open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amangül Berdiýewa

thumb|Amangül Berdiýewa, 2016-njy ýylda dünýä çempionlygyny yzyna almagyndan soňra.|393x393px
**Amangül Berdiýewa** — Türkmenistanly halkara grossmeýster we iňlis-amerikan şaşkasy boýunça dünýäniň absolýut çempiony. Amangül Berdiýewa şaşkanyň "isleýşiňçe başla" görnüşiniň 2005-nji ýylda Praga şäherinde geçirilen zenanlar üçin ilkinji dünýä çempionaty saýlama tapgyrynda Täze Zelandiýaly Ýan Mortimeriň öňünde gelip birinji orny eýeledi we Ýan Mortimer dünýä çempionlygy üçin 2006-njy ýylda gurnaljak duşuşykdan çekilmegi netijesinde "isleýşiňçe oýna" görnüşiniň dünýä zenanlar çempiony yglan edildi.

Amangül Berdiýewa 2007-nji ýylda Irlandiýanyň Bunkrana şäherinde şaşkanyň 3-göçüm görnüşinde dünýä çempiony Patrisia Brine erişdi we ony ýeňdi we dünýä çempiony täjini ele aldy. 2011-nji ýylda Türkmenistanly Hurma Toýewa oňa dünýä çempionlygy üçin erişdi we Amangül Berdiýewa öz täjini üstünlikli gorady.

2012-nji ýylda Amangül Berdiýewa 2012 World Mind Sports Games bäsleşiginde iňlis şaşkasy ýaryşynda 2-nji orny eýeledi, 1-nji orny Ukrainaly Nadiýa Çyžewska eýeledi. Amangül Berdiýewa *"isleýşiňçe oýna" şaşka dünýä çempionaty 2013-de"* çempionlyk duşuşygyna çykmady we netijede dünýä çempionlygy täji Ukrainaly Nadiýa Çyžewaska geçdi. 2016-njy ýylda Amangül Berdiýewa Rimde geçirilen dünýä çempionatynda çempionlyk täjini gazandy

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanly şaşkaçylar
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Zenanlar dünýä şaşka çempionlary
Kopernigiň Älem baradaky taglymaty

**Kopernigiň Älem baradaky taglymaty**, Nikolaý Kopernigiň älemiň gurluşy barada işläp düzen nukdaýnazarydyr. Kopernik bu barada 1543-nji ýylda çapdan çykan "*Asman sferasynyň aýlanmasy barada*" atly kitabynda ýazýar. Bu taglymata geliosentrik sistema diýilýär.
## Esaslary
# Dünýäniň merkezinde Ýer dälde Gün (grekçe gelios) ýerleşýär;
# Şar şekilli Ýer we oňa meňzeş hemme planetalar Günüň daşynda bir ugurda we öz diametrleriniň biriniň daşyndan aýlanýarlar;
#Planetalaryň Günüň daşyndaky ýollary (planetalaryň orbitalary) halka şekillidir;
# Planetalaryň hereketleriniň tizligi hemişelikdir, ýagny planetalaryň hereketi deňölçeglidir, orbita Güne ýakyn boldugyça planetanyň orbita boýunça hereketiniň çyzykly tizligi uludyr.

Bulardanam daşary, Kopernik Aý Ýeriň daşyndan aýlanýar we hemra hökmünde Ýer bilen bilelikde Günüň daşyndan aýlanýar diýip hasaplapdyr.
## Çeşme
M.A.Annamanow, H.Meläýew. Astronomiýa. Ýokary okuw mekdepleriniň talyplary üçin okuw gollanmasy. – A.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2010.
Kategoriýa:Astronomiýa
Uatt Žeýms

[thumb|[Karl Frederik fon Breda tarapyndan çekilen Žeýms Uatt portreti]]

**Uatt Žeýms** (James Watt), (19.1.1736, Grinok, Şotlandiýa – 19.8.1819, Hitfild, Angliýa) – şotland oýlap tapyjysy, uniwersal bug maşynyny dörediji, Londonyň korollyk jemgyýetiniň agzasy (1785). 1757-nji ýyldan Glazgo uniwersitetinde işläp, suw bugunyň häsiýetlerini öwrenýär. 1763-1764-nji ýyllarda ol T. Nýukomeniň bug maşynynyň modelini kämilleşdirmegiň üstünde işleýär. Ol 1774-nji ýylda Nýukomeniň maşynyndan 2 esse netijeli bug dwigatelini gurnaýar. Dwigateli işletmek üçin Uatt merkezden gaçýan regulýatory hem-de geçiriji mehanizm hökmünde balansir goýmak bilen walyň aýlanyş ýygylygyny iki esse artdyrýan planetar geçirişi ulanýar. Uatt şu maksat üçin ilkinji gezek indikatory döredýär. Silindrde buguň işini jikme-jik barlaýar. Ol kuwwatyň birinji birligi bolan at güýjüni girizýär. Uattyň bug maşyny tygşytlylygy üçin maşyn önümçiligine geçmekde uly rol oýnaýar.

## Çeşme
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 9, sah.86

Kategoriýa:Şahsyýetler Kategoriýa:Alymlar
Şanama

Abul­ka­sym Man­sur Ha­san Fer­döw­si tarapyndan ýazylan eser. Soltan Mahmyt Gaznawa bagyşlanyp ýazylan.

## Mazmuny barada
"Şanama" taryhy eser bolup adam­zat jem­gy­ýe­ti dö­rän­den soň il­kin­ji pa­ty­şa Ke­ýu­mer­siň pa­ty­şa­lyk eden döw­ri ba­ra­da­ky kys­sa bi­len baş­lan­ýar. Bu eser 60 müň beýt­den yba­rat bo­lup, Eý­ra­nyň 53 hö­küm­da­ry­nyň pa­ty­şa­lyk eden döw­rü­ni öz içi­ne al­ýar. Fer­döw­si­niň özi poe­ma­sy­nyň di­ňe şa­lyk­lar ba­ra­da­dy­gy­ny öňe sür­se-de, ede­bi­ýat­çy­lar aw­to­ryň ula­nan çeş­me­le­ri­ne la­ýyk­lyk­da, ony üç sa­ny uly ug­ra – mi­fo­lo­gik, ro­wa­ýa­ty we ta­ry­hy şa­ha­la­ra böl­ýär­ler.

## Çeşme
Gündogaryň beýik şahyry  - Zaman Türkmenistan, 24/06/2018. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.
BD-5

thumb|BD-5 uçarynyň suraty

BD-5, bir orunlyk uçar. 1973-nji ýylda BedeCorp şereketi tarapyndan ulanyşa goýberilen. Iň kiçi uçar we bu ugurda Ginness rekordynyň eýesi. Hem re­ak­tiw hem-de per­li mo­tor­ly gör­nüş­le­ri bar. Taslamasy halka tanyşdyrylanda synag uçuşy amala aşyrylmanka 800-den gowrak sargyt alan. Uça­ryň BD-5A we BD-5B at­ly iki sa­ny per­li gör­nü­şi bo­lup, ola­ryň ga­na­ty­nyň giň­li­gi de­giş­li­lik­de, 4,5 we 6,5 met­re ba­ra­bar. Re­ak­tiw he­re­ket­len­di­ri­ji­li mo­de­li BD-5J-iň ga­na­ty­nyň giň­li­gi 5,3 metr. Uzyn­ly­gy 4 met­re ba­ra­bar bo­lan BD-5-iň ag­ra­my 140,5 kg. Onuň iň ýo­ka­ry tiz­li­gi 341 km/s.

## Çeşme

* Dünýäniň iň kiçi uçary - Zaman Türkmenistan. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.
* jimbede.com 
* The Thrill of Flying the World’s Smallest Jet
* The World's Smallest Jet: The BD-5 
* bd5.com
* Bede BD-5J
San­ta Krus del Is­lo­te ada­sy

[alt=|thumb|[San Bernardo arhipelagynyň kartasy. Santa Kruz del Islote adasy çep-üst tarapda ýerleşýär.]]
center|thumb|299x299px|Santa Krus del Islote adasy
**San­ta Krus del Is­lo­te ada­sy**, Kolumbiýa respublikasyna degişli ada. Meý­da­ny 9 müň 700 ine­dör­dül metr. Ila­ty 1200 adam tö­we­re­gi. Ini 200 met­re, uzyn­ly­gy 60 met­re ba­ra­bar. Adamlar ilki 150 ýyl ozal bu adada mesgen tutupdyrlar. 
## Çeşme
Dünýäniň iň köp ilatly adasy - Zaman Türkmenistan. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Kolumbiýa
Ser­hio Pi­tol

**Ser­hio Pi­tol De­me­ne­gi**, Mek­si­kan ýa­zy­jy­sy, ter­ji­me­çi­si we dip­lo­ma­ty. 1933-nji ýy­lyň 18-nji mar­tyn­da mek­si­kan şta­ty Pu­eb­la­nyň Pu­eb­la-de-Sa­ra­go­sa şä­he­rin­de dün­ýä indi. Bäş ýa­şyn­da­ka ka­ka­sy­ny, eje­si­ni we uýa­sy­ny ýi­tir­ýär. Ol mek­si­kan Mil­li aw­to­nom uni­wer­si­te­ti­ni ta­mam­la­ýar we şol ýer­de mu­gal­lym­çy­lyk ed­ýär, soň­ra bol­sa, We­rak­ru­sa we Bris­tol uni­wer­si­tet­le­rin­de iş­le­ýär. 1960-njy ýyl­dan baş­lap, Pa­riž, War­şa­wa, Bu­da­peşt, Mosk­wa we Pra­ga şä­her­le­rin­dä­ki Mek­si­ka­nyň il­çi­ha­na­la­ry­nyň me­de­ni­ýet bö­lüm­le­rin­de iş­leýär. Şeý­le hem Rim­de, Pe­kin­de we Bar­se­lo­na­da iş­le­ýär. Ol 1969-njy ýyl­dan 1972-nji ýy­la çen­li Ka­to­lo­ni­ýa­da “Seix Bar­ral”, “Tusquets”, “Anag­ra­ma” ýa­ly dür­li ne­şir­ýat­lar­da ter­ji­me­çilik edýär. Ol ýüz­den gow­rak da­şa­ry ýurt­ly aw­torlaryň eser­le­ri­ni is­pan di­li­ne geçirýär. 2018-nji ýylyň 18-nji Aprelinde aradan çykdy.
## Eserleri
* Söý­gi ýörişi
* Gül oý­ny
* Bu­har mu­ka­my
## Gazanan baýraklary
* Haw­ýer Wil­ýa­ur­ru­ti­ýa 1981, "Bahar mukamy" atly eseri üçin.
* Erralde 1984, Söýgi ýörişi atly eseri üçin.
* Huan Rulfo 1999.
* Migel de Serwantes, 2005.
## Çeşme
Serhio Pitol - Zaman Türkmenistan. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.
Kategoriýa:Şahsyýetler Kategoriýa:Şahyrlar Kategoriýa:Meksika
Sem­ýu­el De­şil Hem­met

Sem­ýu­el De­şil Hem­met, Amerikan ýazyjysy. 1894-nji ýylyň 27-nji ma­ýyn­da Me­ri­lend şta­ty­nyň Sent-Me­riz et­ra­byn­da dün­ýä in­ýär. 1961-nji ýy­lyň 10-njy ýan­wa­ryn­da 66 ýa­şy­nyň için­de Nýu Ýork­da ara­dan çyk­ýar. Hem­met bäş ro­ma­nyň, bir­nä­çe po­west­le­riň we he­ka­ýa­la­ryň aw­to­ry­dyr. Ol esa­san “Gan­ly ha­syl” hem-de “Mal­tyý el­gu­şy” ýa­ly ro­man­la­ry bi­len has giň­den ta­nal­ýar.
## Ömri we döredijiligi
13 ýa­şyn­dan baş­lap, dür­li iş­ler­de iş­le­ýär. Ol se­kiz ýyl­lap de­tek­tiw iş­le­rin­de iş­le­ýär. Onuň il­kin­ji de­tek­tiw ese­ri 1920-nji ýyl­da ne­şir edil­ýär. 
## Çeşme
De­tek­tiw eser­le­riň meş­hur aw­to­ry - Zaman Türkmenistan. 12/08/2018 senesinde ulaşyldy.
Kategoriýa:Şahsyýetler Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Spirt

Uglewodorod radikalyna görä, gidroksil önümler alifatik,halkaly we aromatik toparlara bölünýärler. Alifatik we halkaly toparlarda emele gelen gidroksil önümlere spirtler diýilýär.

## Spirdiň alnyşy
Gidroksil-OH toparlaryň sanyna görä bir,iki we üç atomly toparlara bölünýärler.
Bir atomly doýan spirtler, alkanlarda wodorod atomlarynyň biriniň deregine OH-funksional toparyň tutmagyndan emele gelýär.
Bir atomly doýan spirtleriň umumy formulasy CnH2n+1OH-dyr.
Alnyş usullary.Alkanollary almak üçin galogenalkanlary,alkenlary, uglerod(II)oksidini we ş.m. ulanylýar.Esasy senagat birleşdirýärler,uglerod(II) oksidini we karbonil birleşmeleri gidridleýärler,uglewodorodlary fermentleriň täsiri bilen gaýtadan işlenilýär. 
Atlandyrylyşy.Spirtler Halkara IYUPAK atlandyrylyşy boýunça,uglewodorodlaryň atlarynyň yzyma -ol goşulmasy goşulyp atlandyrylyşy.
Meselem:
CH3--OH-metanol,C2H5OH-etanol, C3H7OH-propanol we ş.m.
Jair Bolsonaro

thumb|220px|Bolsonaro 2019-nji ýylda
**Jair Messias Bolsonaro** (d. 21 mart 1955 Glicério) Braziliýa Federatiw Respublikasy şu wagtdaky prezidenti.

Kategoriýa:Braziliýa
Kategoriýa:Prezident
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (22 Dekabr 1984, Halmstad) — Şweýsariýa aýdymçysy, prodýuser ve DJ.

## Diskografiýasy
### Studio albomlary
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006) 
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Ýeke
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Çykgytlar
* Resmi web-saýty

Kategoriýa:Iswiç
Kategoriýa:Aýdymçylar
Teýlorizm

"Ylmy dolandyryş pelsepesi" diýlibem bilinýän Teýlorizm Frederik Teýloryň 1911-nji ýylda çap eden makalasyna esaslanýar. Teýlorizmiň düýp ýörelgeleri şulardyr:
# Bir iş bölümlere bölünmeli we işgärler o bölümde hünärment derejesine getirilmeli.
# Belli bir işden bir işgär jogapkär bolmaly.
# Bir işi oýlanma, taslama, ýerine ýetirme we derňeme işleriniň ählisi aýry adamlar ýa-da wezipelerde bolmaly.
# Guramalarda ähli ygtyýar we jogapkärçilik merkezde we dolandyryjylarda bolmaly.
# Işgärleriň ylmy ýörelgeleri esasynda bilim almagy üpjün edilmeli.
# Guramada hiýerarhiki düzüliş bolmaly.
# Işe uýgun işgär ylmy usul bilen saýlanmaly.

Teýlorizmi tankytlanlar Teýlori "tölegi ýeke-täk ylhamlandyryjy çeşme" hökmünde görmegi sebäpli tankytlaýarlar.
Merkantalizm

**Merkantalizm**, 16-njy asyrda Günbatar Ýewropada döredilen ykdysady teoriýa. Merkantalizma görä bir halkyň eşreti esasy puluň mukdaryna baglydyr we täjirçilik göwrümi üýtgemez. Merkantalizme görä halkyň baýlygy eýeçiligindäki altyn, kümüş ýa-da täjirçilik hümmeti bilen belgilendirilýär. Merkantalizma görä dolandyryş ykdysadyýetde esewançy rolunda bolmaly, eksporty goldamaly importy çäklendirmeli. Bu pikirleriň üstünde durup geçýän ulgama Merkantalizm diýilýär.

## Kesgitlemesi we taryhy
Merkantalist pelsepe orta asyrlaryň soňy we senagat döwrüniň başy arasyndaky döwürde (1500-1800) işjeňdi. Ýewropa mahsusdyr, Ýewropada dörän we ösen. Döwrüň ykdysady hereketi täjirçilikdir. Täjirçilikdäki ösüş oba hojalygynyň diňe bir güzerançylyk üçin edilmeginden çykyp söwda geçmegine bat berdi. 

Bu döwürde Ýewropada açyşlar eýýamydyr, täze geografiki mesgenlerden Ýewropa gymmatly magdanlar getirilendir. Merkantalizme görä bu gymmatly magdanlaryň daşary ýurda çykmagynyň öňüni almak üçin edilmeli 2 ädim bardyr:

# Daşary söwda.
# Baknalaşdyrmak.

Merkantalizmiň beýleki aýratynlyklary:

# Önümçilikde öndüriji gatlagyň üstündiginiň kabul edilmegi;
# Esewançylyk.
# Milli ykdysady birlik: Absolýut merkeziýetçi döwlet doktrinasy.
Realist howpsuzlyk ebeteýi

**Realist howpsuzlyk ebeteýi**, döwletiň howpsuzlygyny öň planda tutýan howpsuzlyk ebeteýidir. Sowuk uruşdan ozal halk howpsuzlygy öň planda bolan bolsa sowuk uruş dowamynda bu ebeteý halkara howpsuzlyga öwrüldi.
## Aýratynlyklary
* Realist howpsuzlyk ebeteýi halkara gatnaşyklaryny döwletler arasyndaky gatnaşyk hökmünde çäklendirýär.
* Döwletlerden daşary aktýor ýokdur we has güýçliniň hökmürowandygy pelsepesine daýanýar.
* Her döwlet öz güýjüni iň ýokary derejä ýetirmäge dyrjaşýandyr.
* Döwletiň özi esasy zatdyr we ondan daşary ähli potansiýal güýçler howp hökmünde görülmelidigini aýdýar Realist howpsuzlyk ebeteýi.
* Realist howpsuzlyk ebeteýine görä bir döwlet güýjüni artdyrýarka ol döwlet tarapyndan howp hasaplanýan beýleki döwletler hem güýjüni artdyrýar we netijede howp gurşawy ýaýbaňlanýar we gatnaşyklar güýjeýär. Muňa howpsuzlyk dilemmasy diýilýär Realist howpsuzlyk ebeteýinde.
* Döwlet merkezli ebeteýdir.
* Güýç pellelidir.
* Halkara gurşawy anarhik saýýar.
* Çaknyşyk
* Howpsuzlyk dilemmasy
* Ählihalk howpsuzlyk düşünjesi = Harby güýç we sygym
* Realist howpsuzlyk ebeteýiniň nusgawy formulasy: Howp = Niýet x Sygym
* Dessury realist howpsuzlyk paradigmasy çäkli we dardyr.
## Görnüşleri
### Goragçy realizm
Goragçy realizm (Defensive realizm), bu düşünjedäki howpsuzlyk ebeteýi howpa üns berýär. aktýorlar biri-birini ýok etmäge däl potansiýal howplara garşy çäre görmäge ymtylýar.
### Hüjümkär realizm
Hüjümkär realizm (Offensive realizm), bu düşünjededäki howpsuzlyk ebeteýi döwletleriň öz güýjüni dowamly artdyrmalydygyny ündeýär.
Doda

**Dorota Aqualiteja "Doda" Rabczewska** (15.02.1984 -) Polşanyň aýdymçy we şahyr.

Kategoriýa:Aýdymçylar
Elektrodinamiki mikrofon

mikrofon MIKROS-kici FON-ses diyen grek sozlerinden duzulendir.Ol gatylygy pes bolan ses yrgyldylaryny elektrik yrgykdylaryna özgerdýän abzaldyr. Elektridinamiki mikrofon halka görnüşli yşly güýçli magnitden inçe simden saralan ses tegeginden we bu tegek bilen berk baglanyşykly ýuka alýuminden yasalan örtükden durýar . Ses tegege magnitiň halkalaýyn yşynda ýerleşdirilýär. Magnit induksiyasyñyñ güýç çyzyklary tegegiñ sarymlarynyñ tekizligine perpendikulyardyr. Elektrodinamiki mikrofonyñ işleýşi elektromagnit induksiya hadysasyna esaslanandyr.
Egor Krid

Ýegor Bulatkin.Russiýanyñ Penza şäherinde eneden dogulýar.Cagalyk döwrinden aýdymçy bolmagyny arzuw etýär.Penzanyñ hazirki zaman tehnologiýalyryñ 2-nji hünär mekdebini tamamlaýar.Çaglykdan hip-hop aýdymlary bilen meşgul bolýar.Ýegor Kridyñ döredijiligindäki ähli aýdymlary adamlaryn arasyndaky kyn soýgi drama bilen baglanşykly.Ilkinji aýdymlarynyñ tekstini özi düzip aýtýar
Eritrositler

## Eritrositler

**Eritrositler** – gyzyl gan öýjükleridir.Olar örän kiçidirler, 1 kub mm. ganda 5 mln-a çenli eritrosit bar. Bu bedende gyzyl gan bedenjikleriň sanynyň örän köpdügini görkezýär. Olaryň hemmesiniň üstki meýdanynyň jemini alsaň, adamyň bedeniniň üstüniň meýdanyndan 1500 esse uludyr ýa-da takmynan 3500 m2-a deňdir. Gyzyl gan bedenjikler ýasy süňkleriň gyzyl süňk ýiliginde emele gelýärler. Olar dört aýa golaý ýaşaýarlar, soňra bagyrda we dalakda weýran bolýarlar. 
   
## Gurluşy
Ýetişen gyzyl gan bedenjikler ýadrosyzdyrlar. Ulaldyjy abzal bilen seredilende gyzyl gan bedenjikler iki gapdaly oýuk tegelek görnüşinde bolýar. Olaryň daşy membrana bilen örtülendir. Membrananyň üstünden gazlar, suw, glýukoza, anionlar, wodorodyň ionlary aňsatlyk bilen geçýärler. Membrana örän çeýedir. Bu bolsa olara gaty inçe damarlardan geçmeklige kömek edýär. Onuň sitoplazmasynda aýratyn belokly madda – gemoglobin bar. 
## Ýerine ýetirýän wezipesi
Gemoglobin gana gyzyl reňk berýär. Gemoglobin kislorody aňsatlyk bilen özüne birleşdirmäge we ony aňsatlyk bilen bermäge ukyplydyr. Kislorody özüne birleşdiren gemoglobin açyk gyzyl reňkde bolýar. Kislorodyň az ýerinde bu durnuksyz birleşmäniň dargamagy bolup geçýär. Netijede, ýene-de gemoglobin we erkin kislorod emele gelýär. Ganyň reňki gemoglobiniň kisloroddan doýgunlylyk derejesine baglydyr. Kisloroda baý bolan açyk gyzyl reňkli gana arteriýa gany diýilýär. Kislorody az bolan ganyň goýy gyzyl reňki bolýar. Ol wena ganydyr. Gyzyl gan bedenjikleriň (eritrositleriň) esasy ýerine ýetirýän işi – kislorody öýkenlerden dokumalara we kömürturşy gazyny bolsa dokumalardan öýkenlere geçirmekdir. Gyzyl gan bedenjikleriniň (eritrositiň) düzüminde bar bolan gemoglobin öýkenlerde kislorod bilen birleşýär we gowşak birleşme oksigemoglobine (gemoglobiniň turşusyna) öwrülýärler. Damarlarda ganyň akymy boýunça oksigemoglobin dokumalara eltilýär. Ol ýerdekislorod oksigemoglobinden bölünip aýrylýar we öýjükler tarapyndan peýdalanylýar. Kisloroddan boşan gemoglobin derrew özüne kömürturşy gazyny birleşdirýär. Soňra ganyň akymy bilen ýene-de öýkenlere barýar, ol ýerde hem gaz çalşygy amala aşyrylýar. Şeýle hadysanyň bozulmagy, bedeniň öýjüklerinde kislorod ýetmezçiligini döredýär, bu bolsa heläkçilige eltýär. Tebigatda başga-da bir madda bar, ol hem edil kislorod ýaly gemoglobin bilen işjeň birleşýär. Ol madda uglerodyň oksidi ýa-da ugar gazydyr (tutujy gaz). Dem alnanda ugar gazy bar bolsa, onda ol gana düşýär we gemoglobin bilen berk birleşmäni emele getirýär. Gemoglobin özüne kislorody birleşdirmek ukybyny ýitirýär. Netijede, beden ugar gazy bilen zäherlenýär. Bu ýagdaý käwagtlar bedene ölüm howpuny salýar.
Saparmyrat Esenowiç Owganow

**Saparmyrat Esenowiç Owganow** 1984-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Aşgabat şäherinde doguldy. Milleti türkmen.

2002-2007-nji ýyllarda Gazagystan Respublikasynda okap, ony menejmentiň bakalawry hünäri boýunça tamamlady.

2007-2008-nji ýyllarda çagyryş boýunça harby gullukda boldy.

2011-2017-nji ýyllarda «Halys» hojalyk jemgyýetiniň ykdysady meseleler boýunça direktorynyň kömekçisi, direktoryň ykdysady meseleler boýunça orunbasary, baş direktory wezipelerinde işledi.

2017-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň Merkezi geňeşiniň başlygy wezipesinde işleýär. Türkmenistanyň Mejlisiniň V çagyrylyşynyň deputaty.

Maşgalaly, dört çagasy bar. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasy tarapyndan dalaşgärlige hödürlenildi.
Respublikan Halk Partiýasy (Türkiýe)

**Respublikan Halk Partiýasy** ( , **CHP**)  Türkiýäniň Kemalist , sosial-demokrat syýasy partiýasydyr. Türkiýäniň iň köne partiýasy we häzirki wagtda Türkiýäniň Beýik Mejlis Gurultaýynda agza sany boýunça ikinji partiýadyr.  CHP özünini "modern Türkiýä demokratiýa getiren we goraýan modern sosial demokrat partiýasy" dökmünde tanadýar. The party is cited as "the founding party of modern Turkey". 

Syýasy Partiýa 1919-njy ýylda Siwas Kongresinde grekleriň Anataliýany zabt edilmegi sebäpli ýerli adamlaryň birleşmegi netijesinde döredildi. Bileleşik  Türki halklaryň  Türkiýäniň garaşsyzlyk ugrundaky göreşi (1919–1923) üçin birleşmegi netijesinde döredi. 1923-nji ýylyň sentýabr aýynyň 9-nda özlerini "Syýasy bileleşigini" , 1923-nji ýylyň oktýabr aýynyň 29-yna  Türkiýe respublikasyny gurulandygyny yglan etdiler.  1924-nji ýylyň 10-njy noýabrynda Halk Partiýasy adyny "Respublikan Halk Partiýasy" diýip üýtgetdi. 
## Möhüm adamlary

### Prezident saýlawlary

### Senata saýlawlary

### Salgylanmalar
Xioami

thumb
**Xiaomi Corporation** (小米科技пиньиньпалл.) — 2010-njy ýylda Leý Szýun tarapyndan esaslandyrylan Hytaý kompaniýasy. Smartfonlary öndürmek we satmak boýunça düýäde 6-njy we Hytaýda 4-nji orunda barýar.

## Dörediliş taryhy
Xiaomi 8 hyzmatdaş tarapyndan 2010-njy ýylyň 6-njy Aprelinde esaslandyryldy. 

* 

## External links
Zedd

**Anton Zaslawskiý** (; d. 2 Sentýabr 1989) ýa-da tanalýan ady bilen **Zedd**, rus-nemes albom produseri, DJ,  multi-instrumentalist we saz dörediji.

Zedd Germaniýanyň Kaiserslautern welaýatynda önüp-ösýär we şol ýerde kariýerasyna başlaýar. 20012-nji ýylda çykaran "Clarity" aýdymy oňa şowlulyk getirýär. Aýdym ''Billboard'' Hot 100-de 8-nji ýerini alýar, *Iň gowy tans albomy* kategoriýasynda *56-njy Gremmy baýraklarynda*  Gremmy  baýragyny mynasyp bolýar. "Clarity" aýdymyndan soňra iň gowy bilinýän aýdymy Alessiýa Kara bilen bilelikde ýerine ýetiren  "Stay" (gal) aýdymy. 

### Salgylanmalar
Cmd

**cmd**  stard

Stard

Stard


thumb
**cmd** windows systemasynda standart programmalarynyñ biri bolup dýar. command.com giñeltmesine eýedir. Ms dos windows NT operasion systemalarynda ýerleşdirilen.


nusga buýruklary;
ayem Türk iş


start calc (kalkulýatory çagyrmak
Kategoriýa:Informatika
Akja Nurberdiýewa

**Akja Täjiýewna Nurberdiýewa** (d. 1957)  türkmen syýasatçy, 2006- 2018-nji ýyllar aralgynda Türkmenistanyň mejlisiniň başlygy wezipäni ýerine ýetiren.
[right|thumb|Akja Nurberiýewa  [Halkara atçylyk sport toplumyny  açýar]]

Kategoriýa:Pages with unreviewed translations
Sql injection

sql injection bu baza maglumatyna ineksiýa berip nädogry maglumatlar ugratmak üçin ulanylýar bu ýol bilen baza hüjüm edip shell faýl hem döredip bolýa egerde bu sql injection dan goranylmasa siziň web saýdyňyz özge ellere düşüp biler mundan goranmak üçin ugradylýan GET ýa-da POST soraglaryny filtrlemeli.
Galikarnasdaky mawzoley

**Galikarnasdaky mawzoley** (b.e. öñ 4 asyryn ortalary). Kariyanyñ patyshasy Mavsol (b.e.oñki 377-353) tarapyndan heniz dirika oz guburhanasyny gurduryp bashlayar.Bu aramgäh Pifer ve Satey atly grek gurlushykchylary tarapyndan bina edilyar. Gurlushyk Mavsolyn agtygynyn dovrunde tamamlanyar. Efesdaki Artemidanyñ ybadathanasy(Kichi aziya b.e.öñki 550 toverekleri) Artemida bu hasylyn hudayy hasaplanypdyr.. Kolos Rodoski (Rodos adasyndaky Geliosyn heykeli b.e.öñki. 292–280 toverekleri.) Olimpiadaky Zevsin heykeli(Grecia, b.e. öñki 430 toverekleri.) Aleksandrianyn Faros adasyndaky Mayak (Musur b. e. ö.).
Edirne (şäher)

**Edirne** (; ; ; ; ; ), Türkiýenyň şäheri.

## Sepler

* www.edirne.bel.tr
* www.edirne.gov.tr

Kategoriýa:Türkiýeniň şäherleri
Kerki etraby

**Kerki etraby** — Lebap welaýatynda bir etrap.

Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Çärjew etraby

**Çärjew etraby** — Lebap welaýatynda bir etrap.

Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
## Ilatly ýerler
### Açil Mürzäýew obasy

**Açil Mürzäýew** — Lebap welaýatynyň Çärjew etrabynda ýerleşýän oba. Sowet döwründe "Halturin kolhozy" ady bilen tanalypdyr. Häzirki wagtda Hudaýnazar Hajyýew daýhan birleşigine degişli. Obanyň ýaşaýjylary esasan oba hojalygy bilen meşgullanýarlar.

Giňişleýin maglumat üçin seret: Açil Mürzäýew
Abadan Halmedowa

**Abadan Halmedowa** (d. 23 Fewral,1991 Aşgabat Türkmenistan) türkmen aýdymçy. 

## Aýdyma başlangyjy
Aşgabat şäherinde doglan. Halkara türk dili olimpiadasynda Selda Bagjanyň 'Dön gel' aýdymy ýerine ýetireninden soňra tanalmaga başlaýar.

## Bilimi
2003-2008-nji ýyllar aralygynda Aşgabat gyzlar türkmen-türk mekdebini okaýar. Bakalawr  we aspirant derejesini *dolandyryş*(Management)  bölüminden  Hindistanyň Pune uniwersitetinde alýar. 

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Aýdymçylar
Beýrut

thumb|Beýrut
**Beýrut** — Liwanyñ paýtagty. 1943-nji ýylda Liwanyň paýtagty yglan edildi.

## Çeşme

Kategoriýa:Liwan
Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary
Ýasunari Kwabata

thumb|right|Ýasunari Kwabata
**Ýasunari Kwabata,** 1899-njy ýylyň 11-nji iýunynda Ýaponiýanyň Osaka şäherinde dogulan,1972-nji ýyl wepat bolan Ýaponiýaly ýazyjy.

## Çeşmeler

Kategoriýa:Ýasunari Kwabata
Kötü Kedi Şerafettin

***Kötü Kedi Şerafettin*** (rus. *Плохой кот Шерафеттин*; iňlis. *Bad Cat*) - 2016-nji ýylyň režissýorlar Mehmet Kurtuluş we Ayşe Ünalyň animasiýa filmi. Film Bülent Üstünüň meňzeş atly kitabyndan şekile geçirilen.

## Rollarda

## Çeşme


Kategoriýa:Filmler
Kategoriýa:Türkiýe filmleri
Kategoriýa:Animasiýa filmleri
Kategoriýa:2016-nji ýylyň filmleri
Demet Akalyn

thumb
Demet Akalyn () Türk aýdymçy we manken. 1972 ýylyñ 23-nji Aprelinde Türkiýäniň Kojaeli welaýatynyň Gölcük etrabynda dünýä indi. 2000-nji ýyllaryň ortalaryndan häzire çenli çykaran Pop aýdymlary bilen Türk Pop aýdymynda *Kraliçe* () adyny aldy. 

İlkibaşda mankençilik kursuna gatnady we 1990-njy ýyllaryň seriallarynda ýer aldy. Mankendenlikden daşary hem Casinolarda konsert berýärdi. 1996-njy ýylda birinji "Sebebim" albomyny Elenor müzik Kompaniýasynyň üsti bilen aýdym marketlerinde öz yerini aldy. Albom 110 müň kopýa satyldy.Ondan soňra "Aşkın açamadığı kapı" bilen Kral TV Video ve Aýdym ödülüni aldy. "Banane" (türkmençe:Maňa näme) 2004-nji ýylyň iň gowy aýdymy kategoriýasynda MÜ-YAP'dan altyn plakat aldy."Kusursuz 19","Dans Et" ýaly albomlary bilen Demet Akalyn Türkiýede uly söýgä eýe boldy.2015-nji ýylda çykaran "Pırlanta" albomy Türkiýede "iň köp satylan" adyny aldy.Akalyn "Pırlanta" albomyndan soňra Türk POP aýdymynyň Kraliçesi (türkmençe:Şa Aýal) adyny aldy.

Akalynyň şu wagta çenli üç Altın Kelebek ödülü we onlarça ödülleri bar.

Akalyn 2016-njy ýylda Türkiýe Mehmetçik Wakpynyň hasabyna 50müň Türk Lirasy,2017-nji ýylda 10müň Türk Lirasy geçirdi.

## Albomlary

* Sebebim (1996)
* Unuttum (2003)
* Banane (2004)
* Kusursuz 19 (2006)
* Dans Et (2008)
* Zirve (2010)
* Giderli 16 (2012)
* Rekor (2014)
* Pırlanta (2015)
* Rakipsiz (2016)
* Ateş (2019)

## Filmografiýa

* Günlerden Pazar (1992)
* Tele Anahtar (1994)
* Osman Pazarlama (2016)

Kategoriýa:Türk aýdymçylar
Darganata

**Darganata şäherçesi**, Lebap welaýatynyň demirgazyk böleginde ýerleşýän bir şäherçe.

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
SMS

[200px|thumb|right|Bir [Motorola marka telefonynda ýazylan gysga SMS.]]
200px|thumb|right|Gysga SMS-leri ýazmaga ýaraýan elipbiý.
**SMS** (İňlisçe *Short Message Service*; Gysga Habar Hyzmaty), mobil telefon bilen ýazylan habaryň bir mobil telefondan beýleki bir mobil telefona iberilmegi, habarlaşma hyzmatydyr.

Gysga habar, 2G bilen orta atylan we ulanyjylaryň arasynda 160 harpa çenli ýazylgy habarlar ibermek üçin döredilen programmadyr. 3G-de hem goldaw  alýan bu programma ýerini ýuwaş-ýuwaşdam MMS-e berip barýar.

## Gizlinlik
Sessiz SMS-ler bilen kişiler yzarlanyp biler. Germaniýada 2010-njy ýylda 440000 sany sessiz SMS, kişileri yzarlamak üçin federal polisiýa tarapyndan alnyp okaldy.

## Aýratyn hem gözläň
* SMPP

Kategoriýa:Telekomunikasion
Mode Gakuen Cocoon Tower

**Mode Gakuen Cocoon Tower**()Ýaponiýanyň  diň gurýar.Boýy 204 metre golaý.

## Galereýa

Image:モード学園コクーンタワー810.JPG|Avqust 2007
Image:Cocoontower200712.JPG|Dekabr 2007
Image:Cocoon tower 084.JPG|Aprel 2008
Image:モード学園コクーンタワー.JPG|Avqust 2008


Kategoriýa:Tokio
SUPERCELL (many aýrymy)

**Supercell** aşakdaky sözbaşylary beýan edip biler:

* Supercell, **Super öýjük** (Iňlisçe: Supercell), atmosferanyň ýokary derejelerindäki şemalyň ugrunyň üýtgeýşiniň artyk bolan aşa termodinamiki kararsyzlyga bagly bolup dikligine şemallaryň artyk bolan sebitlerinde emele gelýän batly bir oraž formasydyr.
* Supercell (şereket), 2012-nji ýyl gurama taryhly Finlandiýa merkezli mobil wideo oýun şerekedi.

*Bu many aýrymy sahypasy meňzeş sözbaşyly maddalary sanawlaýar. Eger bir Wikipediýa baglanyşygyndan bu sahypa gelen bolsaňyz, haýyş ulanýan baglanyşygyňyzy degişli madda gönükdüriň.*
Naruhito

thumb|Naruhito (2018)

**Naruhito** (徳仁, 23/02/1960.Tokio, Ýaponiýa) 2019-njy ýylyň 1-nji Maýyndan bäri Ýaponiýanyň imperatory.

## Salgylanmalar


Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Ýaponiýa
Kategoriýa:Ýaponiýa imperatorlary
Ýaponiýanyň imperatory

Ýaponiýanyň imperatory Imperiýal maşgalanyňnyň başydyr we Ýaponiýaniň başydyr. Ýaponiýanyň 1947 konstitusiýasynda Ýaponiýa imperatory "döwletiň we halkyň birliginiň nyşany" hökmünde suratlandyrylýar. Taryhy taýdan Ýaponiýa imperatory Şintoizm dininde hem iň ýokary ygtyýarlydyr. Ýapon dilinde Imperatora "Tennō (天皇)" diýilýär, munuň harpma-harp manysy "behişti özygtyýarly" diýmekdir. Ýaponiýanyň Imperiýal maşgalasy işjeň iň köne monarhiýadyr. Häzirki imperator Naruhitodyr, ol bu wezipäny 2019-njy ýylyň 1-nji Maýynda öňki imperator Akihitodan miras aldy.

## Roly
Ýaponiýa konstitusiýasynyň 4-nji maddasy Ýaponiýa imperatorynyň hökümet bilen bagly häkimiýeti ýokdugyny belläp geçýär. Ýaponiýa imperatory Ýaponiýa premýer ministrini wezipä belleýär, konstitusiýanyň 6-njy maddasy Ýaponiýa imperatorynyň premýer ministri wezipä Ýaponiýa mejlisiniň taslaýşy ýaly wezipä bellemelidigini belläp geçýär. Konstitusiýanyň 6-njy maddasy imperatora şu dabaralyk wezipeleri ýükleýär:

# Mejlis tarapyndan taslanyşy boýunça premýer ministri wezipä bellemek
# Baş kazyny Ýaponiýanyň ministrler kabinetiniň taslaýyşy boýunça wezipä bellemek

Konstitusiýanyň 7-nji maddasy Imperatora "ministrler kabinetiniň tassyklamagy boýunça halk adyna" şu wezipeleri ýerine ýetirmegi buýurýar:

# Konstitusiýanyň, kanunlaryň, ministrler kabinetiniň permanlarynyň we şertnamalaryň üstündäki özgerişikleri neşir etmek.
# Mejlisiň ýygnanyşy.
# Wekiller palatasynyň dargadylmagy.
# Mejlisiň umumy saýlawlaryny jar etmek.
# Döwlet ministrleriniň we beýleki emeldarlaryň wezipä bellenilmegi we boşadylmagyna kanunda bellenişi boýunça kepil geçmek, ilçiler we ministrleriň güwänamalaryna we ygtyýarlaryna kepil geçmek.
# Umumy we aýratyn günä geçişlige, jezany ýeňletmä, jezany soňa süýşürmä we hukuklaryň gaýtadan diklenmegine kepil geçmek.
# Ordenleri gowşurmak
# Kanunlary tassyklamagyň we beýleki diplomatiki dokumentleriň kanunda görkezilişi ýaly ýola goýulýandygyna kepil geçmek.
# Saýrywan ilçileri we ministrleri kabul etmek.
# Dabaralaryň gurnalyşyna gözegçilik etmek.

## Salgylanmalar
Kategoriýa:Ýaponiýa
Drob

**'<math>\frac{a}{b}</math>**' görnüşli aňlatma drob diýilýär. Drob bütiniň, ýa-da adatça deň mukdardaky parçalaryň, belli bir parçalarynyň mukdaryny aňladýar.*

Meselem <math>\frac{1}{5}</math> aňlatma 1 sanyň 5 bölege bölünip, 1 bölegiň alnandygyny aňladýar. Drob çyzyjak görnüşinde ýazylýar we çyzyjagyň ýokarsyndaky (a) sana sanawjy, aşagyndaky (b) sana bolsa maýdalawjy diýilýär. Maýdalawjydaky (b) san hiç haçan 0 (nola) deň däldir. Sanawjy 0 (nola) deň bolanda drob 0 (nola) deň bolýar.

Droby droba goşmak ýa-da drobdan aýyrmak üçin iki drobyň hem maýdalawjysysny bir görnüşe getirip sanawjylaryny goşýarys ýa-da aýyrýarys: <math>\frac{a}{b}</math>+<math>\frac{c}{d}</math>=*\frac{(a)*d}{bd}+\frac{(c)*b}{bd}=\frac{(a)*d+(c)*b}{bd}.*

<math>\frac{1}{2}</math> + <math>\frac{1}{3}</math> = <math>\frac{3}{6}</math> + <math>\frac{2}{6}</math> = <math>\frac{5}{6}</math> 

<math>\frac{1}{2}</math> — <math>\frac{1}{4}</math> = <math>\frac{2}{4}</math> — <math>\frac{1}{4}</math> = <math>\frac{1}{4}</math>

Droby droba köpeltmek üçin birinji drobyň sanawjysyny ikinji drobyň sanawjysyna , birinji drobyň maýdalawjysyny ikinji drobyň maýdalawjysyna köpeldýäris:  *\frac{a}{b}*\frac{c}{d}=\frac{a*c}{b*d}.*  

<math>\frac{5}{8} \cdot \frac{2}{5} = \frac{10}{40} = \frac{1}{4}.</math>

Droby droba bölmek üçin birinji drobyň sanawjysyny ikinji drobyň maýdalawjysyna . birinji drobyň maýdalawjysyny ikinji drobyň sanawjysyna köpeldýäris:  *\frac{a}{b}:\frac{c}{d}=\frac{a}{b}*\frac{d}{c}=\frac{a*d}{b*c}.*  

<math>\frac{1}{2} : \frac{1}{3} = \frac{1}{2} \cdot \frac{3}{1} = \frac{3}{2}.</math>

Drobyň iki görnüşi bar: dogry drob we nädogry drob. Eger sanawjy maýdalawjydan kiçi bolsa, onda bu droba dogry drob diýilýär:<math>\frac{2}{3}</math> ;<math>\frac{3}{5}</math>. 

Egerde sanawjy maýdalawjydan uly bolsa, onda bu droba nädogry drob diýilýär:<math>\frac{5}{2}</math> ; <math>\frac{4}{3}</math>; <math>\frac{1}{2}</math>.

Bitin sanly dogry droby nädogry droba geçirmek üçin bitin sany maýdalawja köpeldip, onuň üstüne sanawjyny goşup emele gelen jogaby sanawjynyň ýerine ýazýarys: *a\frac{b}{c}=\frac{a  \cdot c+b}{c}. ''2 \frac{3}{7} = 2 + \frac{3}{7} = \frac{14}{7} + \frac{3}{7} = \frac{17}{7}.

## Çeşme
* 

Kategoriýa:Algebra
YouTube

thumb|right|YouTube logo (2024)

**YouTube**, wideo hosting web saýtydyr. Merkezi Amerikanyň Birleşen Ştatlary-ndaky San Bruno, Kaliforniýa şäherindedir. 2005-nji ýylyň 15-nji fewralynda 3 sany öňki PayPal işgärleri tarapyndan guruldy. 2006-njy ýylyň Noýabr aýynda Google tarapyndan 1,65 milliard dollara satyn alyndy. Häzirki wagtda Google-yň ýan guramalaryndan biri bolup işine dowam etýär. Saýt, ulanyjylaryna wideo ýüklemek, gözlemek we paýlaşmak mümkinçilgini hödürleýär. Metbugat şereketleri we ulanyjy önümçiligi wideolaryň görkezimi üçin WebM, 
H.264 we Adobe Flash Video tehnologiýalaryny ulanýar. Umumuy bolup; Wideo klipler, telewizor klipleri, saz wideolary, wideo bloglar, gysga özboluşly wideolar we bilim wideolary ýaly mazmunlar publikasiýa edilýändir.

Youtube-daky mazmunlar esasan kişiler tarapyndan ýüklänýär. Emma CBS, BBC, Vevo, Hulu ýaly şereketler we beýleki guramalar hem Youtube şäriklik programmasy bilen mazmunlarynyň bir bölegini publikasiýa edýärler. Saýt içi agzalyk almaýan ulanyjylar wideolary gözläp bilýärler. Tassyklanan agzalar bolsa öz ýaýlym kanallaryna wideo ýükläp bilýärler. Hüjuwlyk potensialy bolan mazmunlar diňe 18 ýaşyndan uly bolandygyny tassyklaýan agzalar tarapyndan gözlenip bilinýär.

## Şereketiň geçmişi

## Işleýiş sistemasy

## Kanal görnüşleri

## Ulanyş şertleri

## Kanuny meseleler

### Türkiýe-de peýdalanmagyň gadaganlanmagy

### Suudi Arabystan-da gadaganlanmagy

### Hytaý-da gadaganlanmagy

## Sylaglar

### 2006 Sylaglary

### 2007 Sylaglary

## Sosial täsiri

### Saz çäreleri

### YouTube-da abraý

### YouTube duşuşyklary

## Youtube Academy

## Ýerlileştirmek

## YouTube API

## Daşarky çykgytlar

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Şereket
Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Sosial ulgamlar
Kategoriýa:Internet
Eser West

**Eser West**, 1991 yılında Newyork'ta doğmuştur. İngiliz dili ve edebiyatı öğretmeni olan Eser, 2015 yılında katıldığı Kısmetse Olur yarışmasıyla tanınmaktadır. Tv8'de yayınlanan sunuculuğunu ve yapımcılığını Acun Ilıcalı'nın üstelendiği Survivor 2017 yarışmacılarındandır.
## Edebiýat
Türkmenistanda internet

## Onlaýn hyzmatlar
Türkmenistanda sanly ykdysadyýete geçmek boýunça uly işler alnyp barylýar. Muňa mysal hökmünde, gündelik durmuşda ähli adamlaryň işlerini ýeňilleşdirjek diýip suratlandyrylýan“online” hyzmatlar hökmünde görkezilýän täzeliklerden käbirleri:

1. Türkmenistanyň banklary tarapyndan hödürlenýän “Internet-bank” hyzmaty

Gysgaça aýdylanda, “Internet-bank” hyzmaty bank kartlaryna baglanan bolup, islendik internete çykyşy bolan kompýuterlerden, ykjam enjamlaryndan karzy üzmek, aragatnaşyk hyzmatlary üçin tölegleri ýerine ýetirip bolýar.

“Rysgal” PTB tarapyndan telekeçiler we edaralar üçin ýakynda “Internet-bank” hyzmaty işe girizilmegi meýilleşdirilýär. 

2. “Aşgabat şäher telefon ulgamy” ÝGPJ-niň hödürleýän şahsy otag hyzmaty

“Aşgabat şäher telefon ulgamy” ÝGPJ-niň resmi web saýtynda her müşderi öz şahsy otagyna girip, AŞTU tarapyndan hödürlenýän internet, öý telefony, IPTV ulgamlarynyň hasabyny görüp biler. Şahsy otagda bank karty arkaly “online” töleg tölemek mümkinçiligi döredildi, ýagny islendik adam bank kartynyň kömegi bilen, internet arkaly şahsy otagyndan ady agzalan hyzmatlara töleg edip biler.

3. “Türkmenhowaýollary”-nyň web saýtyndan uçuş petegini satyn almak

Gysga wagtyň içinde meşhurlyga eýe bolan, “Türkmenhowaýollary”-nyň resmi web saýtyndan “online” görnüşde uçuş peteklerini satyn alyp bolýar.

4. “Türkmendemirýollary” agentliginiň web saýtyndan otly petegini satyn almak

Bu hyzmat arkaly oturan ýeriňizden otlylar üçin petek satyn alyp bolýar. Bu hyzmatyň ykjam enjamlar üçin görnüşi hem bardyr. Resmi saýtda otlylaryň gatnaw tertibini, kassalaryň ýerleşýän ýerlerini hem görmek bolýar. Bu boýunça giňişleýin makala hem ýazypdyk.

5. Aşgabat şäherindäki halkara ýolagçy awtomenzilinden awtobus peteklerini satyn almak

Awtomenziliň resmi saýtyndan welaýatara we şäherara gatnaýan awtobuslaryň peteklerini “online” görnüşde satyn almak bolýar. Agzap geçilmeli aýratynlyklaryň ýene-de biri – petek satyn alnanda awtobusdaky ýeri hem saýlap bolýanlygy, ýagny ýolagçy hem petek, hem oturjak ýerini internet arkaly satyn alyp bilýär.

6. “Tmcell töleg” ykjam telefonlar üçin programma üpjünçiligi

“Türkmenaragatnaşyk” agentliginiň we “Altyn asyr” ÝGPJ-niň hünärmenleri tarapyndan taýýarlanylan ykjam programma üpjünçilginiň kömegi bilen TMCELL hasabyna, “Türkmentelekom” EAK-yň internet hasabyna bank kart arkaly töleg geçirip bolýar.
Google (many aýrymy)

* **[[Google]]**, Amerikanyň Birleşen Ştatlary merkezli internet şerekedi.

**Google** aşakdaky sözbaşylary beýan edip biler:

* Google (işlik)
* Google (gözleg motory)

*Bu many aýrymy sahypasy meňzeş sözbaşyly maddalary sanawlaýar. Eger bir Wikipediýa baglanyşygyndan bu sahypa gelen bolsaňyz, haýyş ulanýan baglanyşygyňyzy degişli madda gönükdüriň.*
Hay Day

**Hay Day**, Supercell tarapyndan ösdürilýän we neşir edilýän freemium mobil ekerançylyk oýnudyr. Hay Day, 2012-njy ýylyň 21-nji iýunynda iOS we 2013-nji ýylyň 20-njy noýabrynda bolsa Android üçin bazara çykaryldy. 2013-njy ýylyň hasabatyna görä Supercell özüniň başga bir oýny bolan Clash of Clans we Hay Day-den her aýda 30 million dollar gazanýardy. 2013-nji ýylda, Hay Day iň köp gazananlaryň sanawynda 4-nji orunda boldy.

## Mellek
Oýunda oýunçynyň agasy üçin indi haýwanlara, ekinlere ideg etmek mümkin däldir, şol sebäpli oýunçy ekinlere we mallara ideg etmek üçin jogapkärçilik alýar. Oýnuň başynda bir germew oýunça ekinleri/önümleri satyp, öndüriji binalary, haýwanlary we dekorasiýa önümlerini satyn almak üçin pul gazanyp biljegini aýtýar. Şeýdip oýunçylar synag ballary (XP) gazanyp derejelerini ýokarladýarlar. Oýun dowam etdigiçe, oýunçynyň agasy oýunça balykçylyk bilen meşgullanýan Angus atly oýunçyny tanadýar.

Oýunçylar "goňşy" bolup, gerekli wagtynda biri-birlerine kömek edip we şol wagtda biri-birleri bilen söhbet edip bilýärler.

## Oýnalyşy

## Kabul ediş

## Salgylanmalar
Kategoriýa:Android Oýunlary
Kategoriýa:iOS oýunlary
Kategoriýa:Finlandiýada öndürilen wideo oýunlary
Kategoriýa:2012 wideo oýunlary
Kategoriýa:Wideo oýunlar
ABŞ prezidenti

Amerikanyň birleşen ştatlarynyň prezidenti döwletiň we federal hökümetiň başydyr. ABŞ prezidenti ABŞ ýaragly güýçleriniň serkerdebaşydyr. Häzirki prezident Jo Baýdendyr.
Ekologiýa ylmy

Ekologiýa ylmy tebigaty we daşky gurşawy öwrenýän ylym şahasydyr.
## Kesgitlemeler
Iň giňden ýaýran kesgitlemesi boýunça jjsjj ylmy janly barlyklaryň bir-birleri we daşky gurşawyndaky materiallar bilen täsirleşmegini öwrenýän ylymdyr. Ekologiýa adalgasy ilkinji gezek nemes biology Ernst Haýkyl tarapyndan Grekçe "oikos" we "logia" sözleriniň birleşdirilmegi bilen döredildi. 



## Salgylanmalar
Medellín

thumb|285px|

**Medellín** () -Kolumbiyanyň ululygy boýunça ikinji şäheri.

Kategoriýa:Günorta Amerika döwletleriniň paýtagtlary
Tilki we It

***Tilki we It*** (iňlis. *The Fox and the Hound*) - 1981-nji ýylyň režissýorlar Ted Berman, Riçard Riç, Art Stewens we  animasiýa filmi.

## Rollarda

## Çeşme


Kategoriýa:ABŞ filmleri
Kategoriýa:Animasiýa filmleri
Kategoriýa:1981-nji ýylyň filmleri
Brend şahsyýeti

Brend şahsyýeti ýa-da brend keşbi diýlip şereketiň özüni köpçülige tanadyş usulyna aýdylýar. Brend şahsyýeti şereketiň wizual keşbini, logosyny we korporatiw medeniýetini öz içine alýar. Şeretiň mahabatlandyrylyşy, önümlerini prezentirleýiş usuly hem brend şahsyýetiniň bölegi bolup durýar. 



## Marketingde brend şahsyýetiniň ähmiýeti
Brend keşbi, sarp edijilere şereket barada wizual maglumat berýän birnäçe elementlerden düzülýär.. Bu elementlere şereketiň ady, logosy, şygary, binalary we onuň bezeg aýratynlyklary, iş egin-eşik stilleri,we şerekete mahsus reňkler degişlidir. Brend keşbi güýçli ýa-da ejiz bolup biler. Güýçli brend, şereketiň önümleriniň sarp edilişine oňyn täsir edýär.
[thumb|Güýçli brend keşbine mysal: "Türkmensenagat" hususy kärhanasynyň [Belli Creative Studio tarapyndan döredilen brend keşbi.]]

### Güýçli brend şahsyýetini tapawutlandyrýan häsiýetler
alt=|left|thumb|Apple şereketiniň dükanlarynyň binagärlik aýratynlyklary hem şereketiniň sadalyk ýörelgesini ýaňzydýar.
Güýçli brend keşbi brendi emele getirýän elementleriň ählisini öz içine alýar. Şereketiň ähli işi we önümleri şygaryna, logosyna, menejment pelsepesine gabat gelmeli. Mysal üçin ABŞ-nyň Apple şereketiniň dünýädäki ähli dükanlary, önümleriniň gaplanyşy, olaryň dizaýny, hat-da operatiw sistemasy hem onuň logosy we şygary bilen baglanşykly. Ähli işlerinde minimalizmi we sadalygy görüp bolýar. Bularyň ählisi Apple şereketiniň "Biz sada, ynamdar we tejribeli" diýlen şygaryna dogry gelýär. 


Kategoriýa:Brend menejmenti
Kategoriýa:Marketing
Kategoriýa:Dizaýn
Sumire Uesaka

Ýaponiýanyň aktrisa we aýdymçy.

## Ähmiýeti
### Anime
*Love, Chunibyo & Other Delusions - Sanae Dekomori
*The Idolmaster Cinderella Girls - Анастасия
*Fly Me to the Moon -  Aya Arisagawa

## Referensi


Kategoriýa:Ýaponiýa
Kategoriýa:Aýdymçylar
Belli Creative Studio

Belli Creative Studio (Resmi ady “Belli Bezeg” HK) – Brend şahsyýetini emele getirmek, olara strategiýa düzmek, grafiki dizaýn, web sahypa taýýarlamak, reklama, interýer dizaýn, animasiýa we kiçi arhitektura dizaýny bilen meşgullanýan hususy kärhana. 2014-nji ýylda Döwlet Geldiýew we Daýanç Babaýew tarapyndan Aşgabatda esaslandyryldy. Studio 2017-nji ýylda Ýapyk Binalarda we Söweş Sungaty Boýunça V Aziýa Oýunlarynyň brendini emele getirdi. Şeýle hem 2018-nji ýylda Aşgabatda geçirilen Agyr Atletika Boýunça Dünýä Çempionatynyň brend keşbi hem studio tarapyndan ýerine ýetirildi.

## Hyzmatlarynyň görnüşleri
Studionyň esasy müşderileri hususy telekeçiler bolup durýar. Häzirki wagtda 25 işgäri bolan hususy kärhana dizaýn bilen baglanşykly meselelerde iň amatly we täzeçil usul tapýanlygy bilen tapawutlanýar. Studionyň ýerine ýetiren işlerini Türkmenistanyň ähli künjeklerinde, dükanlarda we jemgyýetçilik ýerlerinde görmek mümkin.

Hil babatda dünýä standartlarynda hyzmat hödürleýän Belli Creative Studio şahsy ýüzlere, aýdym kliplerine, toýlara, doglan günlere, sünnet toýlara, uçurymlara ýa-da islendik ýatdan çykmajak günlere degişli hyzmatlaryň hiç biri bilen meşgullanmaýar.

## Esasy işleri
alt=|left|thumb|Studioda iş pursady
Studio birnäçe halkara derejeli taslamalary hem üstünlikli ýerine ýetirdi. Olara mysal edip Aşgabat 2017 Aziýa oýunlarynynyň dizaýn işlerini, 2018-nji ýylda Agyr Atletika boýunça Dünýä Çempionatynynyň brend keşbini, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçirilen Halkara Energetika Hartiýasynyň Mejlisiniň brend keşbini, 2019-njy ýylda Awazada geçirilen Birinji Hazar Ykdysady Forumynyň dizaýn işlerini görkezmek mümkin.

2017-nji ýylda dünýä çempiony Gülbadam Babamyradowa barada studionyň düşüren dokumental filmi BMG-niň Ilat Gaznasynyň Gender Deňligi ýaryşynda baýraga mynasyp boldy. 



## Çeşme
Kiril elipbiýi

Kiril ýa-da kirilisa rus elipbiýine berilýän atdyr. Bu elipbiýe kiril adynyň berilmeginiň sebäbi bu elipbiýi düzen adamlardan biriniň adynyň Kiril bolmagydyr. Bu elipbiýi orta asyrlarda Kiril we Mefodiýdüzüp taýýarlapdyr.

Faýl:Cyrillicalphabet.jpg
Asman jisimleri

Asman jisimleri diýlip kosmosdaky (Ýer atmosferasynyň daşyndaky) jisimlere aýdylýar. Bu jisimler ägirt uly ölçeglerden mm (millimetr) hasabyna çenli hatda ondan hem kiçi ululykda bolup bilýär. Meselem: Gün 1.5 mln. km. ululykda. Aý bolsa, Ýeriň 1/4 (dörtden bir) ululykda.
Planeta

Planetalar ýyldyzyň (şol sanda Günüň (Gün hem ýyldyzdyr)) daşynda aýlanýan ägirt uly asman jisimleridir. Biziň Gün Ulgamymyzda (Sistemamyzda) 8 sany (Merkuriý, Wenera, Ýer, Mars, Ýupiter, Saturn, Uran, Neptun) planeta bardyr. Planeta bolmak üçin şu 3 kada laýyk bolmalydyr:

# Günüň daşynda aýlanmaly (bu kada laýyk bolmasa bu jisime **[[Hemra (kosmos)|hemra]]** diýilýär).
# Togalak (şar şekilli) bolmaly (bu kada laýyk bolman 1-nji kada laýyk bolsa bu jisime **[[asteroid]]** diýilýär)
# Orbitasynda (aýlanýan okunda) başga (ownuk ýa-da iri) jisimler bolmaly däl.  (bu kada laýyk bolmasa 1-nji we 2-nji kada laýyk bolsa bu jisime **[[kiçi planeta]]** diýilýär.                                                     Biziň Ulgamymymyzda 8 sany planeta bar. Bu planetalar özara iki topara bölünýär. 1-nji dykyz planetalar, 2-nji äpet planetalar.

Kategoriýa:Astronomiýa
Fiziki kosmologiýa

**Älem-jahan**- bu bütin kosmosy (Ýeriň atmosferasynyň daşyna **kosmos** diýilýär) öz içine alýan jisimdir.
Hereket (fizika)

Kosmosdaky hemme jisimler hereket edýärler. Planetalar öz ýyldyzlarynyň, hemralar haýsy-da bolsa bir jisimiň, ýyldyzlar galaktikanyň merkeziniň, kiçi galaktikalar uly galaktikalaryň,  Älem-jahan bolsa, durman giňelip hereket edýär.
Marsyň orbitasy

Orbita- bu asman jisminiň öz hojaýynynyň daşynda hereket edýän okydyr (hyýaly ok hakykatda beýle jisim ýok). Kosmosda islendik zat hereket edýär. Şol sebäpden hem islendik jisimiň orbitasy emele gelýär. Meselem: planetalaryň, ýyldyzlaryň öz oklary bolýar.
Amelia Earhart

thumb|200px|Earhart 1935-nji ýylda
**Amelia Mary Earhart** (24 iyúl 1897 - 2 iyúl 1937) Amerikaly pilot.

## Salgylar we bellikler

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Teleskop

Teleskop kosmosdaky radiasiýany toplap, şekil halynda bize görkezýän jisimdir. Ol astronomlaryň kosmosa seretmekde ulanýan guralydyr. Ol ilkinji gezek 1608-nji ýylda Hans Lippershey (Gollandiýaly äýnek ýasaýjysy) tarapyndan oýlap tapyldy. Ondan soň 1609-njy ýylda Galileo Galileý tarapyndan ilkinji gezek kosmosa seretmekde ulanyldy.

Teleskobyň güyji onuň toplaýan ýagtylygy bilen ölçenilýär. Teleskop näçe uly bolsa, onda ýagtylygy şonça-da köp toplar. Şol sebäpden uly teleskoplar bilen has uzakdaky jisimleri görmek mümkin bolar.


Kategoriýa:Astronomiýa
Futbol boýunça Dünýä çempionaty

1930-njy ýyldan 2022-nji ýyla çenli Dünýä çempionatlarynyň 22-si geçirildi (2-nji jahan urşy zerarly, 1942-nji we 1946-njy ýyllarda çempionatlar geçirilmedi).

Olar her dört ýyldan bir gezek guraldy. Ikinji Dünýä çempionatyndan başlap, ýaryşlar iki tapgyrda: saýlama we final tapgyrlarynda geçirildi. Diňe birinji Dünýä çempionatynda saýlama ýaryşlar geçirilmedi.

Saýlama ýaryşlaryna jemi 208 milli ýygyndy topar gatnaşdy . Olaryň 81-si final ýaryşlarynda çykyş etmäge hukuk gazandy. Birinji çempionata bary-ýogy 13 topar gatnaşan bolsa, 1998-nji ýylyň final ýaryşlaryna 32 topar gatnaşdy. Şunda diňe 11 ýygyndy topar final oýnunda çykyş etdi, olaryň 8-si futbol boýunça Dünýäniň çempiony boldy.

Final ýaryşlarynyň ählisine diňe Braziliýanyň      ýygyndysy (22 gezek) gatnaşdy. Germaniýanyň ýygyndysy 21 gezek, Argentinanyň ýygyndysy 19 gezek, Italiýanyň ýygyndysy 17 gezek, Meksikanyň ýygyndysy 17 gezek, Angliýanyň, Fransiýanyň we Ispaniýanyň ýygyndylary bolsa, 16 gezek gatnaşdylar.   Ýewropanyň toparlary 12 gezek, Günorta Günorta Amerikanyň ýygyndylary bolsa, 10 gezek Dünýä çempionatynda ýeňiji boldy. Dünýä çempionatlarynyň final oýunlaryna iň köp gatnaşan ýygyndylar Germaniýanyň we Braziliýanyň ýygyndylarydyr. Olar degişlilikde 8 we 7 gezek final oýnunda çykyş etdiler.

### Dünýänyň futbol çempionlarydyr

## HEM
*FIFA Dünýä kubogy
*Futbolda altyn top
*Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
Kategoriýa:FIFA Dünýä Kubogy turnirleri
Braziliýanyň ýygyndysy

### Rekortlary

## Häzirki topar

### Iň köp ýapylan oýunçylar
### Iň köp pökgi geçirenler

## HEM
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty
Kosmos

**Kosmos** — Ýeriň atmosferasynyň daşyna berilýän atdyr. Ilkinji gezek Ýuriý Gagarin kosmosa çykdy.
Astrometriýa

Astrometriýa kosmosdaky jisimleriň duran ýerlerini, bize uzaklygyny, hereketlerini jikme-jik hasaplaýan ylymdyr.
Kategoriýa:Astronomiýanyň bölümleri
Kategoriýa:Astrometriýa
Astrologiýa

**Astrologiýa** ( grekçe: astḗr  - "ýyldyz" we lógos  - "bellik") astronomiki hadysalar bilen adamzat dünýäsinde wakalaryň arasynda baglanyşyk bar diýen ynançlar toplumydyr. Günbatarda astrologiýa, esasan, şahsyýetiň stiliniň we ýaşaýşynyň Gün, Aý we beýleki asman jisimleriniň dünýä inen wagtyna baglydygyny öňe sürýän zodiak alamatlar ulgamyndan durýar. Hindi, Hytaý we Maýa ýaly dürli medeniýetlerde astronomiki hadysalaryň ýerdäki wakalara möhüm täsir edýändigi aýdylýar.
[thumb|right|Astrologik sagat. [Wenesiýa.]]
Kategoriýa:Astrologiýa
Kategoriýa:Astronomiýa ownuk makalalar
Kategoriýa:Astronomiýa ownuk makalar
Kategoriýa:Astronomiýanyň bölümleri