open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oktawian Awgust

thumbnail|right|Awgust
**Oktawian Awgust** (b.e. öň 63 - b.e. 14) - Rim imperatory (b.e. öň 27-b.e. 14), diktator Ý. Sezaryň ýegeni. Ol b.e. öň 44 ýylyna çenli Gaý Oktawiý, 44 ýyldan Gaý Ýuliý Sezar Oktawian, 27 ýyldan imperator Gaý Ýuliý Sezar Oktawian Awgust adyny dakynypdyr. B.e. öň 44 ýylda Sezar ölenden soň, Sezaryň weteranlaryna we soldatlaryna daýanyp, ýeke-täk häkimiýet ugrunda göreşe başlapdyr. Respublika senatorçylar partiýasynyň serdarlary Brutuň we Kassiniň garşysyna göreşmek üçin, Antoniý we Lepid bilen II Triumwiraty döredipdir. B.e. öň 42 ýylda Brut bilen Kassini derbi-dagyn edenden soň, Awgust öz esasy duşmany Antoniniň garşysyna çykyş edipdir. Ol Antoniden üstün çykypdyr we Rim döwletiniň ýeke-täk hökümdary bolupdyr. Senat oňa Awgust (mukaddes, beýik) diýen hormatly at beripdir. Awgust Senata täze düzgün girizipdir. Ençeme sapar konsullyga, beýik žreslige saýlanypdyr, ömürlik halk tribuny edilipdir, ähli häkimiýet Awgustyň elinde jemlenipdir, Senat we halk ýygnagy onuň erkini ýerine ýetiripdir. Awgustyň girizen düzgüni boýunça respublika edaralary monarhiýa bilen çalşyrylypdyr. Bu syýasy gurluş Prinsipat (harby diktatura) diýlip atlandyrylypdyr. Awgust Rim imperiýasyna Demirgazyk-Günbatar Ispaniýany, Dunaý boýundaky welaýatlary we başgalary birikdiripdir. Awgustyň höküm süren döwründe Rimiň edebiýaty we sungaty gülläp ösüpdir.

Kategoriýa:Baştutanlar
Kategoriýa:Rim imperiýasy
Han dinastiýasy

thumb|250px|Han eýýamyna degişli bürünç heýkeljik.

**Han dinastiýasy** (; b.e. öň 206-220) — hytaý dinastiýasy we Hytaýyň taryhynyň Üç patyşalygyň öňýanyndaky we Sin dinastiýasyndan soňky döwri. Hytaýlylaryň esasy etniki topary şol dinastiýanyň ady boýunça *han* diýlip atlandyrylypdyr.

*
Gupta imperiýasy

[385px|thumb|Gupta imperiýasy [5-nji asyryň ahyrynda]]

**Gupta imperiýasy** (, gupta, ) — Gupta dinastiýasy häkimiýeti astynda Hindistanda bir döwlet, ol takmynan 320-550ýý. aralygynda bar bolupdyr.

Kategoriýa:Imperiýalar
Kategoriýa:Gadymy Hindistan
Kategoriýa:Hindi dinastiýalary
Kategoriýa:Taryh
Iwrit dili

**Iwrit dili ya-da ybrani** (, *iwrit*) iwrit dili häzirki Ysraýylyň resmi we Iwrit dil 9 milliondan gowrak gürleýjisi bolan Ysraýylyň sami we ene dillerinden biridir.Taryhy taýdan Ysraýyl ogullarynyň we olaryň çagalarynyň dili hökmünde kabul edildi.

Hebrewewreý ýazuwynyň ilkinji mysallary beöň X asyra degişlidir.

## Iwrit elipbiýi
Hebrewewreý elipbiýi 22 harpdan ybarat. Aşakdaky sesler ýewreýçe:

א -- ב – ב -- ג –  ד – ה – ו –  ז –  ח –  ט –  י –  כ – כ -- ך -- ל –  מ –  ם --  נ –  ן -- ס – ע –  פ --  פ --  ף -- צ –  ץ --  ק –  ר – ש – ש -- ת
Kategoriýa:Ysraýyl
B.e.öň 8

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:B.e.öň 8
B.e.öň 27

## Wakalar
### Sebitler boýunça

### Tema boýunça

## Dünýä inenler
*

## Aradan çykanlar
* Mark Terensi Waro - Gadymy Rim ýazyjysy.

Kategoriýa:B.e.öň 27
Abbasidler

200px|thumb|Halifatyň iň kuwwatly döwründe Abbasidleriň golastyndaky territoriýalar

**Abbasidler** (, *Abbāsīyūn*) — arap halyflarynyň ikinji dinastiýasy (750—1258) (Omeýýatlardan soň), ol Muhammet pygamberiň agasy Abbas ibn Abdyl-Muttalypdan gelip çykýar. Olar Al-Andalusdan başga ähli ýerde Omeýýatlary tagtdan agdarypdyrlar. 762-nji ýylda halyfatyň paýtagtyny Bagdada geçiripdirler. 836-892 ýyllar aralygynda Samarra şäheri paýtagt bolupdyr.

Kategoriýa:Abbasidler
Kategoriýa:Yslam hökümdarlarynyň dinastiýalary
Kategoriýa:Eýranyň taryhy
Kategoriýa:Müsüriň taryhy
Kategoriýa:Saud Arabystanynyň taryhy
Kategoriýa:Yragyň taryhy
Kategoriýa:Siriýanyň taryhy
Kategoriýa:Orta asyrlar Aziýasynyň dinastiýalary
Kategoriýa:Geçmişdäki ýewropa ýurtlary
Wizantiýa imperiýasy

thumb|350px|Gündogar Rim imperiýasy, b.e.öň 480

**Wizantiýa imperiýasy**, **Bizantiýa imperiýasy**, **Bizantiýa** (, "Rimlileriň imperiýasy"); 4-nji asyr (?) —1453) — günbatar taryh ylmynda **Gündogar Rim imperiýasynyň** ady. "Bizantiýa imperiýasy" diýen at Wizantiý şäheriniň adyndan döräpdir. 
Bizantiýanyň paýtagty onuň tutuş taryhy boýunça Konstantinopol bolupdyr, ol şäher orta syrlar dünýäsiniň iň iri şäherleriniň biri eken.

Bizantiýa
Kategoriýa:Ýewropanyň taryhy
Kategoriýa:Ýakyn Gündogaryň taryhy
Kategoriýa:Taryhy döwletler
Haçly ýörişler

thumb|Birinji haçly ýörişden bir pursat

**Haçly ýörişler** — günbatar ýewropaly rysarlaryň "kapyrlara" — musulmanlara, butparazlara, prawoslaw döwletlere we dürli ýeretik hereketlere garşy gönükdirilen harby ýörüşleriniň tapgyry. Ilkinji haçly ýörişleriň maksady Palestinany, birinji nobatda bolsa Hezreti Isanyň guburynyň ýerleşýän Iýerusalim şäherini Seljuklardan azat etmeklik bolupdyr. Emma welin soňraky haçly ýörişler Pribaltikanyň butparazlaryny hristian dinine salmak, Ýewropadaky ýeretik hereketleri basyp ýatyrmak ýa-da papalaryň syýasy tabşyryklaryny amala aşyrmak üçin hem guralypdyr.

Kategoriýa:Haçly ýörişler
Mukaddes Rim imperiýasy

thumb|200px|Mukaddes Rim imperiýasynyň baýdagy 15-18-nji asyrlarda
**German halklarynyň Mukaddes Rim imperiýasy** (, ) — 962-nji ýyldan 1806-njy ýyla çenli höküm süren we Merkezi Ýewropanyň territoriýalaryny özünde jemlän döwlet. Iň gülläp ösen döwründe imperiýanyň düzümine onuň özeni hökmünde Germaniýa, şeýle hem demirgazyk we orta Italiýa, Şweýsariýa, Burgund korollygy, Niderlandlar, Belgiýa, Çehiýa, Sileziýa, Elzas we Lotaringiýa giripdir. Ol resmi taýdan üç sany korollykdan: Germaniýadan, Italiýadan we Burgundiýadan emele gelipdir.

Kategoriýa:Mukaddes Rim imperiýasy
Kategoriýa:Geçmişdäki ýewropa ýurtlary
Astekler

[thumb|220px|right| [Güneş daşy]]

**Astekler** (özl. atl. *mēxihcah* []) — Merkezi Meksikada indeý halkyýeti. Sanlary 1,5 mln. gowrak. Astekleriň siwilizasiýasy (14—15-nji asyrlar) baý mifologiýa we medeni mirasa eýe bolupdyr. Astekleriň imperiýasynyň paýtagty Tenoçtitlan şäheri eken, ol şäher häzirki wagtda Mehiko şäheriniň ýerleşýän ýeri bolan Teskoko (Teşkoko) () kölüniň ýakasynda ýerleşipdir.

Kategoriýa:Astekler
Kategoriýa:Merkezi Amerikanyň indeýleri
Kategoriýa:Siwilizasiýalar
Aň-bilim eýýamy

[thumb|200px|[Didro bilen d'Alamberiň fransuz ensiklopediýasynyň titul sahypasy]]

**Aň-bilim eýýamy** (, ) — Ýewropanyň medeniýet taryhynyň esasy eýýamlarynyň biri, ol ylmyň, filosofiki we jemgyýetçilik pikirleriniň ösmegi bilen baglanyşyklydyr. Bu intellektual hereketiň esasynda rasionalizm we erkin pikirlilik ýatýar.

Kategoriýa:Täze döwür
Kategoriýa:Ýewropanyň taryhy
Kategoriýa:18-nji asyryň taryhy
Kategoriýa:Aň-bilim eýýamy
Ýüzýyllyk uruş

thumb|350px|Ýüzýyllyk urşuň barşy

**Ýüzýyllyk uruş** (, ) bir tarapda Angliýa bilen onuň soýuzdaşlarynyň, beýleki tarapda bolsa Fransiýa bilen onuň soýuzdaşlarynyň arasynda takmynan 1337-nji we 1453-nji ýyllar aralygynda dowam eden harby konfliktleriň tapgyrydyr.

Uruş arakesmeler bilen 116 ýyla çekipdir. Aslynda, ol şu konfliktleriň tapgyryndan ybarat bolupdyr: birinjisi (Edwardian urşy) 1337—1360 aralygynda bolup geçipdir, ikinjisi (Karoling urşy) — 1369—1389 ýyllar, üçünjisi (Lankaster urşy) — 1415—1429 ýyllar, dördünjisi — 1429—1453 ýyllar.

Fransiýa iňlisleri Giýenden gysyp çykarmak isleýär, iňlis koroly bolsa Giýeniň Fransiýa wassal garaşlylygynyň soňuna çykmak we [A[ngliýa]]nyň elden gideren oblastlaryny – Normandiýany, Anžuwy we başgalary yzyna gaýtaryp almak isleýär. Ýüzýyllyk uruş 1337-nji ýylyň maýynda başlanýar. Urşuň birinji döwründe (1337-1360) iňlisler yzly-yzyna ýeniş gazanyp, Fransiýanyň ep-esli bölegini basyp alýarlar. Ýurduň tozmagy, halkyň durmuşynyň agyrlaşmagy, ýurtda keselçiligiň, epidemiýalaryň ýaýramagy Fransuz hökümetini 1380-nji ýylda örän amatsyz şertlerde ýaraşyk baglaşmaga mejbur edýär. Fransuz koroly Karl V birnäçe reformalar geçirýär. Angliýanyň goly astyna geçen oblastlarda milli-azat edijilik göreşi tutaşýar. Fransuzlar XIV asyryň 70-nji ýyllarynda iňlisleri öz ýurtlaryndan bütinleý diýen ýaly kowup çykarýarlar, emma Fransiýanyň içindäki özara feodalçylyk çaknyşyklar uruşda gazanylan ýeňşi berkitmäge mümkinçilik bermeýär. XV asyryň başlarynda Angliýa täzeden urşa başlaýar we 1415-nji ýylda Demirgazyk Fransiýany (Pariž bilen bilelikde) basyp alýar. Iňlisler okkupirlän ýerlerinde ilatyň umumy gahar-gazabyny döredýär. Partizançylyk urşy başlanyp, bütin fransuz halky aýaga galýar. 1429-njy ýylda fransuz halkynyň gahryman gyzy Žanna d’Arkyň ýolbaşçylygynda iňlis feodallaryna güýçli zarbalar urulýar. Şondan soň bu urşuň Fransiýa üçin ýeňişli gutarjakdygy belli bolýar. Iňlisleriň Bordoda gürrüňsiz boýun egmekleri (1453-nji ýylyň 19-njy oktýabry) bilen Ýüzýyllyk uruş gutarýar. Urşuň netijesinde Giýeniň Fransiýa birikdirilmegi tamamlanýar. Iňlisler basyp alan ýerleriniň (1558-nji ýyla çenli Angliýanyň gol astynda galan Kale okrugyndan başgasy) hemmesini ýitirýär.

Kategoriýa:Taryh
*
Kategoriýa:14-nji asyryň uruşlary
Kategoriýa:15-nji asyryň uruşlary
Orta asyrlar

**Orta asyrlar** — Gadymyýetden soňraky we Täze döwrüň öňýanyndaky taryhy döwür.



Image:Europe_in_1328.png|1328-nji ýylda Ýewropa
Image:Europe in 1430.PNG|1430-njy ýyllarda Ýewropa
Image:Europe in 1470.png|1470-nji ýyllarda Ýewropa



Kategoriýa:Orta asyrlar
Mongol imperiýasy

thumb|right|Çingiz han we hytaý ilçileri. ''Jami at-tawarih'' golýazmasyndan bir miniatýura

**Mongol imperiýasy** (gad. mong. *Yeke Mongγol ulus* — *Beýik Mongol hökümdarlygy*, ) — 1206-njy ýylda Çingiz han tarapyndan esaslandyrylan döwlet, ol Dunaýdan başlap, Ýapon deňzine, Nowgoroddan Günorta-gündogar Aziýa çenli bolan territoriýalary özünde jemleýän, dünýä taryhynyň iň uly imperiýasy bolupdyr. Imperiýanyň tutýan meýdany 33 000 000 kwadrat kilometr bolupdyr.

Gülläp ösen döwründe onuň çäklerine Merkezi Aziýanyň, Günorta Sibiriň, Gündogar Ýewropanyň, Ýakyn Gündogaryň, Hytaýyň we Tibetiň ümmülmez giňişlikleri giripdir. 13-nji asyryň ikinji ýarymynda imperiýa çingizidleriň hökümdarlyk edýän uluslaryna bölünip başlapdyr. Beýik Mongol imperiýasynyň iň iri galyndylary Ýuan imperiýasy, Altyn Orda, Hulaguidler döwleti we Çagataý ulusy bolupdyr.

Döwletiň paýtagty ilkibaşda Karakorum bolupdyr; 1264-nji ýylda paýtagt Hanbalyk şäherine geçirilipdir.

14-nji asyryň ahyrky çärýeginde Mongol imperiýasy bar bolmagyny bes edipdir.

Kategoriýa:Mongol imperiýasy
Kategoriýa:Mongoliýanyň taryhy
Kategoriýa:Aziýanyň taryhy
Kategoriýa:Aziýanyň taryhy döwletleri
Kategoriýa:Geçmişdäki ýewropa ýurtlary
Min imperiýasy

**Beýik Min imperiýasy** () — Hytaýda mongol Ýuan dinastiýasyndan soň 1368-nji we 1644-nji ýyllar aralygynda höküm süren döwlet.

Min
*
Otuzýyllyk uruş

[300px|thumb|[Gustaw II Adolf|Gustaw II-niň Breýtenfeld söweşindäki ýeňşi (1631)]]

**Otuzýyllyk uruş** (1618-1648) — Şweýsariýa bilen Osmanly imperiýasyndan başga ähli ýewropa ýurtlarynyň dürli derejelerde gatnaşan ilkinji umumyýewropa harby konfliktleriniň biri. Uruş Germaniýanyň protestantlary bilen katolikleriniň arasynda dini çaknyşyk hökmünde başlapdyr, emma soňra ol Gabsburglaryň Ýewropadaky gegemoniýasyna garşy göreşe öwrülipdir.

Kategoriýa:Otuzýyllyk uruş
Kategoriýa:Awstriýanyň uruşlary
Kategoriýa:Fransiýanyň uruşlary
Kategoriýa:Şwesiýanyň uruşlary
Kategoriýa:Daniýanyň uruşlary
Kategoriýa:Ispaniýanyň uruşlary
Kategoriýa:Portugaliýanyň uruşlary
Kategoriýa:Dini uruşlar
Kategoriýa:Lýuterançylygyň taryhy
Wozroždeniýe

[thumb|"[Witruwian adam" Leonardo da Winçi]]

**Renessans** (, ) — Ýewropa medeniýetiniň taryhynda Orta asyrlar medeniýetiniň ornuna gelen we täze döwrüň medeniýetinden ozalky döwür. Bu döwrüň takmynan hronologik çäkleri 14-nji asyryň başlarynda 16-njy asyryň soňky çärýegine çenlidir.

Wozroždeniýe döwrüniň tapawutlandyryjy alamaty — medeniýetiň dünýewi häsiýeti we onuň antroposentrizmi (ýagny, ilkinji nobatda, adama we onuň hereketlerine bolan gyzyklanma). Ol döwürde antik medeniýete (we onuň "täzeden dikeldilmegine") bolan gyzyklanma agdyklyk edensoň, onuň ady şol esasynda gelip çykypdyr.

Kategoriýa:Ýewropanyň taryhy
Kategoriýa:Renessans döwri
Kategoriýa:Çeperçilik ugurlary
Wikingler

thumb|200px|Wiking heýkeli

**Wikingler** — irki orta asyrlar skandinaw deňiz syýahatçylary, olar 8—11 asyrlarda Winlanddan Biarmiýa çenli we Hazar deňzinden Demirgazyk Afrika çenli deňiz ýörişlerini geçiripdirler. Olaryň aglaba bölegi daniýaly, norweg we şwed asylly erkin daýhanlar bolupdyr.

*
Kategoriýa:Ýewropanyň taryhy
Tan (dinastiýa)

[thumb|right|[700-nji ýyllarda Tan]]

**Tan dinastiýasy** (18 iýun 618 — 4 iýun 907, , *Tançao*) — Li Ýuan tarapyndan esaslandyrylan hytaý imperatorlyk dinastiýasy. Onuň ogly imperator Li Şimin progressiw syýasat alyp barypdyr. Tan dinastiýasynyň döwri Hytaýda ýurduň iň kuwwatly ösen döwri hasap edilýär. Şonda Hytaý öz ösüşi bilen dünýäniň ähli ýurtlaryndan ozup geçipdir.

Tan
Tan
ABŞ-daky Raýatlyk urşy

[thumb|right|[Jefferson Dewis, Amerikanyň Konfederatiw Ştatlarynyň prezidenti.]]

**ABŞ-daky Raýatlyk urşy** (*Demirgazyk bilen Günortanyň urşy*; ) 1861-1865 — Demirgazygyň abolisionist ştatlary bilen Günortanyň 11 sany gul eýeçilikli ştatynyň arasynda bolup geçen uruş. ABŞ-nyň şol wagtky prezidenti Awraam Linkoln bu uruşda demirgazyk ştatlaryň goşunyna baştutanlyk etmek bilen, ýurtda gul eýeçiligini ýatyrmagy başardy.

Kategoriýa:ABŞ-daky Raýatlyk urşy
Kategoriýa:Taryh
Aparteid

**Aparteid**, **apartheýd** ( — "agzalalayk, aýrybaşgalyk", ýagny aýry ýaşamak, işlemek we ş.m.), Günorta Afrika Respublikasynda 1948-1994-njy ýyllar aralagynda ýöredilen ýurduň ilatyny zorluk bilen bölme syýasaty.

Kategoriýa:Günorta Afrika Respublikasynyň taryhy
Sowuk uruş

**Sowuk uruş** — bir tarapda Sowet Soýuzy we onuň soýuzdaşlary bilen beýleki tarapda ABŞ we onuň soýuzdaşlarynyň arasynda 1940-njy ýyllardan başlap, tä 1990-njy ýyllara çenli dowam eden global geosyýasy, ykdysady we ideolokig konfrontasiýa.

*
Maşat

thumb|right|220px|Maşat

**Maşat** ( — ''Mäşhäd') - Eýranda bir şäherdir. Bu şäher Merkezi Horasan welaýatyň merkezidir. 

=Ýerler=
Gyzyl ymam

Kategoriýa:Eýran
Persepolis FK

**Persepolis FK ** hazirki wagtda Eýran Ýokary Ligada basleşige dowam edyar.

Kategoriýa:Eýranda futbol
Eýran Ýokary Liga

**Eýran Ýokary Ligasy** Eýran Futbol Assosiasiýasy tarapyndan guralýan futbol bäsleşigidir.

## Bäsleşik möwsümleri
{| bgcolor="#f7f8ff" align="center" cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;"
|- bgcolor="#CCCCCC" align="center"
| width="50" | **Möwsüm**
| width="120" | **Çempion**
| width="120" | **Ikinji orun**
| width="120" | **Üçünji orun** 
| width="300" | **Iň golçy (Topar) - Gollar**
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2012-2013** 
|Istiqlal Tähran||Tractor Sazi FK||Sepahan FK||Jelal Rafkhaei (Malavan FK) - 19
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2011-2012** 
|Sepahan FK||Tractor Sazi FK||Istiqlal Tähran||Kerim Ansarifard (Saipa FK) - 21
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2010-2011** 
|Sepahan FK||Istıqlal Tähran||Zob Ahan FK||Reza Norouzi (Foolad FK) - 24
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2009-2010** 
|Sepahan FK||Zob Ahan FK||Istiqlal Tähran||Emad Muhammet (Sepahan FK) - 19
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2008-2009** 
|Istiqlal Tähran||Zob Ahan FK||Mes Kerman||Araş Borhani (Istiqlal Tähran) - 21
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"
|**2007** 
|Persepolis FK||Sepahan FK||Saba FT||Muhsin Xallili (Persepolis FK) - 18	
|- align=left
|- ! style="background:#CCCCFF;"

Kategoriýa:Eýranda futbol
Britan imperiýasy

thumb|right|150px|Şa zenan Ýelizaweta I

**Britan imperiýasy** () ähli kontinentlerdäki koloniýalary bilen tutuş adamzat taryhynda höküm süren iň uly döwlet. Imperiýanyň çäkleri iň ýokary derejesine 20-nji asyryň 30-njy ýyllarynda baryp ýetipdir. Şonda imperiýanyň territoriýasy gury ýeriň dörtden bir bölegine barabar bolan 37 mln kw km bolupdyr. Onuň umumy ilat sany 500 million adamdan hem geçipdir.

Kategoriýa:Britan imperiýasy
Kategoriýa:Kolonial imperiýalar
Kategoriýa:Beýik Britaniýanyň taryhy
Azady Stadiony

**Azady Stadiony**, Tähranda yerleşyan köp-dürli sportlar üçin ulanylyan stadion.
Ol köplenç halatlarda futbol oyunlary üçin ulanylyar we Persepolis FK ony öz öy oyunlaryny geçirmek üçin ulanyar. Ol 100,000 orunlykdyr

Kategoriýa:Tähran
Kategoriýa:Eýranda futbol
Reformasiýa

thumb|250px|Augsburg reýhstagy

**Reformasiýa** ( — düzediş, dikeldiş) — katolik hristiançylygy Injile laýyklykda reformirlemäge gönükdirilen, 16-njy asyrda we 17-nji asyryň başlarynda Günbatar we Merkezi Ýewropada bolup geçen köpçülikleýin dini we jemgyýetçilik-syýasy hereket.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Reformasiýa
Kategoriýa:Protestantizm
Kategoriýa:Jemgyýet
Rual Amundsen

**Rual Engelbert Grawning Amundsen** (; 16 iýul 1872&nbsp;— takmynan, 18 iýun 1928)&nbsp;— norweg polýar syýahatçysy we gözlegçisi. Günorta polýusa baryp ýeten ilkinji adam (14 dekabr 1911). Planetanyň geografiki polýuslarynyň ikisine-de baryp gören ilkinji adam (Oskar Wisting bilen bilelikde). Umberto Nobiläniň ekspedisiýasyny gözlenäp ýörkä, 1928-nji ýylda aradan çykdy.

Kategoriýa:Norwegiýanyň syýahatçylary
Kategoriýa:Arktikanyň gözlegçileri
Kategoriýa:Antarktikanyň gözlegçileri
Kategoriýa:Dünýäniň daş-töweregine syýahatlara gatnaşyjylar
Gündogar Ýewropa

**Gündogar Ýewropa** — sözüň dar manysynda — Ýewropa kontinentiniň gündogar bölegi.

[right|thumb|250px|Ýewropanyň sebitleri, [BMG-niň Statistika bölüminiň maglumatlary boýunça :

]]

*
Kategoriýa:Ýewropanyň sebitleri
Skandinaw ýarymadasy

thumb|200px|Skandinaw ýarymadasynyň kosmosdan görnüşi

**Skandinaw ýarymadasy** — Ýewropanyň demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän we Botniýa aýlagyny we Baltika deňzini gurşap alýan ýarymada. Demirgazykda Russiýadan we Finlýandiýadan başlap, günortada tas Daniýanyň serhetlerine çenli 1900&nbsp;km uzalyp gidýär. Ýarymadanyň ini 800&nbsp;km-e baryp ýetýär, tutýan meýdany 800&nbsp;müň.&nbsp;km² töweregi (Ýewropanyň iň uly ýarymadasy). Ýarymadada Norwegiýa, Şwesiýa we Finlýandiýanyň demirgazyk-günbatar bölegi ýerleşýär.

Kategoriýa:Skandinawiýa
Kategoriýa:Ýewropanyň ýarymadalary
Demirgazyk Ýewropa

thumb|200px|Demirgazyk Ýewropa
**Demirgazyk [[Ýewropa]]** geografiki sebitiniň ýurtlarynyň we olaryň paýtagtlarynyň sanawy:

* Daniýa — Kopengagen
* Islandiýa — Reýkýawik
* Norwegiýa — Oslo
* Finlýandiýa — Helsinki
* Şwesiýa — Stokgolm
* Latwiýa — Riga
* Litwa — Wilnýus
* Estoniýa — Tallin

Demirgazyk Ýewropa Skandinaw ýarymadasyny, Ýutlandiýa ýarymadasyny, Fennoskandiýanyň düzlüklerini we Islandiýa hem-de Şpisbergen adalaryny öz içine alýar.

*
Kategoriýa:Ýewropanyň sebitleri
Rüstem Saparow

**Rüstem Saparow** (10 Aprel 1978) — türkmen futbolçy 

## Club career stats
Last update: **21 November 2010**

## External links
*Career history at National Football Teams
Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Witaminler

**Witaminler** (lat. *vita* -"ýaşaýyş")  — sada gurluşly we dürli himiki häsiýete eýe bolan kiçi molýekulýar organiki bileleşmeler toparydyr. Bu iýmitiň özeni hökmünde geterotrof organizm üçin absolýut zerurlyk alamatlary boýunça bileleşen himiki taýdan jemlenen organiki maddalaryň toparydyr. Witaminler iýmitiň düzüminde örän az mukdarda bolýar, şol sebäpli hem mikronutriýentlere degişli edilýär.

*
Kategoriýa:Iýmitleniş
Sara Bernard

[thumb|right|[Nadar (suratçy)|Nadar tarapyndan surata düşürilen Bernard]]
**Sara Bernard** ( — Jöhit (Ýewreý) asylly meşgur Fransuz aktrisasy. XX asyrda aktrisa *"taryhyň iň meşgur aktrisasy"* diýlip atlandyryldy.
Kategoriýa:Fransiýa
Günorta Ýewropa

thumb|right|Günorta Ýewropa

**Günorta Ýewropa** — Ýewropanyň günortada ýerleşýän bölegi. Günorta Ýewropa, kada bolşy ýaly, Ortaýer deňziniň kenarýakasyndaky ýurtlary — Pireneý ýarymadasynyň ýurtlaryny (Portugaliýa, Ispaniýa, Andorra), Monakony, Apennin ýarymadasynda ýerleşýän ýurtlary (Italiýa, Watikan, San-Marino), Gresiýany, şeýle hem Maltanyň we Kipr Respublikasynyň ada döwletlerini öz içine alýar. Kähalatlarda Günorta Ýewropanyň düzümine Horwatiýany, Çernogoriýany, Serbiýany, Albaniýany, Bosniýa we Gersegowinany, Ukrainanyň günorta oblastlaryny we Türkiýäniň ýewropa bölegini hem goşýarlar.

## Ýurtlar we paýtagtlary
Ýurtlaryň we olaryň paýtagtlarynyň sanawy:

* Portugaliýa — Lissabon
* Ispaniýa — Madrid
* Andorra — Andorra-la-Welýa
* Monako — Monako
* Italiýa — roma
* Watikan — Watikan
* San-Marino — San-Marino
* Gresiýa — Afiny
* Malta — Walletta
* Kipr — Nikosiýa

*
Kategoriýa:Ýewropanyň sebitleri
Albaniýa

**Albaniýa** (, resmi ady — **Albaniýa Respublikasy**,  ) — Balkan ýarymadasynyň günbatar böleginde, Adriatik we Ioniýa deňizleriniň kenarynda ýerleşýän döwlet. Ýurduň ady Illiriýa dilindäki *olba* — "oba" sözünden gelip çykýar. *Shqipëria* diýip özlerine berýän atlary "bürgüdiň ýurdy" (albança *shqiponjë* - *bürgüt*).

Otranto bogazy Albaniýany Italiýadan bölüp aýyrýar. Demirgazyk-gündogarda Kosowo, demirgazyk-günbatarynda Çernogoriýa, gündogarda Makedoniýa, günorta-gündogarda Ýunanystan bilen araçäkleşýär.

120px|left|thumb|Albaniýanyň administratiw kartasy

*
Halaç etraby

**Halaç etraby** — Lebap welayatynyň bir etrabydyr. Amyderýanyņ çep kenary bolmak bilen örän amatly ýerde ýerleşýär.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Mongol dili

**Mongol dili** — Mongollaryň dili, Mongoliýanyň döwlet dili. Mongol dilinde 5,7 million töweregi adam gepleýär, olaryň 90% Mongol döwletiniň ýaşaýjylary we Hytaý döwletindäki awtonom respublika bolan Içerki Mongoliýa ýaşaýjylarydyr.

Kategoriýa:Elipbiý boýunça diller we dialektler
Kategoriýa:Mongol dili
Kategoriýa:Mongoliýanyň dilleri
Kategoriýa:Hytaýyň dilleri
Kategoriýa:Mongolşynaslyk
Andorra

**Andorra knýazlygy** (, , ), **Andorra** — Ýewropanyň deňize çykalgasy ýok girdenek döwletleriniň biri, Fransiýa bilen Ispaniýanyň arasynda gündogar Pireneýlerde ýerleşýän knýazlyk. Ýurduň ady  — "boş meýdan" diýen sözden gelip çykýar.

Bir wagtlar ýapyk bolan knýazlyk häzirki döwürde turizm arkaly gülläp ösýär.

thumb|250px|left|Andorranyň dag peýzažy

*
Kategoriýa:Günorta Ýewropa
Kategoriýa:Deňze çykalgasy ýok ýurtlar
Kategoriýa:Fransuz dilinde gepleýän ýurtlar
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
Kategoriýa:Konstitusion monarhiýalar
Dubaý

**Dubaý** (Arapça: دبيّ) Birleşen Arap Emirlikleriniň iň uly şäheri we deňiz porty, Dubaý Emirliginiň dolandyryş merkezi, BAE-iň we tutuş Ýakyn Gündogaryň iň möhüm söwda we maliýe merkezidir. Ol Pars aýlagynyň kenarynda ýerleşýär.

## Geografiýa
Pars aýlagynyň kenarynda, paýtagt Abu-Dabiniň demirgazyk-gündogarynda, Şarja şäheriniň gapdalynda ýerleşýär. Geografiki koordinatlar: 25 ° 15 'demirgazyk giňişlik, 55 ° 18' gündogar uzynlygy. Şäheriň uzynlygy 134 km, ini 35 km.

## Klimaty
Dubaýyň howasy aşa yssy (Kýöppen klassifikasiýasyna görä BWib yssy çölleriniň gurak howasy). Dubaý dünýäniň iň yssy şäherlerinden biri hasaplanýar. Awgust aýynda (iň yssy aý) ortaça temperatura + 35.1 ° C, ortaça iň ýokary derejesi + 40 ° C-den geçýär, käwagt kölegäniň temperaturasy 50 ° C-e ýetip biler. Gyşlar has salkyn, temperatura nukdaýnazaryndan takmynan Russiýanyň merkezindäki tomsuna, yssy günler we salkyn gijeler bilen gabat gelýär. Ýanwar aýynda ortaça temperatura +19 ° C (iň sowuk aý).

Dubaýda ýagyş seýrek bolýar (ýylda 80 mm töweregi düşýär), esasan gyşyň ikinji ýarymynda (fewral-mart) ýagýar, maý-oktýabr aýlarynda ýagyş mümkin däl.

## Şäher etraplary
Şäheriň esasy ýerleri:

Bur-Dubaý - taryhy merkez;

Gardens - ýaşaýyş meýdany;

Dawntawn - gurulýan şäheriň işewür etraby;

Deýra - şäheriň gündogar söwda bölegi;

Jumeýra - deňiz kenaryndaky ýaşaýyş ýeridir;

Dubaý Marina - şäheriň günbataryndaky adam tarapyndan döredilen aýlagyň töwereginde ýerleşýän ýer.

## Ykdysadyýet
Dubaý Ýakyn Gündogaryň iň iri täjirçilik, maliýe we syýahatçylyk merkezidir. Şäheri ösüş depgini boýunça Şanhaý bilen deňeşdirip bolýar.
## Daşarky baglanyşyklar
Kategoriýa:Dubaý
Kategoriýa:Birleşen Arap Emirlikleriniň şäherleri
Kategoriýa:Millionerleriň şäherleri
Da KiNG

Dayanç Babaýew ýa-da rapde tanalşy ýaly Dayaga **Da KiNG** 1991-nji ýylda Mary welaýatynda dogulýar, ýöne kiçiliginden Aşgabada göçýärler. Paýtagtymyzdaky Başkent türkmen-türk mekdebini tamamlaýar. Ilkinji rapi okuwçy döwri G.K bilen "Kim Bilýär" atly featy. Soň Baýramalyly Eastside oglany Kaiser bilen birleşýär. Jigisi Döwlet a.k.a Yonker hem aralaryna goşulýar we 3 bolup "Jigim Diňle" rapini ýazýarlar... Şu wagt **Da KiNG** U.K Londonda bilim alýar we rape dowam edýär. London East underground rapçileriniň arasynda sylag bardyr oňa. Ýakynda täze Türkmen rap taýpasyny döretdiler - Criminal Kingdom. Agzalary: Kaiser (Moskwa), Twister (Belorusiýa), Aziz beat Pro (Moskwa), Yonker (Baýramaly), J.W Right (Baýramaly) we **Da KiNG** (London).
Belgiýa

**Belgiýa** (, HFE: ; , ), **Belgýä**, **Belgiýa korollygy** (, , ) — Demirgazyk-Günbatar Ýewropada ýerleşýän döwlet, ÝB-niň, BMG-nyň we NATO-nyň agzasy. Meýdany — 30&nbsp;528&nbsp;km², ilat sany — 11,25 mln adam (2016). Ýurduň ady kelt taýpasy bolan belgleriň etnonimiden gelip çykýar. Paýtagty — Brýussel.

Demirgazykda Niderlandlar, gündogarda Almaniýa, günorta-gündogarda Lýuksemburg, günortada we günbatarda bolsa, Fransiýa bilen araçäkleşýär. Demirgazyk-günbatarda kenarýakasyny Demirgazyk deňzi ýuwýar.

Häkimiýet formasy — Konstitusion parlament monarhiýasy, administratiw-territorial gurluşynyň formasy — federasiýa. (federasiýa)

thumb|left|200px|Kartasy

*
Kategoriýa:Fransuz dilinde gepleýän ýurtlar
Ýeni Malatýaspor

**Ýeni Malatýa Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol 2.Ligasy'nda basleşige dowam edyar.

## Maglumat Gapı

## Kadro

Kategoriýa:Türkiýede Futbol
Kategoriýa:Türkiýede Sport
Minsk

right||thumb|150px|Minsk

**Minsk** — Belarussiýanyň paýtagty.

Kategoriýa:Ýewropa döwletleriniň paýtagtlary
Iswiç

**Şwesiýa karollygy** ()&nbsp;— Demirgazyk Ýewropada Skandinaw ýarymadasynda ýerleşýän döwlet. Dolandyryş formasy — Konstitusion monarhiýa. Ýurduň ady skandinaw dilindäki *svear-rige* — "Sweýleriň döwleti" diýen sözden gelip çykypdyr. Paýtagty — Stokgolm.

Meýdany boýunça (449 964&nbsp;km²) Şwesiýa Günbatar Ýewropa ýurtlarynyň arasynda üçünji, tutuş Ýewropa ýurtlarynyň arasynda bolsa, bäşinji orny eýeleýär.

[thumb|left|Korol [Gustaw Wasa]]

*
Sloweniýa

**Sloweniýa Respublikasy** ( ; Sloweniýa Halk Respublikasy (1946—1963), Sloweniýa Sosialistik Respublikasy (1963—1991)) — Merkezi Ýewropanyň günortasynda ýerleşýän döwlet. Günbatarda Italiýa, demirgazykda — Awstriýa, demirgazyk-gündogarda —  Wengriýa, gündogarda we günortada — Horwatiýa bilen araçäkleşýär, günorta-günbatarynda Adriatik deňzine çykalgasy bar. Ýurduň ady halkynyň — slowenleriň etnonimi boýunça gelip çykypdyr.

left|thumb|Slowen peýzažy

*
Wengriýa

**Wengriýa** ýa da **Majarystan** (  — "*Majar ýurdy*"; resmi ady **Wengriýa (Majarystan) Respublikasy**, ) — Merkezi Ýewropada bir döwlet, ol Awstriýa, Slowakiýa, Ukraina, Rumyniýa, Serbiýa, Horwatiýa we Sloweniýa bilen serhetleşýär. Ýurda halkynyň — wengrleriň/majarlaryň etnonimi boýunça at berilýär.
[thumb|250px|[Budapeşt|alt=|center]]

*
Slowakiýa

**Slowakiýa** (), **Slowak Respublikasy** () — Merkezi Ýewropada deňze çykalgasy ýok döwlet. Paýtagty — Bratislawa. Demirgazyk-günbatarda Çehiýa, demirgazykda — Polşa, gündogarda — Ukraina, günortada — Wengriýa, günorta-günbatarda bolsa Awstriýa bilen serhetleşýär. Ýurduň ady halkynyň — slowaklaryň etnonimi boýunça gelip çykýar.

200px|thumb|left|Finans merkezi

*
Kategoriýa:Deňze çykalgasy ýok ýurtlar
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
Kategoriýa:Merkezi Ýewropa
Norwegiýa

thumb|300px|Sognefýord gyş paslynda

**Norwegiýa Patyşalygy** (, ), **Norwegiýa** — Demirgazyk Ýewropada Skandinaw ýarymadasynyň günbatar böleginde we köp sanly ýanaşyk ownuk adalarda ýerleşýän döwlet. Ol gündogarda Şwesiýa, Finlýandiýa we Russiýa bilen araçäkleşýär. Kenarýakalaryny demirgazyk-gündogarda Barens deňzi, günbatarda Norweg deňzi, günorta-günbatarda bolsa, Demirgazyk deňzi ýuwýar. Ýurduň ady gadymy skandinaw dilindäki *Norðrvegr* — "demirgazyga barýan ýol" diýen sözden gelip çykypdyr.

## Bellikler



*
Monako

**Monako Knýazlygy** ýa-da **Monako** () — Ýewropanyň günortasynda Ortaýer deňziniň kenarýakasynda ýerleşýän girdenek döwlet-şäher, ol gury ýerde Fransiýa bilen serhetleşýär. Dünýäniň iň kiçi we iňňän gür ilatly ýurtlarynyň biri bolup durýar. Ýurduň ady gadymy grek dilindäki "monoikos" — "terkidünýä" diýen sözden gelip çykypdyr. 
[thumb|left|300px| [Monako (şäher)|Monako — Monakonyň paýtagty we knýazyň rezidensiýasy]]

*
Kategoriýa:Fransuz dilinde gepleýän ýurtlar
Moldowa

**Moldowa** (), **Moldowa Respublikasy** () — Ýewropanyň günorta-gündogarynda bir döwlet. Demirgazykda, gündogarda we günortada Ukraina, günbatarda bolsa, Rumyniýa bilen araçäkleşýär. Paýtagty — Kişineu.



Image:Rocky monastery near Tipova.jpg|Ţypowa obasynyň golaýyndaky gaýa monastyry 
Image:Căpriana monastery.jpg|Kêpriýan manastyrynyň buthanasy
Image:Dniester in Moldova, 2004.jpg|Dnestr derýasynyň jülgesi



thumb|left|200px|Moldowa

*
Serbiýa

**Serbiýa Respublikasy** () — günorta-gündogar Ýewropada Balkan ýarymadasynyň merkezi böleginde ýerleşýän döwlet.

Serbiýa demirgazykda Wengriýa, demirgazyk-gündogarda Rumyniýa, gündogarda Bolgariýa, günortada Makedoniýa, günorta-günbatarda Albaniýa we Çernogoriýa, günbatarda Horwatiýa we Bosniýa we Hersegowina bilen serhetleşýär.

left|thumb|Nowi-Sad

*

## Administratiw Gurluşy

2009-njy ýylyň iýul aýynda Serbiýa Mejlisiniň ýedi regiona bölünmegi barada kanuny kabul etdi:
* Voyevodina
* Belgrad
* Günbatar welaýaty
* Gündogar welaýaty
* Merkezi welaýat
* Günorta welaýaty
* Kosovo we Metohiýa.

Bu welaýatlar Respublika statistika instituty we ýerli hökümet organlary üçin maglumat ýygnamak üçin belli welaýatlaryň territoriýasyny öz içine alýan statistik birimler hökmünde döredildi.

### Etraplar
Serbiýanyň territoriýasy 29 welaýatlara we Belgrad şäheriniň territoriýasyna bölünýär. Voivodyn Awtonomiýaly welaýatynyň territoriýasynda 7 welaýat bar, Kosovo we Metohiýa territoriýasynda 5, beýlekileri Serbiýanyň merkezinde ýerleşýär. Her bir etraby Serbiýanyň hökümetine birbaşa jogap berýän etrabyň başy ýolbaşçylyk edýär. Etraplar öz özbaşdak häkimiýetlerine eýe bolan birnäçesi belediýelere (komünipalitetlere) bölünýär.
San-Marino

**San-Marino** (), resmi ady **San-Marino Respublikasy** () — Ýeriň ýüzündäki iň kiçi döwletleriň biri, ol Günorta Ýewropada ýerleşýär, onuň daş-töweregi Italiýanyň territoriýasy bilen gurşalandyr. Häzirki serhetleri boýunça San-Marino Ýewropanyň iň gadymy döwletidir. Onuň ady döwleti esaslandyran Keramatly Mariniň adyndan gelip çykýar.
[thumb|left|[Keramatly Mariniň illýustrasiýasy]]

*
Hebe Camargo

200px|thumb|Hebe Camargo
**Hebe Mariýa Kamargo** (8 mart 1929, Taubaté, San-Paulu, Braziliýa - 29 sentýabr 2012, San-Paulu, Braziliýa) — Braziliýanyň telewizor hojaýyn.

Kategoriýa:Braziliýa
Malta

**Malta**, **Malta Respublikasy** — Ortaýer deňzinde bir ada döwleti. Ady gadymy fenike dilindäki *malat* — "gaçybatalga" sözünden ýa da ýunan we latyn dillerindäki melitta ("bal") sözünden gelip çykypdyr. Gadymy döwürlerde bal Malta adasynyň esasy eksport harydy bolupdyr.

250px|left|thumb|Malta kenarýakasy
.

*
Demirgazyk Makedoniýa

**Demirgazyk Makedoniýa Respublikasy** ( ) — Ýewropanyň günorta-gündogarynda, Balkan ýarymadasynda ýerleşýän döwlet. Demirgazykda Kosowo we Serbiýa, günbatarda — Albaniýa, günortada — Ýunanystan, gündogarda — Bolgariýa bilen serhetleşýär.


thumb|200px|left|Solunska belentligi

*
Islandiýa

**Islandiýa** ( ) — "buzlaryň ýurdy", ýa-da "buzly ýurt" — Atlantik okeanyň demirgazyk böleginde, Beýik Britaniýanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän bir ada döwleti. Ýurduň territoriýasy Islandiýa adasyndan we onuň töweregindäki uly bolmadyk adalardan düzülýär. Islandiýanyň örän üýtgeşik medeniýeti we tebigaty bar.

President :   Guðni Th. Jóhannesson

thumb|left|Reýkýawikdäki parlament binasy

*
Finlandiýa

**Finlýandiýa** (, ; resmi ady **Finlýandiýa Respublikasy**, , ) — Ýewropanyň demirgazygynda bir döwlet. Gündogarda Russiýa, demirgazyk-günbatarda — Şwesiýa we demirgazykda — Norwegiýa bilen serhetleşýär. Günortada we günbatarda ýurduň kenarlaryny Baltika deňziniň hem-de Fin we Botniýa aýlaglarynyň suwlary ýuwýar. Paýtagty — Helsinki.

Ilaty: — 5,614,571 adam.

[left|thumb|250px|[Laplandiýa (guberniýa)|Laplandiýa]]

*
Microsoft

**Microsoft korporasiýasy ** (iňlisçe: Microsoft Corporation) düýbi Waşingtonda ýerleşýän Amerikanyň köp milletli tehnalogiki kärhanasydyr. Bu elektron enjamlary, kompýuter programmalary, şahsy kompýuterleri we ş.m  döredýän, bejerýän we satýan kärhanadyr. Kärhana köp özüniň Maýkrosoft Windows operasiýon sistemasy, Maýkrosoft Ofis , Edge programmalary bilen tanalaýar. 2016-njy ýylda gazanan girdeýjisi boýunça dünýäde iň uly programma ýasaýan kärhana hökmünde saýlandy.   we dünýäniň iň gymmat kärhanalaryň sanawyndadyr.  "Microsoft"  söz  "microcomputer" (mikrokompýuter) we "software" (programma) sözleriniň goşulmagyndan emele gelýär.  Maýkrosoft 2018-nji ýylyň hasabyna görä Amerikanyň iň girdeýjili 30-njy kärhanasydyr. .

Maýkrosoft  Bill Geýts we Paul Allen tarapyndan 1975-njy ýylyň 4-nji aprelinde döredildi. 

Maýkrosoft-yñ öndürýän enjamlary dünýäniñ 80-den gowrak ýurdunda satylýar, programmalary bolsa 45-den gowrak dillere terjime edilendir.
Kompaniýanyñ ştab kwartirasy Redmond(ABŞ) şäherinde ýerleşýär.Korporasiýanyñ dünýä boýunça işgärleri 90 müñe golaý adama barabardyr(2010ý).
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Informatika
Kategoriýa:Kärhanalar
Köýtendag

**Köýtendag** — şäherladam tipniň oturdy Lebap welayat na Turkmenia. merkez Köýtendag etraby ýerleşdir oturdy Amyderýa gury ýerniň.oturdy  -a bolar demir ýol stansiýaniň Charshanga (çyzyk — термез).

tip şäherladamniň посёлка Statusy 1957 ýyldan. 1999 ýylniň eser sowurdy Charshanga.

Köýtendag 3139 metre Türkmenistanyn in belent dagy. in üstüne noktasy Ayrıbaba
Osasco

[250px|right|thumb| Osasco, São Paulo, Brazil: http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=23_31_58_S_46_47_31_W 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O]
70px|left

**Osasco** (Ilat: 694.844 - (2015)) - bir şäher Braziliýa'da.

## Linkler
* http://www.osasco.sp.gov.br 
* http://www.osascobrazil.com  
* 

Kategoriýa:Braziliýanyň şäherleri
Filosofiýa

Filosofiýa ylmy öžüniň has ýokary klassiki formasyny Gadymy Gresiýada döredýär. Gadymy Gresiýanyň alymlarynyň ylmy işlerinde ilkinjileriň hatarynda “filosof” we “filosofiýa“ sözleri ulanylypdyr. Ylmy çeşmelere görä ilkinji bolup gadymy grek matematigi akyldar Pifagor (takmynan b. e. öň 580-500-nji ýyllarda) we Platon (b.e.öň 428-427-347) tarapyndan “filosof”sözi ulanylypdyr.

Filosofiýa sözi doly manysynda grek sözi bolup, “phileo”-“filio”-“söýgi”, “sofiýa”-paýhas diýen manylardan durýar we “paýhasa söýgi” diýmekligi aňladýar.

Paýhaslylyk mehaniki häsiýetde ylmy maglumatlary toplamak däldir, ol dünýä bir bütewilikde akyl ýetirmekden, şonuň ýaly-da onuň ýeke-täk başlangyjyna düşünmekden ybaratdyr.

Filosofiýa özüniň paýhasa hem-de hakykylyga bolan garaýşy bilen ilkinji bolup ylma ornaşyp başlaýar. Filosofiýada ilki-ilkiler umumy bilim tutuş dünýä we adam barada bolupdyr. Matematika, astronomiýa, mehanika, medisina, psihologiýa, taryh, etika, estetika we beýleki bilimler soň döräpdir.

## Salgylanmalar
''Danagulyýew O., Ýusupowa S.A. Filosofiýa. Aşgabat – 2010ý.

Kategoriýa:Filosofiýa
Jorj Woker Buş

thumb|Bush 2003-nji ýylda
George Walker Bush (6 Iýul 1946-): Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti (2001-2009).

Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:Prezident
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Corbin Bleu

thumb|300px|Corbin Bleu, 2007
**Corbin Bleu Reivers** (D: 21 fewral 1989, Brooklyn, Nýu-Ýork), Amerikaly rap music aýdymçysy, şahyr, senarist, aktýor ve prodýuser.

Kategoriýa:Aýdymçylar
Bosniýa we Gersegowina

**Bosniýa we Hersegowina Respublikasy** (, ) — Balkan ýarymadasynyň merkezi bölegindäki konfederatiw döwlet. Ol Bosniýa we Gersegowina Federasiýasy, Serb Respublikasy we Brçko okrugy diýen awtonom administratiw birliklerden emele gelýär. Ýurduň ady Bosna derýasynyň adyndan we nemes tituly bolan "hersog" sözünden gelip çykýar.

Ol günbatarda we demirgazykda Horwatiýa, gündogarda Serbiýa, günorta-gündogarda Montenegro bilen serhetleşýär. Adriatik deňzine uly bolmadyk çykalgasy bar.

thumb|230px|left|Bosniýa we Hersegowinanyň kartasy

*
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
Kategoriýa:Balkanlar
Çernogoriýa

**Çernogoriýa**, **Montenegro** ýa da **Garadag** () —  günorta-gündogar Ýewropada, Balkan ýarymadasynyň adriatik kenarýakasynda ýerleşýän döwlet.

Kenarýakasyny Adriatik deňzi ýuwýar, günbatarda Horwatiýa, demirgazyk-günbatarda Bosniýa we Gersegowina, demirgazyk-gündogarda Serbiýa, gündogarda kem-käs ykrar edilýän Kosowo Respublikasy we günorta-gündogarda Albaniýa bilen guryýer serhedi bar.

left|300px|Kotor aýlagy

*
Baýkal

[300px|thumb|Baýkal kölünden bir görnüş ([Burýatiýa)]]

**Baýkal** — Gündogar Sibiriň günorta böleginde tektonik gelip çykyşly köl. Ol Ýer planetasynyň iň çuň köli bolmak bilen, süýji suwuň iň iri tebigy rezerwuarydyr.

Kategoriýa:Baýkal
Daniýa

**Daniýa** ( ), resmi ady — **Daniýa Korollygy** () — Demirgazyk Ýewropada ýerleşýän döwlet, Farer adalary bilen Grenlandiýany hem öz içine alýan Daniýa Korollygynyň döwletleriniň arkalaşygynyň uly agzasy. Ol Skandinaw ýurtlarynyň iň günortadakysy bolmak bilen, Iswiçnyň günorta-günbatarynda we Norwegiýanyň günortasynda ýerleşýär, günorta tarapynda bolsa Germaniýa bilen guryýer serheti bar. Daniýanyň kenarlaryny Baltika we Demirgazyk deňizleri ýuwýar. Ýurduň territoriýasyna uly Ýutlandiýa ýarymadasy () we Dat Arhipelagynyň 409 sany adasy girýär, ol adalaryň 90 sanysynda ilat ýaşaýar, olaryň iň bellileri Zelandiýa (), Fýun (), Demirgazyk Ýutlandiýa (), Lolland, Falster we Bornholm adalary bolup durýar.
left|thumb|Daniýanyň älem giňişliginden görnüşi

*
Irlandiýa

**Irlandiýa**, **Irlandiýa Respublikasy** ( , Poblacht na hÉireann;  , ýerl. ) — Günbatar Ýewropada ýerleşýän döwlet, ol Irlandiýa adasynyň uly bölegini eýeleýär. Meýdany — 70,2 müň km². Ýurduň ady  — döwlet diýen sözden gelip çykýar. Paýtagty — 1,4 million adam ilaty bar bolan Dublin şäheri.

thumb|left|250px|Bede ýatyrylýan meýdan

*
Kipr Respublikasy

**Kipr** **Respublikasy** — Ortaýer deňziniň gündogar böleginde ýerleşýän ada döwleti.
Aslynda bu ada 3 ştatyň arasynda bölünýär: territoriýanyň 36% -i Demirgazyk Kipr Türkiýe Respublikasynyň bölekleýin ykrar edilen döwleti, 3,7% BMG (bufer sebiti), 2,7% Angliýa (harby bazalar) tarapyndan dolandyrylýar Akrotiri we Dekelia), galanlary 57,6% Kipr respublikasy tarapyndan

thumb|left|250px|Güneşli plýaž
thumb|left

*
Kategoriýa:Ada döwletleri
Kategoriýa:Ýurtlaryň arasynda bölünýän adalar
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
SNMP

**SNMP** ( — ýönekeý set dolandyryş protokoly) — UDP arhitekturasynyň esasynda aragatnaşyk setlerini dolandyryş protokoly.

## Çykgytlar
* Internet Engineering Task Force
* ITU Telecommunication Standardization Sector
* International Organization for Standartization

Kategoriýa:Internet protokollary
Kategoriýa:Internet
Latwiýa

**Latwiýa** (), resmi ady — **Latwiýa Respublikasy** (*Latvijas Republika*) — Demirgazyk-Gündogar Ýewropada bir pribaltika döwleti. Paýtagty — Riga şäheri.

thumb|left|290px|Latwiýanyň administratiw bölünişigi

*
Kategoriýa:Demirgazyk Ýewropa
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
Kategoriýa:Pribaltika
Polineziýa

thumb|300px|Polineziýanyň kartasy
thumb|300px|Sergin suwlar

**Polineziýa** (grekçe: πολύς köp, νῆσος ada) — Ýuwaş okeanyň merkezi böleginde, 23°30’dg.giň. — 28°go.giň. we 176°gd.uz. — 109°20’gb. uz. aralygynda ýerleşýän, Okeaniýanyň adalar topary.

*
Melaneziýa

right|200px
|thumb|right|300px|Melaneziýanyň kartasy
**Melaneziýa** ( we  — Gara adalar) — Ýuwaş okeandaky adalar toparlarynyň jemi, onuň ýerli ýaşaýjylary ne polinezçe, ne-de mikronezçe gepleýärler, şeýle hem olaryň teni goýy reňklidir. Melaneziýa Awstraliýanyň demirgazyk-gündogarynda ýerleşýär.

* Meýdany: 940&nbsp;000&nbsp;km²
* Ilaty: 6&nbsp;500&nbsp;000 adam

Kategoriýa:Ýuwaş okeanyň adalary
*
Mikroneziýa

thumb|right|300px|Mikroneziýanyň kartasy

**Mikroneziýa** — Okeaniýanyň bir bölegi. Ol Mariana, Karolina, Marşall, Gilbert we Nauru adalaryny öz içine alýar.

Mikroneziýanyň umumy guryýer meýdany örän kiçidir, ilat sany hem onçakly köp däldir. Emma bu ýerde örän uly deňiz-ykdysady zonalar bardyr.

*
Kategoriýa:Ada döwletleri
Awstraliýa (kontinent)

thumb|320px|Älem giňişliginden Awstraliýa

**Awstraliýa** ( — "günorta") — Ýeriň Gündogar we Günorta ýarymşarlarynda ýerleşýän kontinent. Materigiň ähli territoriýasy Awstraliýa Bileleşigi döwletiniň esasy bölegi bolup durýar. Materik Awstraliýa we Okeaniýa dünýä bölegine girýär.

On sekizinji asyrda britanlaryň baryp ýerleşmezinden 40 müň ýyl ozal, Awstraliýada ýerli aborigenler, ýagny ýerli halk ýaşap geçipdir.

## Geografik ýerleşişi
thumb|320px|Awstraliýanyň topografiýasy

*
Kategoriýa:Kontinentler
Arktika

thumb|Arktika

**Arktika** ( — "aýy" (grek. arktikos — demirgazyk, arctos — aýy (Uly Ýedigen ýyldyzlar topary esasynda) — Demirgazyk polýusa ýanaşýan hem-de Ýewraziýa we Demirgazyk Amerika materikleriniň gyralaryny, tas tutuş Demirgazyk Buzly okeany adalary (Norwegiýanyň kenarýaka adalaryndan başga) bilen bilelikde, şeýle hem Atlantik we Ýuwaş okeanlaryň ýanaşyk böleklerini öz içine alýan, Ýeriň ýeke-täk fiziki-geografik raýonydyr. Arktikanyň günorta araçägi tundra zonasynyň günorta çäklerine gabat gelýär. Meýdany  27&nbsp;mln&nbsp;kw.&nbsp;km çemesi; kämahal Arktika günortada Demirgazyk polýar aýlawy bilen çäklenýär (66°&nbsp;33′ dg.&nbsp;giň.), şeýle bolanda onuň meýdany 21&nbsp;mln&nbsp;kw.&nbsp;km bolup durýar.

## Şeýle hem
* Antarktida
* Grenlandiýa
* Tundra


Kategoriýa:Klimatik zonalar
Kategoriýa:Geografik guşaklyklar
Merkezi Afrika

thumb
**Merkezi Afrika** — aşakdaky ýurtlary öz içine alýan geografiki sebit:

* Gabon (paýtagty – Librewil)
* Kamerun (paýtagty – Ýaunde)
* Kongo Demokratik Respublikasy (paýtagty – Kinşasa)
* Kongo Respublikasy (paýtagty – Brazzawil)
* San-Tome we Prinsipi (paýtagty – San-Tome)
* Merkezi Afrika Respublikasy (paýtagty – Bangi)
* Çad (paýtagty – Njamena)
* Ekwatorial Gwineýa (paýtagty – Malabo)

Kategoriýa:Merkezi Afrika
Konsepsion

[310px|right|thumb| Konsepsion, Çili: http://tools.wikimedia.de/~magnus/geo/geohack.php?language=en&params=36_46_22_S_73_03_47_W 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W]
70px|left

**Konsepsion** () (Ilat: 216.061 - 2002) - bir şäher Çili'da.

## Linkler
* Concepcion.cl 
* 

*
Mehmet Aycı

**Mehmet Aycı**, Adana-Saimbeylili şair ve yazar. Yazı ve şiirlerini, Dergâh, Dergibi, Virgül, Kırağı, Türk Edebiyatı, Yedi İklim, Fayrap, Hece dergilerinde yayınladı.

 Kitapları [değiştir]Serkisof Ahbabım Olur
Demiryoluna Hızlandırılmış İnfaz
Nasrettin Hoca Fıkraları
Aşk Bir Deniz Rüyası
Mürekkep Ten
Mor Kitap
Yakı
Derin
Kahvede Kürt Var mı?
Bunlar Yazmaz Kitapta
Bunların Hepsini Okudun mu?
Yalnızlık Vergisi
Aramadığım Günler
Bağdat Kitabı
Şirazlı Bir Türk Dilber
Dil Gölgesi
MATLAB

MATLAB (**mat**rix **lab**oratory), ylmy programmirleme dili bolup esasanam inženerlik ulgamy, meseleleri çözmek üçin **MATLAB** programmasyny giñden peýdalanýar.
## Daşarky çykgytlar
* Центр компетенций MathWorks. 
* MATLAB на сайте разработчика The MathWorks 
* The Origins of MATLAB  
* The Growth of MATLAB and The MathWorks over Two Decades  
* MATLAB Central -сообщество пользователей MATLAB 
* - Русскоязычные книги на сайте разработчика системы MATLAB 
* Категория MATLAB на Open Directory Project
* Сообщество пользователей Matlab и Simulink 
* GNU Scientific Library (GSL) 
* Система для визуализации и предварителного анализа данных LiveGraph  
* Библиотека линейной алгебры LAPACK
* Библиотека быстрого преобразования Фурье FFTW
* Библиотека визуализации PLPlot
* Русскоязычный консультационный центр компании MATLAB
* MATLAB online 
* Блог, посвящённый недокументированным возможностям MATLAB

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Informatika
Lebap FK

**Lebap Futbol Topary**, Türkmenabatda yerleşyar. Hazirki wagtda Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. Olar 10,000 orunlyk Türkmenabat Stadionynda oyunlaryny geçiryar.
Web sahypasy http://www.fclebap.com 
**Klubyň Täze Taryhy**

2008-nji ýylda topar „Bagtyýarlyk“ ady bilen ýokary liga gaýdyp gelýär. Futbol kluby täzeden döredilip, ýaş oýunçylardan düzülýär. Tejribesi kän bolmadyk oýuçylar bilen bu ýyl şowly çykyş edip bilmeýär we 7 sany resmi duşuşygyny käbir sebäplere görä oýnamady. Türkmenistanyň ýokary ligasynda 4 utuk bilen 11-nji ýerde tamamlandy.
2009-njy ýylda hem 5 utuk bilen turnir tablisany 9-njy ýerde tamamlaýar.
2010-njy ýylda komanda-da kän özgerişikler geçirilýär. Şol ýyl komandanyň adyny “Lebap” futbol kluby diýip üýtgedilýär. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň 18-nji Milli Çempionatynda Ýokary Liganyň 10 sany toparynyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 2 aýlaw geçirildi. “Fk Lebap” kluby geçirilen 18 duşuşykda 10 ýeňiş, 4 deňlik we 4 utulyş bilen 34 utuk gazanyp turnir tablisada hormatly 3-nji ýere mynasyp boldy.

**Gazanan Sepgitleri**

Türkmenistanyň 18-nji Milli çempionatynyň (2010-njy ýyl) jemleýji sanawy.
Klublar:
1.	“Lebap” 44 utuk
2.	“Altyn asyr” 35 utuk
3.	"Balkan" 34 utuk
4.	“Merw” 33 utuk
5.	HTTU 28 utuk
6.	“Aşgabat” 26 utuk
7.	“Şagadam” 23 utuk
8.	“Ahal” 16 utuk
9.	“Daşoguz” 9 utuk
“Talyp sporty” 4 utuk
2011-nji ýylda Türkmenistanyň 19-njy milli çempionatynyň Ýokary Liganyň 10 sany toparyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 4 aýlaw geçirildi. “Lebap” futbol topary 36 oýun oýnap, 12 ýeňiş, 6 deňlik we 18 utulyş bilen 42 utuk gazanyp turnir tablisany 7-nji orunda tamamlaýar.
2011-nji ýylyň Türkmenistanyň kubogyny eýelemek boýunça ýaryşda ýarym finala çenli ýetýär.
Gazanan sepgitleri: Türkmenistanyň ýokary ligasynyň bürünç medaly: (3-nji ýer)  2010-njy ýyl.
Türkmenistanyň kubogy: 2011-nji ýyl, ýarym final.

Kategoriýa:Turkmenistan football clubs
Firewall

thumb|300px
thumb|300px
Firewall (Otdiwar)- Kompýuter ulgamyny (Computer Network) Kürseýjiden (intruder) goramak üçin ýöriteleşdirilen enjamdyr (device). Otdiwar (Firewall), software ýa-da hardware, hat-da her ikisem bolup biler.
## Daşarky çykgytlar
* Лекция «Межсетевые экраны»
* Обзор «Шлюзы безопасности»

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Informatika
Günorta Afrika

thumb|200px|Günorta Afrika ýurtlaryny görkezýän Afrika kartasy

**Günorta Afrika** — Afrika kontinentiniň günorta bölegini eýeleýän sebit.

**Günorta Afrika**
	

Zambezi basseýninde, Kalahara çöllüklerde buşmenler aborigenler ýaşaýar. Diňe XV asyryň başynda günorta Afrikada Monomotar döwleti döräpdir.
	
Günorta Saharada ýaşaýanlar negirler bolupdyr. Afrikada daşardan ýesir düşeni adam hasap etmändirler. Ony öldürip, onuň ýüregini ýa-da bagryny iýip bilipdirler.

*
Gündogar Afrika

thumb|200px|Gündogar Afrika

**Gündogar Afrika** — Müsüri hasap etmezden Nil derýasynyň gündogaryndaky Afrika ýurtlaryny öz içine alýan geografiki termin.

Antropologlaryň aglabasy Gündogar Afrika adamzadyň ilki dörän ýeri hökmünde garaýar.

Kategoriýa:Afrika
Halkara Slawýan Kanaly

right|200px|Emblema

**Halkara Slawýan Kanaly** (rusça: *Международный Славянский Канал*, ukraýinça: *Міжнародний Слов'янський Канал*, iňlisçe: *Slavonic Channel International*) — telewizion kanaly.

Dünýäniň slawýan halklaryny we bütindünýä halkara birleşigini slawýan halklarynyň durmuşynyň dürli ugurlary, slawýan halklarynyň täsin taryhy, baý däp-dessurlary, medeniýeti, gazanan üstünlikleri we bütindünýä ösüşine goşan täsirli goşantlary bilen tanyşdyrmak üçin niýet bilen döredilipdir.

## Informasiya
"Halkara "Slawýan Kanaly" ("International "Slavonic Channel") 2008-nji ýylyň sentýabr aýynyň 12-de Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan sputnik ugrundan efire çykypdyr (Sirius-4 Satellite 5° East Frequency 12075&nbsp;MHz (H) Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 3/4 & Astra-2 Satellite 31,5° East Frequency 12090&nbsp;MHz (H) Vertical Symbol Rate: 27,5 Msymb/s FEC 9/10). SCI gije-gündiz işleýär we öz gepleşiklerini ýaşaýan ilaty 1 milliard 202 million adama barabar meýdanlara ýaýradyp ýetirýär. Gepleşikler (ilki Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan) dört ses ugrundan: rus dilinde, ukraýin dilinde, iňlis dilinde we gepleşikleri çykarýan ýurduň dilinde – alnyp barylýar.Gelejekde gepleşikler slawýan ýurtlarynyň dillerinde, şeýle hem fransuz, nemes, ispan, portugal, arap we hytaý dillerinde alnyp barylar.Telekanalyň berýän gerleşikleriň mazmuny - medeni-aň-bilim işlerini geçirmekdir.

## Taryhy
"Halkara" Slawýan Kanalynyň " öňki SSSR-ň territoriýasyndan ilkinji gezek spitnik ugrundan efire çykyşy  Ukraýina döwletiniň territoriýasyndan çykan tejribe gerleşikleri bolupdyr. Efire tejribe gerleşikleri çykyşy  1994-nji ýylyň dekabr aýynyň 14-den 1995-nji ýylyň maý aýynyň 15-i aralygynda amala aşyrlypdyr. Taslamany düzenler: Iwanenko Wladimir Aleksandrowiç we Iwanenko Waleriýa Wladimirowna.

## Edebiýat
Maşenko I.G. Ukraýinadaky telewideniýe. 1-nji kitap " Telewideniýe de facto". — Nikolaýew, 1998. — 341 s.

## Salgylar
Telekanalyň saýty