open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nikola Tesla

Nikola Tesla 1856-njy ýylyň 10-njy iýullynda Smilýanda (Gospiç) doguldy.1943-nji ýylyň 7-nji ýanwarynda Nýu Ýork şäherinde aradan çykypdyr.Nikola Tesla Serb asylly oýlap tapyjy,fizikaçy we elektrofizika alymy bolan.Aslyna seretseň dünýä ýüzündäki bilimiň we tehnologiýanyň düýbünden üýtgedip biljek eneçeme ulanyşly we ulanyşly bolmaýan derňewleri-açyşlary oýlan alymdyr.Esasan hem açyşlarynyň arasynda iň täsini bolsa kabelsiz elektrik energiýanyň üpçünçüligi we muny subut etmesi has heme täsin galdyryjydyr.Tomas Edison bilen kim köp açyş etmek ýaryşy bolupdyr we elmydama Tesla has köp we peýdaly açyşlary edipdir.Elektrik energiýasyna degişli ençeme bimöçber açyşlary edipdir.1943-nji ýylyň 7-nji dekabr aýynda açyş patent sany yigrimi alty döwletde üç ýüz töweregi bolupdyr. Nýu Ýork şäheriniň käbir bölümlerinde 10-njy iýýulda Telsa güni hasap edip baýramçylyk belläpdirler.Manhattanda bolsa 40-njy köçe we 6-njy çatyrygyň burçlaryna Teslanyň ady dakylypdyr.Dünýäň iň belli žurnallaryndan biri bolan Taým žurnalynyň 1931-nji ýyldaky neşirinde Teslanyň 75 ýaş doglan güni mynasybetli žurnalyň baş sahypasyna surady goýulupdyr.
[200px|thumb|right|[Tesla tegegi ýada Tesla transformatory]].
[thumb|right|Teslañ [üýtgeýän tok matorynyñ çyzuwy ABŞyñ patent ofisiniñ 381,968 nomerli belligi]]
[thumb|right|4 kilo wolt amperlik [Tesla tegegiñ uçguny]]

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Kategoriýa:Hristiýaňlık Serbiýa
Kategoriýa:Elektrik bilen baglanyşykly bilim adamlar
Amaly ylymlar

Inženerlik ýaly ugurlar amaly bilimlere degişli.
***[[Inženerlik]]**

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Maşyn inženerligi

[thumb|right|250px|[Siemens tarapyndan öndürülen bir Bug turbinasy.]]
**[[Maşyn]] inženerligi**, esasy fizika prentsiplerini we material tehnologiýasyny ulanyp mehaniki sistemalaryñ Konstruksiýasy, Derňewi, Öndürmesi bilen gyzyklanyan inženerlik pudagydyr.
[thumb|right|200px|Bir [Maşynyñ motory ýada Maşynyñ dwigateli]].
[thumb|250px|Porşenlary bilen birlikde dört silindrli içerik epilýän [Wal]]
[300px|thumb|[Hereketli suratdakylar:Кriwoşip (gyzyl), Porşenlar (çal), Silindrler (gök) we Mаhоwik (gara)]]

## Daşarky çykgytlar
* Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL) –  e-book library 
* EngineeringMotion.com – Mechanical engineering videos
* Millerman.eu – Mechanical engineer 
* Mechanical Engineering Forum 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Elektrik Mehanizmler

**Elektrik Mehanizmler** elektrik energiýasy bilen işleyän mehanizmalardyr.
## Generator
## Mator
## Transformator
thumb|Elektrik generatory.
thumb|Elektrik dwigateli.
thumb|Transformator.

Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Gurallar
Inženerlik pudaklary

***[[Elektrik inženerligi]]**
***[[Maşyn inženerligi]]**
***[[Kompýuter inženerligi]]**
***[[Elektronika inženerligi]]**
***[[Himiýa inženerligi]]**
***[[Gurluşyk inženerligi]]**
***[[Senagat inženerligi]]**
***[[Nebit-gaz inženerligi]]**
***[[Azyk inženerligi]]**
***[[Aýna inženerligi we bilimi]]**
***[[Fizika inženerligi]]**
***[[Genetika inženerligi]]**
***[[Geologiýa inženerligi]]**
***[[Atom inženerligi]]**
***[[Tokaý inženerligi]]**
***[[Tekistil inženerligi]]**
***[[Oba hojalyk inženerligi]]**
***[[Matematika inženerligi]]**
***[[Dolandyryş inženerligi]]**
***[[Medisina enjamlary inženerligi]]**
***[[Uçar inženerligi]]**
***[[Mehatronika we robototehnika inženerligi]]**
***[[Energiýa serişdeleri we daşky gurşawy gorama inženerligi]]**
***[[Elektronika we aragatnaşyk inženerligi]]**
***[[Transport inženerligi]]**
***[[Ýer titreme inženerligi]]**

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Elektronika inženerligi

[thumb|right|[Elektronika bölekleri]]
[thumb|upright|[tranzistoryñ dürli-dürli harakteristikaly suratlary.]]
150px|thumb|right
[thumb|150px|[Mikrokontrolýor]]
**Elektronika inženerligi**,inženerligiñ bir görnüşü bolup,linear-bolmaýan we işjeň elektrik bölekleri meselem elektron turbalar we ýarym geçiriji enjamlar, esasanam tranzistorlar,diýodlar we integral shemalar we başga elektronika bölekleri  konstruksiýa etmek bilen meşgullanan inženerlik pudagydyr.

## Daşary baglanşyklar
* Institute of Electrical and Electronics Engineers

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Himiýa inženerligi

[thumb|right|250px|[Protses inženeri fabrikalaryñ çyzuwy, konstruksiýasy we dolandyryşy bilen megullanýar]]
**Himiýa inženerligi**, Himiýa, Matematika, Fizika, we Ykdysadyýet bilimlerini ulanyp daşky gurşawy problemalardan goraýan inženerligiñ pudagyndan biridir.
[thumb|Okuwçylar [MITiñ senagat himiýa laboratoriýasynda|right|250px]]



Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Kategoriýa:Himiýa ownuk makalalar
Gurluşyk inženerligi

**Binagärlik – gurluşyk fakultetine degişli kafedralar.**
*Suw, gaz we ýylylyk üpjünçiligi" kafedrasy
*Binagärlik" kafedrasy
*Geodeziýa" kafedrasy
*Senagat we raýat jaý gurluşygy" kafedrasy

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Senagat inženerligi

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Nebit we gaz inženerligi

thumb|<center>
thumb|<center>
thumb|<center>

## Daşarky çykgytlar
* The Society of Petroleum Engineers
* Schlumberger Oilfield Glossary: An Online Glossary of Oilfield Terms
* Society of Petroleum Evaluation Engineers
* Petroleum Engineering Schools 
* What is Forensic Petroleum Engineering? 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Azyk inženerligi

[thumb|[Germaniýadaky awtomatlaşdyrylan çörek kärhana]]

## Daşarky çykgytlar
* ''Ingeniería en Alimentos - Universidad Nacional de Luján''
* ''Ingeniería en Alimentos - UNIVERSIDAD NACIONAL AUTÓNOMA DE MÉXICO (La UNAM)'' 
* ''Contemporary Food Engineering'' (CRC Press)
*International Academic Programs in Agricultural, Food,or Biological Engineering 
* ''Contemporary Food Engineering'' (Taylor & Francis) 
* ''Contemporary Food Engineering'' (Routledge) 
*Food Engineering Magazine
*Food Engineering News from the IMechE
*Institute of Food Technologists Food Engineering Division website
* ''Introduction to Food Engineering'' (Academic Press)
*Erciyes University Department of Food Engineering 
*Ankara University Department of Food Engineering 
*METU Department of Food Engineering 
*Ege University Department of Food Engineering
*Hacettepe University Department of Food Engineering 
*Istanbul Technical University Department of Food Engineering
*Yeditepe University Department of Food Engineering 
*Chamber of Food Engineers-Turkey
*"Food Science Development" 
*  ''Thermal food processing simulation and optimization software'' 
*  ''An example of a food manufacturing bakery'' 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Fizika inženerligi

|thumb|240px
**Fizika inženerligi** tebigat hadysalaryny açyklamak we olary ulanyp adamzadyň durmuşyny aňsatlaşdyrmak maksady bilen döredilen bölümdir. Bu bölümde tejribe we teorika fizikasy, inzenerlige we kompyutere degişli bolan bir topar dersler öwredilyar.

**<u>Başlyja şahalary:</u>**
* Biofizika
* Gaty hal fizikasy
* Akustika
* Hasaplamaly fizika
* Material ylmy
* Aragatnaşyk fizikasy
* Energiya
* Lazer fizikasy
* Saglyk fizikasy
* Nanotehnologiya
* Nuklear fizika
* Plazma fizikasy
* Film fizikasy
## Daşarky çykgytlar
*"US News Ranking of Undergraduate Programs in Engineering Science/Engineering Physics"

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Inženerlik
Kategoriýa:Fizika inzenerligi
Kategoriýa:Fizika inzenerliginin şahalary
Kategoriýa:Dünya belli fizika inzenerleri
Kategoriýa:Fizika inzenerliginin beyleki inzenerliklerden tapawudy
Kategoriýa:Haysy uniwersitetlerde fizika bölümleri bar?
Genetika inženerligi

thumb|150px|Genetikasy üýtgedilen syçan
## Daşarky çykgytlar
* Крупнейший в России портал молекулярных биологов
* Alberts et al. Molecular Biology of the Cell
* T.A.Brown. Genomes
* Раздел журнала «Скепсис», посвященный проблемам генной инженерии

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Atom inženerligi

[thumb|Bikini Atolldaky '''[Atom ýaragy** synagy .]]
**Atom inženerligi**, ösen döwletlerde has hem kämilleşipdir.
<gallery>
Image:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|**Atom elektrostansiýasy **
Image:B-61 bomb (DOE).jpg|**B-61 termoatom yaragy'''

## Daşrky çykgytlar
* Nuclear Safety Info Resources 
* Wikibooks
*Science and Technology of Nuclear Installation Open-Access Journal
* Nuclear Engineering International magazine
* Nuclear Science and Engineering technical journal
* Electric Generation from Commercial Nuclear Power
* Hacettepe University Department of Nuclear Engineering

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Tokaý inženerligi

thumb|right|Tokaý inženerleriñ oýlap tapan döwrebap tagta kesýän stanogy
thumb|right|Kesilen agaçlary üşürýän traktor
thumb|right|Tokaý inženerleri tokaý ýangynlaryna garşy göreşmek üçin dürlü enjamlar oýlap tapýarlar

Faýl:Laser guided cutting of wood inside modern woodmill.jpg|
Faýl:Laser guided cutting of wood in woodmill.jpg|
Faýl:Sawdust waste from mill.jpg|
Faýl:Wood from victoria mountain ash.jpg|
Faýl:Allis-Chalmers Model B with a buzz saw.JPG|
Faýl:D70-0745-armata-waterzaagmolen.jpg|
Faýl:Gunton Saw Mill - geograph.org.uk - 1936852.jpg| 
Faýl:Logs at a Sawmill.jpg|
Faýl:Lumber at a Sawmill.jpg|


***Tokaý hojalygy**, tokaý baýlyklaryny ösdürip ýetişdirmek, goramak we peýdalanmak bilen baglanyşykly ykdysady işjeňlikdir; we tokaýlary ösdürip ýetişdirmek, gowulaşdyrmak we öndürijiligini ýokarlandyrmagyň usullaryny öwrenýän ylmy tertip. Agaç we beýleki tokaý önümlerine bolan islegleri kanagatlandyrmak, şeýle hem tokaýy gowulandyrmak we suwy goramak, daşky gurşawy emele getirmek we jemgyýetçilik wezipelerini ýokarlandyrmak üçin tokaýlary ösdürip ýetişdirmek we yzygiderli ulanmak nazaryýeti we amaly. Ykdysady, daşky gurşaw we sosial tarapy bar.

## Daşarky çykgytlar
* Терминологический словарь по лесному хозяйству на сайте Федерального агентства лесного хозяйства  
* Наставление по рубкам ухода в равнинных лесах Европейской части России (Федеральная служба лесного хоз-ва РФ, М. 1994 г.)
* Кафедра лесоводства Белорусского государственного технологического университета 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Garadaşly

**Garadaşly** Daşoguz welaýatynyñ Gurbansoltan eje etrabynyñ içinde ýerleşän ýer. Dasoguz säherinden 17 kilometr demirgazykda, Gurbansoltan eje etrabyndan 12 kilometr gündogarynda ýerlesýär. Taryhy maglumatlara göra garadaşlyñ halky häzirki Baherden, Kaka, Tejen,  etraplaryndan göcüp baran we şol ýerde otyrymly ilat halyna gelen. Ilatyň aglawa bölegini Ýazyr we Alili türkmenleri tutýar. Ilatynyñ sany şäherçe bolmak üçin gerekli ilat sanyna ýetdi we ýakynda şäherçe adyny alar. Bular näme diýseñem şajalar bolýar 

Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Kategoriýa:Garadaşly
Tekstil inženerligi

Faýl:Textile-Spinning room.jpg|
Faýl:Catalonia Terrassa mNATEC Selfactina.jpg|
Faýl:Ringspinnen.JPG|
Faýl:Ring spinning machine in the 1920s.jpg|


## Daşarky çykgytlar
*http://cci.gov.tm/tm/index.php?option=com_content&view=article&id=173&Itemid=74  Türkmenistanyñ Dokma Senagaty Ministrligiiñ Gysgaça maglumaty
*http://www.turkmenistan.gov.tm/_tmt/?id=2015  Resmi habar

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Oba hojalyk inženerligi

[thumb|[Deere & Company|John Deere kampaniýasynyñ 8110 nusga döwürdeş traktory]]
thumb|daýhan traktory bilen ýer sürýär
thumb|Case IH Module Express 625 pagta maşynyñ suraty
thumb|CTM Johnson pomidor çöpleýän maşynyñ suraty
thumb|kip maşynyñ hereketli suraty
thumb|noýba ýygýan maşynyñ suraty
**Oba hojalyk inženerligi **ekerançylyk ösümlüklerini,senagat ösümlüklerini,öri we öri meýdanlaryny,miweçiligi,bakja önümçülügü,bagbançylygy,biýotehnologiýa,ekologiýa oba hojalygy, ösümlük hassalyklaryny we zyýanlaryny we bulara karşy göreşmäniñ usullaryny,oba hojalyk binalaryñ proýektirlemesini we ösdürülmesini,suwarym,nagym,toprak we suw zapas sistemalaryñ proýektirlemesi we planaşdyrmasyny,toprak,suw we ösümlük arabaglanşyklaryny,daşky gurşaw kirliligi,ösümlük iýmitlendirme we dersleme ,oba hojalyk kuwwat maşynlary,oba hojalyk gural we maşynlaryny,aryçylyk, oba hojalyk önümleriñ genetikasy,oba hojalyk ykdysadyýeti,oba hojalyk syýasaty,bilen giñişleýin gyzykýan inženerligiñ pudagydyr.

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Oba hojalyk senagaty toplumy
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Matematika inženerligi

thumb|right
thumb|right|Matematika inženerleriñ çözen meselesi

## Daşarky çykgytlar
* Dept. of Engineering Mathematics 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Kategoriýa:Matematika
Dolandyryş inženerligi

[thumb|300px|Ron Diftler [Çep tarapda Dolandyryş inženeri]]
## Daşarky çykgytlar
*Engineering Management Review - A Publication of the IEEE 
*IEEE Transactions on Engineering Management Journal
*Canadian Society for Engineering Management, CSEM 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Medisina enjamlary inženerligi

right|thumb|250px|Medisina enjamlary
right|thumb|160px
thumb|Medisina enjamlary

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Uçar inženerligi

thumb|250px|Uçar inženerligi
thumb|right
## Daşarky çykgytlar
* International Journal of Aerospace and Mechanical Engineering 
* NDTAeroTech.com, The Online Community for Aerospace NDT Professionals 
* Building an Aeroplane – FlyDubai

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Mehatronika we robototehnika inženerligi

thumb|right|Robot eli sistemasy
**Mehatronika we robototehnika inženerligi**, Mahanika ve Elektronika (İñlisçe **mechanics** we **electronics**) sözleriñ birleşmesinden döräpdir we birinji sapar Ýaponiýada ulanylmaga başlapdyr.

r.

## Daşary baglanşyklar
* «Теоретические и практические проблемы развития мехатроники» 
* High Performance Mechatronics
* Mechatronics: an introduction. 
* Mechatronics: an integrated approach.
* Mechatronics: principles and applications. 
* http://www.mechatronics-academy.nl/Machine%20Dynamics%20in%20Mechatronic%20Systems%20-%20Adrian%20M.%20Rankers.pdf

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Elektronika we aragatnaşyk inženerligi

thumb|
## Daşarky çykgytlar
* Пример действующих правил диагностики для оценки параметров абонентских линий
* Словарь терминов связи 
* ATIS Telecom Glossary 
* Communications Engineering Tutorials
* Federal Communications Commission
* Unified Communications 
* IEEE Communications Society
* International Telecommunication Union
* Ericsson's Understanding Telecommunications 
* VoIP, Voice over Internet Protocol and Internet telephone calls 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Energiýa serişdeleri we daşky gurşawy gorama inženerligi

right|thumbnail|200px|Suwuñ hapalanmasy
## Daşarky çykgytlar
*National Association of Environmental Engineers ANEAM
*Environmental Engineers 
*American Academy of Environmental Engineers
*American Society of Agricultural and Biological Engineers
*American Society of Professional Wetland Engineers 
*Association of Environmental Engineering and Science Professors
*Confederation of European Environmental Engineering Societies 
*European Federation of Association of Environmental Professionals 
*Environmental Engineering Portal
*Russian site on environmental engineering 
*Institute of Environmental Management and Assessment
*Environmental Ethics 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Ylym

thumb|170px
thumb|150px

**Ylym** — hakykat baradaky obýektiw bilimleriň işlenilip düzülmegine we teoretiki taýdan ulgamlaşdyrylmagyna gönükdirilen adamzat işiniň sferasy. Ol işiň esasy düýbi faktlary ýygnamak, olary hemişe täzeläp we ulgamlaşdyryp durmak, tankydy nukdaýnazardan analiz etmek we şol esasda, diňe bir gözegçilik edilýän tebigy ýa-da jemgyýetçilik hadysalaryny beýan etmän, eýsem çaklamagyň ahyr maksady bilen sebäp-netije baglanyşygyny gurmaga hem mümkinçilik berýän täze bilimleri ýa-da gelnen netijeleri sintez etmek bolup durýar. Faktlar ýa-da tejribeler bilen tassyklanylýan teoriýalar we gipotezalar tebigat ýa-da jemgyýet kanuny görnüşinde formulirlenýär.

## Şeýle hem
***[[Amaly ylymlar]]**
***[[Inženerlik]]**

## Bellikler

Kategoriýa:Ylym
La Masiýa futbol akademiýasy

Doly ady **La Masia de Can Planes** bolup gysgaça **La Masiýa** diyilýär.**La Masiýa futbol akademiýasy ** FT Barselona futbol toparyñ ýaş futbolçy terbiýeleýän akademiýasydyr.
## Taryhy
thumb|right|230px1979.jy ýylda FT Barselona toparyñ öñkü futbolçusy Ýohan Kroýf meşhur Aýaks akademiýasyna meñzeş akademiýa gurulmagyny FT Barselona toparyñ başlygy Josep Núñezden talap edýär.
[thumb|'''La Masiýa futbol akademiýasynyñ täze  [Rezidensiýasy 2011.ji  ýylda Ciutat Esportiva Joan Gamperda gurulýar.]]

## Täsiri
11.ji iýýul 2010da , Ispaniýanyň Milli futbol ýygyndysy Dünýä kubogyna eýe boldy. Final duşuşygy onbirinde 6 sany FT Barselona toparyñ futbolçylary bardy; olaryñ hemmesem **La Masiýa futbol akademiýasy**nyñ yetiştiren futbolçylarydy.Olar Žerard Pikýe, Çarles Puýol, Andres Iniýesta, Çawi Hernandes, Seržiýo Busket, we Pedro Rodriges Ledesma.

## Belli Futbolçylary
La Masiýa futbol akademiýañ ýetiştiren belli futbolçylary;Çawi Hernandes, Liýonel Messi, Andres Iniýesta, Źerard Pikýe we olaryn in sonkysy henizem FT Barselonada oynayan Sergiýo Robertodyr.

Kategoriýa:Futbol
Ulag we aragatnaşyk inženerligi

[thumb|[Angilýanyñ Bristol şäherindäki tegelek ýol]]
## Daşarky çykgytlar
*http://www.ite.org 
*http://www.itsa.org 
*http://www.asce.org 
*http://www.apa-tpd.org  
*http://www.yptransportation.org

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Ýer titreme inženerligi

**Ýer titreme inženerligi** Amaly ylymlaryñ bir görnüşü bolup, jemgyýeti ýer titremäñ berjek zyýanlaryndan goramak bilen meşgullanýan inženerligiñ bir pudagydyr.
[thumb|Ýer titreme ýykylmasy eksperimenti geçirilýän [Titreýän-stol  ]]
[thumb|415×795px|right|[Taipei 101,Agyrlyk amortizatory bilen enjamlaştyrylan,dünýäniñ üçünjü iñ uly rezidensiýasy]]
[thumb|600×387px|[Beýik Kir II iñ mazary,dünýaniñ iñ gadymy ýer titremeden goramak üçün düýbü izolýasion edilen konstruksiýasy]].
**→→→ Ýer titreme inženerleriñ [[eksperiment]]leri←←←**

File:Base-isolation.gif
File:Concurrent-testing-0-g.gif
File:Two wooden houses-1.jpg
File:Vertical configuration control.gif


## Daşarky çykgytlar
* Сейсмические воздействия на фундаменты
* Сейсмическая приспособленность
* Строительство в сейсмозоне
* Микросейсморайонирование, исследование сейсмичности слабых грунтов 
* Изображения сейсмической изоляции на Google
* Seismic Risk Analysis using GIS: Evaluation of Structural Damage to Buildings and Loss Estimation 
* EERI website
* Consortium of Universities for Research in Earthquake Engineering (CUREE)
* George E. Brown, Jr. Network for Earthquake Engineering Simulation 
* USGS Earthquake Hazards Program 
* Earthquakes and Earthquake Engineering in The Library of Congress
* Infrastructure Risk Research Project at The University of British Columbia, Vancouver, Canada 
* Earthquake engineering 
* NEESit's Channel
* Antifriction and Multi-Step Base Isolation
* Vibration control videos 
* Google's results for earthquake engineering images

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Demirýol inženerligi

thumb|
## Daşarky çykgytlar
*'''Demir ýol menzili we köprüler gurulýar''' 
* Institution of Mechanical Engineers - Railway Division
* AAR
* “'''Bolaşak-Serhetýaka” demir ýoly açyldy.''' 
*  '''Beýik polat ýoly açyldy.'''

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
VK.com

thumbnail|Logotip
**VK.com** (Rusça: ВКонтакте) - Russiýada, Ukrainada, Belarusda we Gazagystanda iň gowy web-saýty. Günde on millýonlarça adamlar tarapyndan ulanylýan aragatnaşma we tanyşlary gözlemek üçin uniwersal serişdesidir.

* Bir wagt bile okan, işlän ýa-da dynç alan adamlary tapmaсk.
* Siziň ýanyňyzda bolan adamlar barada has köp öwrenmek we täze dostlary tapmak.
* Ezizleriňiz bilen hemişe aragatnaşykda bolmak.

## Çykgytlar
* Resmi web-saýty

Kategoriýa:Internet
Ýohan Kroýf

Kategoriýa:Futbolçylar
**Ýohan Kroýf** — Niderlandiýaly futbolçy.

### Kluby statistika
* UEFA çempionlar ligasy:
** **3**
* La liga:
** **1**
* Erediwisie:
** **8**
### Milli statistika
* UEFA Ýewrokopa:
** **1** (1976)

## HEM
Magdan inženerligi

**Magdan inženerligi**, ýerasty we ýerüsti baýlyklaryñ tapylmasy,çykarylmasy we baýlaştyrylmasy bilen gyzyklanan inženerligiñ bir pudagydyr.
[thumb|250px|right|[Kömürüñ ýük maşyny bilen daşalşy]].
[thumb|right|250px|[Magdan inženeri işleýär]].

## Daşarky çykgytlar
* SME (Society for Mining Metallurgy and Exploration), publishes the monthly magazine ''Mining Engineering''
* Mining-Technology.Com
* Turkısh Mining Engineers 
* Mineral Exploration Properties of Turkey 
* Mining Science and Technologies in Russia

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
Şrýodingeriň pişigi

400px|thumb|right|Şrýodingeriň pişigi - eksperiment mehanizmasy, '' hem ölü hem diri '' pişik (çepde)
**Şrýodingeriň pişigi** eksperimenti, Awstriýaly fizikaçy Erwin Şrýodinger tarapyndan öňe sürülüpdür.

Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Fizika
Erwin Şrýodinger

**Erwin Şrýodinger** (; ; 12 Awgust 1887 -  4 Ýanwar 1961), fizika alymy we teoretiki biologiýaçy. Kwantýum fizikasynyň dädelerinden biri saýlanýar.

## Çagalygy
1887-nji ýylda Awstriýanyň Wena şäherindeki Erdberg töwerekinde dünýä indi. Enesi Georgine Emilia Brenda bolup himiýa professoru Aleksander Bawýeriň gyzydyr. Kakasy 

## Juwanlygy
1914-nji we 1918-nji ýyllar arasynda Birinji Jahan Urşy zerarly Awstriýanyň gala... 1920-nji ýylyň 6-njy aprelinde Annemarie Bertel bilen öýlendi. Şol ýylda dosentlik () atyňa gowuşdy.  

## Daşarky çykgytlar
* Erwin Schrödinger on an Austrian banknote. 
* 1927 Solvay video with opening shot of Schrödinger
* *[http://www.zbp.univie.ac.at/schrodinger/bio/bio1.htm biographie] *  
* *[http://www.zbp.univie.ac.at/schrodinger/ebio/bio1.htm Biography from the Austrian Central Library for Physics] *
* Encyclopaedia Britannica article on Erwin Schrodinger
* *[http://www.deutsche-biographie.de/sfz106819.html Deutsche Biographie]*
**[http://www.nobel.se/physics/laureates/1933/schrodinger-bio.html Erwin Schrödinger Biography] *
* *[http://www.photonics.cusat.edu/article2.html Indian influences on Quantum Dynamics] 
* [http://www.ch.ic.ac.uk/watoc Schrödinger Medaly]
* [http://holiker.narod.ru/four/schrodinger-speech.html *The Discovery of New Productive Forms of Atomic Theory'' Nobel Banquet speech]  
* Quantum Mechanics and Schrodinger's Cat 
* Annotated bibliography for Erwin Schrodinger from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
* Schrödinger and his interest for Hinduism 
* Critical interdisciplinary review of Schrödinger's "What is life?"
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar

Kategoriýa:Fizika alymlary
Kategoriýa:1887-nji ýylda dogulanlar
Kategoriýa:1961-nji ýylda ölenler
Alek­sandr Graýam Bell

**Alek­sandr Gre­ýam Bell** te­le­fo­ny oý­lap ta­pyp­dyr. Ol Şot­lan­di­ýa­nyň Edin­burg şä­he­rin­de do­gul­ýar. Soň­lu­gy bi­len Bel­liň maş­ga­la­sy Ka­na­da, soň­ra hem ABŞ gö­çüp gel­ýär. Bell bi­li­mi bo­ýun­ça in­že­ner - elekt­rik hem fi­zik hem bol­man­dyr. Ol aý­dym – saz we su­han­wer­lik sun­ga­ty mu­gal­ly­my­ bo­lup iş­läp­dir.

Alek­sandr Bell 1893-nji ýyl­da gep­le­ýiş sy­na­sy­nyň fi­zio­lo­gi­ýa­sy bo­ýun­ça Bos­ton uni­wer­si­te­ti­niň pro­fes­so­ry bol­ýar. Ol akus­ti­ka­ny, ada­myň gür­leý­şi­niň fi­zi­ka­sy­ny dyk­gat­ly öw­ren­ýär, on­dan soň ses yr­gyl­dy­la­ry­ny ug­rad­ýan en­jam­da tej­ri­be ge­çip baş­la­ýar. Şeý­le­lik­de, ol kem-kem­den te­le­fo­ny dö­ret­mek tag­ly­my­na ýa­kyn­la­şyp baş­la­ýar. Ol eger-­de elekt­rik to­gu­nyň yr­gyl­dy­la­ry­ny dö­re­dip bol­sa, dür­li ses­le­ri ge­çir­mä­ge müm­kin­çi­lik dö­re­jek­di­gi­ne yna­nyp­dyr.

Ba­sym Bell öz iş ug­ru­ny üýt­ged­ýär we bir wag­tyň özün­de bir­nä­çe tekst ug­ra­dyp bol­jak te­leg­raf dö­ret­me­giň üs­tün­de iş­läp baş­la­ýar. Te­leg­raf dö­ret­mek bo­ýun­ça alyp bar­ýan iş­le­rin­de ýü­ze çy­kan tö­tän­lik ony ýe­ne-de te­le­fo­ny oý­lap tap­ma­ga alyp ba­ran ha­dy­sa­nyň üs­tü­ni aç­ma­ga kö­mek ed­ýär.

Bir ge­zek Bel­liň kö­mek­çi­si ge­çi­ri­ji en­jam­dan plas­tin­ka­ny çy­ka­ryp­dyr. Şon­da ka­bul edi­ji en­jam­da Bell şy­gyr­dy eşi­dip­dir. Bel­li bol­şu­na gö­rä, plas­tin­ka elekt­rik zyn­jy­ry­na ut­ga­şyp so­ňam açy­lan eken. Bell bu ýag­da­ýa örän üns­li çe­me­le­şip­dir. Bir­nä­çe gün­den soň­ra se­si ga­talt­mak üçin sig­nal ber­ýän buý­nuz­dan, dep­rek de­ri­den we uly bol­ma­dyk memb­ra­na­dan yba­rat il­kin­ji te­le­fon en­ja­my dö­re­di­lip­dir. Bu en­jam äh­li te­le­fon en­jam­la­ry­nyň baş­lan­gy­jy bo­lup­dyr. Şeý­le­lik­de, 1876-njy ýy­lyň 10-njy mar­tyn­da Bos­ton­da (ABŞ) il­kin­ji te­le­fon gep­le­şi­gi Alek­sandr Gre­ýam Bell we onuň kö­mek­çi­si To­mas Uot­so­nyň ara­syn­da ge­çi­ri­lip­dir. Il­kin­ji öý te­le­fo­ny ine şu­nuň ýa­ly oý­la­nyp ta­py­lyp­dyr.

Mu­ňa ga­ra­maz­dan A.G. Bel­le we dür­li ýurt­lar­da­ky in­že­ner­le­re, te­le­fon ara­gat­na­şy­gy hä­zir­ki gör­nü­şi­ne eýe bol­ýan­ça, onuň üs­tün­de ýe­ne-de köp iş­le­me­li bo­lup­dyr­lar.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Li­tiý – ion ak­ku­mul­ýa­tor­­

200px|thumb|right|Li­tiý – ion ba­ta­re­ýa
**Li­tiý – ion ak­ku­mul­ýa­torla­ry** ama­ly taý­dan äh­li smart­fon­lar­da, plan­şet­ler­de, no­ut­buk­lar­da we aw­tou­lag­lar­da otur­dyl­ýar.
 
Şu­nuň ýa­ly ak­ku­mul­ýa­tor­la­ryň kem­çi­li­gi zar­ýad be­ril­ýän wag­ty kem-kem­den toz­ýan­ly­gyn­dan yba­rat­dyr, şo­nuň ýa­ly hem zar­ýad ber­mä­ge wagt köp gi­dip bi­ler, esa­san hem gür­rüň uly aw­tou­lag­la­ryň ak­ku­mul­ýa­tor­la­ry hak­da bar­ýan bol­sa.

Gü­nor­ta Ka­li­for­ni­ýa uni­wer­si­te­ti­niň bar­lag ge­çi­ri­ji­ler to­pa­ry­na bu me­se­lä­niň çöz­gü­di­ni tap­mak ba­şart­dy. Ba­ta­re­ýa­lar­da öý­jük- öý­jük çe­ýe krem­niý na­not­rub­ka­lar bi­len bi­le­lik­de ada­ty anod gra­fit­le­ri­ni ula­nyp, ak­ku­mul­ýa­tor­la­ryň 200 sik­le çen­li gaý­ta­dan zar­ýad ber­mä­ge çen­li öm­rü­ni uzalt­ma­ga müm­kin­çi­lik ber­di. Şol bir wag­tyň özün­de ada­ty ak­ku­mul­ýa­tor­lar 500-1000 sik­le ni­ýet­le­nen­dir. Şu­nuň bi­len bir­lik­de şeý­le ba­ta­re­ýa­lar ba­ry-ýo­gy 10&nbsp;mi­nut­da zar­ýad al­ýar­lar.

Hä­zir­ki za­man ak­ku­mul­ýa­tor­la­ryn­da krem­ni­den we gra­fit­den edi­len ýu­ka plas­tin­ler ula­nyl­ýar. Olar bol­sa, wag­tyň geç­me­gi bi­len toz­ýa­r­lar we şol se­bäp­li ba­ta­re­ýa­nyň sy­gy­my pe­se düş­ýär. Bar­lag ge­çi­ri­ji­ler ak­ku­mul­ýa­to­ra zar­ýad ber­len­de we aý­ry­lan­da bo­zul­ma­ýan öý­jük-öý­jük gur­lu­şy­nyň sa­ýa­syn­da gy­sy­lyp we gi­ňäp bil­ýän krem­ni­li na­not­rub­ka­la­ry dö­ret­di­ler. Şo­nuň bi­len bir­lik­de hem üs­tü­niň hem meý­da­ny ep-es­li gi­ňäp, ne­ti­je­de ba­ta­re­ýa has tiz zar­ýad al­ýar. Hä­zir­ki wagt­da bar­lag ge­çi­ri­ji­ler öz teh­no­lo­gi­ýa­sy­ny kä­mil­leş­dir­me­giň üs­tün­de iş­le­ýär­ler. Ön­dü­ri­ji­ler üçin tä­ze tehnolo­gi­ýa­nyň ha­çan el­ýe­ter­li bol­jak­dy­gy he­niz nä­mä­lim. Äh­ti­mal, ýyl­lar we on­ýyl­lyk­lar ge­çer, ýö­ne we­lin, tä­ze teh­no­lo­gi­ýa üs­tü­miz­dä­ki ýyl­da hem­me­le­re el­ýe­ter­li bo­lar.

Kategoriýa:Gurallar
Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Himiýa
Differensial deňlemeler

dx/dy=2(y-3)

### Differensial deňlemeleriñ görnüşleri

# \frac{du}{dx} = cu+x^2. 
# \frac{d^2u}{dx^2} - x\frac{du}{dx} + u = 0. 
# \frac{d^2u}{dx^2} + \omega^2u = 0. 
# \frac{du}{dx} = u^2 + 1. 
# L\frac{d^2u}{dx^2} + g\sin u = 0. 
# \frac{\partial u}{\partial t} + t\frac{\partial u}{\partial x} = 0. 
# \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = 0. 
# \frac{\partial u}{\partial t} = 6u\frac{\partial u}{\partial x} - \frac{\partial^3 u}{\partial x^3}. 
## Daşarky çykgytlar
*  «Мир математических уравнений» — EqWorld
* Русскоязычные ресурсы по дифференциальным уравнениям 
* Дифференциальные уравнения // Двайт Г. Б., Таблицы '''интегралов''' и другие математические формулы  
* Примеры решения дифференциальных уравнений 
* Online решения дифференциальных уравнений
*Lectures on Differential Equations  
*Online Notes / Differential Equations 
*Differential Equations
*Differential Equation Solver  
*http://www.fioravante.patrone.name/mat/u-u/en/differential_equations_intro.htm 
* Mathematical Assistant on Web  
*Exact Solutions of Ordinary Differential Equations
* Collection of ODE and DAE models of physical systems  
* Notes on Diffy Qs: Differential Equations for Engineers
* Khan Academy Video playlist on differential equations  
* MathDiscuss Video playlist on differential equations  

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Matematika
Harby güýçler inženerligi

thumb|150px|Sapýorlar territoriýany howpsuzlaştyrýarlar.
thumb|
thumb|Harby güýçler inženerleri
thumb|Harby güýçler inženerleri
## Daşarky çykgytlar

* О Инженерных войсках на офиц. сайте министерства обороны РФ 
* Инженерные войска: История, штаты, техника, боеприпасы
* Инженерные войска в боях за Советскую Родину  
* Sapper Museum 
* Статья 310 лет ИВ России

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Kategoriýa:Inženerlik
FIFA Dünýä kubogy

Faýl:World cup countries best results.png

## HEM
*Futbol
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty
*UEFA
Albert Eýnşteýn

**Albert Eýnşteýn** *(14 Mart [[1879]] – 18 April [[1955]])* — Modern fizikanyň 2 sütüninden biri bolan Otnositellik teoriýasyny; kwant teoriýasyny we statistk fizikany esaslandyran Germaniýada doglan fizik.

## Bilimi we zähmet ýoly
1900-nji ýylda Sýurih politehnikumyny tamamlady. Ondan soňra  ilki Winterturda, soňra Şafhauzende mugallym, Berndäki federal patent býurosynda ekspert (1902—1909); Sýurih uniwersitetinde professor (1909), Prussiýa we Bawariýa Ylymlar Akademiýasynyň agzasy (1913), Berlin uniwersitetiniň professory we fizika institutynyň direktory (1914) hökmünde işledi. Şol ýyllarda Eýnşteýn otnositellik teoriýasynyň, şöhlelenmäniň kwant teoriýasynyň, statistik fizikanyň, Broun hereketiniň we şöhlelenme teoriýalarynyň üstünde işledi. 1921-nji ýylda Fotoeffekt kanunlaryny açanlygy we teoretiki fizika baradaky işleri üçin Nobel baýragy bilen sylaglandyryldy.

## Çeşme
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 10, sah. 269

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Kategoriýa:Ýehudy
Kategoriýa:Agnostik
Kategoriýa:Panteist
Sarahs etraby

**Sarahs etraby** —Ahal welayatynda yerlesyar.
Kategoriýa:Ahal welaýaty
Ýanwar 1925-nji ýylda Türkmenistan SSR-iň Merw okrugynyň düzüminde Sarahs şäher görnüşli posýolkasynda merkezi bolan Sarahs etraby hökmünde döredildi.
​1926-njy ýylyň awgust aýynda Merw okrugy ýatyryldy we Sarahs etraby gönüden-göni Türkmen SSR-iň tabynlygyna geçdi.
​1939-njy ýylyň noýabr aýynda Sarahs etraby täze döredilen Aşgabat welaýatyna berildi.
​1959-njy ýylyň maý aýynda Aşgabat welaýaty ýatyryldy we etrap Mary welaýatynyň düzümine goşuldy.
​1963-nji ýylyň ýanwar aýynda Sarahs etraby ýatyryldy, emma 1964-nji ýylyň dekabr aýynda gös-göni Türkmenistan SSR-iň tabynlygyna gaýtarylyp berildi.
​1970-nji ýylyň dekabr aýynda etrap Mary welaýatyna, 1973-nji ýylyň dekabr aýynda bolsa Aşgabat welaýatyna berildi.
​1988-nji ýylda Aşgabat welaýaty ýene-de ýatyryldy we etrap gönüden-göni Türkmenistan SSR-iň tabynlygyna geçdi.
​1992-nji ýylyň 14-nji dekabrynda Sarahs etraby Sarahs etraby diýlip atlandyryldy we Ahal welaýatynyň düzümine goşuldy.
​Türkmenistanyň Mejlisiniň 2018-nji ýylyň 5-nji ýanwaryndaky karary bilen Ahal welaýatynyň çäginde ýerleşen Altyn Asyr etrabynyň ýatyrylmagy sebäpli, onuň düzümine giren Balykçy geňeşligi Sarahs etrabyna geçirildi.
Go

**Go** (Ýaponça: 囲碁, *igo*; Hytaýça: 圍棋 / 围棋, *wéiqí*; Koreýçe: 바둑, *baduk*) manylary bolan, tagtañ üstünde iki adam bilen oýnalýan strategiýa oýuny.
250px|thumb|'''Go tagtasy'''

Kategoriýa:Sport
Kategoriýa:Strategiýa oýuny
Demirýol sistemalarynda tormoz

thumb|right|irki gysgyç tormoz: tormoz aýakgaby(	goňur) bu tigire(gyzyl) pokryşka ýaly edip goýulýar we bulary işletýän leňňerler(çal) çep tarapda

Kategoriýa:Demirýol ulagy
Kategoriýa:Demirýol sistemalarynda tormoz
Karl Fredrih Gauss

thumb|140px|'''Karl Fredrih Gauss'''
[thumb|140px|'''Karl Fredrih Gauss''' matematikaçylar tarapyndan [matematika ylymynyñ şazadasy hasaplanýar.]]
## Daşarky çykgytlar
* Complete works
* Gauss and his children
* Gauss biography 
* Carl Friedrich Gauss 
* Gauss: mathematician of the millennium
* English translation of Waltershausen's 1862 biography
* Gauss  
* MNRAS '''16''' (1856) 80 
* Carl Friedrich Gauss on the 10 Deutsche Mark banknote 
* "Carl Friedrich Gauss"

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Hiristiýan Huýgens

Hiristiýan Huýgens (niderl. Christian Huygens; d.14 aprel 1629, ö. 8 iýul 1695) - Niderlandiýaly tanymal fizik, matematik, astronom we oýlap tapyjy. Ol London Karollyk Jemgyvetiniň *(iňlis. Royal Society of Lodon for Improving Natural Knowlenge)* ilkinji daşary ýurtly agzasy (1663), Fransuz bilimler akademiýasynyň agzasy we onuň prezidenti (1666-1681).

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Awtotransformator

**Awtotransformatoryñ** türkmen dilindäki manysy elektrik toguny özi regulirleýän gural diýmek.
thumb|150px|Awtotransformatoryñ shemasy
thumb|right|240px|Sazlanyp bolýan awtotransformator
## Daşarky çykgytlar
* Автотрансформаторы 
* Регулируемый автотрансформатор ЛАТР 

Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Gurallar
Kategoriýa:Elektrik
Kategoriýa:Transformatorlar
Zehin synagy

thumb|250px|right|Zehin synagy ýerine ýetiriş şekili, şekilde görnüşü ýaly ortaça bir ynsanýñ zehini '''ZS''' '''(100 bal)'''

Bütindünýä Saglyk Guramasy(BSG)nyñ **(WHO)** hödürledigi zehin klaslandyryş tablissasy.

thumb|140px|'''Zehin synagyna degişli bir mysal'''
### Adamyn isine gora ballary
*** Alym,alfa esger,küştçü,aktoyr,wş — 125 bal we üstünde**
* **Doktor,inžener,stomatolog,wş — 114-125 bal**
* **Bankir,hukukçy,syýasatçy,mugallym,ilçi,din alymy,wş — 105—110 bal** 
* **Söwdegär,edara we ofis işgärleri,wş-100-105 bal**
* **Çeper we ökde(mantiýor,mehanik,wş)-95 bal**
***Traktorist,zawod işgärleri,wş-90-95 bal**
***Ferma işgärleri,wş-92 bal**
***Ýönekeý işgär-87 bal**
***Hiç hili ökdelik gerekli bolmaýan işler-40-70 bal**

## Geniý adamlar
***Albert Eýnşteýniñ ZS baly 160 hasaplanýar.**
***Garri Kasparowyñ ZS baly 190 hasaplanýar.**
***Karl Fredrih Gaussyñ ZS baly 195 hasaplanýar.**

## Daşarky çykgytlar

Iñlisçe **ZS** testler:

* Bergman’s free IQ test. 
* IQ test free visual on line
* Free IQ test 
* The Mega Society
* Бесплатный тест IQ общества Mensa — тест Равена подвижного интеллекта. Один из наиболее качественных бесплатных тестов  
* Глобальная сеть интеллекта 
* Bсе общества высокого интеллекта
* Тесты интеллекта в «Энциклопедии психодиагностики»
* Ошибки в тесте Айзенка 
* Габумба тест центр  
* Бесплатный визуальный тест IQ 
* Дигитальный тест интеллекта
* Общество Мега 
*  Давыдов А. А. Коэффициет интеллектуальности (IQ) и инновационное развитие

Kategoriýa:Durmuş
Kategoriýa:Saglyk
Şaşka

**Şaşka** — strategiýa oýuny.

Oýuna başlamadan öñ 10×10-lyk şaşka tagtasynda daşlaryñ düzülüşü.

Kategoriýa:Sport
Kategoriýa:Strategiýa oýuny
Täçgök serdar

Dogulan we aradan çykan ýyllary henizem çenli anyk kesgitlenenok.Ýöne onuñ 19nji asyrda ýaşandygy belli.

Täçgök serdaryñ tiresi : Teke – Utamyş – Syçmaz –Aksopy – Gaýyr – aksakgal-alajagöz.Doglan ýeri annyk belli däl.Ýöne onuñ Bäşgala etrabynda (Takmynan,Gäwürs bilen Duşak aralygy)doglan bolmagy örän ähtimaldyr.

Täçgök serdaryñ kakasyna Atabaý diýer ekenler.Şu etrapda ýaşaýan Tekeleriñ 19nji asryñ 30nji ýyllarynyñ başlarynda Sarahsa süýşüp barmagy bilen Täçgök serdar ömrüniñ ep-esli bölegini şu ýerde,soñra 50nji ýyllaryñ ahyrlarynda Mara süýşilmegi netijesinde bolsa Mary etrabynda geçiripdir.Ol ömrüniñ soñky ýyllarynda Mäne-çäçede ýaşapdyr. Täçgök serdar  ýaşlykdan at-ýarag bilen iş salyşyp,goñşy Hanlyk bilen bolan ulyly-kiçili çakna-şyklara gatnaşypdyr.Ol özüniñ edenliligi we guramçylyklylygy bilen özgelerden tapawutlanypdyr.

Şoña görä-de ol köp wagt geçmänkä,ykrar edilen serdarlaryñ birine öwrülipdir.Ol Gowşut han bilen bilelikde 1855nji ýylda Sarahsad,1861nji ýylda Maryda bolan urşlara gatnaşyp,öz şahsy edermenligini we serdarlyk ukybyny görkezipdir.

Täçgök serdar öz ýigitleri bilen Maşada ,Hyrata syýahata,zyýarata hem-de söwda gitmekligi gowy görer eken.Şol taraplarad onuñ tanyşlary ,dostlary kän bolan.Şolaryñ arasynda gala häkimleri hem bar eken.Bir gezek şol galalaryñ biriniñ häkimi ep-esli hazynasyny ogurladanda, Täçgök serdar  ogryny we ogurlanan hazynany tapmaga kömek edýär.Bu kömek üçin häkim oña bir gyzy peşgeş beripdir. (Aýdylşyna görä,ol gyz owganistanda ýaşaýan Jemşitlerden bolmaly).

Şol gyz Türkmen halkynyñ beýik ogly ,Türkmenistanyñ görnükli döwlet işgäri Gaýgysyz Atabaýewiñ ejesidir. Täçgök serdar  daş sypaty boýunça iner ýaly örän daýaw, häsiýeti boýunça juda gyzma,çäksiz batyr adam bolupdyr.

Täçgök serdar Maryda ep-esli wagt ýaşandan soñ öz tiresi we diýenlerini edýän adamlar bilenMämä-çäçä tarapa göçüp gaýdypdyr.Olar göçüp barmazyndan öñ,Mänä-çäçä sebitlerinde ýaşaýan ilat juda az eken.

Sebäbi dag etegi hem-de gyrak çet bolany üçin bu ýere daşardan häli-şindi çozuş edilip durlupdyr. Täçgök serdaryñ obrazy belli ýazyji Atajan taganof “ Pereñli ýesiriñ ýatlamasy “ powestinde ,Sarahs galasy romanynda hem oñat şöhlelenipdyr.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Serdarlar we Hanlar
Azarbeýjan dili

**Azarbeýjan dili** (Azərbaycan dili) türk dili. Azarbeýjandan başga-da Eýranda, Russiýada, Gürjüstanda, Türkiýede, Yrakda, Siriýada, Ukrainada, Gazagystanda we dünýädäki Azarbeýjan jemgyýetlerinde gürlenilýär. Azarbeýjanyň  resmi dilidir we Dagystanyň (Russiýa) resmi dillerinden. Türkmen we Türk dillerine ýakyn dil.

## Çykgytlar


Kategoriýa:Azerbaýjan dili
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ dilleri
Kategoriýa:Diller
Radar

|thumb|Iýonosferada işläp bilýän bir radar antenasy
thumb|Radaryñ işleýşi
thumb|
c ýagtylygyñ tizligi we t ýañlanma wagty we bir jisimiñ radara bolan uzaklygy (R) aşakdaky formula bilen hasaplanýar:

:R = \frac{ct}{2}
## Daşarky çykgytlar
* Технология Радиолокационная станция
* Раздел о радиолокационных станциях в блоге dxdt.ru 
* РЛС Лена-М 

Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Gurallar
Topol-M

**Topol-M** *(rus. РТ-2УТТХ «Тополь-М»)* — Russiýanyn ballistik raketasy.

250px|right
## Daşarky çykgytlar
* Межконтинентальная баллистическая ракета «Тополь-М» (РС-12М2) 
* Ракетный комплекс «Тополь-М» 
* «Тополь-М» сможет преодолеть противоракетную оборону США 
* Красная Звезда 
* «Тополь-М» на марше. Учебный пуск. (видео)

Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Gurallar
Nikkolo Makiawelli

**Nikkólo Makiawélli** (Makýawelli, italýan. *Nikolò di Bernardo dei Machiavelli*; 1469-njy ýylyň 3-nji maýy, Florensiýa - 1527-nji ýylyň 22-nji iýuny) - italýan akyldar, syýasatçy, filosof, ýazyjy, harby teoretiki eserleriň awtory. Makiawelli Florensiýanyň hökümetinde birnäçe wezipäni eýeledi, iň möhümi respublikanyň diplomatik gatnaşyklaryna jogapkär ikinji kansleriň sekretarydy. Makiawelliniň esasy eseri "Hökümdar". Şeýle-de bolsa, onuň syýasy garaýyşlary, respublikan pikirleriň tarapdary hökmünde häsiýetlendirilýän "Florensiýanyň taryhy" we "Tit Liwiniň ilkinji onýyllygyndaky çykyş" -da has gowy öz beýanyny tapdy.

## Biografiýasy
Makiawelliniň syýasy durmuşynda iki basgançagy tapawutlandyryp bolar. Birinji basgançakda, 1498-nji ýylda Florensiýa respublikasynyň ikinji sekretary wezipesine girişmekden başlap, esasan döwlet işleri bilen meşgullandy. Ikinji basgançagy bolsa, 1512-nji ýylda Makiawelliniň syýasy işlerinden mejbury aýrylmagy bilen adyny meşhur eden eserleri ýazanda başlandy.
Boks

**Boks**—iki adamyňň emin gözegçiliginde özara yumruklaşyp; birek biregi uryp ýykmak ýa bolmasa uryp utyk toplanýan spordyň görnüşlerinden biri bolyp durýar.Boks sportynda Muhammet Aly we Maýk Taýson ýaly hakyky ussat boksçylar bolypdyr.
thumb|155px

Kategoriýa:Sport
Futzal

* 'Futsal' * futbol meýdançasy -dan has kiçi we esasan jaýyň içinde [gaty kortda] oýnalýan [futbol esasly oýun.  Bäş taraply futbol we ýapyk futbol bilen meňzeşlikleri bar.
Motor sportlary

thumb|right|300px|Yamaha YZF-R6
Motosikl sporty motosikl sürmegiň ähli sport ugurlaryny öz içine alýan giň ugurdyr. Bu ugurlaryň hemmesi ýaryşlar ýa-da tizlikli çäreler däl, sebäbi birnäçe ugurlar ýaryşçynyň dürli sürüş başarnyklaryny synagdan geçirýär.

Kategoriýa:Sport
Katalan dili

**Katalan dili**, Hindi-Ýewropa dilleri maşgalasynyň Romanlar dillerine degişli dildir. Ispaniýannyň käbir sebitlerinde we Andorranyň resmi dilidir.Katalan dilinde gürleýänleriň köp bölegi Ispaniýada ýaşaýar. 

## Dil hakynda
Katalan dili Ispaniýanyň Ortaýer deňziniň kenarlarynda, aýratyn hem Barselona sebitinde gürlenilýän Latin dilidir. Gündogar Fransiýada gürlenilýän Oksidan diline gaty ýakyn bir dil. 13-nji asyrda başlap Oksidan dilinden üýtgäp gelýän bir dildir.  Bu dil Ispan dili  we Protugal diline meňzeýän häsiýetlere eýedir. Katalan dilini enedili hökmünde şu wagtky Ispaniýanyň Katalnoniýa awtonom döwletinde ýaşaýan halklar diýilip görkezilýär. Bu ýerde Katalan dili Ispan dilinden has möhüm dil hökmünde kabul edilýär. 

## Çeşmeler

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Roman dilleri
Astara

**Astara** (Parsça: آستارا) Eýranyň  Gilan welaýatynda Astara oturumly bir Etrap we şäherdir.

## Çeşme
Bitin sanlar

thumb|100px|'''Bitin sanlaryñ simboly'''
**Bitin sanlar** — San okunda **O** nokatdan sag (položitel) ugurda masştab kesimini **n** gezek alyp goýup, položitel **n** sany alarys. Indi masştab kesimini çep (garşylykly) ugurda **n** gezek alyp goýalyň we alnan sany **otrisatel n san** atlandyryp, **–n** ýaly belgiläliň.

**Kesgitleme.**  Nuldan, natural sanlardan hem-de olara garşylykly sanlardan ybarat san köplügine **bitin sanlaryň köplügi** diýilýär we **Z** bilen belgilenýär. Diýmek,

**Z={...,-n,-n+1,...,-3,-2,-1,0,1,2,3,...,n,...}.**

Bitin sanlaryň köplüginde deňeşdirme amaly natural sanlaryň köplügindäki ýaly kesgitlenýär.
Goşmak amaly aşakdaky deňliklerde kesgitlenýär:
# (-k)+(-n)=-(k+n);	 
# (-k)+0=-k;	 
#-(k)+n = \begin{cases} -(k-n), & \mbox { eger } k > n \\ n-k, & \mbox{ eger } k 
Aýyrmak amaly **a-b=a+(-b)** deňlikden hasaplanýar. 
Köpeltmek amaly üçin alarys:
**1)(-k)×(-n)=kn  2) (-k)×n=-kn 3)(-k)×0=0×(-k)=0.**
Bölmek amalynda nula bölmek bolmaýandygyny bellemelidir. 
Derejä götermek amaly hem natural sanlardaky ýaly kesgitlenýär.

Kategoriýa:Matematika
Trigonometriýa

thumb|245px|Surattaky gönüburçlu üçburçlukta :
**Trigonometriýa**, Gadymy Grek dilinde **' "[[üçburçluk]]" + **' "ölçemek" sözünden gelip çykypdyr.

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Natural sanlar

right|thumb|150px|'''Natural sanlar predmetleri – naturalary – sanamakda ulanylýan sanlardyr'''(bir alma, iki alma, üç alma, ...)
San okunda **O** nokatdan sagda**[OE1]**,**[OE2]**,**[OE3]**,**[OE4]**,**...** kesimlere degişli sanlar: **1, 2, 3, 4,...**ýaly belgilenerler. Olara natural sanlar diýilýär we **N** bilen belgilenýär. Başgaça,\mathbb{N} =  \{ 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ...  \}    natural sanlar predmetleri – naturalary – sanamakda ulanylýan sanlardyr.
Natural sanlaryň üstünde deňeşdirmek, goşmak, aýyrmak, köpelt-mek, bölmek we natural derejä götermek amallary kesgitlenendir. 
**k** we **n** sanlar deňeşdirilende aşakdaky ýagdaýlar bolup bilerler:

**k<n** ,	**k=n**	 ,	**k>n**	 .

**k we n sanlaryň:**
*jemi			**S=k+n** ;
*tapawudy		**r=k-n** ;
*köpeltmek hasyly	**p=k×n** ,	**p=k·n** ,	**p=kn** ;
*paýy			 **q=k÷n** ,**q=k/n**	 
ýaly belgilenýärler.
n sanyň k-njy derejesi

**<math>n^A = \underbrace{n \times \cdots \times n}_A</math>  munyñ manysy A gezek n bar diýmek.
**
ýaly belgilenip, **n sana derejäniň esasy**, **k sana bolsa, görkezijisi** diýilýär.
Derejä götermek amalynyň aşakdaky häsiýetlerini belläliň:
#Eger **m=n**  bolsa, onda **∀k ∈ N:<br /><math>m^k \  = n^k</math><br />**eger **m>n**  bolsa, onda **<br /><math>m^k \  > n^k</math><br />**
#Islendik natural sanlar üçin derejä götermek amaly kesgitlenendir;
#Islendik **k**, **n** natural sanlar üçin  n^k ýeke-täkdir;
#Islendik k, n natural sanlar üçin n^k natural sandyr;
#Islendik k, n, p natural sanlar üçin n^kn^p = n^{k+p}\! ;
#Islendik k, n, p natural sanlar üçin \left(n^k\right)^p = n^{kp} ;
#Islendik k, n, p natural sanlar üçin \left(np\right)^k = n^kp^k .

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Sanlar
Pifagoryň teoremasy

thumb|'''Pifagoryň teoremasy'''nyň subuty
thumb|right|200px|Hereketli şekil '''Pifagoryň teoremasy'''nyň subuty
: <math>(a+b)^2=4\cdot\frac{ab}{2}+c^2;</math>
: <math>a^2+2ab+b^2=2ab+c^2;\frac{}{}</math>
: <math>c^2=a^2+b^2;\frac{}{}</math>
thumb|right|200px|Hereketli şekil '''Pifagoryň teoremasy'''nyň subuty
Geometriýada gönüburçly üçburçlugyň taraplarynyň arasyndaky baglanyşyklary görkezýän teorema.Bu teoremany gadymy grek alymy Pifagor subut edýär.Ilkibaşda bu teorema gönüburçly üçburçlukda gipotenuzada gurlan kwadrat, katetlerde gurlan kwadratlaryň jemine deň ululyklydyr diýip, kwadratlaryň meýdanlarynyň arasyndaky baglanyşygy görkezýärdi, ýöne bu teorema aşakdaky ýaly gysgaça alynýar: şol bir birlikde gönüburçly üçburçlugyň katetleriniň kwadratlarynyň jemi gipetenuzanyň kwadratyna deňdir.Eger üçburçlugyň bir tarapynyň kwadraty onuň beýleki iki tarapynyň kwadratlarynyň jemine deň bolsa , onda şeýle üçburçluk gönüburçly üçburçlukdyr diýip tassyklaýan ters teorema hem dogrudyr.
:a^2 + b^2 = c^2\!\,

:  c = \sqrt{a^2 + b^2} \,

: a = \sqrt{c^2 - b^2} \,

: b = \sqrt{c^2 - a^2} \,

## Mysallar
:a^2 + b^2 = c^2\!\,

: 3^2+4^2=5^2\!\,

: 5^2+12^2=13^2\!\,

: 8^2+15^2=17^2\!\,

: 7^2+24^2=25^2\!\,

: 9^2+40^2=41^2\!\,

: 11^2+60^2=61^2\!\,

: 12^2+35^2=37^2\!\,

: 13^2+84^2=85^2\!\,

: 16^2+63^2=65^2\!\,

: 20^2+21^2=29^2\!\,

: 28^2+45^2=53^2\!\,

: 33^2+56^2=65^2\!\,

: 36^2+77^2=85^2\!\,

: 39^2+80^2=89^2\!\,

: 48^2+55^2=73^2\!\,

: 65^2+72^2=97^2\!\,

## Subutlar
# Meňzeş gönüburçly üçburçlukdan peýdalanyp subut etmek
border|right
:\frac{d}{a} = \frac{a}{c} \quad \Rightarrow \quad d = \frac{a^2}{c}\quad (1)

:\frac{e}{b} = \frac{b}{c} \quad \Rightarrow \quad e = \frac{b^2}{c}\quad (2)

Suratdan   c = d + e \,\! . (1) we (2) deňlemeleri ýerine goýuň:
: c = \frac{a^2}{c} + \frac{b^2}{c} 

Deňlemäň iki tarapynam c bilen köpeldiň:
: c^2 = a^2 + b^2 \,\!.
## Çeşmeler
* **Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 7, sah.92**
### Daşarky çykgytlar
* http://www.walter-fendt.de/m14tm/pyth2_tm.htm  Matematikany öwredýän kiçijik programmalar
* Сайт о теореме Пифагора с большим числом доказательств
* Теорема Пифагора и пифагоровы тройки  
* История теоремы Пифагора
* О теореме Пифагора и способах её доказательства  
* компьютера, iPhone, iPad
* Теорема Пифагора на WolframMathWorld 
* Cut-The-Knot, секция, посвящённая теореме Пифагора, около 70 доказательств и обширная дополнительная информация

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa