open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zemzem

Zem­zem su­wy ada­ty suw­dan has ýo­kum­ly­dyr. Onuň dü­zü­mi mi­ne­ra­la ju­da baý­dyr.

Zem­zem su­wu­nyň ni­re­den gel­ýän­di­gi hä­zir­ki teh­no­lo­gi­ýa mä­lim däl­dir.

Zem­zem
su­wu­nyň çyk­ýan ýe­ri­niň tö­we­re­gin­de hiç hi­li gu­ýy ýok­dur. Ol de­ňiz­den 80 ki­lo­metr uzak­da ýer­leş­ýär. Bu şert­ler­de Zem­zem su­wy de­ňiz­den ýa-da baş­ga bir gu­ýy­dan gel­me­ýär.

Zem­zem su­wu­ny içen adam hem aç­ly­gy­ny hem suw­suz­ly­gy­ny gandyrýar.

Zem­zem su­wy ba­ry-ýo­gy 1,73 metr çuň­luk­da­ky gu­ýy­dan çyk­ýar.

Bü­tin­dün­ýä Sag­lyk gu­ra­ma­sy­nyň ha­sa­ba­ty­na gö­rä, Zem­zem su­wy dün­ýä­dä­ki aras­sa suw­la­ryň ha­ta­ry­na girýär.

Ame­ri­ka­da ge­çi­ri­len bar­lag­la­ryň ne­ti­je­le­ri­ne gö­rä, dü­zü­min­de mik­ro­or­ga­nizm we bak­te­ri­ýa bol­ma­dyk ýe­ke-täk suw Zem­zem su­wu­dyr.

http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy.
Kätibi

**Kätibi** —hem Baýram han Türkmen, Abdyrahman han Türkmen, Seýdi, Zelili, Mollanepes ýaly Watany daşky duşmanlardan goramakda janyny pida eden şahyrdyr.Dürli maglumatlara esaslanyp, Kätibi 1803-nji ýylda dünýä inipdir diýip bolar. Onuñ önüp-ösen ýeri Bäherden etrabynyñ Garagan obasydyr.Kätibi şahyryñ edebi lakamydyr. Kätibi diýmek" ýazyjy, hatdat" manyny añladýar. Onuñ hakyky ady Öweztagan bolan. Şahyr oba medresesinde okapdyr. Bilimini artdyrmak üçin Buhara, Hywa-da barypdyr. Kätibi daýhançylygy oñat görüpdir. Giñ meýdanlarda, suwly ýerlerde ekin ekmekligi, hasyl ýetişdirmekligi höwes edipdir. Şonuñ üçinem Marynyñ Hywanyñ ekin meýdanlaryny şahyryñ göwnünden turupdyr. Kätibi Amangözel diýen obadaş gyzyna öýlenýär. Maşgalada bir ogul bilen bir gyz dünýä inýär. Oglunyñ ady Ata, gyzynyñ ady hem Ogulnur. 1881-nji ýylda Gökdepe galasynda Ogulnur bosgunlaryñ arasyna düşýär we diri ýitig bolýar. Kätibi öz gyzyny gözläpdir. Emma Ogulnur tapylmandyr. Kätibiniñ çuññur watançylygy onuñ goşgularynda hem ýüze çykýar. Şahyryñ "Göründi" atly goşgusy general Lomakiniñ 1879-njy ýyldaky Ahal-teke ýörişiniñ ýeñlişini görkezýär. "Seniñ üstüñde" goşgusy bolsa 1881-nji ýylyñ Gökdepe gahrymançylygy hakdadyr. Kätibiniñ ölümi hakda dürli-dürli maglumatlar bar. Näme-de bolsa, Gökdepe urşunda gurban bolandygy anykdyr. Onuñ şygyrlary galany goraýjylara medet, gaýrat berendigi-de aýdyñdyr. Kätibi tire-taýpalaryñ agzybirliginiñ, bir döwlete gulluk etmegiñ tarapdary bolan. Bu mesele onuñ eserleriniñ içinden eriş-argaç bolup geçýär. Şahyryñ öz watandaşlaryna bolan guwunjy uludyr. Ol şygyrlarynda ýaşlaryñ päk, ýokary ahlakly, Watana, söýgä wepaly, ene-ata gadyrly bolmaklygyny ündäpdir.  Öweztagan Kätibiniñ döredijiliginde türkmen tabigaty, onuñ gözelligi suratkeşlik bilen çekilipdir. Şonuñ ýaly-da yşky goşgulary-da çeperçiligi, özboluşlygy şygyrýet dünýäsi bilen kalplara täsir edýär.Kätibi *"Ymam Hasan we Ymam Hüseýin" atly dessanyda* ýazypdyr.

## Kaynag
http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy
Kategoriýa:Taryh
Gulbatyr serdar

**Gulbatyr serdar** Gökdepe galasynyň 1880-81-nji ýyllardaky gahrymançylykly goralyşyna hem işeňňir gatnaşypdyr. Belli türkmen serdarlarynyň biri Gulbatyr Gadam (Gadam pälwan) ogly 1820-nji ýyllaryň ortalarynda Gökdepe etrabynyň Kelejar obasynda dünýä inip, 1905-06-njy ýyllarda aradan çykypdyr. Tiresi: teke — togtamyş — beg —amanşa — gowky — zereň — tirjin. Ol halk arasynda özüniň gaýduwsyzlygy, merdanalygy bilen meşhur bolupdyr. On dokuzynjy asyryň 50-70-nji ýyllarynda bolup geçen birnäçe söweşlere gatnaşyp, aýratyn batyrlyk görkezýär. Ol Dykma serdaryň iň ygtybarly, edermen serkerdesi bolan. Gulbatyr serdar on dokuzynjy asyryň 70-nji ýyllarynyň aýaklarynda rus goşunlarynyň Ahaly güýç bilen basyp almak üçin eden hüjümlerine garşy gönükdirilen agyr söweşlere, şol sanda Gökdepe galasynyň 1880-81-nji ýyllardaky gahrymançylykly goralyşyna hem işeňňir gatnaşyp, ene topragyň azatlygy ugrunda är kimin söweşipdir. Gökdepe galasy zalymlyk bilen weýran edilip, Ahal etraplary basylyp alnandan soň, patyşa häkimiýetleri türkmen taýpalarynyň arasyndan özüne daýanç edinmek üçin ýerli han-begleriň belli wekillerini her hili ýollar arkaly öz tarapyna çekmäge başlaýarlar. Şeýle tanymal adamlaryň biri Gulbatyr serdar hem 1881-nji ýylyň tomsunda türkmen delegasiýasynyň hatarynda Russiýa aýlanyp gelýär. Ol şol gezek Peterburgda rus patyşasy Aleksandr III-niň kabul edişliginde bolup, praporşşik harby çinine, halat-serpaýa we uly altyn medala mynasyp bolýar. Şondan soň Gulbatyr serdar galan ömrüne Zakaspidäki rus häkimiýetlerine gulluk edýär. Ol 1890-njy ýylda Durun pristawynyň kömekçisi edilip bellenilýär, ştabs-kapitan çini berilýär. Gulbatyr serdar kärizler baradaky jedelli işlere seredýän ýörite suduň we Aşgabatda her ýylda iki gezek mejlis geçirýän «Halk sudýalarynyň adatdan daşary gurultaýynyň» agzalygyna saýlanylýar. 1880-81-nji ýyllaryň Gökdepe söweşinde Gulbatyr serdaryň özi diri galan-da bolsa, onuň çagalary (şol sanda Ötgür atly ýeke ogly hem), aýaly bu aýylganç jeňiň pidasy bolupdyr. Diňe iň kiçi gyzy diri galypdyr. Gulbatyr serdar şol ýeke gyzyny hem töhmetçi näkesleriň ýalan-ýaşryk gepine aldanyp öldürýär. Soň eden işiniň gaty gabahat, nähak işdigine göz ýetirip, bütin ömrüne ökünip, gynanyp gezipdir. Şol gyzy tiz-tizden düýşüne girip: «Kaka, men päkdirin, sen nähak iş etdiň» diýip, ony biynjalyk eder eken. Gulbatyr serdar ömrüniň ahyrlarynda şu eden günäsinden saplanmak üçin uly sadaka berýär, Käbä zyýarata gidip gelýär. Onuň häzirki nesilleri soňky alan aýalyndan gaýdýar.

Kategoriýa:Serdarlar we Hanlar
Kategoriýa:Taryh
Halkara Zenanlar güni

Ykdysady, sosial we sysaýy deň hukuklyk ugrundaky göreşde aýallaryň halkara raýdaşlyk güni.

Bu baýramçylygyň başlangyjy 1857-nji ýylda Nýu-Ýork şäherinde dokma paýdarlar jemgyýetinde işleýän aýallaryň zähmet hakynyň pesligi we iş şertleriniň oňaýsyz bolany üçin gozgalaň turuzmalaryndan öz gözbaşyny alýar. Olar iş wagtlarynyň 16 sagatdan 10 sagada çenli azaltmagyny, iş hakynyň ýokarlandyrylmagyny talap edipdirler.

Halkara Zenanlar gününi her ýyl baýram etmek baradaky karar 1910-njy ýylda aýallaryň Kopengagende geçen 2-nji Halkara Konferensiýasynda Klara Setkiniň teklibi boýunça kabul edilýär. Ol ilkinji gezek 1911-nji ýylda Germaniýada, Awstraliýada, Şweýsariýada we Daniýada, 1913-nji ýylda Russiýada geçirilýär. 8-nji mart baýramçylyk däbi Awstriýanyň, Wengriýanyň, Germaniýanyň, Niderlandlaryň, Russiýanyň, ABŞ-nyň, Şweýsariýanyň we başga ýurtlaryň aýallarynyň hut şol güni baýramçylyk hökmünde belläp geçmeklerinden soň pugtalanýar.
Leonardo da Winçi

**Leonardo da Vinçi** – *(15.4.1452, Winçi, [[Florensiýa]]nyň golaýy – 2.5. 1519, [[Klu galasy]], [[Ambuaza]]nyň, [[Turen]]iň golaýynda, [[Fransiýa]])*

Italýan suratkeşi, heýkeltaraşy, arhitektory, alym we inžener. Suratkeş gumanistik ideala laýyk gelýän adamyň garmonik obrazyny döretmekde Aýdyňlanma döwri sungatynyň esasyny goýýar. Ýaş suratkeşiň astronom P. Toskanelli bilen ýakyn aragatnaşyk saklamagy onuň ylma bolan höwesiniň ösmegine ýardam edýär. Bu bolsa onuň “Çokunmak” (1470), “Ýagşy niýet” (1474), “Madonna Benua” (1478) ýaly irki döwürde döreden eserlerinde aýdyň şöhlelenýär. Zehinli heýkeltaraş Leonarda da Winçi Milanyň hökümdary Lodowiko Moronyň gullugyndaka harby inžener, gidrotehnik bolup işleýär. Ol Lodowiko Moronyň kakasy Françesko Sforsanyň monumentini döretmegiň üstünde 10 ýyldan gowrak işleýär. Şondan soňra onuň döredijiligi suratçylyk sungatyna bagyşlanýar. Milanda onuň şägirtleriniň uly topary ýetişýär. Awtor “Jokonda” (“Mona Liza”, 1503-nji ýyllar töweregi, häzirki wagtda Parižyň Luwr muzeýinde saklanýar) diýen eserinde zenan näzikliginiň idealyny ýokary derejä götermegiň hötdesinden gelmegi başarypdyr. Ol alym, inžener hökmünde-de şol döwrüň ylmynyň birnäçe ugurlaryny dürli ylmy gözlegler bilen baýlaşdyrýar. Mehanikany “matematika ylymlarynyň uçmahy” atlandyryp, oňa aýratyn ähmiýet beripdir, ony älem syrlarynyň esasy açary hasaplapdyr. Biologiýa ylmynda-da synag işlerini geçiripdir. Genial suratkeşiň döredijiligini öwrenmekde onuň italýan gepleşik dilinde ýazylan ýazuw ýadygärlikleri, golýazmalary (7 müň liste golaý) esasy gollanma bolup hyzmat edýär. Leonardo da Winçi ýadawsyz alym hem-de halkyň öňde baryjy däplerini öz döredijiliginde wasp eden ajaýyp hudožnikdir.
## Çeşme
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 5, sah.188

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Aň-bilim eýýamy
Maunt Raşmor

“Mount-Rushmore” (Maunt Raşmor) milli memorialy, ABŞ-nyň Günorta Dakota ştatynyň Keystone (Kiýstoun) diýen ýeriniň ýanynda ýerleşýän  Mount-Rushmore’yň granit ýüzünde çapylyp ýasalan heýkeldir. Daniýa asylly amerikan bolan Gutzon Borglum we onuň ogly Lincoln Borglum tarapyndan  oýulyp ýasalan we beýikligi 18 m bolan bu heýkel ABŞ-nyň öňki prezidentleriniň ýüzlerini şekillendirýär. Olar (çepden saga): Jorj Waşington, Tomas Jeferson, Teodor Ruzwelt we Abraam Linkoln. Bu memorialyň tutýan umumy meýdany 5.17 km2  bolup, ol deňiz derejesinden 1745 m beýiklikde ýerleşýär.

Ilkibaşda, günorta Dakotanyň taryhçysy bolan  Doun Robinson(Doane Robinso)n ştatyň syýahatçylygyny ösdürmek maksady bilen günorta Dakotanyň  Bläk Hils(Black Hills) diýen ýerinde meşhur adamlaryň şekillerini oýup ýasamaly diýen pikirini öňe sürýär. Ol ilki bilen Iňňeleriň şekillerini ýasamak isledi, ýöne Gutzon Borglum granityň pes hili üçin hem-de daş gurşawy goraýjylaryň garşy çykmaklary sebäpli bu pikiri ret edýär. Olar sebitdäki iň beýik dag bolan Mount-Rushmore’y onuň üstüne iň köp wagtlap gün şöhleleriniň düşýänligi sebäpli saýlapdyrlar. Borglum, heýkeller milli äheňde bolmaly diýen netijä gelip, şekilleri çapylyp ýasaljak dört prezidenti saýlady. Memorialyň gurluşygy 1927-nji ýylda başlap, ondaky prezidentleriň ýüzleri 1934-1939 ýyllar aralygy çapylyp ýasaldy. Gutzon Borglum 1941-nji ýylda ýogalandan soň, gurluşygy onuň ogly Lincoln Borglum dowam etdirdi. Aslynda prezidentler kelle bilen bil aralygyndaky ýeri şekillendirmelidi, ýöne pul ýetmezçiligi sebäpli 1941-nji ýylyň oktýabr aýynda gurluşyk şol durşuna togtadyldy.

ABŞ-nyň Milli parklarynyň gullugy, 1933-nji ýylda, gurluşyk entäk dowam edip duran wagty memorialy öz gözegçiliginiň astyna alyp, şu güne çenli ony dolandyrmaga dowam edýär. Bu ýer her ýyl iki milliona golaý syýahatçyny kabul edýär.

Kategoriýa:Heýkeller
Ýuliýa Lipniskaýa

thumb|Ýuliýa Lipniskaýa
Ady: Ýuliýa Wýaçeslawowna Lipniskaýa

Düzüminde çykyş edýän ýurdy: Rossiýa

Doglan wagty: 1998-njy ýylyň 5-nji iýuny

Doglan ýeri: Ýekaterinburg, Rossiýa

Boýy: 158 sm

Tälimçisi: Eteri Tutberidze, Sergeý Dudakow

Horeografy: Ilýa Awerbuh

Ýaşaýan ýeri: Moskwa, Rossiýa

Sportda gazanlary

ISU sistemasy boýunça iň gowy netijeleri:

Summa: 209.36

Gysga programmada: 72.90

Erkin programmada: 139.75

Ýewropa çempionatlary:
2014 Budapeşt - Altyn medal (ýekelikde typmakda)

Ýuliýa Wýaçeslawowna Lipniskaýa - rus figuristkasy, ýekelikde typmakda çykyş edýär. 2014-nji ýylda Ýewropaň çempiony, 2012-nji ýylda ýuniorlaryň arasynda dünýä çempiony, 2013-nji ýylda ýuniorlaryň arasyndaky dünýä çempionadynyň wise-çempiony, 2013/2014 sezonda Gran-pri finalynyň kümüş medalynyň eýesi, 2012-nji we 2014-nji ýyllarda Rossiýanyň çempionadynyň kümüş medallarynyň eýesi, 2012-nji ýylda ýuniorlaryň arasynda Rossiýanyň çempiony. Rossiýanyň halkara derejeli sport ussady. Konkide typýanlaryň halkara soýuzynyň (ISU) 2014-nji ýylyň ýanwaryndaky reýtinginde 3-nji orny eýeleýär.

Ýuliýa buz bilen ejesi ony 4 ýaşyndaka sport mekdebine alyp baranda tanyşýar. Sportda has ýokary basgançaklara galmak üçin Ýekaterinburgda mümkinçilikleriň bolmanlygy sebäpli 2009-njy ýylyň martynda Moskwa gidýär we Eteri Tutberidzäniň toparyna goşulýar. Onuň dünýäde iň çylşyrymly aýlawlary ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýän tebigatdan berlen adaty bolmadyk çeýeligi bar.

2014-nji ýylyň Ýewropa çempionadynda öz watandaşy Adelina Sotnikowany hem-de dünýäniň bäş gezek çempiony italiýaly Karolina Kostneri yzda galdyrýar we ilkinji gatnaşýan çempionadynda ilkinji ýeri eýeleýär. Ýuliýa şol çempionada gatnaşanlaryň içinde ýaşy boýunça iň kiçisi (15 ýaş) hem bolýar.

Lipniskaýa 8-nji fewralda dowam edýän XXII gyşky olimpiýa oýunlarynda Rossiýanyň düzümindäki ilkinji çykyşynda (gysga programmada) hem birinji ýeri eýeläp, toparlaýyn ýaryşlarda öz ýygyndysyna 10 oçko getirdi we özüniň üýtgeşik talanty, ussatlygy, ýaşynyň kiçidigine garamazdan müňlerçe (ekranlarda seredip oturanlary hasaba alsaň millionlarça) adamyň öňünde ynamly çykyş etmegi bilen hemmeleriň ünsüni özüne çekdi. Şeýle hem ol gysga programmada öz şahsy rekordyny (72.90) goýdy.

9-njy fewralda ikinji çykyşynda (erkin programmada) hem birinji ýeri eýeläp, toparlaýyn ýaryşlarda öz ýygyndysyna ýene 10 oçko getirdi we Rossiýanyñ olimpiadadaky ilkinji altyn medalyny gazanmagynda esasy rol oýnady. Şeýlelikde öñki bar bolan atlarynyñ hataryna olimpiýa çempiýony diýen has abraýly at hem onuñ ilkinji olimpiadasynda goşuldy. Şeýle hem ol erkin programmada öz şahsy rekordyny goýdy.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Sport
Jeými Anderson

Jeými Luýs Anderson(13.09.1990) snoubord ugry boýunça Amerikaly sportçy, soçi-2014 gyşky olimpiada-da altyn medal eýesi.
## Umumy maglumat
DOly ady: Jeými Luýs Anderson
Jynsy: Aýal
Boýy: 160 sm 
Ýurdy: ABŞ
Agramy: 54 kilogram
çykyş edýän ugry: snoubord

## Karýerasy
Sporta ir ýaşlarynda başlady, soçi-2014de öz ugry boýunça altyn medal alan ilkinji zenan.
### 2006-2007 möwsümi
ugur boýunça çempion boldy.
### 2007-2008
2007-2008-nji ýyldaky möwsümde 3 ugur boýunça çempion, 3 ugur boýunça kümüş medal we 1 ugur boýunça bürünç medal eýesi boldy.
### 2008-2009
5 ugur boýunça çempion, 1 ugur boýunça kümüş we ýene bir ugur-da bürünç medal eýesi.

## Salgylanma
[en.wikipedia.org iňlisçe wikipediadan] terjime-[Jamie ANderson](https://en.wikipedia.org/wiki/Jamie_Anderson_(snowboarder)).

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Sport
Garagulak

**Garagulak** ýabany pişikleriñ iñ kiçijigi Afirkanyñ günortasynda ýaşaýan gara aýak pişikdir. Onuñ boýy 50 sm, agramy 10-13 kg barabardyr. Garagulak bolsa iñ iri pişikleriñ hataryna degişli bolup, onuñ boýy 65-82 sm, agramy bolsa 11–13&nbsp;kg deñdir. Daşky görnüşi boýunça garagulak geçigaplaña meñzeşdir, ýöne ondan has owadandyr. Garagulak özüniñ inçe bedeni, sypaty, uzyn inçe aýaklary, uzyn guýrugy bilen öz kowumdaşlaryndan tapawutlanýar. Bedeni gysgajyk tüýler bilen örtülendir, olaryñ birmeñzeş sarymtyl-çägesöw reñkleri bardyr. Aýaklarynyñ aşak eteklerinde gaty tüýleri bar, olar bu haýwanyñ çägeli ýerlerde tiz hereket etmegini añsatlaşdyrýar.Garagulagyñ gulaklarynyñ daş gyrasyndaky garaja tüýler we agyzdyr burnunyñ daş-töweregindäki gara çyzyklar, ýanyp duran ullakan gözleri, ony has haýbatly görkezýär. Onuñ gulaklarynyñ ujunda uzyn gara tüýler bar. "Garagulak" ady hem şondan gelip çykypdyr.Garagulagyñ ýer ýüzünde sanynyñ juda az bolmagy, munuñ üstesine-de onuñ örän hüşgärligi we gizlin ýaşaýyş ýagdaý şu wagta çenli onuñ biologiýasyny we ýaşaýyş aýratynlygyny doly öwrenmäge päsgelçilik beripdir. Bu haýwan ýatmak üçin köplenç oklukirpiniñ we tilkiniñ hinlerini peýdalanýar. Ýylyñ ähli pasyllarynda gündizlerine ýatyp, gijelerine aw awlamaga çykýar. Diñe ýaz aýlarynyñ kä günlerinde hinden çykyp, gyrymsy agaçlaryñ aşagynda bukulyp, awuna garaşyp ýatýar. Öz awuny örän işjeñ gözleýär we yzarlaýar. Garagulaklaryñ aýaklary uzyn bolsa-da, uzak uzak aralyklara ylgap bilmeýär, şonuñ üçin hem ol bukuda gizlenip ýatyp, soñ çalasynlyk bilen awunyñ üstüne bökýär. Dört-bäş metr aralyga bökmegiñ hötdesinden gelýär. Şu häsiýeti oña hatda tiz ylgaýan haýwan bolan towşanyñ yzyndan ýetmäge-de mümkinçilik berýär.Garagulagyñ "ýyldyrym çaltlygyndaky" hereketi görenleri haýran edýär. Ol bukuda ýatan wagtynda golaýyna guş sürüsi gelip gonsa, olaryñ üstüne böküp, uzyndan-ýiti dyrnaklarynyñ kömegi bilen yzly-yzyna birnäçe guşy tutup alyp galyp bilýär. Garagulagyñ esasy iýmiti alakalar, ýalmanlar, syçanlar, towşanlardyr. Şeýle hem kirpini, oklukirpini, süýrenjileriñ we ownuk mör-möjekleriñ köp görnüşlerini tutup iýýär. Onuñ özi ýaly ýyrtyjy haýwanlara, keýiklere, şeýle hem mallara we öý towugydyr guşlaryna tipulyp, olary tutýan halatlaryna gabat gelinýär. Garagulak tomsuñ yssy günlerinde suwy köp içýär. Şol sebäpli ol suwly ýerleriñ golaýynda ýaşaýar.

## Salgylanma

http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy.
Arzuw sagaldyş merkezi

“Arzuw” sagaldyş merkeziniň çäginde peýda bolan bu merkez Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň buýurmasy esasynda bina edildi.

Ýokary derejeli aşhana gurallary bilen enjamlaşdyrylan restoran dynç alýanlaryň iýmitlenmegi üçin hyzmatyň dünýä standartlaryna laýyk derejesinde üpjün edilipdir.

“Arzuw” sagaldyş merkeziniň täze binasynyň arhitektura keşbi barada aýdanyňda, ol binanyň daşy bilen gurşalyp, iki gatly jaýyň ýokarsynda asmana göterilen ýelken şekilindäki diňden ybaratdyr. Myhmanhananyň örän oňaýly mebeller bilen üpjün edilen, iň häzirki zaman tehnikalary bilen enjamlaşdyrylan otaglary bolup, olarda myhmanhana hyzmatynyň iň ýokary derejesi hödürlenýär. Ýeri gelende aýtsak, «Arzuw» sagaldyş merkeziniň çäginde gurlan myhmanhananyň binasynyň içerki bezegine öwrülen çeper şekilleriň türkmen suratkeşleriniň zehininden dörän surat eserleridigini bellemelidir. Myhmanhananyň zallarynda, otaglarynda goýlan suratlar türkmen zergärleriniň zehininden dörän ajaýyp şaý-sepleri, türkmeniň jana tenekar tebigatyny, halkyň buýsanjyna öwrülen ahalteke bedewlerini we beýleki şekilleri suratlandyrýarlar.
Belent jaýa ýanaşyk duran iki gatly binada anyklaýyş we fizioterapiýa apparatlary oturdylan lukmançylyk otaglary, 165 orunlyk maslahatlar zaly, restoran, bar, türgenleşik zaly we beýleki dynç alyş-şüweleň merkezleri bar.

Ulular üçin niýetlenen bina 300 orunlyk bolup, ol 75 orunlyk 8 kotteji birikdirýän çagalar şäherjigi bilen 600 orunlyk giň naharhanany özünde jemleýän şypahana infrastrukturasynyň iki bölegi üçin hem umumy bolan bir bitewi binagärlik toplumyny emele getirýär.

Sagaldyş merkezi häzirki zaman kompýuter tehnikasy hem-de çagalaryň uly isleg bildirýän ýeri bolan stoluň üstünde oýnalýan oýun abzallary bilen enjamlaşdyrylan otaglar bilen üpjün edilendir.

Bu desgada bilýard oýnalýan zal hem bardyr. Zalda bütin dünýäde meşhur bolan bu oýun üçin ähli şertler döredilipdir.

## Salgylanma
gollanma  maglumat merkezi

Kategoriýa:Ykdysadyýet
Il Arslanyň aramgähi

Ýadygärligiň ýerleşýän ýeri:  Daşoguz welaýatynyň  Köneürgenç etraby.

Ýadygärligiň döwri: b.e.  XII asyry

“Köneürgenç şäherinde bina edilen ymaratlar halkymyzyň milli buýsançlyk ýolunda  galan  asyl  nusgalardyr. Bu ýerdäki Il-Arslanyň, Tekeşiň, Nejmeddin Kubranyň, Soltan Alynyň, Töre beg hanymyň,  Pirýar Weliniň  kümmetleri, Gutly Temiriň minarasy we beýleki ymaratlar biri-birinden gaýtalamaýan täsin görnüşler bilen haýran edýär.”

                    Türkmenistanyň Ilkinji Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy

Bu aramgäh henize çenli ýerli ilat tarapyndan Fahreddin Razynyň ady bilen baglanyşdyrylyp gelinen hem bolsa, hakykatda Horezm şasy Il Arslanyňkydyr. Dogry, Fahreddin Razy özüniň dini wagyz edijilik işi boýunça belli bir döwürlerde Ürgençde ýaşapdyr. Emma, horezmlileriň dini taglymatda hem, akyl we erk ýöretmekden ybarat pelsepelik akyma ýykgyn edendikleri üçin alym Fahreddin Razy olar bilen tersleşip, Hyrat şäherine göçüp gidýär. Ol Hyratda 606-nji ýylda  (1208-nji ýylda) aradan çykýar we şol ýerde hem jaýlanýar. Onuň, Owganystanyň Hyrat şäherindäki mazary giňden mälimdir.

Arhitektura maglumatlary aramgähi XII asyryň ahyry, hatda ortalary bilen senelemäge mejbur edýär. Desganyň gabarasy, binagärçilik bezegi we çeperçiligi ony şol wagtyň Ürgenjiniň haýsy-da bir iňňän ähmiýetli hem mertebeli adamsynyň ady bilen baglanyşdyrmaga mümkinçilik döredýär. Şol döwürde şeýle adam bolsa, diňe hökümdar Tekeşiň kakasy Horezmşa  Il Arslan (1156-1172 ýyllar) bolup biler.
Aramgähiň kiçeňräk, emma, örän haşamlanyp bezelen girelgesi gündogara bakdyrylypdyr. Girelgäniň we onuň ýokarsyndaky iki penjiräniň töweregi oýma nagyşlar bilen “П” harpy görnüşindäki şekiller we dürli hatlar bilen bezelipdir. Arapça ýazgy “islimi” diýilýän keşde bilen ýugrulyp, hatyň sözleri “kädi gül” we “burç gül” diýen nagyşlar bilen bezelipdir.

Aramgähiň gümmeziniň başlanýan ýeri on iki gyraňly edilip örülipdir. Gümmeziň daşy ýaşyl syrçaly kerpiçler bilen örtülipdir. Ýaşyl syrçaly kerpiçler sarymtyl kerpiçler bilen gezekleşip, göýä möwç urup, asmana atylýan deňiz tolkunlaryny ýatladýarlar. Gümmezi göterip duran on iki gyraňly guşak hem, syrçalanan kerpiçjikler bilen bezelipdir. Şol kerpiçjikleriň üsti we aşagy ýene-de ýaşyl we sarymtyl kerpiç bölejikleri bilen “alaça” keşbinde bezelipdir. On iki gyraňly guşakda çar tarapa bakdyrylan dört sany penjire ýerleşdirilipdir.
Bu ymaratyň aýratynlygy diňe bir gümmeziň we gümmez guşagynyň on iki gyraň edilip çykarylanynda bolman, eýsem nepis nagyşlar salnandygyndadyr. Gündogardaky diwar bu ymaratyň ýüz tarapydyr. Eger XII asyrdan soň bir ymaratyň ýüzüni, ýagny esasy tarapyny ýörite nygtamak üçin dört diwaryň birini has ýokary galdyryp, şol diwarda tagçaly girelge edip, beýle diwara hem “peştak” adyny goýan bolsalar, Ilarslanyň aramgähinde şol usul heniz peýdalanylmandyr. Gürrüňi edilýän binada onuň ýüz tarapy diňe bezegler bilen aýan edilýär. Şu aýratynlygy bilen Ilarslanyň mazary Orta Aziýa arhitekturasynyň taryhynda öz döwrüniň ýeke-täk nusgasy bolup, aýratyn bir orny eýeläp gelýär.
## salgylanma
gollanma maglumat merkezi

Kategoriýa:Taryh
Jo­zue Kar­duç­çi

Ital­ýan şa­hy­ry we tan­kyt­çy­sy **Jo­zue Kar­duç­çi** 1835-nji ýy­lyň 27-nji iýu­lyn­da Pi­zan we­la­ýa­tyn­da Wal­di – Kas­tel­lo­da luk­man maş­ga­la­syn­da dün­ýä in­ýär. Onuň maş­ga­la­sy 1849-njy ýyl­da Flo­ren­si­ýa gö­çüp ba­ran­dan soň­ra, ýet­gin­jek og­lan mek­dep­de oka­ýar, goş­gy ýaz­ma­ga we ga­dy­my grek di­lin­den ter­ji­me et­mä­ge baş­la­ýar. Kar­duç­çi ýo­ka­ry bi­li­mi Pi­zan uni­wer­si­te­tin­de alyp­dyr we ony 1856-njy ýyl­da ta­mam­lap, San-Min­ýa­to şä­her­çe­sin­de mu­gal­lym­çy­lyk işi­ne baş­lap­dyr. “Rif­ma” at­ly il­kin­ji ki­ta­byndaky eserleri (1857) met­bu­gat­da yzygiderli çap edi­lip­dir. J. Kar­duç­çi Bo­lon uni­wer­si­te­tin­de ital­ýan ede­bi­ýa­ty bo­ýun­ça pro­fes­sor bo­lup­dyr. Ýö­ne onuň “Jyn­lar” at­ly poe­ma­sy oňa on­çak­ly uly ab­raý ge­tir­män­dir.

Kar­duç­çi 1878-nji ýyl­da “Wag­şy­lar” (1877–1889) at­ly üç jilt­li­gi­niň bi­rin­ji jil­di­ni çap et­di­rip­dir. Ol öz eser­le­ri­ni ga­la­pyn an­tik me­de­ni­ýe­ti­niň ru­hun­da ýa­zyp­dyr, hat­da kä­ýa­rym grek we la­tyn şyg­ry­ýe­ti­niň äheň­le­ri­ne hem ça­lym ed­ýär. Bu ki­tap­lar, şeý­le hem “Tä­ze goş­gu­lar” (1873) ýy­gyn­dy­sy J. Kar­duç­çi­niň dö­re­di­ji­li­gi­niň iň ýo­ka­ry de­re­je­si­dir. Onuň “Ýe­ňil we çyn­la­kaý” (1861-1867), “Ýamb­lar we epod­lar” (1879), “Rif­ma­lar we ritm­ler”(1901) ýa­ly eser­le­ri mä­käm nus­ga­wy usul­da dö­re­di­lip­dir. Kar­duç­çi­niň esa­sy wa­tan­çy­lyk mow­zu­gyn­da­ky goş­gu­la­ry ita­li­ýa­nyň gal­kyn­ma­gy­na we bir­leş­me­gi­ne ba­gyş­la­nyp­dyr.

Ol Ita­li­ýa­nyň bel­li däp-des­sur­la­ry we wa­tan­çy­lyk duý­gu­sy ba­ra­da eser­le­ri ýa­zyp­dyr. Şa­hyr ýur­duň iň go­wy sa­ti­ra ýa­zy­jy­sy bo­lup, onuň eser­le­ri kö­püň söý­gü­si­ne my­na­syp bo­lup­dyr. Onuň Ita­li­ýa­da ne­şir edi­len 30 jilt­lik ede­bi mi­ra­sy­nyň di­ňe 4 to­my goş­gu­lar­dan yba­rat­dyr. J. Kar­duç­çi dür­li-dür­li mow­zuk­lar­dan mo­nog­ra­fi­ýa­la­ry we es­se­le­ri ýa­zyp­dyr.

Ita­li­ýa­nyň mil­li şa­hy­ry 1906-njy ýyl­da di­ňe bir çuň­ňur bi­li­mi we tan­ky­dy na­za­ry üçin däl-de, oza­ly bi­len, onuň şa­hy­ra­na eser­le­ri­ne mah­sus bo­lan dö­re­di­ji­lik ener­gi­ýa­sy, usu­ly­nyň tä­miz­li­gi we onuň aja­ýyp şa­hy­ra­na li­rik güý­ji üçin Nobel baýragyna my­na­syp bol­ýar. Nä­hoş J. Kar­duç­çi baý­rak gow­şu­ry­lyş da­ba­ra­sy­na gat­na­şyp bil­män­dir we ba­sym ol 1907-nji ýy­lyň 16-njy few­ra­lyn­da ara­dan çy­kyp­dyr.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Aýgytly ädim kinofilmi

**Aýgytly ädim** - (rus. *Решающий шаг*) sowet döwründe "Türkmenfilm" studiýasynda düşürilen, režisser Alty Garlyýewiň reňkli filmi. Berdi Kerbabaýewiň "Aýgytly ädim" romanynyň sýužeti boýunça.

Türkmen kinematografiýasynyň 60-njy ýyllarda gazanan uly üstünliginiň biri “Aýgytly ädim” filminiň döremegidir. 1965-nji ýylda düşürilen iki seriýaly “Aýgytly ädim” kinofilmi Berdi Kerbabaýewiň meşhur romany esasynda döredildi. Filmi režissýor Alty Garlyýew goýdy. Türkmen halkynyň rewolýusiýa gelşi we göreşiň jümmüşinde rewolýusion akymyň taplanyşy hakda gürrüň berýän bu film tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylandy. “Aýgytly ädim” kinofilmi türkmen kinematografiýasynyň abraýyny artdyrdy. Ol diňe bir ýurdumyzda görkezilmän, daşary ýurtlarda-da görkezildi we millionlarça tomaşaçylaryň gyzgyn söýgüsine mynasyp boldy. 1966-njy ýylda bu film üçin ýazyjy B. Kerbabaýew, režissýor A. Garlyýew, aktýorlar Baba Annanow we Žanna Smelýanskaýa Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp boldular.

Kinonyň sazyny meşhur kompozitorymyz Nury Halmämmedow ýazdy. Bu barada Oraz Ýagmyryň “Nury Halmämmet” kitabynda şeýle diýilýar:
““Aýgytly ädim” kinosyna saz ýazmaga Alty Garlynyň Nury Halmämmedi saýlap almagy bu kinonyň iň uly utuşy boldy. Edil “Şükür bagşyda” bolşy ýaly, bu kinonyň hem iň beýik tarapy-kino sazy boldy….Meşhur “Aýna” aýdymynyň orginal notasy Türkmenistanyň halk artisti Aýdogdy Gurbanowda saklanýar. “Bir gezek Nury ikimiz telewideniýede çykyş edýäs. O mahal “Aýgytly ädim” surata alynsa-da heniz görkezilmändi. Onsoň Nury maňa : “Hany “Aýnany” aýtsana” diýdi. “Alty Garly käýýär, kino çykýança aýdymyny aýtmaň diýip tabşyrdy” diýdim. “Alty aga öz ýaşulymyz. Käýese käýýär, ýençse ýenjer. Sen aýtsana” diýdi. Onsoň Nurynyň özi pianinoda sazyny çaldy, menem aýtdym . Ertiri bütin halk “Aýnany” aýdyp başlady”. Bu ýaşuly artistimiziň ýatlamasy.”

## Rollarda
* Artyk - Baba Annanow
* Aýna - Žanna Smelýanskaýa
* Aşyr - Artyk Jallyýew
* Mawy - Hommat Müllük
* Gully han - Alty Garlyýew
* Halnazar baý - Durdy Saparow
* Eziz han - Muhammet Çerkezow
* Bally - Aleksandr Ýakubow
* Pökgi bala - Akmyrat Bäşimow

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Sungat
Nýu-Ýork

thumb|right|300px|Nýu-Ýork

**Nýu-Ýork** (, ) — Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Nýu-Ýork ştatynda şäher, ABŞ-nyň iň iri şäheri.

## Çeşmeler

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň şäherleri
Nýu-Ýork (ştat)

ABŞ-nyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýän bir ştat. ABŞ-da iň köp ilatly 3-nji, iň gür ilatly 7-nji ştatdyr.

Araçäkleşýän ştatlary: günorta-da Nýu-Jörsi we Pensilwaniýa, Wermont, Massaçusets we Kannektikut ştatlary.

## Umumy maglumat
Ştat paýtagty: Albany
Iň ägirt şäheri: Nýu-ýork şäheri
Tutýan meýdany boýunça ABş-da 27-nji ýerde durýan ştat.
Tutýan meýdany: 141 300&nbsp;km2
ini: 455&nbsp;km
uzynlygy: 530&nbsp;km
suw bilen gurşalan bölegi: 13.5%
ilaty: iň köp ilatly 3-nji ştatdyr. 19 651 127 (2013-nji ýyl tahmyny ilat)
iň beýik belentligi: Maunt Marsy. 1628 metr.
ABŞ-a goşulan senesi: 1788-nji 26-njy iýuly. 11-nji ştat bolup goşuldy.
sagat guşaklygy: GMT -4/-5
gysgaltma ady: NÝ
resmi sahypasy: www.ny.gov

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Alýaska

Demirgazyk Amerika yklymynyň iň günbatar-demirgazyk böleginde ýerleşýän ABŞ-a degişli bolan ştat. Gündogar-da Kanada bilen, demirgazyk-da arktik okean, günorta-da Ýuwaş okean bilen araçäkleşýär. ABŞ-da iň uly ştat.
## Umumy maglumat
resmi dili: ýok
paýtagty:Junou
ABŞ-a goşulan senesi: 03.01.1959 ştatlar arasynda 49-njy bolup goşulan.
resmi saýty: www.alaska.gov

### meýdany
1 717 854&nbsp;km2
ini: 3 639
uzynlygy: 2 285
suw bilen gaplanan bölümi: 13,77%
ulylygy boýunça ABŞ-da tutýan orny: 1
### Ilaty
sany: 735 132 (tahmyny 2013)
gürlügi: 0.49&nbsp;km2-a 1 adam

## Baglanşykly makalalar

* ABŞ düzümindäki ştatlar

Kategoriýa:ABŞ
Kategoriýa:Demirgazyk Buzly okean
Tehas

**Tehas** — ABŞ-da bir ştat. ulylygy boýunça ABŞ-da ikinji orunda durýar.
## Baglanşykly makalalar
* ABŞ düzümindäki ştatlar

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
ABŞ düzümindäki ştatlar

thumb|335x335px|ABŞ-nyň 50 ştaty we paýtagtyny görkezýän karta
ABŞ ştatlary ABŞ döwletindäki administratiw sebitlerdir. Häzir ABŞ 50 ştatdan ybarat. 

## Ştatlaryň sanawy

# Alabama
# Alýaska
# Arizona
# Arkanzas
# Aýowa
# Aýdaho
# Delaweýr
# Demirgazyk Karolina
# Demirgazyk Dakota
# Florida
# Jorjiýa
# Gawai
# Günbatar Wirjinýa
# Günorta Karolina
# Günorta Dakota
# Ilinoýs
# Indiýana
# Kaliforniýa
# Kanzas
# Kentaki
# Kolorado
# Konnektikut
# Lusiana
# Meýn
# Meriland
# Masaçusets
# Mişigan
# Minesota
# Missisipi
# Missuri
# Montana
# Nebraska
# Newada
# Nýu-Hempşaýr
# Nýu-Jörsi
# Nýu-Meksika
# Nýu-Ýrok
# Owhaýo
# Oklahamo
# Oregon
# Pensilwaniýa
# Roud adasy
# Tenessi
# Tehas
# Utah
# Wermont
# Wirjinýa
# Waşington
# Wiskonsin
# Wýoming

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
ABŞ prezidentleriniň sanawy

ABŞ-da şuwagta çenli 45 gezek prezident çalyşdy. Ilkinji gezek prezidentlik wezipesi 1789-njy ýylyň 30-njy aprelinde dolduryldy, şuwagta çenli iň soňky gezek Donald Tramp 2017-nji ýylda prezidentlik wezipesine geçdi we ondan son Joe Biden 2021-nji ýylda ýerine geçdi.
[345x345px|thumb|right|[ABŞ **prezidentleriniň** prezidentlik möhletinde işleýän we ýaşaýan ýeri bolan "Ak tam"]]

## salgylanma
iňlisçe wikipediýadan gysgaldylan terjime-https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Presidents_of_the_United_States

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:Prezident

Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Hywa

**Hywa** (,  — *Xiveh*) — Özbegistanyň Horezm welaýatynda ýerleşýän şäher. 
thumb|Hiva galasy(hazirki wagt)
Hywa Horezm oazisiniň göwheri diýlip hasap edilýär.

## Salgylanmalar
* Hywa şäheriniň resmi saýty 
* Hywa şäheriniň fotosuratlary

Kategoriýa:Keramatly şäherler
*
Kategoriýa:Özbegistandaky bütindünýä mirasy
Kategoriýa:Yslam ybadathanalary we mawzoleýleri
Kategoriýa:Özbegistanyň şäherleri
Kategoriýa:Özbegistanyň taryhy
Kategoriýa:Horezm
Kategoriýa:Özbegistanyň gadymy şäherleri
Couto Pereira stadiony

**Major Antônio Couto Pereira**-türkmençe okalyşy: *Mažor Antonýo Kouta Pereýra*. Braziliýa toparlaryndan bolan Koritiba Futbol Klubynyň  stadiony. Braziliýada Kuritiba şäherinde ýerleşýär. 1932-nji ýylda açyldy. 39.000 adamy oz ichine sygdyryar.

Kategoriýa:Futbol
Kategoriýa:Sport
Jeýms Madison

**Jeýms Madison**, 1751-1836 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1809 - 04.03.1817 seneleri arasynda ABŞ prezidenti bolan, Tomas Jefersondan soňra ABŞ-yň 4-nji prezidentidir.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Jeýms Monro

**Jeýms Monro**, 1738-1831 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1817 - 04.03.1925 seneleri aralykda Jeýms Madisondan soňra ABŞ-yň 5-nji prezidenti bolan.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Kategoriýa:ABŞ
Jon Kuinsy Adams

**Jon Kuinsy Adams**, 1767-1848 ýyllary aralygynda ýaşap geçen. 04.03.1825 - 04.03.1829 senesinde Jeýms Monrodan soňra ABŞ 6-njy prezidenti bolan. Wise-prezidenti Jon Kalhoun.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:ABŞ
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Tomas Jeferson

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh

**Tomas Jeferson** 1735-1826 ýyllary arasynda ýaşap geçen, 04.03.1797 - 04.03.1801 senelerinde ABŞ prezidenti bolan, ABŞ üçinji prezidentidir. Prezidentlige gelmezden öňem ABŞ 2-nji prezidenti Jon Adams'yň wise-prezidenti bolan.

Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
William Henry Harrison

**William Henry Harrison**, 1773-1841 ýyllary aralykda ýaşap geçen. 04.03.1841 - 04.04.1841 wagtynda ABŞ-yň 9-njy prezidenti bolan, Martin Wan Býurenden soňraky prezident.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:ABŞ
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Jon Taýler

**Jon Taýler**, 04.04.1841 - 04.03.1845 senesinde ABŞ-yň 10-njy prezidenti bolan, William Henry Harrisondan soňraky prezident.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Jon Polk

**Jon Polk**, 1795-1849 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1845 - 04.03.1849 senesi aralykda ABŞ-yň prezidenti bolan, 11-njy prezident. Jon Taýlerden soňraky prezident.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Zakari Teýlor

**Zaçary Teýlor**, 1784-1850 ýyllarynda ýaşap geçen. 04.03.1849 - 09.07.1850 senelerinde ABŞ prezidenti bolan, 12-nji prezident, Jon Polkdan soňraky prezident.
## baglanşykly makalalar
ABŞ prezidentleriniň sanawy

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Mämmetweli Kemine

## Şahyryň ömri
Kemine 1770-nji ýylda Sarahs töwereginde Garadöwletiň maşgalasynda eneden dogulýar. Onuň ýaşlygy Sarahs hem Mary töwereginde geçipdir. Ol ilki Saragtda oba mekdebinde okaýar. Soňra şol ýerde bir ahundan ýörite sapak alýar, emma bu hem Mämmetweliniň bilesi geliji ýüregini kanagatlandyrmaýar. Halk arasyndaky gürrüňlere görä Kemine Buhara medreseleriniň birinde okapdyr. Ö*mrünin sonky yyllarynda Mämmetweli Kemine* **Araly işany** ö*zine pir edip tutunyar*.

Kemine obadaşy bolan Gurbanbagt diýen gyz bilen maşgala durmuşyny gurýar. Bularyň Allaýar hem Hudaýýar diýen iki ogly bolupdyr.

Şahyr deň-duşlary bilen oturşmagy, saz-söhbeti söýen şahandaz adam bolupdyr. Ol Aly bagşy atly döwrüniň belli bagşysy bilen ýakyn gatnaşykly bolupdyr. Aly bagşynyň Keminäniň goşgularynyň biziň günlerimize ýetip gelmeginde hyzmaty örän ulydyr. Sebäbi bagşy Keminäniň şygyrlaryny heňe geçirip, halk arasynda aýdym edip aýdypdyr we ýaýradypdyr.

Keminäniň öz döwürdeş klassyk şahyrlary Mollanepes, Şabende, Talyby bilen hem ýakyn gatnaşygy bolupdyr. Şahyrlar mahal-mahal duwşuşyp, goşgy şygr aýdyşypdyrlar, degişipdirler, gülküli gürrüňler edipdirler.

Kemine 70 ýaşap, 1840-njy ýylda aradan çykypdyr. Şahyryň nebereleri häzirki Baýramaly, Türkmengala etraplarynda ýaşaýar.

## Keminäniň lirikasy
Keminäniň çuňňur many-mazmunly, giň temaly döredijiligi bar. Döwrünüň wajyp meseleleri şahyryň hemişe üns merkezinde bolup, olara ynsanperwer kalby, Allatagallanyň bagş eden doga-bitdi pähim-paýhasy bilen baha beripdir. Hususan-da, durmuşy temadan ýazan goşgulary, döwrüniň sosialgatnaşyklaryna häsiýetnama berýän eserleri, yşky lirikasy Keminäniň adyny ählihalk söýgüsine mynasyp edipdir.

## salgylanma
http://www.tkm.8m.net/kemine.htm

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Edebiýat
Endrýu Jekson

**Andrýu Jekson**, 1767-1845 ýyllary arasynda ýaşap geçen. 04.03.1829 - 04.03.1837 senesi aralykda Jon Kuinsy Adamsdan soňra ABŞ-nyň 7-nji prezidenti bolan.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:ABŞ
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Martin Wan Býuren

**Martin Wan Býuren**, 1782-1862ýyllary aralykda ýaşap geçen. 04.03.1837 - 04.03.1841 wagty aralykda ABŞ-nyň 8nji prezidenti boldy, Andrýu Jeksondan soňraky prezident.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Mätäji

Türkmen edebiýatynyň taryhynda uly yz galdyran şahyrlaryň biri-de Annagylyç Mätäjidir. Annagylyç onuň çyn ady bolup, Mätäji edebi lakamydyr.
Mätäji 1824-nji ýylda Aşgabat şäheriniň eteginde ýerleşýän Köşi obasynda dogulýar. Çagalykda ata-eneden jyda düşüp, agasy Sapargylyç bile ýetim galansoňlar, olara garyndaşlary hossar çykýarlar.

Şahyr başlangyç bilimi oba mekdebinde alýar. Ýöne maşgala güzerany zerarly medreselerde okap bilmänligi sebäpli, ol özbaşdak okap, halk döredijiligi hem-de öňki ýaşap geçen şahyrlaryň eserleri bilen içgin tanyşýar.

Mätäji daýhançylyk hem-de çagalary okatmak bilen meşgullanypdyr. Onuň Molladurdy, Orazmämmet atly ogullary bolupdyr. Molladurdy kakasynyň kesbini dowam etdirip, ökde şahyr bolup ýetişýär. Onuň “Hojaguly”, “Heşdek baý”, “Nury-imandyr okuw” ýaly goşgulary halk içinde meşhurlyk gazanýar.

Annagylyç Mätäji 1884-nji ýylda aradan çykýar.

## Salgylanmalar
*Annagylyç Mätäji. *tkm.8m.net*

Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Edebiýat
Ýekegapan

## Ýekegapanlar Türkmenistanyñ çäginiñ ähli ýerinde diýen ýaly duş gelýär. Olar goşa toýnakly haýwanlara degişli bolup, erkeginiñ agramy 300 klograma çenli ýetýär. Biziñ welaýatymyzda olar Köpetdagyñ suw çeşmeleri köp bolan jülgelerinde, Garagum derýasynyñ ugrundaky gür gamyşly we ýylgynly ýerlerde duş gelýärler.  Ýekegapanlar ösümlikleriñ kökleri, kösükleri, mör-möjekler we olaryñ liçinkalary, ýagyş gurçugy bilen iýmitlenýärler. Ýöne olaryñ iýmitiniñ köp bölegini ösümlikler tutýar. Ýekegapanlar agyzlaryndan çykyp duran iki sany uly dişleri bilen batgaly ýerlerde gamşyñ we beýleki ösümlikleriñ köklerini gazyp çykarýarlar hem-de olary iýýärler. Ýaz we tomus aýlary ösümlikleriñ gök ýapraklaryny, baldaklaryny, gyş aýlary bolsa ösümlikleriñ ýeriñ astyndaky böleklerini iýip, oññut edýärler. Ýiti dişleri olara duşmanlaryndan goranmaga-da kömek edýär. Olary gabasalar ýa-da atyp çala ýaralasalar, onda adama hüjüm edýän mahallaram bolýar. Ýekegapanlaryñ Garagum derýasynyñ boýundaky özleşdirilip, ekin dolanşygyna girizilen ýerlere ekilen gökdür bakja ekinlerini zaýalap gidýän wagtlaram az bolanok. Ýekegapanlar, esasan, gijelerine iýmitlenmäge çykýarlar. Gündizlerine bolsa gür gamyşlygyñ arasynda ýatyp, dynç alýarlar. Eger çybyndyr çirkeýler bimaza etseler, onda olar oý ýere ýygnanan suwa girip, diñe kellesini suwdan çykaryp ýatýarlar.  Ýekegapanlar aprel we maý aýlarynda köpelýärler. Köplenç 4—5 jojuk dogurýarlar. Emma 11 jojuk dogan ýekegapanlara-da duş gelinýär. Olar süri bolup ýaşaýarlar. Ýöne erkek ýekegapanlar köplenç jojuklaryndan we olaryñ enelerinden aýratyn, ýeke gezýärler. Jojuklarynyñ derisi açyk reñkde we ala bolýar. Ulalanlaryndan soñ bolsa, olaryñ garamtyl-goñur ýa-da çal reñkli bolýar. Ýabany ýekegapanlar ortaça 30 ýyl ýaşaýarlar. Olar zyýanly mör-möjekleri ýok edip, peýda getirýärler.
Millard Filmor

**Milýard Filmor**, 1800-1874 ýyllarynda ýaşap geçen, ABŞ-nyň 13-nji prezidenti, prezident bolmazdan ozal ABŞ 12-nji prezidenti Zaçary Teýloryň wise prezidenti bolan, Zaçary Teýlor wepat etmeginden soňra möhletiň ahyryna çenli prezidentlik wezipesinde boldy. 09.07.1850 - 04.03.1853 senesi aralykda prezident bolan.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Wiliam Leýn Kreýg

thumb|200px|Wiliam Leýn Kreýg 2007-nji ýyldaky portredi.
**William Leýn Kreýg** (23 awgust 1949 Peoria Illinois) Amerikaly filosof Hristian we ewangelist.

Kategoriýa:Filosoflar
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Hristiýaňlık Amerikaly
Ýupiter

**Ýupiter**, **Kerwengyran** (simwoly: ) — Günüň bäşinji planetasy, Gün ulgamynyň iň uly planetasy. Saturn, Uran we Neptun bilen bir hatarda gaz planetasy hökmünde synplandyrylýar.
Sauzhempton ýaşlar futbol akademiýasy

## Umumy maglumat

## Taryhy

## Iň esasy ýyldyzlary
### Garet Beýl
Garet Beýl, Uelsli super ýyldyz Gareth Bale 2005-2006-njy ýyllarda bu klubyň akademiýasynda oýnady, 2006-2007-nji ýyllarda bolsa Suthamptonyň esasy düzümünde oýnady we 2007-nji ýylda Tottenhama transfer boldy. 2013-nji ýylyň tomusyndaky Real Madride transferi bolsa, Baleni dünýä taryhynyň iň gymmat (100 000 000 €) futbolçysy etdi.

### Teo Wolkat
Teo Wolkat 2000-2005-nji ýyllarda Southampton futbol akademiýasynda oýnady, soňra bolsa klubyň esasy toparyna (2005-2006-nji ýyllar) geçmegi başardy. Ýaşlar bilen işleşmegi halaýan Arsen Wenger 2006-njy ýylda Theo Walcotty Arsenala transfer etdi. Şol ýyl Germaniýadaky dünýä çempionatyna gidende Walcottyň bary-ýogy 17 ýaşynyň bardygyny bellesek hem artykmaçlyk etmese gerek.

### Aleks Oksleýd Çamberleýn
Arsenalyň we Angliýanyň milli ýygyndysynyň başga bir ýyldyzy Aleks Oksleýd Çamberleýn hem bu klubyň akademiýasyndan ýetişdi. 2000-2010-nji ýyllarda Southampton akademiýasynda oýnap, 2010-njy ýylda klubyň A toparyna goşulmagy başardy. 2011-nji ýyldan bäri bolsa Arsenalyň üstünlikleri üçin der dökýär.

### Adam Lallana
Sauzhemptonyň häzirki kapitany we Angliýanyň milli ýygyndysynyň hüjümçisi Adam Lallana hem bu akademiýadan çykan futbolçylardan. 26 ýaşly futbolçy 2000-2006-nji ýyllary Southampton akademiýasynda geçirdi we 2006-njy ýylda esasy topara alynan Lallana 8 ýyl bäri Southamptonda oýnap gelýär.

### Alan Şirer
Angliýanyň premýer ligasynyň taryhynda iň köp gol salan futbolçy Alan Şirer hem 1986-1988-nji ýyllarda bu akademiýada oýnady, 1988-1992-nji ýyllarda bolsa Southamptonyň esasy düzüminde oýnady.

## Salgylanma
http://wap.ertir.com/index.php?q=blog&view=81973

Kategoriýa:Futbol
Kategoriýa:Sport
Arapmuhammet han

**Arapmuhammet han** 1602-1621-nji ýyllarda Hywada hanlyk edipdir. Ol ilki Durunyň hökümdary, kakasy Hajymuhammet han ölenden soň, bütin Hywanyň hany bolýar. Onuň höküm süren döwründe Horezmde gazaply gandöküşikli feodalçylyk uruşlary bolupdyr. Şol uruşlara türkmen han-begleri we taýpalary köpçülikleýin gatnaşypdyrlar. Ol uruşlar Horezmi we bütin Orta Aziýany Rus döwleti bilen baglanyşdyrýan söwda ýollaryny, ýer-suwy, syýasy häkimiýeti eýelemek maksady bilen alnyp barlypdyr.

Arapmuhammet han halkyň suwa bolan mätäçligini ýeňilleşdirmek üçin 1602-nji ýylda Amyderýanyň aşak akymynda, Nöküsiň demirgazyk tarapynda uly kanal gurdurypdyr. Emma bu hem suw ugrundaky göreşi gowşadyp bilmändir, suw gytçylygyny kanagatlandyrmandyr.

Arapmuhammet han döwründe Horezmde ilki türkmen han-begleri agalyk ediji ýagdaýy eýeläpdirler, emma soňra birwagtlar bu ýerden göçüp giden goňratly, maňňytly özbek taýpalary we başgalar Horezme gaýdyp gelipdirler. Şol taýpalaryň han-begleri özleriniň ozalky agalyk ediji ýagdaýyny eýelemek ugrunda dawa edip başlapdyrlar. Arapmuhammet han olaryň talaplaryny kanagatlandyrmandyr. Şoňa görä-de, naýmanlar we uýgurlar Arapmuhammet hana garşy bolupdyr. Arapmuhammet hanyň ogullary Hebeş we Ilbars bolsa şolara daýanyp, öz kakasyna garşy çykypdyr, ony tagtyndan agdarypdyr hem-de gözüni oýupdyr.

## Çeşme
Türkmen hanlary we serdarlary.A.:Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy “Ensiklopediýa” neşirýaty, 1992

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Serdarlar we Hanlar
Kategoriýa:Taryh
Boris Kramarenko

Boris Grigorýewiç Kramarenko — göreşiň grek-rim görnüşi boýunça olimpiýa oýunlaryna we dünýä çempionatyna gatnaşyjy.
## Umumy maglumat

Boris Kramarenko 1955-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Aşgabat şäherinde doguldy. Ol Aşgabatdaky 19-njy (1962ý-1968ý) we 45-nji (1968ý-1972ý) mekdeplerde orta bilimini aldy. 1972-nji - 1976-nji ýyllarda TDU-da okady. 1976-1978-nji ýyllarda Rostow-na-Donu şäherinde Watan gullugynda boldy.

Sport karýerasyna 1967-nji ýylda Aşgabatda başlady. 17 ýaşynda SSSR-iň sport ussady, 22 ýaşynda bolsa halkara derejeli sport ussady derejeleriniň kadalaryny doldurmagy başardy.

Boris Grigorýewiç häzirki wagtda Rossiýanyň Rostow-na-Donu şäherinde tälimçi bolup işleýär. Bu şäherde bolsa, Boris Kramarenkonyň hormatyna her ýyl çagalaryň arasynda göreş ýaryşy geçirilýär.

## GAZANAN ÜSTÜNLIKLERI

### SSSR-iň çempionaty:
1976ý - kümüş medal (62&nbsp;kg)
1978ý - altyn medal (62&nbsp;kg)
1979ý - bürünç medal (62&nbsp;kg)
1980ý - altyn medal (62&nbsp;kg)
1981ý - altyn medal (62&nbsp;kg)

### Dünýä çempionaty
1978ý (Mehiko, Meksika) - altyn medal (62&nbsp;kg)

### Olimpiýa oýunlary:
1980ý (Moskwa, Rossiýa) - bürünç medal (62&nbsp;kg)

## salgylanma
http://wap.ertir.com/index.php?q=blog&view=81065 

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Sport
Halkara Fonetik Elipbiýi

thumb|HFE kodlary
**Halklara Fonetik Elipbiýi**, **HFE** (Iňlis dili: *International Phonetic Alphabet*; *IPA*)– dünýä dillerinde transliterasiýa üçün ulanylýan simwollar (harplar; kodlar).
Şondong gowagy

[250px|thumb|right|Dünýäde iň uly gowak hasaplanýan Şondong gowagynyň içinden Surat, ol [Wýetnam döwletinde ýerleşýär.]]
Şon­dong go­wa­gy – dün­ýä­niň iň uly go­wa­gy­dyr. Ol Wýetnamyň Kuangbin we­la­ýa­tyn­da ýer­leş­ýär. Bu we­la­ýat ýur­duň paý­tag­ty Hanoýdan 500 ki­lo­met­r uzak­lyk­da ýer­leş­ýär.
 
Ýer­li halk 1991-nji ýyl­dan bä­ri şeý­le go­wa­gyň bar­dy­gy­ny bil­ýär. 2009-njy ýyl­da bri­tan alym­la­ry bu go­wa­gyň üs­tün­den bar­dy­lar. Olar go­wak ba­ra­da yl­my barlaglary ge­çir­di­ler. Onuň kä­bir bö­le­gi­niň be­ýik­li­gi 240 met­re, ini 100 met­re ýet­ýär. Şon­dong go­wa­gy Fongnýa-Kebang milli seýilgähi­niň için­de ýer­leş­ýär. Go­wa­gyň has ir­ki dö­wür­le­re de­giş­li­di­gi anyk mag­lu­mat­lar bi­len tas­syk­lan­dy.

## Salgylanma
http://www.zamantm.com/tm/newsDetail_getNewsById.action?newsId=57684

Kategoriýa:Gowaklar (elipbiý tertibinde)
Kategoriýa:Kuangbin
Kategoriýa:Wýetnamyň gowaklary
Landşaft

**Landşaft** - bir ýeriñ göz bilen görüp bolýan aýratynlyklaryny öz içine alýar. Munuñ içine, ol ýeriñ fiziki elementleri (meselem, depesi buzly daglar, baýyrlar), suw toplumlary(derýalar, köller, suw howdanlary, deñizler) we janly elementleri(özboluşly ösümlik örtügi), adama degişli obýektler(dürli ulanylan ýerler, binalar we strukturalar) we üýtgäp duran şertleri( ýagtylanma, howa ýagdaýy) degişli. **Goýy tekst**
Ýer

**Ýer** (astr. simwoly: ) — Güne iň ýakyn 3-nji planeta. Gün ulgamynda bar bolan 8 planetanyň arasynda iň uly 5-nji planetadyr. Bu planeta başgaça "Dünýä", "Mawy planeta" hem diýilýär. 4,5 milliard ýaşynda diýip çaklanylýar, ilkinji milliard ýyly içinde bolsa ýaşaýyş emele gelendigi çak edilýär. Wenera we Mars planetalarynyň aralygynda ýerleşýär.
thumb|left|Ýer planetasynyň kosmosdan görnüşi
thumb|right|Gün we Ýer
Planeta ady: ÝER
Üstiniň meýdany: 510 072 000&nbsp;km2

Göwrümi: 1.08321 x 1012 km3

Agramy: 5.97219 x 1024&nbsp;kg

Iň pes temperaturasy: -89.2&nbsp;°C

Iň ýokary temperaturasy: 56.7&nbsp;°C

Ortaça temperaturasy: 15&nbsp;°C

Gün orbitasyndaky aýlawyny tamamlaýan wagty: 365.256363

Öz daşyndan aýlawyny tamamlaýan wagty: 23 sagat 56 minut 4.1 sekunt

Günden uzaklygy: 149 598 261&nbsp;km

## salgylanma
http://www.sun.org/earth saýtyndan gysgaça terjime

Kategoriýa:Astronomiýa
Kategoriýa:Ýeriň gurluşy
Kategoriýa:Ýer
Kategoriýa:Kosmogoniýa
Nejati Şaşmaz

Möjekler Jülgesi ()  seriýalyň Polat Alemdar atly 
baş gahrymanydyr. Doly ady Muhammet Nejati Şaşmazdyr(). 1971-njy ýylyñ 15-nji 
Dekabyrynda Türkiýeniñ Elagyz welaýatynda 
dogdy. Asyl käri syýahatçylyk bolan Necati Şaşmaz, 
okuwyny Kanada-da okady. ABŞ-da 6 ýyl galan Nejati Şaşmaz 2001 ýylynda maşgalasyny gömek üçin 
gelende yzyna gidiş üçin uçar biletini 11 sentýabyr 
2001 gününe aldy. Amerikada bolup geçen 
atyşmalar sebäpli (ýagny Bin Ladenin adamlarynyn 
ABŞ-da 2 etažy uçarla (samalýot) ýykan güni) uçar 
ABŞ-laryna girmeden yzyna gaýdan Necati Şaşmaz maşgalasynyn maslahaty bilen Amerika gitmegi 
goýbolsun etýär. Durmuşuna Türkiýede ýaşamaga 
dogam eden Nejati Şaşmaz Ankarada özüne bir iş 
açyar. Kän wagt geçmeden Osman Synaw bilen bir 
iş görüşmäne başlady. Osman Synaw bir seriýal 
(kino) planlaýan senem baş gahryman etmäge karar berdim, sözlerine "pikirlenip göreýin" diýen 
Nejati Şaşmaz bir aý soñra razy boldy. Durmuşyny 
doly üýtgetdigini önki durmuşunyñ galmadygyny 
aýtdygy Kurtlar Vadisi ( Möjekler Jülgesi ) 
seriýalyna şeýle başlan Nejaty Şaşmaz, öñki 
durmuşunyñ galmadygyny: " Meni diñe Ankarada öz adym bilen çagyrýalar, Istanbulda hemme kişi 
maña Polat diýýär" sözleri bilen dile getirdi. 
Raji Şaşmaz (Kurtlar Vadisi seriýalyñ senaristi/ 
ýazyjysy) we Zübeýir Şaşmaz atly iki dogany bardyr.

## Salgylanma
* Profile of Necati Şaşmaz a.k.a. Polat Alemdar & Murad Alamdar

Kategoriýa:Şahsyýetler
Saturn

thumb|upright=1.5|Saturn

**Saturn** (simwoly: ) — Günüň  altynjy planetasy we Gün ulgamynyň Ýupiterden soň ikinjy uly planetasy. Ol gaz planetasy bolup durýar. Saturnyň ady rimlileriň ekerançylyk hudaýynyň adyndan gelip çykýar. Saturnyň simwoly — orak (Ýunikod: ).

## Salgylanmalar
* Saturn: Halkalaryň hökümdary
* Saturnyň fotosuratlary.
* Saturn barlaglarynyň taryhy (NASA) 
* Saturn halkalarynyň parametrleri 
* Saturnda täze äpet halka tapyldy 

*
*