open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bagyşla!

Göwnüñ galan ýeri bar bolsa menden,
Yşkyñ oýny geçiren bolsa çenden,
Soramaly wagty soraman senden,
Ykbal sazym çalan bolsam, bagyşla!

Sorag bilen bakan wagtym ýüzüñe,
Gahar-gazap dolan bolsa gözüñe,
Ýürekden syzdyryp aýdan sözüñe,
Yersiz-yere gülen bolsam, bagyşla!

"Bir sen" diyip, saýrap durka dillerim,
Manysyzdyr sensiz geçen günlerim,
Bahar pasly saña bogan güllerim,
Wagtyndan öñ solan bolsa, bagyşla!

Yene saña söýgi getirdi yazym,
Ya sen zalym, ya-da zalym meñ özüm.
Men sebäpkär bolup köldäki gazyñ
Asman sary galan bolsa, bagyşla!

Diñe Alla herki işde penakär,
Özge hiç zat edip bilmez günä kär,
Bu söýgüde bolup özüm günäkär,
Ýuregiñi dilen bolsam, bagyşla!

Meñ mährimi ykbalyña araman,
Gezseñ-de sen päk söýgimi goraman,
Käbir zady señ özüñden soraman,
Ilden sorap bilen bolsam,bagyşla!


Kategoriýa:Türkmen halk edebiýaty
Totemizm:

Umumy ynsan taryhyna şamanizmdən sonra ilkinji gezek Mak Lennan tarapyndan girizilen Tutemizm, Durkheimyň pikrine görä iň ilkinji hem iň ỳönekeỳ düzgün bolan ilkinji urug (obşina) guruluşuna degişlidir.

Bu uruglary düzen ynsanlar biri-biri bilen belli bir garyndaşlyk ỳüpi bilen bagly hasap edilỳär. Ỳöne bu baglylyk gan birligi bilen däl-de eỳsem has özboluşly bir bag bilen, ỳagny diňe belli bir ortak ady göterỳändikleri bilen üpjün bolỳar. Bu at şol bir wagtyň özünde, özlerine aỳratyn baglydygyna ynanylỳan başga bir barlygyň hem adydyr. Bu gatnaşyklar bir garyndaşlyk gatnaşygy bolup, bütin urugy görkezmäge we beỳan etmäge ỳaran barlyga bolsa; Tutem; diỳilỳär.

Urugyň tutemi şol bir wagtyň özünde onuň her bir agzasynyň-da tutemidir. Her ururgyň diňe özüne mahsus bolan belli bir tutemi bardyr. Bir urugyň içindäki iki toparyň aỳry-aỳry tutemi bolup bilmeỳär. Tutem üçin ulanylỳan barlyklar köplenç ỳagdaỳda haỳwanlar we ösümlikler, ylaỳta-da haỳwanlardan ybaratdyr.

Tutem diňe bir at bolman eỳsem bir belgi we simwoldyr. Diňe bir belgi ỳa simwol hem bolman eỳsem belli bir mukaddes barlyk tipidir. Tutem, urug agzalary bilen tutem edip alynan barlygyň arasyndaky bar bolan tüỳs (jöwher) birligi manysyny aňladỳar. Görlüşi ỳaly tutemizm esasan ururg toplumuny suratlandyrỳan bir  simwolyň mukaddesleşmegidir. [türkmeniň tire-taỳpalaryndaky öküz, tana, teke, tilki, turaç ỳaly atlar-da şu döwriň ỳadygärilkleri bolmaly.

Kategoriýa:Din
Türkmen halk edebiýaty

*Ah ganym söygi ine senin.
*Aslynda asylly gözel gyz.
*Aýaly 1 hepdeläp çaga
*Bagyşla!
*Doganlarymy berdiň, Imanly doganlarymyz
*Sözim Bar Saňa

Kategoriýa:Türkmen halk edebiýaty
Ah ganym söygi ine senin

**ah ganym söygi ine senin** zerarly,
heniz-henizlerem ejir çekilyar.
bir jepa öwrülen yigdin duygusy,
gözel jezasyna gurban edilyar.

belli dala belki yigdem günali,
belki gözel gyzam ony halayar.
aralarna haysy şeytan girdika,
ya-da durmuş ikisinem synayar.

yigit entek umyt bilen garaşyar,
gözel gyzyn gelerine bir mahal.
ikisine gözel durmuş yaraşyar,
şeyle gözel sayarsynyz "taçmahal".

ine yene otyryn birje özüm,
ol ullakan marekeden uzakda.
men göwnümde hiç bir zada yok dözüm,
şon üçinem men mydama duzakda.


Kategoriýa:Türkmen halk edebiýaty
Şamanizm

**Şamaniz** —Tutemiz, Animizm we Naturizm elementlerini öz içine alýan ynanç hem däplerdir. Gadymy türkmenleriň uly bir ýeke taňra ynananlygy dogrusynda kesgitleýji maglumat ýok. Hytaý çeşmelerine görä Orta-Azýada döwlet guran ugruglaryň barysynda gök taňry ynanjyna gabat gelýäris. Göktürkmen ýazgylarynda 6-njy we 7-nji asyrlarda gök taňrysyna bolan ynanjyň ösen nusgasyny görýäris we taňry adynyň başga taňrylary goşmadan ýekelikde ulanylandygyna gabat gelýäris. Şol bir wagtyň özünde gök türkmenler hem-de ilkinji uýgur hakanlarynyň döwründe heniz maddi barlyk bolan gök bilen onuň eýesi hasaplanýan ruhy barlyk biri-birinden aýrylmadyk bolsa gerek.

Kaşgarly Mahmyt «taňry »sözüniň düşündirişinde şeýle ýazýar: “Kapyrlar göge «taňry» diýýärler. Şonuň ýaly-da olar beýik bir dag ýa-da uly bir agaç ýaly gözlerine uly görünen her bir zada-da «taňry» diýýärler. Bu sözler irki türkmenlerde Taňry sözüniň görünýän Asman hem-de ;uly barlyk; manysynda gelmegi, maddy barlyk bolan asman bilen uly bir güýjüň (gudratyň) birleşmegini görkezýär. Şu günki şamanist türkmenler-de taňry sözüni irki türkmenlerdäki manysynda ýagny asman sözüniň ýerine ulanýarlar. Gün, aý, ýyldyz, ýyldyrym we ýel bilen bagly ynançlar hem gök taňry bilen gatnaşykdadyr.

Altaýly şamanistler güne and içýärler. Olaryň düşünjesine görä gün ene we aý atadyr. Şamanistleriň ynanjyna görä aý-gün tutulmagynyň sebäbi, günüň hem aýyň erbet ruhlara garşy söweşe girmekleri we kä ýagdaýlarda olaryň bu ruhlaryň tarapyndan tutulup garaňky dünýälere sürgün edilmegidir. Bütin türki dillerinde bu hadysany tutulmak sözi bilen beýan edilmegi, olaryň köne dinleriniň yzyny görkezýär.

Şamanistler aý-gün tutulan wagty, olary erbet ruhlaryň elinden gutarmak ücin uly gykylyk turzup deprek kakýardylar. Şeýle däp hem-de belli munasybet
bilen, ertir irden turup üç gezek güne salam bermek däbi ýaňy ýakynlara çenli türkmenlerde-de saklanyp gelýärdi

Kategoriýa:Din
Dessanlar

Dessan-şygyr bilen kyssanyň garyşyk getirilmeginden düzülen epiki eserdir.

Dessan we dessançylyk türkmen edebiýatyna, halk döredijiligine mahsus janrlaryň biridir. Dessanyň sýujeti, esasan, halk rowaýatlaryndan, ertekilerinden alynýar.

Dessanlar özleriniň häsiýetleri, temasy, ideýa-mazmuny boýunça dürli-dürli bolýar. Türkmen  edebiýatynda "Görogly" eposy, "Ýusup-Ahmet", "Aly beg-Baly beg", "Döwletýar" ýaly dessanlar gahrymançylykly dessanlara, "Leýli-Mejnun", "Zöhre-Tahyr", "Şasenem-Garyp" ýaly eserler yşky-liriki dessanlara, "Nejeboglan" bagşylaryň durmuşyndan ýazylan dessana, "Seýpelmelek-Methaljemal", "Gül-Bilbil", "Gül-Senuber" ýaly dessanlar fantastik dessanlara degiş-lidir.

Dessanlar halk arasynda uly höwes bilen diňlenipdir. Dessany boýdan başa ýerine ýetirýän bagşy-sazandalara dessançylar diýlip-dir.

Dessanlar türkmen bagşylarynyň esasy repertuar çeşmesidir. Dessançy bagşylaryň hataryna türkmeniň belli bagşy-sazandalary Pälwan bagşynyň, Nazar Baganyň, Magtymguly Garlyewiň, Öwülýägulydyr Palta bagşynyň atlaryny tutmak bolar. "Görogly" eposynyň 1941-ýyldaky neşiri Pälwan bagşynyň, "Hüýrlükge-Hemra" dessany bolsa Nazar Baganyň dilinden ýazylyp alyndy.
Matallar

Haýsy-da bolsa bir hadysa ýa-da zada degişli göçme manyda aýdylyp, jogabyny oýlap tapmaly soraga matal diýilýär.

*Agzy gyzyl alamat, içi doly kyýamat, hassa girer sag çykar, bu nähili keramat (tamdyr bilen çörek).
*Agyl doly akja guzy, ertir tursam ýokja guzy (ýyldyz).
*Asty gaty, üsti gaty, arasynda haram eti (pyşdyl).
*Atdan beýik, itden pes (eýer).
*Başy-darak, guýrugy-orak (horaz).
*Bir küýzede iki suw (ýumurtga).
*Bir zadym bar, daşa ursam döwülmeýär, suwa ursam döwülýär (kagyz).
*Daşy-oýunjak, içi-möjek (pile).
*Dona bürenmez, göze görünmez (ses).
*Gara güjük ýatyr-üýrmezek, öýe adam goýbermezek (gulp).
*Gider-geler, ýol almaz (sallançak).
*Eýesinden ýüz görmez, adam hatyryn bilmez (terezi).
*Esetdi, esetdi, çirkin ses etdi (tüpeň).
*Enem-atam bir ýüzük berdi, ýere gömsem çüýremez, gora gömsem tütemez (adam ady).
*Iýmäge heserlije, on bir gat ak donluja (sogan).
*Iki enäniň on ogly, hemmesiniň ady bar (iki eliň on barmagy).
*Iň güýçsüziň güýçlülerden hökmi zor (çaga).
*Kuwwaty-ýel, ölümi-suw (ot).
*Kyrk günlük ömri bar, dört uka emri bar (gurçuk).
*Suwda biter, suwda ýiter (duz).
*Hamy daşynda, tüýi içinde (içmek).
*Ýaş gününde orak ýaly, orta ýaşda çörek ýaly (aý).
*Ýeri ak, tohumy gara; el bilen ekerler, dil bilen orarlar (hat).
Ertekiler

Ertkiler - türkmen halk döredijiliginiň iň gadymy görnüşleriniň biridir.

Ertekilerde, esasan, halkyň bagtly durmuşy, azatlyk ugundaky göreşleri, arzuw-umytlary beýanini tapyp-dyr. Ertekilerde adalat, hakykat hemişe dabaralanýar, açgözlükdir, wagşylykdan üstün çyhylýar.

Ertekiler durmuşy, fantastiki, haýwanlar hakynda ýazylan toparlara bölünýär. Olar, köplenç, "Bir bar eken, bir ýok eken" diýen jümlelerden başlanýar. Ertekilerde halkyň oý-pikiri, dünýägaraýşy, duýgy-düşünjeleri beýan edilýär. Durmuşy ertekilere "Garybyň çerkeze gidişi", "Aýazhan" ýaly ertekiler degişlidir.

Olarda adalatyň, agzybirligiň, dostlugyň, akyl-paýhasyň ýeňilmez güýji görkezilýär.

"Aýazhan" ertekisiniň gahrymany Aýazhan. Ol ýönekeý bir çopan. Özüniň ugurtapyjylygy, akyly bilen ol patyşa bolmaklyga çenli baryp ýetýär. Ýöne ol öz päliniň azmazlygy üçin çarygyny hemişe gözünüň öňünde asdyryp goýýar.

Ayazhanyň şu hereketleri bilen adamynyň hemişe pes pel bolmalydygyny ýatladyp durýar. Fantastik erteklere: döw, ajdarha, peri jadyly hyýaly ýaly zatlar gatnaşýarlar. Oňa "Akpamyk", "Memmetjan", "Garybyň gyzy Güljahan" ýaly ertekiler mysal bolup biler.

Haýwanlar hakyndaky ertekilere "Dört dost", "Aldanan möjek", "Küýze we tilki", "Möjek we guzy" ýaly ertekiler degişlidir. Bu hili ertekilerde haýwanlaryň obrazy arkaly adam durmuşy we hesiýeti ýüze çykarylýar. Ýolbars, gaplaň-ýyrtyjy, tilki-mekir, möjek-açgöz, goýun-pes päl hesiýetleri bilen orta çykýar.

Jadyly ertekilerde adamlar tebigatyň gara güýçlerine garşy göreş alyp barýarlar. Şol göreşlerde adamyň döw, ajdarha, al-arwah, jyn, peri ýaly güýçlerden üstün çykyşy görkezilýär. "Akpamyk" ertekisinde paýhasly sada gyzyň gabat gelen kynçylyklary ýeňmegi başaryşy görkezilýär. Akpamyk doganlaryny tapýar, olaryň hormatyna mynasyp bolýar.Doganlaryny döwler öldürensoňlar, ahy-nala çekip oturmaýar, haý diýmän, agalaryny direltmegiň ugruna çykýar. Görip gelnejeleri ony agyr güne sezewar edýärler. Akpamyk şonda-da adalata umytsyz bolmaýar. Päk ýüreklilik, hoşniýetlilik bilen zalymlyk, ejize ganymlyk, göriplik jezalandyrylýar. Adalat üstün çykýar.

Ertekide haýwanlaryň adam dilinde geplemekleri, döwüň kellesiniň kesilenden son, köp bolup gelmegi, akmaýanyň kömegi bilen ölen doganlar direlýär... Bularyň hemmesi täsin, durmuşda bolmaýan jadyly zatlardyr.

Ertekiler mazmun taýdan baý, halk fantaziýasynyň ajaýyp nagyşlaryny özünde jemleýändigi üçin mynasyp orunlaryň birini eýeleýär. Ertekiler halkyň özboluşly taryhydyr. Ertekiler diňe göwün açmak hyzmatyny ýerine ýetirmek bilen çäklenipdir. Ol halkyň durmuşynda möhüm akyl ýetirijilik, özboluşly ylym-bilim bolup hyzmat etmek wezipesini ýerine ýetiripdir. Ertekilerdäki wakalar -bu durmuş hadysalaryny ýüzlerçe ýyllaryň dowamynda edilen gözegçilikleriň, garaýyşlaryň netijesidir.
Kary

Kurhan okamak üçin dini medreselerden ýörite rugsat edilen şahslara “Kary” diýlipdir. Kary arap dilinde okyjy diýmekdir.

Etrek-Gürgen türkmenleriniň arasynda çagalary doga ýa-da saý-sebäp boýunça gözi nahoşlap görmekden mahrum bolanda, olary diňe mesjit-medrese-hüjrelere bagyşlapdyrlar. Olar sapakda hemişe oturyp kurhany ýatlapdyrlar. Olar kurhany boýdan baş owazly kara’at edipdirler.

Şonuň üçin Eýranda karylaryň ep-eslisi görmekden mahrumdyrlar. Elbetde bu däp Muhammet Pygamberiň döwründen bäri bolup durupdyr. Sebäbi, Muhammet Pygamberiň ýazuw sowady bolmany üçin wagyz bolup inýän aýa-süreleri öz ýanyndaky hemişe saklaýan ýörite karylaryna ýat tutdyrypdyr. Sebäbi, öňde belläp geçşimiz ýaly ol döwürde Hijaz arabystanda sowatly adam bolmandyr.

Häzirki döwürde Türkmensährada belli-belli karylar meşhurdyrlar. Hojanepes etrabyndan Gorukly Kary çükgän (ol 1986-nji ýylda Päkistanda geçirilen konkursda dünýä meşhur arap karysy Abdylseýit (Abdulbasit) bilen konkurensiýada deň çykyşyp uly orny eýelän karylaryň biridir.)

Ýene-de atasy Buharada okuwyny tamamlap gelen Bäşýuwsgaly belli Hajyberdi Kary Iri, AkmAt Kary, Aky Kary Kelteýi Bendertürkmen şäherinden, Nurjan Kary Akgamyşdan, Arazgeldi Kary Arapsent obadan, Annamuhammet Kary Kötügy Sallah obasyndan,... ş.m. belli-belli karylar bar.
Işan

**Işan** —Nagyşbendiniýe tarykatyň sopy wekillerine “Işan” diýipdirler. Işanlar sopyçylyk bilen meşgullanyp dini däpleri we sünnetleri berjaý edýärler. Olar Türkmensährada hormatly şahsyýetler hasaplanýar. Hepdäniň her penşembe we jumga günleri ylahyýet ylymlaryny öwrenmek üçin mesjitlere ýygnanyşýarlar.

Işanlar her gije ýassy namazy okanlaryndan soň ýygnanyşyp sopyçylyk tarykatyny berjaý edýärler. Kä halatlarda türkmenler olara tebiplik derejesine çenli ynanypdyrlar. Çagalar näköklän mahallarynda işanlaryň ýanyna alyp baryp näkök çaga dem saldyrypdyrlar. Olar keramatly adam hökmünde saýlanypdyrlar. Günorta-Günbatar türkmenleriň arasynda işanlar hakda dürli rowaýatlar hem aýdylýar. Çaga dogurup bilmeýän durmuşly maşgalalar olara ýykylmagy bilen şypa tapan az bolmandyr.

Türkmenler işan we öwlatlar aradan çykandan soň jaýlanlarynda üstüne günmez dikeldip mowzeleý gurmak däbi bilen olary hormatlapdyrlar. Türkmen zenan maşgalalary oňa zyýarata gidipdirler. Rowaýatlaryň arasynda Kümüsdepe-Esenguly etraplarynda ýaşap geçen Berdijepbar işan hakda aýdylan rowaýat has gyzyklydyr. Ol etraplaryň ýaşaýjylary deňiz gyrasynda ýaşaýandyklary üçin deňiz söwdasy bilen meşgullanypdyrlar.

Günlerde bir gün türkmen täjirleriniň nawlary deňziň ortasynda suwlap gark boljak halatynda, olar Berdijepbar işanyň adyndan nazr aýdyp sygynypdyrlar. Şeýle howuply ýagdaýda nawyň döwülen ýeri birden-ikä beslenip gidiberipdir. Nawçylar gark bolmakdan halas bolup, deňziň gyrasyna çykypdyrlar. Henizlere çenli bir adam howply ýagdaýa duçar bolanda “Ýa Berdijepbar işan!” -diýip oňa sygynýarlar.

Häzir onuň nebereleri Esenguly etrabynda ýaşaýarlar. -Şeýle işanlaryň arasynda Ketde Pir Işan (Işan kaka, asly Hywa Buharaly türkmen Hojanepes etrabynda ýaşap ýaňy ýakynda dünýäden gaýdýar.), Gara Işan, Ata Işan (Beýik akyldarymyz Magtymguly Pyragynyň nebereleri), Posalak Işan (Asly Balkanly belli Gara Işanyň ogly), Ak Işan, Hakberdi Işan ... ýaly işanlar halk arasynda belli özüni tanadan keramatly adam bolupdyrlar. "Işanlara barsaň iş hem bar aş hem bar" - nakyl

## Çeşme

Kategoriýa:Sopy
Erih Mariýa Remark

**Erih Mariýa Remark** (1898-1970)

Erih Mariýa Remark (22. 06. 1898, Osnabrýuk – 25. 09. 1970 (72 ýaş), Likarno, Şwesariýa) – nemes ýazyjsy. Günbatardaky «Ýitirilen nesil» diýip atlandyrylan edebiýatyň görnükli wekili. Birinji jahan urşuna gatnaşyjy. Eserlerinde uruş ýowuzlyklary, 2-nji jahan urşy ýyllary we ondan soňky döwürdäki durmuşy, faşizmiň elhenç keşbini, ruhy taýdan ezilen, özüni jemgyýetden daşlaşan diýip duýýan kişileriň ykbaly suratlandyrylan: «Günbatar frontda hiç hili özgeriş ýok» (1929) eseri üçin gitlerçiler Remarky nemes raýatlygyndan mahrum edýärler. 1932-nji ýyldan emigrant bolup ýaşaýar. 
Uruşda ruhy taýdan şikeslenen nesliň gorkunç durmuşy «Gaýtmak» (1931) romanynyň esasy mazmunyny emele getirýär. «Üç dost» (1938), «Ýeňiş derwezesi», (1946), «Durmuş ýalyny» (1952), «Ölüm we ýaşaýyş döwri» (1954), «Gara heýkel» (1956), «Asman hiç hili söýgülini bilmeýär» (1961), «Lissabondaky gije» (1963), «Jennetdäki saýalar» (1971) we başga eserleriň ýazarydyr. 
Görnükli nemes ýazyjysy, Günbatardaky «Ýitirilen nesil» diýip atlandyrylan edebiýatyň beýik wekili Erih Mariýa Remarkyň iň meşhur eseri – «Üç dost» romany näçe nesiller üçin söýgüli hasaplanyldy. 70-ýyllarda Erih Mariýa Remarkyň edil şu we beýleki eserlerini ele salmak üçin kitaphonlar kitap dükanlaryna aýlap nobata durýardylar.

Sitatalar:
- Kim saklamakçy bolsa – şol ýitirýär. Kim ýylgyryp goýbermekçi bolsa – şonuň özüni saklamaga çalyşýarlar. («Asman hiç hili söýgülini bilmeýär»).
- Men gidemok, Klerfe. Ýöne kä wagt men ýok. («Asman hiç hili söýgülini bilmeýär»).
- Hemme zat seniň özüňe bagly ahyryn, ähli zada nähili seredýändigiňe bagly. («Asman hiç hili söýgülini bilmeýär»).
- Görgüli – bu mundan beýläk hiç zady islemeýän adam. («Jennetdäki saýalar»).
-  Aýaly hemmäniň göz öňünde çendenaşa öwýän erkek agzy suwly uly iti ýatladýar. («Jennetdäki saýalar»). 
- Goý biziň çagalarymyzyň baý ata-enesi bolsun! («Üç dost»).
- Häzirki döwrüň ýaşlary nähili geň. Geçmişi ýigrenýäňiz, häzirki wagty kemsidýäňiz, a geljegiň size parhy ýok. Munuň gowy zadyň üstünden eltjegi gümana. («Üç dost»).

Kategoriýa:Nemes edebiýaty
A Pobra do Caramiñal

**A Pobra do Caramiñal** ispaniyanyn Galicia welaýatyndaky munisipalitetdyr. A Coruña provinsiýasyna gyrýar. Meydany – 34&nbsp;km2. Ilaty sany – 9858 adam (2010).
## Linkler
* Rasmiý saýt
* Diputación de A Coruña: Municipio de Puebla del Caramiñal 
* A Pobra do Caramiñal

Kategoriýa:Ispaniýa şeherleri
Lekhwiya SC

**Lekhwiya SC ** hazirki wagtda Qatar Ýuldyzlar Ligada basleşige dowam edyar.

Kategoriýa:Qatarda Futbol
Bordeaux

**Bordeaux** (), — Fransiýanyň günorta-günbätar böleginde ýerleşýän şäher.

Kategoriýa:Fransiýa
Tallin

**Tallin** — Estoniýanyñ paýtagty we merkezy.   

Kategoriýa:Paýtagtlar
Kategoriýa:Ýewropa döwletleriniň paýtagtlary
Kategoriýa:Estoniýa
Guam

thumbnail|Guam Milli uniwersitety
**Guam** (, çamorro dili *Guåhån*) —  Ýuwaş okeanynyň içinde, Awstraliýa we Ýaponiýa aralarynda, Filippinler bolsa gündogarynda ýerleşýän adalardan ybarat toprakdyr. Guam Amerikanyň Birleşen Ştatlaryň degişli aýra-awtonomiki dolandyrylýan döwletdir.

Guamyň resmi dili iňlisçe. Dini katolik hristianlykdyr. Ilaty jemi 180 müň adam töwerekdir. Ýyllyk adam başyna düşýän girdeýjisi 21 müň $. Ykdysadyýetyň esasy syýahat we ulag sektorlaryna degişli. Adada häzir esasy Amerikanyň howa we deňiz portlary, bazalary ýerleşýär. Guam topraklarynyň üçden biri ABŞ Ýaragly Güýçlerine degişlidir.

Guam adasy ABŞ-dan 7800&nbsp;km. uzaklykda ýerleşýär. Aziýa we Awstraliýa kontinentine has ýakyndyr.

## Daşarky çykgytlar
* Guam Hökümetiň resmi web-sahypasy 

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:Iňlis dilinde gürleýän ýurtlar we territoriýalar
Kategoriýa:Ada döwletleri
Buluçlar

**Buluçlar** — Päkistanda, Eýranda we Owganystanda köpçülikleýin ýaşayan halkdyr. Dilleri Hind-ýewropa dil maşgalasyna degişli. Buluç diline iň ýakyn dil kürt dilidir. Eýran Yslam Respublikasynda Sistan, Bulujystan we Kirman welaýatlarynda gi[den ýaşaýarlar.

## Salgylanmalar


## Daşarky çykgytlar
* Unrepresented Nations and Peoples Organization : West Balochistan 

Kategoriýa:Halklar
Kategoriýa:Ýranda ýaşayan ilatlar
Marek Grechuta

**Marek Michał Grechuta** (10.12.1945 - 09.10.2006) Polşanyň aýdymçy we şahyr.

Kategoriýa:Aýdymçylar
Boğaziçi Uniwersitedi

Boğaziçi uniwersiteti (Türkçe ady:Boğaziçi Üniversitesi), Türkiye respublikasynyn Stambul şäherinde ÿerleşyän döwlet hemaÿasyndaky uniwersitetidir. Uniwersitet diňe bir Türkiyede däl,eÿsem bütin dünÿäde ad abraÿy yokary bolan bir guramadyr. Uniwersitet 2015-nji yylda www.timeshighereducation.co.uk we Thomas Reuters yaly garaşsyz derejelendirme guramalary tarapyndan Dunyanin in gowy 139-njy uniwersiteti saylanandyr.

## Taryhy
Uniwersitediň taryhy 1863 ÿylynda Amerikanyň Birleşen ştatlaryndan bolan işewür adamlar tarapynda Osmanly İmperatorlygynda düÿbi tutulan Robert Collegedan başlaÿandyr. 1971 ÿylyna çenli "Colleage" ady bilen okuw beren hususy Robert College, 1971 ÿylyndan soňra "Bosfor uniwersiteti" ady bilen dowam edyar we Türkiÿe respublikasynyň Bilim minstirliginiň hemaÿasyna giryär
.http://www.boun.edu.tr/en-US/Content/About_BU/History  
* Kampusleri
# South Campus (Günorta Kampusu)-Bebek.Beşiktaş etraby/Stambul
# North Campus (Demirgazyk Kampusu)-Bebek.Beşiktaş etraby/Stambul
# Hisar Campus ( Hisar Kampusu)-Bebek.Beşiktaş etraby/Stambul
# Uçaksavar Campus (Uçaksavar Kampusu)-Etiler.Beşiktaş etraby/Stambul
# Sarıtepe Campus (Sarytepe Kampusu)- Kilyos. Sayÿer etraby/ Stambul
# Kandilli Campus (Kandilli Kampusu)- Çengelköÿ. Üsküdar etraby/ Stambul http://www.boun.edu.tr/en-US/Content/About_BU/Campuses 
* Fakultedleri http://www.boun.edu.tr/en-US/Content/Academic/Faculties_Schools_and_Graduate_Institutes
* Mugallymçylyk Fakulteti ugyrlary
# Kompÿuter we kompÿuter tehnologiÿalryny öwrediş mugallymçylygy
# Okuw bilimleri mugallymçylygy
# Başlangyç klass mugallymçylygy
# Matematika mugallymçylygy
# Daşary ÿurt dilleri mugallymçylygy
* Tebigy bilimleri we Edebiÿat Fakulteti ugyrlary
# Günbatar dilleri we Edebiÿaty
# Terjimeçilik
# Dilleri öwreniş bilimi
# Filasofiÿa
# Fizika
# Himiÿa
# Matematika
# Molekulÿar biologiÿa we genetika
# Psihologiÿa
# Sosÿologiÿa
# Taryh
# Türk dili we Edebiÿat

* Ykdysadyÿet we Dolandyryş bilimleri fakulteti ugurlary
# Ykdysadyÿet
# Dolandyryş
# Syÿasat bili we Halkara gatnaşyklar
* İnźinerlik fakulteti ugurlary
# Kompÿuter İnźinerlik
# Elektirik we Elektronika İnźinerlik
# Senagat İnźinerlik
# Gurlyşyk İnźinerlik
# Himiÿa İnźinerlik
# Mehanika İnźinerlik
 
* Uýgulamaly Bilimleri ÿokary okuwy ugyrlary
# Turizmm
# Halkara Söwda
# Dolandyryş Bilimleri Sistemasy
* Daşary ÿurt dilleri ÿokary okuwy ugyrlary
# Nemisçe, Fransuzça, İspanÿaça sapaklary
# Ÿokary iñlisçe sapaklary
# İñlisçe taÿÿarlyk sapaklary

Kategoriýa:Talyplar
Kategoriýa:Uniwersited
Kategoriýa:Ÿokary okuw jaÿlary
Triton

**Triton** — Neptun planetasynyň 1-njy hemrasy. Neptundan 356000&nbsp;km uzaklykda hereket edip, bir aýlawy 5876 günde tamamlaýar.
Ol ters ugra hereket edýär. Onuň diametri 4000&nbsp;km (Aýdan uly), üsti daşlyk bolup, hereket edýän tekizligi, merkezi planetanyň ekwatoryna 23。gyşyk. Ol 1946-njy ýylda U. Lassel tarapyndan açylýar.

## Salgylanma
*"Syrly Älem"* H. Melaýew. Aşgabat. Ylym 2004. 190-sah.

Kategoriýa:Astronomiýa
Kategoriýa:Astronomik obýektler
Kategoriýa:Planeta ulgamlary
Kategoriýa:Bilim
Sting

Sting (türkmençe: stiiñ), doly iñlisçe ady Gordon Matthew Thomas Sumner bolan Angilýaly aýdymçydyr. Sting 1951 nji ýylda Angilŷanyñ Wallsend, North Tyneside, Tyne and Wear diŷen ÿerinde dünÿa gelÿär. Ol rok, jaz, klassika, new-age we worldbeat ÿaly aÿdym şekilleride aÿdym aÿdÿandyr. Öz başyna aÿdym aÿtmazdan öñ, Sting The Police grupbasynyñ agzalaryndan biridir(1977-83). Bir gezekki konsertinde Sting sary we gara eginbaş(bal ary reñkleri) geÿinip çykÿar we şol gün bal arylary halaÿandygyny aÿdÿar, şondan soñra lakamy Sting ÿagny iñlisçede "bal arysynyñ iññesi" manysyna gelyan at, bolup galyar.
*  Meşgurlyk gazanan aÿdymlarynyň käbirleri
#  "Fragile" 
#  "Shape of my Heart"
#  "Brand New Day"
#  "Thousand Years"
#  "Englishman in New York"
#  "Desert Rose"

Kategoriýa:Aÿdymçy
Kategoriýa:Aÿdym
WhatsApp

WhatsApp( türkmençe okalyşy: wats app) internet arkaly sensorly(akylly) telefonlarda tiz habarlaşmak üçin ulanylÿan sosÿal mediÿa aplikasÿonasydyr. Bu sosÿal ulgam arkaly sizde kontakty we WhatsApp hasaby bolan dostyñyza ÿada başga bir ulanyja tiz wagtda surat, wideo, ulanÿan mekanyñ we her hili awdiÿo sms'leri ugrady bolÿandyr. WhatsApp häzirlikçe diñeje iOS,Android,BlackBerry OS,BlackBerry 10, Windows Phone, Nokia Series 40,Symbian we Tizen ÿaly ulgamlarda ulanylyp bilinÿändir.
* Taryhy
WhatsApp Korporasiÿasy 2009-njy ÿylda Brian Acton we Jan Koum atly 2 sany öñki Yahoo! işgärleri tarapyndan gurulandyr. 2015-nji ÿylyñ ÿanbar aÿynda 800 milÿon ulanyjysy bolan WhatsApp, 19 fewral 2014-nji ÿylda başga bir sosÿal mediÿa ulgamy Facebook tarapyndan satyn alynÿar.

Kategoriýa:Tehnologiÿa
Kategoriýa:Sosial ulgamlar
Wladimir Putin

thumb|Putin 2017-nji ýylda
**Wladimir Wladimirowiç Putin** (Rusça doly ady: *Влади́мир Влади́мирович Пу́тин*) Russiýa Federasiýasynyň şu wagtky Prezidentidir. Putin 7-nji Oktýabr 1952-de Sowýet Soýuzynyň Leningrad şäherinde Dünýa gelýär. Ol 1999-2000 we 2008-2012 ýyllary arasynda RF-nyň Premýer Ministri bolandyr. 2000-2008 (1-nji gezek Prezidentlik döwri) we 2015-nji ýylyň 7-nji maý aýynda bolsa 2-nji gezek Prezident wezipesine saýlanandyr. Bulardan daşary Putin, Birleşen Russiýa Partiýasynyň başlygy wezipesinde hem işländir.

## Syýasy durmuşy
Boris Ýelsiniň Birleşen Russiýa Partiýasyna goşulmazyndan öň Putin 16 ýyl boyunça KGB-de Uly Leýtenant wezipesinde işländir. 1991-nji ýylda öz dogulan ýeri Sankt-Peteburgda syýasata başlaýan Putin, 1996-da Moskwada göçüp barýar we Ýelsiniň partiýasynda tiz wagtda ýokary wezipelere gelmegi başarýar. 1999-njy ýylda Ýelsiniň garaşylmadyk ýagdaýda syýasatdan aýrylmagy netijesinde Putin, geçiji hökümetde "wagtlaýynça doladyryjy prezident" wezipesine başlaýar. 2000-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Putin Russiýa Federsiýaynyň prezidenti wezipesine saýlanýar. 2004-nji ýyldaky prezident saýlawlarynda Putin Russiýa Federsiýaynyň prezidenti wezipesine 2-nji gezek saýlanýar. 2008-nji ýylda Russiýa Federasiýasynyň Konstitusiýasynyň 2 gezek prezident saýlanma kodeksine laýyklykda täzeden prezident saýlawlaryna gatnaşmaýar we Przidentligi öz partiýasy Birleşen Russiýadan Dmitri Medwedew gazanýandyr. Putin 2008-2012 ýyllary arasynda RF-niň premiýer ministri bolýar we 2011-nji ýylda "2 gezek prezident saýlanma" kodeksini Konstitusiýadan aýyrýar we 2012-nji ýylda 3-nji gezek Birleşen Russiýa Partiýasyndan prezidentlige saýlanýar.

## Putin döwüründe Russiýa ekonomiýasy
1999-2008-nji ýyllar arasynda RF-niň ekonomiýasy 2,5 esse ulalýar, işgärleriň aýlyklary 3 esse artýar, işsizlik we garyplyk bu döwürden öňki wagt bilen garşylaşdyrdygymyzda 2 esse azalýar. 2014-15 ýyllaryndaky Krym RF-ýe baglama we Dünýa Nebit krizisini göz öňünde tutmasak, Putin wagtynda RF-niň kişi başyna düşýän girdejisi 72% artandyr. Elbetde bulardan daşaryda RF-niň tebigy baýlyklary we Soýuz wagtyndan galan söweş tehnologiýalaryny dogry wagtda we dogry ýerde ulanmagy başaran Putin, RF-yi 15 ýylyň içinde täzeden bütin Dünýade syýasy taýdan sözi geçýan sanaglyja döwletleriň hataryna getirendir.

Kategoriýa:Prezident
Kategoriýa:Syýasatçylar
Kategoriýa:Liderler
Rejep Taýýyp Erdogan

thumb
**Rejep Taýýyp Erdogan**  () 1954-nji ýylyň fewral aýynyň 26-na Ystanbul şäheriniň Beýogly etrabynyň Kasympaşa diýen ýerinde eneden bolýar. Şu wagt Erdogan, Türkiýe Respublikasynyň 12-nji Prezidentidir. 2003-2014 ýyllar arasynda Türkiýäniň baş bakany wezipesinde işleýär. Taýýyp Erdogan 1994-98 ýyllary arasynda Ystanbul şäheriniň häkimi wezipesinde işleýär. 2001-de ýüze çykan syýasy krizisden soňra gurulan Adalat we Galkynyş Partiýasynyň başlygy wezipesini 2014-nji ýylyň awgust aýynda Prezidentlige saýlanýança dowam edýär. Adalat we Galkynyş Partiýasy Erdogan liderliginde 2002,2007 we 2011 Respubilika saýlawlarynda 1-nji partiýa bolup çykýar we ministirler kabineti gurýandyrlar.
* Syýasy geçmişi
Erdogan 1970-nji ýyllarda Türkiýede bar bolan "Yslamçy" partiýa bolan Milli Gutylyş Partiýasynda () (1972-1981) syýasy durmyşyna başlaýar. Bu partiýa 1980-nji ýyldaky harby rewelusiýada ýapylanyndan soňra 1983-1998 ýyllar arasynda Refah Partiýasynda, bu partiýa gadagan edileninden soňra, 1998-2001 ýyllar arasynda bolsa Fazilýet Partiýasynda syýasata dowam edýär.

2021-nji ýylyň 27-nji Noyabrynda Türkmenistanda syýahat etdi

Aýaly Emine Erdogan we 4 çagasy bardyr

Kategoriýa:Turkiýäniň Prezidentleri
Duşanbe

**Duşanbe** — Täjigistanyň paýtagty.
Şäheriň ady pars dilinde duşenbe diýmekdir. Bu adyň gelip çykyşy, bu şäheriň her duşenbe güni bazar gurulýan obanyň ösmegi netijesinde ýüze çykmagy bilen baglanyşyklydyr.
Täjigistanyň iň uly şäheri (2020-nji ýylda ilaty - 863,4 müň adam)

## Suratlar

250px

250px

250px

250px

250px

250px

Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary

## Salgylanmalar

* Akçalı, Pınar (2014). Türk Dünyası Başkentleri. ISBN 978-9944-237-25-3
Kuala Lumpur

**Kuala Lumpur** — Malaýziýanyň paýtagty.
Ýurduň möhüm ykdysady, söwda-maliýe we syýasy merkezi. Federal paýtagt sebitiniň dolandyryş merkezi. Malakka adanyň günorta-günbatar böleginde, daglar bilen gurşalan ajaýyp jülgede, Klang we Gombak derýalarynyň goşulyşýan ýerinde ýerleşýär. Howa tropiki musson, çygly howa (degişlilikde çyglylyk 96% -e çenli), ýokary ýagyş (ýylda ortaça 2440 mm) we ýylyň dowamynda ýokary temperatura (ortaça ýyllyk temperatura 28.2 °). Ilaty 1,3 million. adam (2000ý).

Kuala-Lumpur XIX asyryň 80-nji ýyllarynda gala gazylyp alynýan obalaryň ýerinde guruldy. 1880-nji ýyldan bäri Salangor soltanlygynyň paýtagty bolup gelýär. 1896-njy ýyldan bäri federasiýa edilen Malaýziýa soltanlarynyň dolandyryş merkezi. 1946-njy ýyldan bäri Iňlis koloniýasy Malaýýa Bileleşiginiň merkezi, 1984-nji ýyldan bäri Malaýýa Federasiýasynyň (Malaýýa) merkezi. Garaşsyz Malaýýa Federasiýasy, 1957-nji ýylyň awgustyndan bäri, 1963-nji ýyldan bäri Malaýziýa Federasiýasynyň paýtagty.

Kuala-Lumpur möhüm transport merkezidir. Aeroport halkara ähmiýetine eýe. Kuala-Lumpur, Malakka bogazyndaky Port Suetten şäherine awtoulag ýoly bilen birleşýär. Möhüm söwda we paýlaýyş nokady, dag-magdan we oba hojalygynyň merkezi. Dokma, elektrik in engineeringenerçiligi, maşyn gurluşygy, azyk, himiýa, sement, agaç işläp bejermek, metal işläp bejermek, demir ýol enjamlaryny öndürmek, awtoulag ýygnamak kärhanalary bar. Tehnologiýa uniwersiteti, Malaýziýa uniwersiteti, Milli muzeý, kitaphanalar bar. 
thumb|Kuala-Lumpur şäheri|300px

Döwlet dolandyryş binalary, söwda firmalary we iri banklar şäheriň merkezinde ýerleşýär. Binagärlik ýadygärlikleriniň arasynda metjit, Mariammam ybadathanasy we beýlekiler saklanyp galypdyr.

##### Salgylanmalar
Kuala-Lumpur şähriniň resmi websaýty 
* Kuala-Lumpur Şäheri hakynda maglumat 
Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary
Doha

thumb

**Al-Doha** (Arabça: الدوحة) — Kataryň paýtagty.

Al-Doha Kataryň paýtagty . Arap ýarym adasynda, Pars aýlagynyň kenarynda ýerleşýär. Katar ýarym adanyň gündogar kenarýakasyndaky uly port. Ilaty 410,000 adam. Möhüm söwda merkezi. 
Metallurgiýa, sement, mebel, gurluşyk materiallary, halylar, azyk önümleri, dökünler, ýylylyk elektrik bekedi, halkara howa menzili, köp metjit we mekdep we uniwersitet öndürýän kiçi kärhanalar bar. Balyk deňizden tutulýar, merjen alynýar.

Şäherde Katar uniwersiteti we HEC Paris mekdebiniň şäherçesi ýerleşýär.

Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary
Samsung

**Samsung**, düÿbi Samsung Town, Seoul, Günorta Koreÿa Respublikasynda bolan tehnologiÿa önümlerini öndürÿän halkara kompaniÿadyr. Samsung 1938-nji ÿylda  Lee Byung-chul tarapyndan söwda kompaniÿasyhökmünde gurulandyr, yöne wagtyñ geçmegi bilen Samsung söwdadan daşary dürli-dürli(dokma senagaty, birža, gurlyşyk senagaty we ş.m) önümleri öndürmäne başlayar.Samsung 1960-njy ÿyllaryñ soñlaryna dogry tehnologiÿa we elektronika önümlerini öndürmäne başlayandyr. Samsung kompaniÿasynyñ birnäçe firmalary bardyr.Olaryñ arasynda iñ ulusy Samsung Elektronika(Samsung Electronics) Dünÿäniñ iñ uly 4-nji elektronika we habarlaşma tehnologiÿalaryny öndürÿän firmasydyr, Samsung Agyr Senagat (Samsung Heavy Industries) firmasy Dünÿäniñ iñ uly 2-nji gämi gurlyşyk firmasydyr, Samsung İnženerlik we Samsung Gurlyşyk(Samsung Engineering we Samsung C&T) bolsa Dünÿäniñ öñde baryjy gurlyşyk firmalary arasyndadyr(2012), Samsung Strahowaniýa( Samsung Life Insurance) bolsa Dünÿäde iñ uly 14-nji strahowaniÿa firmasydyr.

## G.Koreÿa ekonomiÿasyna goşandy
Samsung, Günorta Koreÿanyñ ekonomiÿasyna we galkynyşyna ägirt uly goşantlary bardyr. Sebäbi G.Koreÿanyñ eksport etÿän önümleriniñ 5 de 1-i Samsung Kompaniÿasynyñ önümleridir. Gysgaça Samsung Kompaniÿasynyñ girdejisi G.Koreÿanyñ ÿyllyk milli girdejisiniñ 17%-ne barabardyr.

## Etimologiÿa
Samsung sözi Koreÿa dilinde "üç ÿyldyz" manysyna gelÿändir. "Üç" sany Koreÿa taryhynda "ulylygyñ we güçli bolmagyñ" alamatydyr.

## Elektronika
2012-nji ÿylda Samsung Dünÿäniñ iñ köp öÿjükli telefon satÿan firmasy bolmagy Nokiadan alÿandyr. "Galaxy" öÿjükli telefon seriÿasy şu wagt Samsungyñ iñ meşgur önümidir.

Kategoriýa:Elektronika
Kategoriýa:Tehnologiÿa
Kategoriýa:Telefon
Kategoriýa:Kompÿuter
GRE

Dünÿäde unwersitedi gutaran talyplaryñ bilim derejelerini kesgitleÿän synagdyr(egzamyn). Egzamyndan alynan bal bilen ABŞ-niñ we Dünÿäniñ köp yerindäki uniwersitedleriñ aspirantura yada doktorontura programmalaryna kabul alynyp bilinÿändir. Egzamyn birinji gezek 1949-njy ÿylda ETS tarapyndan başladylÿar we egzamynda jemi 6 aÿry bölüm bardyr. Egzamynyñ magsady talyplaryñ iñlisçe sözlü bilimini, matematika bilimini, iñliçe düzme ÿazma bilimini( 2 aÿry düzme bardyr) we eksperimental bilimini barlamakdyr.
* Egzamynyñ mazmuny
Egzamynda 6 bölüm bardyr. 1.Bölümde iñlis dilinde analitika düzme yazmak(analytical writing section) bardyr. Mundan soñky bölümler bolsa 2 sany iñlisçe sözlü bölüm(verbal reasoning sections), 2 sany matematika synagy bölümi( quantitative reasoning sections) we talybyñ islegine görä eksperimental(experimental ) yada gözleg we barlag(research section) bölümlerinde birini çözmelidir.
* Egzamyn barada
GRE egzamyny jemi 3 sagat 45 minut dowam edÿär we 185-195$ dollar arasynda(egzamyn bahasy käbir ÿurtlarda üÿtgeÿär) egzamyna girmek üçin pul tölemelidir.
http://www.ets.org/gre

Kategoriýa:Egzamynlar
Kategoriýa:Halkara derejeli egzamynlar
Kategoriýa:Talyplar
UEFA Çempiÿonlar Ligasy

**UEFA Çempiÿonlar Ligasy** *([[Iňlisçe|iñlisçe]] doly ady: UEFA Champions League)*, gysgaça *Çempiÿonlar Ligasy*, UEFA(*Ÿewropa Futbol Assosasiÿalary Birleşigi*) tarapyndan her ÿyl Ýewropada çempiÿon bolan  ÿada käbir ÿurtlaryñ 2-nji we 3-nji bolan komandolary arasynda gurnalÿan ligadyr. Bu Liga şu wagt Ÿewropa we bütin Dünÿäde iñ abraÿly Ligadyr.

## Taryhy
Liga 1955-1992 ÿyllarynda  UEFA Ÿewropa Çempiÿonlary Kubogy diÿilip atlandyrylÿardy. Şol ÿyldan soñ UEFA Çempiÿonlar Ligasy diÿip atlandyrylÿar. 1992-nji ÿyla çenli diñeje Ÿewropa ÿurtlary çempiÿon komandolary gatnaşyp bilÿärdi we ÿeñilişe sezewar bolan komando bolsa  Çempiÿonlary Kubogy bilen hoşlaşÿardy. 1992-nji ÿyldan soñra Liga bolÿar we grupbada iñ köp açkony alan komando grupbadan çykyp, 1/8,1/4 we 1/2 finalleri oÿnaÿar.

## Çempiÿon klublar

## Maksatlary sany

## HEM
*Futbol
Türkmenistanda Bank Ulgamy

**Türkmenistanda Bank Ulgamy**. 2010-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna Türkmenistanyň çäginde eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli 11 sany banklar öz işjeňligini alyp barýarlar, olaryň 6-sy döwlet täjirçilik banklary(DTB), 3-si paýdarlar täjirçilik banklary(PTB), 2-si daşary ýurt maýasy 100% bolan daşary ýurt banklarynyň(Germaniÿanyñ Doýçebankyň(Deutsche Bank) we Kommersbankyň(Commerzbank) bölümi.
* Banklar barada
Bank edaralary tarapyndan müşderilere edilýän hyzmatlar esasanam şahamçalaryň we wekillikleriň giň gerimi arkaly amala aşyrylýar. 2009-njy ýylyň dowamynda olaryň sany artmagyny dowam edip, şu günki günde Türkmenistanyň çäginde täjirçilik banklarynyň 128 sany şahamçasy we 408 sany gulluklary hereket edýär. Şahamçalaryň has giň gerimi "Daýhanbank" we "Türkmenistan" DTB-na degişlidir. Bank edaralaryň işgärleriniň sany 5.908 adamdan ybarat bolup, olar 1.353.554 müşderlerä hyzmat edýärler.
* Banklaryň umumy hususy maýasy
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi banky bank ulgamynyň maýasynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli syýasatyny dowam etdi. Netijede, banklaryň umumy hususy maýasy 11,6% köpelip, 520,6 mln.manada deň boldy.
* Türkmenistanyň banklary

   -PTB-paýdarlar täjirçilik banky
   -DTB-döwlet täjirçilik banky
* Türkmenistanyň Merkezi banky we bank ulgamy
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bank ulgamynyň gelejekgi ösüşini, şeýle hem netijeliligini we durnuklylygyny ýokarlandyrmaklygy üpjün edýan baş ýorelgesiniň ugurlary şu aşakdakylar bolup durýar:
# bankyň müşderileri üçin has amatly we oňaýly şertleriň döredilmegi, çeýe ýygym syýasatyny alyp barmak we iň täze maliýe tehnologiýalary ulanmak,
# 
# karzlaşdyrmagyň, şol sanda korporatiw müşderileri karzlaşdyrmagyň mehanizmini;
# 
# bankyň aktiwleriniň we pasiwleriniň çeýe dolandyryş ulgamyny, işgärleriň hünärmenlik derejesiniň ýokarlanmagyny, hödürlenýän bank hyzmatlarynyň sanawynyň täzelenmegini we giňelmegini özgertmek;
# 
# ipoteka karzlaşdyrmanyň, şol sanda oba ýerlerinde, şeýle hem etrap merkezlerinde, şäherlerde we şäherçelerde alnyp barylýan gurluşyk işleriniň depginini artdyrmak arkaly, göwrümini artdyrmak,
# 
# bank töwekgelçiliklerini dolandyrmak ulgamyny kämilleşdirmeklige gönükdirilen içki gözegçiligiň ornuny özgertmek we giňelmek, şol sanda jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrylmagynyň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almak.
* Türkmenistanyň banklarynyň girdejileri
2009-njy ýylda Türkmenistanyň banklarynyň işjeňligi oňaýly görkezijiler bilen häsiýetlendirilýär. Hususan-da, Türkmenistanyň çäginde hereket edýän banklaryň 2009-njy ýylyň dowamynda edilen hyzmatlardan alan girdejileriniň möçberi 399,7 mln.manada deň boldy. Netijede, hasabat ýylynda bank ulgamy tarapyndan 145 mln.manat möçberinde peýda gazanyldy. Şonlukda, bank ulgamynyň girdejileriniň esasy çeşmesi karzlaşdyrma we ýygymlar bilen baglanyşykly amallar bolup galýar.

## Kaynag


Kategoriýa:Bank
Kategoriýa:Türkmenistan
Türkmenistanyň geografiýasy

Türkmenistan, okeanlara serhedi bolmaýan, günbatarda Hazar deňzi, günortada Eýran we Owganystan, demirgazyk-gündogarda Özbegistan we demirgazyk-günbatarda Gazagystan bilen serhetleşýän Merkezi Aziýa ýurdydyr

* Sarygamyş köli
* Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy belentligi
* Köýtendag
* Uly Balkan Gerşi
* Balkan daglary
* Köpetdag
* Şahşahdag
* Hazar deňzi
* Garagum

Kategoriýa:Türkmenistanyň geografiýasy
Türkmenistanyň taryhy

**Türkmen taryhy** biziň eýýamymyzdan öňki 2000 ýyllarda başlaýar. Türkmenistan taryhda uly yz galdyran döwletleriň biridir

## Orta Asyr

### Beýik Seljuk Türkmen döwleti
thumb|Seljuk Türkmenleriň baýdagy
750-nji ýylda Seljuk beg ýolbaşçylygynda Beýik seljukly türkmen döwleti döreýär.  

1040-nji ýylyň 23-nji maýynda Seljukly Türkmen döwleti we Gaznalylaryň arasynda söweş bolýa, bu söweşe Dandanakan söweşi diýip atlandyrylýar. 20,000 seljuk esgeri, 50.000 adamlyk Gaznawy goşuny Merw bilen Sarahsyň aralygyndaky Dandanakanda urşdy. Bu urşda Seljukly ýeňiş gazandy.  

Seljukly türkmenleri 1038-nji ýyldan 1055-nji ýyla çenli Horasany, Günbatar Eýrany we Yragy basyp aldy.  

Abbasid imperiýasy Seljuk Türkmenleri tarapyndan basylyp alynan soň Abbasy halyfy Al Kaim Togrul begi soltan we "Gündogaryň we Günbataryň şasy" diýip ykrar etmäge mejbur boldy.

1071-nji ýylda Seljukly Türkmenleri bilen Wizantiýalaryň arasynda söweş bolýar , bu söweşe Malazgirt söweşi diýip atlandyrylýar. Alp Arslanyň kömegi bilen Türkmenler malazgirt şäherini basyp aldylar. 

Şondan soň Seljuklar Kiçi Aziýanyň hemmesini diýen ýaly Ermenistany, Gruziýany soňra bolsa Siriýany we Palestini basyp aldy. Şirwana we Mawernahra çozuşlaryndan soň olaryň hökümdarlary Seljuk soltanlarynyň wassaly boldular.  

### Haçly çozuşlary
**1-nji çozuş (1096-1099)** 

Seljukly türkmenleri Palestinany basyp alandan soň, Irusalemdäki Hristiýançylyk güýçleri artdy. Haçparazlar Musulman döwletleriniň ösmegine garşy çozuşlar geçiripdiler. Ilkinji çozuş 1096-njy ýylda başlandy. Uly we gowy ýaraglanan esgerleriň başynda Raymond VI bolup , ýewropanyň ýarsy diýen ýaly ýurtlaryndan esger aldylar. Konstantinopolyň dürli ýollaryna ýygnanan haçly esgerleriň sany on müňlerçe boldy. Birinji çozuşda seljuklylar ýeňilip siriýany, palestiny ýitiripdir. 1099-njy ýylda täze döwletler döräpdir. Olar Edessa okrugy, Antakiýanyň şazadasy, Irusalem patyşalygy, Tripoli

**2-nji çozuş (1147—1149)**

Birinji haçly ýörişden soň Seljukly türkmenleri ýeňilsede bir wagtdan soň güýçlenmegi başlandy. Mosulyň emiri, Seljuklynyň serkerdesi Imad ad-Din Zangi 1144-nji ýylda Edessany yzyna alyp, tutuş Edessa okrugyny basyp aldy. Ikinji haçly ýöriş, hristianlaryň edessany yzyna almak üçin geçirildi. Germaniýanyň koroly Konrad III Wengriýanyň üsti bilen Konstantinopola geldi we 1147-nji ýylyň sentýabr aýynyň ortalarynda Aziýa goşun iberdi, ýöne goşuny Seljukly türkmenler bilen çaknyşykdan soň ýeňilip, yzyna gaýdyp geldi. Konradyň şowsuzlygyndan gorkup, fransuzlar Kiçi Aziýanyň günbatar kenaryna gitdiler Soňra patyşa we asylly haçparazlar gämilere çykyp deňizde 1148-nji ýylyň martynda Siriýa gitdiler. Haçparazlaryň galanlary wizantiýanyň üsti bilen gidip hemmesi diýen ýaly aradan çykdylar. Haçparazlaryň Seljuklylary ýykmak üçin iberen goşuny ýene ýeňilip yzyna gaýtdylar. Seljukly türkmenleri Siriýany yzyna aldylar.  

Kategoriýa:Türkmenistanyň taryhy
Türkmenbaşy Ruhy Metjidi

**Türkmenbaşy Ruhy Metjidi** Gypjak şäherinde ýerleşýän metjitdir. Fransuz Bouygues kompaniýasy tarapyndan gurlan bu metjit, prezident Saparmurat Niýazowyň öýünde guruldy. 2004-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda açyldy we Niýazow ölümine taýýarlyk görmek üçin mawzoleý bilen guruldy. Iki ýyl soň Niýazow aradan çykdy we 2006-njy ýylyň 24-nji dekabrynda mawzoleýde jaýlandy.

Gurhan we Ruhnamanyň (Kalbyň kitaby), Niýazowyň “durmuş üçin pseudo-ruhy gollanmasy” ýazgylary diwarlara gurlup, metjit jedelleriň merkezine öwrüldi. Ruhnamanyň Gurhanyň deňdigi hökmünde goýulmagy köp musulmanlaryň gaharyny getirdi.
Zinedine Zidane

**Zinedine Yazid Zidane** 23-nji İÿun, 1972-de Fransiÿanyñ Marsilÿa şäherinde eneden bolÿar.Şu wagt  Real Madrid komandosynyñ tälimçisidir.

Zidane, Fransiÿa Milli ÿygyndysy,Kanes,Bordo, Ÿuwentus we Real Madrid ÿaly komandolarda orta meÿdança oÿunçysy bolup 1989-2006-njy ÿyllar arasynda oÿnandyr. Zidanly Fransiÿa Milli ÿygyndysy 1998-nji ÿylda Dünÿa Çempiÿony we 2000-nji ÿylda Bolsa Ÿewropa Çempiÿony bolandyr. Mundan daşary Zidane FİFA ÿylyñ iñ gowy oÿunçysy sylagy Ballon d'Or-y 3 gezek( 1998, 2000, 2001) almagy başarandyr.1996-njy ÿylda Fransiÿa Ligue 1 iñ gowy oÿunçysy we 2001-de İtaliÿa Ligasy  Serie A iñ gowy oÿunçysy diÿen atlara mynasyp bolandyr. 2016-njy ýylda Rafael Benitez bilen şertnamasyny ýatyran Real Madrid Futbol Kluby, onyň ýerine, Klubyň ýetginjekler ýygyndysynyň, Real Madrid Castillanyň tälimçisi Zidane bilen iki ýarym ýyllygyna şertnama baglanyşýarlar. Real Madrid 2015-16 futbol möwsüminiň soňynda UEFA Çempiýonlar Ligasy 11-nji gezek Zidane bilen gazanýarlar.Zidane tälimçiliginde Madrid Kluby, mundan başgada 2016-ny ýylyň awgust aýynda UEFA Ýewropa Kubogynyň eýesi Sevillany ýeňip, UEFA Super kubogy hem öz muzeýine goýýar. Sentýabr aýynda bolsa Real Madrid, Zidanyň tälimçiliginde FIFA Dünýä klublary çempiýonlygyny gazanýar. 2016-17 futbol möwsüminede güýçli depginde başlayan Real Madrid yzly-yzyna 40 oýunda ýeňlişe sezewar bolman Zidane tälimçiliginde Dünýä rekordyny goýýarlar.

## Gazanan üstünlükleri

### Oÿynçy wagty

### Ÿurdy
**Fransiÿa**
*FIFA boýunçy dünÿa çempionaty:
** **1** (1998)
*UEFA Ÿewropa Çempiÿony:
** **1** (2000)

### Kluby
**Bordo**
*UEFA Intertoto Kubogy: 1995

**Ÿuwentus**
*Serie A:
** **2** (1996–97, 1997–98)
*İtaliÿa Super kubogy: 1997
*UEFA Super Kubogy: 1996
*İnterkontinental kubok: 1996
*UEFA Intertoto Kubogy: 1999

**Real Madrid**
*La Liga:
** **1** 2002–03
*İspaniÿa Super Kubogy: 2001, 2003
*UEFA Çempiÿonlar Ligasy:
** **1** (2001–02)
*UEFA Super kubogy: 2002
*Interkontinental kubogy: 2002

## HEM
*Futbolda altyn top
*Futbol
*UEFA
Saparmyrat Türkmenbaşy halkara aeroporty

**Aşgabadyñ Halkara Howa Menzili**, Türkmenistanda bar bolan üç Halkara Howa Menzillerinden biridir.

Kategoriýa:Türkmenistan
Gaýana

**Gaýana** () — Günorta Amerikada döwlet.

Goňşy döwletler: Wenesuela, Braziliýa, Surinam.

Kategoriýa:Döwletler
Ärtogrul Gazy metjidi

**Ärtogrul Gazy metjidi** Aşgabat şäherinde ýerleşýän metjitdir.

**Ärtogrul Gazy Metjidi** - Aşgabat şäheriniň iň uly metjitleriniň biri bolup, türk arhitekturasynda gurlan. Onda 4 minara(diň) bar. Türkmenistan Garaşsyzlygyny alandan soň ilkinji salnan metjitleriň biri. Oňa türk soltany Ärtogrulyň ady dakylan. Bu metjidiň esasy aýratynlygy dogry Käbä bakmagydyr.

## Taryhy
Metjit gurmak hakynda 1992-nji ýylda Türk primer-ministri Süleýman Demirel tarapyndan pikir öňe sürüldi. 1993-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda düýbi(fundament) tutuldy(guýuldy). Bu metjit Türkiýada ýerleşýän " 1616 ýylda salnan meşhur **[[Gök Metjid]]e** meňzeşdir.
## Şeýlede
: Gurbanguly-Hajy Metjidi
: Daşoguz Metjidi
: Hezreti Omar Metjidi
: Abu Bakr Metjidi
: Türkmenabat Täze Metjidi
: Serdar Metjidi

Kategoriýa:Aşgabat
Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Bitarap Türkmenistan şaýoly

307px|right
**Bitarap Türkmenistan şaýoly** Aşgabat şäheriniñ esasy şaýoly we iñ uly awtoýolydyr.

Kategoriýa:Aşgabat
Bitaraplyk binasy

**Bitaraplyk binasy** Aşgabat şäherinde ýerleşýän ýädigärlikdir. Bitarap Türkmenistan şaýolunyň gutarýan ýerinde, daş-töweregini ýaşyl ýaýlalar gurşap alan giň giden meýdanda gurlan, alyslardan lowurdan görünýän Bitaraplyk binasy ýurdumyzyň asudalygynyň, parahatçylyk söýüjiliginiň, halkymyzyň ata-babalardan gelýän erkanalyk, agzybirlik, goňşularyň içerki işlerine gatyşmazlyk ýörelgelerine wepalydygynyň binagärlik sungatyndaky aýdyň şöhlelenmesidir. Bitaraplyk binasynyň beýikligi 83 metr, heýkeliň beýikligi 12 metr bolup, jemi 95 metrdir. Bu sanlar döwletimiziň Bitaraplyk derejesine eýe bolan senesini - 1995-nji ýylyň 12-nji dekabryny aňladýar.

Kategoriýa:Aşgabatdagy ýädigärlikler
Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Kategoriýa:Türkmenistandaky hatyra we ýatlama ýädigärlikleri
Oguz han köşk

Aşgabat şäherinde ýerleşýän **Oguz han köşki**, Türkmenistanyñ prezidentiniñ resmi iş ýeri we ýaşaýan ýeridir.

Kategoriýa:Aşgabat
Döwlet medeniýet merkezi

Aşgabat şäherinde ýerleşýän **Türkmenistanyñ Medeniýet merkezi**, dürli-dürli magsatlarda ulanylýan merkezdir. Ol Arçabil şaýolynda ýerleşip, Türkmenistanyñ ilkinji prezidenti Saparmyrat Niýazow tarapyndan ulanmaga açylandyr. Bu merkez, örän giñişleýin çykyşlaryñ sahnalanýan ýeridir.Merkez 2007-nji ýylda açylandyr.

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Surinam

**Surinam** (), resmi ady — **Surinam Respublikasy** () — Günorta Amerikada döwlet.

Kategoriýa:Surinam
Türkmenistanyň döwlet kitaphanasy

**Türkmenistanyň döwlet kitaphanasy** —Aşgabat şäherinde ýerleşýändir. Ol 1985-nji ýylda ulanmaga açylandyr.

Kategoriýa:Aşgabat
Garaşsyzlyk binasy

**Garaşsyzlyk binasy** Türkmenistanyñ Aşgabat şäherinde ýerleşýändir.  Ýewropa biçüwleri bilen ata-babalarymyzdan gelýän milli binagärlik senedimiziň utgaşdyrylmagynyň netijesinde emele gelen täsin binagärlik çözgüdine eýe bolup, ol mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazanylan ýylyny, aýyny we gününi, ýagny 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabryny binagärlik ölçegleri arkaly beýan edýär.

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Kategoriýa:Türkmenistandaky hatyra we ýatlama ýädigärlikleri
Türkmen sowet ensiklopediýasy

**Türkmen Sowet ensiklopediýasy** (*Түркмен совет энциклопедиясы*), 1974 we 1989 ýyllary arasynda Aşgabatda çap edilen 10 kitaplyk krill harplary bilen çap edilen ilkinji türkmençe ensiklopediýasydyr. Goşmaça kitaby bolsa 1983-nji ýylda türkmen we 1984-nji ýyllarynda rus dillerinde çap edilendir.

Bu sözlükler (fr. Encyclopedie, gr.
Enkyklopaideia – bilimler topary) köptaraply bolup, bilimleriň ähli ugurlaryny öz içine alýar. Ensiklopedik sözlükde ol ýa beýleki söz bilen atlandyrylan predmetler, şahslar, hadysalar barada giňişleýin maglumat berilýär.

Haýsydyr bir predmet, hadysa, şahs barada ýazylan makalalar gürrüň berýän meselesi dogrusynda gysga, emma çuň düşünje berýär. Ensiklopediýany düzmäge ylmyň dürli ugurlary boýunça iň taýýarlykly alymlar çekilýär we umumy talaba laýyklykda belli ölçegde, norma laýyklykda çuň mazmunly makalalar ýazylýar. Şol ylmy makalalaryň jeminden hem ensiklopedik sözlük emele gelýär.

Kategoriýa:Türkmen dili
B.e öň 1-nji asyr

Miladydan öňki I asyrda Amyderýanyň aşak akymlaryny öz içine alýan Horezm döwleti döredi. Uly, bol suwly derýanyň deltasynda, giň sähralyklaryň ortasynda ýerleşen oazisiň ykdysady ösüşi üçin mümkinçilikleri örän giň bolmagy. Aral deňziniň we daş töweregi gurşap alan suwsuz çölleriň Horezm üçin ygtybar gala bolup hyzmat etmegi. Köneürgenjiň ýurduň uly we merkezleriniň biri bolmagy. Bu ikinji Horezm döwleti miladynyň III asyryna çenli ýaşapdyr.
Türkmenistanyň Baş Baýdagy

260px|right
**Aşgabatdaky pasyrdaýan baýdagyñ** uzynlygy 133 metr bolup, ol dünýäde pasyrdaýan iñ uly 4-nji baýdakdyr.Ol 2008-nji ýylda açylandyr"

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Kategoriýa:Türkmenistandaky hatyra we ýatlama ýädigärlikleri
«Oguzhan we onuň ogullary» fontan kompleksy

**Aşgabatda ýerleşýän**, Aşgabat suw çüdürimleri meýdançasy dünýäde iñ uly suw çüwdirim meýdançalaryndan biridir..

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Halk Hakydasy

**Aşgabat şäherinde ýerleşýän Halk Hakydasy ýädigärlikleri**, Gökdepe söweşi, İkinji Jahan Urşy we 1948-nji ýyldaky ýer titremesi şehitleriniñ hatyrasyna gurylandyr. Ol Aşgabadyñ günorta-günbatar böleginde ýerleşýändir.

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Kategoriýa:Türkmenistandaky hatyra we ýatlama ýädigärlikleri
Türkmenistanyň Konstitusiýa binasy

**Türkmenistanyň Konstitusiýa binasy monumenty** Aşgabat şäherinde ýerleşýändir.Onyñ uzynlygy 185 metr bolan monument Türkmenistandaky iñ uzyn 2-nji binadyr.Ol myramyrdan gurylandyr.Monument Türkmenistanyň Konstitusiýasynyñ 20-nji ýylynyñ şanyna gurylandyr. Ol 2008-2011-nji ýyllar arasynda Türk gurlyşyk firmasy Polimeks tarapyndan Arçabil şaýoly ugrynda gurylandyr. Monument kompleks şeklinde bolup, onyñ içinde muzeý, konferensiýa zaly, sowgat dükany we kafeteriýa bardyr.

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Kategoriýa:Türkmenistandaky hatyra we ýatlama ýädigärlikleri
Ruhyýet köşgi

**Ruhyýet köşgi**, Türkmenistanyñ paýtagty Aşgabat şäherinde ýerleşýändir. Bu kösk, döwlet edaralynyñ resmi çäreleri, forumlary, duşyşyklary we açylyş dabaraly üçin ulanylýandyr. Köşk, düýbi Fransiýada ýerleşýän Bouygues kompaniýasy tarapyndan gurylandyr.

Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy