open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soçi

**Soçi** () — Russiýanyň günortasynda, Krasnodar sebitinde Gara deňziň demirgazyk-gündogar kenarynda (Russiýanyň Gara deňiz kenary) ýerleşýän şäher, Moskwa bilen 1615 km uzaklykda. Şäher häkimliginiň dolandyryş merkezi Soçi kurort şäheridir.

Soçi Russiýanyň iň uly şypahana şäheridir we möhüm transport merkezidir, şeýle hem Russiýanyň Gara deňiziň esasy ykdysady we medeni merkezidir.

2007-nji ýylda Soçi XXII gyşky olimpiýa oýunlarynyň paýtagty saýlandy. 2018-nji ýylda şäher dünýä çempionatynyň oýunlaryny kabul etdi.
## Galereýa

File:Promenade in Sochi, Nov. 2010.jpg|Soçiniň gämi duralgasy
File:Dendrarium Sochi Amours fontain.JPG|Soçi Arboretumda kubok çüwdürim
File:Morskoy lane in Sochi, hotels.jpg|Myhmanhanalar
File:Tower on the Akhun mountain.JPG|Ahun dagy
File:Аэрофотоснимок гостиницы Приморская 02.jpg|Soçiniň howa görnüşi
File:Памятник Петру I (Сочи).jpg|Deňiz duralgasyndaky Piter I ýadygärligi


## Daşarky baglanyşyklar
* Official website of Sochi
* Official website of Sochi 
* Secrieru, Stanislav: "The 2014 Winter Olympic Games in Sochi: Implications for the Caucasus" in the Caucasus Analytical Digest No.19
* Weather Report for Sochi, Russia
* Sochi at funiq.eu 

## Çeşme
Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Mahaçkala

**Mahaçkala** (; 1857-1921-nji ýyllar - Petrowsk) — Russiýanyň günortasynda (Kawkazda), Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýän şäher. Dagystan Respublikasynyň paýtagty.

## Edebiýat
* *Д. Атаев, К. Гаджиев.* Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969.
* *Под ред. А. К. Алиева.* В семье народов братьев.
* *Г. Ш. Каймаразов.* Очерки истории культуры народов Дагестана.
* Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь. Русские словари, Астрель, АСТ. 2002. 512 c.
## Daşarky baglanyşyklar
* Makhachkala organizes charity iftars
* Badkhen, Anna. "Everyone in Makhachkala Packs a Gun." *[[:en:The Moscow Times]]*. May 31, 2001.
* Официальный портал Администрации Махачкалы 
* Народное собрание депутатов Дагестана 

## Çeşme
Kategoriýa:Russiýa şäherleri
Saragosa

**Zaragoza ** Ispaniýanyň şäheridir. Onuň territoriýasy 1062,64 km², ilaty 701.090 adam. Zaragoza Demirgazyk-Gündogar Ispaniýanyň Argonne sebitinde deňiz derejesinden takmynan 200 metr beýiklikde ýerleşýär.

## Taryhy
Zaragoza gadymy rimliler tarapyndan esaslandyryldy. 712-713-nji ýyllarda şäher araplar tarapyndan basyp alyndy. Halyflyk dargansoň, Zaragoza merkeze öwrüldi. Nawarre Patyşalygynyň paýtagtydy. XII asyryň ahyryndan , Zaragoza Argonyň merkezi we Ispaniýanyň syýasy merkezlerinden biri.

## Çeşme

Kategoriýa:Ispaniýa
Baýdak

**Baýdak** özboluşly dizaýny we reňkleri bilen matanyň bölegi (köplenç gönüburçly ýa-da dörtburçly). Nyşan, duýduryş enjamy ýa-da bezeg üçin ulanylýar. Baýdak adalgasy ulanylýan grafiki dizaýny aňlatmak üçin hem ulanylýar we baýdaklar başlangyç signalizasiýa we kesgitlemek üçin esasanam guralyň kyn şertlerinde (ýarym deňiz ulanylýan deňiz gurşawy ýaly) başlangyç gurallara öwrüldi. Köp baýdaklar baýdak maşgalalary diýilýän şuňa meňzeş dizaýn toparlaryna bölünýär. Baýdaklary öwrenmek, "baýdak" ýa-da "banner" manysyny berýän latyn weksillumyndan "weksillologiýa" diýilýär.

Milli baýdaklar, dürli maksatly düşündirişler bilen watançylyk nyşanlary bolup, köplenç bu maksat üçin asyl we dowamly ulanylýandygy sebäpli güýçli harby birleşikleri öz içine alýar. Baýdaklar habarlaşmakda, mahabatda ýa-da bezeg maksatly ulanylýar.

Käbir harby bölümlere baýdak ulanylandan soň "baýdak" diýilýär. Baýdak (arapça: لواء) arap ýurtlaryndaky brigada deňdir. Ispaniýada baýdak (Ispança: bandera) Ispaniýa legionynda batalýona deňdir.
## Salgylanmalar
Sakgal

thumb

**Sakgal** — erkek adamyň ýüzüniň aşak tarapyndan çykýan gyllar.

## Salgylanmalar
* https://en.wikipedia.org/wiki/Beard
Ilber Ortayli

**Ilber Ortaýly** (*İlber Ortaylı*, 1947-2026) — türk taryhçysy, akademik we ýazyjydy. Türk taryhy jemgyýetiniň hormatly agzasydy. Ortaýly Halkara Osman öwreniş komitetiniň geňeş agzasydy we Europeanewropa Iranologiýa jemgyýetiniň we Awstro-Türk Ylymlar Forumynyň agzasydy.
Ýuri Gagarin

**Ýuri Alekseýewiç Gagarin** ( ; 1934-nji ýylyň 9-njy marty - 27-nji mart 1968) Sowet Soýuzynyň piloty we kosmonawtdy. Ýuri Gagarin 1961-nji ýylyň 12-nji aprelinde “Wostok” kosmos gämisinde kosmosa uçup, Ýeriň orbitasyny tamamlady. Şeýlelik bilen, kosmosa çykan ilkinji adam bolmagy başardy we bu üstünlik bilen kosmos döwrüni başlatdy.

Gagarin halkara şöhratyny gazandy we ýurduň iň ýokary abraýy , Sowet Soýuzynyň Gahrymany ýaly köp medal we atlara eýe boldy. “Vostok 1” Gagariniň ýeke-täk kosmos uçarydy, ýöne “Soýuz 1” missiýasynda ätiýaçlyk adam bolup hyzmat etdi (ölümli heläkçilik bilen tamamlandy). Gagarin soňra Moskwanyň daşynda ýerleşýän Kosmonawt okuw merkeziniň tälimçisiniň kömekçisi boldy. Gagarin 1968-nji ýylda uçup barýan MiG-15 türgenleşigi heläkçiligelinde öldi.
## Salgylanmalar
Prezident Şawkat Mirziýoýewiň halkara saparlarynyň sanawy

Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň halkara prezident saparlarynyň sanawy.

## 2017-ýyl

## 2018-ýyl

## 2019-ýyl
## 2020-ýyl
## 2021-ýyl
## 2022-ýyl
## 2023-ýyl
## Saparlaryň sany

*2023-nji ýylyň 24-nji ýanwaryna çenli.*

## Çeşmeler

Kategoriýa:Syýasatçylar
Afrika Bileleşigi

**Afrika Bileleşigi** (AB) Afrika yklymynda ýerleşýän 55 agza döwletden ybarat kontinental birleşik. AB 1999-njy ýylyň 9-njy sentýabrynda Liwiýanyň Sirte şäherinde geçirilen Sirte jarnamasynda Afrika Bileleşigini döretmäge çagyryldy. Bu blog 2001-nji ýylyň 26-njy maýynda Efiopiýanyň Addis Abebada esaslandyryldy we 2002-nji ýylyň 9-njy iýulynda Günorta Afrikanyň Durban şäherinde açyldy. AB-nyň maksady 1963-nji ýylyň 25-nji maýynda Addis Abebada döredilen Afrika Bileleşigi Guramasyny (ABG) çalyşmakdy gol çeken 32 hökümet tarapyndan; ABG 2002-nji ýylyň 9-njy iýulynda dargadyldy. AB-nyň iň möhüm kararlaryny Afrika Bileleşiginiň Assambleýasy, agza döwletleriň we hökümet baştutanlarynyň ýarym ýyllyk ýygnagy kabul edýär.

Bileleşigiň sekretariaty, Afrika Bileleşigi Komissiýasy Addis Abebada ýerleşýär. AB-nyň iň uly şäheri Nigeriýanyň Lagos şäheridir, iň uly şäher aglomerasiýasy bolsa Müsüriň Kairidir. Afrika Bileleşiginiň 1,3 milliarddan gowrak ilaty we meýdany 30 million km2 (12 million inedördül mil) bolup, Sahara we Nil ýaly dünýä ähmiýetli ýerleri öz içine alýar. Esasy işleýän dilleri: arap, iňlis, fransuz dili|fransuz]], portugal, ispan we suwaýil dilleridir. Afrika Bileleşiginiň içinde Parahatçylyk we Howpsuzlyk Geňeşi we Pan-Afrika Parlamenti ýaly resmi guramalar bar.

## Agzalar

* Alžir
* Angola
* Benin
* Botswana
* Burkina Faso (togtadyldy)
* Burundi
* Kamerun
* Cape Verde
* Merkezi Afrika Respublikasy
* Çad
* Komorlar
* Kongo Respublikasy
* Kongo Demokratik Respublikasy
* Jibuti
* Müsür
* Ekwatorial Gwineýa
* Eritreýa
* Swatda
* Efiopiýa
* Gabon (togtadyldy)
* Gambiýa
* Gana
* Gwineýa (togtadyldy)
* Gwineýa-Bissau
* Piliory kenary
* Keniýa
* Lesoto
* Liberiýa
* Liwiýa
* Madagaskar
* Malawi
* Mali (togtadyldy)
* Mawritaniýa
* Mawritis
* Marokko
* Mozambik
* Namibiýa
* Niger (togtadyldy)
* Nigeriýa
* Ruanda
* Sahrawi Arap Demokratik Respublikasy
* San Tomé we Prinsipe
* Senegal
* Seýşel adalary
* Sierra Leone
* Somali
* Günorta Afrika
* Günorta Sudan
* Sudan (togtadyldy)
* Tanzaniýa
* Togo
* Tunis
* Uganda
* Zambiýa
* Zimbabwe
### Synçylar
* Gaiti[44]
* Ysraýyl (2023-nji ýylyň fewral aýyna çenli togtadyldy) [45] [46]
* Gazagystan [47]
* Latwiýa [48]
* Meksika [49]
* Palestina [50]
* Serbiýa [51]
* Türkiýe [52]
* Ukraina [53]
* Birleşen Arap Emirlikleri [54]

## Salgylanmalar
Ahmed Shad

**Ahmed Shad** — Türkmen aýdymçy.

## Terjimehaly
Aýdymçynyň hakyky ady we familýasy Ahmet Atajanow. Saza bolan söýgüsini ýaşlygyndan görkezip başlady. Ene-atasy ýigidiň islendik işini höweslendirdiler we onuň hemmetaraplaýyn ösmegi bilen gyzyklandylar.

Çagalar bagynda A.Atajanow aýdym-saz mugallymy bilen goşmaça işledi. Ahmet 5 ýaşyndaka, Mary aýdym-saz mekdebine girdi we başarnygy sebäpli taýýarlyk synpyna gitdi. Ýaşlygyna garamazdan, köp sanly aýdym-saz ýaryşlarynda ýeňiş gazanmagy başardy. Bularyň biri “Merjen daneleri” bolup, Ahmed inkär edip bolmajak ýeňiş gazandy. 
Ahmet yzygiderli konsertlere we festiwallara gatnaşýardy. Boş wagtlarynda öz deň-duşlary ýaly köçede däl-de, aýdym-sazyň üstünde işleýärdi. Orta bilim alandan soň, Ahmet uniwersitetiň Ykdysadyýet fakultetinde okaýar. Mundan başgada ýigit watan öňündäki borjuny ýerine ýetirip gulluk etdi.

Ýaş hünärmen harby ýa-da ykdysadyýet ugrynda karýera gurup bilerdi. Döredijilige bolan hakyky söýgüsi onuň geljekki durmuş ýoluny kesgitledi.

## Saz
2013-nji ýylda Russiýa göçüp gelen Ahmet aýdym-saz sahnasynda ilkinji orny eýelemäge synanşdy. Aýdymçy "Страдаю без тебя" aýdymy bilen ilkinji gezek çykyş etdi. Bir ýyldan soň "Дорога в никуда" kompozisýasy görkezildi. Soň bolsa sazanda ýene-de birnäçe eseri hödürledi. 2016-njy ýylda döredijilik karýerasyny soňlamagy karar etdi.

Birnäçe ýyl bäri aýdymçy hakda hiç zat bilinmeýärdi. Döredijilik krizisi hyjuwly ýigidi özüni tanatmak üçin täze ýerler gözlemäge mejbur etdi. Emma ähli synanşyklary netijesiz boldy. AhmedShad näme etse-de, mydama aýdym-saza gaýdyp gelýärdi.

2019-njy ýylda aýdymçy döredijilik bilen täzeden täzeden meşgullanmak kararyna geldi.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Aýdymçylar
Saglyk gezelenji

**Saglyk gezelenji,** Türkmenistanyň günortasyndaky Aşgabatda, Kopet Dag dag gerşiniň ugrunda 36 km [ 1  (22 mil) uzynlykdaky beton ýoludyr , Eýran-Türkmenistan serhediniň golaýynda .  patholuň ilkinji 8 kilometri (5 mil) 1999-njy ýylda 1ª prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan raýatlary sagdyn bolmaga höweslendirmek maksady bilen guruldy . 2000-nji ýylyň 2-nji ýanwarynda resmi taýdan açyldy. Nýazow ölýänçä, ministrlerinden ýylda bir gezek pyýada ýörelgesini talap etdi. 

## Taryh
Saglyk gezelençiniň ilkinji 8 kilometri (5 mil) 1999-njy ýylda diktator Saparmurat Niýazow tarapyndan guruldy -nji ýanwarynda açyldy. 

## .Ol
Beton ýörelgesi iki bölege bölünýär: 8 kilometr (5 mil) lider ýoly,  we 28 kilometr (17 mil) Serdar ýoly.  Saglyk gezelençiniň başlangyjy Serdar saglyk seýilgähindäki arça ýoly bilen bellendi . Dag gerşinde kölege bermek üçin agaç ýoklugy sebäpli, pyýada geçelgesini tutuşlygyna ýöremek kyn. Saglyk gezelenji, ýoluň iki gapdalyndaky demir çitler we gijelerine yşyklandyrylmagy üçin köçe lampalary bilen bilelikde bolýar. Köp sanly heýkeller we heýkeller dynç almak üçin her kilometre aralykda baý bezelen pawilionlar bilen pyýada geçelgesini düzýär. Pyýada geçelgesiniň iň beýik nokady 1,293 metre (4,242 fut) ýetýär, bu Türkmenistanyň baýdagyny görkezýän baýdak sütüni bilen bellenýär.
Microsoft Windows

**Microsoft Windows** ýa-da **Windows** ady bilen has gowy tanalýan, grafiki ulanyjy interfeýsini (GUI) ulanyp, Microsoft tarapyndan işlenip düzülen operasiýa ulgamlarynyň maşgalasydyr.

 (GUI).
Windows operasiýa ulgamy, tekste esaslanýan we *buýruk setiri* operasiýa ulgamy bolan MS-DOS- dan ösdi. Windows-yň ilkinji wersiýasy, Windows Graphic Environment 1.0 ilkinji gezek 1983-nji ýylyň 10-njy noýabrynda hödürlendi, ýöne grafiki displeýli kompýuterleriň isleglerini kanagatlandyrmak üçin döredilen 1985-nji ýylyň noýabr aýynda bazara çykdy. Windows 1.0, MS-DOS (we MS-DOS-yň birnäçe warianty) üstünde işleýän goşmaça 16 bitli programma üpjünçiligi, şonuň üçin DOS operasiýa ulgamy bolmazdan işläp bilmez. 2.x wersiýasy, 3.x wersiýasy hem birmeňzeş. Windows-yň soňky birnäçe wersiýasy (4.0 wersiýasyndan we Windows NT 3.1-den başlap) garaşsyz operasiýa ulgamlarydy, olar indi MS-DOS operasiýa ulgamyna bagly däldi (doly bolmasa-da). Microsoft Windows soňra operasiýa ulgamynyň ulanylyşyny 90% -e çenli ösdürip we gözegçilikde saklamagy başardy.
Akdogan Köli

**Akdogan Köli** (Türkçe: *Akdoğan Gölü*) — Türkiýe Respublikasynyň Muş welaýatynyň Warto etrabynda bir köl. Akdogan Daglarynyň günbatarynda Büýük Akdogan we Küçük Akdogan atly iki köl bar. Kölüň çuňlugy 21 metr. Kiçijik köl 47 metr çuňlukda.   
thumb|200px

## Çykgytlar
Kategoriýa:Türkiýe
Ziwar Mammadowa

**Ziwar Najafgulu gyzy Mammadowa** (1902-nji ýylyň 14-nji iýuny, Baku - 1980-nji ýylyň 22-nji apreli, Bakuw) ilkinji azerbaýjanly aýal heýkeltaraş boldy.

Azerbaýjanyň halk suratkeşi, Hormatly sungat işgäri, heýkeltaraş Tokaý Mammadowyň ejesi.

## Ömri we okuwy
Ziwar Mammadowa 1902-nji ýylyň 14-nji iýunynda Bakuwdaky Najafgulu Tagiýewiň maşgalasynda dünýä indi. 1909-njy ýylda okamak üçin "Keramatly Nina" gyzlar gimnaziýasyna girdi. Mekdebi gutarandan soň, surat çekmek kursuna girýär. Okuwy gutarandan soň, şol bir wagtyň özünde iki ýokary okuw mekdebine - Azerbaýjan ýokary sungat mekdebine we Döwlet türk aýdym-saz mekdebine girdi. 1924-nji ýylda ýokary sungat mekdebini gutardy.

## Iş
Higherokary bilim alandan soň, Stepan Erzýanyň we Pinços Sabsaýyň ussahanasynda işledi. Portretçi hökmünde hem tanalýardy we baý galereýa döretdi. 1930-1940-njy ýyllaryň arasynda Azim Azimzadehiň, Huseýngulu Sarabskiniň, Maşadi Azizbeýowyň, Idris Süleýmanowyň, Huseýnbala Alyýewiň, Basti Bagirowanyň we beýlekileriň portret býustlaryny ýasady. Mundan başga-da, Fakhri Hiýabanda ýerleşýän Azim Azimzadäniň mazar daşy ýadygärligini taýýarlady.

Ziwir Mammadowa professional skripkaçy hökmünde hem tanalýardy. Uzeýir Hajibeýli tarapyndan döredilen Döwlet simfoniki orkestrinde skripkaçy bolup işledi. 1923-nji ýylda "Arşin Mal Alan" operasynyň ilkinji çykyşynda ýerine ýetirijileriň arasynda. Birnäçe wagtlap Azerbaýjan döwlet neşirýatynda terjimeçi bolup işledi.

1950-nji ýylda kompozitor Uzeýir Hajibeýliniň gips heýkelini ýasady. Bu ýadygärlik Uzeýir Hajyibeýliniň durmuş ölçegindäki ýeke-täk portreti hökmünde taryha girdi. Şeýle hem, Ziwar Hanumyň “Kollektiw daýhan zenany” (gips, 1940), “Gurjak gyz” (bezeg şekili, farfor, syrçaly nagyş, 1950), “Tansçy” (bezeg şekili, farfor, syrçaly nagyş, altyn bezeg, 1954) we beýleki eserler aýratyn tapawutlanýar.

## Ölüm

## Maşgalasy

## Çeşme
Nemrut Köli

300px|thumb| Nemrut Kölünden bir görnüş

**Nemrut Köli** — Bitlis welaýatynyň Tatwan etrabynda tektoniki köl. Wan Köli Nemrut kölüniň atylmagy netijesinde emele geldi. Bu dünýädäki ikinji uly krater köli. Türkiýedäki iň uly krater köli.
Nemrut Dagy (Bitlis)

**Nemrut Dagy** (Türkçe: *Nemrut Dağı*) — Bitlisiň Ahlat, Güroýmak we Tatwan etraplarynyň çäginde ýerleşýän beýik daglaryň biridir. Dagyň köp bölegi Ahlat etrabynyň çäginde ýerleşýär. Wan Kölüniň günbataryna düşýär. Nemrut ýatan we işjeň wulkandyr we iň soňky lava atylmagy 1441-nji ýylda bolupdy. Wan Köli Nemrut dagynyň atylmagy netijesinde emele geldi. Nemrut Dagynyň atylmagy netijesinde Nemrut Krater Köli emele geldi.
thumb|200x200px
Artos Dagy

**Artos Dagy** (Türkçe: *Artos Dağı* ýa-da Çadyr Dagy) — Wan welaýatynyň Gewaş etrabynyň çäginde 3550 metr belentlikde ýitip barýan wulkan.  Wan welaýatynda iň uly dagdyr.
thumb|200x200px
Erek Dagy

**Erek Dagy** (Türkçe: *Erek Dağı*) — Wan welaýatynyň merkezinde ýerleşýän 3204 metr belentlikdäki dag. Wan welaýatynyň Artos Dagyndan soň ikinji belentligi.
thumb|200x200px
Warto

**Warto** (Türkçe: *Varto*) — Muş welaýatynyň bir etraby.

## Geografiýa
Warto etraby Muş welaýatynyň demirgazyk günbatarynda ýerleşýär. Erzurum welaýaty we demirgazykda Hınıs we Tekman etraplary, Solhan we Karlıowa etraplary Bingöl etraplary , Muş gündogarda Muş welaýatynyň Bulanyk etraby we günortada  Merkezi etraby gurşalandyr. Surfaceerüsti meýdany 1418 km. Muşyň ýer meýdanynyň 17,3% -ini tutýar. Etrabyň gündogarynda Akdogan Daglary we Akdogan Köli bar.
Kanadanyň ýangynlary (2023)

Kanadadaky ýangynlar — Kanadada 2023-nji ýylyň martynda başlanan we iýun aýyndan bäri güýçlenýän ýangynlardyr. Esangyn 13 welaýatyň we sebitiň hemmesine täsir etdi. Iň uly ýangyn Alberta, Britaniýa Kolumbiýa, Demirgazyk-Günbatar sebitler, Täze Skotiýa, Ontario we Kwebekde ýüze çykdy. Kanadanyň taryhynda 2023-nji ýyldaky ýangyn möwsüminde ýanan ýer 1989, 1995 we 2014-nji ýyldaky ýangyn möwsümlerindenn, şeýle hem Demirgazyk Amerikanyň taryhynda ABŞnyň günbatar ýangyn möwsüminden ýokary boldy.

## Çeşmeler
Aýallar futbolynyň taryhyndan iň köp gol uran oýunçylar

### Hronologiýa
*2025-nji ýylyň 16-njy noýambrynda Megi Doçi **900** pokgi geçiren.
*2023-nji ýylyň 16-njy setýabrynda Daniela Sabatino **500** pökgi geçiren.

### Iň köp zenan pökgi geçirenler

## Ýeke toparda

## Henizem işjeň

## Ýurt boýunça

## HEM
*Aýallar futbolynyň taryhyndan iň köp oýun uran oýunçylar
*Futbol taryhynda köp kömek edýär
*Futbolda altyn aýakgap

## Daşarky baglanyşyklar
*ís
*en
Garabag krizisi (2023)

2023-nji ýylyň 19-20-nji sentýabrynda Azerbaýjan özüni separatist diýip yglan edýän Arsakh döwletine garşy harby hüjüm gurady. Bu hüjüm azerbaýjanyň bir bölegi hökmünde halkara derejesinde ykrar edilen, emma ermeniler tarapyndan ýaşaýan jedelli Nagorno-Garabag sebitinde boldy. Bu hüjümler Azerbaýjanyň Arsakh respublikasyny gabaw astyna almagy sebäpli ýüze çykan güýçlenýän krizis wagtynda boldy. Bu zyýan çeken sebitde azyk, derman we ş.m. ýaly möhüm harytlaryň ýetmezçiligine sebäp boldy.

## Çeşmeler
Owganystanyň ykdysadyýeti

**Owganystan** ösmedik oba hojalygy döwletidir  . Owganystandaky neşe serişdeleri 20-nji asyryň ahyryndan bäri döwletiň kölegeli ykdysadyýetiniň esasy bölegi bolup durýar. Syýasy başagaýlyk, raýat urşy we 1970-nji ýyllaryň ahyrynda başlanan daşary ýurt harby çäreleri ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsir etdi. Ilatyň takmynan üçden bir bölegi ýurtdan çykdy, Pakistanda henizem 1,2 million owgan bosguny we Eýranda 1,4 million owgan bosguny bar.
Silot dili

frameless|right
**Silot dili** (öz dilinde: **ꠍꠤꠟꠐꠤ** siloṭi [silɔʈi]) — Günorta Aziýada, Hindistan we Bangladeşnyň dili.
Nöküs

***Nöküs***(garagalpakça: Nókis) - Garagalpagystandaky şäher (1932-ýyldan)

Garagalpagystanyň paýtagty, Respublikanyň merkezi böleginde ýerleşen, Amyderýanyň sag böleginde, 109 m belentlikde.
Nöküsden Daşkent şäherine çenli 1265 km.
Kizketgen kanaly şäheriň merkezinden kesip geçen. Meýdany: 222 km².
## Taryhy
Nöküs ady garagalpaklaryň gadymy taýpa adyndan gelip çykan. Nöküs 1932-nji ýyldaky kiçi ilat ýaşaýan punktdan 1950-nji ýyla gelip zamana mas şäherleriň birine öwrüldi.

Sawet hökümdarlygy häkimýetiň depesinde geleninden soň Dörtgül şäheri Garagalpagystan awtanom welaýatynyň merkezine aýlanýar. 1932-nji ýyla gelip Nöküs şäheri üzülýär we Garagalpagystanyň ykdysady, döwlet başçylygy we syýasy merkezine öwrülýär.
## Halky
Ilat sany 471 müň adam (2021); 1974-nji ýylda 88 müň; 1959-njy ýylda 39 müň; 1939-nji ýylda 10 müň. 
### Millet wekilleri
Esasan:garagalpak, özbek, gazak, türkmen, tatar, koreýs we başga millet wekkilleri ýaşaýar.
## Çykgyt
* (https://joqargikenes.uz/ru/ Nöküs şäher Ýokary Geňeşiniň resmi saýty)
Kerim Hally

**Kerim Hally**- *Türkmen şahyry*

## Terjimehaly
Kerim Hally-1996-njy ýyl, 15-nji maýda Türkmenistan Respublikasy, Lebap welaýaty, Gazojak şäherinde dogulýar. Gazojak şäheri 15-nji mekdepde okap bilim alýar. 2013-nji ýylda medeniýet tehnikumyna okuwa girýär. 2016-2018-nji ýyllar aralygynda watan gullugyny berjaý edýär. 2019-njy ýylda Türkmen döwlet medeniýet institutyna okuwa girýär.

## Döredijiligi
*2018-nji ýylda* **Men ölmekden gorkýan** atly goşgular ýygyndysy çapdan çykýar.

## Goşgulary
*Men ölmekden gorkýan (2018)
*Ejem aglar (20??)

## Salgylanmalar
Futbol taryhynda köp kömek edýär

### Hronologiýa
*2025-nji ýylyň 23-nji noýambrynda Lionel Messi 450 asist etdi.

### Iň köp kömek eden iň gowy oýunçylar

## Ýeke toparda
Bir toparda iň köp kömek eden futbolçylar. 

## Henizem işjeň
200-den gowrak kömek bilen işjeň futbolçylar. 

## Ýurt boýunça
Ýurt tarapyndan iň köp kömek eden futbolçylar. 

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp penalty gol uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp free kick gol uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp namaglup oýunlar uran derwezewanlar
## Daşarky daglanyşyklar
*(es)
Kategoriýa:Halkara Futbol Taryhy we Statistika Federasiýasy
Soltan

Osman gazy türkmen Osmanly döwletiniň ilkinji soltanydyr.Ärtogrul gazynyň ogludyr.23 ýaşynda Osman beg Sögütde uç begliginiň başyna geçýär. Osman beg türkmen görmegeý ýigit bolupdyr.Ol uzyn boýly,giň döşli,gür we çytyk gaşly,ala gözli we goç burunly bolupdyr.Iki gerdeniniň arasy gaty giň,göwresiniň bilden ýokary bölegi aşaky bölegine görä has uzyn bolupdyr. Osman gazy hökümdarlygynyň ilkinji döwürlerinde Kastamonydaky uç ýagny serhetýaka begleri bolan Çopanogullaryna garaşly bolan bir goýun begidi.Çopanogullarynyň Wizantiýa garşy  giň uruş hereketlerini gowşadandygyndan peýdalanyp Osman bu sebitde öz harby hereketlerini güýçlendiripdir.
Mingachevir

**Mingachevir**  () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Azerbaýjanyň iň köp ilatly dördünji şäheri. Baku-Ganja-Tbilisi demir ýolunyň 17 km demirgazyk-günbataryndaky Kuranyň iki kenarynda ýerleşýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Исполнительная власть Мингечевира Официальный сайт 
* Мингечевир Статистический комитет АР Официальный сайт 
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Lankaran

**Lankaran**  () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Möhüm port, Lankaran-Astara ykdysady sebitiniň merkezi. Çygly subtropiki howa, ýumşak gyş, gurak we yssy tomus günleri we ýagyşly güýz bu sebitiň baý ösümlik we haýwanat dünýäsini kesgitledi. Ilaty 193,700 adam, Bakudan uzaklyk 268 km.
## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar
* Official city webpage - (English version)
* Lankaran State University 
* Soviet topographic map 1:100,000 (published in 1991)
* Satellite photo via Google Maps
* History
* Economy

Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Abşeron ýarymadasy

thumb|Abşeron ýarymadasy 1991ý.
**Abşeron ýarymadasy** (()) — Hazar deňziniň günbatar kenaryndaky ýarym ada, Azerbaýjanyň çäginde. Baku, Sumgait we Khirdalan şäherlerinden başga-da ýarym adada 32 şäherçe bar. Abşeron ýarym adasynyň meýdany 2110 km2, ilaty takmynan 4,6 million adam. “Abşeron” sözüniň pars dilindäki “ab” we “şoran” sözlerinden gelip çykandygy we “duzly suw” manysyna degişlidigi aýdylýar. Bu at ozal Hazar deňzine-de degişlidir.
## Daşarky baglanyşyklar

* Abşeronun tarixi (ing.)
* Yarımadada kimyəvi və neft məhsullarının tullantıları barədə məlumat (ing.)  
* Abşeron haqqında
Kategoriýa:Ýewropanyň ýarymadalary
Kategoriýa:Hazar deňzi
Khirdalan

**Khirdalan**  () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Bakudan 5 km demirgazyk-günbatarda ýerleşýän Abşeron ýarymadasynyň günbatar böleginde ýerleşýär. Şäheriň umumy meýdany 1702.00 gektar. Şäherde umumy işçi güýji 1698 adam bolan 20 sany senagat kärhanasy bar. Stockaşaýyş jaý gorunyň umumy meýdany 1297,8 m².

Bilim desgalarynyň arasynda degişlilikde 920 we 7304 çaganyň okaýan çagalar baglaryny we mekdeplerini bellemelidiris. Saglygy goraýyş ulgamynda 80 krowatly hassahanalar we bir günde 575 adamlyk hassahanalar bar. 2011-nji ýylda taýýarlanan we 2030-njy ýyla çenli taýýarlanan Khirdalan şäheriniň baş meýilnamasy 2013-nji ýylyň 8-nji aprelinde tassyklandy.

Şäher Baku we Sumgait bilen Abşeron demir ýol halkasy bilen birleşýär.
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Şuşa

**Şuşa** () — Azerbaýjanyň medeni paýtagty (2021-nji ýyldan bäri), Şuşa sebitiniň dolandyryş merkezi bolan Azerbaýjanda bir şäher. Garabag dagynyň eteginde, deňiz derejesinden 1368 m belentlikde ýerleşýär. Şuşa 1752-nji ýylda Garabag hanlygyny goramak üçin gala hökmünde esaslandyryldy we aslynda Panahabad diýlip atlandyryldy.

Şäher mylaýym howa şertlerinde ýerleşýär. Ortaça ýyllyk temperatura +8,8 ° C; Januaryanwar aýynda ortaça temperatura +2,9 ° C, aprel aýynda - +7,4 ° C, iýulda - +18,9 ° C, noýabr aýynda - +4,7 ° C. Ygalyň mukdary: 639 mm.

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Фонд «Возрождение Шуши»
* Мирза Адигезаль-бек. Карабаг-Наме. 
* Аббас-Кули-Ага Бакиханов, «Гюлистан-и Ирам» , Период V.
* Шуша, статья из Большой советской энциклопедии;
* 
* Том де Ваал, «Черный сад. Между миром и войной», публикация BBC, пер. с англ. (О Шуше см. главы 3 и 12 
* Шуша — город мертвых (фоторепортаж) (2005 год)
* 
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Garabag

250px|thumb|right
**Garabag** — Azerbaýjanyň taryhy-etnografik welaýaty. Düz Garabag we Nagorno-Garabakdan ybarat. XVIII asyryň ortalarynda - XIX asyryň başynda Garabag hanlygy bu ýerde bardy. 1805-nji ýyldan - Russiýa imperiýasynyň bir bölegi; Sowet döwründe - Azerbaýjan SSR-iň bir bölegi hökmünde. Häzirki wagtda Azerbaýjan Respublikasynyň bir bölegi.
## Daşarky baglanyşyklar
* Академик В.В.Бартольд. Сочинения / Ответственный редактор тома А.М.Беленицкий. — М.: Наука, 1965. — Т. III. — С. 335. — 712 с.
Kategoriýa:Azerbaýjan
Kategoriýa: Azerbaýjanyñ geografiýasy
Abu-Dabi

**Abu-Dabi** () — Birleşen Arap Emirlikleri we Abu Dabi emirliginiň paýtagty. Politicalurduň syýasy, senagat, söwda we medeni merkezi, BAE-nyň jemi içerki önümine goşan goşandy 56% -den geçýär (2008). Şäheriň ilaty 1,483,000 ilatdyr (2020). Ozal bu şäher Abu Zabi diýilýärdi.

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar
* Department of Urban Planning and Municipalities (DPM) . 
* Abu Dhabi Government Services
* Vacation in Abu Dhabi  at Travel With Smile

Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary
Portugaliýaly Timor

**Portugaliýaly Timor** () 1702-njy ýyldan 1975-nji ýyla çenli bar bolan Portugaliýanyň koloniýasydy. Koloniýanyň territoriýasy häzirki Gündogar Timor ýagdaýyna gabat gelýär.

Kategoriýa:Gündogar Timoryň taryhy
Abdulla Kadyry

**Abdylla Kadyry** (lakamy:Kadyry, Julkunbaý) - 1894-nji ýylyň 10-njy aprelinde Daşkentde dogulýar. Kadyry musulman mekdepde (1908-12), rus-tuzem mekdebinde (1916-17), Moskwadaky edebiýat kursunda (1925-26) okap bilim alýar.Ýaşlygyndan arap, pars we rus dillerini öwrenýär. Jahan edebiýatyny uly gyzyklanma bilen okaýar. Onuň "Öten günler", "Mährapdan içýan" ýaly dünýä meşhur romanlary bardyr.

## Ömri we döredijiligi
Maşgalasy garyplaşanlygy sebäpli çagalygyndan agyr zähmet çekmäge mejbur bolýar, dürli kespleri eýeleýär, ýerli söwdagärlere kätiplik edýär (1907-15). "Azyk işleri" gazetinde redaktory (1919), "Muştum" žurnalynyň esaslandyryjylarynyň biri we redaksiýasynyň agzasy bolup iş alyp barýar(1923-26).

## Kadyrynyň türkmen edebiýatyna täsiri
Eger A.Kadyry «Mährapdan içýan» romanyndäki baş gahrymanlary— Enwer we Rana obrazlary arkaly XIX asyr sosial düzümiň adalatsyzlygyny, baýlar, ruhanylar we kazylaryň parahorlygy we ikiýüzlemeçiligini, ahlaksyzlygy sebäpli Enwer we Rana meňzän ýaş ýürekleriň päk söýgüsi aýak asty edelendigini beýan etse, Hydyr Derýaýewiň «Tagdyr(Ykbal)» romanynda bu tema eseriň baş gahrymanlary Berdi we Uzugyň durmuş ýoluny beýan etmek fonunda öz aňlatmasyny tapdy. H.Derýaýew hem özbek ýazyjysy ýaly belli sosial synpyna degişli adamlar durmuşyny görkezip bermek arkaly  XIX asyr feodalizm döwri, synpy göreşiniň iň ýiti wagtyndaky türmen halky taryhynda bolup  geçen hadysalary giň  teswirlemäge sezewar bolupdyr. Umuman alanymyzda, A.Kadyrynyň taryhy temada ýazylan eserleri Hydyr Derýaýewiň  döredijiliginiň şekillenmeginde, onuň proza žanrynda ýokary mertebä göterilmeginde ussatlyk mekdebi wezipesini ýerine ýetirýär. Şol sebäpli Hydyr Derýaýew Abdulla Kadyryny halypa saýyp, onuň adyny horat bilen dile alýar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Özbek ýazyjylary
Kategoriýa:Adamlar
Kategoriýa:Özbegistandan terjimeçiler
Kategoriýa:1894-nji ýylda doglan adamlar
Hüseýin Wahidi

**Hüseýin Wahidi** (1981) — Eýran - Azerbaýjan Urmiýa şäherinde ýazyjy.

Okuwyny Urmiýada tamamlady. Ene dili bilen gyzyklanyp, kitaplaryň kömegi bilen azerbaýjan türk dilini öwrendi. Hekaýalary, makalalary we suratlary Eýranyň Azerbaýjanyň dürli gazetlerinde, magazinesurnallarynda we beýleki gazetlerinde çap edildi. Şolaryň arasynda Aftab-i Azerbaýjan, Şahamat, Aıry, Nawid-i Azerbaýjan, Hamşahri, Baýram, Gülşen-i raz ... ,, adyny tutup bolar. Häzirki wagtda Huseýin Wahidi "Mahni" magazineurnalynyň we Urmiýada iki gazetiň redaktory.

## işleýär
* Söýgi ýollary (سئوگی یولچولاری) (Azerbaýjan)
* Daşary ýurtly (یابانچی), (Alber Kamus romanynyň Nätanyş daşary ýurtly ady bilen terjimesi) (Azerbaýjan)
* Ak gijeler (بياض غيجه‌لر), Fýodor Dostoýewskiý Kiril ýazuwy -yň arap ýazuwyna uýgunlaşmagy. 2017, Urmiýa, Buta neşirýat
* Hekaýalarymyz (بيزيم حكايه لر) (Hekaýalaryň antologiýasy, Azerbaýjan), Ahtar neşirýaty, 2023
* ýykylmagy (چؤکوش Çöküş) Albert Kamusyň romanynyň terjimesi

## Daşarky çykgytlar
Mikrogrin

**Mik­rog­rin**—bu dür­li hi­li iýil­ýän gök önüm­le­riň ýaşa­jyk bal­da­gy. Olaryň bo­ýy tak­my­nan 5—15 santimet­re ýet­ýär. Bu ösüm­lik­le­riň dü­zü­min­de köp muk­dar­da ýo­kum­ly mad­da­lar, wi­ta­min­ler, mine­ral­lar, kal­siý, ka­liý, fos­for, mag­niý, ýod, ösümlik be­lo­gy, hlo­ro­fil, an­tiok­si­dant­lar şeý­le hem efir ýag­la­ry sak­lan­ýar.

Mik­rog­ri­ni­ 1980-nji­ ýyl­la­ryň­ ba­şyn­da ­San-Fransisko­da­ gym­mat­ba­ha­ly na­har­ha­na­la­ryň aşpez­le­ri ­hö­dür­le­ýän­ na­har­la­ry­nyň­ sa­na­wy­na­ goşup­ baş­lapdyr­lar. ­1990-njy ­ýyl­la­ryň ­or­ta­la­ryn­da ol­ Gü­nor­ta ­Ka­li­for­ni­ýa ­hem ­ýaý­rap­dyr.­

Hä­zir­ki­ wagt­da­ mik­rog­rin ­taý­ýar­la­nyl­ýan ösümlikle­riň­ sa­na­wy­ bar­ha­ art­ýar. Mik­rog­rin hökmün­de­ ada­ty­ gök­ önüm­le­riň­ we ­dä­ne­li­ ösüm­lik­le­riň:­ sa­rymsak,­ so­gan,­ ar­pa­ba­dy­ýan, ­şi­wit, ysma­nak,­ re­dis­ka,­ şu­gun­dyr,­ kä­şir, ­ke­le­miň äh­li gör­nüş­le­ri,­ reý­han,­ no­hut,­ gü­ne­ba­kar,­ greç­ka, bugdaý,­ ar­pa,­ mäş,­ mekge­jö­wen­ ýa­ly­ gör­nüş­le­ri ös­dü­ri­lip­ ýe­tiş­di­ril­ýär.­ Alym­la­ryň ­ge­çi­ren ­yl­my-tej­ri­be­le­ri­ne ­gö­rä,­ mik­rog­rin­ler­de­ wi­ta­min­ler ­we beýle­ki­ peý­da­ly­ mik­roe­lement­ler­ uly­ gör­nüş­li ösüm­lik­ler­den­ 5­ es­se­ ýo­ka­ry ­diý­lip­ ha­sap­la­nyl­ýar.

Ter­si­ne, kar­toş­ka, pa­mi­dor, ba­dam­jan, burç şeý­le hem kä­di, gar­pyz, hy­ýar, ga­wun ýa­ly gök we bak­ja ekin­le­ri­ni hem-de mi­we­li agaç­la­ry mikrog­rin hök­mün­de ös­dü­rip ýe­tiş­dir­mek mas­la­hat be­ril­me­ýär. Olar­da iý­mit siň­di­riş we nerw ul­gam­la­ryn­da ýa­ra­maz ala­mat­la­ry dö­re­dip bil­jek so­la­nin, tro­pan we beý­le­ki zä­her­li mad­da­la­ryň bar­dy­gy yl­my-bar­lag­la­ryň ne­ti­je­sinde anyk­la­nyl­dy.
Ösüm­lik­le­riň­ dü­zü­min­de­ köp­ muk­dar­da­ peý­da­ly wi­ta­min­ler,­ mad­da­lar­ we mak­ro­ we ­mik­roe­le­ment­le­ri­ sak­lan­ýar,­ olar­ 1—3­ hep­de ­ara­ly­gyn­da ýetiş­ýär.­ Ol ­köp ­ýer ­ta­lap­ et­me­ýär. ­Şo­nuň­ üçin olary ­ýy­lyň ­äh­li­ pas­lyn­da­ ös­dü­rip ­ýetiş­dir­mek müm­kin.­ 10­ gram­ mik­rog­rin­ 100­ gram ­ter­ önü­miň ­or­nu­ny­ tut­ýar.­

Ösüm­lik­le­riň ­hem­me­si ­bir­ wagt­da,­ bel­li ­bir­ şert­de ös­dü­ri­lip ­ýe­tiş­di­ril­me­ýär,­ my­sal ­üçin ­bir ­ösüm­lik ­6 gü­nüň­ do­wa­myn­da­ ösüp­ ýe­tiş­ýän­ bol­sa, ­beý­le­ki­si 7—14­ gü­nüň ­do­wa­myn­da­ ösüp ­ýe­tiş­ýär, ­ýa­ramly lyk­ möh­le­ti­ 10—14­ gü­ne çen­li­ do­wam­ ed­ýär.­

Mik­rog­rin­ler ­iş­dä a­çar­la­ra,­ na­har­la­ra ­be­zeg hökmün­de,­ et ­we­ ba­lyk,­ şeý­le hem ­iç­gi­ önüm­le­rin de ­ula­nyl­ýar.­ Gü­nüň ­do­wa­myn­da ­adam­ wi­ta­min­le­riň­ ýetmez­çi­li­gi­ni ­dol­dur­mak­ üçin ­30—50­ gram­mik­rog­ri­ni­ ka­bul­ et­me­li.­
Roždestwo

**Roždestwo** ( latyn *nativitasyndan*, "dogluş") Pasha we Pentikost baýramlary bilen birlikde hristiançylygyň iň möhüm baýramçylyklaryndan biridir. Isa Mesihiň Beýtullahamda dünýä inmegini ýada salýan bu dabara 25-nji dekabrda katolik buthanasynda, Anglikan buthanasynda, käbir protestant jemgyýetlerinde we prawoslaw kilisesleriniň köpüsinde bellenilýär.

Beýleki tarapdan, 6-njy ýanwarda ýa-da 7-nji ýanwarda rus prawoslaw kilisesi ýa-da Iýerusalim prawoslaw kilisesi (6-njy ýanwar) ýa-da Ukrainanyň prawoslaw kilisesi (7-nji ýanwar) ýaly beýleki prawoslaw kiliseslerinde bellenilýär. Gregorian diýlip atlandyrylýan senenama geçmek üçin Julian senenamasyna girizildi, onuň reformaçysy Rim papasy Gregori XIII .  25-nji dekabr dünýädäki millionlarça adam tarapyndan, şeýle hem hristian dälleriň köpüsi tarapyndan bellenilýän köp ýurtda baýramçylykdyr. 

Roždestwo, Rebbiň çokundyrylmagy bilen gutarýan Roždestwo wagty diýilýän liturgiki wagt başlaýar. Söz bilen aýdylanda, Roždestwo bilen başlap, Rebbiň Epipany bilen tamamlanýan döwür *Pasha* diýilýär.  

Roždestwo baýramynyň 25-nji dekabrda nädip bellenilendigi barada birnäçe teoriýa bar, käbir anyk maglumatlara görä Isanyň haýsy senede doguljakdygy belli.
Hankendi

**Hankendi** () — Azarbeýjanda respublikan tabynlygyndaky şäher. 1991-nji ýyldan 2023-nji ýyla çenli tanalmaýan Nagorno-Garabag respublikasy tarapyndan dolandyryldy we paýtagtydy. 2023-nji ýylyň sentýabr aýynda söweş we ýaraşyk şertnamasy baglaşylandan soň, şäher Azerbaýjanyň gözegçiliginde boldy.

Ol Garabag dag gerşiniň gündogar eňňidiniň eteginde, Karkarçaý derýasynyň çep kenarynda ýerleşýär. Şäheriň meýdany 29,12 km², 2020-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli ilat 58,3 müň adamdy. Azerbaýjanyň ykdysady bölünişigine görä, 1991-nji ýyldan bäri şäher 2021-nji ýylyň 7-nji iýulynda Garabag ykdysady sebiti diýlip atlandyrylan Karaokarky Garabag ykdysady sebitiniň bir bölegi bolup durýar.
## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Virtual Qarabağ İKTM-də Xankəndi
* xankendi.az archive.org
* Stepanakert Municipality (hy) 
* 360 Panoramic view of the City Center (en) 
* Artsakh tourism Office (en) 
* Stepanakert on Lonely Planet (en)
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Laçin

**Laçin**  () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Azerbaýjanyň Laçin sebitiniň dolandyryş merkezi bolan. Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwdan awtoulag ýolunyň uzynlygy 450 km, Hankendi bekedine barýan demir ýoluň uzynlygy 60 km. Demirgazykdan Kelbadjar, gündogardan Hojaly, Şuşa we Hojavend, günortadan Gubadlin etraplary we günbatardan Ermenistan Respublikasy bilen serhetleşýär. Dünýädäki iň gadymy agaç demir agajydyr, bu ýerde köp sanly derman ösümlikleri ösýär, kobalt, uran, simap, altyn, demir, mermeriň dürli reňkli gatlaklary we magdanlary, şeýle hem köp sanly mineral suw çeşmeleri bar.

2023-nji ýylyň iýulynda Prezident Ylham Alyýew 26-njy awgusty Laçin şäheriniň güni hökmünde kesgitledi we ony her ýyl dabaraly bellemek kararyna geldi.
## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Rusiya MN: Laçın SES-in fəaliyyəti bərpa olunub
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
GOST

Döwletara standart (GOST), garaşsyz döwletleriň arkalaşygynyň standartlaşdyrylmagy, metrologiýasy we sertifikaty boýunça döwletara geňeş tarapyndan kabul edilen sebit standartydyr [ 1] . Asewraziýa Ykdysady Bileleşiginiň çäginde , şeýle hem GDA-nyň çäginde meýletinlik ýörelgesine laýyklykda döwletara standartlar ulanylýar [2] .

Kategoriýa:Rusiýa
Agdam

**Agdam** () — Agdam sebitiniň dolandyryş merkezi bolan Azarbeýjanda bir şäher. Garabag söweşinde, 1993-nji ýylyň 23-nji iýulynda şäher ermeni ýaragly güýçleri tarapyndan basylyp alyndy. 2020-nji ýylyň 20-nji noýabrynda Ikinji Garabag söweşini bes eden şertnamanyň şertlerine laýyklykda Azerbaýjanyň Agdam we Agdam sebitine bolan gözegçiligi dikeldildi.

Şaýatlaryň sözlerine görä, ermeni basyp alan ýyllarynda şäher haraba öwrülipdir.

2023-nji ýylyň iýulynda Prezident Ylham Alyýew 20-nji noýabrda Agdam şäheriniň güni hökmünde bellendi we ony her ýyl dabaraly bellemek kararyna geldi.

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Артемий Лебедев. КавКазЭтноэксп. 2010 год. — Агдам: фото, видео
* Агдам: город-призрак. Фоторепортаж 
* Генеральный план г. Агдам Государственный комитет по градостроительству и архитектуре АР Официальный сайт 
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kuba (şäher)

**Kuba** () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Haçmas demir ýol menzilinden 28 km. Uly Kawkazyň demirgazyk-gündogar dag eteklerinde. Uly ýollaryň çatrygy. Ilaty 21,500-den gowrak (1990-njy ýyllaryň ortalary). Miwe we gök önüm konserwasy we beýlekiler bar. Haly dokamak ösdi. Uly bagbançylyk etrabynyň merkezi. Historyerli taryhy muzeý, Azerbaýjan sungat uniwersitetiniň bir bölümi, drama teatry bar. K. XV asyrda esaslandyryldy. K. XVIII asyryň ikinji ýarymynda Kuba hanlygynyň paýtagtydy.
## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* 
* 
* 
* 
* 
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Şeki

**Şeki** () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Uly Kawkazyň günorta eteginde, Yevewlak demir ýol çatrygyndan 77 km demirgazykda ýerleşýär. 1968-nji ýylyň 15-nji martyna çenli Nuha. Azerbaýjan halkynyň taryhynda we medeniýetinde aýratyn orny eýeleýän Şeki-Zagatala sebitiniň merkezi şäheri.

Şäheriň köne bölegi we Şeki hanlaryň köşgi UNESKO-nyň Bütindünýä miras sanawyna Bütindünýä miras komitetiniň 43-nji mejlisinde (2019-njy ýylda) goşuldy.

Şeki şäheri Azerbaýjan Respublikasynyň demirgazyk-günbatarynda, Kiş derýasynyň çep kenarynda, deňiz derejesinden 700 metr beýiklikde, paýtagt Bakuwdan 370 km uzaklykda, Beýik Kawkaz dag gerşiniň günorta eteginde, merkezi sebitlerden uzakda - izolirlenen ýerde ýerleşýär. Şäheri gurşap alýan tebigat, tokaý bilen örtülen daglar adamlary gözelligi bilen haýran galdyrýar. Şeki şäheriniň geň gurluşy bar. Gündogardan Günbatara akýan Gurjanaçaý derýasy şäheri iki bölege, has beýik Günorta we jülgede ýerleşýän Demirgazyk iki bölege bölýär.
## Galereýa

File:Shaki UpperCaravanserai 004 3909.jpg|
File:House of Farhadbayovs in Shaki.JPG|
File:Shaki MFAkhundzadeh185 004 4152.jpg|
File:Sheki OldBrigge 004 4118.jpg|
File:Kiş çayının payız vaxtı görünüşü.jpg|
File:Street in "Yukhari-Bash" Historic-Architectural Reserve in Shaki.JPG|
File:Şəki xan sarayı common.jpg|
File:House of Shakikhanovs.JPG|
File:Şəkidə Mirzə Fətəli Axundov bağı.jpg|
File:Shaki OmarEfendiMosque 004 4406.jpg|
File:Shaki MinaretGileyli Mosque 004 3836.jpg|
File:7F375131-B77E-41DB-98CA-375baku.jpg|
File:Shaki RoundTemple 004 3622.jpg|
File:Shaki KhanPalaceGarden 004 3710.jpg|
File:Halva Small.JPG|


## Salgylanmalar

## Edebiýat
* Велиханова Н.М. Арабский халифат и Азербайджан (по сообщениям ибн Хордадбеха и других представителей арабской географической литературы). Баку, 1994, 93 с.
* Город Нуха. Дом Шекихановых // Азербайджан (Исторические и достопримечательные места) / Под общей редакцией М. А. Казиева. — Б.: Издательство АН Азербайджанской ССР, 1960.
* Саламзаде А. В., Авалов Э. В. и Салаев Р. Д. Проблемы сохранения и реконструкции исторических городов Азербайджана / Под ред М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1979. — 138 с.
* Саламзаде А. Р., Исмаилов А. И., Мамед-заде К. М. Шеки. Историко-архитектурный очерк / Под ред. М. А. Усейнова. — Б.: Элм, 1988. — 237 с.

## Daşarky baglanyşyklar

* История Шеки 
* Təhsil 
* Şəkidə VII İpək Yolu Beynəlxalq Musiqi Festivalı start götürür
* Səda — Şəki "İpək yolu" 7 ci beynəlxalq musiqi festivalı
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Buzlusina dagy

300px|thumb
**Buzlusina dagy** (Az- Buzlusinə dağı Pa - بوزلوسینه داغی), Zagrs daglarynyň biri hökmünde Urmiýanyň 54 km günorta-günbataryndaky Mergawar şäherçesinde 3480 m belentlikde ýerleşýär. Iki uly derýanyň çeşmesi hökmünde Gadar we Dizac dagyň depesinde elmydama gar we buz bolýar, şonuň üçin ýylyň aýlary dagyň etegindäki ekinleri suw bilen üpjün edýär. Buzlusina Eýranyň, Türkiýeniň we Yragyň serhedinde-de ýerleşýär.

## dagyň ady
Buzlusine ýa-da Buzsine dagy Azerbaýjan diline bir at. Buzlusina iki sözden ybarat, Buzlu + döş (beýik düzlüklere azerbaýjan türk dilinde döş diýilýär). Çeşmelere görä, tebigy buzluklar bu dagyň ortasynda ýerleşýär, şonuň üçin bu ady bu daga berdiler.

## Beýikligi
Boýy 3480 m bolan Buzlusine dagy, Günbatar Azerbaýjanyň iň beýik daglaryndan biri hasaplanýar.

## Geologiki we geografiki aýratynlyklar
Buzlusina dagy, Urmiýa sebitiniň Silwana şäherçesinde ýerleşýän Dalamprdag dagyna we Uşnawiýa şäheriniň günortasynda ýerleşýän Saridag dagyna ýakyn we bu iki dagyň arasynda ýerleşýär.
## Daşarky çykgytlar
Urmiýa

thumb|300px|Urmiýa
**Urmiýa** ()- populationerli ilatyň arasynda **Urmu** — Eýranyň Günbatar Azerbaýjan welaýatynyň dolandyryş merkezi we iň uly şäheri we esasy medeni we dini merkez bolan Azerbaýjanyň iň gadymy we iň uly şäherlerinden biri bolan Urmia okrugy. Urmiýa şäheri, Urmiýa kölüniň 18 km günbatarynda, deňiz derejesinden 1330 metr (4360 fut) belentlikde ýerleşýär. Urmiýa köli dünýäniň iň duzly köllerinden biridir we şäheriň gündogar serhedine uzap gidýär. Welaýatyň daglary ony Türkiýeden we Yrakdan aýyrýar. Urmiýada howa gyşda sowuk, tomusda ýumşak we salkyn.

## Urmiýa sözüniň gelip çykyşy
Urmiýa adynyň gelip çykyşy barada dürli pikirler bar. Taryhçy we eýranolog Riçard Nelson Friniň pikiriçe, Urmiýa ady Urartu sözi bilen baglanyşykly. [8] Başga bir taryhçy, indolog Tomas Burowyň pikiriçe, Urmiýa hindi-eýran dillerinde urmi-tolkun ýa-da urmýa "tolkun" diýmekdir. Asserli Assiriýa dilinde mia sözi "suw" sözüne deňdir. Urmiýanyň gysgaça "Suw şäheri" diýmegi aňladýar. 1921-nji ýylda şäheriň ady Urmiýa bilen birlikde Urumiýa ýa-da Urmi ady bilen tanalýardy. Pahlawi neberesiniň höküm süren döwründe şäher Reza Şah Pahlawiniň hormatyna "Rezaiyeh" diýlip atlandyryldy.

## Daşarky çykgytlar
Günbatar Azerbaýjan Welaýaty

thumb|300px|Günbatar Azerbaýjan Welaýaty
**Günbatar Azerbaýjan Welaýaty** (Pa: استان آذربایجان غربی - Az: Qərbi Azərbaycan ostanı/غربی آذربایجان اوستانی), Eýranda, Günorta Azerbaýjan sebitinde. Merkez Urmiýa şäheridir.

## Geografiýa
Uly düzlükler we beýik daglar Ostanynyň rahatlygyny emele getirýär. Demirgazykda Araz derýasy we birnäçe dag derýalary esasy suw çeşmesidir. Urmiýa köli gündogarda ýerleşýär. Urmiýada ortaça temperatura 10,8 °, Hoýda 9,4 °, Mahabadda 11,6 ° C. Iýul aýynda iň ýokary temperatura 34 ° C, ýanwar aýynda iň pes temperatura -16 ° C.

## Ilaty
2011-nji ýylyň 24-nji oktýabryndan 13-nji noýabry aralygyndaky ilat ýazuwyna görä, Günbatar Azerbaýjan welaýatynda 3,080,576 adam ýaşaýar.

## Daşarky çykgytlar
Titan (Saturnyň aýy)

thumb|Titan (Saturnyň aýy)
Saturnyň iň uly aýy bolan “**Titan**”, daşarky gün sistemasynda kolonizasiýa dalaşgärlerinden biridir. Sputnikiň kolonizasiýasyna gyzyklanmagyň sebäpleriniň biri, häzirki wagtda ýer tehnologiýasynyň köpüsiniň işleýän üstünde uglewodorodlaryň bolmagydyr. “Titan” -yň kolonizasiýasy suwuk organiki birleşmeleriň we hatda kislorod däl ýaşaýşyň mümkinçiligini hem göz öňünde tutmalydyr. NASA-nyň “Daşarky planetanyň baýdak” maksatnamasy üçin häzirki meýilnamalar, “Titan”, Enceladus bilen bilelikde, gözleg missiýasy üçin (takmynan 2020-nji ýyllaryň ortalarynda), soňra bolsa adam ekipa .ynyň uçuşynyň bolup biljekdigini tassyklaýar.

## Salgylanmalar
Şirwan (şäher)

**Şirwan** () — Azerbaýjan Respublikasyndaky şäher. Şäher Azerbaýjanyň günorta-gündogarynda, Kura-Araks düzlüginiň Şirwan düzlüginde, derýanyň çep kenaryndaky Langabiz dag gerşiniň golaýynda ýerleşýär. Bakunyň 134 km günorta-günbatarynda. Sollar we demir ýollar respublikanyň günorta, günorta-günbatar we demirgazyk sebitlerini birleşdirýän Şirwandan geçýär. Esasy Şirwan kollektory şäherden geçýär. Adjikabul köli şäheriň demirgazyk çetinde ýerleşýär.

Şirwanyň howa şertleri ýarym çöl howasyna laýyk gelýär. Tomusda temperatura +44 ° C-e ýetýär, bu köplenç guraklyga sebäp bolýar. Gyşlar ýumşak, temperatura seýrek -6 ° C-den aşak düşýär.

2021-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Şirwanyň ilaty 87,946 adama ýetdi.
## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Официальный сайт 
* Али-Байрамлы — статья из Большой советской энциклопедии
* http://www.azregionaldevelopment.az/cities/354-399li-bayraml305.html  
* http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-23.htm  
* Şirvan şəhəri poçt indeksləri — Poçt indekslərin axtarış sistemi — Azərbaycan  
Kategoriýa:Azerbaýjanda şäherler
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Körmolla

**Körmolla Suhanberdiniň-** ýaşlygy (1876-1934) Daşaguz sebitlerinde geçýär. Onuň kakasy Öwezberdi aga garyp bolup, gün-güzeranyny dolandyryp bilmänsoň, oňat durmuş gözläp, ilki Mara, soň Sakarçägä göçüp barýar. Ol ömrüni daýhançylyk bilen geçirýär.

**Körmolla -** 23 ýaşynda iki görejinden mehrum bolýar. Şondan soň halk arsynda oňa Körmolla lakamyny dakýarlar. 25 ýaşlarynda şygyr düzmäge başlan Körmolla öwgüli odalary, ýiti duzly satirik häsiýetli goşgulary bilen tapawutlanýar. 

***Körmollanyň döredijiliginiň öwrenilişi***

Körmollanyň eserleri sözüň doly manysynda soýuz döwründe öwrenilmäge başlandy. Körmollanyň ömri we döredijiligi baradaky gymmatly maglumatlary biz käbir okuw kitaplarynda, A. Kekilow, G. Gurbansähedow, A. Gowşudow, K. Salyhow we başgalar tarapyndan ýazylan makalalarda hem duş gelýäris.

Körmolla **«Guýruk gitdi, gördünmi?»,** **«Gahar donna giren Gulhan soltanyz»** diýen ýaly şygyrlarynda:

             Arçyn bolmaz Han çokgadan, Çepbeden,            

                              Hudaýym saklasyn bu bihepbeden,

               

                              Hatjyguly nepýag döküp otlalyň,

                              Bile otlap, onsoň senem ýatlalyň-

- diýmek bilen, biri-birine ters bolan, halkyň ganyny sorup gelen, arçynlary ýüz görmezden paş edýär, şu hili peýdasyz perişdelerden bütinleý dynmaklygyň tarapyny çalýar. 

Körmolla Suhanberdi 1934-nji ýylda aradan çykýar.
TTG (futzal kluby)

**TTG** Daşkent şäheriniň futzal kluby. 2021-nji ýylda "Dokma tehnologiýalary topary" dokma kompaniýasy tarapyndan döredildi. Özbegistanyň Professional Futbol Ligasy tarapyndan şu ýylyň 24-nji oktýabrynda hasaba alyndy. Maliýe kynçylyklary sebäpli 2022-2023 Özbegistanyň Futbol kubogyna gatnaşyp bilmedi.

## Salgylanmalar
Riga

**Riga** (), Latwiýanyň paýtagty we aýratyn administratiw bölek.

Esaslandyrylan wagty - 1201-nji ýyl.

Meýdany 304 km², ilaty 0.6 mln adamdan gowrak. Şäher 6 etrapdan ybarat.

## Çeşme


## Sepler

Kategoriýa:Latwiýa
Kategoriýa:Ýewropa döwletleriniň paýtagtlary
Fidokor (futzal kluby)

**“Fidokor futsal” kluby** Fergana sebitiniň Uçkoprik etrabynyň futzal kluby. 2020-nji ýylda döredildi. 2021-nji ýylda tamamlandy.

## Salgylanmalar
Latyş dili

**Latyş dili** – Latwiýa döwletleriniň resmi dili. 

## Latyş elipbiýi

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Latwiýa
Kategoriýa:Diller
FK Transinvest

**FK Transinvest** häzirki wagtda Litwaň Ýokary Ligasynda bäsleşige dowam edýär. 1 gezek Litwanyň kubogunyň eýesi.

## Üstünlükleri
* **[[A lyga]]** (Ýokary Liga) (**0**)
** Yeňiji:
* **[[Litwanyň Kubogy]]** (**1**)
** Yeňiji: 2023
** Finalist: 
* **[[Litwanyň Super Kubogy]]** (**0**)
** Yeňiji: 
** Finalist: 

## Möwsümler (2022. – ...)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Transinvest (lt)
* alyga.lt (lt)
* Globalsportsarchive

Transinvest
Hanlyk

**Hanlyk** ýa da **hakanlyk** (beýik hanlyk) mogol we türk ýurtlarynda han tarapyndan dolandyrylýan sebit.

## Taryhy hanlyklar
* Çagataý hanlygy (1227-1370)
* Ilhanlyk (1256-1353)
* Altyn Orda hanlygy (1226-1502)
* Şeýbany hanlygy (1500-1598)
* Krym hanlygy
* Buhara hanlygy
* Hywa hanlygy

Kategoriýa:Taryh
Futbol boýunça dünýä çempionaty-2022

Bu, baglanyşyky futbolyň dolandyryş guramasy FIFA tarapyndan gurnala Dünýä çempionatynyň 22-nji gezek.

## Toparlaýyn tapgyr
;Topar A:

;Topar B:

;Topar C:

;Topar D:

;Topar E:

;Topar F:

;Topar G:

;Topar H:

## Nokaut tapgyry
### 16-njy tapgyr

### Çärýek tapgyr

### Ýarym final

### Jemleýji

## HEM
*Futbolda altyn top
*Futbolda altyn aýakgap
*Futbol boýunça klub dünýä çempionaty-2025
Kategoriýa:FIFA Dünýä Kubogy turnirleri
Futbol boýunça dünýä çempionaty-2018

## HEM
*Futbol
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty
*UEFA
Kategoriýa:FIFA Dünýä Kubogy turnirleri
Habi Alonso

Xabi Alonso Olano,  gysgaça Xabi Alonso (1981-nji ýylyň 25-nji noýabrynda doglan,) ady bilen tanalýan Ispaniýaly futbolçy, ýarymgoragçy we Tälimçi.  Üç dünýä çempionatyna (2006, 2010, 2014) we üç Ýewropa çempionatyna (2004, 2008, 2012) gatnaşdy.

Klub derejesinde Alonso Çempionlar ligasyny (2004/05, 2013/14), UEFA Super kubogyny (2005, 2014), FA kubogyny (2005/06), FA Super kubogyny (2006), Ispaniýanyň kubogyny (2010/11, 2013/14) Ispaniýa çempionatynda (2011/12) we Ispaniýanyň Super kubogynda (2012) ýeňiji boldy.