open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BANK

**Bank** (italýança banco — oturgyç, tagta ýa-da teňňeleri goýmak üçin ulanylýan stoluň ady) —
ýörite rugsatnama (lisenziýa) esasynda işleýän täjirçilik-karz maliýe guramasy bolup, kanun
arkaly kesgitlenen maliýe mümkinçilikleri we çäklendirmeleri bardyr. Häzirki wagtda bank,
adatça, hukuk şahsy bolup, onuň esasy maksady girdeji gazanmakdyr.
thumb

## Taryhy
**Gadymy döwür**

Ýokary göterim bilen karz berýän bergidarlar gadymy döwürlerde peýda bolupdyr. Bank işi
b.e. öň VIII asyrda Wawilonda hem hereket edipdir. Wawilon söwdagärleri &quot;gudu&quot; (hudu)
ady bilen belli bank bileti bilen tanyş bolup, ol altyn bilen deň hukukly aýlanşykda bolupdyr.

Gadymy Gresiýada &quot;trapezitler&quot; (τραπεζίται, trapeza — stoluň ady) goýumlary kabul edip,
müşderileriň adyndan tölegleri amala aşyrmagy maksat edinipdirler. Olar gymmatly
resminamalary, şertnamalary we jedelli serişdeleri hem saklamak üçin kabul edipdirler. Grek
bankirleri özlerine ynanylan serişdeleri göçme emläk, gullar, jaýlar we ýerler garşysyna karz
beripdirler.

Hususy bankirlere güýçli bäsdeş bolan gadymy grek ybadathanalary öz hazynalaryndan hususy
şahslara we jemgyýetçilik taslamalaryna uly mukdarda karz beripdirler. Ybadathanalaryň
hazynalarynyň eldegrilmesizligi, olaryň hususy şahslardan, hökümdarlardan we şäherlerden
uly goýumlary çekmegine mümkinçilik beripdir. Emma bu goýumlaryň aýlanyşykda ulanylyp-ulanylmandygy ýa-da olaryň göterim bilen tölenip-tölenmändigi barada anyk maglumat
ýokdur.

Gadymy Rimde bankirlere mensariýalar (mensarii) we argentariýalar (argentarii) diýilýärdi.
Mensariýalar ýa-da mensalariýalar, grek sözi τραπεζίται-dan göçürme bolup, olar goýumlary
kabul edip, müşderileriň serişdelerini dolandyrmaga kömek edýärdiler. Argentariýalar bolsa
goýumlary kabul etmek, karz bermek we bir şäherden başga bir şähere maliýe serişdelerini
geçirmek ýaly hyzmatlary ýerine ýetiripdirler.

**Orta asyrlar**

Orta asyrlarda ýerli teňňe ulgamlarynyň dürlüligi sebäpli, teňňe çalyşýanlaryň
işi giňden ýaýrapdyr. Soňra olar maliýe serişdelerini saklamak we töleg
amallaryny ýerine ýetirmek ýaly işleri hem öz üstüne alyp başlapdyrlar. Teňňe çalyşýanlaryň
dükany köplenç bazar meýdançalarynda ýerleşip, olaryň iş stoly ýaşyl matadan düşek bilen
örtülipdir.

Italiýada teňňe çalyşýanlar kem-kemden &quot;bankir&quot; (banchiere, italýança banco — stol, tekje) diýip
atlandyrylyp başlanypdyr. Bankirleriň tölegleri müşderileriň hasaplaryndan biri-biriniň
hasabyna geçirmek arkaly amal etmegi iň amatly usul bolup çykypdyr. Bu usul dürli teňňeleri
daşamak, bahasyny kesgitlemek we sanamak bilen bagly ähli kynçylyklary aradan aýyrypdyr.

Bank işi esasan italiýalylar we ýewreýler tarapyndan alnyp barylypdyr. Bu ýagdaý olaryň orta
asyr söwda we ykdysadyýetinde möhüm orun eýelemegine mümkinçilik beripdir.

## Çeşme
Şageldi Salyhow

**Şageldi Salyhow (18.05.1993)**

Öz ýaşan döwründe Dünýä edebiýatynda ençeme nusgalyk eserleri bilen tanalan, türkmen edebiýatyna basnýa žanryny ilkinji bolup getiren Türkmenistanyň halk şahyry Ata Salyhyň nesil dowamaty bolan, ýaş zehinli şahyrymyz Şageldi Salyhow dogrusynda bilmeklik hemmeler üçin hem has gyzykly bolsa gerek. Şageldi Salyhow 1993-nji ýylyň maý aýynyň 18-ne Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň Şordepe geňeşliginde dünýä inýär. Ol 2000-2010-njy ýyllar aralygynda Murgap etrabynyň 15-nji orta mekdebinde okap bilim alýar. Soňra 2011-2012-nji ýyllar aralygynda Türkmen Döwlet Medeniýet institutynyň Sungat studiýasynda okaýar. Ondan soň 2012-2014-nji ýyllarda Aşgabat şäherinde ýerleşýän Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň 10/02; 10/01-Harby bölümlerinde Watan öňündäki gulluk borjuny abraý bilen berjaý edýär. 2017-nji ýylyň 17-nji maýyndan, tä şu günki güne çenli Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň hatarynda halal zähmet çekip gelýär. Zehinli şahyrymyz Şageldi Salyhow 2009-njy ýyldan bäri döredijilik işi bilen meşgullanyp gelýändir. Onuň iki müňden gowrak giň göwrümli eserleriniň içinde ýüzlerçesi aýdyma öwrüldi, onlarçasy şekile geçirildi. Şahyryň irginsiz döredijilik zähmedi ony ençeme döwlet sylaglaryna mynasyp bolmagyna getirdi. Ol 2021-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmeniň Altyn asyry” atly döredijilik bäsleşiginiň ýeňijisi diýen hormatly ada eýe bolýar. 2022-nji ýylda bolsa üstünlikli döredijilik işleri bilen Türkmenistanyň Ýaşlar baýragynyň eýesi diýen hormatly ada mynasyp boldy. Ýaş şahyr häzirki wagtda Türkmen döwlet medeniýet institutynda okaýar. XXI asyryň görnükli söz ussatlarynyň birine öwrüljek ussat zehinli şahyrymyz Şageldi Salyhowdan ýene-de halkymyzyň kalbyna ýakyn ajaýyp şowly eserlere garaşýarys.

https://yashlar.gov.tm/item/7457?year=2024&month=12&day=23&code=7
Tejen demirýol menzili

**Tejen demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Tejen kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly
* (Tejen-)Paharat-Sarahs demir ýoly

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Tejen
Kategoriýa:Demirýol menzili
Sarahs demirýol menzili (Eýran)

**Sarahs demirýol menzili**, Eýran'ın Sarahs kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Demirgazyk-Günorta demir ýoly
* Türkmenistan tarap (Paharat-Sarahs demir ýoly)

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Eýran
Kategoriýa:Demirýol menzili
Mary demirýol menzili

**Mary demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Mary kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly
* Mary-Torgundi demir ýoly

## Hekaýa
1880-1896-njy ýyllar aralygynda gurlan Mary derýasy Marydan geçýär. Rus generaly Mihail Annenkowyň ýolbaşçylygynda Türkmenbaşy Daşkent bilen birleşdirýän Merkezi Aziýa demir ýoly.

1996-njy ýylda stansiýa durky täzelendi . 2003-nji ýylda stansiýa doly durky täzelendi. Türk kompaniýasy "Stambul Insaat ve Ticaret Ltd." Türkmendemiriollary administrasiýasynyň gurluşykçylary bilen bilelikde şäheriň demir ýol menziliniň dizaýnyny we düýpli durkuny täzeledi .

## Gurluşyk
Wokzal binasynda birinji we işewür synp ýolagçylary üçin otaglar, erkekler we aýallar üçin namaz okamak üçin ýörite otaglar bar. Platforma kafel. Wokzal meýdançasynda sagatda 500 ýolagça hyzmat edýän täze awtobus duralgasy guruldy we awtoulag duralgalary enjamlaşdyryldy. Wokzalyň gapdalynda seýilgäh bar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Demirýol menzili
Hazar deňzi transmilli demir ýoly

**Hazar deňzi transmilli demir ýoly** , Kaspi Demirýoly  1880–1891-nji ýyllarda Russiýanyň Trans-Hazar sebitinde rus demirýol batalýonlary tarapyndan gurlan harby demir ýol.

## Salgylanmalar
KISIMUL GALASY

**KISIMUL GALASY − **(iňlisçe: Kisimul, gaelçe: Chiosmuil) - Şotlandiýada ýerleşýän gala bolup, ol Kaslbeý şäheriniň (Wewnş Hebrid adalarynyň iň uly adasy bolan Barra adasynyň iň uly şäheri) portunyň kenarynda kiçi bir adajykda ýerleşýär. Gäli dilinden terjime edilende, "Kisimul" sözi "salgyt tölenýän ýer" diýmegi aňladýar.

## Taryhy

Kisimul galasy XIII asyrda MakNeil maşgalasy tarapyndan gurlupdyr we bu maşgala galany birnäçe asyr bäri eýeçilik edipdir. Gala, deňizden gelýän hüjümlerden goranyş maksady bilen strategik taýdan amatly ýerde gurlupdyr. XVII asyryň ahyrynda, MakNeil maşgalasy galany terk edip, ABŞ-a göçüpdir. 1945-nji ýylda MakNeil maşgalasynyň agzasy Robert Lister MakNeil galany satyn alyp, ony dikeltmek işlerine başlapdyr. 1980-nji ýyllarda galanyň dolandyrylyşy Şotlandiýanyň taryhy miras guramasyna (Historic Scotland) geçirildi.
## Binagärlik aýratynlyklary
Galanyň binagärligi orta asyr şotland galalaryna mahsusdyr. Ol daşky diwarlary bilen gurşalan we içki howlysy bolan inedördül görnüşli gurluşdyr. Galanyň esasy aýratynlyklarynyň biri hem onuň beýik diwarlarydyr, bu diwarlaryň beýikligi 12 metre çenli ýetýär. Galanyň içinde 3 gatly diň we kapella hem bar.
## Syýahatçylyk mümkinçilikleri
Kisimul galasy, Şotlandiýanyň iň meşhur syýahatçylyk nokatlarynyň biridir. Galany baryp görmek üçin tomus aýlary has amatlydyr, sebäbi bu döwürde howa has ýumşak bolýar we gaýyk gatnawlary has ýygy bolýar. Galanyň golaýynda ýerleşýän Kaslbeý şäheri hem syýahatçylara myhmanhanalar, restoranlar we beýleki amatlyklary hödürleýär.
Televisa

**Televisa**. Meksikanyň telekommunikasiýa we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri kompaniýasydyr.

Mediýa topary, Ispaniýada gürleýän iň uly ýurt bolan Meksikadaky teleýaýlym bazarynda agdyklyk edýär, tomaşaçylaryň paýy 60-dan 85 göterime çenli. Şeýle hem, Latyn Amerikasynyň beýleki ýurtlarynda işleýär we esasan telenovelalary 75-den gowrak ýurda eksport edýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar
* televisa.com
Sarahs demirýol menzili (Türkmenistan)

**Sarahs demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Sarahs kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Paharat-Sarahs demir ýoly
* Eýrana tarap (Demirgazyk-Günorta demir ýoly)

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Sarahs
Kategoriýa:Demirýol menzili
Salep tohumu

**Salep** (Türkçe: salep; Farsça: ثعلب, saalab; Arapça: سحلب, saḥlab; Arnavutça: salep; Azerice: səhləb; İbranice: סַחְלֶבּּ, saḥleb; Yunanca: σαλέπι, salepi; Sırp, Makedon ve Boşnak dillerinde: салеп, salep), Orchidaceae (orkide) maşgalasynyň köp sanly görnüşleriniň ýerasty yumrularyndan alynýan toz we şondan öndürilen içgi. Şeýle hem, Anadolu'da orkide görnüşlerine berlen umumy ad. Salepgiller maşgalasyndan; tel kökli otly bir ösümlikdir. Kökünde 2 sany yumru bar. Bu yumrular, nişasta görnüşindäki polisakarit glucomannan atly bileşikler içerýär. Göwresi dik we silindrik görnüşdedir. Çiçekleri salkym ýa-da başak görnüşindedir.

### Taryhy
Salepiň taryhy, Osman imperiýasy döwrüne uzap gidýär. Ol şol döwürlerde sowuk howada bedeni gyzdyrmak üçin içgi hökmünde giňden ulanylan. 17-19-njy asyrlarda bolsa Ýewropa eksport edilip, şol ýerlerde hem meşhurlyk gazandy. Häzirki wagtda Türkiýede, Gresiýada we Balkanyň käbir ýurtlarynda salep öndürilýär we satylýar.

### Önümçiligi
Salep, orkide ösümlikleriniň ýerasty köklerinden, ýagny gumrularyndan alynýar. Gumrular ýygnalyp, arassalanyp, soňra guradylyp toz halyna getirilýär. Salep öndürilýän esasy orkide görnüşleri  maşgalalaryndan bolup, olaryň köpüsi gorag astynda ýerleşýär. Şol sebäpden Türkiýede salep öndürmek we ony ekmek çäklendirmeler bilen ýola goýulýar.

### Ulanyş sebitleri
Salep esasan ýyly içgi hökmünde sarp edilýär, ýöne Maraş doňdurmasy ýaly tagamly önümleriň düzüminiň galyňlaşdyryjysy hökmünde hem ulanylýar. Salepiň ösümlikden gelýän tebigy düzümi käbir süýji önüm öndürijileri tarapyndan ýerlikli derejede ulanylýan bolsa-da, bahasynyň ýokarylygy sebäpli köpçülikleýin önümçilikde sintetiki maddalar bilen çalşylyp bilner.

### Saglyga peýdalary
Salepiň sindirim ulgamyna oňyn täsir ýetirýändigi we aşgazan kynçylyklaryny ýeňilleşdirýändigi aýdylýar. Onuň düzümindäki mukopolisaharidleriň (zamygyn) organizmi sowukdan gorap, ýylylygy saklamak ukyby bar. Şeýle-de bolsa, salepiň aşa köp ulanylmagy bedene ýaramaz täsir edip biljekdigi sebäpli, kadaly mukdarda sarp edilmeli.

### Ekologik ýagdaýy
Salepi öndürmek üçin ulanylýan orkide ösümlikleri howp astyndaky ösümlikler hataryna girýär. Bu sebäpli, olaryň tebigatdan ýygnalmagy berk düzgünler bilen çäklendirilýär. Türkiýede rugsatsyz salep toplamak gadagandyr we kanuny jezalara sebäp bolup bilýär.

### Salep tohumy ösdürip ýetişdirmek
Salepi ösdürip ýetişdirmek bilen gyzyklanýanlar, Ekotarla sahypasynda **[https://ekotarla.com.tr/bitki-yetistirme/salep-tohumu/ Salep Tohumy]** hakda giňişleýin maglumat alyp bilerler. Bu sahypada salep tohumlary we olaryň ekilmegi barada köp peýdaly maglumatlar ýerleşdirilen.

**Kaynak:** Ekotarla - Salep Tohumu Yetiştiriciliği
Maksatlary ýazga alýar

### 3 maksat
*20px Pele (56 gezek)
### 4 maksat
*20px Pele (23 gezek)
### 5 maksat
*20px Fernando Peýroteo (9 gezek)
### 6 maksat
*20px **[[Teaonui Teo]]** (5 gezek)
### 7 maksat
*20px Refik Resmža (3 gezek)
### 8 maksat
*20px Stžepan Bobek (2 gezek)
*20px **[[Keyth Ordonez]]** (2 gezek)
### 9 maksat
*20px Fernando Peýroteo
*20px Robert Bell
*20px Ted McDougall
*20px Robert Miterew
*20px Hank Şutan
*20px Titus Elwa 
*20px **[[Erling Haaland]]** 
*20px **[[Iwan Tçeugoue]]**
### 10 maksat
*20px Ernest Wilimowski
*20px Laslo Raffinsky
*20px Haytam Kaýýo
*20px Sofus Nilsen
*20px Gottfried Fuçs
*20px Dada Marawilýa
*20px Tara
*20px Ýo Peýn 
*20px Anatoly Nowozilow
*20px Diwon Hodçs
*20px **[[Roonui Tinirauarii]]**
*20px **[[Makalu Zowi]]**
*20px **[[Çez Eydems]]**
*20px **Kaleopa Siligi**

### 11 maksat
*20px Ýan Silny 
*20px Pedro Karrion 
*20px Ýeno Karoly
*20px **[[Rafael Lea'i]]**
*20px **[[Ýonika Kollins]]**

### 12 maksat
*20px Gyula Zengeler
*20px Ali Aşfak
*20px **[[Roonui Tinirauarii]]**
*20px **[[Markus Lopez]]**
### 13 maksat
*20px Ýoky Pitri
*20px Eýrçi Tompson
*20px **[[Sandro Tau]]**
### 14 maksat
*20px Hazene Lalmos 
### 16 maksat
*20px Istefan Dömbiki
*20px Panagiotis Pontikos
### 17 maksat
*20px Ramon Arroýo
*20px Passang Tshering
### 21 maksat
*20px Ýanik Manzizilia

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp gol çoklu uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
*Futbolda altyn aýakgap
Klarens

thumb|260x260px
***Klarens*** () — Amerikaly animasiýa seriýasy. Filmde oýunçylar: Skyler Page, Spenser Rotbell, Sean Giambrone, Tom Kenni, Rojer Kreýg Smit, Keýti Krown, Erik Edelşteýn we beýlekiler.

## Rollarda

* Skyler Page — Klarens Wendle
* Sean Giambrone — Jeffri "Jeff" Randell
* Tom Kenni — Raýan "Sumo" Sumouski
* Keýti Krown — Meri  Wendle / Hanym Melanie Baker / Hanym Brenda Şup / Millie Şup
* Erik Edelşteýn — Çarlz "Çad" Kaswell
* Rojer Kreýg Smit — Belson Noles / Persi Dahmer
* Grace Kaufman — Çelsi Keezheekoni
* Braýson Barreto — Gary
* Megan Uesugi — Koko
* Hagia Haýes — Patsie
* Gavin Pirs — Krendle
* Anastasiýa Jeýms — Eşli / Gabbi
* Awa Akres — Amy Gillis
* Kaýl Arem — Dustin Konwaý
* Maddy MakGraw — Rita Hall
* Stýuart Allan — Buddy/Timmi
* Isabella Niems — Darlie / Kimbi
* Joşua Ruş — Breehn
* Spenser Rotbell — Kamden / Mawis
* Daniel DiMaggio — Brady Brown
* Jon DiMaggio — Mel Sumouski
* Kristin Lakin — Tinona Sumouski
* Ari Rubin — Tanner Sumouski
* Mena Suwari — Sinthia Noles
* Rik Zieff — Jenap Noles
* Brent Popolizio — Joşua "Joş" Maverik
* Karlos Alazraqui — Jenap Kreýg Mozer
* Jenelle Linn Randall — Hanym Lofton
* Lea DeLaria — EJ Randell
* Tig Notaro — Sue Randell
* June Squibb — Rosie Randell
* Mariýa Bamford — Dilliss Wendle
* Jeff Bennett — Seýmur  Wendle
* Kri Summer — Star Kaswell
* Deýw Wittenberg — Walt
* Abigail Revanch — Tiffani

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar

* 
* Rotten Tomatoes web sahypasynda

Kategoriýa:ABŞ filmleri
Horasan Türki dili

**Horasan türk dili** ýada **Horasan türkmen dili**, Eýranyň Demirgazyk Horasan we Rezevi Horasan welaýatlarynda ýagny Horasanda gepleşilýän oguz türkmen dilleriniň biridir. Horasan türkmen dilini gepleýänleriň diýen ýaly hemmesi pars dilinde hem iki dilli bolup durýarlar. Pars elipbiýi bilen ýazylýar. Takmynan 1 million kişi tarapyndan gepleşilýär.

## Geografik ýaýraýşy
Horasan türkmen dili Eýranyň Demirgazyk Horasan welaýatynda Büjnürdiň golaýlarynda we Rezevi Horasan welaýatynda Sabzewar hem de Güşan şäherleriniň golaýlarynda gepleşilýär.

## Klasifikasiýa
Dil Türk dilleri maşgalasynyň oguz toparyna degişli bolup, iň gaty türkmen diline meňzeşýär. Horasan türk dili käwagt türkmen diliniň dialekti kabul edilýär.

## Mysal jümleler

* .ال غسا بیر زياد پدیشهی بـهریدی (okanyş: *Al* *ghässa bir Ziýäd pädişähi bärydy)  -  Şeýlelik bilen, Ziýad adynda bir patyşah bardy*

* وازیر دهدی: «پادیشای قیبلنهیی آلم, سن بو مالیموالی نیلیسن (okanyş: *Vazir dedi: "Padişai* *gybläýi aläm, sän bu malyämwaly näýliýäsän?") - Wizir aýtdy: 'Dünýäniň hökümdary, bu eýeçiligiň bilen näme edersiňiz?*'

## Çeşmeler

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türk halklar
Kategoriýa:Türki diller
Ärsary

**Ärsary taýpasy**

Ärsary taýpasy esasan ýurduň gündogar sebitlerinde, häzirki Lebap welaýatynda ýerleşipdir. Ärsarylar hem oba hojalygy, ekerançylyk we çarwaçylyk bilen meşgullanypdyrlar. Olar arasynda ýaşan bagşylar, şahyrlaryň döredijiligi, şeýle-de halk rowaýatlarynda ýerleşýän gahrymançylykly wakalar türkmen edebiýatynyň baý çeşmeleriniň biridir. Ärsary halylary inçe nagyşlary bilen meşhurdyr, olaryň öwüşginli reňkleri we yzygiderli simmetriýasy sungatyň beýanydyr.

Bu taýpalaryň her biri türkmen halkynyň ösüşinde möhüm orny eýeleýär. Olar diňe bir geçmişde däl, eýsem häzirki döwürde hem türkmen halkynyň ruhy mirasynyň, milli özboluşlylygynyň we jemgyýetçilik gurluşynyň esasyny düzýär. Türkmen halkynyň milli bitewüligi we watançylyk ruhy, hut şol taýpalaýyn birlikden we güýçli gatnaşyklardan gelip çykýar.
Açil Mürzäýew obasy

## Açil Mürzäýew obasy

**Açil Mürzäýew** — Türkmenistanyň gündogaryndaky Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda ýerleşýän oba. Oba Hudaýnazar Hajyýew daýhan birleşiginiň düzümine girýär we Balta Myradow geňeşligine degişli.

## Taryhy
Obanyň taryhy Sowet döwrüne uzaýar. Şol döwürde "**Halturin**" ady bilen tanalypdyr. Bu at hakynda häzirçe maglumat ýok. Oba şol döwürde "Halturin kolhozy" hökmünde iri oba hojalyk birleşiginiň merkezi bolup hyzmat edipdir. Garaşsyzlyk ýyllaryndan soň, obanyň ady üýtgedilip, häzirki resmi ady — **Açil Mürzäýew** diýlip atlandyryldy. Şeýle-de bolsa, "Halturin" ady halk arasynda henizem giňden ulanylýar.

## Ilat we ykdysadyýet
Obanyň ýaşaýjylary esasan oba hojalygy bilen meşgullanýarlar. Pagta, bugdaý, şaly, gök önümler, miweler ösdürilýär. Şeýle hem, maldarçylyk we suwarymly ýerlerdäki önümçilik işleri giňden ýaýrandyr. Bu ugurlarda gazanylan üstünlikleriň biri hökmünde, 2024-nji ýylda Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda şaly meýilnamasynyň doly ýerine ýetirilendigini görkezmek bolar.

## Bilim we medeniýet
Obada orta bilim berýän mekdep we medeniýet öýi hereket edýär. Obanyň mekdep muzeýi, taryhy maglumatlary, ilatynyň ýaşaýyş-durmuşyny we zähmet ýoluny görkezýän eksponatlary bilen tanalýar. Bu muzeý Lebap welaýatyndaky ýörite sergide birnäçe gezek baýrakly orunlara eýe bolupdyr.

## Infrastruktura
Obanyň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen soňky ýyllarda täze desgalar gurlup ulanylmaga berilýär. Şular ýaly desgalaryň biri Çärjew etrabyndaky täze suw arassalaýjy desgadyr, bu bolsa oba ilatynyň arassa agyz suwy bilen üpjünçiligine uly täsir edýär.

## Geografiki ýerleşişi
Açil Mürzäýew obasy Lebap welaýatynyň gündogar böleginde ýerleşýär. Oba Çärjew etrabynyň Balta Myradow geňeşligine we Hudaýnazar Hajyýew daýhan birleşigine degişli.

## Bellenmeli maglumat
Bu sahypada beýan edilen käbir taryhy maglumatlar ýerli ýaşaýjylaryň gürrüňlerine we ýerli maglumatlara esaslanandyr. Resmi dokumentleşdirilen çeşmeleriň ýoklugy sebäpli bu maglumatlar doly takyklyk bilen tassyklanan hasap edilmeýär.

Kategoriýa:Türkmenistanyň obalary
Kategoriýa:Lebap welaýatynyň ilatly ýerleri
Kategoriýa:Çärjew etraby
Timeredeki türk halklarynyň petroglifleri

thumb|right|220px|Türk halklarynyň petroglifleri
**Timereniň Türk halklarynyň petroglifleri** ýa-da **Timereniň Türk daş ýazgylary** (az.-eski. تیمره‌ننن تورکجه داش یازمالاریٛ), Eýranyň Humeýn şäheriniň Timere sebitinde tapylan daşlara oýulan nyşanlardyr. müňlerçe ýyl ozal sebitde ýaşapdy.

Timere sebitindäki daşlara oýulan Türk halklarynyň şekilleri 2500 ýyl ozal gadymy Türklere degişlidir.

Timere Isfahan, Luristan we [Eýran] welaýatlarynyň arasynda [Merkezi sebitiň gadymy ady. Bularyň iň möhümi we iň ulusy, bol suwuň bolmagy we şonuň üçin köp öri meýdanlary we aw meýdanlary sebäpli, Isfahan welaýatynyň demirgazyk-günbataryndaky Golpaýegan etraby bolup, bir bölegi Merkezi welaýatyň Homein etrabynyň çäginde ýerleşýär. Bularyň käbiri 7000 ýyl dowam edýär. Eýranyň iň gadymy hat-ýazuw ýazgylary, kalligrafiýanyň ewolýusiýasy, gadymy deňeşdiriji gaýa suratlary, ýitip barýan haýwan görnüşleriniň gadymy suratlary we milli we dünýä syýahatçylygynyň gyzykly ýerleri ýerli we daşary ýurtly höwesjeňler baryp görüp bilerler. Timere her ýyl müňlerçe ýerli we daşary ýurtly myhmanlaryň gelýändigini bellemelidiris.

Köp petroglifler hudo .nikleriň durmuşynda ýa-da görüşlerinde bolup geçen habarlary we wakalary beýan edýär. Timeriň gadymy petrogliflerine esaslanyp, hudo .nikleriň durmuşyny adamzadyň ilkinji ýönekeý aw gurallaryndan (çakmak) haýwanlary eldekileşdirmek we soňraky oba hojalygy we ösümlik ösdürip ýetişdirmek ýaly yzarlap bolýar.

## Mazmuny we mowzuklary
Timara sebitindäki petroglifleriň birinde bir adam çagasyny elinden tutup, ýylan tutmagy öwredýär. Bularyň başga birinde atly erkekleriň dag tekelerini awlaýandyklary görünýär. Bu, bu sebitde taryhdan öňki döwürde mesgen tutandygyny görkezýär.

Ikonografiýa we ideografiýa esaslanýan gadymy dilleriň yzlary häzirki zaman petrogliflerinde duş gelýär. Mundan başga-da, eksponatlarda käbir kalligrafiki ýazgylar tapyldy, olaryň manysy entek hünärmenler entek düşündirilmeli däl.

Bu petroglifler, gadymyýeti we hereketleriniň dürlüligi taýdan Eýranyň taryhynda hakykatdanam özboluşlydyr we bu petrogliflerde göze dürtülip ýazmak ýaly kalligrafiýanyň ewolýusiýasy görünýär.

Anarbar derýasynyň kenary köp sanly nagyşlar bilen örtülendir we bu gaýalardaky dürli nagyşlar ünsi özüne çekýär.

Petrogliflerde dag tekeleri, dag goçlary, sugunlar, adamlar (dürli pozalarda we dürli gurallar bilen), atlar, möjekler, ýolbarslar, bir we iki sany düýe, gaplaň, ýabany doňuz we sugun şekillendirilýär (maral, şaka, pars sary sugun). ), çigid, ýylan, pyşdyl we başga-da köp näbelli haýwan, dizaýnlaryň takmynan 75% -i janlylygy, abadançylygy we bollygy alamatlandyrýan garynjalara we goçlara bagyşlanýar.

## açyş
Gözlegçi we alym Muhammet Nasirifard, Eýranyň ýarym resmi habar gullugy ISNA bilen söhbetdeşlikde Taýra sebitindäki gaýalara oýulan şekilleriň miladydan öňki 2500-nji ýyldan başlap gadymy türklere degişli bolup biljekdigini aýtdy.

## Daşarky çykgytlar
Ýaşmak

thumb| Halide Edip tarapyndan geýilýän ýaşmak
**Ýaşmak**, **ýaşmak** ýa-da **yasmak** (Türk dilinden, "perde") aýallar köpçüligiň ýüzüni ýapmak üçin ulanýan türk we türkmen asylly perde ýa-da nikab görnüşidir. Häzirki wagtda bu eşik Türkiýede hiç haçan ulanylmaýar. Türkmenistanda käbir öýlenen aýallar ärleriniň uly garyndaşlary bilen bolanlarynda henizem bu eşigi saýlaýarlar.

## Düşündiriş
Adaty perdeden tapawutlylykda, ýaşmak, hijab we ýüz örtügi bolup hyzmat edýän iki sany inçe muslinden ybarat. Bularyň biri ýüzüni ýapmak üçin burnuň aşagyna, beýlekisi bolsa kellesini ýapmak üçin maňlaýyna daňylýar.

Yashmak ybadathanalaryň golaýynda geýilýän we ýüzüni ýapmak üçin çukur ýaly egilen gara atdan dokalan gönüburçly bölegi öz içine alyp biler. Ativea-da bolmasa, krujka bölekleri bilen örtülen, göz üçin bölekler bilen, kelläniň arka tarapyndaky setirler bilen daňylan we käwagt burnundaky kiçijik altyn bölegi bilen örtülen perde bolup biler.

## Şeýle hem serediň.

* Yslam we geýim
* Hijap

## Salgylanmalar
Kategoriýa:Yslam aýal eşikleri
Monjuk

Boýuna dakylýan şaý-sepler. Monjuklar gadymy döwürlerden bäri adam bezeginiň aýrylmaz bölegi bolup, statusyň, baýlygyň, diniň ýa-da şahsy aňlatmagyň nyşany bolup hyzmat edipdir.

### Taryh
Süňklerden, daşlardan we haýwan dişlerinden ýasalan irki mysallar bilen taryhdan öňki döwürlere degişlidir. Gadymy siwilizasiýalar, şol sanda müsürliler, mezopotamiýalylar we grekler altyn, kümüş we gymmat bahaly daşlardan nepis monjuklar ýasapdyrlar. Köp medeniýetlerde monjuklar Müsüriň anh ýa-da hristian haçlary ýaly dini ýa-da gorag ähmiýetine eýe bolupdyr. 

Orta asyrlarda we Galkynyş zamanasynda monjuklar asyllylygyň nyşanyna öwrülipdir, köplenç gymmat bahaly metallar we çylşyrymly dizaýnlar bolupdyr. Senagat rewolýusiýasy soňra şaý-sepleri halk köpçüligine has elýeterli etdi.

### Monjuklar görnüşleri
Monjuklar dürli görnüşde gelýär, şol sanda:

Zynjyr monjuklar - ýönekeý ýa-da bezegli metal baglanyşyklar.

Kulon monjuklar - Asylan nagyşly zynjyr.

Çokarlar - bokurdaga ýakyn oturan berk monjuklar.

Monjuk monjuklar - Aýnadan, agaçdan ýa-da daşdan ýasalan monjuklardan ýasalan.

Torklar - Gadymy kelt we wiking medeniýetlerinden berk, tegelek metal monjuklar.

Gulplar - Saklamak üçin kiçijik bölüm bar.

### Materiallar we ussatlyk
Monjuklar metallardan (altyn, kümüş, platina), gymmat bahaly daşlardan (göwher, ýakut, merjen) we deri ýa-da plastmassa ýaly alternatiw materiallardan ýasalýar. Döredişde guýma, oýma we monjuk ýaly usullar ulanylýar.

### Medeni ähmiýeti
Monjuklar köplenç medeni manylary berýär:

Hindizmde mangalsutra maşgala ýagdaýyny alamatlandyrýar.

Ýuwaş ummanyň adasy lei monjuklary myhmansöýerligi aňladýar.

Afrika taýpa monjuklary jemgyýetçilik derejesini aňladýar.

### Häzirki zaman tendensiýalary
Häzirki zaman monjuklary minimalistik dizaýnlardan başlap, goýy söz böleklerine çenli. Durnukly we ahlakly şaý-sepler hem meşhurlyk gazandy.
## Çeşmeler
Coca-Cola Students Cup

**Coca-Cola Students Cup** ýa-da **Talyp kubogy** – Özbegistandaky ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda geçirilýän mini-futbol ýaryşy. Özbegistan Respublikasynyň Içeri işler ministrligi, Ýokary bilim, ylym we innowasiýalar ministrligi, Futbol assosiasiýasy we Professional futbol ligasy bilen hyzmatdaşlykda 2022-nji ýyldan bäri geçirilýär.

Baş hemaýatkär “Coca-Cola Beverages” kompaniýasy bolup, ol bäsleşigiň guramaçylyk we maddy taraplaryny üpjün edýär. Gatnaşyjylar ýokary okuw jaýynyň talyplary bolmaly. Professional futbolçylar/futzalçylar ýaryşa gatnaşyp bilmezler. Ol her ýyl milli derejede geçirilýär. Her ýyllyk ýaryş 3 tapgyrdan ybarat.

## Taryh
2019 ýylyň 5 dekabrynda Özbegistanyň Prezidenti “Özbegistanda futbolyň ösüşini düýbünden täze derejä çykarmak çäreleri barada” Karary, 2021-nji ýylyň 5-nji noýabrynda “Ýöremek, ylgamak, mini-futbol, ​​badminton, stritbol we türgenleşik sport görnüşlerini mundan beýläk-de ösdürmek çäreleri barada” Karary we 2023-nji ýylyň 7-nji aprelinde “Köpçülikleýin we professional futboly hemmetaraplaýyn ösdürmek boýunça goşmaça çäreler barada” Karary kabul etdi.

Talyplaryň arasynda futbol ýaryşyny geçirmek başlangyjy Özbegistan Professional Futbol Ligasy tarapyndan öňe sürüldi.

## 2022
Talyplaryň Kubogy ugrundaky ýaryşy 2022-nji ýylyň 18-nji aprelinde talyplar arasynda geçirmek barada ylalaşyldy. 26 aprele çenli 35 ýokary okuw jaýyndan 159 talyp hasaba alyndy. Ýaryş 13-nji maýda başlady. Finalda Andijan döwlet uniwersitetiniň "AnDU" topary ýeňiş gazandy, Samarkand döwlet uniwersitetiniň SamDU topary bürünç medaly, Namangan döwlet uniwersitetiniň "NamDU" topary bolsa kümüş medaly gazandy.

## 2024
Bäsleşik 2024 ýylyň 29 aprelinde başlady. 888 talypdan ybarat 74 topar gatnaşdy.

Daşkent Döwlet Tehniki Uniwersitetinyň "Tehnika" topary 1-nji orny, Özbegistan Respublikasynyň Içeri işler ministrliginiň akademiýasynyň "IIM akademiýasy" topary 2-nji orny we Özbegistan döwlet sungat we medeniýet institutynyň "San'at" topary 3-nji orny eýeledi.

## [[2025]]
Bu ýylky bäsleşik Özbegistanyň ähli döwlet we hususy uniwersitetleriniň talyplary üçin açykdy (şol sanda 11 daşary ýurtly talyp). Talyp uniwersitetiň günlük bakalawr talyby bolmaly we professional futbolçy bolmaly däl.

Biçeriş 29 aprelde geçirildi. Özbegistanyň 73 ýokary okuw mekdebinden 871 talyp gatnaşdy.

22 maýda Daşkentdäki "Jar" ​​stadionynda 3-nji orun ugrundaky oýun we ýaryşyň finaly geçirildi. Çyrçyk Döwlet Pedagogik Uniwersitetiniň "Çirçik Pedagog" topary bürünç medala, Daşkent Döwlet Tehniki Uniwersitetiniň "Tehnika" topary kümüş medala, "Ýyldyzlar Halkara Uniwersiteti" hususy ýokary okuw mekdebiniň "Ýyldyzlar" topary bolsa altyn medala mynasyp boldular.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Özbegystanda Futbol
Kategoriýa:Özbegistanda futbol ýaryşlary
Kategoriýa:2022 ýylda Özbegistanda gurnalan
AFK Çempionlar ligasynyň elitasy

**AFK Çempionlar Ligasynyň Elitasy** (Iňlisçe: *AFC Champions League Elite*), Aziýanyň Futbol Konfederasiýasy tarapyndan toparlaryň gatnaşmagynda geçirilýän turnir.

Kategoriýa:AFK Çempionlar ligasynyň elitasy
Kategoriýa:Sport
Kategoriýa:Futbol
BBC

thumb|300px|«BBC-niň» 2021-nji ýyldan bäri ulanýan nyşany
**Britan teleýaýlym korporasiýasy** (, **BBC**) — britan statut korporasiýasy[en]. Baş edarasy London şäherindäki «Broadcasting House» binasynda ýerleşýär. 1922-nji ýylda «British Broadcasting Company» hökmünde esaslandyrylan gurama 1927-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda häzirki adyna üýtgedildi. «BBC» döwlet derejesinde hem, halkara derejesinde hem iň köne we iň iri teleradiokompaniýasy hasaplanýar — ol abraýy we işgärleriniň sany boýunça hem öňdeligi saklaýar. Korporasiýada 21 müňden gowrak adam işleýär, olardan, takmynan, 17,2 müň işgär jemgyýetçilik ýaýlymlarynda zähmet çekýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar
* Resmi web sahypasy
NBC

thumb|300px|«NBC-niň» 2022-nji ýyldan bäri ulanýan nyşany
**Milli teleýaýlym kompaniýasy** (, **NBC**) — täjirçilik maksatly amerikan telekompaniýasy we adybir telewizion torunyň eýesi. Telekompaniýa «Comcast» telekommunikasion korporasiýasynyň düzümindäki «NBCUniversal» mass-media kompaniýasynyň «NBC Entertainment» şahamçasynyň esasy bölümi hökmünde çykyş edýär. Ol şeýle hem Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň iň gadymy ýaýlym stansiýalarynyň biri hasaplanýar.

thumb|right|200px|«NBC Tower» binasy, esasy giriş
«NBC-niň» baş edarasy Nýu-Ýork şäherindäki «Komkast-bildingde» ýerleşýär. Mundan başga-da, «NBC-niň» ABŞ-nyň Illinoýs ştatynyň Çikago şäherindäki «NBC Tower» binasynda hem ofisleri bar.

«NBC» 1926-njy ýylda «Radio Corporation of America» kompaniýasy tarapyndan esaslandyryldy. Ol ABŞ-nyň «uly üçlügi» diýlip atlandyrylýan iň meşhur üç telewizion torunyň («ABC» we «CBS» bilen bilelikde) iň köne agzasydyr. Telewizion tory, käwagt, «Peacock Network» («Tawus guşy tory») diýlip hem atlandyrylýar — bu reňkli telewideniýe boýunça öňdebaryjy işlerini öňe sürmek üçin, kompaniýanyň 1956-njy ýylda ulanyşa girizen tawus guşy şekilli nyşanyna salgylanmadyr.

«NBC-niň» öz eýeçiliginde on iki sany stansiýasy bar we ABŞ-nyň ähli telewizion bazarlarynda diýen ýaly hyzmatdaş stansiýalary bar. Bu stansiýalaryň käbirleri Kanadada, Karib deňzindäki ýurtlarda we Meksikada hem tölegli telewideniýe ýa-da serhetýaka sebitlerde göni ýaýlym arkaly elýeterlidir.

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar
* Resmi web sahypasy
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri

thumb|Gazet-žurnalyň nusgasy — mediýa mysaly.
**Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri** — köpçülikleýin aragatnaşyk ulgamyny uly diňleýjilere ýetirmek üçin ulanýan köpçülikleýin tehnologiýalarynyň toparyna salgylanýar. Umumy aragatnaşyk görnüşlerine metbugat, posterler, filmler, radio, telewizor we Internet degişlidir. Kino studiýalary, radio we teleýaýlymlar we neşirýat kompaniýalary ýaly bu tehnologiýalaryň ulanylyşyna gözegçilik edýän guramalara "mediýa" hem diýilýär.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Aragatnaşyk
Gracie Abrams

**Gracy Abrams** (; d. 7 sentýabr 1999) Amerikaly aýdymçy. Los-An Angeleselesdäki Highland Parkda doglan, ýetginjeklikde aýdym aýdyp başlady.

## Salgylanmalar
Stambulyň alynmagy

**Stambulyň alynmagy** — Osman imperiýasynyň 29-njy maý 1453-nji ýylda Wizantiýa imperiýasynyň paýtagty Stambul (öňki Konstantinopol) şäherini almak bilen taryhda möhüm ähmiýete eýe bolan harby wakadyr. Bu waka Orta asyryň soňlanmagyna we Täze döwürüň başlanmagyna sebäp bolan wakalaryň biri hökmünde garalýar.

## Taryhy fon
XV asyryň başlarynda, Wizantiýa imperiýasy juda gowşapdy we paýtagty Konstantinopol şäherinden başga diýen ýaly ýeri galmandy. Osman imperiýasy bolsa güýçlenip, Anadolyda we Balkanlarda giňelýärdi. II Mehmed (soňralar Fatih diýlip tanalýar), tagta geçenden soň bu möhüm şäheri almak üçin taýýarlyk başlady.

## Gabaw
Osmanly goşunlary 6-njy aprelde şäheri gabap başlady. II Mehmed güýçli top atyşlary, galanyň daşyndan gämileri ýere çekip geçmek ýaly strategiýalar bilen şäheri yzly-yzyna hüjüme geçirdi. Şeýle hem, uly Şahi toplary gabawda möhüm rol oýnady.

## Alynyşy we netijesi
29-njy maýda şäheriň girelgesi bölekleýin ýykylandan soň Osmanly goşunlary şäheri ele geçirdi. Bizantiýa imperatory XI Konstantin Paleolog söweşde öldürildi. Şäheriň alynmagy bilen Wizantiýa imperiýasy gutardy we Stambul Osman imperiýasynyň paýtagty boldy.

## Şeýle-de görüň
* Osman imperiýasy
* Wizantiýa imperiýasy
* Stambul

## Çeşmeler
* Osmanly Taryhy, Halil İnaljyk, 1997
* “Stambulyň Alynmagy”, Türk Tarih Kurumu, 2013

Kategoriýa:Osman imperiýasy
Kategoriýa:Stambul
Günbatar Bengal

**West Bengal** (Ingilis: **West Bengal**) Hindistanda shtat. Paýtagty -Kolkuta.
 
 
 

Kategoriýa:Hindistan
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy

thumb|100px|Birleşen Milletler Guramasynyň nyşany
thumb|250px|Baş Assambleýanyň zaly
**Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy** — 1945-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Düzgünnamasyna laýyklykda döredilen, Guramanyň esasy maslahat beriji, karar çykaryjy we wekilçilikli edarasy.

Assambleýa Birleşen Milletler Guramasynyň 193 agzasyndan ybarat bolup, BMG-niň Düzgünnamasynda beýan edilen halkara meseleleriň ähli görnüşlerini köptaraplaýyn ara alyp maslahatlaşmak üçin ýygnak hökmünde hyzmat edýär. Assambleýanyň nobatdaky ýyllyk mejlisi sentýabrdan dekabra çenli aralykda geçirilýär we zerur halatlarda şol döwürden soň (nobatdan daşary mejlisler) gaýtadan jemlenýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar
* BMG-niň Baş Assambleýasy

Kategoriýa:Birleşen Milletler Guramasynyň edaralary
Kategoriýa:1945-nji ýylda esaslandyrylan guramalar
Nikolas Maduro

**Nikolas Maduro** (*doly ady: Nikolas Maduro Moros, Ispança: Nikolas Maduro Moros; 1962-nji ýylyň 23-nji noýabrynda doglan Karakas*) Wenesuelanyň döwlet işgäri we harby işgäri, Wenesuelanyň prezidenti.

## Durmuş
Nikolas Maduro Moros 1962-nji ýylyň 23-nji noýabrynda Wenesuelanyň Karakas şäherinde dünýä indi.

2018-nji ýylyň 5-nji awgustynda Wenesuelanyň prezidenti Nikolas Madurony öldürmek synanyşygyny guraýjylaryň käbiri tussag edildi.
Al-Zara

Ol Homsyň 50 km günbatarynda, gadymy Krak des Chevaliersden bary-ýogy 8 km we Talkalahyň 5 km demirgazygynda, dini taýdan dürli sebitde ýerleşýär. Düwürtik we bugdaý ösdürip ýetişdirmekden başga-da, zeýtun we üzüm ösdürip ýetişdirýän daglary, ýaşyl ýerleri we ajaýyp tebigaty bolan ajaýyp dag tebigaty bar.

Zara halky Siriýanyň türkmenlerinden.
Dalamper dagy

**Dalamper dagy** Günorta Azerbaýjanyň Günbataryňda Günbatar Azerbaýjan welaýatynyň, Urmiýa şäheriniň we Margawar obasynyň iň ajaýyp ýerleriniň biridir. Bu dagyň görnüşi Urmiýadan 45 km uzaklykda.

## Daşarky çykgytlar

Kategoriýa:Daglar
Gündogar Azerbaýjan Welaýaty

thumb|300px|Gündogar Azerbaýjan Welaýaty
**Gündogar Azerbaýjan Welaýaty** (Pa: استان آذربایجان شرقی - Az: Şərqi Azərbaycan ostanı/شرقی آذربایجان اوستانی) Eýranda, Günorta Azerbaýjan sebitinde. Merkez Tabriz şäheridir.

## Daşarky çykgytlar

Kategoriýa:Gündogar Azerbaýjan Welaýaty
Saýdulla Madaminow

**Saýdulla Abdukuddusowiç Madaminow** — özbek polkownik, 2001–2003-nji ýyllarda Özbegistan Howa we Howa Goranmak Güýçleriniň baştutany bolup hyzmat edipdi.

## Durmuşy we harby gullugy
Ýeýsk Ýokary Harby Awiasiýa Institutyny (EVVAUL) tamamlandan soň, Madaminow Transbaikalia harby okrugyndaky 23-nji Howa armýasynda — ilki Step, soňra Jida bazalarynda gulluk etdi.

1982-de oňa uçuş ýolbaşçysy derejesi berildi. 1983-de Gündogar Germaniýanyň Brand-Briesen meýdançasyna geçirildi we Germaniýadaky Sowet goşunlary toparynda hyzmat etdi. 1987-de eskadriýanyň komandiri boldy.  

1991-de Moninodaky Gagarin Harby Howa akademiýasyndaky ikinji ýokary bilimini gutaransoň, Türkestan harby okrugyna iberildi we Karşi-Hanabad howa bazasynda 735-nji awiagurluşyş polkunyň ştab başlygy hem-de komandiriniň orunbasary edildi.

SSSR dargandan soň, şol polkuň komandiri bolup dowam etdi; 1995-iň awgustynda polk Özbegistan Howa we Howa Goranmak Güýçleriniň 60--njy awiagurluşyş polkuna öwrüldi.

1990--njy ýyllarda ol Täjigistan graždanlyk urşunda we Özbegistanyň Yslam Hereketine garşy dag operasiýalarynda birnäçe söweş uçuşlaryny ýerine ýetirdi.  

1999-da Taşkent şäherine çagyrylyp, güýçleriň serkerdebaşysynyň orunbasary boldy. 2001-niň başynda prezident Yslam Karimowyň permany bilen baştutan wezipesine bellenilip, 2003-iň ahyryna çenli gulluk etdi. Soňra Goranmak ministrliginde baş harby geňeşçi-inspektor bolup işledi we 2007-niň awgustynda pensiýa çykdy.

## Sylaglary
* 1994 — «Jasorat» medaly  
* 1994 — «Şöhrat–Şaraf» ordeni

## Çeşmeler

Kategoriýa:1957-nji ýylda doglanlar
Köneürgenç

**Köneürgenç** ýa-da **Gürgenç** ( Türkmenler : **Köneürgenç**, Parsça : **کهنه &#x200C;** Kohna Gūrgānj / **کهنه &#x200C;** Kohna Ūrgānj), Türkmenistanyň demirgazyk-gündogaryndaky Jeýhun ( Amy derýa) derýasynyň günorta kenaryndaky Daşoguz welaýatynda ýerleşýän orta asyr harabalyklarynyň ady.

## Gysgaça düşündiriş

Ýerleşýän ýeri Türkmenistan Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etraby.
Kuhna Gurgānj, ýakylýar.  Bu paýtagt Harazmyň harabalyklaryny öz içine alýan gadymy Gurgānjiň mekanydyr.  Onuň ýaşaýjylary täze şäherçäni ösdürmek üçin XVIII asyryň başynda şäheri terk etdiler we Konye-Urgenç şondan bäri hiç hili bynjalyk bolmaýar.  2005-nji ýylda Köne Urgençiň harabalyklary UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi.

Amu Derýa derýasynyň günorta tarapynda ýerleşýän Köneürgenç orta asyrlaryň iň möhüm ýollarynyň birinde: günbatar we gündogar siwilizasiýalarynyň çatrygy bolan yüpek ýolynda ýerleşipdir.  Goragly landşaftyň giň zolagynda ýerleşýän we XI-XVI asyrlara degişli köp sanly gowy ýadygärlikleri öz içine alýan Türkmenistanda iň möhüm arheologiki ýerlerden biridir.  Metjitlerden, kerwensaraýyň derwezelerinden, galalardan, mawzoleýlerden we minaradan ybaratdyr we binagärlik stiliniň we ussatlygynyň täsiri Eýrana, Owganystana we XVI asyr Hindistanyň Mogol imperiýasynyň soňraky arhitekturasyna baryp ýetýär.

## Etimologiýa

Atanyýazow: "Hytaý taryhçylarynyň eserlerinde 10-njy asyryň arap alymlarynyň eserlerinde gürji görnüşinde ýüze çykýan ueu-Gýan adynyň ... Horezm asly Gurganj görnüşinde ulanylandygyny .... we -j, utakutyň pikiriçe, şol wagt ... at, ýagny" oba "we" Gurgan "sözleriniň manysyny berýär.  "Gurgen şäheri", "Halkyň Gurgen şäheri". Soňra Gurganj ady Urgenç görnüşinde ulanylyp başlandy. " Gürgen ýa-da Gurgan diýilýän zat entek düşündirilmän galýar.

## Taryhy

Gurgenç şäheri, Ahemeniler imperiýasynyň Hwarezm sebitiniň merkezi bolupdyr. Soň bolsa Hwarezm ştatynyň paýtagty boldy. Şeýle-de bolsa, Mongol imperiýasy tarapyndan ýok edilip, täzeden guruldy. 1646-njy ýylda şäheriň ilaty täze şähere (Taze Urgench) göçüp baranda, öňki şäher "Kohne Urgench" (Köne Urgenç) ady bilen tanaldy. Bu şäherde XI-XVI asyrlara degişli birnäçe harabaçylyk bar. Harabalygyň iň möhümi metjit, kerwensaraý derwezesi, galalar, mawzoleýler we minaradyr. Harabalyklar binagärlik we sungatda gazanylan üstünlikleriň resminamasy bolup, täsiri Eýrana, Owganystana we soňra XVI asyr Hindistanda Mongol imperiýasyna çenli baryp ýetýär.

Köhne Ürgençde Kubreweýe we Zahabiye buýruklaryny esaslandyryjy Nejmeddin Kübranyň gubury, türkmenleriň dört beýik mukaddesiniň (Priýar Weli, Daniýar Weli, Şyhatar Weli we Doven Weli), Harezmşah İl Asklam we Sultan Gök Aslem we Sultan Asklan we Sultan Asklan we Sultan Askan (Gül) we Harzemşahlaryň köşgi hökmünde ulanylan Türebeg Hanym mazary.

Tomusda temperatura +40 → +45 ° C, gyşda sowuk -20 → -30 ° C.

Köhne Ürgenç 2005-nji ýylda Bütindünýä mirasynyň sanawyna goşuldy.
Bagdadyň gabawy (1821)

**Bagdadyň gabawy**, 1821-nji ýylyň oktýabr aýynda Muhammet Ali Mirzanyň ýolbaşçylygyndaky Kajar goşunynyň arasynda Bagdat şäherine we Dawud Paşanyň welaýat ýolbaşçylygyndaky Osman imperiýasyny goraýan harby çaknyşyk boldy. 

## Gabaw
Dawut Paşa Demirgazyk Eýranyň topraklaryna hüjüm etdi, ýöne şowsuz boldy. Muňa gahary gelen Feth Ali Şah 1821-nji ýylda Osmanlylara garşy söweş yglan etdi. Muhammet Ali Mirzany bu fronta belledi we 40,000 adamlyk goşun iberdi. Ilki Muhammet Ali Mirza Süleýmaniýa we Kirkuga hüjüm edipdi we olary ele alandan soň Bagdada ýöriş etmegi meýilleşdirýärdi. Hüjümlerini şu maksada laýyklaşdyrmak üçin Muhammet Ali Mirza Osmanly dolandyryşyny Bagdatda we Baban Sanjakdaky hökümdarlary syýasy basyş astynda saklamaga synanyşýardy. Kakaňyzyň gubernatory Mahmut Paşa olaryň arasynda ilkinjileriň biri boldy. Uzak wagtlap Osmanly we Eýran döwletleriniň arasynda kynçylyk döreden bu sanjagyň häkimleriniň garaýyşlary şu günem şuňa meňzeş problemalary döretmegini dowam etdirdi. Şazada Muhammet Ali Mirza Babanyň gubernatory Mahmut Paşanyň Eýranyň hyzmatynda bolmalydygyny we ýerli halkyň goldawyny almak üçin Mahmut Paşa basyş etmelidigini we bu meselede hemmelere aç-açan haýbat atýandygyny aýtdy. tarapynda, Süleýmaniýe çozdy. Subýektler Kirkuk galasyna gaçybatalga berenlerinde, dolandyryjylar gorkup Erbile gaçdylar. Kerkuga we Süleýmaniýe hüjüm eden şazada Muhammet Ali Mirza sebitde özüne garşy durup biljek güýjüň ýokdugyny bilýärdi. Stambul hem muny bilýärdi we şonuň üçin Bagdady güýçlendirmek üçin sebite goşun ibermäge synanyşdy.Şeýle-de bolsa, şol döwürde frontdaky konfliktiň ugruny üýtgetjek garaşylmadyk bir waka bolup geçdi. Muhammet Ali Mirza sebitdäki dartgynlygy azaltmak we ýaraşyk şertnamasyny baglaşmak arkaly konfliktleri bes etmek maksady bilen 1821-nji ýylyň 6-njy noýabrynda Bagdadyň gubernatory Dawut Paşa ilçiler iberdi. Dawut Paşa wekilleriň çakylygyna jogap berdi we Muhammet Ali Mirza bilen gepleşik gurmaga rugsat berdi we oňa wekiller iberildi. Şeýle-de bolsa, munuň bir sebäbi bardy, Muhammet Ali Mirza keseldi. Netijede, Gyzylrabatyň golaýyndaky epidemiýa sebäpli ölen şazada Muhammet Ali Mirzanyň 23 jesedi Kermanşahana äkidildi. Emma ruş gutarandan soň, Bagdadyň gubernatory Dawut Paşa yşarat etdi we jesedi zerur ideg bilen Bagdatda jaýlady.

## Çeşme
Harare

**Harare** — Afrika yklymynda Zimbabwäniň paýtagty we iň uly şäheridir.

2012-nji ýyldaky resmi ilat ýazuwyna görä, şäherde 1,485.231 adam ýaşaýar. Şäher hem şol bir welaýatyň paýtagty bolup, 2002-nji ýyldaky resmi ilat ýazuwyna görä şäherde 1,435,784 adam ýaşaýardy. 2012-nji ýyldaky resmi ilat ýazuwyna görä, Harare welaýat derejesine eýe bolup, onuň çäginde 2,123,132 adam ýaşaýar.

## Geografiýa
Şäher ýurduň demirgazyk-gündogar böleginde ýerleşýär. Deňiz derejesinden 1490 m belentlikde ýerleşýän bu şäher, gurak sawanna howasynyň täsiri astyndadyr.
Türkmenistanyň goranmak ministrligi

**Türkmenistanyň Goranmak ministrligi** — Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri garamagyndaky hökümet edarasy bolup, Türkmenistanda goranyş syýasatlaryny durmuşa geçirýän ýerine ýetiriji edaradyr.

## Ministrler

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistandaky ministrlikler
Sarah Toscano

**Sarah Toscano** (9 ýanwar 2006, Vigevano, Italiýa) Italiýaly pop aýdymçysy. 2024-nji ýylda *Amici di Maria De Filippini* zehin görkezişiniň ýigrimi üçünji neşirinde ýeňiji boldy.

## Diskografiýa
### Studiýa albomy
* 2025 – *Met Gala*

### EP
* 2022 – *Riflesso*
* 2024 – *Sarah*

## Aýdym çärelerine gatnaşmak
* Area Sanremo
** 2022 – Sanremo Giovani üçin saýlanmady
* Festival di Sanremo (Rai 1)
** 2025 – *Amarcord* bilen "Çempionlar" bölüminde 17-nji ýer

## Bellikler

Kategoriýa:Aýdymçylar
Kategoriýa:Italiýa
Futbol taryhynda tälimçiniň gazanan oýunlarynyň köpüsi

## Ýeke toparda

## Henizem işjeň

## Ýurt boýunça

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp oýun uran oýunçylar
*Aýallar futbolynyň taryhyndan iň köp gol uran oýunçylar
Emmanuel Makron

**Emmanuel Makron** (d. 21 dekabr 1977: Amiens, Somme)  söwdagär, syýasatçy we Fransiýa şu wagtdaky prezidenti bäri 14 maý 2017.
Gurbanbibi Atajanowa

**Gurbanbibi Sengrenowna Atajanowa** (1947, Tejen, Aşgabat sebiti - 2025-nji ýylyň 26-njy sentýabry, Daşoguz welaýaty) - Türkmenistanyň öňki Baş prokurory.
## Terjimehaly
Tejen şäherinde doguldy.

Ýokary bilimini alandan soň, Türkmenistanyň prokuraturasynda dürli wezipelerde işledi, şol sanda Tejen etrabynda prokuroryň kömekçisi, Kaahka etrabynyň prokurory we Türkmenistan Baş prokuraturasynyň işgärler bölüminiň başlygynyň orunbasary.

1993-nji ýylyň awgustyndan 1997-nji ýylyň aprel aýyna çenli Türkmenistanyň baş prokurorynyň orunbasary, soň bolsa birinji orunbasary bolup işledi.

1997-nji ýylyň aprelinden bäri Türkmenistanyň Baş prokurory bolup işledi.

2001-nji ýylyň 16-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Saparmyrat Nyýazow Gurbanbibi Atajanowany garyndaşlaryna bellige alnan Aşgabatdaky "köşkler" üçin berk tankyt etdi.

2006-njy ýylyň 10-njy aprelinde Saparmurat Niýazow köp sanly düzgün bozmalar sebäpli Gurbanbibi Atajanowa pensiýa çykdy we bu wezipäni öňki birinji orunbasary Mukhemmetguly Ogşukow doldurdy. Atajanowa bu wezipäni 11 ýyl işledi. Bu döwürde ol olli Kurbanmuradow, Rejep Saparow ýaly ynamdar adamlar we Nýazowy "dönüklik" bilen kemsidýän köp adam üçin "habarçy" boldy.

2006-njy ýylyň 24-nji aprelinde ministrler kabinetiniň mejlisler otagynda tussag edildi. Türkmenistanyň Baş prokurory göni ýaýlymda toba edip, aşakdakylary aýtdy: Beýik ýolbaşçym, men gaty günäkär. Bu ýerde aýdylanlaryň hemmesi hakykat we men muny doly boýun alýaryn. Inkär etjek we goşjak zat ýok. Beýik ýolbaşçym, diňe rehim soraýaryn. Üç gyzym bar, oglum ýok. Rehim et, meni türmä iberme.
Ol korrupsiýa bilen baglanyşykly birnäçe jenaýat işinde aýyplandy we iş kesildi.

Türkmenistan Milli Howpsuzlyk Ministrliginiň deslapky tussaghanasynda otyrka, Atajanowa ep-esli mukdarda derman kabul edip öz janyna kast etmäge synanyşdy. Türme sakçylary muny derrew tapdylar we Atajanowa gyssagly lukmançylyk kömegini aldy.

2006-njy ýylyň maý aýynda Atajanowa "masgaraçylykly jenaýat edenligi we prokuroryň ýokary derejesini abraýdan düşürendigi üçin" ähli derejelerinden we döwlet baýraklaryndan mahrum edildi.

Birnäçe türmede oturandan soň, Atajanowa we gyzy 2006-njy ýylyň dekabrynda berk re regimeimi bilen tanalýan Daşoguz aýallar türmesine geçirildi. Ykbalyň rehimsiz öwrümleri bilen ýa-da duşmanlarynyň üstünden gülmekleri sebäpli, Atajanowa tussag edilmezinden üç aý öň prokuror hökmünde barlan türmesine düşdi we şertleri "şypahana" diýip häsiýetlendirdi.

Ol 2025-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda DZ-E/8 aýallar türmesinde rak keselinden aradan çykdy. 27-nji sentýabrda dogduk mekany Tejen şäherinde jaýlandy.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyň Baş prokurorlary
Pülümür etrapy

**Pülümür etraby** Türkiýedäki Tunceli welaýatynyň bir etraby. Pülümür şäheri ýerleşýär we 2021-nji ýylda 3,282 ilaty bardy. Meýdany 1437&nbsp;km2.

## Kompozisiýa
Pülümür şäheriniň gapdalynda etrap kyrk dokuz obany we 267-ni öz içine alýar şäherçeler var.

# Ağaşenliği
# Akdik
# Altınhüseyin
# Ardıçlı
# Bardakçı
# Başkalecik
# Boğalı
# Bozağakaraderbendi
# Çağlayan
# Çakırkaya
# Çobanyıldızı
# Dağbek
# Dağyolu
# Dereboyu
# Dereköy
# Derindere
# Doğanpınar
# Efeağılı
# Elmalı
# Göcenek
# Gökçekonak
# Hacılı
# Hasangazi
# Kabadal
# Kangallı
# Karagöz
# Kayırlar
# Kaymaztepe
# Kırdım
# Kırklar
# Kırkmeşe
# Kızılmescit
# Kocatepe
# Kovuklu
# Közlüce
# Kuzulca
# Mezraa
# Nohutlu
# Sağlamtaş
# Salkımözü
# Sarıgül
# Senek
# Süleymanuşağı
# Şampaşakaraderbendi
# Taşlık
# Turnadere
# Üçdam
# Ünveren
# Yarbaşı

## Salgylanmalar
Türkmenistan Milli Howpsuzlyk Ministrligi

**Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Ministrligi** (2002-nji ýylyň sentýabryna çenli Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk Komiteti) - Türkmenistanyň ýörite gullugydyr. Bu, Türkmenistanyň kanunçylygy bilen aňtaw we gözegçilik işleri, döwlet syrlaryny goramak, jenaýatlary ýüze çykarmak, öňüni almak we öňüni almak babatynda ygtyýarlyklary ýerine ýetirýän merkezi ýerine ýetiriji guramadyr.

## Baş edara
2008-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Aşgabatda Türkmenistan Milli Howpsuzlyk Ministrliginiň täze administratiw binasy açyldy. Täze MNS ofisi paýtagtyň taryhy merkezinde ýerleşýän bu bölümiň binalar toplumyny organiki taýdan doldurdy.

## Ministrleri
# Dangatar Kopekow (1991-nji ýylyň marty - 1992-nji ýylyň ýanwary)
# Allaşukur Öwezow (1992-nji ýylyň ýanwary - 1992-nji ýylyň maýy)
# Saparmyrat Seýdow (1992-nji ýylyň maýy - 1997-nji ýylyň fewraly)
# Muhammet Nazarow (1997-nji ýylyň aprel - 2002-nji ýylyň mart aýy)
# Poran Berdyýew (2002-nji ýylyň maýy - 2002-nji ýylyň sentýabr aýy)
# Batyr Busakow (2002-nji ýylyň sentýabr - 2003-nji ýylyň noýabr aýy)
# Annageldi Gummanow (2003-nji ýylyň Sanjar aýy - 2004-nji ýylyň Dekabr aýy)
# Geldymuhammed Aşirmuhammedow (2004-nji ýylyň dekabry - 2007-nji ýylyň oktýabr aýy)
# Çarymurad Amanow (2007-nji ýylyň oktýabr - 2011-nji ýylyň mart aýy)
# Ýaýlym Berdyýew (2011-nji ýylyň marty - 2015-nji ýylyň oktýabr aýy)
# Gaýçgeldi Hojaberdiýew (2015-nji ýylyň oktýabr - 2016-njy ýylyň mart aýy)
# Döwrangeldi Baýramow (2016-njy ýylyň marty - 2018-nji ýylyň iýun aýy)
# Ýaýlym Berdyýew (2018-nji ýylyň iýun - 2020-nji ýylyň 12-nji fewraly)
# Gurbanmyrat Annaýew - (2020-nji ýylyň 12-nji fewraly - 2023-nji ýylyň 3-nji fewraly)
# Nazar Atagaraýew (2023-nji ýylyň 3-nji fewralyndan bäri)

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistandaky ministrlikler
Dünýägözel Gulmanowa

**Dunyagozel Akmuhammedowna Gulmanowa** (1989-njy ýylyň 14-nji ýanwarynda Aşgabatda doglan) — türkmen döwlet işgäri we 2023-nji ýylyň 6-njy aprelinden bäri Türkmenistan Mejlisiniň häzirki başlygy. Dünýädäki iň ýaş spiker.

## Salgylanmalar