady Russiýanyň Günortasynyň paýtagtydyr.

## Geografiki ýerleşişi
Geografiýa taýdan, şäher Gara we Azow deňizlerinden uzakda ýerleşýär (Gara deňze çenli takmynan 120 km, Azow deňze çenli takmynan 150 km).

## Galereýa

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Çeşmeler

## Daşarky çykgytlar

* 

Kategoriýa:Krasnodar
Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Kategoriýa:Millioner şäherler
Albert Sdikow

**Albert Sdikow** — özbegistanly futbolçy. Ol "Aral" toparynda ýarymgoragçy bolup oýnaýar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Özbegistanly erkek futbolçylar
Kategoriýa:Futbolda erkek ganat ýarym goragçylary
Mirzabek Darýabaýew

**Mirzabek Darýabaýew** — özbegistanly futbolçy. "Aral" klubunyň ýarym goragçysy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Özbegistanly erkek futbolçylar
Kategoriýa:Futboldaky erkek ganat ýarym goragçylary
Neftçi (futbol kluby)

**"Neftçi Fergana" futbol kluby** () — Özbegistanyň Fergana şäherinde ýerleşýän özbegistan futbol klubydyr. Özbegistan Superligasynda oýnaýar. Klub Fergana nebiti gaýtadan işleýän zawody tarapyndan maliýeleşdirilýär. 1962-nji ýylda esaslandyryldy we 1991-nji ýyla çenli Sowet Soýuzynyň Ikinji Ligasynda (Orta Aziýa Diwiziony) "Neftýanik Fergana" ady bilen oýnady. 1990-njy ýylda klub Sowet Ikinji Ligasynda ýeňiş gazandy we Sowet Birinji Ligasyna çykaryldy. 1992-nji ýyldan bäri Özbegistanyň Premýer-ligasynda oýnady we 2018-nji ýyla çenli Özbegistan Superligasynyň ähli möwsümlerinde Daşkentiň "Pahtakor" we Namangan "Nawbahor" klublary bilen bilelikde yzygiderli gatnaşdy.

Özbegistanyň 5 gezek çempiony. Şeýle hem, Özbegistanyň çempionatynda dokuz gezek ikinji orny eýeledi we 2008-nji ýyl möwsüminde bir gezek bürünç medal gazandy. "Neftçi" soňky gezek 2001-nji ýylda çempion boldy. Ol milli kubogyň iki gezek ýeňijisi. Halkara derejesinde topar 1994-nji ýylda Arkalaşygyň Çempionlar Kubogynyň finalçysy we 1995-nji ýylda Aziýa Çempionlar Kubogynyň bürünç medalynyň eýesi boldy. “Neftçi” Aziýa arenalarynda hem gowy netijeleri gazandy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Neftçi Fergana
Kategoriýa:Özbegistanyň futbol klublary
Kategoriýa:Özbegistan SSR futbol klublary
Kategoriýa:Fergana welaýatynyň futbol klublary
Kategoriýa:Ferganadaky sport
Kategoriýa:Özbegistanyň Super Ligasynyň çempionlary
Kategoriýa:Özbegistanyň Kubogynyň ýeňijileri
Kategoriýa:Özbegistanyň Super Ligasynyň toparlary
Kategoriýa:1962 ýylda Özbegistanda esaslandyrylan
Kategoriýa:1962 ýylda esaslandyrylan futbol klublary
Kategoriýa:Elifba boýunça futbol klublary
Lokomotiw (futbol kluby, Daşkent)

**Lokomotiw Daşkent** () — 2002 ýylda Daşkentde esaslandyrylan özbegistan futbol kluby.

Olar ýurduň iň ýokary derejeli we iň möhüm futbol bölümi bolan Özbegistan Superligasynyň agzalarydyr. 2018-nji ýyl möwsüminden soň, Lokomotiw yzly-yzyna üçünji gezek Özbegistanyň çempiony boldy.

Özbegistanyň üç gezek çempiony, üç gezek kümüş we bürünç medallaryň eýesi, Özbegistan Kubogynyň üç gezek ýeňijisi, Özbegistan Super Kubogynyň iki gezek ýeňijisi we ikinji ýeri, Özbegistan PFL Kubogynyň finalçysy, Özbegistanyň Birinji Ligasynyň ýeňijisi we ikinji ýeri.
Balkanlar meselesi rus german gatnaşyklary

Gowşap, dargap baryan Osman imperiýasynyň mülklerini paýlaşmak Germaniýanyň we Russiýanyň dawalarynyň baş sebäbidi. 1914-nji ýyla çenli Osman  imperiýasy Afrikadaky mülklerinden mahrum bolupdy.Onuň elinde  Ýewropadaky öňki koloniýalaryndan Stambul bilen bilelikde Bosfor we Dardanell bogazlarynyň töweregi galypdy.

German imperatory Wilgelm II Bosfor bogazyndan Pars aýlagyna çenli uzaýan demir ýoly gurmak üçin,iri nemes bankyna Osman imperiýasynyň soltanynyň ygtyýarnama bermegini gazanýar.Bu ýol *Bagdat demir ýoly* adyny alypdy. Ol geljekde Germaniýanyň basyp alyşlarynda ulanylmalydy.
Garaýurt

**Garaýurt, [[Kaýseri]] welaýatynyň Saryz etrabynyň çäginde ýerleşýän oba görnüşli ilatly ýer.**

## Geografiýasy
Oba Kaýseri şäherinden takmynan **146 km** günorta-gündogar hem-de Saryz etrabyň merkezinden takmynan **13 km** günorta tarapda ýerleşýär. Ol Saryz jülgesiniň ugrundan geçýän **D815** döwlet ýoluna golaýdyr. Oba ýerleri Seýhanyň ýokarky akymlarynyň Adana welaýatyna ýetmezinden öňki böleginde ýerleşýär.

## Taryh
Garaýurdyň ilaty, **1865-nji ýyldaky iskan çärelerinden soň göçme ýaşaýyşdan ýerleşik ýaşaýşa geçen** Owşar türkmenlerinden ybaratdyr. Olar Halap türkmenleriniň arasynda Räjäbli Owşarlary diýip tanalýan urugyň **Gocanally** diýen taýpasyna degişli bolup durýarlar. Oba ilatynyň gündelik ulanyş sözleriniň ählisi Türkmen dilindäki manylara gaty meňzeşdir.
Kamboja baýdagy

**[[Kamboja]]nyň baýdagy** (ទង់ជាតិកម្ពុជា) ýa-da häzirki görnüşindäki **[[Khmer]] baýdagy** (ទង់ជាតិខ្មែរ) — ilkibaşda 1948 ýylda kabul edilip, 1993 ýylda esaslandyryjy mejlis saýlawlaryndan we Kamboja monarhiýasynyň dikeldilmeginden soň 1993 ýylda gaýtadan kabul edyldy.

## Salgylanmalar


Baýdak
Kategoriýa:Milli baýdaklary
Kamboja
Kamboja
Kamboja
Kategoriýa:Gorizontal simmetrik baýdaklary
Witaliý Alikperow

**Witaliý Alikperow** — 2004-nji ýyldaky Aziýa kubogynda Türkmenistanda çykyş eden türkmenistan futbol ýarymgoragçysy. Şeýle hem Merw, Nisa Asgabat, Garagum Türkmenabat, Nebitçi Balkanabat, Nasaf Karshi we Bunyodkor üçin oýnady.
## Gollary

## Salgylanmalar

Kategoriýa:1978-nji ýylda doglan
Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Türkmenistanyň erkek futbolçylary
Kategoriýa:Erkek futbol ýarym goragçylary
Kategoriýa:Nasaf klubynyň futbolçylary
Kategoriýa:Bunyodkor klubynyň futbolçylary
Kategoriýa:FC Merw futbolçylary
Kategoriýa:FC Ahal futbolçylary
Kategoriýa:Kopetdag futbol klubynyň futbolçylary
Kategoriýa:FK Nebitçi futbolçylary
Kategoriýa:FC Bagtiýarlyk-Lebap futbolçylary
Kategoriýa:Türkmenistanyň daşary ýurtly erkek futbolçylary
Kategoriýa:Özbegistanyň Super Ligasynyň futbolçylary
Kategoriýa:Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň futbolçylary
Hamza Allamow

**Hamza Allamov** (1982-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda doglan) — hüjümçi hökmünde oýnaýan türkmen futbolçysydyr. Ol 2006-njy ýyldaky Türkmeistan çempionatynda iň köp gol geçiren oýunçy boldy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:19-njy ýanwarda doglanlar
Kategoriýa:1982-nji ýylda doglanlar
Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Elipbiý boýunça türgenler
Kategoriýa:Türkmenistanyň erkek futbolçylary
Kategoriýa:Futbolda erkek hüjümçiler
Kategoriýa:Şurtan klubynyň futbolçylary
Kategoriýa:Turon Toşoguz futbol klubynyň futbolçylary
Kategoriýa:FK Ýedigen futbolçylary
Kategoriýa:Baghtyyarliq-Lebap FK futbolçylary
Kategoriýa:Şagadam FK futbolçylary
Kategoriýa:Türkmenistanyň erkek futbolçylary
Kategoriýa:Özbegistandaky erkek futbolçylary
Altymyrat Annadurdyýew

**Altymyrat Myratowiç Annadurdyýew** (1993-nji ýylyň 13-nji aprelinde doglan) — "Altyn Asyr" toparynda oýnaýan türkmen professional futbolçysy. Ol Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň agzasydyr.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:1993-nji ýylda doglan adamlar
Kategoriýa:Diri adamlar
Kategoriýa:Adamlar
Kategoriýa:Aşgabaddan futbolçylar
Kategoriýa:Türkmenistandan erkek futbolçylar
Kategoriýa:Futbolda erkek hüjümçiler
Kategoriýa:Futbolda FC Ahal oýunçylary
Kategoriýa:2019 Aziýa Kubogynyň oýunçylary
Kategoriýa:Türkmenistan milli ýygyndysynyň oýunçylary
Kategoriýa:Elipbiý boýunça türgenler
Nawbahor (futbol kluby)

**Nawbahor** () — şol bir at bilen atlandyrylýan sebitiň (wilaýat) administratiw merkezi bolan Namangan şäherinden bolan özbek futbol kluby.

Olar ýurduň ýokary futbol bölümi bolan Özbegistan Superligasynyň agzasydyr. Olar 2018-nji ýyl möwsüminde rus tälimçisi Andreý Kançelskisiň ýolbaşçylygynda üçünji orny eýelediler (12 klubyň arasynda). 2022-nji ýyl möwsüminde tälimçi Samwel Babaýanyň ýolbaşçylygynda ikinji orny eýelediler. Şeýle hem, olar 2022-nji ýyldaky Özbegistan Kubogynyň finalçysydyr.

Özbegistanyň çempiony (1996), dokuz gezek bürünç medalyň eýesi, Özbegistan Kubogynyň üç gezek ýeňijisi we finalçysy, şeýle hem Özbegistan Super Kubogynyň ilkinji ýeňijisi (1999).

Nawbahor — Özbegistan Superligasynyň (2017-nji ýyla çenli Ýokary Liga diýlip atlandyrylýar) ähli 28 möwsüminde gatnaşan Özbegistandaky iki futbol klubunyň biri (Daşkendiň Pahtakory bilen bilelikde).

## Salgylanmalar