open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Şähriýar gala

**Şähriýar gala** gadymy Mary şäher galalarynyň içinde iň kiçisidir. Bary-ýogy 20 gektara golaý meýdany tutýan bu galanyň diwarlarynyň salnyşynda belli bir forma eýerilmändir. Gala tutuşlygyn ýoýulan kwadrata çalym edýär. Ol esasan 27×27×6 sm ölçegdäki çig kerpiçlerden pagsa bilen aralaşdyrylyp salnypdyr. Häzirki wagtda gala diwarlarynyň saklanyp galan galyňlygy 2,8-3 metre, beýikligi hem 8-10 metre ýetýär.
Galanyň içiniň demirgazyk hem-de deirgazyk-günbatar böleklerinde kazarmalaryň, athanalaryň galyndylaryny, ortada we günorta-gündogarda hem edaradyr ýaşaýyş jaýlarynyň harabalaryny görmek bolýar. Olardan ilkinji bolup göze ilýäni köşk jaýydyr. Köşgüň içinde bary-ýogy ýekeje süýnmek zal bolup, ol öz wagtynda seljuk soltanlarynyň diwany-kabulhanasy bolup hyzmat edipdir.

Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Baýramaly
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Merwiň galalary
Kategoriýa:Galalar
Şaýym gala

Araplar döwrüne degişli ýadygärlikleriň biridir. Käbir alymlar ony Abu Muslimiň harby lageriniň galyndylary hasaplaýarlar. Şaýym gala Gäwürgalanyň 1,5&nbsp;km. günorat-gündogarynda ýerleşýär. Onuň 1,28 kw.km. meýdany bolup, gala diwarlary pagsadan hem-de25×25, 5×5, 24-25×25 ölçegdäki çig kerpiçler, aram-aram hem 26,5 ×?×5 sm. ölçegde bolan kerpiçler ulanylyp salypdyr.

Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Baýramaly
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Merwiň galalary
Kategoriýa:Galalar
Isgender gala hem-de kiçi Soltan gala

Ýerli halkyň dilinde şeýle atlar bilen tanalýan bu galalaryň ilkinjisi Soltan galanyň demirgazygynda, ikinjisi hem onuň günortasynda ýerleşýär. Ýerleşiş aýratynlyklaryny göz öňünde tutup, taryhçy alymlar olara pikirleriçe “Demirgazyk aýlaw” hem-de “Günorta aýlaw” diýip at beripdirler. Döwri boýunça aýlawlaryň ikisi-de Solatangaladan soň salnan bolmaly. Isgender galanyň 200 gektara golaý giň meýdany öz wagtynda Merw şäheriniň örän gür oturan ilatly ýeri bolupdyr. Eger-de kiçi Soltan galanyň gündogar bölegindäki Bureýda bilen Gifariniň guburlarynyň başujynda , Teýmirleň döwründe salnan goşa binany hasp etmeseň, bu galanyň içinde gadymýetiň ýerden saýlanyp duran ýekeje diwaryna-da gözüň düşmeýär.

Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Baýramaly
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Merwiň galalary
Abdyllahan gala

**Täze Merw galalary**nyň ilkinjisidir. Şahruhyň döwürdeşi bolan taryhçy Abdyrazzak Samarkandynyň bellemegine görä Şahruh bu galanyň gurluşyk işlerini dolandyrmak žçin guramaçy emeldarlardan Alaeddin Kukeltaşy, Musany hem-de edenli hökümet işgäri Emiraly Şeýanyny belläpdir. Seýdip häzirki Baýramaly şäheriniň demirgazygyna sepleşip oturan, orta asyr döwrüne degişli Täze Merw galasy - Abdyllahan gala bina edilipdir.
Göwrümi boýunça gadymy Merw galalaryndan has kiçi bolan bu galanyň daş ýüzi 24×24×5 sm. ölçegdäki çig kerpiçler bilen, içi bolsa Soltan Sanjar mawzoleýiniňkä görä kiçeçräk dörtgyraň kerpiçler bilen, diwary her bir metr beýiklikde 5 sm. içe gidýän görnüşde salnypdyr. Galanyň gapdal diwarlarynyň uzynlygy 630 metrden 695 metre çenli bolup, olaryň saklanyp glan ýerleriniň galyňlygy 2,5-3 metrden 6 metre, beýikligi hem 5-7 metre çenli ýerýär.Galanyň daşyndan diwardan omzaşyp daşa çykýan egme görnüşli 44 sany gorag diňleri salnypdyr. Galanyň gündogar, günbatar we günorta diwarlarynda derwezeler bolupdyr.

Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Täze Merwiň galalary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Galalar
Baýramalyhan gala

Bu gala Abdyllahangalanyň günbatar diwaryna sapylyp, üň ganat görnüşinde salnypdyr. Onuň salnan wagty barada alymlaryň arasynda kesgitli bir pikir ýok. Galanyň ady Merwe az wagtlyk hökümdarlyk eden (1782-1785 ýý.) gajar hökümdary Baýramaly hanyň ady bilen baglanyşdyrylýar.

Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Täze Merwiň galalary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Galalar
Mary welaýatyndaky şäherler

**Mary welaýatyndaky şäherler**
Mary şäheri
Baýramaly
Tagtabazr şäheri
Serdarabat.

Kategoriýa:Mary welaýaty
Mary welaýatyndaky etraplar we şäherler

### Şäherler
#Mary
#Baýramaly
#Ýolöten
#Serhetabat
#Şatlyk
#Murgap 
#Sakarçäge
#Türkmengala

### Etraplar

#Baýramaly etraby
#Garagum etraby
#Mary etraby
# Murgap etraby
#Oguzhan etraby
#Sakarçäge etraby
#Serhetabat etraby
#Tagtabazar etraby
#Türkmengala etraby
#Wekilbazar etraby
#Ýolöten etraby

Faýl:Aeroportmary.jpg
Faýl:Maryşäheri.jpg
Faýl:Maryşäher.jpg
Faýl:Maryaeroporty.jpg
Faýl:Marguş Otel.jpg|**Marguş Otel**
Faýl:Marguş.jpg|**Marguş**
Faýl:Mary1.jpg|**Mary**
Faýl:Mary2.jpg|**Gurbanguly hajy metjidi**
Faýl:Mary3.jpg

Faýl:Buthana.jpg
Faýl:Mary12.jpg


Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar we şäherler
Köneürgenç etraby

**Köneürgenç etraby** Daşoguz welaýatyň demirgazyk-­günbata­rynda ýerleşýän iri hojalyklaryň biridir. Ol pagtaçylyga, däneçilige, gök-­bakja ekerançylygyna, dowardarçylyga, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklige, ýüpekçilige ýöriteleşdirilýär. Etrabyň çäginde 16 geňeşlik we 72 oba ýerleşýär. Etrabyň dolandyryş edaralary Köneürgenç şäherinde ýerleşip, ol ýerden etrabyň ähli obalaryna awto­mobil ýollary çekilen.

1) Köneürgenç şäher geňeşligi

2) Bereket geňeşligi

3) Akgala geňeşligi

4) Hakykat geňeşligi

5) Täze güýç geňeşligi

6) Täze ýol geňeşligi

7) Täze ýap geňeşligi

8) Maslahat geňeşligi

9) Galkynyş geňeşligi

10) Kyrkgyz geňeşligi

11) Derýalyk geňeşligi

12) Watan geňeşligi

13) Ezberköl geňeşligi

14) Pagtaçy geňeşligi

15) Akderýa geňeşligi

16) Ak ýol geňeşligi

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky etraplar
Ruhubelent etraby

2007-­nji ýylda Şasenem, Şähri­bossan, Diýarbekir düzlüklerindäki hojalyklaryň esasynda **Ruhubelent etraby** döredildi. Onuň meýdany 400 müň gektara golaýdyr. Bu ýerde 10 sany daýhan birleşigi ýerleşýär. Ýakyn ýyllarda özleşdirilen meýdanlaryň möç­berini 270 müň gektara çenli giňeltmek göz öňünde tutulýar. Etrap pagtaçylyga, däneçilige we maldarçylyga ýöriteleşdirilýär. Onuň çäginde 1 şäherçe, 14 geňeşlik we 67 sany oba bar. 

## Taryhy
2007-­nji ýylda etrap merkezi Ruhubelent şäherçesiniň düýbi tutuldy. Şäherçe Aşgabat-­Garagum­-Daşoguz demir we awtomobil ýollaryna ýakyn ýerleşýär. Bu ýerde häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän dolandyryş edaralarynyň jaýlary, mekdepler, saglygy goraýyş, medeniýet edaralary, durmuş hyzmaty we söwda kärhanalary, ýaşaýyş jaýlary guruldy.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky etraplar
Altyn sähra etraby

**Altyn sähra etraby** () Türkmenistanyň Mary welaýatynda öňki etraplaryň biri.

2008-nji ýylyň 18-nji aprelinde döredildi.

2010-njy ýylda ýurduň Prezidentiniň gatnaşmagynda sebitiň täze dolandyryş merkezi açyldy.

2016-njy ýylda «Altyn sähra etraby» ýatyryldy we onuň territoriýasy Oguzhan etrabyna geçirildi..

## Bellikler

Kategoriýa: Türkmenistanda ýatyrylan etraplar
Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Baýramaly etraby

**Baýramaly etraby** Baýramaly şäheriniň daş-töweregindäki oba hojalyk meýdanlaryny öz içine alýar. Etrabyň hojalygynyň esasy ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, 
gök ekerançylyk, miweçilik, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklik, dowardarçylyk, ýüpekçilik bolup durýar.
Etrabyň çägine 2 şäherçe, 17 geňeşlik we 53 oba girýär.
Etrabyň ilaty köpmilletliligi bilen tapawutlanýar. Bu ýerde türkmenler, buluçlar, gazaklar, parslar we beýleki milletler ýaşaýarlar.
Etrap merkezi Baýramaly şäheri hasaplanýar. Etrabyň dolandyryş edaralarynyň ählisi şol şäherde ýerleşýär. Etrabyň gündogar böleginde Mary–Türkmenabat demir ýolunyň ugrunda Bagtyýarlyk we Rawnina şäherçeleri ýerleşýär. Olaryň maldarçylyk hojalyklarynyň durmuş-medeni merkezi hökmünde ähmiýeti uludyr. Bagtyýarlyk şäherçesiniň keşbi düýpgöter özgerdi. 2012-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň gatnaşmagynda şäherçede häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän orta mekdep, çagalar bagy, söwda merkezi, myhmanhana, saglyk öýi, ýaşaýyş jaýlary ulanylmaga berildi.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Garagum etraby

**Garagum etraby** 1991-nji ýylda täzeden döredildi. Ol Mary welaýatynyň demirgazyk-gündogar böleginde, Garagum derýasynyň geçýän zonasyndaky territoriýada ýerleşýär. Etrabyň hojalygynyň ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik we maldarçylykdyr. Etrap pagta we däne öndürmekde welaýatda iri hojalyklaryň biri hasaplanýar. Onuň düzümine 1 şäherçe, 8 geňeşlik, 19 oba girýär.
Etrabyň merkezi Ýagtyýol şäherçesidir. Bu ýerde süýt zawody, gurluşyk we durmuş-medeni edaralar ýerleşýär.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Mary etraby

**Mary etraby** welaýatyň iri hojalyklarynyň biridir. Etrap Mary şäheriniň demirgazygyndaky, gündogaryndaky we günortasyndaky meýdanlary öz içine alýar. Hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, gök ekerançylyk, gara mallary ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk pudaklarydyr. Etrabyň çäginde 1 şäherçe, 21 geňeşlik we 40 oba bar. Obalaryň esasy bölegi Mary–Peşanaly we Mary–Sakarçäge awtomobil ýollarynyň, Akybaý kanalynyň ugrunda ýerleşendir.
Etrap merkezi Mary şäheri hasaplanýar. Etraby dolandyryş edaralarynyň ählisi şu şäherde ýerleşýär. Etraba degişli Peşanaly şäherçesi welaýat merkezinden 16 km. demirgazykda ýerleşýär. Bu ýerde oba hojalyk maşynlaryny abatlaýan ussahana, kerpiç zawody, ilata durmuş hyzmatyny edýän kärhanalar we söwda edaralary bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Oguzhan etraby

**Oguzhan etraby** Mary welaýatynyň Howuzhan düzlüginde ýerleşýän hojalyklaryň esasynda 1988-nji ýylda döredildi. Hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik we gaz senagaty bolup durýar. Etrabyň çägini Garagum derýasy, Tejen–Sarahs–Maşat demir ýoly, Aşgabat–Mary awtomobil ýoly kesip geçýär. Günortada etraba Oguzhan suw howdany ýanaşýar. Etrabyň düzümine 1 şäher, 3 şäherçe, 9 geňeşlik we 12 oba girýär.
**Şatlyk şäheri** 1991-nji ýylda şäher statusyny aldy. Ol etrabyň demirgazygynda, Mary şäherinden 25 km. günbatarda ýerleşýär. Bu şäher Şatlyk gaz käniniň esasy hojalyk-guramaçylyk merkezi hökmünde döredildi. Şäherde gaz çykaryş, gurluşyk, ulag we aragatnaşyk edaralary we kärhanalary, durmuş-medeni edaralary ýerleşýär.
**Oguzhan (öňki Gulanly) şäherçesi** etrap merkezidir. Bu ýerde etrabyň dolandyryş edaralary we guramalary bar. Şäherçede pagta arassalaýjy zawod, demir ýol stansiýasy, kerpiç zawody, gurluşyk edaralary, durmuş-medeni ähmiýetli edaralar ýerleşýär.
**Deňizhan (öňki Hanhowuz)** 1962-nji ýylda esaslandyrylyp, suw gurluşykçylarynyň şäherçesi hasaplanýar. Şäherçäniň zähmet bilen meşgullanýan ilatynyň esasy bölegi Deňizhan kanalyna we Oguzhan suw howdanyna gözegçilik – hyzmat işlerini amala aşyrýarlar. Şäherçede gurluşyk edaralary, söwda, medeni, durmuş hyzmaty kärhanalary bar. Şäherçäniň üstünden Aşgabat–Mary awtomobil ýoly geçýär. Bu etrabyñ ilatynyñ aglabasy,Tajigistan dowletinden gocup gelen turkmenlerdir.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Serhetabat etraby

**Serhetabat etraby** 1991-nji ýylda döredildi. Etrap ýurdumyzyň iň günortasynda ýerleşýär. Hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugry dowardarçylykdyr. Onuň düzümine maldarçylyga ýöriteleşdirilen birnäçe daýhan birleşikleri girýär. 
Etrabyň çägindäki Galaýmor obasynyň golaýynda çagyl-çäge gazyp alýan kärhana işleýär. Bathyz goraghanasynyň dolandyryş edarasy hem bu etrapda ýerleşýär. Serhetabat etrabynda 1 şäher, 8 geňeşlik, 20 oba bar. 
Etrap merkezi Serhetabat şäheriniň düýbi 1885-nji ýylda tutulyp, oňa 1968-nji ýylda şäher statusy berildi. Ol Mary şäherinden 350 km günortada ýerleşýär. Serhetabady welaýat merkezi we beýleki ilatly ýerler bilen demir we awtomobil ýollary birleşdirýär. Şäherde etrabyň dolandyryş edaralary, gurluşyk kärhanalary, durmuş-medeni edaralary bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Tagtabazar etraby

**Tagtabazar etraby** Mary welaýatynyň günortasynda, Garabil belentliginiň eteginde ýerleşýär. Ilatly ýerler we ekin meýdanlary Murgap derýasynyň jülgesinde jemlenendir. 
Etrap pagtaçylyk, däneçilik, miweçilik, üzümçilik, dowardarçylyk, ýüpekçilik pudaklary boýunça ýöriteleşdirilendir. 
Etrabyň çäginden Serhetabada demir ýol, awtomobil ýol, ýokary woltly elektrik ulgamlary geçýär. Etrabyň demirgazyk böleginde ýerleşýän Sandykgaçy şäherçesinde miwe – konserwa we çakyr zawodlary işleýär. Etrabyň düzümine 1 şäherçe, 9 geňeşlik we 18 oba girýär.
Etrap merkezi Tagtabazar şäherçesi welaýat merkezinden 290 km. günortada, Murgap we Kaşan derýalarynyň birleşýän ýerinde esaslandyrylan. Şäherçede süýt, ýag zawody, pagta arassalaýjy zawody, pagta egriji fabrigi, oba hyzmat birleşigi, gurluşyk, medeni-durmuş edaralary işleýär.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Türkmengala etraby

**Türkmengala etraby** Mary welaýatynyň günorta-gündogaryndaky meýdanlary öz içine alýar. Etrabyň hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary, pagtaçylyk, däneçilik we dowardarçylyk. Etrabyň çäginde Zähmet şäherçesiniň golaýynda Garagum derýasyndan göterme (maşyn) kanaly 1965-nji ýylda gurlup işe girizildi. Maşyn kanalynyň suwundan Türkmengala we Baýramaly etraplarynyň daýhan birleşikleri öz ýerlerini suwlulandyrýarlar. 
Etrap merkezi Türkmengala şäherçesi Mary şäherinden 40 km. günortada ýerleşýär. Onuň üstünden Mary–Serhetabat awtomobil ýoly geçýär. Şäherçäniň senagat taýdan ähmiýeti barha artýar. Bu ýerde Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky ýüplük egriji fabrigi, süýt zawody, tikin fabrigi, naýça öndürýän fabrik, oba hyzmat birleşigi, gurluşyk, durmuş hyzmaty kärhanalary işleýär. Şäherçede 2007-nji ýylda makaron önümlerini öndürýän we un üweýän fabrik işe girizildi.
Zähmet şäherçesi 1955-nji ýylda Garagum derýasynyň gurulmagy bilen baglanyşykly demir ýol stansiýasyndan 5 km. günbatarda döredi. Şäherçäniň ilaty Garagum derýasyna, demir ýol we derýa duralgasyna gözegçilik hyzmatyny edýär. Ilatyň bellibir bölegi ekerançylyk we maldarçylyk bilen meşgullanýar. Zähmet şäherçesi derýa we demir ýol ýükleriniň düşürilýän we ýüklenilýän duralgasy hasaplanýar.

## Taryhy
Etrap 1965-nji ýylda ýatyrylýar we Ýolöten şäheri bilen birleşdirilýär. 1966-njy ýylda gaýtadan dikeldilýär. Türkmengala etrabynda 2 sany şäherçe bar. Türkmengala we Zähmet şäherçeleri. Türkmengala şäherçesi etrabyň merkezi bolup durýar. Onda Kemine, Täze dünýä, Zähmet, Bitaraplyk we ş.m. geňeşlikleri ýerleşýär. 

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Wekilbazar etraby

**Wekilbazar etraby** Mary şäheriniň gündogar we demirgazyk-gündogar töwereklerindäki meýdanlary tutýar. Etrabyň hojalygynyň esasy ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, gök 
we bakja ekerançylygy, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk, ýüpekçilik pudaklarydyr. Wekilbazar etrabynyň düzümine 2 şäherçe, 14 geňeşlik, 35 oba girýär. Ilatly ýerleriň Mary şäheriniň alkymynda ýerleşmegi olaryň ilatynyň esasy böleginiň şäherdäki edara kärhanalarynda işlemegine amatly şert döredyär.
Etrap merkezi Mollanepes adyndaky şäherçe Mary şäherinden 6 km. gündogardadyr. Şäherçäniň üstünden Mary–Türkmenabat demir we awtomobil ýollary geçýär. Bu ýerde demir ýol stansiýasy, dokma toplumy, demir-beton önümleri zawody, nebit önümleri kärhanasy, gurluşyk, durmuş-medeni edaralary bar. Etrap merkezinden 5 km. demirgazyk-gündogarda Wekilbazar şäherçesi ýerleşýär. Şäherçede etrap hassahanasy, söwda we durmuş hyzmaty edaralary ilata hyzmat edýärler. 

## Taryhy
Wekilbazar etraby Türkmenistan SSR-niň düzüminde ilkinji sapar
-nji ýylyň dekabar aýynda döredildi.
Wekilbazar etraby 1939-njy ýylyň noýabr aýynda bolsa täze döredilen Mary oblastyna degişli edildi.
Wekilbazar etraby 1957-nji ýylyň dekabr aýynda ýatyryldy.
Wekilbazar etraby 1975-njy ýylyň fewral aýynda bolsa täzeden Mary oblastyna degişli edilip dikeldildi.
Wekilbazar etraby 1992-nji ýylda Mary welaýatynyň düzümüne Wekilbazar etraby ady bilen goşuldy.

## Käbir geňeşlik (oba) we şäherçeleri:
*Çarlakýap 
*Halyl 
* Mülk Bükri 
* Mollanepes 
* Taraky 
* Amaşa 
* Ak Goňur 
* Gara Goňur 
* Gökje
* Mollanepes şäherçesi
* Wekilbazar şäherçesi
* Mülk ýusup

**Wekilbazar etraby** boýunça gurnalan "Daýhanbank"bankomatlaryň salgylary.Wekilbazar etrap aragatnaşyk ulgamy.**Mollanepes şäherçesiniň Türkmenistan köç 2-nji jaýy**.

Türkmenistanyň "Daýhanbank" döwlet täjirçilik bankynyň Wekilbazar etrap şahamçasy. **Wekilbazar etrap Mollanepes şäherçesiniň Zelili köç 2-nji jaýy**.

Mejlisiň karary bilen 2016-njy ýylda bu sebitiň dolandyryş-çäk gurluşyna birnäçe üýtgetmeler girizilýär.

Wekilbazar etraby boýunça:  Gökje geňeşliginiň Gökje, Perreňçäge, Pökgen obalaryny Mary şäherine birikdirmek; Gökje geňeşliginiň dolandyryş merkezini
Arzuw obasyna geçirmek; Akgoňur geňeşliginiň Golak obasyna Bagtyýarlyk, Gyzylgurama obasyna Ýagtylyk, Goňur geňeşliginiň Ýagyp obasyna Nurana,
Täze durmuş geňeşliginiň Mülkdäli obasyna Döwletli adyny dakmak; Mollanepes geňeşliginiň Çotan obasyny Gara obasyna birikdirmek bellenildi.

Wekilbazar etraby 2017-nji ýylda iň gowy etrap saýlandy we Arkadagymyzyň sowgat eden üç milýon bäş ýüz müň manadynyň eýesi boldy.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Ýolöten etraby

**Ýolöten etraby** Mary welaýatynyň günortasynda, Murgap derýasynyň jülgesinde ýerleşýän uly etraplaryň biridir. Etrap pagtaçylyga, däneçilige, dowardarçylyga, üzümdarçylyga ýöriteleşdirilendir. Günorta Ýölöten–Osman gaz käniniň özleşdirilmegi, onuň esasynda uly gaz-himiýa toplumlarynyň gurulmagy geljekde etrabyň senagat önümçiligindäki ähmiýetini artdyrar. Etrapda ýöriteleşdirilen üzümdarçylyk hojalygy we çakyr kärhanasy bar. Murgap derýasynyň boýlarynda dürli wagtlarda Ýolöten, Kolhozbent, Hindiguş suw howdanlary guruldy. Ýolöten etrabynyň düzümine 1 şäher, 1 şäherçe, 15 geňeşlik we 48 oba girýär.
Etrap merkezi Ýolöten şäheri welaýatda ululygy we ähmiýeti boýunça 3-nji orunda durýar. Ol gadymy Ýüpek ýolunyň ugrunda kerwensaraý hökmünde dörän irki ilatly ýerleriň biridir. 1939-njy ýylda oňa şäher statusy berildi.
Ýolöten şäheri etrap merkezi bolup, Murgap derýasynyň suwaryş ulgamlaryny emele getirýän ýerinde ýerleşýär. Şäheriň üstünden Mary–Serhetabat demir we awtomobil ýollarynyň geçmegi onuň ykdysady-geografik ýerleşişiniň ähmiýetini artdyrýar. Şäheriň golaýynda pagtanyň tohumçylygy we seleksiýasy ylmy-barlag instituty we 1913-nji ýylda gurlan Hindiguş suw elektrik stansiýasy işleýär. Şäherde egirme-dokma, bezeg fabrikleri, pagta arassalaýjy, süýt önümleri zawodlary bar.
Etrabyň düzümine girýän S.A.Nyýazow adyndaky şäherçe Ýolöten şäherinden 30 km. günortada ýerleşýär. Şäherçäniň golaýynda Ymambaba demir ýol stansiýasy, geologiýa-gözleg ekspedisiýasy bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Ýolöten

Yolotenmekdep2@gmail.com

## Ilaty

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky şäherler
Sakarçäge etraby

**Sakarçäge etraby** Mary welaýatynyň demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän uly hojalyklaryň biridir. Demirgazykda we günbatarda etrabyň meýdany Garagum çölüne sepleşip gidýär. Etrap pagtaçylyga, däneçilige, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklige, düýedarçylyga, dowardarçylyga, ýüpekçilige ýöriteleşdirilendir. Etrabyň çäginde pagta egriji fabrik,dürli hilli hususy kärhanalar halkymyza hyzmat etýär.Etraba 2 şäherçe, 17 geňeşlik we 34 oba degişli.
Etrap merkezi Sakarçäge Mary şäherinden 17 km. demirgazyk-günbatarda ýerleşýär. Bu ýerde etrap dolandyryş, gurluşyk edaralary, durmuş-medeni ähmiýetli kärhanalar bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Serhetabat

thumb|300px|Serhetabat
**Serhetabat** (1890—1999: **Guşgy**) — Mary welaýatynda ýerleşýän bir şäherdir, Türkmenistanyň iň günorta şäheri.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky şäherler
Şatlyk

**Şatlyk** — Mary welaýatynda ýerleşýän bir şäherdir. thumb|300px|'''Şatlyk Şäheri'''
thumb|300px|'''Şatlyk Şäheri'''

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky şäherler
Kerki

**Kerki** (1999—2017: **Atamyrat**) — Türkmenistanda, Lebap welaýatynda şäher.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky şäherler
Daşoguz welaýatyndaky etraplar we şäherler

### Şäherler
#Daşoguz

### Etraplar
#Akdepe etraby
#Boldumsaz etraby
#Görogly etraby
#Gubadag etraby
#Gurbansoltan Eje ad. etrap
#Köneürgenç etraby
#Ruhubelent etraby
#S.A.Nyýazow etraby
#Saparmyrat Türkmenbaşy etraby

Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky etraplar we şäherler
Balkan welaýatyndaky şäherler

## [[Şäher]]ler
#Balkanabat
#Bereket
#Garabogaz
#Gumdag
#Hazar
#Serdar
#Türkmenbaşy

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Balkan welaýatyndaky etraplar

## Etraplar
#Bereket etraby
#Esenguly etraby
#Etrek etraby
#Magtymguly etraby
#Serdar etraby
#Türkmenbaşy etraby
 

Kategoriýa:Balkan welaýaty
Balkan welaýatyndaky etraplar we şäherler

### Şäherler
#Balkanabat
#Bereket
#Garabogaz
#Gumdagşäherče

#Hazar şäherçe
#Serdar
#Türkmenbaşy

### Etraplar
#Bereket etraby
#Esenguly etraby
#Etrek etraby
#Magtymguly etraby
#Serdar etraby
#Türkmenbaşy etraby

Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky etraplar we şäherler
Döwletli etraby

**Döwletli etraby** 2022-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Türkmenistanyň dolandyryş-çäk birlikleri hakynda Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň Karary esasynda ýatyrylýar.

Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Lebap welaýatyndaky etraplar we şäherler

Farap

### Halac
#Kerki
#Gazojak
#Magdanly
#Seýdi
#Türkmenabat
#Hojambaz
#Beşir
#

### Etraplar
#Kerki etraby
#Darganata etraby
#Döwletli etraby
#Farap etraby
#Dänew etraby
#Halaç etraby
#Köýtendag etraby
#Magdanly etraby
#Saýat etraby
#Çärjew etraby
#Hojambaz etraby

Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar we şäherler
Beýik Türkmenbaşy etraby

**Beýik Türkmenbaşy etraby** — Lebap welaýatynda bir etrap.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Garaşsyzlyk etraby

Garaşsyzlyk etrabynyň merkezi S.Nyýazow şäherçesi.  Etrabyň içinden Amyderýa akyp geçýär.Ol Lebap welaýatynyn Serdarabat we Galkynyş etraplary bilen araçäkleşýär. Etrapda sekiz sany geňeşlik bar.

Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Magdanly etraby

**Magdanly** - Türkmenistanyñ Lebap welaýatynyñ Köýtendag etrabyna degişli bolan şäherdir.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Köýtendag etraby
Sakar etraby

**Sakar etraby** — Lebap welaýatynyň Saýat etrabyndaky bir şäherçe.

Sakar şäherçesi. Türkmenistanyň Lebap welaýatynda yerleşýän Saýat etrabynyň kiçi "sakar"-şäherçesidir
öň Sakar aýratyn etrapdy. Soňra Saýat etrabyna goşuldy(birikdirildi)
Telefon kody:+993-449-*****(Saýat etrabyna goşulmazyndan öňki kody)
Hazirki telefon kody: +993-447-*****(Sayat-Sakar)

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Lebap welaýatyndaky şäherler

### Şäherler
#Atamyrat
#Gazojak
#Magdanly
#Seýdi
#Türkmenabat
#Halaç
#Saýat

Kategoriýa:Lebap welaýaty
Bäherden

**Bäherden şäheri** Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynda ýerleşýär. Bäherden şäheri Aşgabatdan 102 km günbatarda ýerleşýär. Ol 2008-nji ýylda etrapdaky şäher statusyny aldy.

## Çeşme
Kategoriýa:Ahal welaýaty
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Orta mekdepler üçin niýetlenen Geografiýa 8 kitaby
Konfederasiýa

**Konfederasiýa** —Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir.

Geçmişde käbir döwletlerde (Şweýsariýada, ABŞ-da, Germaniýada) döwlet gurluşynyň “konfederasiýa” diýen formasy hem bolupdy. Häzirki döwürde Şweýsariýanyň we Kanadanyň resmi adynda “konfederasiýa” adalgasy bar hem bolsa, olaryň gurluşy konfederatiw däldir.

Konfederasiýa  latynça  bileleşik  diýmekligi aňladýar. Konfederasiýa garaşsyz  döwletleriň  bileleşigidir. Oňa girýän döwletler, bölekler diňe käbir meseleleri (meselem, goranmak, pul ulgamy we ş.m.) merkezi hökümete berip, galan meseleleri özleri çözýärler. Olar ylalaşykly syýasat alyp barmak üçin merkez bilen habarlaşykly hereket edýärler. Bir ýa-da birnäçe ýöriteleşdirilen edaralary we wezipeleri döredýärler. Karar özara ylalaşyk netijesinde kabul edilýär. Ol diňe döwletleriň merkezi häkimiýetleri tarapyndan tassyklanandan soň güýje girýär. Bitewi salgyt we hukuk ulgamy bolmaýar. Taraplaryň islegi bilen konfederasiýadan çykyp bolýar. Soňky wagtlarda döredilen Ýewropa Bileleşiginde konfederasiýanyň alamatlary bar.
## Çeşme
* P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.

## Daşarky çykgyt
* Konfederasiýa

Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Jemgyýet
Unitar döwlet

Döwlet gutluşynyň bir görnüşi bolmak bilen, syýasy häkimiýetiň merkezleşdirilmeginiň ýokarylygy bilen tapawutlanýar. Onuň territoriýasynyň  düzüminde  awtonom territorial  birlikler (respublikalar, ştatlar we ş.m.) bolmaýar. Döwlet  dolandyryş territorial  birliklere ( oblastlara, raýonlara, welaýatlara, etraplara we ş.m.) bölünýär. Unitar döwletde bitin  döwlet üçin ýeke-täk konstitusiýa, umumy kanunlar, kazyýet, bitewi raýatlyk hereket edýär.

Türkmenistan, Bolgariýa, Wengriýa, Ýaponiýa, Çehiýa, Polşa we ş.m. döwletleri unitar döwletlere mysal edip bolar.
## Edebiýatlar
P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.

Unitar döwlet

Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Jemgyýet
Jon F. Kennedi

thumb|300px|Kennedi 1961-nji ýylda
**Jon Fisžerald Kennedi** (John Fitzgerald Kennedy) (29 Maý 1917 – 22 Noýabr 1963)

ABŞ-nyň döwlet işgäri. Irland asylly baý katolik maşgalasynda dogulýar. Londonyň ykdysadyýet mekdebini we Garward uniwersitetini tamamlaýar (1940 ý.) 1941-1945-nji ýylarda ABŞ-yň harby deňiz güýçlerinde gulluk edýär. 1947-1953-nji ýyllarda Massaçusets ştatyndan wekiller palatasynyň agzasy. 1953-1960-njy ýyllarda senator, 1960-njy ýylda prezident saýlanýar. Ol ABŞ-nyň 35-nji prezidentidir. “Täze sepgitler” hem-de kosmosy özleşdirmek baradaky “Apollon” maksatnamalarynyň awtory. 1963-nji ýylyň noýabr aýynda Dallasda atylyp öldürilýär.
Žon Kennedi ilki ýurduň ykdysady pese gaçmasyny togtatmagy başardy. Ykdysadyýetini janlandyrmak üçin salgytlary peseltmek isledi. Emma onuň bu teklibini kongress goldamady. Ol aram özgertmeleriň käbirini durmuşa geçirmäge eýgerdi. Ol iş hakynyň ýokarlandyrylmagyny durmuşa geçirdi. Raýatlaryň hukuklary hakynda kabul edilmegini-de gazandy. Emma ol bilimi ösdürmek ýa-da garrylara lukmançylyk kömegini bermek ýaly syýasatlaryny durmuşa geçirip bilmedi. Ýöne kosmos barlaglaryny güýçlendirmegi welin, amala aşyrdy.
Kennedi daşary syýasat meselesinde SSSR we sosialistik ýurtlar bilen gatnaşyklarda ylalaşykly syýasatyň tarapdarydy. Ýöne onuň eglişikli daşary syýasatyna N. Hruşýow ABŞ-yň ejizligi hökmünde nädogry düşünipdi. Dogrusy, “sowuk urşuň” soňuna çykmaga Hruşýowda mümkinçilik bolupdy.
Kennedi 1963-nji ýylyň noýabr aýynyň 22-sinde Tehas ştatyndaky Dallas şäherinde üsti açyk maşynda barýarka öldürildi. Ol aram özgerdişler ugrunda göreşen prezident hökmünde halkyň ýadynda galdy.

Jon F.Kennedi öldürilenden soňra onuň ýerine Lindon Jonson wagtlaýyn wezipä gelýär we ol Kennediniň öldürilenini eşiden wagty uçarda kasam edýär! Jon F. Kennediniň inisi Robert Kennedi hem syýasy ýagdaýlar sebäpli atylyp öldürildi.

## Çeşme
A. Mamutow, “Ýewropa we Amerika ýurtlarynyň täze we iň täze taryhy” -  Gollanma maglumat merkezi
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Prezident
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Federasiýa

Döwlet gurluşynyň bir görnüşidir. Federasiýanyň (latynça soýuz, birleşik) aýratynlygy onuň belli bir derejede özbaşdaklykdan peýdalanýan respublikalardan, ştatlardan durmagydyr. Federasiýanyň bölekleriniň öz kanun çykaryjy edaralary, hökümetleri, konstitusiýalary we başga alamatlary bolýar. Salgyt meselesinde, içki meseleleri we başga käbir meselelerde federasiýanyň böleklerine köp hukuklar berilýär. Federasiýany bitewi sosial ykdysady meýdan, bitewi pul ulgamy, federal raýatlyk, federal konstitusiýa, federal häkimiýetiň we dolandyryşyň edaralary birleşdirýär. Ỷöne federasiýanyň subýektleriniň (respublikanyň, ştatlaryň) raýatlygy bardyr. Federasiýa bilen onuň subýektleriniň arasyndaky gatnaşyk federal konstitusiýa we federal kanunlar tarpyndan kadalaşdyrylýar. ABŞ, GFR,   Russiýa we ş.m. döwletlerde federatiw döwlet gurluşy bar.

Çeşme: P. Aýdogdyýew, B. Begseýidow, G. Geldiýewa, I. Halmyradow, G. Hanow. “Syýasaty öwreniş”. Aşgabat, 2010.

Federasiýa gollanma.com

Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Jemgyýet
Joan Rouling

200px|thumb|right|Joan Rouling (2010)

1965-nji ýylyň 31-nji iýulynda Beýik Britaniýanyň Ýeýt şäherçesinde dünýä inýär. Döredijilik ýoluna çagalyk döwründen başlaýar, alty ýaşyndaka “Towşanjyk” atly ilkinji hekaýasyny ýazýar. 1990-njy ýylda Joanda Harri Potter atly oglanjyk hakda eser ýazmak pikiri döreýär. Ol bada-bat kitabyň üstünde işläp başlaýar. Ýöne 1990-njy ýylda ejesiniň aradan çykmagy sebäpli bu kitaby tamamlamak işi uzaga çekýär.
1991-nji ýylda Joan iňlis dili mugallymy hökmünde Portugaliýa işlemäge gitýär. 1994-nji ýylda Angliýa dolanyp gelenden soň, kitabyň üstünde irginsiz işläp başlaýar. “Harri Potter we jadygöýlügiň daşy” atly ilkinji kitaby “Blumsberi” neşirýatynda çapdan çykýar. Sanlyja hepdäniň içinde kitap okyjylar tarapyndan söýlüp okalýan eserleriň birine öwrülýär. Joan Rouling meşhurlyga eýe bolan birinji kitabyndan soň, “Harri Potter we syrly otag” (1998) , “Harri Potter we Azkabanyň bendisi” (1999) , “Harri Potter we alaw” (2000) , “Harri Poter we semender ordeni ” (2003) , “Harri Potter we jadygöý şazada ” (2005) eserlerini neşir etdirýär. “Harri Potter we ajalyň peşgeşi” atly ýedinji jemleýji eseri hem 2007 -nji ýylda Angliýada we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda satuwa çykarylýar.
Joan Rouling häzirki wagtda adamsy we üç çagasy bilen Şotlandiýada ýaşaýar.

Joan Rouling

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Ýazyjylar we şahyrlar
Paolo Koelio

thumb|Koelio 2007-nji ýylda

**Paolo Koelio** —(Iňlisçe – Paolo Coelho) 1947-nji ýylyň 24-nji awgustynda Braziliýanyň Rio-de Janeýro şäherinde dünýä indi. Ýazyjylyk bilen çynlakaý meşgullanmak kararyna gelmezden öň dramaturg, teatr režissýory bolup işledi.

Ilkinji uly seslenme döreden “Zyýarat’ atly romany 1987-nji ýylda neşir edildi.

1988-nji ýylda neşir edilen “Alhimik” atly romany bolsa Paulo Koelionyň ussat Gabriýel Garsia Markesden soň, dünýäniň iň köp okalýan latyn amerikaly ýazyjysy diýlip ykrar edilmegine getirdi. P. Koelionyň häzirki güne çenli 16 kitaby neşir edildi. Ýazyjynyň iň meşhur eserleri “Brida”, “Walkiriýa”, “Piedra derýasynyň kenarynda oturdym, agladym”, “Bäşinji dag” we “Weronika amanadyny tabşyrmak isleýär” ýaly romanlary hasaplanylýar. Onuň “Alhimik” romanynyň dürli dillerde neşir edilen umumy nusgalygy 300 milliondan hem geçdi. Ýazyjy bu eseri üçin dürli ýurtlaryň edebiýat baýraklaryna mynasyp boldy.
Häzirki döwürde P. Koelio aýaly Kristina bilen Rio-de Janeýroda ýaşaýar.

Şunlukda, ýazyjynyň meşhur “Alhimik” romanynyň terjime edilen dilleriniň sany ýene-de artdy — ol türkmen dilinde ikinji gezek neşir edildi.

Çeşme: “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)Paolo Koelio

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Ýazyjylar we şahyrlar
Ezop

(latynça – Aisopos, iňlisçe – Aesop, rusça – Эзоп)
thumb|''Aesopus moralisatus'', 1485

B.e. öň VI asyrda ýaşap geçen, basnýa žanryny oýlap tapan ýa-da kadalaşdyran gadymy grek ýazyjysy. Onuň durmuşy barada dürli rowaýatlar bar. Şeýle rowaýatlara görä, Ezop erkin, azatlyga çykan gul bolupdyr, ol Lidiýa patyşasy Kreziň köşgünde gulluk edipdir we Delfyda gynalyp öldürilipdir. Antiki döwrüň belli basnýalarynyň köpüsiniň sýužeti Ezopyňky hasaplanýar. Şol sýužetleriň gysgajyk ýazgysy b.e. öň IV-III asyrlardan başlap «Ezopyň basnýalary» diýen sözbaşy bilen ýygynda jemlenýär we ol ilki mekdep okuw kitaplary üçin material, aýdyşyklarda gönükme hökmünde peýdalanylýar, soňra giçki antiki we Wizantiýa döwürlerinde «köpçülikleýin edebiýata» öwrülýär. Onuň giçkiräk golýazmalarynda (X—XV asyrlarda) 300-den gowrak «öwüt-nesihat» berýän basnýalary saklanyp galypdyr. Ol basnýalar ideýa taýdan skeptik, pessimistik häsiýetlidir; personažlarynyň (esasan, haýwanlar) şertlidigi açyk duýulýar; ýazylyşy gysgajykdan gönümel, dili ýönekeý we gepleşik diline ýakyn. Ezopyň sýužetleri Fedr we Babriden başlap, Ž. Lafonten we I.A. Krylowa çenli Ýewropa çeper basnýalarynyň sýužetiniň esasy fonduny düzýär.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Ýazyjylar we şahyrlar
Gýote Iogann Wolfgang

244px|thumb|right|Johann Wolfgang von Goethe

(28.8.1749, Maýn boýundaky Frankfurt — 22.3.1832, Weýmar) — nemes şahyry, akyldary, tebigaty öwreniji. Gýote Germaniýada magaryflandyryş döwri edebiýatynyň esasy wekili, täze zaman nemes edebiýatyny esaslandyryjylaryň biri. Ol ilki maşgalada gowy terbiýe alýar, soňra Leýpsigde (1765—68) we Strasburgda (1770—71) okap, hukuk ylymlary we başga ylymlar boýunça leksiýa diňleýär. Gýote “Faust” diýen eserinde, “Poeziýa we hakykat” atly ýatlamalar kitabynda aýratyn nygtaýşy ýaly, dünýäniň, durmuşyň hakyky manysyna düşünmäge çalyşýar. Gýote 1794 ýylda F. Şiller bilen tanyşýar we şondan soň onuň bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýar. Her halda Gýoteniň dünýä we durmuşa garaýşy örän gapma-garşylykly häsiýetdedir. Gýoteniň irki poeziýasy (1767—69) anakreontik lirikanyň däplerine eýerilip ýazylan eserlerdir. Onuň döredijiliginiň täze, kämil döwri Strasburgdan başlanýar. Gýoteniň ilkinji goşgular ýygyndysy Leýpsigde (1769) çap edilýär. Onuň “Tupanlar we okgunly zarbalar” döwründe ýazan goşgulary nemes poeziýasynyň taryhynda iň ajaýyp sahypalary düzýär. Ol meşhur “Faust” dramasyny döredýär. Faustyň esasy problematikasy döwrüň feodal düzgünlerini dargatmaga we şol döwür üçin täze progressiw bolan buržuaz gatnaşyklary ornaşdyrmaga bolan ymtylyşlary görkezmäge bagyşlanandyr. Gýote döwrüniň tematikasyna ýüzlenip, “Klawigo” (1774), “Stella” (1775) ýaly pýesalary hem ýazýar. “Egmont” (1788), “Torkwato Tasso” (1780—89), “Korinfsk gelinligi” (1797), “Graždanin-general” (1793) ýaly eserleri, “Wilgelm Meýsteriň okuw ýyllary” (1793—96), “Wilgelm Meýsteriň jahankeşdelik ýyllary” (1821—29) romanlary hem Gýoteniň döredijilik biografiýasynyň bezegi hasaplanýar. Gýote gündogar poeziýasy bilen hem gyzygypdyr. Onuň “Günbatar-gündogaryň diwany” (1814—19) kitabyndaky goşgular siklinde Züleýhanyň obrazynyň üsti bilen gündogaryň ajap tebigatyny suratlandyrýar.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Ýazyjylar we şahyrlar
Milli Basketbol Asossasiýasy

MBA Halkara Basketbol Asossasiýa çempiýonadyň gysgaldylyp ýazylyşy.MBA çempiýonatda çykyş etýän 30 topar hemişe şol MBA çempiýonadynda çykyş etýärler.MBA çempiýonady iň soňky tamamlasaňam indiki ýyl ýene MBA çempiýonatda çykyş etýärsiň, 2-nji liga gitmeýärsiň.Şol sebäpden käbir topar çempiýonatda iň soňky bolup beýleki ýyl bolsa MBA çempiýony bolup bilýär.
## [[MBA]] Çempiýonatda Ýaş Oýunçylaryň saýlawy
Bul tema MBA hemme topary gaty gyzyklandyrýar.Pes toparlar şeýle saýlawlarda iň ezber ýaş oýunçy saýlama hakyna eýe, sebäbi toparlaryň arasynda kän tapawut döremez ýaly şeýdilýär.MBA ýaş oýunçy saýlawlaryna **MBA draft** diýýärler.Bul ýaş oýunçy saýlawlary iki tapgyrdan ybarat bolyp jemi altmyş sany ýaş basketbolçy MBA çempiýonadyna gazandyrylýar.Türkmen ýaş basketbolçylar hem öz başarjaňlygyny Aziýa çempiýonatlarynda we beleki Ýewropa basketbol ligalarynda özüni subut etseler MBA çempiýonadyna saýlanyp bilerler.Bu ýerde basketbolçylaryň ýyllyk girdejileri gaty gowy.Meselem MBA çempiýonatda iň köp girdejisi bolan LeBron Džeýmisiň bir ýylda gazanýan pulyna 1025 sany 2017-nji ýylyň Awalonyny alyp bolýar.Ortaça basketbolçylar ýylda 2017-nji ýylyň Awalonynyndan 200 sanysyny alyp biljek derejede pul gazanýarlar.

## 2016–2017-nji ýylynda iň köp ýyllyk girdejileri bolan on sany basketbolçy

## Çempiýonlar

## Daşarky çykgytlar
* MBA çempiýonadyň resmi saýty
* MBA oýunçylar birleşmäniň saýty
* MBA emin agzalaryň saýty

Kategoriýa:Sport

DOMEN ONWUK MAKALALAR !!. ONY KÖMEK EDIP.
Ene süýdi

Lukmançylyk çeşmeleriň-de köpüsi ene süýdi bilen iýmitlendirmegi maslahat berýärler. Ene süýdi bilen iýmitlendirme täze doglan çaga üçin iň oňat iýmit bolup, onuň immunitetini oňat berkidýär. Bäbekleriň agalaba bölegi üçin ene süýdi ilkinji 6 aýyň dowamynda iň gerekli iýmitdir. Eneleriň köpüsi öz çagasyny 6 aýdan soň hem emdirmegi dowam edip, oňa goşmaça iýmit berip başlaýarlar. Çaganyň ýygy-ýygydan emdirmek süýdüň göwse köp inmegine ýardam berýär. Göwrelilik we çaga dogrumdan soňky döwürde dogry iýmitlenmek hem süýdüň ýeterlik mukdarda bolmagyna ýardam berýär. 

Çaga bedeniň kadaly ösmegi üçin, onuň ilkinji we soňky tapgyrlardaky süýdi emmegi juda wajypdyr. Bäbegi emdirmeklik şu aşakdaky tapgyrlara bölünýär: Owuz süýdüniň inýän döwri adatça dogrumdan soňky ilkinji 3-4 günüň dowamynda bolup geçýär. Şu döwürde ene süýt mäzleriniň süýtden dolmasyny duýmaýar. Owuz süýdi örän az mukdarda emele gelse-de, ol çagany doýurmak üçin ýeterlikdir. 

Ene süýdüniň emele gelmesi indiki 6-8 hepdäniň dowamynda amala aşýar. Dogrumdan soň 3-5-nji günler aralygynda enede "geçiş döwrüniň" süýdi emele gelip, ol 10-15 günden "kämil" süýde öwrülýär. Bu döwrüň uzynlygy her bir ene üçin özboluşly bolup, ene süýdi çagasynyň bedeniniň talaplaryna laýyklykda özgerýändir. Bu döwüde enäniň göwüsleri süýtden dolup, käwagt agramdan ýaňa agyryp hem bilýär. 

Emdirilmäniň erkin tertibi ene süýdüniň köp emele gelmegine we onuň çaganyň bedeniniň talaplaryny kanagatlandyrmaga ýardam berýändir. 

Kategoriýa:Saglyk
Humarbaz

thumb|200px|'''Humarbaz''' romany
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik rus ýazyjysy we akyldary Fýodor Dostoýewskiýiň ýazan romany. 
## Daşarky çykgytlar
* Humarbaz tutyş roman

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Fýodor Dostoýewskiý
Poliomielit keseline garşy köpçülikleýin öňüni alyş çäreleri

Poliomielit keseline garşy köpçülikleýin öňüni alyş çäreleri

Türkmenistanda poliomiýelit keseline garşy köpçülikleýin öňüni alyş waksina damja çäreler TSGweD'SM-ň 2009-njy ýylyň 17-nji fewraldaky «Ýiti gowşak ysmazlyga geçirilýän epidemiologiki gözegçiligi güýçlendirmek we ýurdumyzy poliomiýelit keselinden azat ýagdaýynda saklamak barada» 51 belgili buýrugyna esaslanyp. poliomiýelit keseli boýunça ýagdaýy dartgynly bolýan döwletlerden ýurdumyza getirilen ýagdaýynda bu keseliň gaýtadan ornaşdyrmagynyň öňüni almak maksady bilen geçirilýär.
.Türkmenistanda- poliomiýelit keseline garşy köpçülikleýin waksina damja çäreleri guramaçylykly we sazlaşykly geçirmek üçin welayat şäher etrap toparlary döredilip. jogapkär hünärmenler bellenilýär.
Poliomiýelit keseline garşy waksina damja çäreler iki tapgyrlaýyn: 2011-nji ýylyň 25-30-njv aprel we 30-njy maý-4-nji iýuri aralygynda ýurt boýunça 0-5 ýaşly (2006-nj} ýylyň 1-nji ýanwar aýyndan şu wagtda çenli dogulan) çagalaryň arasynda geçirilýär. Çagalara köpçülikleýin waksina damjasy öňki alan waksina damjalaryna we sanjymlaryna garamazdan goşmaça geçirilýär.
Poliomiýelit keseline garşy waksina damjasyny alan çagalara,meyilnama boýunça geçirilýän sanjymlaryň möhleti täsir etmeýär (waksina damjasyn'dan soň meyilnama boýunça geçirilýän sanjymlara we poliowaksina damj asyna gars}' görk ezme bolmah däfl Ýöne köpçülikleýin waksina damjas> geçirilýän^ döwründe meyilnama boýunça poliowaksina damjasy gabat geleninde ony köpçülikleýin waksina damja çäresi gutaranyndan soň geçirip. hasaba almah .
Köpçülikleýin wakşina damja çäresi geçirilýän döwründe çaga dogrulýan öyleriňde/bölümlerde täze doglan çagalara meyHlnama boýunça edilen poliomiýelit keseline garşy waksina damjasyny "köpçülikleýin waksina damjasy" diýip hasaba almah.
Köpçülikleýin w-aksina damja çäreler geçirilende waksinanyň göziikdirijisindäki 2arsN' sörkezmelere sollanmah":
ýiti. gyzgyny 39&nbsp;°C-dan ýokary bolup agyr geçýän kesellerinden. durnukly diareýadan ýa-da gaýtarmadan ejir çekýän adamlar. Şol bir wagtyň öziinde. ýeňil geçýän infeksiýaly ýagdaýlar immunizasiýanýň geçirmegine garş> görk
ezme bolup durmaýar: v immunogYtçylyk ýagdaýyndan ejir çekýän adamlar. , 2011-nji ýylyň aprel aýynyň 22-e çenli "goşmaça waksina damja çäreler geçirilmezden öň her bir degişli bejeriş-öňüni alyş edaralaryň derejesinde şu-aşakdaky işler geçirilmeli :
- köpçülikleýin waksina damja çärelerine degişli 0-5 ýaşly çagalaryň sanyny kessitlemeli:

Kategoriýa:Saglyk
Üýtgew

thumb|'''Üýtgew'''
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik ýewreý ýazyjysy we akyldary Frans Kafkaň ýazan hekaýasy.
## Daşarky çykgytlar
* Перевод С. Апта '''Üýtgew'''
* '''Üýtgew''' 

Kategoriýa:Kitaplar
Döwlet (Eflatun)

thumb|'''Döwlet kitaby'''
**Döwlet** — Dünýäň iň belli filosofy beýik akyldary Eflatunyň ýazan kitaby.

## Daşarky çykgytlar
*'''Döwlet''' 
* '''Döwlet''' 
*Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues
*Stanford Encyclopedia of Philosophy entry on Ethics and Politics in ''The Republic''
*'''Döwlet'''

Kategoriýa:Kitaplar
Ylahy komediýa

thumb|''Comencia la Comedia'', 1472

Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik italiýan şahyry we ýazyjysy Dante Alighieriň ýazan eseri.
## Daşarky çykgytlar
* '''Аудиокнига «Dante — Ylahy komediýa»''' 
* '''Ylahy komediýa'''{it} 
*http://www.letteraturaitaliana.net/pdf/Volume_1/t317.pdf  **Ylahy komediýa** italýan dilinde.

Kategoriýa:Kitaplar
Döwletler boýunça işsizligiň möçberi we tablisasy

center|600px
## Döwletler boýunça işsizligiň möçberi
***Türkmenistanda her ýüz adamyň ýetmiş sanysy işsiz.Men muňa gaty gynanýaryn.***

## Ýolötendäki iş üpjinçilikleri
thumb|left|300px|'''Ýolötendäki iş üpjinçilikleri'''
Türkmenistanda işsizlik möçberi köp adamlaryñ diñe belli bir bölegi mydamalyk işläp biljek ýerler bolan döwlet işlerinde işleýärler. Emma uly möçberi bolsa işsiz ýa daýhançylyk bilen meşgullanýar ýa bolmasa taksiçilik etýär ýa aýdym aýtýar, bazarda zat satýar. Ýurdyñ uly möçberi hem oba ýerlerinde ýaşaýanlygy sebäpli diñe daýhançylyk etmeli bolýarlar başga çykalga hem ýok ol adamlar üçin. Daýhançylygyñ ýagdaýy bolsa hiç hili öwerlik däl häzirki ýagdaýda Türkmenistanda we geljegi hem ýok diýsek bolar sebäbi häzirki wagtda Türkmenistana Amyderýadan başga arassa akýan suw ýap ýok we ol derýanyñ hem haçana çenli dowam etjekdigi belli däl. Häzirki wagtda hem suw gytçylygy duýulýar onsoñ egerde geljekde ol hem kesilse daýhanlary geçdim hatda adamlara içmäge suw boljakdygy nägumana.

Emma tolgundyryjy pursatlaryñ biri häzirki wagtda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarydyr. Esasanda Mary welaýatynyñ Ýöleten etrabynda ägirt uly tebigy gazy gaýtadan işleýän zawod gurulýar. We şeýle ýerlerde häzirki wagtda işleri daşary ýurt firmalary alyp barýar. Onsoñ wagtlaýynça hem bolsa şeýle ýerlerde Türkmen halkymyza iş mümkinçilikleri bolup başlaýar. Mysal üçin Maryda kän boş gezip ýören adam görmek kyn hemme kişi Ýolötende işleýän aý hytaýlarda işleýän, koreýlarda işleýan, hyundaýda işleýän diýip barsynyñ işi bar tüweleme. Bu örän begendiriji ýagdaý Maryda toýlarda zatda kän bir adam hem görmek kyn agşam 10 da eýýam adamlar öýüne gaýtýarlar sebäbi ertir ir bilen işe gitmeli diýip bar kişi işli.

Beýleki welaýatlarda hem bar emma agramly bölegi Maryda bolansoñ şol ýerden mysal berdim sebäbi Ýolöten Osman gaz ojagy häzirki wagtda özünde toplanan rezerwi boýunça dünýäde 4-nji orunda durýar ýalñyşmaýan bolsam. Onsoñ şol ýere tebigy gazy gaýtadan işleýän ägirt uly döwlet kärhanasy gurulýar we häzir gurulmagyna ýardam berýän adamlar hem Türkmenlerimiz. Ol kärhana gurulanyndan soñra hem 6000 çemesi adamy işe alynar diýlip aýdylýär.

**Hakykatdan hem bu örän begendiriji buýsandyrjy ýagdaý gowy tarapy öz gazymyzy özümiz çykaryp we ony gaýtadan işlemegimiz we şol bir wagtyñ özünde müñlerçe adama iş mümkünçiligi bolýar. Geljekde bu Türkmenistanyñ ykdysadyýetine hem öz peýdasyny ýetirermikä diýýän. Diñe bir Maryda däl eýsem beýleki welaýatlarymyzda hem ýer asty baýlyklaryny özleri çykaryp halky doly iş bilen üpjin etmeklik miesser etsin.**
*Çeşme:©SalamTurkmen, 2013
*'''Ýolötendäki iş üpjinçilikleri'''

Kategoriýa:Ykdysadyýet
Kategoriýa:Durmuş
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Senagat
Kategoriýa:Döwlet ykdysadyýeti
Kategoriýa:Önümçilik
Kategoriýa:Döwlet
Kategoriýa:Saglyk
Don Kihot

thumb|200px|'''Don Kihot'''
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik ispan ýazyjysy we akyldary Migel de Serwantesiň ýazan romany.
## Daşarky çykgytlar
*'''Don Kihot''' 

Kategoriýa:Kitaplar
Merjen deňzi

200px|right|thumb|Merjenler

**Merjen deňzi** — Ýuwaş okeanyň bir deňzi, ol Awstraliýanyň, Täze Gwineýanyň we  Täze Kaledoniýanyň kenarlarynyň arasynda ýerleşýär. Tutýan ýeri — 4791 müň km². Maksimum çuňlugy — 9140 m. Köpsanly merjen rifleri we adalary bar. Iň meşhur rifleriň biri-de Uly Barýer rifi bolup, ol dünýäniň iň uly merjen rifi.
Demirgazyk ada (Täze Zelandiýa)

200px|right|thumb|Demirgazyk adanyň kosmosdan görnüşi

**Demirgazyk ada** (, , 1840-njy ýyllarda **Täze Olster**) — Täze Zelandiýanyň esasy adalarynyň biri. Tutýan meýdany — 113 729&nbsp;km².

Demirgazyk adanyň iň merkezinde Täze Zelandiýanyň iň uly köli bolan Taupo köli ýerleşýär. Bu ýerden uzynlygy 425&nbsp;km deň bolan Waikato derýasy gözbaş alyp gaýdýar.

Ýyllyk ortaça temperaturasy +19&nbsp;°C bolup durýar.

Adanyň günbatar tarapynda Egmont milli seýilgähi ýerleşýär.

Kategoriýa:Demirgazyk ada (Täze Zelandiýa)
Kategoriýa:Awstraliýanyň we Okeaniýanyň adalary
Syýasy garaýyşlar

Syýasat, bu gysgaça aýdylanda dolandyrmakdyr.

## '''Syýasy garaýyşlar.'''
Şu günki günde 20 den gowrak syýasy garaýyş bar: Sosýalizm, Kommunizm, Marksizm, Anarhizm, Liberalizm, Nasizm, Faşizm, Pasizm, Demokratiýa, Teokratiýa, Plutokratiýa we başgalar.
Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Jemgyýet
Diod

thumb|200px|Dört sany diod we diodyň köprüsi

**Diod** ( — *elektrod* adalgasynyň *-od* goşulmasyndan; sözme-söz: "iki elektrodly"; *-od* —   "ýol") — elektrik togunyň ugruna baglylykda dürli geçirijilige eýe bolan elektron element. Diod açyk wagty (ýagny pes garşylyk bar mahaly), diod elektrody toguň çeşmesiniň položitel polýusyna birikdirilgi bolsa *[[anod]]*, otrisatel polýusyna birikdirilgi bolsa *[[katod]]* diýlip at berilýär.
: I=I_\mathrm{S} \left( e^{V_\mathrm{D}/(n V_\mathrm{T})}-1 \right),\,

: V_\mathrm{T} = \frac{k T}{q} \, ,

: k=1{,}380\,648\,8(13)\times 10^{-23} Joul/Кelwin

Kategoriýa:Fizika
*
Kategoriýa:Elektron lampalar
Kategoriýa:Radiotehnika
2013 Bütindünýä tomusky uniwersiada

**XXVII Bütindünýä tomusky uniwersiada** (rusça: *XXVII Летняя Универсиада*) - 2013 ýylda Russiýa Federasiýayň Tatarystan Respublikasynyň Kazan şäherinde geçirýa. Uniwersiada sportunyň halkara federasiýasynyň şygary astynda iki ýyldan bir gezek geçirilýän bu iri möçberli ýaryşlar Zeminiň ähli künjeginden talyp sportunyň iň oňat wekillerini ýygnaýar. 6-njy iýulda açylyş bolýar.

Türkmenistan ilkinji gezek Bütindünýä talyp oýunlaryna örän wekilçilikli düzümini ugrady. Onuň düzümine 117 adam, şol sanda sportuň dokuz görnüşi boýunça—boks, agyr atletika, küşt, tennis, ýeňil atletika, dzýudo, sambo, guşak göreşi, erkin we grek-rim göreşleri boýunça çykyş etjek 83 türgen girdi.


File:Казань арена.jpg|Kazan Arena
File:Kazan-aquatics-palace-b.jpg|Aquatics Palace
File:Центр гребных видов спорта.jpg|Rowing Center
File:Kazan-universiade-village-ne.jpg|Universiade Village
File:Uni2013 medals.jpg|medals
File:Kazan-universiade-opening-arena1.jpg|opening ceremony
File:Kazan-universiade-closing-arena-flags1.jpg|flags of nations
File:Kazan-universiade-opening&closing-tickets_.jpg|tickets on opening, closing
File:Kazan-universiade-tickets_.jpg|tickets on games


## Bellikler


## Sepler
* Resmi web-saýty