open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ýanka Kupala

thumb|Ýanka Kupala
**Ýanka Kupala** (hakyky ady *Iwan Dominikowiç Lusewiç*, ; 1882—1942) — belorus şahyry, dramaturgy we publisisti.

Belorus edebiýatynyň klassygy. BSSR-iň halk şahyry (1925). Stalin premiýasynyň birinji derejeli laureaty (1941).

## Bibliografiýasy
### Goşgular ýygyndylary
* *«Жалейка»* (, 1908)
* *«Гусляр»* (, 1910)
* *«Дорогой жизни»* (, 1913)
* *«Наследие»* (, 1922)
* *«Безымянное»* (, 1925)
* *«Отцветание»* (, 1930)
* *«Песня строительству»* (, 1936)
* *«Белоруссии орденоносной»* (, 1937)
* *«От сердца»* (, 1940)
* *«Белорусским партизанам»* (, 1940)

### Poemalary
* *«Зимой»* (, 1907)
* *«Никому»* (, 1907)
* *«Калека»* (, 1907)
* *«Расплата любовью»* (, 1907)
* *«В Пилиповку»* (, 1908)
* *«За что?»* (, 1908)
* *«Извечная песня»* (, 1908)
* *«Курган»* (, 1910)
* *«Сон на кургане»* (, 1910)
* *«В Сочельник»* (, 1911)
* *«На Дзяды»* (, 1911)
* *«Бондаровна»* (, 1913)
* *«Могила льва»* (, 1913)
* *«Она и я»* (, 1913)
* *«На привале»* (, 1913)
* *«Безымянное»* (, 1924)
* *«З угодкавых настрояў»* (, 1927)
* *«Над рекой Орессой»* (, 1933)
* *«Тарасова доля»* (, 1939)

### Pýesalary
* *«Павлинка»* (, 1912)
* *«Примаки»* (, 1913)
* *«Раскиданное гнездо»* (, 1913)
* *«Здешние»* (, 1922)

Kategoriýa:Belorussiýanyň şahyrlary
Kategoriýa:Belorussiýanyň ýazyjylary
Ýakub Kolas

**Ýakub Kolas** (hakyky ady we familiýasy *Konstantin Mihaýlowiç Miskewiç*, ) (1882—1956) — belorus sowet ýazyjysy. Belorus edebiýatynyň klassyklarynyň we düýbüni tutujylarynyň biri. Belorussiýa SSR-niň halk şahyry (1926). SSSR-iň Ýazyjylar soýuzynyň agzasy (1934). Belorussiýa SSR-niň at gazanan ylmy işgäri (1944).

## Bibliografiýasy

### Poeziýasy, prozasy, publisistikasy
*  (1910
*  (1912
*  (1914
*  (1913
*  (1913
*  (1913
*  (1913
*  (1921
*  (1922)
*  (1923)
*  (1923)
*  (1925)
*  (1925)
*  (1925)
*  (1925)
*  (1925)
*  (1926)
*  (1927)
*  (1932)
*  (1934)
*  (1937)
*  (1942)
*  (1943)
*  (1943)
*  (1946)
*  (1946)
*  (1947)
*  (1955
*  (1952)
*  (1957)

### Çagalar üçin döredijiligi
*  (1935)
*  (1938)
*  (1941)
*  (1945)
*  (1941)
*  (1950)

### Pýesalary
*  (1917)
*  (1917)
*  (1925)
*  (1927)
*  (1938)

Kategoriýa:Belorussiýanyň şahyrlary
Kategoriýa:Belorussiýanyň ýazyjylary
Türkmenistandaky etraplar we şäherler

Türkmenistanda 56 etrap, 25 şäher bar.  Aşgabatda 1 şäher, 5 etrap, Ahalda 9 etrap, 5 şäher, Balkanda 6 etrap, 7 şäher, Daşoguzda 9 etrap, 2 şäher, Lebapda 16 etrap, 5 şäher, Maryda 12 etrap, 5 şäher.

## Daşarky çykgytlar
*Statoids

Kategoriýa:Türkmenistan
Şri-Lanka

**Şri-Lanka** (, ), resmi ady **Şri-Lanka Demokratik Sosialistik Respublikasy** (, ) — Hindistan ýarymadasynyň günorta-gündogar kenarýakasyndaky adybir adada ýerleşýän döwlet.

*
Kategoriýa:Ada döwletleri
Kategoriýa:Unitar döwletler
Maldiwler

**Maldiwler** (, Dhivehi Raa’je), resmi ady **Maldiwler Respublikasy** (  *Diwehi Raddýege Dýumhuriýa*) — Günorta Aziýada, Hindistanyň günortasynda, Hindi okeanyndaky atollar toparynda ýerleşýän döwlet.

*
Kategoriýa:Ada döwletleri
Kategoriýa:Unitar döwletler
Bruneý

**Bruneý**, doly ady **Bruneý-Darussalam döwleti** () — Günorta-Gündogar Aziýada,  Kalimantan adasynyň demirgazyk-günbatar kenarynda ýerleşýän döwlet (soltanlyk). Kenarýakasyny Günorta-Hytaý deňzi ýuwýar. Malaýziýa bilen araçäkleşýär. Tutýan meýdany — 5,8 müň km². Ilat sany — 401 müň (2011). Paýtagty — Bandar-Seri-Begawan. Milletler arkalaşygyna girýär.

left|thumb|300px|Soltan Omar Aly Seýfetdin metjidi.

### Klimaty
Klimaty tropiki ekwatorial. Günorta-Hytaý deňziniň akwatoriýasynyň mussonlarynyň güýçli täsirine sezewar bolýar. Howanyň temperaturasy tutuş ýylyň dowamynda 26&nbsp;°C töwereginde üýtgäp durýar. Territoriýasynyň 75%-den gowragyny çygly tropiki tokaýlar tutýar, daşgyn zolagynda bolsa, mangr tokaýlary ösýär.




### Suw resurslary
Ýurtda uly köller we derýalar ýok. Bruneý, Tudong, Temburong we Belaýt derýalary ýurduň günorta bölegindäki baýyrlardan demirgazyga tarap akyp, Günorat-Hytaý deňzine guýýar.

*
Kategoriýa:Absolýut monarhiýalar
Kategoriýa:Ada döwletleri
Kategoriýa:Unitar döwletler
Kalimantan

thumb|300px|Borneo plýažy

**Kalimantan** (, ýa-da **Borneo** ()) — ululygy boýunça dünýäde üçünji orunda durýan ada; üç sany döwletiň: Indoneziýanyň, Malaýziýanyň we Bruneýiň arasynda paýlaşylýan ýeke-täk deňiz adasy. Meýdany — 743&nbsp;330&nbsp;km². Ada günorta-gündogar Aziýadaky Malaý arhipelagynyň merkezinde ýerleşýär.

Kategoriýa:Malaýziýanyň geografiýasy
Kategoriýa:Ýurtlaryň arasynda paýlaşylýan adalar
Kategoriýa:Ýuwaş okeanyň adalary
Kategoriýa:Kalimantan
Halkara Bilim Ýaryşlary

=Bilim Olimpiýadalary=
## [[Matematika]]
* Halkara Matematika Olimpiýadasy (IMO)
## [[Himiýa]]
* Halkara Himiýa Olimpiadasy (IChO))
* Medeleýew Olimpiýadasy

## [[Biologiýa]]
* Halkara Biologiýa Olimpiadasy (IBO)

## [[Tebigy Bilimler]]
* Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiýadasy (IJSO: International Junior Science Olympiad)
## [[Informatika]]
* Halkara Informatika Olimpiadasy (IOI)

## [[Dil]]
* Halkara Türk Dili Olimpiýadasy

=Taslama Ýaryşlary=
## Informatika
* Infomatrix
* e-Biko

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Kategoriýa:Ýaryşlar
Adaty gelinkömelek

200px|right
**Adaty gelinkömelek** () — kömelekleriň gelinkömelekler urugunyň bir görnüşi. Oňa *hakyky gelinkömelek* hem diýilýär. 

Ylmy sinonimleri:
* 
* 
* 
* 
* 
we beýlekiler.

**Möwsümi:** maý aýyndan oktýabr aýyna çenli.

Kategoriýa:Gelinkömelek
Kategoriýa:Iýilýän kömelekler
Saratow

thumb|right|250px|Saratow
**Saratow** — Russiýa Federasiýasynda şäher.

Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Ebony TV

Eboni Ti-Wi  (iňl. Ebony TV, arap. إبوني تي في‎‎) gije-gündiziň dowamynda arap dilinde gepleshikleri efire beryän Günorta Sudanyň satellit teleýaýlymy.
Häzirki wagtda ol teleýaýlym Apstar 2R at 76.5°E satellitinden 4102&nbsp;MHz ýygylykda efire berilýär.
Kuweýt

**Kuweýt** (), resmi ady **Kuweýt döwleti** (; *Dewlet el-Kuweýt*) — günorta-günbatar Aziýada ýerleşýän döwlet (emirlik). Demirgazykda we günbatarda Yrak, günortada bolsa Saud Arabystany bilen serhetleşýär. Gündogar kenarýakasyny Pars aýlagy ýuwýar. Paýtagty — El-Kuweýt şäheri.

left|thumb|200px|Kuweýtiň kartasy

*
Kategoriýa:Konstitusion monarhiýalar
Kategoriýa:Unitar döwletler
Butan

thumb|300px
**Butan Korollygy** (, "brug ýul", "žuk ýü"; , *Bhūṭān*) — Gimalaý daglarynda, Hindistan bilen Hytaýyň aralygynda, Aziýada ýerleşýän döwlet. Paýtagty — Thimphu şäheri.

## Çeşmeler

Kategoriýa:Butan
Kategoriýa:Konstitusion monarhiýalar
Kategoriýa:Unitar döwletler
Kategoriýa:Deňze çykalgasy ýok ýurtlar
Kategoriýa:Korollyk
Alamberdaryň mazary

(XI asyr)

Atamyrat (Kerki) şäherinden 12 kilometrlikde Muitasiriň türbesi ýerleşýär. Ýerli ilat ony Alamberdaryň ýa-da Alamdar tugçynyň - “baýdak göterijiniň” mazary diýip atlandyrýar. Rowaýata görä ol halyf Alynyň harby serkerdesi bolupdyr. Rowaýatda şeýle diýilýär : “Bir gezek Alamberdaryň nökerleri çölde suwsuzlykdan horlanypdyr. Alamberdar guýy gözlemäge ugrapdyr hem-de özi azaşmaz ýaly esgerlerinden gije ot ýakmagy haýyş edipdir. Suw tapyp Alamberdar ýalňyşlyk bilen duşmanlaryň oduna barypdyr we olar tarapyndan öldürilipdir”. Taryhy çeşmeler orta asyrlarda Zemm etrabynda 1004-1005-nji ýyllarda Samany hökümdary Abu Ybraýym Ysmaýyl Muntasiriň öldürilendigine we şu ýerde jaýlanandygyna şaýatlyk edýär.Alamberdaryň mawzoleýi Türkmenistanda XI asyr migmarlygynyň (arhitekturasynyň) iň oňat nusgalaryndan biridir. Planynda inedördül (10,35 metr) bolan bu uly jaý arka paruslarynyň üstünden gümmez bilen örtülen otaglydyr. Inedördül (27 × 27 × 4,5 sm) bişen kerpiçden we figuraly kerpiçden nagyşalanypdyr. Örüm bilen edilen öň ýüzüniň timarlanyşy aýratyn gyzyklydyr. Çüňkleri sekiz gyraňly sütünler bilen berkidilipdir. Girelgesi çaklaňrak peştag (portal) bilen, onuň taraplary bolsa üsti arkaly nagyşly örülen tagçalar bilen haşamlanypdyr.

Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Malaziýa

**Malaziýa** () — Günorta-Gündogar Aziýada ýerleşýän, Günorta-Hytaý deňzi tarapyndan bölünýän iki sany bölekden ybarat bolan döwlet:

* Günbatar Malaziýa (däp bolan ady — Malaýýa) ýanaşyk adalar bilen bilelikde Malakka ýarymadasynyň günorta çetini eýeleýär, demirgazykda Taýland, günortada Singapur we Malakka bogazy arkaly Indoneziýa bilen serhetleşýär.
* Gündogar Malaziýa (däp bolan ady — Sabah we Sarawak) ýanaşyk adalar bilen bilelikde Kalimantan adasynyň demirgazyk bölegini tutýar, demirgazykda Bruneý we günortada Indoneziýa bilen araçäkleşýär.

## Çeşmeler

*
Kategoriýa:Konstitusion monarhiýalar
Käkilik

**Dag käkiligi** *([[Latyn dili|latynça]] – Alectoris kakelik, [[Rus dili|rusça]] – каменная куропатка, [[Iňlis dili|iňlisçe]] – chukar partridge) —*Towuklar  otrýadynyň sülgünler maşgalasyna degişli guş. Ýelekleri gögümtil-goňur (kelle we ganat ýelekleri gyzgylt). Böwründe kese gara zolaklar bolýar. Çüňki we aýaklary gyzyl.

Agramy 350-den 700 g-a ýetýär. Käkilik günbatarda Alp daglaryndan, Balkan hem-de Sinaý ýarym adasyna, gündogarda Hytaýa hem-de Gimalaý daglaryna çenli ýaýrandyr. Türkmenistanda käkilik Balkan daglarynda, Köpetdagda, Bathyzda, Garabilde, Köýtendagda duş gelýär. Käkilige ýakyn bolan görnüşler Günorta Ýewropada, Demirgazyk Afrikada, Arabystan ýarym adasynda duş gelýär.

Käkilik dagyň gyrymsy agaçly gaýalarynda mesgen tutýar. Ol galyň gar ýaganda, dag etegine düşýär. Ýylda bir gezek köpelýär. Ýerde höwürtgeläp, 9-12 (kähalatlarda 14-17) ýumurtga guzlaýar. Ýumurtgany 23-25 günläp basýar. Käkilik ösümlik tohumy, ýaprak we mör-möjekler bilen iýmitlenýär. Käkilik aw guşy hasaplanýar. Köp awlanýanlygy sebäpli, onuň sany ýyl-ýyldan azalýar. Käkilik döwlet tarapyndan goralýar. Ony ýylyň belli bir möhletlerinde awlamaklyga rugsat edilýär.

## Çeşme
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 5, sah. 112

Kategoriýa:Guşlar
Ýusup Balasagunly

**Ýusup Balasagunly** 1017-nji qara haniylar  uyghur döwletine degişli Balasagun şäherinde dünýä inýär. Ol bilim-sowadyny öz iliniň ulamalaryndan, danalaryndan alýar. Ene dilinden daşary arap, pars, ýunan, hytaý we hindi dillerini kemsiz özleşdirýär. Ol gadymy türki ynançlardan başga yslam, buddizm, maniheýçilik ýaly şol sebitde ýaýran beýleki dinleri hem çuňňur öwrenipdir. Şeýdibem alymyň ylmy gözýetimi has giňäpdir.

Ilki Balasagunly Ýusup ady bilen tanalan bu akyldar, «Kutadgu-bilik» («Bagt getiriji bilim») atly ajaýyp eserini ýazanyndan soň, has-hajyp derejesini gazanýar we Gara Bugra hanyň weziri edilip bellenilýär.
«Kutadgu-bilik» 6645 beýtlik uly eserdir. Alymyň bu eserinde adamzadyň ruhy sagdynlygy, ahlak arassalygy, sabyr-kanagatlylygy, pespälligi we ruhubelentligi çeper sözleriň, sazlaşykly kapyýalaryň üsti bilen beýan edilýär.

Ol «Alymlaryň ylmy, halkyň ýoluny ýagtyldar. Ylym bir şem kibidir, gijelerine ýanar we adamzada dogry ýoly görkezer. Şonuň üçin alymlary hormatlamak we olaryň ylymlaryndan peýdalanmak gerekdir» diýip ýazýar. Bu eser türkmen dilinde ýazylan ilkinji syýasatnama eseri hasaplanýar.

Dünýä edebiýatynda we ylmynda öçmejek yz goýan türkmen akyldary Ýusup Balasagunly, taryhy maglumatlara görä, 1077-nji ýylda dünýäden ötýär. Biziň döwrümizde dürli ýyllarda, dürli dillerde çap edilen, «Kutadgu-bilik» dünýä ýüzünde uly meşhurlyga eýedir. Eseriň 1971-nji ýylda Daşkentde çap edilen Özbekçe we köne türki dildäki nusgasy, şeýle hem S.N.Iwanow tarapyndan rus diline terjime edilip, 1990-njy ýylda çap edilen nusgasy muňa mysal edip bolar.

## Çeşme
“Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)
Mark Zuckerberg

**Mark Zukerberg** () Amerikan programmisti we “Facebook” jemgyýetçilik torunyň döredijisidir. Ol 2004-nji ýylda Garward Uniwersitetindäki kursdaşlary Dastin Moşkowiç (Dustin Moskowitz), Eduardo Sawerin (Eduardo Sawerin) we Kris Hýugs (Kris Hughes) bilen bilelikde häzirki wagtda 845 milýondan gowrak ulanyjysy bolan “Facebook” jemgyýetçilik toruny döredip, dünýäniň iň ýaş baý adamy hökmünde tanalýar. 2011-nji ýylda onuň hususy eýeçiliginde $17.5 mlrd baýlygy bar diýip hasaba alyndy. Ol dünýäniň in ýaş milýarderidir. Şeýle hem, Mark Zukerberg 2010-njy ýylda “Times” žurnalynyň pikiri boýunça “Ýylyň adamy” diýip saýlandy.
2010-njy ýylda Zukerbergiň “Facebook” saýtyny döredişi hakda “Jemgyýetçilik tory” (“The Social Network”) atly çeper film düşürildi.
## Hususy durmuşy
Ol 1984-nji ýylyň maý aýynyň 14-ne ABŞ-nyň Nýu Ýork şäherinde eneden bolýar. Kakasy – diş lukmany, ejesi – psiholog. Onuň üç sany uýasy bar. Olar Nýu Ýork şäherinde birlikde önüp-ösýärler. 2003-nji ýylda, haçanda ol uniwersitetiň ikinji ýylynda okap ýörkä, hytaý asylly amerikan gyz – Priska Han bilen tanyşyp, onuň bilen birlikde ýaşamaga başlaýar. 2010-njy ýyldan bäri, Zukerberg öz söygülisi bolan Priskila Han bilen Kaliforniýada (Palo Alto) ýaşaýarlar. Ol ýewreý hökmünde ýetişdirilmegine garamazdan, 13 ýaşyndan bäri özüni ateist diýip yglan edýär. Zukerberg iňlis dilinden başga-da fransuz, iwrit, latyn we gadymy grek dillerinde ýazmany we okamany başarýar.
## Çagalyk döwri
Zukerberg kiçilikden bäri kompýuter ulanmagy we onda birnäçe programmalardan baş alyp çykýagy başarýar. 1990-ny ýyllarda, ýagny 6-7 ýaşyndaka kakasy oňa kompýuterde Atari Basic programmasyny öwretdi. Soňra kakasy kompýuter programisti bolan Deýwid Nýumany hususy mugallymy hökmunde hakyna tutdy. Mekdep okuwçysy wagty, ol eýýäm kompýuterde taze programalary we oýunlary döretmäge başlady.
## Facebook
Orta mekdepde fizika, matematika we astronomiýa dersleri boýunça birnäçe baýraklara mynasyp bolan Zukerberg, mekdebini tamamlanyndan soňra ABŞ-niň iň abraýly ýokary okuw mekdebi bolan Garward Uniwersitetininiň “Informatika” bölümine girmegi başardy. Eýýäm uniwersitetiň birinji ýylynda okuwyň iň owadan we ökde talyplaryny saýlaýan “www.facemash.com” saýtyny döretdi. Saýtda Zukerberg Garwardyň ähli talyplarynyň suratlary ýerleşdiripdir. Bu suratlary bolsa ýaş programmist uniwersitetiň serweriniň ýörite kody döwüp, birugsat alýar. Şol sebäpli hem uniwersitetden kowulýar. Okuwy taşlanyndan soňra bütin Garward uniwersitetini internediň üsti bilen duşuşdyrmak maksady bilen 2004-nji ýylda öz ikinji saýty bolan “Facebook” saýtyny döretdi. 18 aýyň icinde, Facebook ABŞ-niň iň uly jemgyýetçilik saýtlarynyň birine öwrüldi. “Facebook” – bu dostlaryň bilen aragatnaşyk saklamak maksady bilen döredilen saýtdyr.

Kategoriýa:Programmistler
Kategoriýa:1984de dogulanlar
Kategoriýa:Internet
Erkgala

**Erkgala** göwrümi boýunça gadymy Merw şäheriniň ulgamyna girýän galalaryň iň kiçisi bolsa-da, ýaşy boýunça iň ulusy, belentligi boýunça hem iň beýigidir. Onuň tutýan meýdany bary-ýogy 20 gektara barabardyr. Häzirki wagtda ol gala däl-de, dagyň çykmasy kyn baýyrlaryna çalym edýär. Onuň saklanyp galan beýikligi ortaça 25-28 metre ýetýär. Geçirilen köp sanly arheologik barlaglar galanyň ahemenitler döwrüne degişli hökümdaryň köşgi bolandygyny äşgär etdi. Erkgalanyň içinde köşkden başga-da uly edara jaýy, skladlar, gorhana, nökerler üçin kazarmalar bolupdyr.

Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Baýramaly
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Merwiň galalary
Kategoriýa:Galalar
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi

**Türkmenistanyň Saglygy gorayyş we derman senagaty ministrligi**

Ministri: Amannepesow N.K.

Telefon nomerleri:  +99312400446 +99312400416 +99312400407

http://www.saglykhm.gov.tm/
Dalaşgär

**Dalaşgär** - (kandidat, pritendent) Saylawalarda bellenilen oruna öz kandidaturasyny goyan ya-da goyulan; pritendent.
Maysa Yazmuhammedowa

=Maysa Yazmuhammedowa=

**Maysa Yazmuhammedowa** - (Майсa Язмухаммедовa) Ministrler kabinetinin agzasy, Türkmenistanyň Parlamentiniň agzasy, Ministrler Kabinetinin önki agzasy, öz käri boyunça rus dili mugallymy.

2007-nji yyldaky saylawlarda dalaşgär Gurbanguly Berdimuhammedowyň kömekçisi, spiçrayteri(speechwriter).

2007-nji yylda gurnalan hökümetde Prezident Berdimuhammedow tarapyndan Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Medeniyet işleri baradaky Orunbasary wezipesine bellenildi. 2012-nji yylda taze gurulan hökümetde yerine Bägül Nurmyradowa bellenildi. Berdimuhammedow, Yazmuhamedowa eden işleri üçin minnetdarlyk bildirmek bilen, onuň tejribeleriniň başga yerlerde has köp peydasy degjekdigini aytdy. 18.02.2012-nji yylda Türkmenistanyň Ayallar Guramasynyň Başlygy wezipseine bellenildi. Hazirki wagtda şol işine dowam edyar.
Ýarmuhammet Orazgulyýew

**Ýarmuhammet Orazgulyýew** - Türkmenistanyň Energetika we Senagat Minsitri.

2012-nji yylyn 12-nji fewralyndaky Türkmenistanyn Przidentligine dalaşgär. Gurbanguly Berdimuhammedowyň 97.4 göterim ses alanbu saylawynda, Türkmenistanyn Saylaw Komitetinin jogabyna göra Orazgulyyew 1.2 göterim oy alyp, saylawy ikinjilik bilen tamamlady.

Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Dünýä Türkmenleriniň Kongresi

Dünýä Türkmenleriniň Kongresi ýanwar aýynyň aýagynda  Owganystandaky, Eýrandaky, Siriýadaky we käbir GDA döwletlerindäki türkmen diasporalarynyň wekilleriniň Moskwada geçiren konferensiýasynda bu guramany esaslandyrmak  kararyna gelnipdir. Häzir bu guramany Russiýa Federasiýasynda hasaba aldyrmak üçin degişli işler alnyp barylýar.
Annageldi Ýazmyradow

**Annageldi Ýazmyradow**

2012-nji yyla çenli Türkmenistanyn Suw Hojalyk Ministri.

2012-nji yylyn 12-nji fewralynda geçirilen saylawlarda Türkmenistanyn Prezidentiligine dalaşgär.

2012-nji yylyn 18-nji fewralynda Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan gurulan hökümetde Gurluşyk Senagaty boyunça Hökümet Orunbasary. Ministrler Kabinetinin Başlygynyn Orunbasary. Araly Goramak boyunça halkara fondda Türkmenistanyn ilçisi.
Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Dazzarkel

thumb|Dazzarkel
**Dazzarkel** (latynça – *Gyps fulvus*, , )
Başgaça ady – *gummaý*
Ýyrtyjy guşlar otrýadyna degişli guş. Dazzarkel Günorta Ýewropada, Günorta we Merkezi Aziýada we Afrikada giňden ýaýrandyr. Ol öňki sowet döwletleriniň çäginde – Krymda, Kawkazda, Orta Aziýada (şol sanda Türkmenistanda) duşýar. Dazzarkeliň ganatynyň ýazgyn uzynlygy 2,4 metre, agramy 6.8-8.2&nbsp;kg-a ýetýär. Reňki, esasan, goňrumtyl, ganatlary we guýruk ýelekleri goňrumtyl-garadyr. Boýnundaky sütük ýelek bilen iri ýelekleriň araçäginde ösgün ak ýelekden halka bolýar. Dazzarkel, esasan, Türkmenistanyň daglyk raýonlarynda (Köpetdag, Balkan, Köýten, Bathyz) gabat gelýär. Dazzarkel daglaryň uçut gaýalarynda höwürtgeläp, 1 sany (käte 2) ýumurtga guzlaýar. Ýumurtgany 50 gün çemesi iki jynsy hem basýar. Jüýjeleri 3 aýdan soň uçurym bolýar. Dazzarkel iri haýwanlaryň maslygy bilen iýmitlenýär.

Kategoriýa:Guşlar
Mariupol

**Mariupol** – Ukraina şäher (kenar Azov deňiz). Port. Demirýol menzil. Trolleýbus we tramwaý. Industriýa. Maşyn gurluşygy. Ilat - 486 590 (2011). Drama teatr. Muzeý. Uniwersitet. Sanatoriýa.

Kategoriýa:Ukrainadaky şäherler
Astanababa mazary

**(XII-XVII asyrlar)**

Ýerli ilat kä ony Astanababa mazary diýip, kä bolsa iki dogan Zeýdaly we Zuweýdalynyň hem-de olaryň aýallarynyň - Gyzlarbibi mawzoleýi diýip hem atlandyrýarlar. Bu mazar hakynda birnäçe rowaýatlar bolup, olaryň birinde şeýle diýilýär : “400 ýyl mundan ozal Balhyň hökümdary ibn Aly Nur ogly Zuweýdanyň ýerli dolandyryja äre berlen ýalňyz gyzy aradan çykypdyr. Muňa gynanan kakasy gyzy üçin mawzoleý gurmagy buýruk beripdir we Marydan hem-de Samarkantdan oňat ussalary çagyrdypdyr. Emma gurlup gutaran badyna mawzoleý ýykylypdyr. Ýene täzeden gurlan jaý şonuň ýaly bolup ýykylypdyr we üç gezek şeýle bolupdyr. Bu ýagdaýa gary gamgyn bolan Nur oglunyň düýşünde bir goja giripdir we ol mawzoleýi Mekgeden getirilen toýun bilen suwdan garyp gurmagy maslahat beripdir. Gyzyň gamgynlykdan halas bolmadyk kakasy şeýle hem edipdir. Palçygy Mekgeden getirilen gumdan edipdirler, suwy bolsa getirip bir guýa guýup goýupdyrlar we palçyk etmek üçin suwy şondan alypdyrlar. Şeýlelik bilen mawzoleý gurlupdyr we Nur ogly ölende ony hem şol mawzoleýde, gyzynyň mazary bilen goňşulykda jaýlapdyrlar”Astanababa türbesi birnäçe bölekden ybaratdyr. Ol açyk dälizden, howlujykdan, peştagdan, ýapyk dälizden, dört pilonly zaldan, metjitden, Zeýdalynyň we Züweýdalynyň guburhanasyndan, diwanhanadan we Gyzlarbibi mawzoleýi bilen birikdirýän insiz dälizden ybarat. Ansamblyň iň gadymy bölegi metjitdir we ony XII asyr bilen senelemek bolar. Diwanhana hem metjit bilen bir wagtda gurlupdyr. Gyzlarbibi mazoleýi ansamblyň has giçki bölegidir, ol dürli ölçegdäki ähtimal ikinji gezek peýdalanylýan kerpiçlerden (XIX asyrda) bina edilipdir.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Günorta Sudan

**Günorta Sudan** (iňl. *South Sudan*), resmi ady Günorta Sudan respublikasy (iňl. *Republic of South Sudan*) — Afrikada ýerleşýän döwlet. Paýtagty Juba şäheri.

## Taryh Yslam 2009
Günorta Sudan demirgazykda Müsür bilen araçäkleşipdir. Müňlerçe ýyllaryň dowamynda Müsüriň medeniýeti oňa täsirini ýetiripdir. Efiopiýa bilen Nubiýa hrestýan ýurtlary bilen, Müsür araplaşandan soň, yslamlaşandan soň gündogar Sudanda yslamlaşmak prosesi geçýär. Musulman arap taýpalary göçüp-gonup ýöränler bu ýere araplaşyp, II müňýyllyklaryň ortasynda güýçli aralaşýar.

X-XII asyrda iudeý çozuşlary netijesinde tozýar. Emma XIII asyrdan hrestýan dinini saklamak üçin XVI asyra çenli göreşýärler. Oňa täsirli iri ýer eýeleri aralaşyp, her iri ýer eýesiniň eýeçiligi ýarymawtonom knýazlygy aňdypdyr. Olar daýhanlardan alynýan salgydyň hasabyna ýaşapdyrlar. Portugal kolonizatorlary, kontingente mata, aýna, çüýşe monjuklar, metal önümlerini, spirt atyjy ýaraglary getirdiler. Ýewropalylar altyn çägäni, pil süňküni müňlerçe gara reňkli gullary äkitdiler.

Ilkibaşda gul alyp gitmändirler. Amerikanyň açylmagy bilen ýagdaý üýtgedi. Braziliýa, Portugaliýa üçin baýlygyň çeşmesine öwrüldi. Gwineýanyň gündogarynda ýorb etniki gelip çykyşlylar ýaşapdyrlar.

Kategoriýa:Sudan
Esenmeňli

**Esenmeňli** - bu, Türkmenistanyň Lebap walaýatynda Halaç etrabynda etrap merkezinden 15&nbsp;km günbatarda ýerleşen gadymy oba.
Bu obanyň çäginde gadymy gala hem bar.Ol galany  oba ilaty esenmenli gala diyip atlandyryarlar.Oba adamlarynyn kabirinin aytmaklaryna gora sol galanyn icinde yorelyan gowak bar sol gowagyn  anarky ujy hojammaz hemde besir obalan yanydaky galadan cykayar eken. 

yazan: Akmämmedow Rahat.



Kategoriýa:Lebap welaýaty
Güjerat

thumb|200px|Güjerat
thumb|200px|Güjeratyň gerbi
**Güjerat** (Güjerati dili: ગુજરાત, Gujǎrāt) – orta asyrlarda Hindistanyň Katýawar ýarym adasyny we Dekkan ýarym adasynyň hem demirgazyk-gündogaryny öz içine alan hanlyk.

Ilat (2001) – 50 671 000.

## Çeşmeler


Kategoriýa:Hindistan
Anastasiýa Prenko

**Anastasiýa Prenko** (dogulan wagty: Mart 12, 1993) ýaş Türkmen tennisçi. Ol Aprel 5, 2010'da WTA ýekelerde iň ýokary derejesi 556a, jübütlerde bolsa 858e ýetdi.

Kategoriýa:1993de dogulanlar
Kategoriýa:Türkmenistandaky zenan tennisçiler
Tirkiş Jumageldiýev

**Tirkiş Jumageldiýew**

___________________________________________________________________

Ussat ýazyjy Tirkiş Jumageldiýew türkmen edebiýatynyň iň meşhur we zehinli kyssaçylarynyň biridir. Ol 1938-nji ýylda dünýä inipdir. Ýazyjynyň ilkinji eserleri 1958-nji ýylda, ol entek student wagty çap edilip ugrapdyr, "Şehitli" atly hekaýasy "Ýaş kommunist" gazetinde, "Ajaýyp duýgynyň tolkuny" hekaýasy "Türkmen uniwersiteti" gazetinde, "Goşa şarpyk" hekaýasy bolsa "Sowet edebiýaty"(häzirki "Garagum")žurnalynda çykýar. Emma diňe 1964-nji ýylda kitap bolup çykan "Çaknyşyk" powesti ýazyjynyň adyna üns çekdirýär. 1967-nji ýylda onuň çagalar üçin ýazan "Howsalaly tomus" powesti, 1968-nji ýylda bolsa içinde "Gelneje" hem "Ökünç" powesti we hekaýalary ýerleşdirilen "Gelneje" kitabyy çap edilýär. 1971-nji ýylda ýazyjynyň "Ömür dawasy" powesti hem çap edilip, dessine okyjylaryň gyzgyn söýgüsine mynasyp bolýar. Emma soňra çap edilen "Başagaý"(1969-ýylda ýaylyp, 1972-nji ýylda kitap bolup çykdy) powesti Tirkiş Jumageldiniň adyny türkmen edebiýatynyň iň öňdebäryjy, ussat ýazyjylarynyň hataryna goşýar. Bu powestiň esasynda ajaýyp film hem düşürildi.

Bu döwürde ýazyjy "Edebiýat we sungat" gazetinde redaktor bolup işleýär. Jumageldiýew bu neşiriň örän ygtybarly we öňdebaryjy gazete öwrülmegi üçin örän uly işler amala aşyrdy.
 
T.Jumageldiýew "Bagrymyzyň badaşany", "Janserek", "Daşrabat", "Mähekdaş", "Gara ýyldyrym" ýaly meşhur romanlaryň, "Başagaý", "Ömür dawasy", "Gelneje", "Ýanan gelinler" ýaly birnäçe ajaýyp powestleriň hem-de "Tragediýa", "Komediýa", "Kişiniň pikiri" ýaly onlarça ajaýyp hekaýalaryň we esseleriň awtorydyr. Ýazyjynyň soňky - "Merwden Mekgä çenli" kitaby 1994-nji ýylda çap edilipdi. Bu kitabynda T.Jumageldiýew türkmençilik, halkymyzyň milli aýratynlygy hem özboluşlylygy, jemgyýetimiziň aktual problemalary, din, ynanç, ýurdumyzyň taryhy, ilimiziň däp-dessury, adamlaryň durmuşy, duýgylary ýaly pelsepewi temalar dogrusynda söz açýar.
Jumageldiýewiň "Başagaý", "Ömür dawasy" we "Ýanan gelinler" powestleri hem-de "Janserek" romany türkmen kyssasynyň iň meşhur eserleriniň hataryndadyr.
Ýazyjy häzir hem çuňňur pelsepä ýugrulan eserleri bilen türkmen edebiýatyny baýlaşdyrmagyny dowam edýär. 2011-nji ýylda, "Družba narodow" žurnalynyň 4-nji sanynda onuň "Gorky belasy" romany rus dilinde çap edildi. 2011-nji ýylda bolsa onuň "Gorky belasy" romany bilen "Ömürzaýa" powesti we "Milli oýun" romany aýratyn kitap bolup çykdy.
Tirkiş Jumageldiýew Magtymguly baýragynyň hem-de birnäçe halkara baýraklarynyň eýesidir.

____________________________________________________________________

**Kitaplary**:

# Çaknyşyk, powest - 1964
# Gelneje, powestler hem hekaýalar – 1968 ý.
# Ömür dawasy, powestler– 1971 ý.
# Başagaý, powest - 1972
# Bagrymyzyň badaşany, roman hem powestler – 1977 ý.
# Janserek, roman – 1979 ý.
# Daşrabat, roman hem hekaýalar – 1982 ý.
# Mähekdaş, roman – 1985 ý.
# Gara ýyldyrym, roman – 1989 ý.
# Ýanan gelinler, powest hem hekaýalar – 1991 ý.
# Merwden Mekgä çenli, oýlanmalar, edebi ýazgylar we ýatlamalar kitaby – 1994 ý.
# Gorky belasy, roman we "Ömürzaýa" powesti (2011 ý.)
# Milli oýun, roman (2011 ý.)
Fýodor Dostoýewskiý

**Fýodor Mihaýlowiç Dostoýewskiý
(1821-1881)**

Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik rus ýazyjysy we akyldary Fýodor Dostoýewskiý 1821-nji ýylda, Moskwada dünýä indi.

Ol 1837-nji ýylda Imperator Nikolaýyň adyny göterýän inženerçilik orta hünärmenlik mekdebine okuwa girip, ony 1844-nji ýylda tamamlaýar. 1843-nji ýylda Fýodor meşhur fransuz ýazyjysy O.Balzagyň «Ýewgeniýa Grande» romanyny terjime edýär. 1845-nji ýylda bolsa özüniň ilkinji eserini - «Garyp biçäreler» romanyny ýazyp gutarýar. Roman eýýäm çap edilmänkä rus edebiýatynyň iň meşhur tankytçysy W.Belinskiýniň öwgüsine mynasyp bolýar, şahyr N.Nekrasow bolsa 1846-njy ýylda eseri özüniň redaktirleýän «Peterburg ýygyndysy» almanahynda çap etdirýär. 1849-njy ýylda, «Ak gijeler» powestiniň çap edilmeginden biraz wagt geçeninden soň Dostoýewskiý syýasy sebäpler boýunça tussag edilýär we Omska sürgüne ýollanylýar. 1854-nji ýylda ol azat edilýär we harby gulluga çagyrylýar. 1859-njy ýylda ýazyjy gulluk borjyndan boşadylýar, şol ýylyň özünde hem «Stepançikowo obasy we onuň ýaşaýjylary» powestini çap etdirýär. 1861-nji ýylda ýazyjy dogany Mihail bilen birlikde «Wremýa» žurnalyny, ol ýapylanyndan soň «Epoha» žurnalyny çykarýarlar. Bu žurnallarda ýazyjynyň «Kemsidilenler we ýekirilenler» (1861), «Zyndan hakda ýazgylar» (1860-62), «Tomusky täsirler hakda gyşky bellikler» (1863), «Garasöýmeziň ýazgylary» (1864) ýaly meşhur eserleri çap edilýär. Emma 1865-nji ýylda «Epoha» ýapylýar. Ýazyjy agyr ýagdaýa düşýär, howlukmaçlyk bilen iň belli eserleriniň birini - «Jenaýat hem jeza» (1866) romanyny döredýär, «Humarbaz» (1866) romanyny bolsa 21 günde ýazyp ýetişmeli bolýar. Bu eserleri okyjylar örän gyzgyn garşylapdyrlar. Alan gazanjyna ýazyjy aýaly bilen Ýewropa syýahat edýär. Ol ýerden özüniň «Tentek» (1867) atly ajaýyp romanyny tamamlap getirýär.

Ömrüniň soňky sekiz ýylyny ýazyjy Staraýa Russa şäherinde ýaşaýar. Bu ýerde ol birnäçe ajaýyp eserleri döredýär. Olardan «Melgunlar» (1872), «Ýetginjek» (1875), «Doganlar Karamazowlar» (1880) romanlaryny, birnäçe powestdir hekaýalary we «Ýazyjynyň gündeligi» atly essedir hekaýalar ýygyndysyny agzaman geçip bolmaz.

Fýodor Dostoýewskiý 1881-nji ýylda aradan çykýar.

Kategoriýa:Fýodor Dostoýewskiý
Kategoriýa:Rus ýazyjylar
Çarlz Dikkens

**Çarlz Dikkens

(1812-1870)**

Iňlis hem dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri Çarlz Dikkens 1812-nji ýylyň 7-nji fewralynda, Angliýanyň Portsmut şäherinde dünýä inipdir. Onuň ene-atasy juda gurply ýaşaýan ekenler, çagany mähir-muhabbet bilen terbiýeläpdirler. Çarlz eýýäm çagalykdan akyly hem ugurtapyjylygy bilen özüniň ýaşdaşlaryndan saýlanypdyr. Emma Dikkensiň kakasy bahym bergä batyp, ol döwrüň kanunyna görä, bergidarlaryň türmesine salynýar. Maşgalanyň ýagdaýy agyrlaşýar. Şonuň üçin geljekki ýazyjy çaga halyna agyr işlerde işläp, gazanç etmeli bolýar, emma boş wagtyny ýitirmän, diňe okuwa, kitaba sarp edipdir. Bu agyr ýyllar barada ýatlamalar soň-soňlar ýazyjynyň birnäçe ajaýyp eserleriniň gözbaşyny tutupdyr.
Döredijilik ýoluna Dikkens juwan ýaşlarynda aýak basypdyr. Ilki ol parlament stenografy, soňra birnäçe gazetlerde habarçy bolup işlemeli bolýar, emma diliniň baýlygy, wäşiligi hem-de adam häsiýetlerini açyp görkezmekde ýeten ussatlygy ýaş habarça derrew meşhurlyk getirýär. 1836-njy ýylda «Bozuň oçerkleri» atly ilkinji kitaby çap edilende, onuň ýazarynyň ady okyjylaryň köpüsine bellidi. Emma hakyky şöhrat Dikkense «Pikwik klubynyň miras galan ýazgylary» (1836-1837) kitaby çap edileninden soň gelýär. Dünýä edebiýatynyň iň göwün galkyndyryjy eserleriniň biri hasaplanýan bu eserde Dikkens birnäçe ýatdan çykmajak keşpler döretmegi başarypdyr. Ondan soňky döreden eserleri, şol sanda-da «Oliwer Twistiň başdan geçirmeleri» (1838), «Nikolas Niklbi» (1839),«Martin Çezlwit» (1843), «Dombi we ogly» (1848),«Dewid Kopperfild» (1849-1850), «Iki şäher hakda hekaýat» (1859), «Uly umytlar» (1860) romanlary we beýleki birentek eserleri Dikkens aýatda diri gezip ýören wagty hem dünýä edebiýatynyň altyn hazynasy hasaplanylýardy. Ömrüniň soňky ýyllarynda ýazyjy «Edwin Drudyň syry» atly romanyň üstünde işleýärdi. Ol bu eserini tamamlap ýetişmän, 1870-nji ýylyň 9-njy iýunynda, 58 ýaşynda aradan çykýar. «Edwin Drudyň syry» romanyny käbir tankytçylar ýazyjynyň iň kämil eseri hasaplaýarlar.
Dikkensden soň ýaşan iňlis ýazyjylarynyň hiçisi hem onuň täsirini inkär edip bilmändirler. Hatda, Dostoýewskiý we Lew Tolstoý ýaly beýik ýazyjylar hem Çarlz Dikkensi özüniň halypasy hasaplapdyrlar.
Kategoriýa:Iňlis ýazyjylar
Kategoriýa:Edebiýat
Daniel Defo

thumb|200px
**Daniel Defo** (); doglandaky ady *Daniel Foe*; 1660 töweregi, London — 26 aprel, 1731, London) Londonda, söwdagäriň maşgalasynda dünýä inipdir. Oňa ilki dini bilim berlipdir, emma Daniel çagalykdan çeper edebiýaty okamagy halaýan eken. Ol Nýuington akademiýasynda grek, latyn dillerini, nusgawy edebiýaty öwrenipdir. Okuwy tamamlanyndan soň Daniel ilki birnäçe ýyllap söwda edýär, soňra ep-esli wagtlap galamgär, neşirýatçy, içaly we başga-da dürli-dürli kärlerde işleýär. Üstesine-de döwrüň ähli syýasy çarelerine işjeň gatnaşyp, syýasatçy hökmünde-de tanalypdyr. Has hem galamgär hökmünde uly meşhurlyk gazanypdyr. Onuň häli-şindi çap edilýän makalalary ýurduň syýasaty-jemgyýetçilik durmuşyna uly täsir edipdir.
Ýazyjy diňe 59 ýaşanynda çeper edebiýat bilen ymykly meşgullanyp ugraýar. Defo uzak wagtlap galamgär bolup işlänsoň, onuň ýazyş usuly çeper eserlerine-de öz täsirini ýetiripdir, eserler sada hem düşnükli, dogruçyl dilde ýazylypdyr. Ýazyjynyň ilkinji döreden romanlary gaty bir uly üstünlik gazanmandyr. Diňe 1719-njy ýylda, «Robinzon Kruzo» romany çap edileninden soň, Defo diňe bir Angliýada däl, bütindünýä meşhurlygyna eýe bolýar. Üstünlige başyny aldyran ýazyjy derrew eseriň dowamyny ýazypdyr, emma olar zehini bilen hem, şöhraty bilen hem romanyň birinji kitabynyň derejesine ýetip bilmändir.
Defonyň başga-da birnäçe belli eserleri bardyr. Olaryň arasynda has hem «Meşhur Moll Flendersiň begenji hem hasraty»(1722), «Gyrgynly ýylyň gündeligi»(1722), «Roksana»(1724), «Deňiz galtamançylygynyň taryhy»(1724) romanlary, «Jonatan Waýldyň ömri we etmişleri» atly öz döwrüniň belli jenaýatçysy baradaky kitaby hem üns berilmäge mynasypdyr. Bu eserler häzir hem özüniň gymmatyny ýitirmediler. Emma bu eserleriň hiçisi-de bütin adamzat medeniýetinde yz galdyran «Robinzon Kruzo» romany bilen bäsleşip bilmez.
Daniel Defo umuman 200-e golaý kitap çap etdiripdir. Ol 1731-nji ýylda, 70 ýaşynda, Londonda aradan çykypdyr.

Kategoriýa:Edebiýat
Horhe Luis Borhes

thumb|200px

**Horhe Luis Borhes**

(1899-1986)

XX asyr dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplanýan argentin kyssaçy-şahyry Horhe Luis Borhes 1899-njy ýylyň 24-nji awgustynda, Buenos-Aýresde dünýä inýär. Özüniň aýtmagyna görä, ýazyjynyň damarynda ispan, irland, portugal, bask, andaluz, ýewreý, iňlis, norman ganlary aýlanýar. Borhesiň atasy-da ýazyjy eken, emma gözi gapylanyndan soň ol hiç zat döredip bilmändir. Şonuň üçin kiçijik Horhe onuň kesbini dowam etmek kararyna gelipdir.

Geljekki ýazyjy eýýäm alty ýaşynda goşgy ýazyp ugraýar. On ýaşyndaka Oskar Uaýldyň “Bagtly şazada” ertekisini terjime edýär(bu terjimesi “Pais” gazetinde çap edilipdir).

1914-nji ýylda Borhesiň maşgalasy Ýewropa dynç almaga gidýär, emma Birinji Jahan urşy sebäpli, olaryň Argentina gaýtmaklygy agyrlaşýar. 1919-njy ýylyň 31-nji dekabrynda ispan žurnaly “Gresiýada” Borhesiň ilkinji goşgusy çap edilýär. 1921-nji ýylda Argentina dolanyp baranyndan soň, goşgulary bilen häli-şindi çykyş edip ugraýar. Eýýäm şu irki eserlerinde ýazyjynyň hemmetaraplaýyn ylymly, pelsepeçi, söz ussady bolandygyna, awangardizme ýykgyn edendigine göz ýetirýärsiň. Bu döwrüň şygyrlarynyň aglabasy ultraizm akymynyň däbinde döredilipdir. Emma wagtyň geçmegi bilen Borhes şygryýeti goýup, “hyýaly” kyssalar döredip başlaýar.Onuň iň ajaýyp hekaýalarynyň köpüsi “Toslamalar” (1944), “Alef” (1949), “Labirintler” (1960) we “Broudiniň habary” (1971) ýygyndylaryna girizilendir.

1940-njy ýyllarda Borhes ýazyjylar A.B.Kasares hem Silwina Okampo bilen birlikde Fantastiki edebiýatyň antologiýasyny we Argentin şygryýetiniň antologiýasyny taýýarlaýar. Munuň daşyndan hem ussat ýazyjy ýaş zehinleri agtaryp tapmak üçin elinden baryny eden eken. Beýleki dünýä belli argentin ýazyjysy Hulio Kortasaryň ilkinji eseri hem Borhesiň redaktirleýän žurnalynda peýda bolupdyr.
1937-1946-njy ýyllar aralygy Borhes kitaphanaçy bolup işleýär. 1946-njy ýylda Huan Peron häkimlige geleninden soň, ýazyjyny bu wezipeden boşadýarlar, ýöne 1955-nji ýylda oňa Argentinanyň Milli kitaphanasynyň direktory ornuny berýärler, emma bu wagt ýazyjy eýýäm batyl eken. Borhes tä 1973-nji ýyla çenli kitaphana direktory bolup işleýär.

1950-nji ýyllarda Borhes ýene şygryýete dolanyp gelýär. Şahyryň soňky şygyrlary “Dörediji” (1960), “Tümlügiň waspy” (1969) we “Gaplaňlaryň altyny” (1972) ýygyndylarynda ýerleşdirildi. Onuň ömründe soňky çykaran kitaby “Atlas” atly şygyrlar, fantaziýalar hem ýol ýazgylary ýygyndysydyr.
Horhe Luis Borhes dünýä edebiýatyna örän uly täsir etdi. Hulio Kortasar, Umberto Eko, Žoze Saramago, Orhan Pamuk ýaly ussat ýazyjylar Borhesi özleriniň halypasy hasap edýärler.

Ýazyjy 1986-njy ýylda, Ženewa şäherinde dünýeden ötdi.

Kategoriýa:Edebiýat
Karel Çapek

thumb|200px

**Karel Çapek**

(1890-1938)

Çehiýanyň iň meşhur ýazyjylarynyň biri Karel Çapek 1890-njy ýylyň 9-njy ýanwarynda Mala-Swatonowitz şäherçesinde, lukmanyň maşgalasynda dünýä inýär. Ilki Grades-Kralow şäherindäki gimnaziýada, soňra Pragada bilim alýar, 1915-nji ýylda Karl uniwersitetiniň filosofiýa hünäriniň doktorlyk derejesini gazanýar, soňra Berliniň hem Parižiň uniwersitetlerinde-de filosofiýany öwrenýär. 1917-nji ýylda «Narodni listy» gazetinde žurnalist bolup işe başlaýar. 1921-1923-nji ýyllar aralygynda Praganyň «Winogradeh teatrynda» dramaturg bolup işleýär.

1916-njy ýylda ýazyjy dogany Ýozef Çapek bilen bilelikde «Ýanyp duran çuňluklar» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. Eýýäm şol kitabynda Karel Çapek özüniň realistik suratlandyrma ussatlygyny, ýumoryny hem-de täsin öňdengörüjiligini görkezmegi başarýar. Karel Çapekiň «Ene»(1938), «R.U.R.»(1920) pýeslary, «Absolýut fabrikasy»(1922), «Krakatit»(1922), «Gordubal»(1933), «Ýönekeý durmuş»(1934), «Salamandralar bilen uruş»(1936) romanlary çap edileninden soň tiz wagtyň içinde bütin dünýäde iň köp söýülip okalýan eserlere öwrülýärler. 1936-nji ýylda ýazyjyny Nobel baýragyna dalaşgär saýlaýarlar. 1925-nji ýylda Çapek Çehoslowakiýanyň PEN-klubyny esaslandyryp, oňa 1933-nji ýyla çenli baştutanlyk edipdir.

Mundan ötri, Karel Çapek ussat fotosuratçy hem jemgyýetçilik işgäri hökmünde-de bellidir. Ýazyjy öz döwrüniň iň bir erjel antifaşisti hökmünde-de tanalýar. Ol eýýäm 1920-nji ýylda ýazan eserlerinde faşizmiň dünýä halklaryna nähili jebir ýetirjekdigini duýdurypdyr. Faşistik režimine garşy, hususan-da, Gitleriň hut özüne ýazan awuly tankytlary sebäpli, fýurer ýazyjyny özüniň « şahsy duşmany » diýip yglan edipdir.

Karel Çapek 1938-nji ýylyň 25-nji dekabrynda, faşistleriň Çehoslowakiýany basyp almagynyň öňüsyrasy dünýeden ötdi.

Kategoriýa:Edebiýat
Gabriel Garsia Markes

thumb|200px|Markes (1984)

**Gabriel Garsia Markes**

(1924 ý.)

Kolumbiýaly dünýä belli ýazyjy, edebiýat boýunça Nobel baýragynyň eýesi (1982) Gabriel Hose de la Konkordia Garsia Markes 1927-nji ýylyň 6-njy martynda, Arakataka şäherçesinde dünýä indi. Mekdebi tamamlanyndan soň, ol 1946-njy ýylda Bogotanyň milli uniwersitetine, hukuk hünäri boýunça okuwa girýär. Emma 1950-nji ýylda okuwyny doly tamamlaman, ömrüni edebiýata bagyş etmek kararyna gelýär.

1954-nji ýylda Markes «El Espektador» gazetinde işläp başlaýar we döwrüň iň möhüm meselelerine seslenip, galamgär hökmünde uly üstünlikler gazanýar, emma çeper eserleri ýazmagy hem bes etmeýär. 1961-nji ýylda onuň «Polkownige hiç kim ýazanok» atly meşhur powesti, 1966-njy ýylda bolsa «Agyr döwür» romany çap edilýär. Emma diňe 1967-nji ýylda ýazylan «Ýüz ýyl ýalňyzlyk» romany ýazyjynyň adyny bütin dünýä äşgär edýär. Bu eser XX asyryň iň ajaýyp eserleriniň biri hökmünde ykrar edilýär. Mundan soň Markes birnäçe powestler we hekaýalar ýygyndylaryny çap edýär. Olaryň ählisi okyjylar tarapyndan gyzgyn garşy alynýar.

1985-nji ýylda Markes «Mergi döwründäki söýgi» atly deslapky romanyny tamamlaýar. Ýazyjynyň bu eseri boýunça düşürilen çeper film tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsir galdyrýär. 2002-nji ýylda çykarylan «Gürrüň bermek üçin ýaşamak» atly awtobiografik kitabynda bolsa ýazyjy ömrüniň iň wajyp pursatlaryny ýatlap geçýär. 
Markesiň her bir eseri dünýäniň ähli dillerine diýen ýaly terjime edilip, edebiýaty söýýän her bir okyjynyň ýüreginde baky orun eýeleýär. Häzir hem 84 ýaşan Markes saglyk ýagdaýynyň agyrlaşandygyna garamazdan, okyjylaryny täze eserler bilen ýene begendirjekdigini söz berýär.

Kategoriýa:Edebiýat
Onore de Balzak

thumb|200px

**Onore de Balzak**

(1799-1850)

Beýik fransuz ýazyjysy Onore de Balzak 1799-njy ýylda Tur şäherinde, daýhan maşgalasynda dünýä inýär. 
Kakasy ogluny aklawjy edip ýetişdirmekçi eken, şonuň üçin Balzak ilki Wandom kolležinde, soňra Parižiň hukuk mekdebinde bilim alýar. Emma özdiýenli Balzak eýýäm ýetginjeňlik döwründen ömrüni edebiýata bagş etmek kararyna gelýär. 
1823-nji ýyldan başlap Balzak dürli lakamlary ulanyp, neşirýatda birnäçe romanlary bilen çykyş edip başlaýar, emma onuň bu gowşak eserleri üstünlik gazanmaýar. Diňe ilkinji gezek öz adyndan çykaran “Şuanlar” atly taryhy romany oňa meşhurlyk getirýär. 1830-nji ýylda çykaran “Gobsek” powesti onuň adyny Fransiýanyň iň öňdebaryjy ýazyjylarynyň hatarynda goýýar. Balzagyň mundan soňky döreden “Şagren derisi”, “Otuz ýaşly aýal”, “Gorio ata”, “Ýewgeniýa Grande”, “El üzülen arzuwlar”, “Polkownik Şaber”, “Sezar Birotto”, “Lui Lamber” eserleri eýýäm öz döwründe bütin dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna girdiler. Ýazyjy ýazan ähli eserlerini bir topluma düzüp, oňa “Adamzat komediýasy” diýip, umumy at goýýar, şonuň üçin eserleriň ählisi belli bir derejede biri-biri bilen baglanyşýar, biri-biriniň üstüni ýetirýär. Şeýle etmek bilen Balzak öz döwrüniň Fransiýasynyň taryhyny hemmetaraplaýyn açyp görkezmek isläpdir.
Onore de Balzagyň döwürdeşlerine ýetiren täsiri örän ulydyr. Stendal, Gýugo, Lew Tolstoý ýaly ýazyjylar onuň ägirtligini ykrar edipdirler. F.M. Dostoýewskiý ýaş wagty Balzagyň “Ýewgeniýa Grande” romanyny rus diline terjime edipdir.
Balzak 1850-nji ýylda Parižda aradan çykýar.
Edebiýatda Balzak iň bir zähmetsöýer ýazyjylaryň biri hasaplanylýar. Ol eserleriniň üstünde günde 15-16 sagat işleýän eken. Her ýyl azyndan üç, dört, käwagtlar bolsa bäş, alty kitap dagy çykarýan eken. Ol “Adamzat komediýasy” üçin 115 sany roman ýazmakçy eken, emma diňe 98 sanysyny doly tamamlap ýetişipdir.

Kategoriýa:Fransuz ýazyjylar
Gýustaw Flober

thumb|200px

**Gýustaw Flober**

(1821-1880)

Meşhur fransuz ýazyjysy Gýustaw Flober Fransiýanyň demirgazygynda ýerleşýän Ruan şäherinde dünýä inipdir we çagalyk hem ýetginjeklik ýyllaryny şonuň ýaly kiçeňräk şäherçelerde geçiripdir. 1840-njy ýylda ol Pariž uniwersitetiniň hukuk hünärine okuwa girýär, emma 1843-nji ýylda okuwy taşlaýar. 1851-nji ýylda Flober özüniň ilkinji romanyny ýazyp başlaýar. Bu eseri 1856-njy ýylda «Hanym Bowari» ady bilen çap edileninden soň ýazyja uly şöhrat getirýär. Üstünlik gazanan ýazyjy indiki eserini ýazmak üçin Demirgazyk Afrika syýahat edýär, Gadymy Karfageniň taryhyny öwrenýär. Netijede, ol «Salambo»(1862) atly taryhy romanyny döredipdir.

1869-njy ýylda Gýustaw Floberiň «Duýgylaryň terbiýesi» atly üçünji romany çap edilýär. Bu eserde ýazyjy öz döwrüniň syýasy hem jemgyýetçilik nogsanlyklaryny açyp görkezmek isläpdir. Ýazyjy her bir romanynyň üstünde bäş-alty ýyllap işläpdir, eseriň her bir sözlemini, her bir jümlesini kämillige ýetirjek bolupdyr. 
Gýustaw Flober birnäçe zehinli ýazyjylara, şol sanda-da Gi De Mopassan, Edmon Abu ýaly belli kyssaçylara halypalyk edipdir. Ol Wiktor Gýugo, Žorž Sand, Iwan Turgenew ýaly dünýä belli ýazyjylar bilen ýakyn aragatnaşyk saklapdyr.

1877-nji ýylda Floberiň «Sada göwünli», «Irodiada», «Keramatly Ýulian hakda rowaýat» powestleri Parižiň iň belli žurnallarynda çap edilýär. Ýazyjy «Buwar we Pekýuşe» atly soňky romanyny tamamlap ýetişmändir, emma onuň ahyryny arhiwde galan garalamalar boýunça göz öňüne getirip bolýar.
1880-nji ýylda, Kruasse diýen ýerde ýazyjynyň ömür tanapy kesilýär.

Gýustaw Floberiň döredijiligi Ýewropa edebiýatynyň ösüş ýoluna örän uly täsir ýetirdi. Edebiýatçylar Gýustaw Floberi edebiýatyň modernizm we naturalizm akymlarynyň «atasy» hasaplaýarlar.

Kategoriýa:Edebiýat
Jeýms Joýs

thumb|200px|Joýs 1915-nji ýylda

**Jeýms Joýs** *([[1882]]-[[1941]])*— Irlandiýanyň beýik ýazyjysy, XX asyryň iň täsirli ýazyjylarynyň biri Jeýms Joýs 1882-nji ýylda, Dublin şäherinde dünýä indi. Maşgalasynyň agyr ýagdaýyna garamazdan, Jeýms örän gowy bilim alypdyr. 1902-nji ýylda ol Dublin uniwersitetini tamamlapdyr. 1900-nji ýylda, Dubliniň *«Iki hepdelik maglumatlar»* gazetinde Joýsyň ilkinji eseri, Ibseniň *«Biz, ölenler, oýananymyzda»* atly pýesasyna bagyşlanan esse çap edildi. Şol wagtlar hem Joýs liriki goşgylar ýazyp başlapdyr. 1916-nji ýyldan başlap ýazyjy *«Little review»* atly amerikan žurnalynda çykyş edýär. 20 ýaşynda Joýs Pariža göçýär. Ol ýerde žurnalist, mugallym we başga-da birnäçe kärlerde işläp görýär.
thumb|upright|''Dubliners'', 1914

1914-nji ýylda Joýsyň 15 hekaýadan ybarat *«Dublinliler»* kitaby neşir edildi. Birinji Jahan urşunyň öňýany ýazyjy Sürihe göçýär, şol ýerde hem *«Suratkeşiň ýaşlyk portreti»* romanyny tamamlaýar. Bu eser 1916-nji ýylda aýratyn kitap bolup çykýar. Joýsyň ikinji we iň belli *«Uliss»* romany ilkinji gezek Parižde, 1922-nji ýylda çap edildi. Täze, eksperimental usulda ýazylan bu agyr eser XX asyryň iň naýbaşy eserleriniň biri hasaplanylýar. Bu eserinden soň ýazyjy bütindünýä meşhurlygyny gazanýar. Emma 1939-njy ýylda çap edilen iň soňky romany – *«Finneganyň ýasy»* okyjylaryň tamasyny ödemeýär.

Ýazyjynyň bu eseri biziň döwrümizde-de edebiýatçy alymlaryň arasynda gyzgyn jedeller döredýär.

Ömrüniň soňunda batyl bolan ýazyjy keseli sebäpli gaty bir öndümli işläp bilmändir. Ikinji Jahan urşy başlananyndan soň Joýs Fransiýadan Sürihe göçüp, şol ýerde hem 1941-nji ýylda dünýäden ötýär.

Kategoriýa:Edebiýat
Aleksandr Kuprin

thumb|200px

**Aleksandr Iwanowiç Kuprin** (1870-1938) — Meşhur rus ýazyjysy Kuprin 1870-nji ýylda, Penzen guberniýasynyň Narowçat obasynda dünýä inýär. Kakasy çaga bir ýaşyndaka aradan çykanyndan soň, ejesi Aleksandry alyp Moskwa göçýär. Geljekki ýazyjynyň çagalyk hem ýetginjeklik ýyllary bu şäherde geçýär. Ol Moskwanyň harby gimnaziýasyny tamamlaýar, soňra Aleksandr harby uçilişesine okuwa girýär. Özüniň harby okuw jaýlarynda geçen ýaşlygyny ýatlap, birnäçe ýyl geçeninden soň ýazyjy “Kadetler” powestini we “Ýunkerler” romanyny döredýär. Eýýäm şol döwürde Kuprin şahyr ýa-da ýazyjy bolmagy arzuw edýän eken.

Kuprin ilki şygyr ýazypdyr, emma olar çap edilmän galýar. Ilkinji çap edilen eseri – “Iň soňky debýut” hekaýasy 1889-njy ýylda okyjylara ýetirilýär. Okuwyny gutaranyndan soň, Kuprin dört ýyllap harby gullukda bolýar. Ol esger durmuşy baradaky eserleri bilen, şol sanda hem “Garaňkylykda” powesti, “Aýly gijede”, “Derňew”, “Düşelge” hekaýalary bilen gazet-žurnallarda çykyş edip ugraýar. 1894-nji ýylda Kuprin gullukdan boşaýar. Ol Russiýanyň dürli şäherlerinde ýaşaýar, dürli kärlerde işläp görýär, eserleri üçin maglumat ýygnaýar. 90-njy ýyllarda onuň “Olesýa”, “Aldajy”,“Ket” powestleri çap edilýär. Bu ýyllar Kuprin Peterburga göçýär, Çehow, Bunin, Gorkiý ýaly ýazyjylar bilen tanyşýar.

1905-nji ýylda Kupriniň iň belli eseri – “Göreş” powesti çap edilýär. 1911-nji ýylda ýazan “Gyrmyzy bilezik” powestini ýazyjy özüniň iň gowy eseri hasaplaýar. Bu eserlerinden soň Kuprin öz döwrüniň iň söýülip okalýan ýazyjysyna öwrülýär. 1915-nji ýylda ýazan “Çukur” powestiniň daşynda örän uly jeddeller döreýär.

Ýazyjy rewolýusiýany kabul etmeýär, 1919-njy ýylda Fransiýa göçýär. Ýöne Watanyndan uzakda ol öňki eserleriniň derejesinde hiç zat döredip bilmändir. 1937-nji ýylda, agyr halda Russiýa dolanyp barýar, 1938-nji ýylda hem aradan çykýar. Ony beýik rus ýazyjysy IwanTurgenewiň ýanynda jaýlaýarlar.

Kategoriýa:Edebiýat
Boleslaw Prus

thumb|200px

**Boleslaw Prus**

(1847-1912)

Polşanyň nusgawy ýazyjysy, dünýä belli kyssaçy Boleslaw Prus (hakyky ady — Aleksander Glowaskiý) 1847-nji ýylda, Polşanyň Lýublin şäheriniň golaýyndaky Hrubeşuw obasynda, garyp galan begzadanyň maşgalasynda dünýä inipdir. Çaga ir ýetim galypdyr, onuň yzygiderli bilim almaga mümkinçiligi bolmandyr. 1863-nji ýylda ol Polşa halkynyň Russiýa imperiýasynyň agalygyna garşy turzan gozgalaňyna gatnaşypdyr, ýaralanypdyr.

Boleslaw Lýublinde ýörite orta okuw jaýy tamamlanyndan soň, 1866-njy ýylda Warşawanyň Esasy mekdebiniň (häzirki Warşawa Uniwersitetiniň) fizika-matematika hünärine okuwa girýär, emma iki ýyldan soň pul ýagdaýy sebäpli okuwyny taşlamaga mejbur bolýar.

1872-nji ýylda ilkinji gezek Prusyň makalasy çap edilýär. Ol 1874-1903-nji ýyllar aralygynda Warşawanyň birnäçe gazetlerinde, 1882-1883-nji ýyllarda «Nowiny» žurnalynyň redaktory bolup işleýär, bu ýerde edebi-tankydy makalalarynyň birnäçesini çap edýär. Polşa edebiýatynyň edebi tankydynyň realistik ýörelgä eýermegine Prus uly goşant goşupdyr.

Ýazyjy gazetler üçin müňe golaý felýeton döredipdir, ýüze golaý hekaýalar ýazypdyr. Bu hekaýalaryň ählisinde Prus öz iliniň agyr ýaşaýyş şertini suratlandyrypdyr, iň wajyp jemgyýetçilik meselelerini orta atypdyr. «Nälet siňen bagt» (1876), «Ýetim haky» (1876), «Antek» (1881), «Çagalygymyzyň günäleri» (1883), «Ýalňyşlyk» (1884), «Dünýä zeňi» (1884), «Saýa» (1885), «Düýş» (1890) we beýleki nowelladyr hekaýalary Boleslaw Prusy Ýewropanyň iň ussat ýazyjylaryň hataryna goşupdyr. Emma powestleri hem romanlary ýazyja hakyky şöhraty getiripdir. «Forpost» (1885) atly ajaýyp powestinden soň ýazyjy özüniň dünýä belli eserlerini — «Gurjak» (1887-1889), «Erkinleşen zenanlar» (1890-1893), «Faraon» (1895-1896), «Çagalar» (1908) romanlaryny döredýär. Beýleki iri eserleriniň ählisini öz döwrüniň ahlak hem jemgyýetçilik meselesine bagyşlan ýazyjy «Faraon» romanynda gadymy Müsüriň taryhyna ýüzlenipdir.

Ýazyjynyň soňky ýazan «Özgerişler» romany tamamlanman galypdyr. Ol 1912-nji ýylda, Warşawada aradan çykypdyr.

Boleslaw Prusyň eserleri birnäçe dillere terjime edilip, dünýä edebiýatynyň altyn hazynasyna girizildi. Lew Tolstoý, Emil Zolýa, Genrik Senkewiç, Iosif Stalin ýaly şahsyýetler ýazyjynyň eserlerini ürç edip okapdyrlar.

Kategoriýa:Edebiýat