open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Odin

thumb|right|Odin
thumb|right|Odin
Iňlis dilindäki Wednesday (Çarşenbe) günü Woden's Day (Odiniñ Günü) sözünden gelip çykyptyr.
**Odin** gadymy Skandinaw dilinde «Óðinn» diýip atlandyrýarlar. Skandinaw rowaýatlarynda we paganizmimde iň uly Taňrydyr. German rowaýatlaryndaky Woden We Wodanaz bilen meňzeşlikler görkezýär. Ady «Şir» manysynda gelen «óðr»dan gelen söz bolup Skandinaw panteonundaky başga-da birnäçe ylahy barlyk ýaly garyşyk bir rol görkezilipdir. Söweş taňrysydyr. Aýratynam üstünlikleri we aw Taňrysy hökmünde bilinýär. Güneş we Kelt hajy bilen simboliza edilýär. Odin: Alfa, Allafather (Hemmeleriň atasy) Taňrylaryň kakasy; Asgarddaky salony Walaskýalfda (Ýowuzlyga düşenleriń goragy) tagty Hlidskýalfda tapylypdyr. Bu tagtdan dokuz diýarda bolan bütin zatlara seredipdir. Aýratyn hem ýer ýûzüne we gökýüzüne häkimdir, gerek bolan ýagdaýynda Bürgüde öwrülip biler. Odiniň Güneş ýaly parlaýan bir gözi bardyr. Beýleki gözüni Biliji guýusyndan içmek üçin ýitiripdir we ahyrsoňy hemme zady bilmeklik ukybyny ele alypdyr. Habarçylary Walkyrirler öli urşujylaryň ruhlaryny Walhalla daşaýarlar. Angl-çanslaryň Wednesday (Çarşenbe) güni Wodens Day (Odiniň güni) den gelipdir. Naýzasyna Gungnir we sekiz aýakly atyna Sleipnir diýlipdir. Sleipnir suwda we howada gidip bilen aýratyn iki gargasy bardyr. Bu gargalar oňa dünýäden habarlar getirip berýär. Gargalaryň biriniň ady Huginn (düşünje) we beýlekisiniň ady Muninndyr (ýatkeş). Aýratyn ýanynda Freki we Geri atly iki sany möjek (gurt) olaryň aýalydyr. Demirgazyk rowaýatlarynyň Zeusu diýilýän taňrynyň aýaly Friggdan bolan perzentleri Balder, Hod Bragi we Hermod, taňryça Jordan bolan perzentleri Throw we döw Gritdan bolan çagasy-da Widadyr. Bu hem oňa täze lakam almagyna sebäp bolýar, bu taňrylaryň taňrysydyr. Elindäki naýza ýene 9 ýa-da 7 gün asylgy galan demirgazyk rowaýatynyň hakykatlaşan ýeriň ýaşaýyş agajynda runlary ögrenmegiň soňy bolanda goparan bir daldan edilipdir. Ragnarokyň güni gelende Fenrir Odini öldürmeli eken. Odin adynyň dürli ýurtlarda atlandyrylśy şeýle: Aldaföðr, Alda gautr, Alföðr, Algingautr, Arnhöfði, Atriðr, Asagrim, Auðun, Viðurr, Vingnir, VófuðrYggrÝjungr, Fjölsviðr, Báleygr, Biflindi, Bileygr, Blindi, Blindr, Brúni, Brúnn, Bölverkr, Drauga dróttinn, Dresvarpr, Ennibrattr, Eylúðr, Farmagnuðr, Farmögnuðr, Farmaguð, Farmatýr, Fengr, Fimbultýr, Fimbulþulr, Fjallgeiguðr, Fjölnir, Sviðarr, Sviðrir, Sviðuðr, Sviðurr, Svipall, Svölnir, Tveggi

Bu rowaýat gadymy Uýgur dilinde ýazylan Oguznamadaky Oguz hanyň we onuň öňünden ýol görkezen Möjek we Odiniň iki sany möjegi bilen birmeňzeşlikler bar. Belkäm Odin Saklaryň Oguz hanydyr. Onuň öküz şahy bilen birlikde suratlandyrylmagy ikisiniň arasyndaky meňzeşlikleri Türkmen halkyny ganatlandyrýar.

## Daşarky çykgytlar
* Один Odin
* Раздел, посвящённый Одину, на ulfdalir.ru
* Один — бог военного безумия, магии и поэзии, демиург 

Kategoriýa:Din
Silmarillion

thumb|200px|right|Silmarillion(Roman) 
D.R.R. Tolkiniñ ýazan romany.
## Daşarky çykgytlar
* «Звирьмариллион» на Kulichki.ru
*:ru:Сильмариллион&nbsp;**—Rus dilinde wikipediýa**
*:en:The Silmarillion&nbsp;**—Iňlis dilinde wikipediýa**
* Джон Р. Р. Толкин. Сильмариллион.// Серия: Внеклассное чтение. — М.: АСТ Москва, 2009. — 432 стр.

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Ýüzükleriň padşasy

right
D.R.R. Tolkiniñ ýazan romany.
## Daşarky çykgytlar
* Арда-на-Куличках
* С. Курий: «Апология Толкина». «Твое Время» № 1-2/2004 
*:ru:Властелин колец&nbsp;**—Rus dilinde wikipediýa**

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Hobbit

right|200px
D.R.R. Tolkiniñ ýazan romany.
## Daşarky çykgytlar
* Resmi web-saýty
* Обложки зарубежных изданий книги, 1937—2007 гг.
* Обложки советских/постсоветских изданий книги, 1976—2005 гг.

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Ispan dili

frameless|right|upright=2
**Ispan dili** — ispanlar dilidir. Hind-ýewropanyň dilleri topary roman dilirden gruppadan bir dili. Ispan dilinde 320 milioň adamlary gürleýär. Ispaniýa we Latin Amerikanyň 19 döwletleriniň - döwlet dilidir. Filipinda hem ABŞda ispan dilinde köp adam gepleşýär.

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Roman dilleri
Ýewropa ligasy

Ýewropanyng klublar arasy 2belgili kubogy bolan yewropa ligasynyng 1nji mowsumi 1972-nji yylda gecirildi we tottenham 1nji cempion boldy.yakynda yewropa liganyng 42nji cempiony belli bolar.

Finallar onden 2 oyun bilen oynalyardy.1997-njy yyldan baslap finallar 1 oyun bilen oynalyp baslandy.

Yzda galan 41 sezonda 11 yurtdan 26 topar cempion boldy.olaryn sanawy:

1)liwerpul 3 gezek

2)Ýuwentus 3 gezek

3)inter 3 gezek

4)tottenham 2 gezek

5)real madrid 2 gezek

6)sewilýa 2 gezek

7)atletiko 2 gezek

8)parma 2 gezek

9)borussia m 2 gezek

10)feýenord 2 gezek

11)porto 2 gezek

12)gýoteborg 2 gezek

13)ipswich town 1 gezek

14)napoli 1 gezek

15)walensia 1 gezek

16)eintraht 1 gezek

17)baýer 1 gezek

18)bawariýa 1 gezek

19)şalke 1 gezek

20)sska 1 gezek

21)zenit 1 gezek

22)psw 1 gezek

23)şahtýor 1 gezek

24)aýaks 1 gezek

25)anderleht 1 gezek

26)galatasaraý 1 gezek

yewropa ligany gazanan milletler sanawy: 1)italiya 9 gezek 2)ispaniya 7 gezek 3)angliya 6 gezek 4)germaniya 6 gezek 5)gollandiya 4 gezek 6)portugaliya 2 gezek 7)shwesiya 2 gezek 8)russiya 2 gezek 9)belgiye 1 gezek 10)ukrayina 1 gezek 11)turkiye 1 gezek
Söýgi

**Söýgi** – bu göwün göteriji we güýje-güýç goşýan zat. Söýgi bagtsyzlara bagt paýlaýar. Lew Nikolaýewiç Tolstoý, rus ýazyjysy.
Biz öz-özümizi öňküden-de beter söýmegi­ mizüçin, beýlekileriň söýgüsini gazanmaga çalyşýarys. Didro Deni, fransuz filosofy.
Söýgüden gorkýan durmuşdanam gorkýan­ dyr, durmuşdan gorkýan bolsa, ölüniň üç­ den biri ýalydyr. Rassel Bertran, iňlis filosofy.
Söýgi biziň ýaşaýşymyzyň gözbaşy hem-de ahyrydyr. Söýgisiz ýaşaýyş ýokdur. Konfusiý, gadymy hytaý akyldary.

Kategoriýa:Duýgy
Napoleon Hill

**Napoleon Hill** (26 noýabr 1883-8 noýabr 1970) Amerikaly ýazyjy we şahsy-üstünlük neşirleriň ilkinji ýazyjylaryndandyr. Iň tanalan eseri Think and Grow Riçh (Oýlan we Baýa) ähli döwüriň iň köp satan kitaplardan biridir.

Durmuş hekaýasyny ýazanlara görä Hill Virjinya Wise County'nyň Pound şäherçesinde iki otagly bir külbede garyplyk içinde dünýä indi. Ejese, Hill 10 ýaşyndaka aradan çykýar, kakasy iki ýyl soňra gaýtadan öýlenýär.

13 ýaşynda kiçi şäherçe gazeti "Mountain Reporter"da ýazmana başlaýar. Hukuk okamak üçin habarçylygyndan gazananjalaryny ulandy emma ekonomik ýagdaýy ýetersizligi sebäpli goýbolsun etdi. Önümçi we wagtynyň iň baý adamlaryndan biri bolan Andrew Carnegie bilen görüşmesi Hilliň karýerindäki öwrüm nokady boldy. Tanymal adamlar bilen bolan duşuşygynyň bir bölegi bolan bu duşuşukda Hill, Carnegieniň üstünlüginiň aňsat bir formulasyny düşündürip biljekdigini we hemme adamlar tarapyndan hem ulanylyp biljekdigine ynanandygyny ýüze çykardy.

Hilliň alan referans hatlary bilen 500, üsrünlük gazanan we köpüsi millioner bolan erkek we aýallar bilen üstünlügiň formulasyny ýüze çykarmak we köpçülige ýetirmek üçin duşuşyklar geçirdi.

Hilliň gözleglerinde duşuşan tanymal adamlaryň arasynda Thomas Edison, Alexander Graham Bell, George Eastman, Henry Ford, Elmer Gates, John D. Rockefeller,Charles M. Schwab, F.W. Woolworth, William Wrigley Jr., John Wanamaker, William Jennings Bryan, Theodore Roosevelt, William H. Taft, Woodrow Wilson, Charles Allen Ward we Jennings Randolph dagy bardy. Bu proýekti ýigrimi ýyldan gowurak wagt sürdi we 1928de "The Law of Success" ady bilen kitaplaşdyryldy.

1937de Hill üstünlük formulasynyň häli häzirem çap edilýän we otuz milliondan köp satylan "Think and Grow Rich" atly kitabynda düşündüriş geçdi

Kitaplary:

· Think and Grow Rich

· How to Sell Your Way through Life

· The Law of Success

· Success Through a Positive Mental Attitude

· You Can Work Your Own Miracles

· Napoleon Hill's keys to success
Gutlug Timuryň minarasy

Bu minara Soltan Tekeşiň ýadygärliginiň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýär. Dünýäde Delidäki Kutub minaradan soňra ikinji ýerde durýan bu minaranyň uzynlygy 60 metre barabardyr. 7 metr belentlikden girelgesi bolup, 145 sany töwerekleýin basgançak bilen ýokary gupbanyň aşagyna çykylýar.
Minarada kerpiç örüminden edilen ýazgy bu desgany Altyn Ordanyň Horezm welaýatynyň hökümdary Gutluk Timuryň we Altyn Ordanyň soltany Özbek hanyň atlary bilen baglanyşdyrýar. Minaranyň 1930-njy ýylda prof. A.Ý. Ýakubowskiý tarapyndan okalan kufa stilinde ýazylan ýazgysynda şeýle diýilýär: “Iki dünýäniň şalaryndan iň bagtly patyşa, Allah onuň rehimdarlygyna keremdarlyk etdi we oňa hakykatyň işigini açdy hem-de ol kuwwatly patyşa araplaryň we arap dälleriň penakäri, älem-jahanyň we diniň şöhlesi, yslamyň we musulmanlaryň beýigi Gutlug Temur, Nejim-ed-deul-un-diniň ogly, Allah yslamyň ýeňşini, arasynda... we kuwwatly solatn Özbek hanyň häkimiýeti günlerinde bu jaýyň gurluşygyny uzaltsyn, Allah onuň patyşalygyny uzaltsyn”.


GUTLUG_TIMURYŇ_MINARASY.jpg 


Ýazgynyň teksti minaranyň bina edilen wagtynyň takyk çäklerini 1320-1330-njy ýyllar diýip bellemäge mümkinçilik berýär. 60 metr töweregi beýiklikdäki minara köpçilikleýin ybadathana metjidiniňki bolupdyr. Muny arap syýahatçysy ibn Batuta hökümrdar Gutlug Temuryň - Törebeg hanymyň ady bilen baglanyşypdyr.

Ýylmanak, oňat kerpiçlerden (30x30x5sm) nagyşly örülen aýlawlar belent desganyň bütin gabarasyny gelşikli edip bölüşdiripdir. Minaranyň depesinde agaç pürsleriň öýjükleri saklanypdyr, onuň üstünde bir wagtlar hemme taraplary açyk bassyrmajyk bolan eken, ol bolsa dekoratiw karniz bilen tamamlanypdyr. Şol bassyrmajykda durup, azançy adamlary namaza gelmäge çagyrmak bilen azan aýdýar eken. Minaranyň üstüne çykmak üçin, içerki aýlawly merdiwan bolup, onuň 145 basgançagy bolupdyr. Onuň basgançaklary işigiň ýanyndan ýeriň derejesinden 7 metr töweregi belentlikden başlanýar.

Minaranyň göwresinde kerpiçlere nagyş salnan 18 sany dürli inlilikdäki bogun-bogun halkalary bolupdyr. Halkalaryň üçüsi birwagtlar zaýalanypdyr.Ýerden 7 metr belentlikde ýene-de bir hatar kufi hatly ýazgy bar. Olarda Kuranyň ikinji süresiniň 252-nji aýatynyň, ýagny “Aýatu-l-kürsiniň” sözleri bar.
Halk arasyndaky rowaýatlarda, galyberse-de “Ýusup-Ahmet dessanynda minaranyň gümmeziniň altyn gupbasynyň bolandygy barada aýdylýar.

Orta Aziýada iň belent bolan bu minara diňe bir weýran ediji uruşlary başdan geçirmän, eýsem ýer titremegi bilen bagly tebigy betbagtçylyklary hem başdan geçiripdir. Hürärmenleriň aýtmagyna görä minaranyň ozalky beýikligi 65 metre golaý bolupdyr. Ol XIV asyryň gurluşykçylarynyň we migmarlarynyň Ürgenç mekdebiniň adaty bolmadyk ýokary ussatlygynyň ajaýyp şaýadydyr.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Köplükler we san köplükleri

[thumb|right|[Köplükler]]
**Köplükler we san köplükleri** —Matematikada kesgitlemesi getirilmeýän ilkinji düşünjeleriň biri hem köplük düşünjesidir. Köplükleri dürli nyşanlaryň esasynda, birmeňzeş bolmadyk tebigatly obýektleriň – elementleriň üsti bilen emele getirmek mümkindir. Meselem, köplügi ony düzýän elementleriň häsiýetini ýa-da emele geliş düzgünlerini görkezip gurmak bolar. 
köplükleriň elementleri material obýektler ýa-da geometrik figuralar, simwollar, sanlar ýaly abstrakt-howaýy düşünjeler bolup bilerler.Umumy köplükler nazaryýetiniň elementlerine hem-de elementleri sanlardan ybarat köplüklere, hususan-da, natural, bitin, rasional, irrasional, hakyky hem-de kompleks san köplüklerine, olarda arifmetiki we beýleki amallaryň kesgitleniş aýratynlyklary ýaly görnüşlere aýyrmak bolar.

Kategoriýa:Matematika
Topologiýa

[thumb|right|240px|[Kýonigsbergiñ ýedi köprüsü Eýleriñ çözen meşhur topologiýa meselesi.]]

Kategoriýa:Matematika
Halkara Matematika Olimpiadasy

Halkara matematika olimpiadasy her ýylyň iýul aýynda mekdep okuwçylaryñ arasynda geçirilýär.

"Altyn asyryň altyn zehinlileri" atly ders bäsleşiginiň etrap tapgyry 8-12 synp mekdep okuwçylarynyñ arasynda, olardan saýlanan 10-12 synp mekdep okuwçylary şäher we welaýat tapgyrynda, olardan saýlanan 11-12 synp mekdep okuwçylaryna bolsa, döwlet tapgyry hem geçirilýär. 

### [http://www.imo-official.org/ Official IMO web site]

*Old central IMO web site

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Halkara Fizika Olimpiadasy

Halkara Fizika Olimpiadasy (IPhO) - 1967-nji ýyldan bäri her ýyl mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilýän iň abraýly fizika olimpiadasydyr. Olimpiadanyň maksady okuwçylaryň fizika bolan höweslerini artdyrmakdan, olaryň arasynda dostlukly gatnaşyklary döretmekden we ylmy jemgyýetde geljekdäki hyzmatdaşlyga itergi bermekden ybarat.

## Daşarky çykgytlar
* Официальный сайт IPhO  
* Международные олимпиады школьников по физике 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Halkara Himiýa Olimpiadasy

thumb|40-njy Halkara Himiýa Olimpiýadasynyñ altyn medaly
## Daşarky çykgytlar
* Официальный сайт МХО 2012.
* О Международной химической олимпиаде
* Результаты МХО 2012 
*Official site of the International Chemistry Olympiad International Information Center 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Halkara Biologiýa Olimpiadasy

## Daşarky çykgytlar
*Official IBO page
*On-line version of IBOs in English
*On-line version of IBOs in Russian 
*British Biology Olympiad 
*USA Biology Olympiad
* On-line версия IBO на русском языке 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiadasy

thumb|right|Kümüş medal
## Daşarky çykgytlar
* IJSO Official Website 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Elektrik dwigateli

**Elektrik dwigateli**, elektrik energiýasyny mehaniki energiýa öwürýän guraldyr.
thumb|Dürli-dürli elektrik dwigatelleri.
## Daşarky çykgytlar
* Защита асинхронных двигателей  
* Схема подключения электродвигателя  
* Потери энергии и КПД асинхронных двигателей  
* Рабочие характеристики асинхронного двигателя 
* Пуск электродвигателя с фазным ротором 
* Строение асинхронного электродвигателя — видео, 3D
* Конструкции электрических машин
* Подключение электродвигателя

Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Gurallar
Elektrik generatory

thumb|right|200px|20-nji asyryñ başlaryndaky '''elektrik generatory'''


## Daşarky çykgytlar
* Униполярный генератор 
* Simple generator
* Demonstration of an electrical generator
* Short video of a simple generator

Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Gurallar
Nemes uniwersitetleri

[thumb|right|305px|[Geýdelberg uniwersitety germaniýañ iñ köne uniwersitety bolup ol 1386-njy ýylynda gurulypdyr.]]
## Daşarky çykgytlar
*Higher Education Compass: complete list of German universities

Kategoriýa:Bilim
Zarýadly bölejik

thumb|right|200px|Položitel zarýadly bölejikleriñ ugry daşaryk dogry kabul edilýär
thumb|right|200px| Otrisatel zarýadly bölejikleriñ ugry içerik dogry kabul edilýär
thumb|right|200px
thumb|right|200px|Zarýadly bölejik eksperimenti
thumb|right|200px|Zarýadly bölejik eksperimenti
: q_e = \frac{1}{6.241 512 \cdot 10^{18}}= 1.602 176 \cdot 10^{-19}  **Kulon görnüşünde ýazylan elektron zarýadly bölejigiñ formulasy. 
**

: \mathbf{F_e} = k_\mathrm{e}\frac{q_1q_2}{r^2}\mbox{    we }\mathbf{F_c} = G\frac{m_1m_2}{r^2} 

: \frac{q_e}{m}= \frac{1.602 176 \cdot 10^{-19}}{9.109 382\cdot10^{-31}} \approx 1.758820\cdot 10^{11}\mbox { C/kg}

: 

I = \frac{q}{t} 

: I = \frac{dq}{dt}.

: q = \int_{t_o}^{t_f} I\, \mathrm{d}t 
## Daşarky çykgytlar
* How fast does a charge decay? 
* Science Aid: Electrostatic charge 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Fizika
Ampermetr

thumb|right|250px|<font face="arial" color="red"> elektrik togu geçýän sim ölçelýär.</font><br /><font face ="arial" color="green">Ok kuwwaty deňagramly ýagdaýda işleýär</font>
thumb|right|250px|Nol-merkezine görä işleýän ampermetr
frame|right|Ampermetr elektrik aýlanşygyna şeýle baglanýar ýagny yzygider baglanýar.
thumb|right|250px|San ölçegli (Dižital) multimetr bilen hem toguñ güýji ölçelip bolar.
**Ampermetr**, elektrik aýlanşygyndan geçýän togu ölçeýän guraldyr.
## Daşarky çykgytlar
* http://www.youtube.com/watch?feature=plpp&v=iDeMbMoWcPI

Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Gurallar
Beýik Ýüpek ýoly

thumb|300px|Beýik Ýüpek ýolyñ kartasy
right|thumb|300px|Beýik Ýüpek ýolyñ 1-nji asyrdaky kartasy.
Taryhda “Beýik Ýüpek ýoly” adyny alan gadymy ýüpek ýoly söwda, işjeň duşuşyklar we gepleşikler üçin örän uly mümkinçilikler beripdir, ajaýyp ösüşleri özara baýlaşdyrmaga ýardam edipdir. Beýik Ýüpek ýolunyň Hytaýyň merkezi etraplaryndan başlanan ugry Aziýanyň üsti bilen Ortaýer deňziniň gündogar kenarlarynyň portlaryna baryp ýetipdir.

Hytaý täjirleriniň günbatara alyp gidýän esasy harytlary ýüpek matalar bolupdyr. Şol döwürde bu täsin matanyň taýýarlanyşynyň syry Ýewropada belli däldi, hytaý ussalary bolsa ony örän ýaşyrynlykda saklapdyrlar, Hytaýdan diňe bir ýüpek däl, eýsem, beýleki önümler hem äkidilipdir. Bu harytlar örän geçginli bolupdyr, sebäbi Ýewropa bazarlarynda olar gaty gyt bolupdyr, ýöne her näme-de bolsa, esasy haryt ýüpek bolupdyr. Şonuň üçin-de bu ýol “Beýik Ýüpek ýoly” diýen ady alypdyr. Şol döwürde Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda uly we kuwwatly Parfiýa döwleti ýerleşipdir. Ol möhüm söwda ýollarynyň çatrygynda bolupdyr. Hytaýdan gaýdan kerwenler müňlerçe kilometr ýoly geçmeli bolupdyrlar. Şol döwürde Amyderýa Jeýhun diýlip atlandyrylypdyr. Kerwenler Jeýhun derýasyndan geçip, Amul şäherine gelipdirler. Häzir ol şäheriň harabaçylyklary häzirki Türkmenabat, öňki Çärjew şäheriniň golaýynda ýerleşýär. Amul şäheri söwda ýollarynyň çatrygynda ýerleşipdir. Şol ýerden bir ýol Owganystana, Hindistana, beýleki bir ýol Horezme we Merwe gidipdir. Amuldan Margiana (Häzirki Mary) çenli bolan ýol geçmesi kyn çägelikleriň arasyndan geçipdir, ýol ugrunda süýji suwly guýular seýrek bolupdyr.

Gadymy döwürde we Orta asyrda Merw özüniň ösen hünärmentçiligi bilen şöhratlanypdyr. Şol ýerde merw matalary, galyplarda ýasalan gap-gaçlar satylypdyr. Orta asyr awtorlarynyň biri Merwe “Horasan şäherleriniň enesi” diýip, ýöne ýere aýtmandyr. Merwden çykan kerwenler Sarahsa, ondan aňryk bolsa Nişapura (Eýrana), Abiwerde, Nusaýa we Dehistana gidipdirler, soňra olar Hazar deňziniň kenarlary bilen arap ýurtlaryna baryp ýetipdirler.

## Daşarky çykgytlar
* http://turkmenistan-diaspora.org/376/gadymy-yupek-yoly-yatdan-cykmayar.html  **Beýik Ýüpek ýoly**
*Silk Road Atlas (University of Washington)
*Silk Road in Tajikistan 
*Miami University Silk Road Project 
*Photos of Silk Road China Sights

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Ykdysadyýet
Keramika inženerligi

thumb|Keramika kärhanasy 1945-nji ýyl
thumb|Keramika önümü bolan nan pyçagy
:\sigma_y = \sigma_0 + {k_y \over \sqrt {d}}  Keramika önümüñ çydamlylygy şu formula bilen hasaplanýar.
* Ky:Çydamlylyk koeffisienti  
## Daşarky çykgytlar
*The American Ceramic Society
*Ceramic Tile Institute of America 
*Ceramic Engineering Companies 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Deňleme

thumb|üç sany näbellisi bolan deñleme emele getirýän terezi
thumb|1-nji derejeli deñlemäñ grafikasy.
thumb|2-nji derejeli deñlemäñ grafikalary.
**Deñlemeler**, iki sanyñ deñ bolşuny görkezýän arabaglanşykdyr. **(= deñdir diýip okalýar)** simboly bilen görkezilýär.
**İki sany näbellisi bolan bir deñlemäni çözeli,**
:\begin{align}
3x+5y&=2\\
5x+8y&=3
\end{align}

**jogaby:** *x*&nbsp;=&nbsp;-1, *y*&nbsp;=&nbsp;1.
**İndi bolsa has üýtgeşik bir deñlemäni çözeli,**
:  \sqrt{2x^2 -1} = x, \, 

kök deñdiriñ sag tarapyna geçende dereje bolyp geçýär

:  2x^2 -1 = x^2, \,   soñ deñlemäni sadalaştyrsak şeýle bolýar  x^2 = 1. \, 

Bu deñleme 2-nji derejeli deñleme bolany üçin deñlemäñ iki sany jogaby bar
:  x = 1  и  x = -1 .

Birinji jogaby položitel san bolýar
:  \sqrt{1} = 1. \, 

İkinji jogaby bolsa otrisatel san bolýar
:  \sqrt{1} = -1. \, .

Salgy: http://e-mekdep.com/denleme

## Deñlemeleriñ görnüşleri
Olar,
# **1-nji derejeli deñlemeler**
# **2-nji derejeli deñlemeler**
# **3-njü derejeli deñlemeler**
# **[[Differensial deňlemeler]]**
# **Parametrik deňlemeler**
# **Diofantowo deňlemeler**

## Daşarky çykgytlar
* http://eqworld.ipmnet.ru/indexr.htm Deñlemeler

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Algebra
Jamaldin Hojanyýazow

thumbnail|Zenit
**Jamaldin Abdulhalitowiç Hojanyýazow** (; 18 iýul 1996, Baýramaly) — uýgur futbolçy, rus «Zenit» futbol toparynda we Russiýanyň milli futbol ýygyndysynda (U17) oýnaýar. Ýewropa U17 çempiony (2013).

1996-nji ýylyň 18-nji iýulda Mary welaýatyň Baýramaly şäherinde dogulýar.

Ilkinji tälimçisi - Grigoriý Rozyýew. Daşkentyň "Çilnazar" sport mekdepi gutordy.

Tolýati "Akademiýa" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2013 ýylyň fewralde Sankt-Peterburgyň "Zenite" barýar.

## Çykgytlar
* Jamaldin Hojanyýazow - Russiýanyň Futbol Birlrşligi 
*  Jamaldin Hojanyýazow - transfermarkt
*  Jamaldin Hojanyýazow - FK "Zenit"
*  Jamaldin Hojanyýazow - FK "Akademiýa" 

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Transformator

**Transformator**, elektrik toguny ýa-da toguň güýjüni kiçeltmek ýa-da ulaltmak üçin ulanylýan elektrik enjamdyr.Iki we ikiden köp elektrik sepini elektromagnitiki induksiýonyň kömegi bilen, birirek biregini birikdirýän elektrik enjama transformator diýilýär.Elektrik sepinden beýleki bir elektrik sepine, energiýa, elektromagnit meýdanyň kömegi bilen geçiriler.
thumb|200px|Transformatorlaryñ shemasy
:
\frac{V_\text{P}}{V_{\text{S}}} = \frac{E_\text{P}}{E_\text{S}} = \frac{N_\text{P}}{N_\text{S}}
=a
thumb|220px|Transformatoryñ suraty
thumb|200px|Transformator
thumb|200px|Orta tok güýji bilen işleýän transformator
thumb|500px|Hakyky transformatoryñ deñ aýlanşygy we (''N''<sub>P</sub>/''N''<sub>S</sub>)<sup>&nbsp;2</sup>&nbsp;=&nbsp;a<sup>2</sup>.
Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Gurallar
Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Transformatorlar
Jemi içerki önüm boýunça döwletleriň hasabaty

thumb|right|500px|2015-nji ýyldaky hasabata görä döwletler boýunça ortaça bir adamyň bir ýylda alýan puly
Döwletleriň jemi içerki önüminiň raýatlaryna ortaça paýy (2013-nji ýyl).

## Çeşme

* '''World Economic Outlook Database-April 2013'''

Kategoriýa:Ykdysadyýet
Kategoriýa:Durmuş
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Türkmenistan
Elektrik zarýady

**Elektrik zarýady** — jisimiň elektromagnit meýdanyň çeşmesi bolmak we elektromagnit özara täsire gatnaşmak ukybyny kesgitleýän fiziki skalýar ululyk.
Elektrik zarýady ilkinji gezek 1785-nji ýylda Kulonyň kanunyna girizildi.

Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Fiziki ululyklar
Kategoriýa:Kwant sanlary
Kategoriýa:Ylymda 1729-njy ýyl
Zenit Sankt-Peterburg FT

thumbnail|"Zenit" 2011 ýylda
**Zenit Sankt-Peterburg** (Rusça: *Футбольный клуб "Зенит" / Futbol'nyi klub Zenit*) — hazirki wagtda Russiýa Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar, Sankt-Peterburgda yerleşyar. Olar 67,800 orunlyk "Gazprom Arena" stadionda oyunlaryny geçiryar. Baş tälimçisi - Sergei Semak.

## Çykgytlar
* Resmi web-saýty

Zenit
Uýgurlar

**Uýgurlar** – Türki kowumlarynyň arasynda iň gadymy halk bolan we türkmenleriň gan garyndashy hasaplanýan uýgurlaryň uly bölegi (25 milliony) Hytaýyň Sinszýan Uýgur awtonom raonunda, azragy Hindistanda, Owganystanda, Päkistanda,173 müňüsi hem öňki SSSR-de (Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Türkmenistanda)ýaşaýar. Bu halkyň etnik ady biziň eramyzdan öňki III asyrda duş gelýár. VI asyrda Beýik Türk Kaganaty synandan soň uýgurlar özbaşdak döwlet gurýarlar.
Edil türkmenler ýaly uýgurlaryň hem aňyrsy gunlara direýár. Hytaý çeşmelerinde getirilyän rowaýata görä, gun patyşasy özüniň iňňän owadan gyzyny hiç kime rowa görmän, gelýän sawçylary yzyna gaýtarypdyr. Taňrynyň emri bilen asmandan bir böri inýär.Shu börüden we şol owadan gyzdan dörän neberelere soňra uýgur diýilipdir.

thumb

Merkezi Aziýada iñ medenýetli we juda gadymy halk bolan uýgurlaryñ etnik ady hem onlarça alymlaryñ únsúni ózúne çekipdir.
Meselem 974-nji ýylda ýazylan *[[Kýu-Wu-taý]]* diýen hytaý çeshmesinde uýgur sózi *hókúmdary shóhratlandyrýan we hújúm edýán* diýlip terjime dilýár.

Reşideddiniñ pikiriçe, Oguz hanyñ iline goshulyp, onuñ Gara hanyñ garshysyna alyp baran sóweshlerine ýardam berenligi úçin, Oguz han bu halka *Uýgur* diýip at beryár.Bu túrki sóz uýmak ishliginden bolup *uýujy* ,*goshulan*,*birleshen*, diýen manydadyr.Abylgazy hem bu ady sheýlerák terzde dúshúndirýár.

*[[Türk etnonimleri]]* diýen kitabynyñ bir babyny ýórúte uýgur sózúni derñemeklige bagyshlan garagalpak alymy D.Aýmyradow bu etnonimi Uý (*ýúñ, túý, saç* manysynda) we gur (gara) sózlerinden hasaplap, onuñ * gara saçlylar*manysynyñ tarapyny tutýar.Shu kitapda bu etnonimiñ manysy barada dúrli pikirleri hem getiryár.

Biziñ çaklaýshymyza górá uýgurlaryñ we oguzlaryñ gadymy garyndash bolshy ýaly, olaryñ etnik atlary hem shol bir kókden dórápdir.Kábir túrki halklar meselem(çuwaşlar) *z* sesi bilen gutarýan túrki sózleri r sesi bilen aýdýarlar: oguz+ogur,,,dokuz+tohar,sekiz+seker, geler + gelmez ýaly sózlerde bu fonetiki hadysa túrkmen dilinde-de dush gelýár.Diýmek, uýgur sózi r - dilli túrki taýpalar.Oguz hem z dilliler tarapyndan dóredilen atlardyr.Muny VIII asyr uýgurlaryna dokuzoguz diýlendigi hem tassyklaýar(ilki dówlet guranda, uýgurlar 9 sany oguz taýpasyndan ybarat eken)

Kategoriýa:Uýgurlar
Kategoriýa:Hytaýyň halklary
Kategoriýa:Gazagystanyň halklary
Kategoriýa:Mongoliýanyň halklary
Kategoriýa:Özbegistanyň halklary
Kategoriýa:Gyrgyzystanyň halklary
Kategoriýa:Hytaýda yslam
Fetih-1453

Fetih 1453 suraty.jpg


Fetih-basyp almak/almak manysy bar.
Rejissýory: Faruk Aksoý,

Bash keshplerde : Dewrim Ewin, Halis Baýraktaroglu, Ibrahim Çelikkol, Ozan Çobanoglu, Ali Riza Soýdan, Sedat Mert, Dilek Serbest, Wolkan Keskin, Ozkar Güngör.

Ssenarisi: Atilla Engin, Irfan Saruhan.

Prodýuser:Faruk Aksoý,

Operatory: Hasan Gergin,

Kompozitory: Benzamin Wallfish,

Studiýa:Túrkiýa(túrk dilinde)

Górnúshi: Drama, taryhy we sówesh filmi,

Dowamlylygy:160 minut

Býujeti:17 million $.

Taryhyñ iñ esasy wakalarynyñ biri-de Osmanly döwleti tarapyndan shol wagtky Konstantinopolyñ ýa-da házirki ady Stambuluñ basylyp alynmagydyr.1453-nji ýylda bolup geçen bu taryhy waka bilen baglanyshykly házire çenli halkyñ gównúnden turan film surata dúshúrilmándi.Yóne bu filmde bash roldaky keshp janlanmandyr.Bu film 2012-nji ýylyñ ýagny geçen yylyñ 17-nji Fewralynda dúnýá prokatyna çykaryldy.

Ceshme:Zaman
Raýan Giggs

Giggs kariÿerasy boÿunça ManUnyñ formasyny 1000den köpräk geÿdi. Britan futbolynda iñ köp kubok gazanan futbolist. 

12 gezek Premýer Liganñ kubogyny gazandy. Angliÿa ligasynyñ ady Premier Liga bolandan bäri her sezon gol uran ÿeke täk futbolist. Çempionlar ligasynda iñ köp forma geÿen futbolist. 5-nji martda ManU-Real Madrid oÿnunda Giggs 1000-nji oÿnuna çykdy.Welsiñ milli ÿygyndysynyñ formasyny iñ köp geÿen futbolist. Giggsiñ ady dünÿäniñ iñ zor 100 futbolistiniñ arasynda hem bar. Giggs 2007-nji ÿylda Britaniÿanyñ gahrymany diÿen ady aldy. Giggs ManUnyñ taryhyndaky iñ gowy oÿunçylaryñ arasynda

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp oýun uran oýunçylar
Kategoriýa:Futbolçylar
Ser Aleksandr Çempen Fergýuson

Aleks_Fergyuson.jpg


Ser **Aleksandr Çempen Fergýuson** (iňlis. Sir Alexander Chapman Ferguson) 1941-nji ýylyň 31-nji dekabrynda Glazgo şäherinde
Şotlandiýada eneden bolýar) Aleks Fergýuson, Ser Aleks, SAF ýa-da Fergi atlary bilen belli – şotland futbolisty we futbol tälimçisi. 1986-njy ýyldan bäri “Mançestr Ýunaýted” toparynyň tälimçisi. Beýik Britaniýada iň bir titully tälimçisi diýilip hasaplanylýar. “The Times” gazedynyň çaklamasyna görä uruş döwürinden soň iň gowy tälimçileriň arasynda 4-nji ýeri eýeleýär. Ser Aleks Şotlandiýanyň “IstSterlingşir” we “Sent-Mirren” toparlarynyň baş tälimçisidi, soň “Aberdin” toparyny türgenleşdirdi we uly sylaglara mynasyp boldy. Jok Steýniň (tälimçi) ölüminden soň Fergýuson az wagtlaýyn Şotlandiýanyň milli futbol toparyny hem türgenleşdirdi, şondan soň 1986-njy ýylyň noýabrynda ol Mançestr Ýunaýted toparynyň baş tälimçi wezipesine bellenilýär. Fergýuson 26 ýyl bäri “Mançestr Ýunaýted” toparyna ýolbaşçylyk edýär, şol wagtyň dowamynda ol rekordlaça titullary eýeledi. 2010-njy ýylyň 19-njy dekabrynda Ser Aleks, Mett Basbiniň baş tälimçi wezipesinde iň uzak dowamlylykda duran wagtynyň rekordyny täzeledi. 1999-njy ýylda Şa aýaly Ýelizaweta II, Fergýusona “rysar” adyny bagyş etdi. Şu gün 2013-nji ýylyň 8-nji maýynda,Ser Aleksandr Çempen Fergýuson 2012/2013 möwsüminiň soňunda “Mançestr Ýunaýted” toparynyň baş tälimçi wezipesinden gidýänligini yglan etdi.
Dünýäniň 7 täsinligi

Olar şulardyr:
**-Gadymy Müsür [[piramidalar]]y(b.e.öñ 3müñ.)**

Müsür_Piramida.jpg

Dünýäde ýedi täsinliginiň biri gadymy inženerçilik ugrunyň gaýtalanmajak ýadygärlikleri, faraonlaryň guburhanalary Müsür piramidalary Giza şäherinde ýerleşýär. Olar: Heopsyn piramidasy (Hufu), Hefreninpiramidasy (Hafra), Mikerinañ piramidasy (Menkuara) dyr. Iň ulusy Heopsyn piramidasy hasaplanýar.

- **Wawilondaky Semiramidanyn asma baglary** (b.e.öñki 7 asyr.)

Wawilondaky_asma_bag.jpg

Mälim bolşy ýaly Wawilon patyşalygy şa Navuhodonosoryň baştutanlygynda ösüpdir we şonuň ýolbaşçylygynda bu bag gurulypdyr..Ol ýefrat derýasy arkaly.suwarylypdyr. Ýöne bu bagyň ady Wawiloniany esaslandyryjy Samiramidanyň adyny alypdyr.(Şammuramat)

- Galikarnasdaky mawzoley(b.e. öñ 4 asyryň ortalary)

Mausoleum of Halicarnassus.jpg

Kariýanyñ patyşasy Mavsol (b.e.oñki 377-353) tarapyndan heniz dirika öz guburhanasyny gurduryp başlaýar.Bu aramgäh Pifer we Satey atly grek gurluşykçylary tarapyndan bina edilyär. Gurluşyk Mawsolyn agtygynyň döwründe tamamlanýar

**Efesdaki Artemidanyñ ybadathanasy**(Kiçi aziýa b.e.öñki 550 töwerekleri)
Artemida bu hasylyň hudaýy hasaplanypdyr..

Miniaturk 009.jpg

Kolos Rodoski (Rodos adasyndaky Geliosyn heykeli b.e.öñki. 292–280 toverekleri.)

Rhodes0211.jpg

Olimpiadaky Zevsin heykeli(Grecia, b.e. öñki 430 töwerekleri.)

Statue of Zeus.jpg

Aleksandrianyn Faros adasyndaky Mayak (Musur b. e. öñki 3 as).


Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Gresiýa

I I I yeah you feeling yeah you know and I losing the control choruse magic in my bones
Kosmonawtika güni

thumb|right|«Kosmonawtika güni»

**Kosmonawtika güni** —1961-nji yylyn 12nji aprelinde Ýuriý Gagarin dunyade ilkinji bolup,yerin dashynda ya-da kosmosda aylanan adamdyr.Yagny,ol Gazagystanyn chaginde yerleshyan "Baykonur"kosmodromyndan uchup,kosmosda 108 minutlap bolupdyr.Netijede,önki Sowet Soyuzynda 1962nji yylyn 12nji aprelinden bashlap, SSSR-ñ Yokary Sowet Prezidiumyn karary bilen"Kosmonawtika guni"diyilip,bellenilyar.Yuriy Gagarin 1934nji yylda dogulyp,1968nji yylda(34 yashynda)uchushlaryn birinde raketada topliwo(nebit)yetmänligi sebapli uchary yere gonup yetishman,aradan chykyar.

Kategoriýa:Taryh
Nani

**Nani** 1986njy yylyn 17nji noyabrda Kabo Werde, Praýada dogulyar.Yashlykda olar Portugaliýa göchyarler.Figo , K.Ronaldo yaly hem oz futbol bashyny Sportingdan alyp gaytyar we Portugaliýa kubogyna 2007de eye bolyar.4yyllap zahmet chekip,ol 60 oyunda 10 gol urup, Mançester Ýunaýtede gechyar.Nani gaty yokary tehnika ulanyp,her oyunda oz gyrada fintleri bilen goragchylary gorkuzyar.Nani Manchester bilen Angliýada chempion boldy(2008,2009,2011), Angliýanyn kubok ligasynyn yenijisi(2009,2010), Angliyanyn superkubogynyn yenijisi(2007,2008,2011), Uefa çempionlar ligasynyñ yenijisi(2008), Fifa klublar ara dünýä çempionatynyn yenijisi(2008), Uefa chempionlar ligasynyn finalchysy(2011).Angliya Premyer-ligasynyn in gowy assistenti(paslayjy)(2011). Portugaliýanyñ milli futbol düzüminde chykysh edip,52 oyunda 11 sapar tapawutlanandyr.Manchester bilen 2014de chenli kontrakty bardyr
Kategoriýa:Futbolçylar
Napoli futbol kluby

Napoli(Neapol,Italiya)-1926nji yylda esaslanyar.

Formasy: gök. Stadiony: Diego Armando Maradona (kapasiteti – 54.726). Italiýanyň çempiony – 4 gezek (1987, 1990, 2023, 2025), Italiýanyň kubogynyň ýeňijisi – 6 gezek (1962, 1976, 1987, 2012, 2014, 2020), Italiýanyň Superkubogynyň ýeňijisi – 3 gezek (1990, 2014, 2025), UEFA kubogynyň ýeňijisi – 1 gezek (1989).

Italiýanyň çempionatyndaky iň uly ýeňiş (öýde): 8–1 (1955, Pro Patria), iň uly ýeňiş (myhmançylykda): 7–1 (2017, Bologna), öýde iň uly ýeňliş: 1–6 (1939, Bologna), myhmançylykda iň uly ýeňliş: 0–8 (1959, Roma).

Serie A-da iň köp oýun geçiren: Marek Hamšík (408), iň köp gol geçiren: Dries Mertens (113, Serie A-da).

Ýewrokuboklardaky iň uly ýeňiş: 6–1 (2022, Ajax), iň uly ýeňliş: 0–5 (1968, Hibernian). Ýewrokuboklarda iň köp oýun geçiren: Lorenzo Insigne (~70 oýun), iň köp gol geçiren: Dries Mertens (28 gol, UEFA ýaryşlarynda).

### Rekortlary
* Serie A:
** **4**
### Oýunçy Statistika
* Oýun:
** **520**
*** 20px **Marek Hamşik**
* Gol:
** **148**
*** 20px **Dris Mertans**

## Oýunçy günda

## Oýunçy taryhynda
Toparyn taryhyndaky in gowy oyunchylary: 

## HEM
* Serie A
Inter

[thumb|right|200px|[Zanetti ]]
**Inter** (Milan, Italiya) - 1908 yylda esaslanyar.

Formasy-gok-gara,stadiony: San-Siro, bashgacha Žuzeppe Meassa,85.433 adam orunlyk,gurulan wagty-1926 y,Italiýanyn chempiony 19gezek(1910,20,30,38,40,53,54,63,65,66,71,80,89,2006,07,08,09,10,19/20,),Italiýanyn kubogynyn yenijisi-7 gezek(1939,78,82,2005,06,10,11), Italiýanyñ suber kubogynyñ yenijisi-5 gezek(1989,2005,06,08,10), Uefa çempionlar ligasynyn eyesi-3 gezek(1964,65,2010), Uefa kubogynyn eyesi-3 gezek(1992,94,98),Mezhkontinental kubogynyn eyesi-2 gezek(1964,65),Klublar ara dunya chempionatynyn yenijisi-1 gezek(2010). Serie A chempionatynda in uly yenish oyde-6:0(1934,Kazale),in uly yenish mehmanchylykda-6:0(1961,Udineze,1989, Bolonýa),in uly yenilish oyde-0:4(2000, Fiorentina),in uly yenilish mehmanchylykda-1:9(1961,Ýuwentus),chempionatda in kop gechiren golun sany-107(1951),chempionatda in az gechiren golun sany-26(1975),chempionatda in kop oyun gechiren futbolist-Zanetti(756),chempionatda in kop gol uran futbolist-Meassa(197),Yewrokuboklarda in uly yenish-7:0(1960,Lion),in uly yenilish-0:4,1:5(1986,Real Madrid,1960,Barselona),Yewrokuboklarda in kop oyun gechiren-Zanetti(144),in kop gol uran-Altobelli(35).

## Rekortlary
### Çempionlar
* FIFA dünya klub:
** **1**
* UEFA çempion liga:
** **3**
* Serie A:
** **19**

### Oýunçylar statistika
* Oýun:
** **858**
*** 20px Hawier Zanetti
* Gol:
** **284**
*** 20px Žuzeppe Meazza

## Oýunçy günda

## Oýunçy taryhynda
Toparyn taryhynda iň gowi oýunçylary:

## HEM
*Sport
*Futbol
*UEFA
Pifagor

Kapitolinischer Pythagoras adjusted.jpg


Doly ady: **Pifagor** Samosskiý(Samosly) (Pythagoras of Samos)

(b. e. ön takmynan 570-500) – gadymy grek akyldary, dini we syýasy işgäri,pifagoreizmi esaslandyryjy. Pifagor barada her hili rowaýatlar ýaýrap, şolarda ol pähimli adam, bütin antiki we Ýakyn Gündogar ylmynyň mirasdary, “gudratly” adam hökmünde
suratlandyrylýar. Ol ilki Samos adasynda ýaşaýar, soňra rehimsiz hökümdar Polikratyň syýasy garşydaşy bolany üçin,
Günorta Italiýadaky Kroton şäherine gidýär. Pifagor şol şäherde öz yzyna eýerijileriň ýapyk dini soýuzyny esaslandyrýar, olar Pifagora “keramatly” ynsan hökmünde hormat goýupdyrlar.

Matematika babatda bolsa geometrik subutnamalaryň yzygiderli girizilmegini, gönüçyzykly figuralaryň planimetriýasynyň gurulmagyny, meňzeşlikler baradaky taglymatyň döredilmegini, onuň ady dakylan teoremanyň (Pifagoryň teoremasynyň) subut edilmegini, başga-da köp zatlary Pifagoryň ady bilen baglanyşdyrýarlar. Pıfagory iň köp tanadan öňe sürmesi **Pifagoryň teoremasydyr**. Pifagor we onuň okuwçylary matematika we sanlara ynanypdyrlar.

Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasy,

Tom 7, sah.92


Kategoriýa:Alymlar
Kategoriýa:Gadymy Gresiýanyň astronomlary
Kategoriýa:Gadymy Gresiýanyň matematikleri
Kategoriýa:Gadymy Gresiýanyň filosoflary
Kategoriýa:Naturfilosoflar
Kategoriýa:Pedagoglar
Aleksandr Dýuma

thumb|Dýuma 1855-nji ýylda
1802-nji ýylda Fransiýanyň Wille-Kotre diýlen ýerinde, general **[[Tom Aleksandr Dýuma (kaka)]]**nyň we Mariýa Luiza Labureniň maşgalasynda dünýä inýär. A.Dýuma diňe ýazyjy däl, eýsem ol dramaturg hemem žurnalistdir. A.Dýumanyň ogly Aleksandr hem kakasynyň adyny göterip, ol hem ýazyjy bolupdyr. Şonuň üçinem ataly-ogluň eserlerinde goşa dyrnagyň içinde “kakasy ýa-da ogly” ýaly ýazgylar ýazylypdyr. Aleksandr Dýumanyň çagalygy, ýaşlygy Wille-Kotrede geçýär. Ol ýokary bilimli bolmandyr, emma hroniki kitaplary köp okapdyr. Ol ilkinjileriň biri bolup, öz döwrüniň durmuşyndan drama ýazýar we “Antoni” diýlip atlandyrylan drama 1831-nji ýylda Port-Sen-Marten teatrynda sahnalaşdyrylýar. Dýuma 1840-njy ýylda artist *Ide Ferýere* öýlenýär. Emma 4 ýyldan soň, onuň bilen aýrylyşýar. Ýazyjy köp pul karz alyp, öz pullaryny hem goşup, özüniň birnäçe žurnallarynydyr teatryny döredýär. Emma bu zatlar şowsuz gutarýar, şonuň üçinem ol karzdarlaryndan gaçyp, Belgiýa gidýär. Ýazyjy 1858-1859-njy ýyllar aralygynda Sankt Peterburgda ýaşaýar. Ol Rossiýanyň owadan ýerlerne syýahat edip, şol ýerde-de “Täsirli gezelenç” atly kitabyny döredýär. Ýazyjynyň soňky “Graf Monte-Kristo” kitaby hemem “Genrih III we onuň kerwensaraýy” dramasy oňa köp üstünlik getirýär. Dýuma meşhur fransuz taryhçylarynyň eserlerini okap, olardan täsirlenip ýazan “Izabella Bawarskaýa” romanyny Fransiýanyň 15-19-njy asyrlardaky taryhy barada ýazýar. 19-njy asyrda gazetlerde Dýumanyň romanlaryna uly isleg bildirilýär. Dýumanyň “Üç muşketýor”, “Žorž”, “Ýigrimi ýyldan soň”, “Kyrk bäş” , “Gara çigildem” romanlary hasam adygandyr. Onuň köp eserleri başga dillere terjime edilip, köp eserleri sahnalaşdyryldy. Aleksandr Dýuma 1870-nji ýylda 68 ýaşynda Dýeppanyň töwereginde Pýuide aradan çykdy.

Kategoriýa:Edebiýat
Neptun

thumb|right|200px
thumb|right|200px|Neptun planetasy (gyzyl çyzykly), Gün (merkezdäki jisim), gök reňkli  jisim Uran planetasy.
**Neptun** (simwoly: ) — Gün ulgamynyň Günden uzaklygy boýunça sekizinji uly we iň daş planetasy. Ol 1846-njy ýylda açylýar. Günden ortaça uzaklygy
(orbitasynyň uly ýarym oky) 30,06m  Astronomiki birligi ýa-da 4500 mln km. Orbitasynyň ekssentrisiteti 0,0086, Ekliptikanyň tekizligine ýapgytlygy 1o46,4′. Neptun orbita boýunça 5,4&nbsp;km/sek ortaça tizlik bilen Günüň töwereginde 164,79 ýylda bir gezek aýlanýar. Neptun ýönekeý göze görünmeýär. Ol has ulaldylyp seredilende, ýaşylymtyl disk görnüşinde bolýar. Onuň diametri Ýeriň ekwatorial diametrinden 3,88 esse uly bolup, 49500&nbsp;km-e deňdir. Onuň göwrümi Ýeriň göwrüminden 57 esse uly. Massasy Ýeriň 17,28 massasyna deň bolup, ortaça dykyzlygy 1,84 g/sm3-dyr.

Neptun Gün ulgamynyň Günden uzaklygy boýunça sekizinji uly we iň daş planetasydyr. Ol 1846-njy ýylda açylýar. Günden ortaça uzaklygy (orbitasynyň uly ýarym oky) 30,06 astronomik birligi ýa-da 4500 mln km. Orbitasynyň ekssentrisiteti 0,0086, ekliptikanyň tekizligine ýapgytlygy 1o46,4′.

Neptun orbita boýunça 5,4&nbsp;km/sek ortaça tizlik bilen Gunüň töwereginde 164,79 ýylda bir gezek aýlanýar. Neptun ýönekeý göze görünmeýär. Ol has ulaldylyp seredilende, ýaşylymtyl disk görnüşinde bolýar. Onuň diametri Ýeriň ekwatorial diametrinden 3,88 esse uly bolup, 49500&nbsp;km-e deňdir.

Onuň göwrümi Ýeriň göwrüminden 57 esse uly. Massasy Ýeriň 17,28 massasyna deň bolup, ortaça dykyzlygy 1,84 g/sm3-dyr.

## Daşarky çykgytlar
* «Вояджер-2» исследует Нептун
* Сердце морского гиганта 
* Южный полюс Нептуна оказался тёплым         оригинал статьи 
* Охота на планету: Нептун. 
* Нептун на galaxy.gcmsite.ru 
* Нептун на astrolab.ru
* Нептун на edu.nstu.ru 
* Нептун на galspace.spb.ru

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Älem
*
Falesiň töweregi we teoremasy

thumb|right|200px|Falesiň teoremasy: eger ''AC'' diametr bolsa, onda B göniburçlydyr.
**Falesiň teoremasy:**Ýarym-töweregiň içine çyzylan üçburçluk göniburçlydyr.
## Subut

Faýl:Thales' Theorem.svg|Subut


:\alpha+\left( \alpha + \beta \right) + \beta = 180^\circ 

ýagny

:{2}\alpha + {2}\beta =180^\circ 

iň soňunda

:\alpha + \beta =90^\circ 

## Suratlar

Faýl:Animated illustration of thales theorem.gif|
Faýl:Thales' Theorem.svg|
Faýl:Thales' Theorem Converse.svg|


## Ulanylýan ýerleri

Faýl:Thales' Theorem Tangents.svg|


Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Fotoelektrik Effekt

thumb|right|275px|Fotoelektrik Effekt
thumb|right|275px
Albert Eýnşteiniň 1905-nji ýylda eden açyşy: ýagtylyk foton bölejiklerden durýar we olaryň energiýasy ýagtylygyň ýygylygyna proporsionaldyr. Materiala baglylykda, bir gaty jisimiň üstünden elektronlary bölüp aýyrmak üçin belli mukdarda energiýa gerek bolup durýar. Eger fotonyň energiýasy şol mukdardan uly bolsa, elektron bölünip çykmagy mümkin. Mundan çykýan deňleme:
E_{\mathrm{kin}} = h\,f -W
***Ekin: bölünip çykan elektronyň maksimal kinetik energiýasy**
***h: Plank hemişeligi (6.626 x 10−34 J)**
***f: ýygylyk**
***W: iş funksiýa**

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Fizika
Haýwanlaryň hojalygy

thumb|200px|Haýwanlaryň hojalygy romanynyň neşirlerinden biriniň sahaby.
**Haýwanlaryň hojalygy** —Jorj Orwel tarapyndan ýazylan roman.

## Daşarky çykgytlar
* '''Haýwanlaryň hojalygy'''  
* Скотный Двор: Сказка
* Мультфильм «Скотный двор» 
* Английский писатель в стране большевиков

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Syýasat
Doganlar Karamazowlar

thumb|200px|Doganlar Karamazowlar
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik rus ýazyjysy we akyldary Fýodor Dostoýewskiýiň ýazan romany. 
## Daşarky çykgytlar
* '''Doganlar Karamazowlar'''
* Илья Глазунов. Триптих «Легенда о Великом Инквизиторе».  
* М. М. Бахтин. Проблемы творчества Достоевского
* Великий Инквизитор. 
* В. Ф. Переверзев. «Творчество Достоевского», гл. VIII 

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Fýodor Dostoýewskiý
Kategoriýa:Rus edebiýaty
Bütindünýä Saglyk Guramasy(BSG)

thumb|Dünýä Saglyk Guramasynyň gerbi
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy her ýylyň  7-nji aprelinde Bütindünýä saglyk gününi belleýär. Bu gurama her ýyl adamzadyň saglygyny goramaga niýetlenen belli bir mowzugy saýlaýar.
## Daşarky çykgytlar
* http://www.saglyk.info/tazelikler/14-umumy/79-butindunya-saglyk-gunudir.html  www.saglyk.info
* http://yytm.wordpress.com/2010/03/07/bu%C2%ADtin%C2%ADdun%C2%ADya-sag%C2%ADlyk-gu%C2%ADra%C2%ADma%C2%ADsy-ylym-bi%C2%ADli%C2%ADmi-yl%C2%ADmy-goz%C2%ADleg%C2%ADle%C2%ADri-oz-ici%C2%ADne-al%C2%ADyan-mak%C2%ADsat%C2%ADna%C2%ADma-tay%C2%ADy/ Habar
* Официальный сайт ВОЗ на русском языке
* Twitter ВОЗ 

Kategoriýa:Durmuş
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Saglyk
Paskal üçburçlugy

thumb|300px|Paskal üçburçlugyň ilkinji 15 setiri  (''n'' = 0, 1, …, 14)
thumb|300px
**Paskal üçburçlugy** —Binomial koeffisientler we Paskal üçburçlugy şeýle bolsa,

:(x+y)^n=\sum_{k=0}^n{n \choose k}x^{n-k}y^{k}

onda

: {n \choose k} = {n-1 \choose k-1} + {n-1 \choose k} bolar.

;Formula: {n \choose k} = \frac{n!}{k!\cdot (n-k)!} = \frac n 1 \cdot \frac{n-1}{2}\cdot\ldots\cdot \frac{n-k+1}{k}, n, k\in\N_0 bolsa

;Meselem: {5 \choose 3} = \frac{5!}{3! \cdot 2!} = \frac{5\cdot 4\cdot 3!}{2!\cdot 3!} = \frac{5\cdot 4}{2!} = \frac{20}{2} = 10

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Galtaşýan dörtburçluk

thumb|Galtaşýan dörtburçluk (töwerege taraplary bilen galtaşýan dörtburçluk) mysal
thumb|Galtaşýan dörtburçlugyň (töwerege taraplary bilen galtaşýan dörtburçluk) Inradiusy
**Kesgitleme:**Galtaşýan üçburçluk bu öz taraplary bilen ýeke bir töwerege galtaşýan üçburçlukdyr.
*Galtaşýan üçburçlukda biri-birine garşy ýatan iki sany jübüt taraplar şol bir deň jemi uzynlyga goşulýarlar.

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Aýlawly dörtburçluk

thumb|right|150px|Aýlawly dörtburçlugyň (içine çyzylan dörtburçluk) käbirleri.
thumb|150px| ABCD aýlawly dörtburçluk (içine çyzylan dörtburçluk)
thumb|right|150px|Ýapon teoremasy
**Kesgitleme:**Aýlawly (sikliki) dörtburçluk - bu töweregiň içine çyzyp bolýan dörtburçluk görnüşidir.
*Aýlawly dörtburçlugyň garşy burçlary 180° jemi bolup goşulýarlar.
***2-nji şekil üçin**
\widehat{BAC} = \widehat{BDC}

\widehat{ADB} = \widehat{ACB}

\widehat{DCA} = \widehat{DBA}

\widehat{CBD} = \widehat{CAD}

A + C = B + D = \pi = 180^{\circ}.
***Meýdany**
A \, = \, \sqrt{(s-a) (s-b) (s-c) (s-d)}

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Latyn jümleleriň tertibi

## A
**A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto**
Öküzüň öňünde,eşegiň yzynda,samsygyň ähli tarapynda ätiýaçly bol.

**Absentem lædit, qui cum ebrio litigat **
Serhoş bilen urşmak, ol ýerde ýok biri bilen urşmak diýmekdir.

## B
**Bona fide**
Ýagşy niýet bilen.

**Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ**
Sagdyn bolmak iň uly baýlykdan gowudyr.

**Brevitatis causa**
Gysgaça aýt.

## C
**Canis sine dentibus vehementius latrat**
Üýren it dişlemez.

**Contraria contraiis curantur**
Gylyk-häsiýeti meňzeş  bolmadyk adamlar gowy düşünişerler.

## D
**Dabit deus his quoque finem**
Buda geçer.

**Damnant quod non intelligunt**
Düşünmeýän zatlaryny ýazgararlar.

**De mortuis nihil nisi bene**
Ölen biri hakynda diňe gowy zatlar aýdylar.

**Delicta juventutis meæ**
Ýaşlyk döwründäki ýalňyşlarym.

***Divide et impera**
Böl we dolandyr.

***Divide ut imperes**
Dolandyrymak isleýän bolsaň, böl.

## E
**Ex nihilo nihil fit**
Ýoklukdan ýokluk meýdana geler.

**Experto crede**
Ukyply adama ynamyň bolsun.

## F
**Fide, sed cui vide**
Hudaýa ynansaň ynan weli, eşejigiňi berk duşa.

## G

## H
**Horribile dictu**
Aýdylmasy elhenç.

Kategoriýa:Terjime
Akhisar Belediýespor

**Akhisar Belediýespor Topary** häzirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasynda bäsleşige dowam edyär.

Kategoriýa:Türkiýede Futbol
Kategoriýa:Türkiýede Sport
Jenaýat we jeza

thumb|'''Jenaýat we jeza'''
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik rus ýazyjysy we akyldary Fýodor Dostoýewskiýiň ýazan romany.
## Daşarky çykgytlar
* «Преступление и наказание» — текст   Школьной библиотеке  
* История создания романа «Преступление и наказание» 
* «Преступление и наказание» Достоевский (краткое содержание, главные герои)  Школьной библиотеке 
* Elena Dryzhakov: Сегментация времени в романе Преступление и наказание 
* Мария Лосева, «Некоторые аспекты материнского и отцовского комплекса в „Преступлении и наказании“» 
* Валерьян Переверзев, «Раскольников: беспредельная власть или беспредельная покорность в обществе». //«Творчество Достоевского». Гл.7 
* «Преступление и наказание» в виде параллельного текста на русском и английском языках -

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Fýodor Dostoýewskiý
Gäwürgala

B.e. öňki III asyryň ikinji ýarymynda selewkit hökümdary Antioh Soter özüniň güýçli goşuny bilen Merwe gelende, ol bu töwerekleriň bol suwuna, mes toprakly ýerlerine göz gyzdyryp, Merwi özüne paýtagt edinmegi, ony düýpli gurlan gala bilen berkitmegi ýüregine düwüpdir. Erkgala oňa darlyk edipdir. Şonuň üçinem ol bu galanyň günortasyndaky bag-bakjalyga bürenip oturan ilatly ýeri göz öňünde tutup, şol ýerden hem takyk oýlanylan plan esasynda grekleriň gala guruş usulynda äpet galanyň gurluşygyna başladýar. Örän tiz wagtda bina edilen bu dörtgyraň galanyň diwarlary 6.6 metre ýetýän galyňlykda bolupdyr beýikligi 7.4 metire barabar bolupdyr, onuň her bir gapdal ganatynyň uzynlygy hem tas 1,5 kilometre ýetipdir.
Geçmişde “butparazlaryň galasy” ýa-da “kapyrgala” ady bilen tanalan bu gala biziň günlerimize GÄWÜRGALA ady bilen gelip ýetipdir. Ol 360 gektara golaý meýdany öz içine alýar. Orta asyryň Ibn al-Fakih, Idrisi, Makdisi ýaly arap dilinde ýazan awtorlarynyň işlerinden mälim bolşuna görä, Gäwürgalada iki sany erkek we aýal adamynyň şekili bilen bezelen Keýmerzuban atly gadymy öýüň we sežde edilýän uly metjit jaýynyň bolandygy mälim. Gäwürgalanyň dört tarapky diwarlarynyň dördüsinde-de derwezeler bolupdyr, galanyň içine kanal çekilipdir, galanyň içki diwaryny deň dörde bölýän goşmak şekilli uly köçeler bolupdyr, bazar meýdançasy, degirmençiler we hazarçyllar kärhanasy ýerleşipdir. Antioh Soter Gäwürgalanyň daşyna 250 kilometre golaý halkalaýyn daşky galany hem saldyrypdyr.

Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Galalar
Soltangala

Onuň bina edilen wagty seljuklar neberesiniň dolandyran wagtyna gabat gelýär. Ol seljuk soltanlary Mälik şa we Alp Arslan tarapyndan XI asyryň ikinji ýarymynda-XII asyryň başynda saldyrylan bolmaly. Bu hem onuň soltanlaryň saldyran galasy - Soltangala hökmünde adykmagyna sebäp bolupdyr.
Gapdal diwarlary 1,7den 2,2 kilometre çenli uzaýan Soltangala Gäwürgalanyň duldegşir günbatarynda ýerleşýär. Bu iki galanyň arasyndan bolsa gadymy döwürlwrden tä mongol goşunlary tarapyndan weýran edilýänçä uly ykdysady ähmiýetli kanal bolan al-Ruzeýk (al-Razik) ýaby akypdyr. Soltangalanyň boýy 8-9 metre ýetýär, diwarlarynyň düýbi esasan 4,5 metre ýetýän galyňlykda pagsadan tutulypdyr. Iki metre çenli çürelip gidýän ýokarky gatlaklarynda bolsa 31×31×7 sm we 27×27×5 sm ölçegdäki çig kerpiçler ulanylypdyr.
Gäwürgala bilen deňeşdirilende Soltangalanyň diwarlary has gowy saklanypdyr.

Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Baýramaly
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Gadymy Merwiň galalary