open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baş Sahypa

__NOTOC____NOEDITSECTION__

{| role="presentation" id="mp-upper" style="width: 100%; margin-top:3px; border-spacing: 0px;"
| id="left" class="MainPageBG" style="width:100%; border:0px solid transparent; padding:0; background:transparent; vertical-align:top; color:#000;"|


Dogan&nbsp;Taslamalar




Türki dillerdäki&nbsp;Wikipediýalar



__NOTOC__
Himiýa

**Himiýa**, **Kimýä** ( "gara" sözünden; beýleki ähtimal wariantlary:  — "şire", "özen", "çyg", "tagam",  — "(metal) splawy", "guýmak", "akym",  — "garylmak") — tebigat ylymlarynyň iň wajyp we giň ugurlarynyň biri. Maddalar, olaryň aýratynlyklary, gurluşlary we himiki reaksiýalaryň netijesinde üýtgeýişleri, şeýle hem şol üýtgeýişleriň tabyn bolup durýan esasy kanunlary baradaky ylym.

Himiýa
Kompýuter inženerligi

[thumb|300px|Kompýuter inženerleri diňe [programma ýazmak däl Kompýuter enjamlary barada-da köp zat bilýändir.]]
[thumb|right|[Çalt tertipleme Algoritmyň sypaty.]]
**Kompýuter inženerligi**, programma, programma ýazmak we algoritm bilen giňişleýin meşgul bolar. 
## Kesgitleme
http://groups.yahoo.com/group/tm_informatikleri  Informatika bilen gyzyklanýan türkmenler üçin
http://turkmennet.com  Informatika bilen gyzyklanýan türkmenler üçin gerek 

http://www.turkmenstudents.com/Tu   Turkmen web portal

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Taryh

thumb|210 px| Nikolaus Gizis. Taryhyň allegoriýasy, 1892ý.

**Taryh** — geçmişdäki adamy (onuň işlerini, ýagdaýyny, dünýägaraýşyny, sosial gatnaşyklaryny we guramalaryny we ş.m.) öwrenmeklik bilen meşgullanýan gumanitar ylym; has dar manyda — wakalaryň yzygiderliligini, taryhy prosesi, ýazylan faktlaryň obýektiwligini kesgitlemek hem-de wakalaryň sebäpleri barada netije çykarmak üçin, geçmiş baradaky her dürli çeşmeleri öwrenýän ylym.hemme zatlar degishli

Kategoriýa:Taryh
Ekologiýa

thumb|200px
**Ekologiýa**, bir alymlyk.

### Sahypalar

* http://www.tebigat.8m.com  Türkmenistanyň tebigy goraghanalary

Kategoriýa:Umumy biologiýa
Kategoriýa:Ekologiýa
Aşpezlik

thumb|right|200px
thumb|

## Tagamlar
- Türkmen palawy
- Kebap we çişlikler
- Tamdyrlamalar

## Peýdalanylan çeşmeler
Türkmen tagamlary 

Kategoriýa:Sungat
Dil

Ekspertlere görä, geljekde gazak

## Tebigy diller

### Altaý dilleri maşgalasy

* **Türki dilleri topary**
** Türkmen dili
** Azerbeýjan dili
** Başgyr dili
** Çuvaş dili
** Gazak dili
** Gyrgyz dili
** Özbek dili
** Tatar dili
** Türk dili
** Uýgur dili

* **Mongol dilleri topary**
** Burýat dili
** Galmyk dili
** Mongol dili

* **Tungus-Mançjur dilleri topary**
** Mançjur dili

### Hindi-ýewropa dilleri maşgalasy

* **Eýran dilleri topary**
** Awesta dili
** Kürt dili
** Oset dili
** Pars dili
** Täjik dili

* **Hindi dilleri topary**
** Assamen dili
** Bengal dili
** Gujarat dili
** Hindi dili
** Marasi dili
** Punjab dili
** Sanskrit dili
** Urdu dili

* **Slawýan dilleri topary**
** Belarus dili
** Bolgar dili
** Boşnýak dili
** Çeh dili
** Horwat dili
** Makedon dili
** Polýak dili
** Rus ýa-da ors dili
** Serb dili
** Slowak dili
** Slowen dili
** Ukrain dili

* **Baltika dilleri topary**
** Latyş dili
** Litwanýa dili

* **German dilleri topary**
** Daniýa ýa-da dat dili
** Friz dili
** Günorta Afrika dili
** Iňlis dili
** Nemes dili
** Niderland ýa-da golland dili
** Norweg dili
** Şwed dili

* **Italiý we roman dilleri topary**
** Fransuz dili
** Ispan dili
** Italýan dili
** Katalan dili
** Latyn dili
** Portugal dili
** Rumyn dili
** Walon dili

* **Kelt dilleri topary**
** Breton dili
** Irland dili
** Şotland dili
** Walliý ýa-da welş dili

* Alban dili
* Ermeni dili
* Grek dili
* Tohar dilleri

### Ural dilleri maşgalasy
* **Fin dilleri topary**
** Eston dili
** Fin dili
* **Ugor dilleri topary**
** Wenger dili

### Kartwel dilleri maşgalasy
* Gürjü ýa-da gruzin dili

### Drawid dilleri maşgalasy
* Tamil dili
* Telügü dili

### Afraziýa dilleri maşgalasy
* **Semit dilleri topary**
** Arap dili
** Malta dili
** Yewreý dili

### Hytaý-tibet dilleri maşgalasy
* Hytaý dili
* Tibet dili

### Taý dilleri maşgalasy
* Taýland dili

### Awstroaziýa dilleri maşgalasy
* Wýetnam dili

### Awstroneziýa dilleri maşgalasy
* Endoneziýa dili
* Malaý dili

### Bantu dilleri maşgalasy
* Swahili dili

### Başga diller
* Bask dili
* Yapon dili
* Koreý dili

## Emeli diller
* Esperanto dili
* Ido dili
* Interlingua dili
* Ložban dili
* Nowiýal dili
* Slawýanlarara dili
* Wolýapük dili

## Daşarky baglanyşyk

* K.Agaýew – Dil bilimine giriş

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Lingwistika
Kategoriýa:Aragatnaşyk (adam)
Türkmenistan Sowet Sotsialistik Respublikasy

**Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasy** (Türkmenistan SSR) (Rusça; Туркменская Советская Социалистическая Республика)

## Döwlet Senasy

* Дең хукуклы халклармызың достлугы
* Совет илин бир машгала өвүрди!
* Бу достлугың аркадагы рус халкы
* Эгсилмез доганлык көмегин берди.
* Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
* Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
* Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
* Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!
* Бейик Ленин ачды азатлык ёлун,
* Бизе бакы ягты дурмуш гетирди.
* Галкындырып әхли халкы хак ише,
* Еңише, зәхмете, багта етирди.
* Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
* Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
* Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
* Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!
* Коммунизме баглап арзув-эркимиз,
* Айдың гелҗегмизи дөредйәс, гуряс.
* Гызыл байдагы биз берк тутуп голда,
* Биз бейик максада ынамлы баряс.
* Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
* Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
* Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
* Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!

Elipbiý tertibinde
* Aşgabat
* Baýramaly
* Çärjew
* Daşhowuz
* Kaakhka
* Krasnowodsk
* Mary
* Nebitdag
* Köneürgenç
* Tejen

Kategoriýa:Magtymguly Pyragy eÿÿamy‎
Türkmen elipbiýi

**Türkmen elipbiýi,** Türkmen dilini ýazmak üçin peýdalanylýan Latyn, Kiril we Arap grafikasyndaky elipbiýleri aňladýar. Türkmenler Yslam dinini gabul eden wagty ilki bilen Arap elipbiýinde ýazyp başladylar. Ýöne 1930ly ýyllarda Sowet hökümedi tarabyndan, Türkmen halkynyň Yslam dini bilen bagyny goparmak we Türkmenler dini ylym almasynlar diýip elipbiýleri ilki Latyn elipbiýine, ondan soň Kiril elipbiýine üýtgedildi. Türkmenistan garaşsyzlygyny eline alandan soň, Saparmyrat Türkmenbaşy tarabyndan Türkmen diliniň üstünden Rus diliniň täsirini azaltmak üçin 1993 ýylynda latyn elipbiýine geçildi we ol döwürden bäri Türkmenistanda durmuşyň ähli pudaklarynda ulanylmaga başlandy. Ýöne Eýran we Owganystandaky Türkmenler şo döwürde hem Türkmen dilini ýazmak üçin Arap elipbiýinden peýdalanýarlar. Türkmen elipbiýinde 30 sany harp bar. 

Bular:


 A B Ç D E Ä F G H I J Ž K L M N Ň O Ö P R S Ş T U Ü W Y Ý Z

 a b ç d e ä f g h i j ž k l m n ň o ö p r s ş t u ü w y ý z


## Çekimli we çekimsizler
**a**, **e**, **ä**, **y**, **i**, **o**, **ö**, **u**, **ü** harplary **çekimli sesleri**, beýleki harplar bolsa **çekimsiz sesleri** aňlatmak üçin ulanylýar.

## Ulanylan çeşmeler
* Dersat 
* Türkmen kiril - latyn transliterator

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Lingwistika
Türkmen milli oýunlary

## Geliň ogar-ogar oýnalyň

Oýna azyndan 7-8 oýunçy gatnaşýar. Sanawaç sanalandan soň bijesi galan oýunçy möjek bolan bolup orta ýatýar. Beýleki oýunçylar gol tutuşyp, onuň daşyndan aýlanýarlar. Ýuwaş-ýuwaşdan möjege ýakynlap, ahyry birisi oňa elini degirýär. Şol wagt „oýanan“ möjek daşynda aýlanyşyp ýören, onuň oýananyny görüp gaçmaga başlan guzulary kowalamaga durýar. Bellenilen pellehana — „çopan ýatagyna“ çenli möjege guzulardan hiç birini tutmak başartmasa, ol ýene orta geçip ýatan bolýar. Eger birini tutaýsa, tutulan oýunçy möjek bolmaly bolýar.

## Töňňe-töňňe oýny
Tööňe-töňňänem oýnajaklaryň sany 7-8-den az bolmaly däl. Ilki bilen hemme oýunçylar sygar ýaly aýlaw çyzyk çyzmaly. Sanawaç sanalyp, bijesi galan töňňe bolmaly. Töňňe bolan oýunçy aýlaw çyzygyň daşynda bir çetde oturýar. Beýleki oýunçylar odun çöplemäge giden bolýarlar. Şonda bir oýunçy töňňäni tapan bolup „Töňňe tapdym, geliň muny „öýmüze“ äkideliň“ diýip gygyrýar. Oýunçylaryň hemmesi töňňäniň daşyna üýşýärler.

Ony goparan bolup, soň göterip aýlaw çyzygyň içne getirýärler. Töňňe garşylyk görkezmeýär. Töňňäni aýlaw çyzygyň içinde goýup, oýunçylar ýene-de odun çöplemäge giden boýarlar. Şol wagtam Töňňe oýanýar. Ol oýunçylardan islänini kowalamaga başlaýar.
Töňňäniň elini degirip bilen oýunçysy tutuldygy hasaplanýar. Emma gaçyp aýlaw çyzygyň içine girip bilen oýunçy halas bolýar. Oýunçylaryň hiç birisi tutdurman, aýlaw çyzyga girip bilseler, töňňe ýene-de töňňeligine galýar. Eger oňa oýunçylardan birini tutmak başartsa, tutulan oýunçy töňňe bolýar.

## Guba gazlar

Bu oýny oýnamak üçinem oýunçylaryň sany 7-8-den az bolmaly däl. Bu gezek ini iki ädim çemesi bolan iki sany parallel çyzyk çyzýaň. Oýnuň dowamynda bu çyzyk „köpri“ bolup hyzmat eder. Sanawaç sanalyp, bijesi galan bu gezegem möjek bolýar. Beýleki oýunçylar bolsa guba gazlar bolýarlar. Olar ganatlary — ellerini galgadyp „köpriň“ golaýyna gelýärler. „Köprüde bolsa „möjek“ otyr. Gazlar ondan köprüden geçirmegini haýyş edýärler. Möjek bolsa olardan nirä barýanlaryny soraýar. Her guba gaz öz bilýän şäheriniň adyny aýdýar. Möjek gazlara: „Giden şäheriňizden maňa sowgat getirseňiz, geçireýin“ diýýär. Gazlar razy bolýarlar.

Möjek olary köprüsinden geçirýär. Gazlar köprüden geçip, bir salym ganat kakyp ýüzýärler, soň yzlaryna geçmek üçin ýene-de köprä gelýärler. Möjek olardan: „Boýun alan sowgatlaryňyzy getirdiňizmi?“ diýip soraýar. Gazlar „ýok“ diýip hersi birýana gaçmaga başlaýar. Möjek gazlary köprüsinden geçirmän tutjak bolýar. Tutulan oýunçy möjek bolýar, köprüden geçip bilen gazlar bolsa halas bolýarlar. Eger Möjek gazlaryň hiç birini tutup bilmese, ýene-de möjek bolmaly bolýar.

## Ulanylan çeşmeler
EÝHO - http://www.eyho.8m.net

Kategoriýa:Türkmenistan
Aşgabat

thumb|300px|Aşgabat
**Aşgabat**  (*Ashq-abad*), Türkmenistanyň paýtagty we aýratyn administratiw bölek. Welayatlar bilen deň statusy bar. Häzirki wagtda "ak şäherim Aşgabat" diýlip tanalýar. 1925-nji ýylda döredilip, 1930-njy ýylda ýatyrylyp, 1936-njy ýylda ýene döredildi.

Esaslandyrylan wagty - 1881-nji ýyl.

Meýdany 917 km², ilaty 1.1 mln adamdan gowrak. Şäher 4 etrapdan ybarat: Köpetdag etraby, Bagtyýarlyk etraby, Büzmeýin etraby, Berkararlyk etraby.

Şäher fiziki-geografiki nukdaýnazardan 3 bölekden ybarat: günorta Köpetdag, demirgazykda Garagum çöli we olaryň arasynda Ahal oazisiniň şähere degişli zolagy. Şäheriň iň ösen bolegi Ahal oazisidir. Bu oazisde ýurdumyzda belli Bagyr, Bekrewe, Köşi, Herrikgala, Gökje, Gypjak, Ýasmansalyk, Büzmeýin obalary ýerleşýärler.

## Bilim

**Aşgabatda ýerleşýän käbir ýokary okuw jaýlary**

* Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti 
* Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet uniwersiteti 
* Türkmen döwlet Bedenterbiýe we sport instituty
* Türkmenistanyň Harby instituty
* S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersiteti
* Myrat Garryýew adyndaky Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk Uniwersiteti
* Türkmen Döwlet Ykdysadyýet we dolandyryş instituty 
* Türkmen döwlet Binagärlik-gurluşyk instituty 
* Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri instituty
* Türkmenistanyň Telekommunikasiýalar we informatika instituty
* Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen Milli konserwatoriýasy
* Türkmen döwlet medeniýet instituty
* Türkmen döwlet maliýe instituty
* Türkmenistanyň inžener-tehniki we kommunikasiýalar instituty
* Ýagşygeldi Kakaýew adyndaky Halkara Nebit we gaz uniwersiteti
* Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş Uniwersiteti

## Gatnaw
* Aşgabat halkara howa menzili
* Aşgabat demirýol menzili

## Dogan şäherleri
* 30px|ABŞ Baýdagy Nýu-Ýork, ABŞ
* 30px|Türk Baýdagy Ankara, Türkiýe

## Sepler
* Resmi web-saýty 
* Ashgabat Yglanlary 
* Aşgabadyň suratlary 
* Ashgabat suratlary 
* Ashgabatdaky mekdepler 
* Ashgabat poçt

Kategoriýa:Aşgabat
Geologiýa

**Geologiýa** (* — "Ýer" we  — "öwrenmek" sözlerinden*) — Ýeriň, Gün ulgamynyň beýleki planetalarynyň we olaryň tebigy hemralarynyň düzümi, gurluşy we kanunalaýyklyklary baradaky ylym.

Kategoriýa:Geologiýa
Gawun

**Gawun** — Türkmen gawunlarynyň şan-şöhraty barada dünýäniň belli jahankeşdeleri we taryhçylary gyzykly maglumatlary galdyryp gidipdirler. XII asyrda ýaşap geçen fransuz syýahatçysy „Men hiç ýerde şeýle datly tagam datmandym“ diýse, on ikinji asyryň meşhur taryhçysy Al-Makdisi: „Merwiň kösükli ösümliklerine hem-de gawunlaryna taý geljek zat ýokdur“ diýipdir. Merw we Horezm gawunlaryny arap halyflary Mamunyň we Wasihiň köşklerine daşy buz bilen gurşalan gurşun gaplarda eltipdirler. Olar eltilmeli ýerine zaýalanman eltilen halatynda her gawun üçin 700 dirhem töläpdirler.

Fransua Bernýe on ýedinji asyrda gyş paslynda Delide Orta Aziýadan getirilen gawunlaryň gymmat bahadan satylýandygy hakynda ýazypdyr. Ol gawunlary pagta dolap eltýän ekenler. Türkmen gawunlary hytaý imperatorlarynyň, hindi şalarynyň we arap halifleriniň desterhanlaryny bezese, şirin-şeker türkmen gawunlary Soltan Sanjaryň, Baýram han Türkmeniň we beýleki türkmen hökümdarlarynyň söýer aşy bolupdyr.

Orta Aziýaly täjirler gawunlary Ýewropa hem äkidipdirler. Ýöne gawuny barjamly, baý adamlar satyn alyp bilipdir. Umuman, gawun şa desterhanyna mynasyp ýokumly iýmit hasaplanypdyr. Ýewropa patyşalary dabaraly gawun iýişlige öz golastyndakylaryň diňe golaýlaryny çagyrypdyrlar. Gawuny ýewropalylar diýseň gowy görüpdirler. Mysal üçin, Rim imperatory Klawdiý Albin ertirlik naharynda gawun iýmegi gowy görýän eken.

Lukman Hekim diýlip tanalýan meşhur Ibn Sina hem türkmen gawunlarynyň dürli kesellere dermandygyny aýdyp, olary öz tebipçilik işinde giňden ulanypdyr. Sebäbi gawunlaryň düzüminde gant, karotin, S,R witaminleri, adam organizmi üçin gymmatly minerallar köp. Gawun peşew halta, öt halta, bagra, az-azdan iýilse aşgazana, içegelere oňat täsir edýär. Ol nerw rahatlygyny döredip, keýpiňi çag edýär. Gün şöhlesiniň ýakymsyz täsirini aýyrýar. Waharman gawunynyň ternesi inçekeseliň, öýken keselleriniň, demgysmanyň dermanydyr.

Türkmenistanda gawunyň haýsy döwürlerden bäri ösdürilip ýetişdirilýändigi barada taryhyň saralan sahypalarynda maglumatlar bar. Muňa Merwde gazuw-agtaryş işleri geçirilen wagty gadymy Gäwürgaladan tapylan gawun çigitleri hem şaýatlyk edýär. Biziň eýýamymyzyň VI asyrynda Türkmenistanda bakja ekinlerini, esasanam gawundyr garpyz ekýän daýhanlar ýer üçin tölenýän salgytdan boşadylýan eken.

Biziň günlerimizde ýurdumyzyň babadaýhanlary gawunlaryň dürli görnüşlerini ösdürip ýetişdirýärler. Sahawatly topragyň nury çaýylan bereketli gawunyň ösdürilip ýetişdirilişine ünsüň güýçlenmegi ýöne ýerden däldir. Merhemetli Prezidentimiziň gawun baýramyny bellemek hakynda Perman çykaryp, şol baýramyň döwlet derejesinde bellenip geçilmegi türkmen gawunlaryny döreden ata-baba daýhanlarymyza uly hormatymyz bolup, beýleki bir tarapdan bolsa bu datly bakja önümiň ýurdumyzda ösdürilip ýetişdirilýändigine buýsanjymyzdyr.

## Ulanylan çeşmeler
EÝHO - http://www.eyho.8m.net

Kategoriýa:Tebigat
Türkmenlerde wagt aňladylyşy

**Daňdan wagty** — Günüň dogjak ýeriniň ýagtylyp başlamagy.

**Saba, säher wagty, ir ertir** — Daň atandan gün dogýança. Tomus aýlarynda ol bir ýarym sagatlap dowam edýär.

**Ertir wagty** — Daň atandan Gün dogup, gowy ýerden saýlanýança. Şeýle hem ertir sözüniň geljek, indiki gün manysy hem bar. Mysal üçin, „bu gün bolmaz, ertir gel“ ýa-da „Ertirimizi (geljegimizi) göz öňünde tutsak“.

**Salkyn** — Bir gündiziň ýarsy. Mysal üçin, „Bu işi bir salkynda etse bolar“

**Ertir salkyn** — Gündiziň birinji ýarymy. Gün dogandan günortana çenli dowam edýär.

**Öýlän salkyn** — Gündiziň ikinji ýarymy. Günortandan ýarym sagat çemesi geçensoň başlanyp, gün ikindi bolýança dowam edýär.

**Guşluk** — Tomus günleri sagat 9 töweregi

**Uly guşluk** — Tomus günleri sagat 11 töweregi.

**Günortan, günorta, çäş wagty, günorta garaňkysy** — Günüň iň ýokary galýan wagty. Günortandan soň gün aşak inip ugraýar. Mysal üçin „Günorta boldy“, „Çarşenbe gün çäş wagty“.

**Öýlän** — Günortandan ýarym sagat çemesi geçenden soň başlanýar.

**Ir öýlän** — Günortan geçenden soň öýläniň giren ilkinji pursatlary.

**Ak öýlän** — Ir öýleden soň öýle guşluga çenli.

**Öýle guşluk** — Ak öýländen soň ikindä çenli.

**Ikindi** — Ýaşmasy golaýlan günüň reňkiniň üýtgäp gyzaryp başlaýan wagty. Ikindi girende her bir zadyň kölegesi öz boýunyň iki essesine günortanky kölegesiniň boýuny goşanyňdaky uzynlyga ýetýär.

**Agşam** — Gün ýaşan badyna agşam girýär we garaňky gatlyşýança dowam edýär.

**Ir agşam, ilkagşam** — Agşamyň ilkinji pursatlary. Ýaşan günüň ýagtysy solýança dowam edýär.

**Giç agşam** — Ýaşan günüň ýagtysy ýiteňkirläp, şapak doly ýitinçä, asmanda görünýän ýyldyzlar sanardan has köpelýänçä dowam edýär.

**Ýassy** — Agşamdan soň ýassy namazynyň okalýan wagty girende başlanýar.

**Ýary gije** — Gijäniň ýarpysynyň geçmegi. Gije umumy ikä bölünip, ýary gijeden öň we ýary gijeden soň diýlip hem atlandyrylýar.

## Türkmenbaşy eýýamynda wagt aňladylyş reformasy
**Aý atlary**

IňlisçeTSSR görnüşiHäzirki döwürde
JanuaryÝanwarÝanwar
FebruaryFewralFewral
MarchMartMart
AprilAprelAprel
MayMaýMaý
JuneIýunIýun
JulyIýulIýul
AugustAwgustAwgust
SeptemberSentýabrSentýabr
OctoberOktýabrOktýabr
NovemberNoýabrNoýabr
DecemberDekabrDekabr

**Hepdäniň günleri**

IňlisçeTürkmençe
MondayDuşenbe
TuesdaySişenbe
WednesdayÇarşenbe
ThursdayPenşenbe
FridayAnna
SaturdayŞenbe
SundayÝekşenbe


## Ulanylan çeşmeler

Kategoriýa:Türkmenistan
Ýazyjylar we şahyrlar

Elipbiý tertibinde türkmen we saýrydil ýazyjy we şahyrlar.

## Türkmen edebiýatynyň nusgawylary
Hoja Ahmed Ýasawy (takm. 1100-1166)
Aly Owhadetdin Enweri (takm. 1100-10 – 1191)
Mahmyt Pälwan (1247–1326)
Ýunus Emre (1240-1320)
Seýit Nesimi (1369-1417)
Kazy Ahmet Burhaneddin Şiwasly
Jahanşa Garagoýunly Hakyky (XIII asyr)
Soltan Ýakup Türkmen
Muhammed Fizuly (1494-1555)
Ysmaýyl şahyr (1486 – 1524)
Muhammet Horezmi (XIV asyr)
Abdybeg Şirazy ”Nüwidi” (1515–80)
Ýolguly ”Jahy”, ”Anisi” (1535-45 – 1605)
Abdyrahym, Baýramhanyň ogly, (1556–1626)
Hasanbeg Ytaby (1564 – 1616)
Garajoglan (1606 – 1679-89)
Döwletmämmet Azady(1700-60)
Magtymguly Pyragy(1733—98)
Nurmuhammed Andalyp (takm. 1711-80)
Mahmyt Gaýyby (1735-1810)
Abdylla Şabende (1720-1800)
Şeýdaýy (takm. 1730-1800)
Şakendi (XVIII asyr)
Magrupy (1734-1810)
Myrat Talyby (1766–1848)
Mollanepes (1810-62)
Mämmetweli Kemine (takm. 1770-1840)
Seýdi (1775-1836)
Zelili (1780-1852)
Abdysetdar Kazy (1791–1880)
Baýly şahyr (1800–80)
Öweztagan Kätibi (1803–81)
Dosmämmet (1815–65)
Annagylyç Mätäji (1822-84)
Oraz Aşyky (1829–80) 
Misgyngylyç (1847–1906)

## Döwürdeş Türkmen edebiýaty XX asyry
Berdi Kerbabaýew
Hydyr Derýaýew
Nurmyrat Saryhanow
Ata Gowşudow
Agahan Durdyýew
Ata Salyh
Mollamurt
Hajy Ysmaýylow
Durdy Haldurdy
Çary Aşyr
Rehmet Seýidov
Gara Seýitli
Garaja Burun 
Akmyrat Hojanyýaz
Beki Seýtäkow 
Muhammet Rejepow
Aman Kekilow 
Şaly Kekilow 
Pomma Nurberdi 
Ata Köpek Mergen 
Annasoltan Kekilowa 
Güseýin Muhtarow
Towşan Esenowa
Berdi Soltanýazow 
Täşli Gurban 
Arap Gurban 
Gurbannazar Ezizow
Halyl Kulyýew
Kerim Gurbannepes
Italmaz Nuryýew
Tirkiş Jumageldiýew
Atajan Tagan
Ak Welsapar
Rahym Esenow
Ýylgaý Durdy
Akmyrat Şirow
Sapargeldi Annasähet Iner ogly
Şiraly Nurmyradow
Ahmet Halmyradow 
Ýowşan Annagurban
Orazgylyç Çaryýew 
Gowşutgeldi Daňatarow 
Täçmämmet Jürdekow
Mämmetnazar Babanazarow 
Juma Hudaýguly 
Pyhy Tagan 
Aman Janmyradow 
Aman Annadurdy 
Hudaýberdi Hally 
Annamuhammet Kirşen
Döwlet Esenow
Sapar Öräýew
Oraz Ýagmyr

## Dünýä edebiýaty nusgawylary
Gomer
Fýodor Dostoýewskiý
Çarlz Dikkens
Daniel Defo
Onore de Balzak
Wiktor Gýugo
Gýustaw Flober
Horhe Luis Borhes
Karel Çapek
Gabriel Garsia Markes
Jeýms Joýs
Alberto Morawia
Ernest Hemigueý
Aleksandr Kuprin
Leonid Andreýew
Boleslaw Prus
Romen Gari
Reý Bredberi
O'Genri
Oskar Waýld
Per Lagerkwist
Astrid Lindgren
Çinua Açebe
Ngugi Wa Thiongo
Premçand
Waşington Irwing
Wasiliý Ýan
Ýozef fon Aýhendorf
Roald Dal
Paul Heýs
Mihail Zoşenko
Ýuriý Oleşa
Zigfrid Lenz
Ömer Seýfettin
Isabel Alýende
Şolom-Aleýhem
Abaý
Džon Ronald Ruel Tolkin
## Daşarky çykgytlar
* http://www.ertir.com/#blog.php?view=40090&api=0.41375867975875735  OKALMAGY MASLAHAT BERILÝÄN 100 KITAP...

Kategoriýa:Edebiýat
Gurbannazar Ezizow

**Gurbannazar Ezizow**
(1940-1975)

Gurbannazar Ezizow - talantly türkmen şahyry, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.

Bellik: Gurbannazar Ezizow Gökdepe etrabynyň Körsagyr (Häzirki Türkmenistan db) dogulýar. Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat şäheriniň Büzmeýin obasynda eneden bolýar. 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygyrýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär.

Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 20-njy sentýabrynda Türkmenbaşyda ýaş ýazyjy-şahyrlaryň bütinsoýuz duşuşyklary wagtynda Gazanjyk obasynyň ýanyndaky şossede tragiki ýagdaýda (sowýet esgeri tarapyndan atylyp öldürilýär)(sowýet esgeri soñradan özüni atýar) aradan çykýar. Onuň bilen bilelikde moskwaly şahyr Wasiliý Şabanow we türkmen şahyry Ýuriý Rebinow hem aradan çykýar.Onuň dört gyzy we bir ogly bar.

Gurbannazar Ezizowyň Mähriban Käbesi GÜLNABAT EJE 2017-nji ýylyň 25-nji aprelinde 97 ýaşynyň içinde aradan çykdy.



## Öz okamagyndaky goşgulary
Şahyr Gurbannazar Ezizowyň öz okamagynda arhiw goşgulary hem saklanyp galypdyr. Onuň Türkmenistanyň aýdym arhiwi bolan aydym.com internet saýtynda hem käbir janly sesde aýdylan goşgulary diňleýjiler köpçüligine ýetirilipdir. 

* Gurbannazar Ezizow - Bagta gelen 
* Gurbannazar Ezizow - Durmuş
* Gurbannazar Ezizow - Ýaşlyk
* Gurbannazar Ezizow - Kyn sowal 
* Gurbannazar Ezizow - Säher turup syl ýüzüňe dünýäni
* Gurbannazar Ezizow - Maňa seniň sözleriňden gitme ýok
* Gurbannazar Ezizow - Biz 



## External links
* Gurbannazar Ezizowyň ömri we döredijiligi 
* Gurbannazar Ezizowyň saýlanan eserleri
*https://ertir.com/#blog.php?view=150877 

Kategoriýa:Türkmenistan bilimi
Palaw

thumbnail|right
**Palaw,** Tüwiden taýynlanýan naharlaryň arasynda **palaw** iň saýlanýanydyr.Ol, umuman, Gündogar halklaryň arasynda giň ýaýran nahar bolansoň, ony taýarlamagyň usullary-da dürli-dürli. Türkmen halkynyň arasynda hatda her taýpanyň, her tiräniň öz bişiriş usuly bar diysek-de ýalňyş bolmaz. Meselem, Türkmenistanyň deňiz ýaka raýonlarynda ete derek balyk atybam, balykly palaw bişirilýandigini belläp gecmeli.Şoňa görä palaw taýarlamagyň usulynda umymylyklar-da, ayratynlyklar-da bar, ýöne köplenç bişiriliş usullary bir meňzeş. Esasy aýratynlyk onuň içine atylýan zatlarda we näçe atylýanlygynda.

## Görnüşleri

### '''Toý Palawy'''
Toý palawy beýlekilerden känbir parhlanmaýar ol köp mukdarda bişirilýär. Şonuň üçin aşagy köýmez ýaly, atyljak başga bir gazanda gowrulýar. Taýýar bolup palaw tabaklara salnanda, eti dogralyp, üstüne goýulýar.

### '''Gök Tuwili Palaw'''
Şalynyň birinji hasyly, ýagny gök tüwi elde dowülmegi bilen taýýarlanylýan palaw görnüşidir.

### '''Mäşli Palaw'''
Arassalanan we suwda ýumşadylan mäş bilen taýýarlanylýan palaw görnüşi. Arassalanan tüwi bilen mäş garyşdyrylyp bişirilýär.

### '''Wermişelden Palaw'''
Tüwi ýerine wermişel ulanylýan palaw.

### '''Beýili Palaw'''
Beýi gatylan palaw görnüşi.

### '''Şalgamly Palaw'''
Şalgam gatylan palaw görnüşi.

### '''Towuk Etli Palaw'''
Towuk eti ulanylmagy bilen bişirilýän palaw görnüşi.

### '''Saryýagly Palaw'''
Saryýag ulanylmagy bilen taýýarlanylýan palaw görnüşi.

### '''Künji Ýagly Palaw'''
Künji ýagy ulanylmagy bilen taýýarlanylýan palaw görnüşi.

### '''Guýruk Ýagly Palaw'''
Guýruk ýagy ulanylmagy bilen taýýarlanylýan palaw görnüşi.

### '''Ýilikli Palaw'''
Sygyr ýilik ýagy ulanylmagy bilen taýýarlanylýan palaw görnüşi.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Tagamlar
Kebap we çişlikler

**Kebap**

Kebap türk we orta gündogar aşhanalarynda tapyp bişirilen etli tagam. Köp görnüşleri dünýäde meşhurdyr. Kebaplar üçin adaty et köplenç goýun ýa-da guzy bolup durýar, ýöne sebitleýin reseptlerde sygyr, geçi, towuk, balyk ýa-da dini gadaganlyklar sebäpli doňuz eti seýrek bolýar.

## Türkmen naharlary
**Aşgabat kebaby**
Täze soýlan goýnuň budundan alyp, ony et üweýji maşyndan sogan bilen bile geçirmeli. Duzdur burç hem goşup garyşdyrmaly. Ony heýkelli kebap görnüşindäki ýaly edip, saçda mesgä gowurmaly. Ýene bir saçda sogan gowrup, gowrulan kebaby-da üstüne goýmaly we azrak suw guýup, buguna bişirmeli. Soňra üstüni basyrmaly. Dogralan gök sogan, ukrop we ýaly tamdyr çöregi bilen saçaga äberilse, kebab işdalije iýler.
Taýýarlamak üçin 700 gram et, 100 gram sogan, 30 gram mesge, duz we burç gerek.

**Heýkelli kebap** 
Ýokary sortly etiň budundan we guýruk tarapyndan almaly, ony çapyşdyrmaly. Soňra ona mesge bilen maýda dogralan sogan goşmaly. Ýarym taýyar farşa ýumurtgany garyşdyrmaly, duzdur burçyny hem unutmaly däl. Massany el bilen öwüp pugtalandyrmaly. Taýýar farşy kebap syhyna 8-10 sm uzynlykda düzmeli hem-de közüň üstünde bişirmeli. Taýýar bolansoň, ukrop, sogan, sirke sepişdirip, saçaga geçirmeli.
Taýýarlamak üçin 2,2 kilogram goýun eti, 200 gram sogan, 8 sany ýumurtga, 500 gram gök sogan, 50 gram ukrop bilen mesge, duz we burç gerek.

**Gapyrga çişligi**
Goýun etiniň gapyrgalaryny 2-3 bölege bölüp, duzdur burç sepmeli. Oňa maýda dogralan sogany, turşurak nar suwuny, lawr ýapragyny atyp, hemmesini mazaly garyşdyryp goýmaly. 6-8 sagat duransoň, ony sazak közüniň üstünde bişirmeli. Taýyar bolan çişligiň üstüne ownujak dogralan gök sogan, ukrop petruşka sepip, saçaga eltäýmeli. 
Taýýarlamak üçin 1 goýnuň gapyrgasy, 1 kilogram sogan, 500 gram nar, duz, burç, 1 bogun ukrop, petruşka, gök sogan gerek.

**Böwrek çişligi**
Goýnuň böwreklerini inedördül görnüşde kesişdirmeli. Dogralan sogany, ukropdyr petruşkany goşup, 1-2 sany nary-da maýdalap garyşdyrmaly. Duzdur burçuny sepip, 1-2 sagatlap goýmaly. Soňra olary çişlik syhlaryndan geçirip, sazak közünde bişirmeli. Çişlik maýdajyk dogralan gök sogan, ukrop we petruşka bilen saçaga eltilýär.
Taýýarlamak üçin 6-7 böwrek, 3-4 düýp sogan, ukrop, petruşka, duz we burç gerek.

**Bagyr çişligi**
Bagyr çişligi hem edil böwrek çişliginiň bişirilişi ýalydyr.
Taýýarlamak üçin 1 kilogramdan bagyr bilen sogan, ukrop, petruşka, duz we burç gerek.

**Çopan çişligi**
Goýun etiniň çylka ýerinden alyp, ony her bölegi 25-30 grama barabar bolar ýaly bölüşdirmeli. Sogany tegelekläp kesip, ukroby dograp, duzdur burç bilen garyşdyrmaly. Soňra hemmesini garyp, mäjum etmeli. Ony syrçaly gapda 10-15 graduslyk jaýda 4-5 sagat goýmaly. Kebap ojar ýa-da sazak közünde bişirilýär.
Taýýarlamak üçin 1,8 kilogram et, 150 gram sogan, gök sogan, ukrop, duz we burç gerek.

Kategoriýa:Durmuş
Kategoriýa:Türkmen saçagy
Elipbiý

thumb|250px|Elipbiýi latyn
**Elipbiý** () — elipbiýinde 26 sany harp bar.

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Ýazuw
Hazar deňzi

thumb|224x224px|right|Hazar deňziniň kosmosdan düşürilen suraty
**Hazar deňzi** (, ) — Ýernyn in büyük axmaz köl. Ýewropa we Aziýanyn kesişmesynde yerleşýar. Dibinde okean tipli yer qatı yerleşdiyine we deňiz ölçülerin malik olduğuna göre deňiz adlanır. Axmaz olduğundan tärkibinde duznyn faizi 0,05% Volga çayının deltasında 1—3%-dir. Suwdyn säviyyesy deyişkendir, hazırda o okean səviyyesinde täqmiban 28 metr aşağıdır. Onu dünyanın başqa iri suw hövzälärinden äsas färqi dünya okeanı ile heç bir birbeşa olmamasydyr. Qädim xäritälerdä Hazar deňizi Gilan deňizi kimi adlandırılırdı.

Hazariň meýdany 380 000&nbsp;km²-dir. Sahil xättinin ümumy uzunlygy (perimetri) 6 380&nbsp;km-dir. In uzun sahasynyn uzunlygy 1 205&nbsp;km, eni 554&nbsp;km, in därin ýeri 1 025 m-dir. Türkmenistan, Russiýa, Eýran, Azerbaýjan we Gazagystan bilen serhetleşýär.

Kategoriýa:Hazar deňzi
Lebap welaýaty

**Lebap welaýatynyň** merkezi Türkmenabat şäheridir.Lebap welaýatynyň meýdany 93,730 km² bolup ol Owganystan we Özbegistan bilen araçäkleşýär.Welaýatda 1,334,500 adam ýaşaýar(2005 sanawy).
Türkmenistanda iň beýik daglardan biri hasaplanýan Koytendag Dagy hem Lebap welaýatynda ýerleşyär.
Türkmenistan-Hytaý "tebigy gaz" turbalary Lebap welaýatyndan başlap Özbegistan we Gazagystanyň üsti bilen Hytaýa iberilýär.Türkmenistan-Hytaý "Tebigy Gaz" turbalarynyň açylyşy 2009-njy ýylda Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagy bilen dabaraly çäre bilen açyldy.

## Düzümi
### [[Şäher|Şäherler we şäherçe]]ler
#Kerki
#Gazojak
#Magdanly
#Seýdi
#Türkmenabat
#
### [[Etrap]]lar
#Hojambaz etraby
#Kerki etraby
#Darganata etraby
#Dänew etraby
#Halaç etraby
#Köýtendag etraby
#Saýat etraby
#Çärjew etraby

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistan Welaýatlar
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Türkmenistanyň welaýatlary

Türkmenistanyň welaýatlary
#Mary welaýaty
#Lebap welaýaty
#Daşoguz welaýaty
#Balkan welaýaty
#Ahal welaýaty

Kategoriýa:Türkmenistan
Welaýat

**Welaýat** döwletiň iň uly dolandyryş-çäk birliklerinden biridir. Ol öz içinde başga etraplara bölünip, şäherleri, şäherçeleri, obalary, geňeşlikleri öz içine alýar. Welaýatlar birnäçe ugurlarda(bilim, saglyk, howpsuzlyk) biri-birinden tapawutly bolup bilerler we özlerine mahsus ekonomik hem-de milli aýratynlyklary bolup biler. Şeýle-de olar tapawutly sosial durmuşa hem eýe bolup bilerler. Mysal üçin, bir welaýatyň şäher ilaty has köp bolup, başga birinde çarwadarçylyk ösüp biler. 

Welaýatlar bir döwletiň geljeginde örän uly rol oýnap, bir welaýat öz güýjüne görä ösüp, döwletiň galkynmagyna hem uly goşant goşup biler. 

Kategoriýa:Antropogeografiýa
Daşoguz

**Daşoguz** (öňki: *Daşhowuz*, iňlis: *Dashoguz*, rus: *Дашогуз* öňki rus: *Дашховуз*, *Ташауз*). Türkmenistanyň demirgazyk bölegindäki Daşoguz welaýatynyň merkezi şäheriniň adydyr. Demirgazyk ykdysady etrabyň iň uly senagat, ulag, medeniýet we durmuş, administratiw merkezidir. Ilat sany - 227 184 adam. (2009)

## Ýerleşişi
Türkmenistanyň demirgazyk-gündogarynda, Şabat kanalynyň iki ýakasynda ýerleşýär. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada daşlygy - 546&nbsp;km, Garagalpagystanyň paýtagty Nöküse çenli 76,6&nbsp;km, Özbegistanyň Horezm welaýatynyň merkezi şäheri Ürgenje bolsa 80&nbsp;km daşlykda. Şäherde demir ýol wokzaly we aeroport ýerleşýär. Aeroport şäherden 10&nbsp;km daşlykda.

## Adynyň gelip çykyşy
Şäheriň resmi adynyň gelip çykyşy "Gorkut ata" eposynda ady geçen Daş Oguzlardan gelýänligi bellenilýär. Irki döwür Oguz taýpalary Iç Oguz we Daş Oguzlar diýilýän iki şahamça bölünýärdiler.

## Taryhy
* Şäher 1681-nji ýylda Hywa hanlygynyň çäklerinde süýji suw guýuly kerwensaraý we gala hökmünde gurulýar.
* Daşkent begliginiň merkezi.
* 1920-nji ýylda Horezm halk respublikasynyň düzüminde Türkmen oblastynyň (welaýat) merkezi.
* Oktýabr 1924-nji ýylda Türkmenistan SSR-nyň düzümine girýär.
* 1992-nji ýylda "Ташауз" bolan rus dilindäki ady "Дашховуз" diýip üýtgedildi.
* 1999-njy ýylda Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň teklibi netijesinde şäher "Daşoguz" diýlip täzeden atlandyryldy.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky şäherler
Mary welaýaty

**Mary welaýaty** (rusça: Мары велаяты)Türkmenistanyň welaýatlarynyň biri. Mary welaýaty 1970-nji ýylyň 15-nji dekabrynda resmi görnüşde döredildi. Mundan ozal, ilkinji gezek 1939-njy ýylyň 21-nji noýabrynda döredilip 1963-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda ýatyryldy. Türkmenistanyň günorta-gündogarynda ýerleşýär. GDA döwletleriniň iň günorta nokady bolan Çilduhtar obasy bu welaýatda ýerleşýär. Demirgazyk-gündogarda we gündogarda Lebap, Günbatarda Ahal, günorta we güorta-gündogarda Owganystan bilen araçäkleşýär. Meýdany 87,1 müň km². 23.10.2022 ý. senesindäki ýagdaýa görä, welaýatda 9 sany etrap, 2 sany şäher, 6 sany etrapdaky şäher, 14 sany şäherçe, 134 geňeşlik we 321 oba bar.



thumb|Mary welaýaty
**Mary welaýaty**

## Düzümi
### [[Şäher]]ler
#Mary
#Baýramaly

### [[Etrap]]lar
#Baýramaly etraby
#Garagum etraby
#Mary etraby
#Murgap etraby
#Sakarçäge etraby
#Tagtabazar etraby
#Türkmengala etraby
#Wekilbazar etraby
#Ýolöten etraby

## Häkimler

## Suratlar


Faýl:Aeroportmary.jpg
Faýl:Maryşäheri.jpg
Faýl:Maryşäher.jpg
Faýl:Maryaeroporty.jpg
Faýl:Marguş Otel.jpg|**Marguş Otel**
Faýl:Marguş.jpg|**Marguş**
Faýl:Mary1.jpg|**Mary**
Faýl:Mary2.jpg|**Gurbanguly hajy metjidi**
Faýl:Mary3.jpg

Faýl:Buthana.jpg
Faýl:Mary12.jpg


## Daşarky çykgytlar
* Видеосюжет о Мары
## Bellikler

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistan Welaýatlar
Kategoriýa:Mary welaýaty
Türkmenbaşy

**Türkmenbaşy** bir şäher Türkmenistan'da. Önki ady **Krasnowodsk**.

## Senagat - Ykdysadyyet
Şaherde merkezi Aziýanyň iň uly nebiti gaýtadan işleýän zawody bolan **[[Türkmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän zawody]]** yerleşyar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky şäherler
Gumdag

**Gumdag**, (öñki ady **Kum Dag**) Türkmenistanyñ Balkan welaýatynyň Balkanabat şäherinden 43&nbsp;km Günorta-Gündogarynda ýerleşýän şäherçe. Gumdag iri nebit we gaz ýataklaryna eýelik edýär.

## Taryhy
Gumdag bir oba bolmazyndan öñ Huday-Dag, Bahangoşa ve Monjukly şeýle-de Gögoýunyňoýy diýlip atlandyrylypdyr. Gumdag 1930-njy ýyllarda ýakyn ilatly ýerlerden göçüp gelen maşgalalar tarapyndan bir oba hökmünde gurlupdyr. Şol ýylarda hökümet tarapyndan obanyñ 3&nbsp;km Günbatarynda gumdan depä dürli nebit çykaryjy, burawlaýjy edaralar ornaşypdyr. Obadan nebit ýataklarynyñ tapylmagy bilen Balkanabat we beýleki şäherlerden adamlar bu ýere göçmäge başladylar. 

## Raýat sany
**1959** - 9237

**1970** - 11615

**1979** - 14449

**1989** - 16529

**2009** - 26831

**2021** - 33000 *(takmynan)*

## Çeşme

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky şäherler⁸
Hazar

**Hazar** bir şäher Türkmenistan'da.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky şäherler
Tejen

**Tejen** bir şäher Türkmenistan'da.

Tejen Ahal welaýatynda bir şäherdir.Tejen şäheri Aşgabatdan 210&nbsp;km uzaklykda ýerleşýär we diňe şäherde 80,000 raýaty bolan türkmenitanyň esasy uly şäherleriniň hatarna girýär, Ahal welaýatynda iň uly şäherdir.

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Ahal welaýaty
Saparmyrat Nyýazow

**Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow** (**Сапармырат Атаевич Ныязов** **Nyíazow**) ýa-da **Türkmenbaşy** - Türkmenistanyň ilkinji prezidenti. 

Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow 1940-njy ýylda Aşgabat etrabynyň Gypjak obasynda doguldy. Milleti türkmen. Bilimi ýokary, hünäri - inžener-energetik. Zähmet ýoluna 1959-njy ýylda başlady. 1967-nji ýylda Leningradyň politehniki institutyny tamamlandan soň, Büzmeýin GRES-iň ussasy, uly ussasy bolup işledi. 1970-nji ýyldan 1985-nji ýyla çenli partiýa we sowet organlarynda jogapkärli wezipelerde işledi. 1985-nji ýylda ol Türkmenistan Ministirler Sowetininň Başlyklygyna bellendi, şol ýylyň dekabrynda bolsa Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň plenumynda TKP MK-nyň birinji sekretarlygyna saýlanyldy. 1990-njy ýylyň 27-nji oktýabrynda ählihalk saýlawlary netijesinde ol respublikanyň prezidentligine saýlandy. 1991-nji ýylyň maýynda Dünýä turkmenlerinin gumanitar birlesiginin prezidentligine saylanyldy. S.Nyyazow ykdysady we syyasy ylymlaryn doktory, professor, Turkmenistan Ylymlar Akademiyasynyn akademigidir. Halklaryn arasyndaky dostlugy we parahatcylygy pugtalandyrmakda bitiren hyzmatlary goz onunde tutulyp, S.A.Nyyazowa birnace abrayly halkara bayraklary berildi.
Saparmyrat Nyyazow Magtymguly adyndaky Halkara bayragynyn birinji laureatydyr. Ol Turkmenistanyn in yokary tapawutlandyrys derejesi bolan Turkmenistanyn Gahrymany diyen hormatly adyn we “Altyn Ay” medalynyn 5 gezek eyesidir.
1995-nji yylyn yanwarynda gecirilen ahlihalk referendumynda turkmen halky nobatdaky saylawlary gecirmezden Prezidentin ygtyyarlyklaryny ikinji mohlete uzaltdy. 1999-njy yylyn dekabrynda bolan Halk Maslahatynyn, Milli Galkynys hereketinin we Yasulular maslahatynyn bilelikdaki Mejlisi Saparmyrat Turkmenbasyny Turkmenistanyň ömürlik Prezidenti diýlip yglan edilýär. Ol 2006-njy yylyň 21-nji dekabrynda aradan çykýar.

= Biografiýasy =
* 

=Kitaplar=
# Ruhnama
# Türkmen ilim aman bolsun
# Türkmeniň bäş eýýamynyň ruhy

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Kategoriýa:Türkmenistanyň Prezidentleri
Kategoriýa:Syýasatçylar
Kategoriýa:Liderler

Daniýanyň premýer-ministri
Owganystan

**Owganystan** (, *Afġānistān*/*Afğānistān*), resmi ady — **Owganystan Yslam Emirligi** (, *Də Afġānistān Islāmī Imārat*, , *Imārat-i Islāmī-yi Afğānistān*) — Orta Gündogarda döwlet, deňize çykalgasy ýok.

Owganystan dünýädäki iň garyp we yzagalak ýurt. Owganystanda tirýek öndürmek dünýäniň 90% -den gowragyny emele getirýär we milli sport görnüşidir (baçabazi). Bu din Talyban.

Günbatarda — Eýran, günortada we gündogarda — Päkistan, demirgazykda — Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan hem-de ýurduň iň gündogar böleginde — Hytaý bilen serhetleşýär.
Prezidenti Aşraw Gani. Merkezi Aziýa ýurtlaryna degişli bolup durýar.

Kategoriýa:Owganystan
Aziýa

thumb|Ýarymşaryň kartasynda Aziýa
thumb|300px|Dünýä kartasynda Aziýa

**Аziýa** — Dünýäniň iň uly bölegi, ol Ýewropa bilen bilelikde Ýewraziýa materigini emele getirýär. Meýdany — 43,4 mln km² çemesi. Aziýa-Okeaniýa sebitlerini birleşdirýän Aziýa-Ýuwaş ummany atly düşünje hem bar.

# Azerbaýjan
# Bahreýn
# Bangladeş
# Birleşen Arap Emirlikleri
# Bruneý
# Butan
# Ermenistan
# Eýran
# Filippinler
# Gazagystan
# Gruziýa
# Gündogar Timor
# Günorta Koreýa
# Gyrgyzystan
# Hindistan
# Hytaý Halk Respublikasy
# Indoneziýa
# Iordaniýa
# Kamboja
# Katar
# Koreýa Halk-Demokratik Respublikasy
# Kipr
# Kuweýt
# Laos
# Liwan
# Malaýziýa
# Mongoliýa
# Mýanma
# Nepal
# Oman
# Owganystan
# Özbegistan
# Päkistan
# Russiýa
# Saud Arabystany
# Singapur
# Siriýa
# Şri-Lanka
# Taýland
# Täjigistan
# Türkiýe
# Türkmenistan
# Wýetnam
# Yrak
# Ysraýyl
# Ýaponiýa
# Ýemen


Kategoriýa:Dünýä bölekleri
Türkmenabat

**Türkmenabat** - Lebap welaýatynyň baş ****şäheridir. Türkmenabat şäheri Türkmenistanyň gündogar sebitinde ýerleşýär.

## Çykgytlar
* Из Стамбула в Ташкент: Фотопленки Поля Надара (1890). Часть 7. Чарджуй и Амударья

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Afrika

thumb|Ýarymşaryň kartasynda Afrika
|thumb|300px|Dünýä kartasynda Afrika

**Afrika** — Ortaýer deňziniň we Gyzyl deňziň günortasynda, Atlantik okeanyň gündogarynda we Hindi okeanynyň günbatarynda ýerleşýän bir kontinent. Ol ululygy boýunça Ýewraziýadan soň ikinji kontinentdir. Şeýle hem oňa Afrikadan we ýanaşyk adalardan ybarat bolan dünýä bölegi diýlip at berilýär. Afrikanyň meýdany 30 065 000&nbsp;km² ýa-da gury ýer meýdanynyň 20,3 %-inden ybaratdyr, adalary bilen bolsa — 30,2 million km² çemesi bolup, şeýlelikde Ýer ýüzüniň umumy meýdanynyň 6 %-ini we gury ýeriň 20,4 %-ini tutýar. Afrikanyň  territoriýasynda 55 sany döwlet, 4 sany ykrar edilmedik döwlet we 5 sany garaşsyz däl territoriýa (ada) ýerleşýär.
Afrika ilatynyň sany sany boýunça dünýä ilatynyň 10/1 bölegini tutýar. Territoriýasy 30,3 mln km². Gury ýeriň 5/1% tutýar. Afrika Ýewropadan 14&nbsp;km Gibraltar bogazy arkaly bölünýär. 1859-60 ýyllarda Suls kanaly gurulmazdan öň Aziýa bilen gury ýer arkaly birleşýärdi. Afrikanyň çägi Tunisden GAR-a çenli 8000&nbsp;km, Senegoldan Somala çenli 7,5 müň km uzalyp gidýär. Afrikanyň esasy çägi ekwatorial giňişlikde ýerleşip, gün şöhlesiniň iň köp düşýän yssy klimatly ýeridir. Çäginiň birnäçe bölegi ekwatordan uzakda ýerleşip, gurak klimatly ýerdir. Onuň demirgazygynda 8 mln km² çägi tutýan Sahara çöli ýerleşýär. Afrikanyň çäginiň 5/1 böegi daglyk ýerdir. Afrika şertli günbatar, gündogar, günorta, demirgazyk, merkezi we ekwatorial diýip bölünýär. Madakaskar adasy aýry aýdylýar. Afrikanyň ilaty soňky wagt çalt köpelip başlady. Öň haýal ösýärdi. Meselem: b.e.sepgidinde Afrikanyň ilaty bary-ýogy 16 mln adamdy.

Kategoriýa:Afrika
Kategoriýa:Dünýä bölekleri
Ýewropa

thumb|right|250px|Ýewropa
thumb|250px|right**Ýewropa** — alty sany dünýä böleginiň biri bolup, ol Aziýa bilen bilelikde Ýewraziýa materigini emele getirýär, meýdany 10,5 mln km² töweregi.
Birleşen Patyşalyk

**Birleşen Patyşalyk** (; doly ady — **Beýik Britaniýanyň we Demirgazyk Irlandiýanyň Birleşen Patyşalygy**, ) — Günbatar Ýewropada ada döwleti. Ýurduň ady iňlisçe *The United Kingdom* diýen sözden gelip çykýar.

Ilaty: 67 milion

Paýtagty — London şäheri.
Dört döwletden ybarat: Uels (Wales), Şotlandiýa (Scotland), Angliýa (England) we Demirgazyk Irlandiýa (Nothern Ireland).

## Goşgylarynyň ýygyndylary


Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Demirgazyk Ýewropa
Rumyniýa

**Rumyniýa** ( ) — Ýewropanyň günorta-gündogarynda bir döwlet, konstitusiýasyna laýyklykda — demokratik respublika. Paýtagty — Buharest. Ýurduň ady () "Roma" sözünden döräpdir.

Ol demirgazykda we gündogarda Ukraina, demirgazyk-gündogarda — Moldowa, günortada — Bolgariýa (esasan Dunaý derýasynyň ugry bilen), günbatarda — Serbiýa we Wengriýa bilen serhetleşýär. Günorta-gündogarda kenarýakasyny Gara deňiz ýuwýar.

## Beýleki
* Rumyniýanyň Ýaragly Güýçleri
* Rumyniýa žudetleri
* Rumyniýanyň telefon kodlary

*
Belarus

**Belarus** (bel. *Беларусь*, rus. *Беларусь*) resmi ady **Belarus Respublikasy** (bel. *Рэспубліка Беларусь*, rus. *Республика Беларусь*), Ýewropa'da bir döwlet. Resmi dilleri belarus we rus dili. Respublikan demirgazyk-günbatarda Litwa, günbatarda Polşa, demirgazykda Latwiýa, döwletleri Russiýa, Ukraina we Polşa.

300px

## Belarus administratiw bölünişi
thumb|Belarus administratiw bölünişi
1. Minsk

2. Brest woblasty

3. Gomel woblasty

4. Grodo woblasty

5. Mogilew woblasty

6. Minsk woblasty

7. Witebsk woblasty

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Belarus
Kategoriýa:Gündogar Ýewropa
Yrak

**Yrak** (), resmi ady — **Yrak Respublikasy** () — Ýakyn Gündogarda, Mesopotamiýa pesliginde, Tigr we Ýewfrat derýalarynyň jülgesinde döwlet. Ol günorta-gündogarda Kuweýt, günortada Saud Arabystany, günbatarda Iordaniýa we Siriýa, demirgazykda Türkiýe we gündogarda Eýran bilen araçäkleşýär. Yragyň territoriýasyny ýurduň günorta-gündogarynda Pars aýlagynyň suwlary ýuwýar.

Kategoriýa:Döwletler
Ermenistan

**Ermenistan** ( []), doly resmi ady — **Ermenistan Respublikasy** ( []) — Zakawkazýede ýerleşýän döwlet.

Alynky Aziýa geografiki sebtiniň demirgazygynda we Ermeni daglygynyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýär. Deňze çykalgasy ýok. Gündogarda Azerbaýjan we ykrar edilmedik Daglyk-Garabag Respublikasy bilen serhetleşýär. Günorta-günbatar tarapda Azerbaýjanyň düzümine girýän Nahiçewan Awtonom Respublikasy bilen araçäkleşýär. Ol günortada Eýran, günbatarda Türkiýe we demirgazykda Gürjüstan bilen serhetleşýär.

Ermenistanyň ilaty, 2014ý. maglumatlaryna görä, 3&nbsp;017&nbsp;100 adam, tutýan territoriýasy — 29 743&nbsp;km².

Paýtagty — Ýerewan şäheri. Döwlet dili — ermeni dili.

Yerevan-Republic Square-28-Foreign Affairs-2019-gje.jpg|Yerevan
Garni-26-Tempel-von Suedwesten-2019-gje.jpg|Garni
Vagharshapat-St Hripsime-16-innen-2019-gje.jpg|Vagharshapat
Khor Virap-Muttergotteskirche-04-2019-gje.jpg|Khor Virap
Sevanavank-Apostelkirche-02-Muttergotteskirche-2019-gje.jpg|Sevanavank
Yerevan-22-Kreuzstein vom Mkhitarich-Turm in Ani Provinz Kars-1215-2019-gje.jpg|Khatchkar


*
Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Unitar döwletler
Kategoriýa:Deňze çykalgasy ýok ýurtlar
Russiýa

**Russiýa**, **Orsýet** ( — Rus'; resmi ady — **Russiýa** ýa da **Russiýa Federasiýasy**) — Gündogar Ýewropada we Demirgazyk Aziýada ýerleşýän ýurt. Ol dünýäde iň iri döwletdir (17 075 400&nbsp;km² ýa-da Ýeriň ş guryýer meýdanynyň 11,46 % (1/9), ýa-da adam ýaşaýan guryýeriň 12,65 % (1/8)).

Russiýanyň döwlet dili — rus dili.

Ol 16 sany ýurt bilen araçäkleşýär (dünýäde iň uly görkeziji), olar guryýer boýunça şu ýurtlardyr: Norwegiýa, Finlandiýa, Estoniýa, Latwiýa, Litwa, Polşa, Belarus, Ukraina, Gürjüstan, Azerbaýjan, Gazagystan, Hytaý, Mongoliýa, Demirgazyk Koreýa; ol deňiz boýunça Türkiýe, Ýaponiýa we ABŞ bilen serhetleşýär.

Russiýanyň paýtagty — Moskwa.

Russiýanyň pul birligi — Rus rublesi.

Uly şaherleri: Moskwa, Sankt-Peterburg, Kazan, Krasnodar, Wolgograd, Perm, Ufa, Woronež, Omsk, Samara, Kreml, Soçi.

:

22 awtonom respublika, 9 ülke, 46 welaýat, 3 sany federal şäher (Moskwa, Sankt-Peterburg, Sewastopol), 1 awtonom welaýat (Ýewropa awtonom welayat), 4 awtonom ülke olara:

meýdany   ilaty 2002ý   merkez şäher

## Çeşmeler

*
Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Azerbaýjan dilinde gepleýän ýurtlar we territoriýalar
Stambul

Stambul (Türkçe: İstanbul, Istanbul) Türkiýede ýerleşýän şäher.
Hem Aziýa'da hem Ýewropa'dadyr.
Ilaty 15,46 million dyr. (2021)
Stam­bul şä­he­rin­dä­ki il­kin­ji ga­zet 1831-nji ýy­lyň 1-nji aw­gus­tyn­da “Tak­wi­mi We­ka­ýi” ady bi­len türk dilinde ne­şir edil­di.

Stambulyň öňki ady Konstantinopolisdi.


Image:Istanbul Levent1.jpg|Levent, İstanbul
Image:Bogazistanbul.jpg|İstanbul Boğazı
Image:Sultanahmetcami.jpg|Sultanahmet Camii
Izmir (il)

thumb|right|Cumhuriyet Meydanı, İzmir
thumb|right|Kordon, İzmir
thumb|right|Alsancak, İzmir
thumb|right|Konak, İzmir
thumb|right|Karşıyaka, İzmir

**İzmir**, Türkiýe'nin 3. uly ili.
Bereket etraby

**Bereket** Türkmenistanda Balkan welaýatynda ýerleşýän bir etrap. Bereket etrabynyň administratiw merkezi Bereket şäheridir.

Bereketli halk esasan gowaça, bugdaý ekinleri bilen meşgul bolýarlar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky etraplar
2000

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:2000
2002

## Wakalar
Futbol boýunça dünýä çempionaty-2002

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:2002