open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Günbatar Afrika

thumb|right|Günbatar Afrika degişli ýurtlar

**Günbatar Afrika** — Afrika kontinentiniň bir bölegi, ol merkezi Saharanyň günortasynda ýerleşýär we günbatar hem-de günorta kenarlaryny Atlantik okean ýuwýar. Gündogardaky tebigy serheti Kamerun daglary bolup durýar.

*
Kastamonu Uniwersiteti

**Kastamonu uniwersiteti** (Türkçe:*Kastamonu Üniversitesi*), gysgaça **KASU** (Türkçe: *KASÜ*), 2006-njy ýylyňda Kastamonuda düýbi tutulan döwlet uniwersiteti. Häzirki döwürde, Türkiýede iň gowy uniwersitetlerin biri hasap edilýär.
Tutýan meýdany 50 gektar, tokaýynyň meýdany bolsa 37 gektara barabardyr.

* Kastamonu uniwersitet Baş Sahypa

Kategoriýa:Türkiýe
Kategoriýa:Kastamonudaky uniwersitetler
Belgrad Tokaýy

**Belgrad Tokaýy** (Türkçe: *Belgrad Ormanı*) Türkiýäniň iň iri şäheri Stambulun demirgazygynda 5,500 hektarlyk tebigy tokaý.

Kategoriýa:Stambul
I.M. Gubkin adyndaky Russiýa Döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki Şahamçasy

**I.M. Gubkin adyndaky Russiýa Döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki Şahamçasy**, Türkmenistanda bir uniwersited.

## Gurluşy
*Nebit-gaz känlerini özleşdirmek we ulanmak.
*Nebit we gaz guýulary burawlamak.
*Nebit we gaz känleriniň maşynlary we enjamlary.

## Hünärmenleri taýýarlamagy
Giriş synaglary matematikadan, fizikadan we rus dilinden test, şeýle hem Türkmenistanyň taryhyndan söhbetdeşlik görnüşinde geçirilýär:
Dersler boýunça test ýazmaça, rus dilinde; söhbetdeşlik- dilden Türkmenistanyň döwlet dilinde geçirilýär.
Test we  söhbetdeşlik Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Giriş synaglaryna bellenen wagtda esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda bal alanlardan diňleýjilige kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan Türkmenistanyň nebit - gaz toplumynyň edaralarynda, kärhanalarynda işleýän we onuň ministrliginden, konsernlerinden hem-de korporasiýalaryndan hödürnama alan raýatlar peýdalanýarlar.

## Salgylar
* Resmi web sahypasy 

Kategoriýa:Türkmenistandaky uniwersitetler
Kategoriýa:Türkmenistandaky ýokary okuw mekdepleri
Rubin futbol kluby

thumbnail|Gurban Berdiýew we Mentimer Şaýmiýew Russiýanyň çempion kubog bilen
**Rubin Futbol Topary** (Rusça: *Футбольный клуб "Рубин" Казань / Futbolnyý klub Rubin Kazan*) , Kazanda yerleşyar. Hazirki wagtda Russiýa Premýer Ligada basleşige dowam edyar. Olar 45 105 orunlyk Kazan Arenada oyunlaryny geçiryar. Baş tälimçisi - Renat Bilýaletdinow

## Links
* Rubin Kazan saýty  (rusça)

Rostov
Moskwa Halkara Iş Merkezi

**Moskwa Halkara Iş Merkezi** (Rusça: Московский международный деловой центр / Moskowskiý meždunarodnyý delowoý tsentr) - Moskwa şaherinde yerleşyar.

## Jaýlar

* **0** — Tower 2000
* **1** — Expocenter
* **2,3** — Evolution Tower
* **4** — Imperia Tower
* **6,7,8** — Central Core
* **9** — City of Capitals
* **10** — Naberezhnaya Tower
* **11** — IQ-quarter
* **12** — Eurasia Tower
* **13** — Federation Tower
* **14** — Mercury City Tower
* **15** — Grand City Moscow
* **16** — OKO
* **17,18** — Multifunctional administrative-business complex
* **19** — Northern Tower

## Links
* "Moskwa-siti"
Sesar Nawas

**Sesar Gonsales Nawas** (; 14 fewral 1980, Madrid) — ispan futbolçy, «FT Rostow» oýnaýar.Kategoriýa:futbolçylar
Russiýa Premýer Liga

**Russiýanyň Premýer Ligasy** (Rusça: *Чемпионат России по футболу*) - Russiýa futbol Federasiýasy tarapyndan guralýan futbol bäsleşigidir. Ol 1992-nji ýylda döredildi.

## 2019/2020 sezonyň toparlary
;2019/2020 sezonynda ligade şu toparlar oýnoýa:
* Ahmat Groznyý
* Arsenal Tula
* Dinamo Moskwa
* FT Krasnodar
* Krilýa Sowetow Samara
* Lokomotiw Moskwa
* FT Orenburg
* FT Rostow
* Rubin Kazan
* FT Soči (2018)
* Spartak Moskwa
* FT Tambow
* FT Ufa
* FT Ural
* Zenit Sankt Peterburg

## Russiýanyn çempionlar

*1992 Spartak Moskwa
*1993 Spartak Moskwa
*1994 Spartak Moskwa
*1995 Alaniýa Wladikawkaz
*1996 Spartak Moskwa
*1997 Spartak Moskwa
*1998 Spartak Moskwa
*1999 Spartak Moskwa
*2000 Spartak Moskwa
*2001 Spartak Moskwa
*2002 Lokomotiw Moskwa
*2003 SSKA Moskwa
*2004 Lokomotiw Moskwa
*2005 SSKA Moskwa
*2006 SSKA Moskwa

*2007 Zenit Sankt-Peterburg
*2008 Rubin Kazan
*2009 Rubin Kazan
*2010 Zenit Sankt-Peterburg
*2011/12 Zenit Sankt-Peterburg
*2012/13 SSKA Moskwa
*2013/14 SSKA Moskwa
*2014/15 Zenit Sankt-Peterburg
*2015/16 SSKA Moskwa
*2016/17 Spartak Moskwa
*2017/18 Lokomotiw Moskwa
*2018/19 Zenit Sankt-Peterburg
|}

## Çykgytlar
* Russiýa liganyň saýty

Kategoriýa:Russiýada futbol
Wladimir Baýramow

## Makala gutarylmadyk
thumbnail
Doly ady: Wladimir Karajaýewiç Baýramow
Doglan ýeri we güni: TSSR, Aşgabat şäheri - 2.08.1980ý.
Boýy: 181 sm.
Agramy: 76&nbsp;kg.
Milleti: Türkmen.
Wezipesi: Kaýratyñ futbol oýunçy.

Wladimir Karajaýewiç Baýramow 1980-nji ýylyñ 2-nji Awgustynda Aşgabat şäherinde (TSSR) dogulýar.
## Daşarky çykgytlar
* Статистика на сайтe transfermarkt.de
* Статистика на сайте телеканала «Спорт»
* Профиль на официальном сайте ФК «Химки» 
* Дебютный гол для первенца

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Olimpiýa Stadiony

**Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Olimpiýa Stadiony**
Aşgabat şäherinde ýerleşýän  köp-magsatly ulanylýan toplumdyr. Şu wagt abatlaýyş we täzeden gurylma işine girilen toplym, "Täze Olimpiýa Stadiony" ady bilen 2016-njy ýylda täzeden açylar. Stadion şu wagt futbol duşyşyklary we aýdymçy we sungat işgärleriniñ çykyşlary üçin ulanylýandyr.

Kategoriýa:Aşgabat
Ruslan Mingazow

thumb|220px|Ruslam Mingazow - FK «Skonto»
**Ruslan Kamilýewiç Mingazow** (Руслан Мингазов; 23 noýabr 1991, Aşgabat) — türkmen futbolçy, Çehiýa we Latwiýa futbol toparda oýnaýan ilkinji türkmenistanly futbolçy. Şu wagt «FK Slawiýa» Praga we Türkmenistanyň Milli futbol ýygyndysynyň oýunçysy. Milleti - tatar.

1991-nji ýylda Türkmenistanda doglan Mingazow ilkinji gezek 16 ýaşynda Aşgabat FK futbol ýygyndy komandasynda oýnap başlaýar we şol ýyl hem öz komandasynyň Türkmenistanyň Ýokary kubogyny almagyna goşant goşýar. Onuň kakasy hem belli legioner futbolçy Kamil Mingazowdyr

Şondan soň, ol futbol karýerasyndaky üstünliklerini dowam etdirip, ilki Latwiýanyň «FK Skonto Riga» futbol komandasynda 4 ýyl oýnaýar. Ol Rigaly klub bilen gyzyl, kümüş we bronza medallaryny we Latwiýa Kubogyny utmagyny başarypdy.
Mingazow, soňra Çehiýanyň Ýablones, Slawiýa Praga, Mlada Boleslaw we Pribram toparlarynda oýnady. Ol karýerasyny 2019-njy ýyldan soňra Gazagystanda dowam etdirdi. Ol bu ýurtda İrtiş Pawlodar (2019-20 ý) Şahtýor Karagandy (2020 ý) we Kaspiýde (2020-2021 ý) oýnady.
Häzirki wagt bolsa ol Gonk Kong Respublikasynyň Kitchee FC komandasynda  oýnaýar.

## Çykgytlar
* Ruslan Mingazow - FK Baumit Ýablones
* Ruslan Mingazow - Sports.ru

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Kategoriýa:Futbolçylar
Benetitse

right|thumb|Benetitse
**Benetitse** (çehçe:**Benetice**) Çehiýanyň ikinji uly köýidir. Onuň düýbi 1375-nji ýylda tutulypdyr.

* www.benetice.eu

[Commons:Benetitse](http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Benetice%20(Světlá%20nad%20Sázavou))

Kategoriýa:Çeh Republikasy
Türkmen film

**Türkmenfilm** studiosy *Alty Garlyýew* tarapyndan 1926-njy ýylda Poltoratsk(Aşgabat) şäherinde guruldy. 1938-inji ýylda "Aşgabat studýo", 1958-inji ýyldan bu ýana "Türkmenfilm" adyny aldy. "Türkmenfilm" studiosy şu wagta çenli "Ýuwaş gelin", "Aýgytly ädim" (Alty Garlyýew), "Gelin" (Hajyguly Narlyýew), "Dursun" (Ýewgeni İwanow Barkow) ýaly meşhur filmler döretdi. 
 
## Türkmenfilm internet saýtlary:

* TmFiles - bu saýtda türkmen filmlerini görüp we indirip bilersiňiz.
* Türkmen Kino  - bu saýtda türkmen filmlerini indirip bilersiňiz.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Medeniýet
Kazan

thumb|Kazanyň baýdagy
**Kazan**, **Gazan** — Russiýa Federasiýasynda Tatarystan Respublikasynyň paýtagty.
## Links
* Kazanyň häkimligi 

Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Kategoriýa:Tatarystan
Ýekaterina II

**Beýik Ýekaterina II** (**Ýekaterina Alekseýewna**; **Sofiýa Frederika Awgusta Angalt-Serbstskaya**, ; 21 aprel (2 maý) 1729, Ştettin, Prussiýa — 6 (17) noýabr 1796, Zimniý dworets, Sankt-Peterburg) — Russiýa Imperiýanyň imperatory (1762—1796).
thumb|Beýik Ýekaterina II

## Ssylkalar
* Ýekaterina II, russiýanyň taryhy 

Kategoriýa:Şahsyýetler
Dollar

Dollar, ABŞ-nyň pul birligi. Dollar sözi orta asyrlarda 1519-njy ýylda Germaniýada teňňe ady "Taller"-dan gelip çykan. 1879-njy ýylda ABŞ hökümeti ýurduň resmi pul birligini jar etmeli bolanda dollar adyny saýlaýar. 192-nji ýylda esasy meseleleriň biri bolup duran ABŞ pulunyň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,6033 gr ýada 24,057 gr kümüşden ybaratdy. 80-nji ýyllardan soň ýagny 1876-njy ýylda altyn teňňeler döwletiň resmi pul birligi diýip hasaba alynandan soň onuň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,50463 gr edip bellenipdi. Bu mukdar ABŞ-da ýene 30 ýyl, 1929-1933-nji ýyllardaky dünýä ykdysady krizisine çenli emelde boldy. Şu kanuna laýyklykda kabul edilen "altyn ambary" hakyndaky resminama laýyklykda, altynyň mukdary 0,88867 grama ýagny 41 göterime çenli düşürildi. 

II Jahan urşyndan soň Marşal şertnamasy astynda dollar ABŞ-nyň Ýewropa maýa goýumlary arkaly Ýewropada ýörgünli pul boldy. 20-nji asyryň 60-njy ýyllarynda ABŞ dollary hümmetini ýitirmäge başlady, muňa inflýasiýa sebäp görkezilýär.

1971-nji ýylda dollaryň düzüminden altyn çykaryldy, altynyň unsiýasynyň bahasy 38 dollara galdy. 1973-nji ýylda dollar 10 göterime çenli dewalýuasiýa (hümmeti peseltmek) edildi. Altynyň unsiýasynyň bahasy 150 dollara çykdy. Aradan geçen 100 ýyl içinde dollar 10 esse arzanlady.

Dollar ABŞ-dan başga 26 döwletiň resmi pul birligidir.

* 

## Daşarky çykgytlar
* ABŞ-Dollar (Iňlis dili) (Nemes dili) (Fransuz dili)

Kategoriýa:Pul birligi
Kategoriýa:Ykdysadyýet
Kategoriýa:Söwda
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Müň bir gije

thumb|Müň bir gije kitaby

**Müň bir gije** ertekileri (  *kitāb 'alf layla wa layla*) &nbsp;— orta asyrlar arap edebiýatlarynyň ýadygärligi, eýran patyşasy Şähriýar bilen onuň aýaly Şährizada baradaky hekaýatlaryň ýygyndysy.
Eser rusçadan Bäşim Ataýewiň terjime etmeginde 1978-nji ýylda "Türkmenistan" neşirýaty tarapyndan çap edildi.

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Elipbiý boýunça kitaplar
*
Kategoriýa:Ertekiler
Türk Lirasy

Türk lirasy (nysan: ₺; ISO 4217 kody: TRY), Türkiýäniň we Demirgazyk Kipryny resmi pul birligi. Türk lirasynyň bölek köpügi küruşdur.1**TL**=100**Kr** (Kuruş)

Kategoriýa:Pul birligi
Renminbi Ýuan

**Ýuan** () — Hytaý Halk Respublikasynyň pul birligi.

## Daşarky çykgytlar
* Renminbi Ýuan (CNY / RMB) 1953-2019 (Iňlis dili) (Nemes dili) (Fransuz dili)
* Ýuan sertifikat (FEC) 1980-1994 (Iňlis dili) (Nemes dili) (Fransuz dili)

Kategoriýa:Pul birligi
Baht

thumb|10 baht
**Baht** (Taýça: บาท; nyşan: ฿; ISO 4217: THB) ýa-da  resmi ady bilen Taýland bahty (Taýça: บาทไทย), Taýlandnyň pul birligi. Bir Baht 100 *satang* (Taýça: สตางค์).

Kategoriýa:Pul birligi
Bäşim Ataýew

**Bäşim Ataýew** — türkmen terjimeçisi.

## Terjimeleri
* "Müň bir gije"   
* "Ýaş gwardiýa" — A. Fadeýew (Meret Sopyýew bilen bilelikde)

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Annaly Berdiýew

**Annaly Berdiýew** (23 mart, 1932, Gökdepe etrabynyn  1-nji Birlesik obasy (Maksim Gorkiy) — 19 may 2002) — türkmen terjimeçisi.

## Terjimehaly

Annaly Berdiýew 1932-nji ýylyň 23-nji martynda Gökdepe etrabynda dünýä inýär. Yazyjylar we zhurnalistler soyuzynyn agzasy. Ol 1985 -nji yylda Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp bolýar.

## Terjimeleri
* "Romeo we Julýetta" — Wilýam Şekspir
* "Riçard III" — Wilýam Şekspir  
* "Nadaranyň nogtalanyşy" — Wilýam Şekspir
* "Çipollinonyň başdan geçirmeleri" — Janni Rodari 
*Edip Sa - Sofokl
*Medeya - Yewripid
*Rygor Borodulin, Cingiz Aytmatow, Mustay Karim, Yesenin,Taras Sewcenko,Puskin, Firdowsi, Omar Hayyam, Jamy we sm...

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Hajy Ysmaýylow

**Hajy Ysmaýylow** (1913, Bagyr — 6 oktýabr, 1948, Aşgabat) — türkmen ýazyjysy we terjimeçisi.

Hajy Ysmaýylow

Ýazyjynyň ady we familiýasy: Hajy Ysmaýylow 

Doglan ýeri: Aşgabat şäheriniň Bagyr obasy 

Doglan senesi: 1913
 
Aradan çykan senesi: 1948 

Bilimi: Moskwada Türkmen magaryfy instituty 


## Gysgaça maglumat

1929-njy ýylda Aşgabada gelip, okuwyny Komintern adyndaky 1-nji rus orta mekdebinde dowam etdirýär. Hajy dürli gazet-žurnallaryň redaksiýalarynda terjimeçi bolup işleýär. Hajy Ysmaýylow 1941-nji ýylyň ahyrynda fronrta gidip, faşistik basybalyjylara garşy söweşip, 1943-nji ýylyň başlarynda agyr ýaralanýar hem-de çep goluny aldyryp, Aşgabada dolanyp gelýär. Ol Türkmen döwlet neşirýatynda işleýär, edebi döredijilik işine başlaýar. Rus hem daşary ýurt ýazyjylarynyň eserleriniň birnäçesini türkmen diline terjime edýär. Hajy Ysmaýylow çagalar hem ýetginjekler prozasyny esaslandyrjylaryň biri. Onuň “iki atanyň bir ogly” (1946), “Bäsdeşler”, “Mugallymyň gyzy” (1947) powestleri özüniň çeperçilik gymmatyny henize çenli ýitirenok. Hajy Ysmaýylow 1948-nji ýylda Aşgabat ýer titremesinde wepat bolýar.

## Terjimehaly

Hajy Ysmaýylow 1913-nji ýylda Aşgabat saherinin Bagyr obasynda din wekiliniň maşgalasynda dogulýar. Ol köne mekdepde ýedi ýyl okaýar. 1926-njy ýylda Moskwa gidip, türkmenler üçin ýöriteleşdirilen «Dompros» («Magaryf öýi») diýen okuw jaýynda 1929-njy ýyla çenli okaýar. 1930-njy ýylda Aşgabatdaky Komintern adyndaky mekdebe girip, ony 1931-nji ýylda tamamlaýar. 1930-njy ýyldan başlap suw edarasynda terjimeçi bolup işläp başlaýar.

Ýazyjynyň öz eli bilen ýazan terjimehalynda şeýle ýazgylar bar:

*«Meniň ilkinji goşgularym we kiçijik hekaýalarym 1929―1931-nji ýyllarda gazetlerde çap edildi. Mekdebi tamamlalym bäri dürli edaralarda terjimeçi bolup yzygiderli işledim. 1935-nji ýyldan «Kolhoznyý aktiwist» žurnalynda, «Sowet Türkmenistany» gazetinde, Dil we Edebiýat institutynda işledim. Häzirki döwürde Türkmen döwlet neşirýatynda zähmet çekýärin. Meniň ilkinji terjimäm M. Pawlenkonyň «Çöl» diýen eseridir. Şondan soň birnäçe okuw kitaplaryny hem hrestomatiýalary terjime etdim. Soň Turgenýewiň «Awçynyň hatlary», L. Tolstoýyň «Kazaklar», W. Gýugonyň «93-nji ýyl», P. Skosyrewiň «Siziň sadyk guluňyz» diýen eserlerini türkmençä geçirdim.

1936-njy ýyldan bäri seýregrägem bolsa kiçijik hekaýalar we terjime barada makalalar ýazýaryn.

26. X. 40 ý».*

1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda Aşgabat ýertitremesinde wepat boldy.

Zehinli ýazyjy, ezber terjimeçi Hajy Ysmaýylowa türkmen edebiýatynyň öňünde bitiren hyzmatlary, ýokary hünär ussatlygy üçin, aradan çykandan soň, Garaşsyzlyk ýyllarynda «Türkmenistanyň halk ýazyjysy» diýen hormatly at dakyldy.

## Käbir eserleri

* "Gopuzlyja gyz"
* "Mugallymyň gyzy"
* "Bäsdeşler"

## Çeşmeler

Çeşme: Edebiýat. umumy orta bilim berýän mekdepleriň 7-nji synpy üçin okuw kitaby.-A.:Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2016 sahypa-203-204 

Taýýarlan: Aýlar Nurmuhammedowa 

Çeşmesi: https://www.atavatan-turkmenistan.com/hajy-ysmayylow-2/. 19.05.2022ý.

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Demirgazyk Afrika

thumb|Demirgazyk Afrika degişli ýurtlar

**Demirgazyk Afrika** () - Afrika kontinentiniň bir bölegi, onuň uly bölegini Sahara çöli eýeleýär. Bu ýerde territoriýasy boýunça Afrikanyň iň iri döwletleri ýerleşýär:
* Alžir
* Müsür
* Liwiýa
* Mawritaniýa
* Marokko
* Sudan
* Tunis
* Günbatar Sahara

*
Uzak Gündogar

thumb|300px|Dünýä kartasynda Uzak Gündogar

**Uzak Gündogar** (, , , , , , ) — Demirgazyk-Gündogar Aziýany, Gündogar Aziýany we Günorta-Gündogar Aziýany öz içine alýan sebit.

Kategoriýa:Ýuwaş okean
*
Azerbaýjan manady

**Azerbaýjan manaty** — (ISO 4217 kody: AZN) Azerbaýjanyň  resmi pul birligi.

## Daşarky çykgytlar
* Azerbaýjan manady (Iňlis dili) (Nemes dili) (Fransuz dili)

Kategoriýa:Pul birligi
Kategoriýa:Azerbaýjan ykdysadyýeti
Meret Sopyýew

**Meret Sopyýew** (12 ýanwar, 1913, Gowşut — 3 aprel, 1992) — türkmen terjimeçisi.

## Terjimehaly

Meret Sopyýew 1913-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda häzirki Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Gowşut obasynda dünýä inýär. 1932-nji ýylda Türkmen döwlet neşirýatynda terjimeçi bolup işe başlaýar. 1940-njy ýylda SSSR Ýazyjylar birleşiginiň hormatly agzasy bolýar. 1941-1945-nji ýyllarda Beýik Watançylyk urşuna gatnaşýar.

## Terjimeleri
* "Dubrowskiý" — A.S. Puşkin  
* "Belkiniň powestleri" — A.S. Puşkin
* "Biziň zamanamyzyň gahrymanlary" — M. Lermontow
* "Çelkaş" — M. Gorkiý
* "Amerika hakdaky oçerkler" — M. Gorkiý
* "Uruş we parahatçylyk" — L. Tolstoý
* "Anna Karenina" — L. Tolstoý
* "Çingiz han" — W. Ýan

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Aleksandr Solomin

**Aleksandr Wladimirowiç Solomin** () (5 fewral 1980, Tomsk, RSFSR) — rus din taryhçy, genealog we Kawkazynyň barlagçy.

## Biografiýa
2007 ýylda Russiýa döwlet gumanitar uniwersitetiniň din bilimi fakultetini gutarýar. Professor L. G. Hruşkowaň we Ý. W. Pçelowyň şägirdi.

## Bibliografiýa
### Monografiýalar
# Соломин А. В. Князья Гантимуровы.- М., 2013 ISBN 978-5-906470-01-0 .

### Golýazmalar
# Соломин А. В. Вятский род Соломиных .
# Соломин А. В. Род Александра Монастыря, князя Смоленского .
# Соломин А. В. Аладьины из Дома Аладьиных-Плохово .
# Соломин А. В. Христианские древности Северо-Восточного Причерноморья .
# Соломин А. В. Род и герб картографа Ивана Кирилова .

### Esasy ylmy makalalar
# Соломин А. В. «…И потому прозвали его князь Олександр Монастырь» (К вопросу о происхождении родоначальника фамилии Монастырёвых) // Гербовед.- № 4(90).- М., 2006.- С. 93-96 .
# Соломин А. В. Новые данные о роде князей Гантимуровых // Генеалогический вестник.- №40.- СПб., 2011.- С. 44-47 .
# Соломин А. В. Происхождение тунгусского князя Гантимура по данным ономастики // Генеалогический вестник.- №45.- СПб., 2012.- С.47-52  .
# Соломин А. В. О корнях уфимских дворян Киржацких // Генеалогический вестник.- №52.- СПб., 2016.- С.54-59 

### Esasy ylmy-şöhratly makalalar
# Соломин А. Третье тысячелетие Мамайки // Сочи.- № 42 (368).- Сочи, 17-23 октября 1997.- С. 7 .
# Соломин А. Четыре века забвения // Сочи.- № 13 (391).- Сочи, 27 марта-2 апреля 1998.- С. 7 .
# Solomin A. The return to sources // Mahjubah. Vol. 20, № 10 (203). Tehran, October 2001. P. 51-53 .
# Соломин Э. Курымашлык омо дене малат, кийыме верышт пушкыдо // Марий Эл.- № 97 (21765).- Йошкар-Ола, 30 май 2003.- Л. 5 .
# Соломин А. Яранский поэт и педагог Пётр Михайлович Соломин (1839—1871) // Наш край.— Яранск, 2019.— № 12.— С.39—42 .

## Sepler
* Соломин Александр Владимирович. Анализ публикационной активности автора. РИНЦ 
* Персональная страница. Российская культурология  
* Храмы России. Личный фонд № 671 Соломина А. В. 

## Çeşmeler


Kategoriýa:Alymlar
Russiýa döwlet gumanitar uniwersiteti

**Russiýa döwlet gumanitar uniwersiteti** (), gysgaça **RDGU** () — 1991-njy ýylyň Moskwada düýbi tutulan döwlet uniwersiteti.

## Salgylanmalar
* Официальный сайт университета 
* Институт конфуция РГГУ
* Сайт института массмедиа РГГУ 
* Студенческий сайт УНЦСА РГГУ 
* Международный учебно-научный центр РГГУ. Институт европейских культур 
* Филиал РГГУ 

*
Kategoriýa:Moskwadaky uniwersitetler
Kategoriýa:Russiýada bilim
Tomsk

**Tomsk** () — şäher, Russiýa Federasiýasynyň Sibir federal okrugyndaky Tomsk Oblysynyň merkezi. Ilaty 524,3 müň adam (2011).

## Linkler
* Официальный сайт муниципалитета города Томска 
* Товики — томская городская вики
* Памятники Томска
* Томское краеведение
* ОЭЗ в г. Томске  Российские особые экономические зоны
* Томск. Фотографии 1965—1980 годов и современные 
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска

Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Lýudmila Hruşkowa

**Lýudmila Georgiýewna Hruşkowa** (; 1948) — rus taryhçy, arheolog we sungatçy. Taryhy ylymlarynyň kandidaty (1978). Taryhy ylymlarynyň doktory (1991). Ol 100-den gowrak ylmy işiň awtorydyr.

## Kitaplar
# *Скульптура раннесредневековой Абхазии: V—X века. — Тбилиси, 1980*
# *[[Tsandripş|Цандрипш]]: Материалы по раннесредневековому строительству в Абхазии. — Сухуми, 1985*
# *[[Lyhny|Лыхны]]: Средневековый дворцовый комплекс в Абхазии. — М., 1998*
# *[[Abhaziýa|Абхазия]]. Краткий исторический очерк. — М., 2003*
# *Раннехристианские памятники Восточного Причерноморья. — М., 2002*
# *Les monuments chrétiens du cote oriental de la mer Noire. Abkhazie IV—XIV siècles. Turnhout, 2006*

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Alymlar
Žoze Manuel Barrozu

thumb|right|Barrozu 2007-nji ýylda
**Žoze Manuel Barrozu** - 2004, Ýewropa Komissiýasynyň Başlygy
Žoze Manuel Barrozu Lissabon şäherinde 1956-nji yylda doguldy. Ol Lissabon uniwersitety uçurymy.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Syýasatçylar
Haldurdy Durdyýew

**Haldurdy Durdyýew** (1909, Goňur, Mary etraby — 1996) — türkmen terjimeçisi.

## Terjimehaly

Haldurdy Durdyýew 1909-njy ýylda Mary welaýatynyň Mary etrabynyň Goňur obasynda dünýä inýär. 1941-1942-nji ýyllarda Beýik Watançylyk urşuna gatnaşdy.

## Terjimeleri
* "Poltawa" — A.S. Puşkin  
* "Wladimir Iliç Lenin" — W.Maýakowskiý
* ...

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Eswatini

**Eswatini**, uzyn **Kingdom of Eswatini**, siSwati **Umbuso weSwatini**, Afrikanyň günortasyndaky ştat. 

## Karta
thumb|left|300px|

## Administratiw Gurluşy
thumb|left|300px|Eswatini dört sebiti

## Torografiýa
thumb|left|300px|Eswatini tarapyndan dört tografiýa zolaklarynyň kartasy 

## Eswatini demografiýasy
thumb|300px|left|1000 ilatda Ewanskini ösdürmek ilaty
thumb|300px|left|Eswatini ýaş piramida

## Salgylanmalar


## Daşarky baglanyşyklar

* The Government of The Kingdom of Eswatini, (Government website, English)
* The Kingdom of Eswatini – a royal experience, official Eswatini tourism website (richly illustrated, English)
* Eswatini National Trust Commission – Conserving Eswatini's Natural and Cultural Heritage, (very extensive descriptions of history, culture and nature, English)
* The Kingdom of Eswatini's Big Game Parks (page about the three big game parks, english)
* Eswatini – CIA World Factbook 

Kategoriýa:Afrikanyň ýurtlary
FT Rostow

**Rostov Futbol Topary** (Rusça: *Футбольный клуб "Ростов" / Futbol'nyi klub Rostov*) — hazirki wagtda Russiýa Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar, Rostov na Donuda yerleşyar. Olar 15,840 orunlyk Olimp-2nda oyunlaryny geçiryar.

Rostov
Belarus döwlet uniwersiteti

**Belarus döwlet uniwersiteti** (, gysgaldylan ady **BDU** (), 1921-njy ýylyňda Minskde düýbi tutulan döwlet uniwersiteti. Häzirki döwürde, Belarusda iň gowy uniwersitetlerin biri hasap edilýär. BDU-da 218 türkmen raýatlar okoýa.

## Çykgytlar
* BDU Baş Sahypa

Kategoriýa:Belarus
Döwletara awiasiýa komiteti

**Döwletara awiasion komitet** (**DAK**, **Межгосударственный авиационный комитет** **МАК**) — ozalky SSSR-iň 12 sany döwletiniň raýat awiasiýasy we howa giňişligini ulanmak boýunça döwletleriň beren funksiýalary we ygtyýarlyklary boýunça ýerine ýetiriji organ. 1991-nji ýylyň 30-njy dekabrynda gol çekilen döwletara "Raýat awiasiýasy we howa giňişligini ulanmak baradaky ylalaşyk" esasynda döredildi.

## Çykgytlar
* Resmi DAK saýty  (RU/EN)
* Resmi DAK saýty  (RU/EN) - old website

Kategoriýa:Raýat awiasiýasy
Nury Halmämmedow

**Nury Halmämmedow (1938 -1983),** *Kompozitor* 

Doglan ýeri: Häzirki Balkan welaýatynyň Garrygala etrabynyn Daýna obasy.
Türkmenistanyň halk artisti, SSSR-iň we Magtymguly adyndaky Döwlet baýraklarynyň eýesi, SSSR kompozitorlar birleşiginift agzasy. Meşhur sazlary: «Aýgytly ädim» baleti, «Türkmenistan» simfoniki şekilleri, simfoniýa, G.Ezizowyň sözlerine solistler, hor we orkestr üçin wokal - simfoniki poema «Beýik Watançylyk urşunda wepat bolan gahrymanlaryň ýadygärligine», «Dutaryň owazy», «Ballada», «Saňa» we beýleki fortepiano üçin pýesalar, «Nar agajy» atly skripka we fortepiano üçin wariasiýalar, Magtymgulynyň, Mollanepesiň sözlerine alty wokal toplumy, S.Ýeseniniň sözlerine «Pars äheňleri», G.Geýnäniň sözlerine «Ynsan yürekleri», XX asyr ýapon şahyrlarynyň sözlerine «Hirosimanyň we Nagasaniniň çagalarynyň diňläp ýetişmedik aýdymlary» , şeýle hem «Aýgytly ädim», «Keçpelek», «Şükür bagşy» filimlerine sazlary we beýlekiler.
Trihomoniaz

Trihomoniaz|right|frame
Jyns ýollarynyň trihomoniazy – iň köp ýaýran weneriki keselleriň biri bolup, ony jynshana trihomonadasy döredýändir. Bu kesel jyns gatnaşygy arkaly geçip, başga zatlaryň (süpürgiç, moçalka, düşek we başgalar) üsti bilen ýokuşmak ýoly örän seýrek duş gelýär.
Keseliň geçişi bedeniň kesellere garşy göreşiji güýçlerine, jyns ýollarynyň ýagdaýyna we başga ýokançlyklar (gonokokklar, kömelekler, mikoplazmalar) bilen utgaşmagyna baglydyr.
Keseliň inkubasion (keseliň ýokuşyp, birinji alamatlarynyň ýüze çykýan wagty) döwri 2 - 3 güňden 3 - 4 hepdä çenli dowam edip bilýär.
Trihomoniazyň birnäçe görnüşleri bardyr:
# Täze dörän ýiti trihomoniaz;
# Alamatlary doly aýdyň bolmadyk, 2 aýdan uzak dowam eden dowamly trihomoniaz;
# Trihomonada göterijilik – bu ýagdaýda adamda hiç hili görünýän kliniki alamatlar ýüze çykmaýar.
Aýallarda trihomoniaz jynshananyň nemli gatlagyna, ýatgynyň boýunjygyna, ýatga, yatgynyň turbalaryna zyýan ýetirip bilýär. Seýrek ýagdaýlarda ol peşew ýollaryna, peşew haltasyna, göni içegä, dem alyş ýollaryna, badam şekilli mäzlerine hem zeper ýetirip biler.
Keseliň täze başlan döwründe aýallary garnyň aşagynda agyry, agyryly buşukma, daşky jyns agzalarynda gijilewik we alawlama, jynshanadan köp mukdarda bölünip çykmalar biynjalyk edip biler.
Trihomoniazyň dowamly görnüşinde diňe gijilewik we bölünip çykmalar bolup biler.
Erkek adamlarda trihomoniaz esasan peşew ýollaryna zeper ýetirýändir. Agyryly peşew etme, peşew ýollaryndan iriňli bölünip çykmalar ýaly alamatlar ýüze çykýar. Keseliň dowamly görnüşinde bu alamatlar kän bir duş gelenok ýa-da olar mese-mälim bildirýär. 
Erkek adamlarda trihomoniazyň gaýraüzülmeleri kän duş gelip, ol erkeklik jyns mäzine, tohum haltajygyna zyýan ýetirme bilen häsiýetlendirilýär.
Keseliň kesgitlenmegi kliniki alamatlaryň we bakteriologiki barlaglaryň kömegi bilen geçirilýär.
Bejergi aşakdaky düzgünlere laýyklykda geçirilýär:
#Aýalyň we erkek adamynyň bilelikde bejergi almagy;
#Bejergi wagty jynsy gatnaşyklary gadagan etmek;
#Trihomoniaza garşy doly bejergi almak;
#Bar bolan başga keselleri hem bejermek.
Bejergi keseliň hemme kliniki görnüşlerinde hem geçirilmelidir. Adamsynda trihomoniaz tapylyp, özlerinde tapylmadyk aýallar hem doly bejergini geçmelidir.
Trihomoniaza garşy ulanylýan peýdaly serişdelerden metronidazol (trihopol, flagil, klion, orwagil) we fazižin (tinidazol) bellidir.
Keseliň başga ýokançlyklar bilen (trihomoniaz+bakteriýalar+kömelekler) utgaşyp geçen ýagdaýynda, klion-D-100, makmiror, efifan, utrikan-250, tiberal-Roş ýaly serişdeler kabul edilýär we jynshana goýulýar.
Näsagyň ýagdaýyna, keseliň görnüşine, getiren gaýraüzülmelerine laýyklykda dermanlar bilen bejermegiň dürli shemasy ulanylýar. **Her näsag üçin bejergini degişli barlaglardan soň lukman bellemelidir. Özbaşdak bejergi geçirmek keseliň ötüşip, dowamly görnüşe geçmegine, agyr gaýraüzülmeleriň döremegine getirip biler.** 
Bejergi geçirilýän wagty, şahsy gigiýenanyň talaplaryny berjaý etmek hökmandyr.
Bejergiden soň näsagy bakteriologiki barlagdan geçirlip, bejerginiň netijeliligini barlamalydyr.

Kategoriýa:Infeksion keseller
Kategoriýa:Jyns ýollary bilen geçýän keseller
Infeksion keseller

**Infeksion keseller** — organizmde patogen mikroorganizmleriň ýaýramagy sebäpli döreýän keseller topary.
## Daşarky çykgytlar
* http://infection-net.ru/  Infeksion keseller
* Инфекционные заболевания, причины, диагностика, рекомендации лечения. 

Kategoriýa:Saglyk
Kategoriýa:Keseller
Kategoriýa:Infeksion keseller
Poliomiýelit

thumb|200px|Poliomiýelit keselli adam
**Poliomiýelit** ( — çal we  — oňurga ýiligi) - wirus arkaly döreýän kesel bolup, adatça 9 - 10 ýaşa ýetmedik kiçi çagalar keselleýär. Ýöne bu keseli uly adamlar hem agyr görnüşde geçirip bilýärler.

Kesel howa, hapalanan azyk önümleri we suw arkaly ýaýraýar. Has köp duş gelýän wagty tomus-güýz (awgust-oktýabr) aýlarydyr.

Poliomiýelidiň wirusy ilki agza, ondan bolsa dem alyş ýa-da iýmit siňdiriş ýollary arkaly (iýmitden geçen bolsa) oňurga we kelle ýiligine düşýär we nerw süýümlerini zayalap, ysmaz edýär.

Keseliň esasy alamatlary – bokurdakda agyry, üsgürme, gaytarma, kelle agyry, bedeniň gyzgynynyň galmagy, arkada, aýaklarda agyry, olaryň titräp ýygrylmagy, myşsalaryň güýjiniň gaçmagy. 3 - 5 günden adatça aýaklarda, seýrek başga myşsalarda ysmaz döreýär. Bu ýagdaý 2 günden 2 hepdä çenli saklanyp bilýär. Boýnuň we diýafragmanyň ysmazy has hem howplydyr,  çünki ol dem almagyň bozulmagyna we ölüme eltip biler. Bedeniň gyzgyny gaçandan soň, keselden soňky dikeldiş döwri başlanyp, birnäçe aýdan birnäçe ýyla çenli dowam edip biler. Poliomiýelit keseliň alamatlary ýüze çykanda näsagy ayry otaga ýerleşdirmeli, ony düşekde ýatyryp, aýaklarynyň ýyly bolmagyny gazanmalydyr, agyrsyzlandyryjy we rahatlandyryjy dermanlary, “B“ toparyň witaminlerini bermelidir. Poliomiýelitiň alamatlary ýüze çykanda mümkin boldygyça derrew lukmana ýüz tutuň. Özbaşdak bejergi howply gaýraüzülmelere getirip biler.

Bu kesele garşy ýeke-täk kömek ediji serişde - bu poliomiýelite garşy öňüni alyş sanjymlarydyr. Sanjymlar ýörite kabul edilen meýilnama boýunça, çaga dogulandan soň, ol 2 - 3  günlükkä edilip başlanýär. Soň gaýtadan çaga 2 aýlykda, 3 aýlykda, 4 aýlykda, 18 aýlykda kabul  etdirilýär. Daş töweregimizde adatdan daşary howply ýagdaýlar dörände, ýaz-güýz aýlary, goşmaça möwsümleýin sanjym  geçirilýär.
## Peýdaly eserler
* Чумаков М. П., Присман И. М., Зацепив Т. О., Полиомиелит — детский спинномозговой паралич, М., 1953;
* Эпидемический полиомиелит, М., 1957;
* Полиомиелит, пер. с англ., М., 1957;
* Дроздов С. Г., Полиомиелит и его профилактика в различных странах мира, М., 1967.
## Daşarky çykgytlar
*http://www.unicef.org/turkmenistan/Booklet_immuno_3_razvorot.pdf  Çagalary ýokanç kesellerden goraň.
*http://yytm.wordpress.com/2010/05/28/poliomielit-yiti-wirus-keseli-bolup-ol-nerw-ulgamyny-zayalayar/ Poliomielite garşy waksinasiýa geçirilýär

Kategoriýa:Infeksion keseller
Kategoriýa:Saglyk
Warikoz

**Damarlaryň warikoz  giňelmesi (warikoz keseli)** — damar ulgamynyň keselleriniň has köp ýaýaran görnüşidir. Ol adatça aýaklarda duş gelýär. Bu kesele duçar bolan adamyň ellerindäki we aýaklaryndaky damarlary gan aýlanyşyga doly gatnaşyp bilmeýärler.

Eger siz özüňizde damarlaryň warikoz giňelmesiniň bardygyny gören bolsaňyz, dowla düşmäň! Sadaja şertleri berjaý etmek bilen, siz warikoz keseliniň ötüşmeginiň öňüni alyp bilersiňiz.

# Gyzgyn hammamlara, saunalara ýygy-ýygydan barmagyňyzy bes ediň. Olar damarlaryň tonusyny peseldip, aýaklarda we ellerde gan durgunlylygynyň döremegine sebäp bolýarlar. Siziň üçin iň peýdalysy — kontrastly duş (suwa düşünilende sowuk we gyzgyn suwy gezekleşdirmek). 
# Uzak wagyň dowamynda gün şöhleleriniň aşagynda gezmek ýa-da bolmak. Elbetde, güne garalan deride gögümtil «kerepjikler» gaty bir görnüp-de durmaýar. Ýöne gün şöhleleriniň warikoz keseleni has-da erbetleşdirip, onuň beýleki damarlarda hem güýjemegine sebäp bolýar. 
# Eşik örän amatly we tene ýaramly bolmalydyr. Dar kolgotkalary, gaty gysýan joraplary geýmejek boluň. Sebäbi olar damarlary gysýar-da, warikozyň döremegine sebäp bolýar. 
# Eger siz beýik ökjeli köwüşleri halaýan bolsaňyz, şuny bilip goýuň: siziň damarlaryňyz olary düýbünden halamaýar. Beýik ökjeli köwüşler aýaklardaky damarlarda gan durgunlygynyň döremegine sebäp bolýarlar. Eger siz özüňizde haýsydyr bir gögümtil «kerepjigi» gören bolsaňyz, köwşüňiziň ökjesi 4 sm-den beýik bolmasyn.  
# Damarlaryňyzy aýaň we goraň. Eger işden soň aýaklaryňyzda ýadawlyk we agyry duýýan bolsaňyz, uklanyňyzda ýa-da gyşaryp ýatanyňyzda aýaklaryňyzy galdyrybrak halda goýuň. Eger siz uzakly gün oturyp işleýän bolsaňyz, onda arasynda turup, gezmeläň. Eger uzakly gün şol bir halda durup, aýak üstünde işleýän bolsaňyz, aýaklaryňyzyň durşuny üýtgediň, duran ýeriňizde ýöräň, garaz, aýaklaryňyzy hereketlendiriň. 
# Warikoz keseliniň öňüni almakda ulanylýan halk serişdelerini ulanyň. Ine, şol serişdeleriň biri: günde 2 gezek, ertirine we agşamyna warikozly damarlara alma sirkesini çalyp sürtüň. Munuň bilen birlikde 1 bulgur suwa alma sirkesiniň 2 ç.ç. garyp içiň. 
# Iýmitlenme: gök önümlerden ybarat berhizi saklajak bolmaly. 
Hasabat ýöredýän guramalaryň maglumatlaryna görä, aýallaryň 80%-i, erkekleriň 30%-i warikoz keselinden ejir çekýärler. Eger siz-de olaryň hataryna düşmejek bolsaňyz, şu berlen maslahatlara eýerjek boluň. Eger warikoz keseliňiz ötüşen bolsa, flebolog lukmanyna ýüz tutuň.

Kategoriýa:Damar keselleri
MITDAU

**MITDAU** - *Maglumatlary işläp taýýarlamagyň we dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan ulgamlary.*
Türkmen politehniki institutynyň Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika fakuleltetiniň bir hünäri.
**Käri:** Inžener - sistemotehnik.
Esasy  öwrenýänleri: kompýuter ulgamy we programirleme.
Plagiat

Haýsydyr bir ýerden alynan pikirleri çeşme görkezmezden ulanmakdyr. Başgaça aýdanymyzda başga biriniň pikirini özüňki ýaly edip görkezmekdir. Başga biriniň eserinden bölek alyp ulansa bolar, ýöne çeşme görkezmek hökmanydyr. Çeşme görkezilmedik ýagdaýynda plagiat bolýar we akademiki jenaýat hasaplanýar.

Plagiatyň käbir görnüşleri:

# Bir pikiri çeşme görkezmezden ulanmak
# Ulanylan sitatany goşa dyrnak içinde ýazmazlyk we çeşme görkezmezlik

Plagiat bilkastlaýyn ýa-da tötänleýin edilip biliner.

"Ýer jisimleri özüne çekýär" ýa-da "II jahan urşy 1945-nji ýylda gutardy" ýaly sözlemleri goşa dyrnak içinde ýazmazlyk plagiat hasap edilmeýär. Sebäbi köp kişi tarapyndan bilinýän zatlary ýazan adam pikiri ilkinji orta atan adam ýaly görünmeýär. Şuňa meňzeş hemme kişi tarapyndan bilinýän zatlary we hakykatlary ýazan ýagdaýyňda çeşme görkezmezlik plagiat hasap edilmeýär.

Kategoriýa:Plagiat
Kategoriýa:Edebiýat
Zylyha Muhammedowa

**Zylyha Bakyýewna Muhammedowa** (9 ýanwar, 1922, Mülkýusup, Mary welaýaty — 1984) — türkmen terjimeçisi.

## Terjimehaly

Zylyha Muhammedowa 1922-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda Mary welaýatynyň Mülkýueup obasynda dünýä inýär. Ol "Aýgytly ädim" romanyny, Salar Baba-Gulaly oglunyň "Oguznamasyny", Keminäniň goşgular ýygyndysyny we ş.m. rus diline terjime edýär. 1984-nji ýylda aradan çykýar.

## Terjimeleri
* "Aýgytly ädim" — Berdi Kerbabaýew  
* "Oguznama" — Salar Baba-Gulaly ogly
* ...

Kategoriýa:Türkmenistanly terjimeçiler
Ýangon

**Ýangon** (ozalky **Rangun**, ) — Mýanmanyň köne paýtagty, ýurduň iň iri şäheri. Ilaty 4 mln adamdan geçýär. Şäher eteklerini hasaba alanyňda 6 mln adam töweregi (2007).

Kategoriýa:Köne paýtagtlar
Kategoriýa:Mýanmanyň şäherleri
Kategoriýa:Millioner şäherler
*
Baýram

Gutlag, medeni çäre.

**Baýramçylyklar**
Dini baýramlar:
* Gurban Baýramy
* Remezan Baýramy
Resmi baýramlar:
Ajaýyp dag totuguşy

**Ajaýyp dag totuguşy** () — totuguşlar maşgalasyna degişli bir guş.

Kategoriýa:Awstraliýanyň guşlary
Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etrap

**[[Saparmyrat]] Türkmenbaşy etraby** welaýatyň çet demir­gazyk­-günbatar böleginde ýerleşýär. Etrap pagtaçylyk, dä­neçilik, şalyçylyk, gök­bakja ekerançylygy, iri şahly mallary 
ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk, düýedarçylyk, ýüpek­çilik boýunça ýöriteleşdirilýän iri hojalyklaryň biridir. Onuň çäginde 1 şäherçe, 27 geňeşlik, 109 sany oba bar.

Etrap merkezi S.Türkmenbaşy şäherçesi Daşoguz şäherinden 140 km töweregi uzaklykda bolup, şäherçede gurluşyk, durmuş hyzmaty kärhanalary, bilim we sagly­gy saklaýyş edaralary işleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda A.Kakabaýew obasynda agyz suwy zawody guruldy, şeýle hem «Şirwan» pagta arassalaýjy zawody işleýär. 2001­-nji ýylda Köneürgenç şäherinden etraba demir ýoly çekildi. Etrabyň ähli obalary awtomobil ýollary arkaly birleşýärler.Etrabyñ çaginde taryhy yadygärlikleriñ galalaryñ birnaçesi bar olara durli ýurtlardan we başga welaýatlardan syýahatçylar gelýärler

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky etraplar
Şeýdaýy

**Şeýdaýy** (1730-1800)

Şeýdaýy XVIII asyrda yndandyr.

Käbir alymlaryň pikirine görä, Şeýdaýy XVII-XVIII asyrlaryň dowamynda Maňgyşlakdan göçüp gaýdyp, Saragtda ýaşapdyr.

Şeýdaýy şahyryň lakamy bolup, "Şeýda" sözi "yşga düşen", "yşk ýolunda ýeldirgän" diýen manyny aňladýar.

http://e-mekdep.com/seydayy-omri-we-doredijiligi/

Kategoriýa:Şahyrlar
Wahyt Orazsähedow

thumbnail|Türkmenistanda
**Wahyt Sähetmyradowiç Orazsähedow** (; 26 ýanwar 1992, Babarap) — türkmen futbolçy, rus «Neftehimik» futbol toparynda we Türkmenistanyň milli futbol ýygyndysynda oýnoýa.

2009-njy ýylda Kazan "Rubin" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2012 ýylyň iýulde Nižnekamskyň "Neftehimike" arenda barýa.

## Çykgytlar
* Wahyt Orazsähedow - Rubin Kazan 
* Wahyt Orazsähedow - Neftehimiks 
* Wahyt Orazsähedow - UEFA
* Wahyt Orazsähedow - Championat.com 
* Wahyt Orazsähedow - Sowet Sporty 
* Wahyt Orazsähedow - ''transfermarkt.de'' 
* Intetwýu 

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Kategoriýa:Türkmen futbolçylar
Şabat etraby

**S.A.Nyýazow adyndaky etraby** Daşoguz şäheriniň daş-töweregindäki meýdanlary öz içine alýar. Etrap pagtaçylyga, däneçilige, gök ekerançylyga, iri şahly mallary ösdürip ýetişdirmeklige we ýüpekçilige ýöriteleşdirilendir. Onuň çäginde 1 şäherçe, 17 geňeşlik we 93 oba ýerleşýär.
Etrap merkezi S.A.Nyýazow adyndaky şäherçe Daşoguz şäherinden 7 km. günorta-­gündogarda ýerleşýär. Şäherçede etraby dolandyryş edaralary, oba hyzmat birleşigi, oba 
hojalyk maşynlaryny abatlaýan, durmuş hyzmaty, azyk senagat kärhanalary, durmuş-­medeni edaralar bar.

2022-nji ýylyň 22-nji oktabrynda "S.A.Nyýazow" etraby ýatyrylyp, "Şabat" etraby döredilýär.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Daşoguz welaýatyndaky etraplar
Horezm

thumb|300x300px|Horezmşalar türkmen imperiýasy 1190—1220ýý.
**Horezm** () — suwarymly ekerançylygyň, senetçiligiň we söwdanyň pajarlap ösen ýeri bolan Amyderýanyň aşaky akymynyň merkezinde ýerleşýän, Orta Aziýanyň gadymy sebiti. Horezmiň üstünden Beýik ýüpek ýoly geçipdir. 3-nji asyryň ahyrynda Horezmiň paýtagty Kät şäheri bolupdyr; 10-njy asyryň aýagynda paýtagt Köneürgenç şäherine geçirilipdir. Merkezi Aziýada, Aral deňiziň günortasynda ýerleşýän regionyň taryhy ady.

*
Ženşen

[thumb|left|[Bäşýaprakly ženşen.]]

**Ženşen** (;  ("Ýaşaýyş köki") — köpýyllyk otjumak ösümlik, Araliýalar maşgalasynyň bir urugy. Oňa Aziýada we Demirgazyk Amerikada ösýän 11 sany görnüş girýär.

Kategoriýa:Araliýalar
Kategoriýa:Uzak Gündogaryň florasy
Kategoriýa:Derman ösümlikler
Kategoriýa:Demirgazyk Amerikanyň florasy
Kategoriýa:Umumy gurplandyryjy serişdeler we adaptogenler
Kim Joň Yn

thumb|Kim Joň Yn 2018-nji ýylda
**Kim Joň Yn** ()  - 2011, Koreýa Halk-Demokratik Respublikasynyň serdary. Milli halk, partiýa we ýaragly güyçleriň lideri.

Ol Kim Il Soň adyndaky harby Institutynyň uçurymy.

## Belliklar


## Çykgytlar
* ''Kim Jong-un (Kim Jong Woon) — Leadership Succession'', Globalsecurity.org.

Kategoriýa:Prezident
Günorta-Gündogar Aziýa

thumb|300px|Günorta-Gündogar Aziýa

**Günorta-Gündogar Aziýa** — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.

Kontinental böleginde Wýetnam, Kamboja, Laos, Mýanma we Taýland, ada böleginde bolsa Bruneý, Gündogar Timor, Indoneziýa, Singapur we Filippinler ýerleşýär. Malakka ýarymadasynyň günorta bujagyny we Borneo adasynyň demirgazyk bölegini Malaýziýa eýeleýär. Wýetnam, Kamboja we Laos ýurtlaryna hindihytaý döwletleri hem diýilýär, ada döwletleriniň umumy ady bolsa Nusantara bolup durýar. Sebit demirgazykdan günorta 3,2 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 5,6 müň km-e ýaýylyp gidýär.

Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Günorta-Gündogar Aziýa
Täze ýyl arçasynyň bezegleri

thumb|right|200px|Täze ýyl arçasynyň şary

**Täze ýyl arçasynyň bezegleri** — Täze ýyl arçasyny bezeýän şarlar ýa-da jandarlaryň, adamlaryň we ş.m. şekiljikleri.

Kategoriýa:Täze ýyl
Kategoriýa:Oýunjaklar
Vung Tau

thumb|left|200px|Vung Tau
**Wunktau** (*Thành phố Vùng Tàu*) Wýetnam'da bir oba.

Kategoriýa:Wýetnam
Kakageldi Abdullaýew

## Terjimehaly

**Kakageldi Bäşimowiç Abdullaýew** 1966-njy ýylda Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň Gowşutbent obasynda doguldy.

1983-nji ýylda orta mekdebi tamamlap, Türkmen politehniki institutyna okuwa girdi.

1984-1986-njy ýyllarda harby gullukda boldy.

Harby gullukdan soň Türkmen politehniki institutynda okuwyny dowam etdirdi we 1990-njy ýylda instituty dag inženeri hünäri boýunça tamamlady. Şol ýylda hem “Türkmengaz” döwlet konserniniň “Marygazçykaryş” müdirliginiň guýulary ýerasty we düýpli abatlaýyş bölüminde burawlaýjynyň kömekçisi bolup zähmet ýoluna başlady. Soňra şu müdirlikde ussa, inžener, inžener-tehnolog, zähmeti goramak we tehniki howpsuzlyk bölüminde alyp baryjy inžener, gaz we kondensat çykarmak we taýýarlamak boýunça önümçilik tehnologiýa bölüminde esasy inžener, 2002-nji ýyldan 2009-njy ýyl aralygynda bölümiň başlygy, şu müdirligiň baş tehnology bolup işledi.

2009-njy ýyldan başlap “Türkmengaz” döwlet konserniniň “Marygazçykaryş” müdirliginiň başlygy wezipesinde işläp gelýär.

1992-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň Demokratiki partiýasynyň agzasy.

Maşgalaly, dört çagasy bar.

Türkmenistanyň Prrezidentlik Saýlawlaryna dalaşgär (2012).

Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Rejep Bazarow

**Rejep Bazarow** Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary. Türkmenistanyň Prezidentlik Saýlawlarynyň (2012) dalaşgäri.
## Terjimehaly
Rejep	Bazarow 1958-nji ýylda Daşoguz welaýatynyň Gubadag etrabynyň Amyderýa geňeşliginde doguldy.

1975-nji ýylda orta mekdebi tamamlap, S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetine okuwa girdi we 1980-nji ýylda weterinar lukmany hünäri boýunça tamamlady.

1980-nji ýylda Gubadag etrabynyň “Amyderýa” daýhan birleşiginde uly weterinar lukmany bolup zähmet ýoluna başlady we 1982-2000-nji ýyllar aralygynda Gubadag etrap weterinar laboratoriýasynda weterinar- serolog, “Amyderýa” daýhan birleşiginde baş weterinar, uly weterinar, soňra Gubadag etrabynyň weterinar gullugynyň başlygy wezipesinde işledi.

2000-2005-nji ýyllar aralygynda Gubadag etrap häkimliginiň oba hojalyk bölüminiň müdiri, Gubadag etrabynyň “Obahyzmat” oba hojalyk paýdarlar jemgiýetiniň başlygynyň orunbasary, başlygy bolup işledi.

2005-2008-nji ýyllar aralygynda Daşoguz welaýatynyň Gubadag etrabynyň kärdeşler arkalaşyklary birleşiginiň başlygy boldy. 2008-2011-nji ýyllarda Gurbansoltan eje adyndaky etrabyň häkiminiň oba hojalyk boýunça orunbasary, Gubadag etrabynyň häkimi wezipelerinde işledi.

2011-2012-nji ýyllarda Daşoguz welaýatynyň häkiminiň oba hojalyk boýunça orunbasary.

2012-nji ýylda Türkmenistanyň Oba Hojalyk ministri wezipesine bellendi.

2016-2017 ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniñ başlygynyñ oba-hojalyk işleri boýunça orunbasary wezipesinde işledi.

Maşgalaly, alty çagasy bar.

## Çeşme

Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Konfusiý

thumb|Konfusiý
**Kon­fu­siý** (hy­taý di­lin­de Kon-Fu-Si, la­tyn li­lin­de Con­fucius) mi­la­dy­dan öň­ki 551-479-njy ýyl­lar­da ýa­şap geç­ýär.
 
Ça­ga­ka ýe­tim ga­lan gel­jek­ki meş­hur fi­lo­sof eje­si­niň elin­de ter­bi­ýe­len­ýär we ata­syn­dan ylym öw­ren­ýär. Öm­rü­niň ahy­ry­na çen­li Lu (hä­zir­ki Şan Dong we­la­ýa­ty) şa­ly­gyn­da ýa­şap geç­ýär. Ýaş­ly­gyn­da emel­dar bo­lup iş­län Kon­fu­siý, gel­jek­de Hy­ta­ýyň yl­my taý­dan ös­mek­li­gi üçin öz sal­dam­ly go­şan­dy­ny goş­ýar. Kon­fu­si­niň dü­şün­je­le­ri “Söh­bet­ler we ga­ra­ýyş­lar” di­ýen ki­tap­da be­ýan edil­ýär. Ki­tap akyl­da­ryň şä­girt­le­ri we onuň yzy­ny eýe­ri­ji­ler bi­len eden söh­bet­le­ri­ni we aý­dan gür­rüň­le­ri­ni öz içi­ne al­ýar we bu ki­tap hy­taý nus­ga­wy ede­bi­ýa­ty­nyň iň meş­hur 13 ese­ri­niň bi­ri ha­sap­lan­ýar. Kon­fu­si­niň tag­ly­ma­tyn­da yn­san­per­wer­lik mö­hüm dü­şün­je bo­lup, ol adam­la­ryň öz ata-ba­ba­la­ry­na, ýaş we de­re­je ta­ýyn­dan özün­den ulu­la­ra hor­mat goý­mak, hö­küm­da­ra we­pa­dar­lyk ýa­ly ah­lak ýö­rel­ge­le­ri­ne esas­lan­ýan eti­ki­le­riň we so­si­al ga­ra­ýyş­la­ryň je­mi­dir.

Kon­fu­si­an­çy­lyk aga­lyk edi­ji tag­ly­mat hök­mün­de yk­rar edi­len ma­ha­ly fi­lo­so­fyň özi hem “10 müň nes­liň” mu­gal­ly­my diý­lip yg­lan edil­ýär. Akyl­da­ryň tag­ly­ma­ty hy­taý ýa­şa­ýyş ter­zi­niň esa­sy­na öw­rül­mek­lik bi­len hy­taý si­wi­li­za­si­ýa­sy­nyň köp ba­bat­da ösen keş­be eýe bol­ma­gy­na ge­tir­ýär.

## Kon­fu­si­niň pä­him­le­ri

* Nä­me göz­le­ýän­di­gi­ni bil­me­ýän adam, ta­pa­nyn­da-da, onuň nä­me­di­gi­ne dü­şün­mez.
* Äh­li za­dyň gö­zel­li­gi bar­dyr, ýö­ne, mu­ny her kim gö­rüp bil­ýän däl­dir.
* Ga­raň­ka nä­gi­le bol­ma-da, bir­je şem ýak!
* Ga­py­ňy­zyň öňü­ni aras­sa­la­man, goň­şy­ňy­zyň üçe­gin­dä­ki ga­ra şi­ka­ýat et­mäň!
* Oý­lan­man öw­ren­mek peý­da­syz­dyr, öw­ren­män oý­lan­mak howp­lu­dyr.
* Al­ky­şy ses­siz-üýn­süz ka­bul eden adam, al­ky­şa la­ýyk adam­dyr.
* Bir adam ýal­ňyş­lyk­la­ry­ny bi­li­bem dü­zet­me­ýän bol­sa, diý­mek, ola­ra öw­re­ni­şen­dir.
* Be­ýik adam özü­ne akyl ýe­tir­jek bo­lar, pes adam öz­ge­le­re.
* Bil­mek ada­my şüb­he­den, ýag­şy­lyk yza­dan, kes­git­li­lik gor­ku­dan ha­las eder.
* Syp­jy­ry­lan al­maz syp­jy­ryl­ma­dyk daş­dan has go­wu­dyr.
* Go­wy adam owa­dan gür­le­ýän adam däl-de, aýd­ýa­ny­ny amal ed­ýän ýa-da amal edip bil­je­gi­ni aýd­ýan adam­dyr.

Kategoriýa:Filosoflar
Gurbanmämmet Mollaniýazow

## Terjimehaly
**Gurbanmämmet Mollaniýazow** 1947-nji ýylda Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinde doguldy.

1963-nji ýylda Nebitdagyň nebitçilik tehnikumyna okuwa girdi we 1967-nji ýylda tehnik-gurallayjy hünäri boýunça okuwyny tamamlady. 1966-njy ýylda “Türkmennebit” Döwlet konserniniň “Burnebitgaz” trestiniň buraw-agtaryş edarasynda burawlaýjynyň kömekçisi bolup zähmet ýoluna başlady.

1967-1969-njy ýyllarda harby gullukda boldy.

1969-1973-nji ýyllarda “Türkmennebit” Döwlet konserniniň Gaz edarasynda gaz işleri boýunça abatlaýjy, “Türkmennebit” Döwlet konserniniň “Burnebitgaz” trestiniň elektrik bilen burawlamak eksperimental edarasynda burawlaýjynyň kömekçisi, “Nebitgazylmytaslama” institutynda nebitpromysel geologiýasy institutynyň laboratoriýasynyň uly tehnigi, “Türkmennebit” Döwlet konserniniň nebit we gaz guýularyny berkitmek boýunça müdirliginiň maşinisti bolup işledi.

1973-1991-nji ýyllarda “Türkmennebit” Döwlet konserniniň “Nebitdagnebit” nebitgaz çykaryş müdirliginde dürli wezipelerde, şol sanda guýulary ýerasty we düýpli abatlaýan sehiniň burawlaýjysy, guýulary düýpli abatlaýan sehiniň burawlaýjysy, ussasy, çylşyrymly işler boýunça ussasy, guýulary düýpli abatlaýan ussa bolup işledi.

1990-njy ýylda Türkmen politehniki institutynyň Balkanabatdaky bölümine okuwa girdi we ony 1995-nji ýylda “Nebit we gaz ýataklaryny işläp taýýarlamak hem-de ulanmak” hünäri boýunça tamamlady.

1991-2000-nji ýyllar aralygynda “Türkmennebit” Döwlet konserniniň birliklerinde dürli wezipede, “Nebitdagnebit” nebitgaz çykaryş müdirliginde guýulary düýpli abatlaýyş sehiniň başlygy, soňra guýulary düýpli abatlaýan dolandyryş edarasynyň Barsagelmez sehiniň başlygy, 2000-2010-njy ýyllarda guýulary düýpli abatlaýan dolandyryş edarasynyň merkezi inžener-tehniki gullugynyň başlygy, baş inženeri, başlygyň wezipesini ýerine ýetiriji, “Nebitgazdüýpliabatlaýyş” trestiniň Barsagelmez guýulary düýpli abatlaýyş müdirliginiň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji, başlygy wezipelerinde işledi.

2010-njy ýyldan bäri “Türkmennebit” Döwlet konserniniň “Nebitgazdüýpliabatlaýyş” trestiniň dolandyryjysy wezipesinde işleýär.

“Watana bolan söýgüsi üçin” medaly hem-de “Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna” ýubileý medaly bilen sylaglandy.

Maşgalaly, iki çagasy bar.

Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary
Demi Lowato

thumb|right|Demi Lovato
**Demetriýa Dewonn "Demi" Lowato** (; d. 1992-nji ýylyň 20-njy awgust), ABŞyň mügänni we aktrisasy.

## Çeşme

## Çykgytlar

*Resmi saýt
Selena Gomez

thumb|right
**Selena Marie Gomez** (d. 7 Iýul, 1992), ABŞyň mügänni we aktrisasy.

## Çeşme

## Çykgytlar

*Resmi saýt
Bagtyýarlyk etraby

Bagtyýarlyk etraby (öňki ady Ruhabat etraby) Aşgabat şäheriniň günbatar we de mirgazyk-günbatar tarapyndaky territoriýalary tutýar. Ol ykdysady-durmuş taýdan çalt ösýän etrapdyr. Etrabyň oba hojalygy pagtaçylyk, däneçilik, gök ekerançylyk, miweçilik pudaklary boýunça yöriteleşdirilendir. Soňky ýyllarda Bagtyýarlyk etraby Aşgabadyň senagat hemrasyna öwrülýär. Onuň çäginde birnäçe häzirki zaman senagat kärhanalary guruldy. Türkmenbaşy jinsi toplumy, dokma toplumy, me- tallurgiýa, turba we mermer zawodlary, panbarhat ýüpek matalaryny, garyşyk ýüplükleri öndürýän fabrikler, ýag za- wody ýerleşýär. 2012-nji ýylda etrapda uly un üweýän toplum işe girizildi. Etrapda 4 şäherçe, 11 geňeşlik, 76 oba bar.

Kategoriýa:Aşgabat