open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agalaň obasy

**Agalaň obasy** —Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň Tejen etrabynda ýerleşýän oba. Halk arasynda "Prawda" diýlip hem atlandyrylýar. Agalaň sözi "Ak" hem-de "alaň" sözlerinden emele gelendir. Agalaň obasynda Tejen etrabynyň Mäti Kösäýew adyndaky 3-nji orta mekdebi ýerleşýär.

Kategoriýa:Ahal welaýatynyň obalary
Faust

thumb|Anton Kaulbach: "Faust & Mephisto"
thumb|'''Faust'''
Dünýä edebiýatynyň iň belli kyssaçylarynyň biri, beýik germaniýan şahyry we ýazyjysy Gýote Iogann Wolfgangň ýazan eseri.

## Daşarky çykgytlar

* перевод «Gýote — Faust»''']
*Faust {de} 
*Faust. Der Tragödie zweiter Teil

Kategoriýa:Kitaplar
Seo Jae-pil

thumb|right|200px|Seo Jae-pil 1895-nji ýylda
**Seo Jae-pil**(Koreý dili : 서재필 ; 7 ýanwar 1864 - 5 ýanwar 1951) : Koreýa Syýasatçylar, bağımsızlık aktivistler, doktor. Amerikanyň Birleşen Ştatlary name **Philip Jaisohn**.

Kategoriýa:Syýasatçylar
Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Täze Gwineýa

thumb|360px|Täze Gwineýanyň ýerleşişi.

**Täze Gwineýa** () — dünýäniň iň uly ikinji adasy (Grenlandiýadan soň). Tutýan meýdany — 786 müň km².

## Geografiýa
Günbatar Ýuwaş okeanda ýerleşýän Täze Gwineýa adasynyň günortaynda Awstraliýa bar. Ol ikisiniň arasyny Torres bogazy bölýär. Bu ada fiziki geografiýa taýdan Okeaniýa degişlidir.

*
Kategoriýa:Awstraliýanyň we Okeaniýanyň adalary
Kategoriýa:Ýurtlaryň arasynda bölünýän adalar
Kategoriýa:Indoneziýanyň adalary
Kategoriýa:Alp gatlaklylygy
Pampaslar

300px|thumb|right
thumb|300px|Pampaslaryň howadan görnüşi
**Pampa** (**Pampáslar**) () — Günorta Amerikanyň günorta-gündogarynda, esasan subtropik zolakda La-Plata estuarisiniň sebtinde ýerleşýän sähra. Pampaslar günbatarda Andlar, gündogarda Atlantik okean bilen araçäkleşýär. Onuň demirgazyk tarapynda Gran-Çako sawannasy uzalyp gidýär.

Pampaslara territoriýasy galtaşýan ýurtlar Argentina, Urugwaý we Braziliýa bolup durýar. Pampa Argentinanyň esasy oba-hojalyk pudagy bolmak bilen, esasan maldarçylyk üçin ulanylýar.

## Başga-da
* Preriýa
* Sawanna
* Sähra
* Lýanos

Kategoriýa:Sähralar
Kategoriýa:Biomlar
Kategoriýa:Argentinanyň geografiýasy
Park Heon-young

thumb|right|200px|Park Heon-young 1956-nji ýylda

**Park Heon-young**(Koreý dili : 박헌영 朴憲永 ; 28 maý 1900 - 5 dekabr 1956) :  Günorta Koreýa Syýasatçylar, bağımsızlık aktivistler, Communists, Feminists. Demirgazyk Koreýa vice premýer ministr(1948-1953).

Kategoriýa:Syýasatçylar
Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Kategoriýa:Premýer ministr
Heo Jong-suk

thumb|right|Heo Jong-suk 1945-nji ýylda
**Heo Jong-suk** (Koreý dili : 허정숙 許貞淑 ; 16 iýul 1902 - 5 iýun 1991) :  Günorta Koreýa Syýasatçylar, bağımsızlık aktivistler, Communists, Feminists.

Kategoriýa:Syýasatçylar
Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Kim Kyu-sik

thumb|Kim Kyu-sik 1947-nji ýylda
**Kim Kyu-sik**(Koreý dili : 김규식 金奎植 ;28 fewral 1881 - 10 dekabr 1950) : Günorta Koreýa Syýasatçylar.

Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Ýewreýçe

Gadymy Ysraýylda olar ýewreýçe gepleşdiler. Babyla gidip gelenden soň ýewreýler aramaý hem ýewreýçe bildiler. Aramaý dili halkara dili boldy. Ýewreý dili diňe mukaddes kitapda, ybadathanada hem synagogda ulandylar.
Ballygaýa şaglawugy

200px|thumb|left|alt tekst
**[[Türkmensähra]]** sebitininde Marawadepe etrabynyň merkeziniň 17&nbsp;km. alysynda bolan bir şaglawuk.
Bu şaglawuk Ballygaýa obasynyň ýanyndadyr we Çynaran obasynyň 4&nbsp;km. alysyndadyr.

Kategoriýa:Türkmensähra
Uilyam Boing

**Uilyam Boing** (william boeing 1881-1956) amerikan awiakonstruktory we senagatcysydyr.Ol 1903-nji yylda Ýel uniwersitetini tamamlayar.1916-njy yylda ozunin ilkinji ucharyny yasayar hem-de "pacific aero products" atly uchar shereketini esaslandyryar.Birnache ay geceninden son shereketin ady "boeing airplane co" diyip uytgedilyar.1927-nji yyla cenli Boingin sereketi esasan harby ucharlary ,sheyle-de yuk dasayan ulaglary yasamaga yoriteleshyar.1934 yylda Boing shereketin ozune degishli bolegini satyar hemde chapylyan atlary kopeltmek bilen meshgullanyp bashlayar. 
Boingin uchara bolan soygusi ,gyzyklanmasy yok bolup gitmeyar,ikinji jahan urshy dowrunde ol ozunin onki uchar karhanasynyn maslahatcysy bolyar.Bu karhana 'boing 707 " yolagcy ucharyny doretmek baradaky taslamanyn ustunde ishlap bashlayar.Taze uchar 1954 nji yylda doly tayyar bolyar.U.Boing oz karhanasynda yasalan ilkinji yalagcy ucharynyn asmana galshyny gormage yetishyar. 
Hazir boing ucharlarynyn durli kysymlary ondurilyar.Olaryn birnacesi dunya rekordyny goyyar.meselem 1989 njy yylda ulanylysha berlen boing 747 uchary dunyade in kop yolagchy yerleshyan uchar diyip yglan edildi.Bu ucharyn ganatlarynyn gerimi 64,9 metre,ucush uzaklygy 13340&nbsp;km.aralyga dendir.Ona 566 yolagcy yerleshyar.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Knut Hamsun

KNUT HAMSUN

**Knut Hamsun** (08/1859-02/1952) norweg ýazyjysy bolup onuň eserleri 1920-nji ýylda edebiýat ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp görüldi. Onuň 70 ýyldan gowrak döredijilik işjeňligi öz eserlerinde tema taýdan, garaýyş taýdan hem-de giňişlik taýdan köpdürliligi özünde jemleýär. Onuň 20-den köp romany, goşgular ýygyndysy, esseleri, käbir gysga hekaýlary we piýesalary, şeýle hem ýol ýazgylary çap edildi.

Ýaş Hamsun realizm we naturalizm akymlaryna garşy gidýärdi. Ol häzirkizaman edebiýatynyň esasy ugry we maksady adamoglunyň aňy bolmaly diýen pikiri öňe sürýärdi. Ýagdaý şeýle bolan halatynda ýazyjy “damarlardaky ganyň pyşyrdysyny, süňňümiziň iňňildisini” halka ýetirip biler diýýärdi. Hamsun 20-nji asyryň bosagasyndaky Neo-romantik öwrülşigiň sakasyndaky şahsyýet hasaplanýar. Onuň “Hunger” (Açlyk), “Mysteries” (syrlar), “Pan” we “Wiktoriýa” atly eserleri munuň şeýle kabul edilmegine esas döretdi. Onuň soňky döredijiligi (aýratynam Nordland eseri) “täze norweg realizminiň” täsiriniň astynda galandygyny görkezýär. Ol bu eserinde Norwegiýanyň çetgi obalaryndaky gündelik durmuşy gürrüň berýär we eseriň maňzyny ýerli dialketler, ýaňsytmalar we ýumor düzýär.

Hamsun soňky ýüz ýylyň içinde dörän “iň täsirli we döredijilik taýdan täzeçil ýazýan” görnükli ýazyjy hasaplanýar. Ol, adam psihologiýasyna ýykgyn edýän stilde ýazylan eserleriň öňbaşçysydyr. Eserleriniň içinden eriş argaç bolup geçýän “huş akabasy (aňyň akgynlylygyny)” we “içgi monologlar” öz täsirliligi bilen tapawutlanyp onuň işleri Tomas Man, Frans Kafka, Maksim Gorki, Stewan Swaýg, Genri Miller, German Ges we Ernst Hemigweý ýaly dünýä belli ýazyjylara ylham çeşmesi boldy. Isaak Başewiç Singer Hamsun barada “subýektiwlik taýdan, eserlerindäki giňişlik taýdan, lirika taýdan umuman hemme taraplaýyn häzirkizaman edebiýatynyň atasy” diýip aýdýar. 20-nji asyryň çeper edebiýaty tutuşlygyna diýen ýaly Hamsundan gönezlik alýar. Ernest Hemingweý “maňa nädip eser ýazmalydygyny Hamsun öwretdi” diýýär.

2009-njy ýylyň 4-nji awgustynda Hamaroý şäherinde Knut Hamsun merkezi açyldy. 1916-njy ýyldan bäri onuň işleri kino sungatynda ulanylýar.

Ýelharaz © 2013 www.yelharaz.com
Hazyna myhmanhanasy

“Hazyna” myhmanhanasy, ol Awazadaky iň ajaýyp myhmanhana hasap edilýär. Myhmanhana gönüden-göni deňziň kenarynda ýerleşýär, onuň özüniň abadanlaşdyrylan plýažy bar. myhmanhananyň çägi öz dizaýny bilen haýran galdyrýar: Owadan yşyklar, ýagty reňkli abadanlaşdyrylan gülçanaklar, bezeg palmalary myhmanhana bezeg berýär.
Myhmanhananyň çäginde şu aşakdakylar ýerleşýär:

• Açyk howuz

• Tomus eýwany

• Tomus amfiteatry

Myhmanhananyň interýeri altyn we hrustal bilen bezelipdir. Ähli otaglarda owadan mebel bar, olarda deňze ajaýyp görnüş açylýar. Twin derejeli otaglaryndan başga ähli otaglardabalkonlar bar.
Myhmanhanada 86 otag bar:

• 6 sany bir orunlyk otaglar (deňze açylmaýan görnüşli)

• Bir uly krowatly 48 sany iki orunlyk otaglar

• Aýratyn krowatly 20 sany iki orunlyk otaglar

• 2 maşgala otagy

• 10 lýuks otaglar

Myhmanhananyň ajaýyp restoranynda irdenlik, günortanlyk we agşamlyk naharlary girýär. Ýaşamagyň bahasyna 3 gezeklik naharlanma girýär.

Myhmanhananyň lobbi barynda Siz ýerli türkmen konýagyndan başlap Hennesi fransuz konýagyna çenli islendik içgileri buýrup bilersiňiz.

Hazyna myhmanhanasynda ajaýypŞpa-merkezi bar, ol massažyň, palçygyň we lukmançylyk amallarynyň dürli görnüşlerini hödürleýär.

Şpa-merkezde şu aşakdakylar ýerleşýär:

• Ýapyk howuz

• sauna

• fito-bar

• bejeriş otaglary

Hazyna myhmanhanasy müşderilerine şu aşakdaky hyzmatlary hödürleýär:

Myhmanhananyň hyzmatlary:

• 130 orunlyk restoran.

• Restorandaky VIP zal 12 orunlyk.

• Lobbi bar we tomusky bar.

• 38 orunlyk konferens-zal (proýektor we ekran bar)

• Açyk howuz

• Tomusky eýwan

• tomusky bar

• tomusky amfiteatr

• sagaldyş merkezi:

• sauna,

• ýapyk howuz

• trenažor zaly,

• gidra massaž we wibramassaž

• walýuta alyş - çalyşmak

• sowgatlar dükany

• 3 gezeklik naharlanma

• Otaglarda hyzmat ediş

Ýerleşýän ýeri: Deňziň kenarynda.

Kategoriýa:Awazadaky myhmanhanalar
Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki**(Koreýa :성재기, 成在基, 11 sentýabr 1967 - 26 iýul 2013) : Koreýa Syýasatçylar, human right aktivistler and Civil right aktivistler. a leader of Erkek bir Korece(남성연대 男性連帶) 2008 ve 2013.

## Daşarky çykgytlar
* Sung Jae-ki:twitter (Koreý dili)
* '이기적 여성들'에 일침…성재기, 대체 누굴까? (Koreý dili)
* 여성부 디도스 공격 10대 알고 보니 남성연대 前 회원  주간동아 (Koreý dili)
* '성매매 안하면 현금준다?' 캠페인 논란 (Koreý dili)
* 그는 왜 여성부 폐지에 '목숨'을 걸었나? 머니투데이 2012.01.04  (Koreý dili)

Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Türkmenbaşy (dürli manylar)

**Türkmenbaşy** sözi aşakdaky sahypalar bilen baglanyşykly bolup biler.

* Saparmyrat Türkmenbaşy

## Ýaşaýyş ýerleri
* Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etrap - Daşoguz welaýatynda ýerleşýän etrap.
* Türkmenbaşy şäheri - Balkan welaýatynda ýerleşýän şäher.

Kategoriýa:Dürli manylar
Marşall adalary

thumbnail
**Marşall Adasy Respublikasy** -  Ýuwaş okeanyň bir bölegi.

Kategoriýa:Ada döwletleri
Kategoriýa:Mikroneziýa
Kategoriýa:Iňlis dilinde gepleýän ýurtlar we territoriýalar
Jennifer Lopez

**Jennifer Linn Lopez** (iňlis. *Jennifer Lynn Lopez*) amerikan aktrisasy, tansçy, aýdymçy, modelýer, prodýuser we telekeçi.

1969-njy ýylyň 24-nji iýulynda Jennifer Nýu-Ýork şäheriniň baý bolmadyk böleginde Bronksda eneden bolýar. Onuň maşgalasy Puerto-Riko döwletinden gelip çykan. Jenniferyň iki uýasy bar, olaryň biri Linda Lopez täzelik habarçysy. Lopez öz orta bilimini gyzlar üçin katolik bolan mekdebinde tamamlaýar. Şeýle hem ol çagalyk döwründen aýdym aýtmak we tans sungaty bilen meşgullanýar.

Mekdebini tamamlanyndan soň Jennifer ýuridik edara işe girýär. Ol ýerde Lopez gündizine işleýär, gijesine bolsa gijeki klublarda çykyş edýär. Birinji ösüşini "New Kids on the Block" ýaş pop-gruppa topary bilen gazanýar. Soňra Janet Jekson we Mark Entoni ýaly belli aýdymçylarda çykyş edýär.

Jennifer Lopez şow-biznesdan hem daşary telekeçilik bilen hem meşgullanýar. Onuň özüne degişli JLo by Jennifer Lopez atly eşik liniýasy bar. 2002-nji ýylyň 12-nji aprelynda JeýLo Pasadena şäherinde Madre’s atly restoranyny açýar. Iň uly üstünligini parfýumeriýa biznesynda gazanýar. Onuň birinji Glow by J.Lo atly hoşboý ysly parfýumy satuwda rekord goýdy.

2008-nji ýylda Jenniferyň ekiz çagasy bolýar. Ogly Maksimilian Dewid we gyzy Emma Meribel. Olaryň kakasy Mark Entoni, Jennifer Lopez bilen bilelikde 2011-nji ýylyň 15-nji iýulynda aýrylyşmak barada karara gelýärler.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Baýmuhammet Düýeji

thumbnail
Eýranyň at gazanan woleýbolçylaryndan biri bolan Baýmuhammet Düýeji Türkmensähranyň Kümmet Gowuz etrabynda dünýä geldi.

1981-nji ýylda Kümmet Gowuz woleýbol topary bilen woleýbola başlan Baýmuhammet Mazandaran welaýatynyň topary bilen Eýranýň premýer ligasynda 1-nji orunu eýeledi.

1982-nji ýylda Eýranýň milli toparynda top oýnan Baýmuhammet aglabasy Türkmen bolan Mazandaran welaýatynyň topary bilen 4 gezek Eýranda birinji boldy.

2 ýyl Zowb Ahan İsfahan toparynda, 2 ýyl Bank Saderat toparynda, bir ýyl Esteghlal toparynda oýanan Baýmuhammet Düýeji1987-nji ýyldan bäri woleýbol toparlarynda tälimçi hökmünde işleýär.

Ýaşlar Asia ýaryşlarynda Eýran toparyny birinjilige gowuşdyran Düýeji şu wagt Kümmet Gowuzyň Jewahiri woleýbol toparynyň tälimçisi.

Kategoriýa:Türkmensähranyň sportsmenleri
Giýaseddin sähnä

Eýranyň at gazanan woleýbolçylaryndan biri bolan **Giýaseddin Sähnä** 1963-nji ýylda Türkmensähranyň Akgala şäherinde dünýa geldi.

Eýranyň milli woleýbol topary ýygyndysynda oýnan Giýaseddin Bonýad Şehit atly topar bilen 1989-nji ýylda Asia woleýbol oýunlarynda iň gowy sportsmen hökmünde saýpanypdy.

Kümmet Gowuzyň Neopan atly topary bilen birlikde Bank Melli we Bargh toparynda da oýnan Giýaseddin sähnä Gülistan welaýatynyn woleýbol toparyniň tälimçisi hökmünde Gilan welaýatyndan öz ulagy bilen Türkmensähra gaýdyýarka ulagy ýandy.

Ulagyň içindäki Türkmensähranyň at gazanan tälimçisi Hoşgeldi sähnä bilen Eýranyň ýaşlar milli woleýbol topary ýygyndysynda oýanaýan Mekaýil Ýolma-da aradan çykdy.

Giýaseddin sähnä 2004-nji ýylyň maý aýynda aradan çykan mahaly 41 ýaşyndady.

Kategoriýa:Türkmensähranyň sportsmenleri
Makao

**Makao** (Portugalça: *Macau*, Hytaýça: *澳门*- Aomen). Daly ady: **[[Hytaý]] Makao awtonom welaýaty (中华人民共和国澳门特别行政区)**, Hytaýyň gündogarynda ýerleşýär, 1999-njy ýylyň 20-nji dekabrna çenli   Portugaliýanyň gol astyndady, şol günden soňra  Hytaý halk respublikasyna degişli awtonom döwlet bolýar. Edil  ady bilen meňzeş ýarym adada, (Guangzhou) Guanžau (oňki Kanton) 115&nbsp;km-e çenli gündogarda, Hong Kongyň günbatarynda, (Zhu Jiang) Cu Ciang derýasynyň golaýynda ýerleşýän Makao iki sany adalary (*Taypa* we *Koloan*) (Taipa we Coloane) hem  öz içine alýar.
Kategoriýa:Hytaý
Töwrat

**Töwrat** Musa pygambere Allah tarapyndan indirilen kitap bolup, soň-soňlary adamlar tarapyndan üytgedilen kitapdyr. Ýagny elimizdäki Töwrada hakyky Töwrat diyip bilmeris.
Zebur

**Zebur** —Dawut pygamberiň ýazylan kitaby. Zebur kitap içinde 150 san 'mezmur' ýagny nagma tapylýar.
Kategoriýa:Din
Anime

**Anime** (, anime) — Ýaponiýanyň animasiýa.

## Iň meşhur eserleriň biri
A Certain Scientific Railgun』, Japoniyada başlandy we ahyrynda 50-den gowrak ýurtlarda meşhur boldy.”

Kategoriýa:Ýaponiýa
Anna Ahun Ýaraly

thumbnail
Asyl ady **Adynajan ahun ýaraly** gajarlar döwründäki Muzaffaraddin şah zamanynda 1909-njy ýylda Deşt-i Gürgen adly sebitden Eýranyň mejlisinde Türkmenleriň ilkinji wekili boldy.

Japarbaý Türkmenlerinden bolan Anna ahun eýranyň Türkmensähra sebitinde bäşýusga obasynda dogdu.

Pars dilini bilen we onuň üçin Anna şeýtan ady bilen tanalan Anna ahun 3 gezek eýranyň mejlisinde Türkmenleriň wekili boldy.

Kategoriýa:Türkmensähra
Annamuhammet Sada

thumb
Türkmensähranyň sonky ýyllarda iň meşhur şahyrlaryndan biri bolan **Anna sada** 1958-nji ýylda Kümmet Gowuz şäherinde dünýä geldi.

2003-nji ýylda bir bagdan özüni asan we janyna kast eden Annamuhammet Sada ençeme ýyllap Germanýada ýaşapdy, watanynyň hasratyny çekipdi.

Ol şahyr goşgularynda Türkmen şygyrlaryna täze bir gan goşýan ýaly şygrynda başga bir dünýä garaýyşyna eýe.

**Ojagym**

Saňa ojagym diýýän

Saňa düýnüm

Şu günüm

Saňa

Geljegim diýýan

Ojak aköýleriň keramatydyr

Ojak diriligiň alamatydyr

## Serediň
 Şahyryň öz sesi bilen goşgulary

Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Türkmensähra şahyrlary
Mekan Amanow

**Mekan Amanow** Parahadowiç. Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň Hojadepe geňeşliginde   1993-nji ýylyñ Aprel aýynyñ 18-ne dogulan. Ol Sakarçäge etrabyndaky 28-nji orta mekdebi tapawutlanyp tamamlaýar.Ýokary bilimi 2010-2015-nji ýyllarda Türkmen Döwlet Ykdysadyýet we Dolandyryş  Institutynda alýar.
Balkan ýarymadasy

thumb|Balkan ýarymadasy 1991ý.
**Balkan ýarymadasy** (, , , , , , , , , ) Ýewropanyň günorta-gündogarynda ýerleşýär. Meýdany — takmynan 505 müň  km². Günorta-günbataryny, günortasyny we günorta-gündogaryny Ortaýer, Adriatik, Ion, Mermer, Egeý we Gara deňizleri ýuwup geçýär. Ýarymadanyň kenary ýokary derejede böleklenen görnüşde. Relýefi esasan daglyk görnüşde. (Stara-planina, Rodopy, Dinar daglygy, Pind)

*
Kategoriýa:Ýewropanyň ýarymadalary
Friendly Fire

**Friendly Fire** (; ) Gonkongyň TVB telesereýa. Geçmek 18 dekabr 2012 we ahyr 19 ýanwar 2013.

## Çykgytlar
*Resmi saýt
Park Jung-yang

thumb|Park Jung-yang
**Park Jung-yang** (Koreý dili : 박중양, 朴重陽 ; 3 maý 1872 - 23 aprel 1959) — Koreýa Bureaucrats, politicians, liberalism philosophers.

Kategoriýa:Koreýa Respublikasy
Kategoriýa:Günorta Koreýa Syýasatçylar
Bükan

thumb|right|220px
**Bükan**  بۆکان — Eýranda yerlesen bir saherdir. Bu şaherin ahalisi Çord dirler.

Kategoriýa:Eýran
Türkmenistanyň Hokkeý Çemionaty

**Türkmenistanyň hokkeý çemionaty** Türkmenistanyň Hokkeý boýunça milli merkeziniň tarapyndan guralýan hokkeý bäsleşigidir. Ol 2013-nji ýylda döredildi. Duşuşyklar her ýylyň oktýabr aýynda başlap, ýanwar aýynda tamamlanýar.

## Toparlar 2013/14
* Galkan (Içeri işler ministrligi)
* Şir (Haryt-sig mal biržasy)
* Nesil
* Merdana
* Oguzhan (Türkmengaz)
* Alp Arslan
* Bagtyýarlyk
* Watançy (Goranmak ministrligi)

## Reference

Kategoriýa:Türkmenistanda Sport
Jorj Waşiňton

**Jorj Waşiňton** (iňlisçe: *George Washington*): 11.02.1731-14.12.1799
Wirjiniýada, gul eýesi bolan we nikotin öndürýän baý maşgalada  doguldy, ýaşka kakasy we agasy wepat boldy. 1775-nji ýylda Kontinental goşunda komandirlige bellendi,  1776-njy ýylda Britan goşunlaryny Bostondan gysyp çykarmagy başarsada edil şol bir ýylda Nýu-ýork şäherini iňlislere aldyrdy söweşde.  Gyş paslynda Delaweýr derýasyny böwsüp geçip iňlisleri iki gezek ýeňlişe sezewar etdi we Nýu-Jersini gaýdyp aldy.

Onuň ýolbaşçylygynda rewolýusioner goşun 1777-nji we 1781-nji ýyllarda 2 Britan goşunyny ele geçirdi. 1783-nji ýylda Britanlary dolylygyna ýeňdi.

ABŞ-nyň ilkinji prezidenti, düýbüni tutyjylardan.

1788-nji ýylda prezidentlige saýlanyp ABŞ ilkinji prezidenti saýlandy, 1789-njy ýylyň 30njy aprelinde kasam Kabul edip resmi taýdan ilkinji ABŞ prezidenti boldy we iki möhlet baştutanlyk etdi. ABŞ kongresiniň 1789-njy ýylda çykaran kararyna görä iş haky ýylyna 25 000 dollardy,  1792nji ýylda ikinji gezek prezident saýlananda sesleriň 100 göterimini hem oňa berlipdi, we 100 göterim ses almagy başaran ilkinji we ýeke täk president bolup galmagyna dowam edýär, wise-prezidenti Jon Adams bolupdy.  1793-nji ýylda ýewropada başlan uruşlarda Amerikany bitarap yglan etdi, Britaniýa bilen söweşmekden gaça durdy we söweş öňüni almak üçin 1795-nji ýylda Jeý Trity atly söwda ylalaşygyny baglaşdy, Jefforsonistleriň garşy çykmagyna seretmezden. 2nji möhletinde prezidentlige dowam etmek islegi ýokdy ýöne dowam etdi, 3nji gezege boýun towlapdy.
1797-nji ýylyň martynda prezidentligi taşlady, 3nji möhletden boýun gaçyrdy. Mundane soňra Maunt Wernonda dolandy we niktoin ösdürmek we täjirçilige dowam etdi, taryhçylaryň çaklamasyna görä onuň söwda dolanşygy 1 million dollardan geçipdi 1798-nji ýylda, 2009-njy ýyldaky dollaryň hümmetine öwrende bu 18 million dollar barabar bolýar.

1798-nji ýylda Fransiýa bilen gatnaşyklar bozulyp başlapdy, uruşa golaý gelipdi Amerika we Fransiýa,  we 04.07.1798-nji ýylda president Jon Adams oňa goşunda general-leýtenant bolmagy teklip etdi, Waşinton bu teklibi islegsizlik bilen Kabul etdi emma baş ofiser hökmünde hyzmat etdi 13.07.1798 we 14.12.1798 seneleri arasynda.

ABŞ Federalist partiaýasyna agza bolmasada onuň işlerini goldady, federalist partiýa ony öz symboly hökmünde dürli ýyllarda ulananam bolsa Jeffersonistler oňa ynamsyzlyk etmäge dowam etdi.

1798-nji ýylyň 12nji dekabrynda güýçli ýagyş astynda ekinlerine gözegçilik etmeginden soňra öl geýimleri bilen agşamlyk edindi we agyr hassalandy, ertesi ýenede ekinlere gözegçilik etmäge dowam etdi, Anna güninden şenbä geçilýäň gijede onuň syrkawlygy agyrlaşdy, gije ol gürläbem bilenokdyg ol wagtyň medisinasy ony hassalykdan halas edip bilmedi. 14nji dekabr 1798-nji ýyl, şenbe güni waşington wagty bilen ir sagat 10 töweregi Jorj Waşington wepat boldy.

## Baglanşykly makalalar
ABŞ prezidentleriniň sanawy

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Ownuk dişli mungo

**Ownuk dişli mungo** () — madagaskar ýyrtyjylary maşgalasyna degişli ýyrtyjy süýdemdiriji. Madagaskaryň endemik jandary. Latynça ady fransuz syýahatçysy we kolleksioneri Žýul-Prosper Gudonyň hormatyna dakylypdyr.

Kategoriýa:Madagaskar ýyrtyjylary
Kategoriýa:Madagaskar endemikleri
Kategoriýa:Madagaskar süýdemdirijileri
Nury Meredow

**Nury Meredow** (bilinýän ady bilen **Kasoý**; 29-njy mart 1973 — 5-nji dekabr 2010, Aşgabat) — türkmen estrada we halk bagşysy. Türkmenistanda ilkinji gezek geçirlen "Ýaňlan Diýarym" bäsleşiginiň ýeňijisi (1992 ý.).

## Şahsy durmuşy we kariýerasy
Nurmuhammet Meredow 1973-nji ýylyň 29-njy martynda Aşgabat şäheriniň Köşi obasynda eneden dogulýar. Ol 1992-nji ýylyň dekabr aýynyň 2-ne Ogulmerjen Meredowa bilen toý edip durmuş gurýar. Onuň Didarmuhammet (1998) we Hezretmuhammet (2001)  atly ogly hemem Dünýä atly (2003) gyzy bar. Onuň ogullary Didarmuhammet we Hezretmuhammet kakasynyň ýollaryny dowam etýärler. Didarmuhammet şu wagt Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda bilim alýar.


## Aradan çykmagy
Nurmuhammet Meredow 2010-njy ýylyň 5-nji dekabrynda 38 ýaşynyň içinde  aradan çykdy. Bagşy 6-njy dekabrda Ak bugdaý etrabynyň Magtymguly daýhan birleşigindäki Seýit Jemaleddin öwlüýäsinde jaýlandy. Nurmuhammet aramyzdan ir giden bolsada onuñ aýdan aýdymlary häzirki wagtda-da halk arasynda giñden diñlenilýär we ýaş bagşylaryñ arasynda toýlarymyzda hem aýdylýar.

= Aýdymlary we diskografiýasy =
Nury Meredowyň aýdymlary türkmenleriň arasynda giňden diňlenilýär. Onuň aýdymlarynyň köp bölegi Türkmenistanyň aýdym saýty bolan Aydym.com-da hem ýerleşdirilipdir.  Nury Meredowyň aýdymlary onuň ýogalmagyndan 10 ýyl geçendigine seretmezden, 2020-nji ýylda onuň "Biwepa", "Bileje okan gyzlarym", "Klasdaş", "Merjenim" aýdymlary Aydym.com saýtynyň iň köp diňlenýän 200 aýdymynyň arasyna girmegi başardy. Onuň Aydym.com saýtynda hasaba alynan aýdymlarynyň sanawy: 

* Nury Meredow - Klasdaş 
* Nury Meredow - Merjenim 
* Nury Meredow - Gunça 
* Nury Meredow - Bileje okan gyzlarym
* Nury Meredow - Biwepa  
* Nury Meredow - Saýadym 
* Nury Meredow - Bu dünýäde
* Nury Meredow - Gülbahar
* Nury Meredow - Maýsa
* Nury Meredow - Mahymjan 
* Nury Meredow - Sen dälmi
* Nury Meredow - Söýgüli ýarym
* Nury Meredow - Alma bişende gelgin
* Nury Meredow - Bagyşla meni
* Nury Meredow - Aýby ýok
* Nury Meredow - Baharym 

Nury Meredowyň jemi 47 albomy we 380-den gowrak aýdymynyň bardygy aýdylýar. 
## Lakamy
Nury Meredowyň gözi dar, gysga bolany üçin, oňa heniz çagalyk döwründen, rus dilinde çaşy, gyşyk diýen manyny berýän: "**Kasoý**" (rus. *косой*) lakamy dakylypdyr. Bu lakama halypa Nury hiçem gaty görmezdi we şol lakamy bilen hem, ol halk içinde belli boldy.Nury Meredow türkmen bagşylaryñ içinde iñ tanalýanydyr.



## Salgylanmalar


Kategoriýa:Şahsyýetler
Chicago

thumb|220px|Chicago

**Chicago** (, , şeýle hem **Windy City** we **The Second City** — **Gotham City**) — ABŞ-da, Illinois ştatynyň günortasynda.

Kategoriýa:Ýuwaş okeanyň portlary
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň şäherleri
Lukmançylyk baýramçylyklary we belli günleri

9-njy fewral- STOMATOLOGLAŇ GÜNI.

12-nji fewral-HALKARA NÄSAGLAŇ GÜNI

24-nji mart-BÜTINDÜNYÄ INÇEKESELE GARŞY GÖREŞ GÜNI.

27-nji mart-NEFROLOGLAŇ GÜNI

7-nji aprel- BÜTINDÜNYÄ SAGLYK GÜNI

8-nji maý-BUTINDUNYA GYZYL HACH WE GYZYL YARYM AY GUNI.

12-nji may-BUTINDUNYA SHEPAGAT UYALARNYN GUNI.

17-nji may-BUTINDUNYA PULMONOLOGLAN GUNI.

31-nji may-BUTINDUNYA TEMMAKISIZLIGIN(CHILIMSIZLIK) GUNI

20-iyun-BUTINDUNYA MEDISSINA ISHGARLERNIN GUNI.

26-njy iyun-BUTINDUNYA NESHEKESHLIGE GERSHY GORESH GUNI.

9-njy sentyabr-BUTINDUNYA GOZELLIK GUNI(KOSMETOLOGLAN GUNI)

29-njy sentyabr-OTOLORINGOLOGLAN GUNI.

1-nji oktyabr-GARRYLAR GUNI(GERENTOLOGLAN GUNI)

2-nji oktyabr-UROLOGLAN GUNI.

10-njy oktyabr-BUTINDUNYA PSIHIKI SAGDYNLYGYN GUNI(PSIHIATRLAN GUNI)

16-njy oktyabr-ANESTEZIOLOGLAN,ALLERGOLAGLAN GUNI.

11-nji noyabr-OFTALMOLOGLAN GUNI.

14-nji noyabr-HALKARA SUYJIKESELE GARSHY GORESHMEK GUNI(ENDOKRINOLOGLAN GUNI)

20- nji noyabr-BUTINDUNYA CHAGA GUNI(PEDIATRLAN GUNI)

1-nji dekabr-NEWROLOGLAN GUNI,SPID-a GARSHY GORESH GUNI.
Wenera

thumb|Wenera & Suw

**Wenera** (simwoly: ) — Gün ulgamynyň ikinji içerki planetasy, ol Günüň daşyndan 224,7 gije-gündiziň dowamynda aýlanýar.
Oňa Rim panteonynyň söýgi hudaýy Weneranyň ady berlipdir.

Oňa *Zöhre ýyldyzy*, *Aşgam ýyldyzy* ýa-da *Daň ýyldyzy* hem diýilýär.

*
*
Jon Adams

[300px|thumb|right|[ABŞ-nyň ikinji prezidenti Jon Adams.]]
**Jon Adams** (iňlisçe: John Adams)

ABŞ-nyň Jorj Waşingtondan soňra ikinji prezidenti, prezidentlikden öň heum ABŞ ilkinji prezidentiniň wise-prezidenti bolup hyzmat eden.

1735-nji ýylyň 30njy oktýabrynda Massaçusetsde Jon Adams Sr we Susanna Boýlston Adams maşgalasynda dünýä indi, 3 çaganyň iň ulusydy.

1751nji ýylda 16 ýaşynda Garward Kolejine girdi, 1755-nji ýylda tamamlamagyndan soňra Wörsesterde(worcester) mugallym boldy birnäçe ýyl we  bu wagt dowamynda geljekde aklawjy bolmaga karar berdi.

1764nji ýylyň 25nji oktýabrynda Abigeýl Smit bilen durmuş gurdy.

1796-njy ýylda prezidentlige saýlandy we 1797-1801nji ýyllar aralykda prezident boldy.  1826-njy ýylyň 4-nji iýulynda Tomas Jefersondan birnäçe sagat soňra wepat boldy we iň soňky sözleri: *[[Tomas Jeferson]] ýaşamaga dowam edýär* diýlip bellenilendigi habar berlipdi.

## Irki durmuş
Adams 1967-nji ýylyň 16-njy iýulynda Pensilwaniýa ştatynyň Pittsburg şäherinde dünýä indi.

## Hünär
Amerikan telewideniýesinde birnäçe rolda, şol sanda NBC-iň “Amerikan arzuwlary” filminde, Genri Walker (2002–05) serialyny ýerine ýetirdi. “Fox Bones” teleserialynyň ilkinji möwsüminde doktor Daniel Gudmanyň keşbini ýerine ýetirdi. 2-nji möwsümiň başynda onuň keşbi doktor Kamilla Saroýan (Tamara Teýlor) Jeffersonyň kazyýet işiniň ilkinji başlygy (Temperance Brennan-dan ýokary derejeli) diýip atlandyrdy. Gysga sabat gününi almaly bolsa-da, häsiýeti gaýdyp gelmedi. Görkezişiň döredijisi Hart Hanson, Teýloryň rolunyň seriýadaky beýleki gahrymanlar üçin has laýykdygyny aýtdy.  Soňra ABC-nyň gysga wagtlyk jenaýat dramasynda "Aýal öldürmek kluby" -da çykyş etdi.

1996-njy ýyldan 2000-nji ýyla çenli Oregon Şekspir festiwalynda dört ýyl oýnady, beýlekiler bilen bir hatarda “The Taming the Shrew” filminde Petruçio, “Üç muşketerde Bukingem” we Alabamanyň asmany üçin Pearl Cleige's Blues-de Gaý Jeýkob oýnady. Şeýle hem, Taýson Riosyň “Iki goşunda: 40-njy gün” rolunda çykyş etdi.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:ABŞ prezidentleri
Çarlz Albert Gobat

thumb|Çarlz Albert Gobat
Çarlz Albert Gobat-Şweýsariýaly hukukçy, syýasatçy. Parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragyny 1902-nji ýyldaky sanynyň  Elie Dukommun bilen bilelikdäki eýesi.

## Syýasatdan ozalky durmuşy

1843-nji ýylyň 21-nji maýynda Şweýsariýanyň Tramelan(iňlisçe: tramelan) şäherinde doguldy. Ol protestant *ruhany baştutany*(iňlisçe: pastor) Samuel Gobotyň ogly. Ol Bazel Uniwersitetinde, Haýdlberg uniwersitetinde, Bern uniwersitetinde we Pariž uniwersitetinde bilim aldy. Ol 1867-nji ýylda Haýdlberg uniwersitetinde Hukuk ugrundan doktorlyk derejesini aldy.

## Hukuky we syýasy karýerasy

Doktorlyk derejesini alandan soňra Albert Bern'de hukukçy bolup işe başlady we soňra Fransiýada raýat hukuklary barada leksiýalar berdi. Ondan soňra ol Delemont şäherinde(iňlisçe: Delémont)  hukuk edarasyny açdy we gysga wagtda bu ofis öňdebaryjy hukuk ofisi bolmagy başardy.

Hukuk bilen 15 ýyl iş salşandan soňra ol syýasata girdi. 1882-nji ýylda ol Bern'de *jemgyýetçilik işleri* boýunça(iňlisçe: public instruction) başkomissar(iňlisçe: superintendent) wezipesine bellendi we bu wezipäni 30 ýyl boýunça dowam etdi. Bilim ugrunda diýseň üstünliklidi we bilim sistemada gaty köp öwrülşik amala aşyrdy.

Syýasy arenada hem ol birnäçe ýerlere bellendi. 1882-nji ýylda ol *[[Bern baş geňeşi]]ne*(iňlisçe: grand çounçil) saýlandy. 1884-1890 ýyllarynda *[[Şweysariýa döwlet geňeşiniň]]*(iňlisçe:  the Council of States of Switzerland) agzasy bolup hyzmat etdi. 1890-njy ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Şweýsariýanyň bir başga kanun çykaryjy guramasy bolan *Milli Geňeşiniň*( National Council) agzasy bolup hyzmat etdi. Ylymda-da, syýasatda-da ol liberal reformaçydy.

## BAŞGA
1902-nji ýylda Elie Dukommun bilen bilelikde Parahatçylyk ugry boýunça nobel baýragynyň eýesi boldylar, bilelikde döreden Hemişelik Halkara Parahatçylyk býurosyny(iňlisçe: Permanent International Peace Bureau) üçin, 1906-njy ýylda Elie Dukommun ölmeginden soňra býuronyň ýeke prezidenti bolup galdy.

1914-nji ýylyň 14-nji martynda Bern'de bir konferensiýada söze başlamakçy bolanda erbetleşdi we bir sagat soňra öldi.

Kategoriýa:Şahsyýetler
William Randall Kremer

William Randall Kremer-18.03.1828-22.07.1922

## ÖMRI WE ZÄHMET ÝOLY BARADA GYSGAÇA
Adatça, Randal ady bilen bilinýär we *Parlamentiň iňlis liberal agzasy*(iňlisçe: English Liberal Member of Parliament) bolan.

1965-nji ýylda *[[Halkara işçiler Assosasiýas]]ynyň*(iňlisçe: International Workingmen's Association ) sekretarlygyna saýlandy, 2 ýyl soňra, ýagny 1867-nji ýylda öz islegi bilen işden çykdy.

1903-nji ýylda Halkara arbitražlyk(iňlisçe: international arbitration) işleri üçin we 1887-nji ýyldaky Anglo-Amerikan arbitraž ylalaşygyndaky(iňlisçe: Anglo-American arbitration treaty) zähmetleri üçin üçin Parahatçylyk ugry boýunça nobel baýragy bilen sylaglandy. Halkara Arbitraž ligasynyň (iňlisçe: International Arbitration League) düýbüni tutyjylardan.

Hagerston (iňlisçe: Haggerston) şäherinde onuň adyny göterýän mekdep bar.

## BELLIKLER
ýaý içinde iňlisçesi görkezilen türkmençe sözler öz terjimäm, türkmen diline geçirlende belki başga şekilde geçýändigini gözöňünde tutup iňlisçesini hem goýdum.

ýazgyda *şeýle(gyşyk)* ýazylan sözler birbirine bagly bolan sözlerdir.

## SALGYLANMA
Iňlisçe wikipediadaky makalanyň terjimesi: Randal Cremer

Kategoriýa:Şahsyýetler
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy

**Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy** —Türkmenistanyň iň ýokary ylmy edarasy bolan TYA 1951-nji ýylyň 29-njy iýunynda döredildi. Ol *[[Türkmenistanyň Ministrler kabineti]]ne* degişlidir.

1993-nji ýylyň fewralynda Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň permany bilen Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanynda Ylym we Tehnika boýunça ýokary geňeş döredildi. Bu geňeş ylmy işleri maliýeleşdirýär hem-de ylmy barlaglary koordinirleýär.

## Ylmy Ugurlary
TYA-nda 3 sany ylmy ugur bar:
#Fizika-matematika, tehnika, geologiýa we himiýa ylymlary.
#Biologia ylymlary
#Gumanitar ylymlary.

### Fizika-matematika, tehnika, geologiýa we himiýa ugurlary
Muňa Fizika-tehniki fakulteti(anyk däl, düzediş gerek), Matematika we kompýuter tehnologiýalary fakulteti(anyk däl, düzediş gerek) hemde Himiýa fakulteti degişlidir(anyk däl, düzediş gerek).

### Biologia ylmy ugry
merkezi botanika bagy we Botanika instituty(anyk däl, düzediş gerek), Zulogiýa instituty(anyk däl, düzediş gerek) hem-de çşller instituty(anyk däl, düzediş gerek) girýär.

### Gumanitar ylmy ugry
Muňa Şaja Batyrow adyndaky Taryh instituty(anyk däl, düzediş gerek), Filosofiýa instituty(anyk däl, düzediş gerek), Ykdysadyýet instituty(anyk däl, düzediş gerek), Magtymguly adyndaky dil we edebiýat instituty(anyk däl, düzediş gerek), Türkmenbaşy adyndaky Milli golýazmalar instituty(anyk däl, düzediş gerek) degişlidir.

## Dolandyryş bölümi
TYA dolandyryş apparatynda 11 adam işleýär: Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň wise-prezidenti, Baş alym sekretar, bar bolan 3 sany ylmy ugurlaryň ýolbaşçylary, 3 sany alym sekretar we Türkmenistanyň prezidentiniň kömekçisi. Akademiýanyň merkezi ylmy kitaphanasy, "Ylym" neşirýaty, tipografiýasy we awtobazasy bar.

## Bellikler
bu ýazgy-da ulanylan maglumatlar 1996-njy ýylda ýazylan maglumatlardyr we bu taýda berilen maglumatlarda 1996-njy ýyldan soňra üýtgeşmeler bolup geçen bolmagy mümkin. Olar ýaý içinde görkezilendir.

## Salyglama
**Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy** Şaja Batyrow adyndaky Taryh Insitutu *"Türkmenistan" Atly Kiçi Ensiklopediýasy* -Aşgabat 1996-njy ýyl.
Kategoriýa:Türkmenistan bilimi
Urugwaý

**Urugwaý** (), resmi ady — **Urugwaý Gündogar Respublikasy** () — Günorta Amerikada döwlet.


Kategoriýa:Döwletler
Paragwaý

**Paragwaý** (, ), resmi ady — **Paragwaý Respublikasy** (, ) — Günorta Amerikada döwlet.

Kategoriýa:Döwletler
Boliwiýa

**Boliwiýa** (, , aým. Wuliwya, ), resmi ady — **Köpmilletli Boliwiýa Döwleti** ( ) — Günorta Amerikada döwlet.

thumb|left|250px|Uyuni

Kategoriýa:Döwletler
Puerto-riko

Resmi ady: Puerto-Riko arkalaşygy (iňlisçe:  the Commonwealth of Puerto Rico). Demirgazyk-gündogar Karib adalarynda ýerleşen bir döwletdir.  Ispan dilinde "baý port" diýen manyny berýär. Bu ýurt adalar toplumyndan ybarat bolup iň uly adalary: Kulebra adasy we Mono adasydyr. Döwletiň resmi dilleri: Ispança we iňlisçedir, resmi taýdan ispan dili ilkinji dildir .

1493-nji ýylyň 19-njy noýabrynda Hristofor Kolumb bu adany ispaniýa degişli diýip yglan etdi, bu wagta çenli bu ýer Taýno diýip tanalan aborigenleriň mesgenidi. 400 ýyl töweregi ispanlaryň golastynda bolan Puerto-Riko 1898-nji ýyldaky Ispan-Amerikan söweşinden soňra Filippinler bilen bilelikde ABŞ golastyna geçdi. Bu ýagdaý 1898nji ýyldaky Pariž ylalaşygynda gazanyldy.

Mundan soňra 1917-nji ýylda ABŞ Puerto-Rikolylara raýatlyk berenem bolsa 1948-nji ýylda olar ilkinji gezek öz hökümedini saýladylar, 1952-nji ýylda Puerto-Riko konstitusiýasy yglan edildi.

Resmi ýagdaýda entägem belli bir derejede ABŞ-a bagly bolup durýar. ABŞ kongresi bu ýurt üstünde kararlar çykaryp we üýtgedip bilýänem bolsa Puerto-Riko raýatlaryň ABŞ prezidentlik saýlawlarynda ses berme hukugy ýok. Amerika ştaty bolmak ýa-da oňa bagly bolmak ýaly ýagdaýlar entägem halk arasynda jedel edilýän ýagdaý bolup durýar, 2012-nji ýylyň noýabryndaky saýlawda gatnaşyjylaryň 54 göterimi häzirki ýagdaýa garşy diýip ses berdi.

Kategoriýa:Döwletler
Wawilow Sergeý Iwanowiç

**Wawilow Sergeý Iwanowiç** [12(24).3.1891, Moskwa -15.1.1951, şol ýerde] – sowet fizigi, döwlet we jemgyýetçilik işgäri, SSSR Ylymlar akademiýasynyň akademigi (1932), habarçy agzasy (1931). 1914-nji ýylda Moskwa uniwersitetini gutarýar. 1918-32-nji ýyllarda MGU-da fizika dersini okadýar (1929 ýyldan professor). 1932-nji ýyldan SSSR Ylymlar akademiýasynyň Fizika institutynyň müdüri. 1945-nji ýylda SSSR Ylymlar akademiýasynyň prezidentligine saýlanýar. SSSR Ýokary Sowetiniň deputaty (1946 we 1950). Fizika ylmynda bitirilen görnükli işler üçin her ýylda gowşurylýan Wawilow adyndaky altyn medal (1951) döredildi. Wawilowyň Stoksuň kanunyny umumylaşdyrdy we oňa düzediş berýän kanun döretdi. Onuň ýolbaşçylygynda lýuminessensiýany praktiki taýdan peýdalanmak meseleleri we “gündiz” ýagtylygyny berýän çyralary öndürmegiň tehnologiýasy işlenip düzülýär. 1934-nji ýylda onuň ýolbaşçylygynda P.A. Çerenkow radioaktiw maddalaryň γ we β şöhlelenmeleriniň täsiri astynda arassa suwuklaryň ýagtylanmagyny açýar. “Ýagtylygyň mikrostrukturasy” kitabynda (1950) Wawilow öz işleriniň jemini jemleýär we optikanyň mikrooptika diýilip at berlen täze ugrunyň esasyny goýýar. Wawilow çyzykly däl optikany döredijileriň biridir. Ol fizikleriň köpsanly mekdebini döretdi. Wawilow tebigat bilimleriniň filosofiýasyna we ylmyň taryhyna uly üns berýär. Ol Lenin ordeniniň 2-si we Zähmet Gyzyl Baýdak ordeni bilen sylaglanýar. Wawilow 1943, 1946-njy ýyllarda we 1951-nji ýylda (aradan çykandan soň) SSSR-iň Döwlet baýraklaryna mynasyp bolýar. SSSR Ylymlar akademiýasynyň Fiziki problemalar institutyna we Leningraddaky Döwlet optiki instituta Wawilowyň ady dakyldy.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Lozen şertnamasy

**Lozan şertnamasy** —Mudanýa ýaraşygyndan soňra jemleýji bir şertnama gol çekmek maksady bilen ýygnanan halkara topar 1923-nji ýylyň iýul aýýnda Lozan şertnamasyny kabul etdi. Bu şertnama laýyklykda Türkiýäniň garaşszylygy bütin dünýä tarapyndan ykrar edildi. Lozan şertnamasy Türkiýäniň orderidir. Bu şertnamanyň käbir maddalary tankyt edilse-de netijede dünýä tarapyndan ykrar edilmek möhümdir. Lozana dogry düşünmek üçin Sewr şertnamasyna dogry düşünmelidir. 1923-nji ýylyň 29-njy oktýabrynda Türkiýe beýik millet mejlisi Türkiýe Respublikasynyň gurlandygyny bütin dünýä jar etdi. Şol gün Mustafa Kemal Türkiýe Respublikasynyň prezidentligine saýlanypdyr.

Kategoriýa:Türkiýäniň taryhy
Azerbeýjanyń ýerlerine sasanylaryń, araplaryń we hazarlylaryń aralaşmaklary

B.e. 224-nji ýylynda dörän Sasaniler döwleti Adropateni basyp alýar. Sasaniler Töwriz şäherini özlerine paýtagt edinýärler. Sasanileriň agalyk edýän döwründe V asyryň ahyrlarynda daýhanlaryň ýagdaýlary has erbetleşipdir. Netijede, V asyryň 80-nji ýyllarynda feodal ezilişe garşy güýçli halk hereketi başlanýar. Bu bolsa adamlary şeriň ähli görnüşiniň garşysyna göreşmäge çagyrýan mazdakçylyk (Mazdak diýen adamyň adyndan gelip çykýar) hereketiniň ýüze çykmagyna getiripdir. Mazdakçylyk hereketi özakymlaýyn‚ guramaçylyksyz häsiýete eýe bolup‚ ol 529-njy ýylda basylyp ýatyrylýar. VII asyryň ortalarynda araplaryň ýörişi netijesinde Sasaniler döwleti ýykylýar. Araplaryň basyp alan ýerlerinde bolsa Arap halyflygy dikeldilýär. Araplar VIII asyryň başlarynda Azerbaýjanyň ýerlerine hem baryp ýetýärler we ol ýerde hem Yslam dinini girizýärler. Bu ýerde yslam agalyk ediji dine öwrülýär. Ýöne yslam dini girizilse hem onuň bilen birlikde hristian we zaroastarizm dini entek saklanypdyr. Araplar Azerbaýjanyň basylyp alnan ýerlerinde iki welaýat döredipdirler. Her bir welaýaty arap halyfy tarapyndan bellenen- emir (hökümdar) dolandyrypdyr. Emir dolandyryş we harby häkimiýeti öz elinde jemläpdir. Azerbaýjandaky arap halyflygy ýurduň demirgazyk serhetinde ýerleşýän esasy şäherlerinde we ilatly punktlarynda arap harby garnizonlaryny döretmek syýasatyny ýöredipdirler. Bu garnizonlar gorag gullygy, jeza beriş çärelerini ýerine ýetirmek bilen birlikde ilatdan salgyt ýygnamaga kömek ediýärdiler. VII asyryň ortalaryndan VIII asyryň ahyryna çenli Azerbaýjanyň ykbaly diňe bir Arap halyflygyna bagly bolman‚ eýsem Hazar hanlygyna hem bagly bolupdyr. Hazarlar 627-628-nji ýyllarda tutuş Zakawkaziýany basyp alýarlar. Olar Azerbaýjanyň üstüne 629-630-njy‚ 664-665-nji‚ 668-nji‚ 684-nji ýyllarda çozuş edýärler. Hazarlar Kabal şäherini özleriniň rezidentsiýasy edip saýlapdyrlar we Azerbaýjanyň üstüne yzygiderli çozuş edip‚ Ardabil şäherine çenli baryp ýetipdirler. VIII asyrdan başlap arap goşunlary hazarlaryň çozuşlaryny yzyna serpikdirip başlapdylar we hatda olaryň öz üstlerine hem ýöriş edip başlapdylar.

Kategoriýa:Taryh
Wagt

[thumb|Wagty yzarlamak üçin hronometr ulanylýar: meselem, [budilnik.]]
**Wagt** — fiziki we psihiki prosesleriň geçiş formasy, üýtgemek mümkinçiligini berýän şert. Filosofiýanyň we fizikanyň esasy düşünjeleriniň biri, materiýanyň hereket etmeginiň şertli deňeşdiriş ölçegi, şeýle hem uzaboýuna fiziki jisimleriň dünýä liniýasy uzalyp gidýän giňişlik-wagt koordinatlarynyň biri.

## Salgylanmalar
* RFC 3339 
* Институт исследований природы времени при МГУ  
* Pursat nähili bölünýär 


Kategoriýa:Filosofik adalgalar
Kategoriýa:Fiziki ululyklar
Kategoriýa:Esasy fiziki düşünjeler
Admiral Makarow adyndaky Milli gämi gurluşyk uniwersiteti

**Admiral Makarow adyndaky Milli gämi gurluşyk uniwersiteti** Ukrainanyň Nikolaýew şäherinde ýerleşýär.

Kategoriýa:Uniwersitetler
Azerbaýjan Sowet Sotsialistik Respublikasy

**Azerbaýjan Soviet Socialistik Riespublikasy** (**Azerbaýjan SSR**) (Azerbaýjan dili: Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы, Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası; Rus dili: Азербайджанская Советская Социалистическая Республика)

Kategoriýa:Azerbaýjan taryhy
Nobel baýragy

Nobel Baýragynyň düýbüni tutyjy: Alfred Nobeldir. Himiýa ugry boýunça Nobel baýragy, Fizika ugry boýunça nobel baýragy, Medisina ugry boýunça Nobel baýragy we Edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy, Parahatçylyk ugry boýunça Nobel baýragy görnüşleri bardyr. 1901-nji ýylda başlanyndan bäri her ýyl(käbir ýyllarda dürli sebäpler bilen berilmedi) gowşurylyp gelinýär. 1990-njy ýyldan bäri her ýylyň 10-njy dekabrynda Oslo şäherinde gowşurylýar.
Bedene

**Bedene** häzirki wagtda dünýäniñ köp ýerinde et we ýumurtga öndürmek üçin ösdürilip ýetişdirilýär. Bedenäniñ ýumurtgasy towugyñ ýumurtgasyndan ha ýokumlydyr. Bedenäniñ eti özüniñ tagamlylygy bilen tapawutlanýar. Bedene etinde A, B1, B2 witaminleriñ mikroelementleriñ mukdary köp. Onuñ etiniñ ýüzden ýigrimi iki bölegini proteýin tutýar, ýüzden üç bölegini ýag tutýar. Şu sebäpli bedenäniñ eti ýokumlylygy bilen has tapawutlanýar. Umumy agramy towugyñ bir ýumurtgasyna deñ bolan bedenäniñ bäş ýumurtgasynda fosfor we kaliý 5 esse, demir 4,5 esse köpdür. Bedene ýumurtgasynda towugyñ ýumurtgasyna garanyñda A, B witaminleriñ, misiñ we kobaltyñ mukdary hem has köpdür. Bedenäniñ çig ýumurtgasy ýaşaýşa ukyplylygy ýokarlandyrýar. Bedene ýumurtgasyny, esasan, gan-damar we dem alyş ulgamynyñ keselleri, aşgazan we içege ýarasy, iýmit siñdiriş bozulmaagy, demgysma, öýken sowuklamasy ýaly, birnäçe kesellerde ulanmak maslahat berilýär.
Taýmazow Muhammetnazar

**Taýmazow Muhammetnazar** 1999-njy ýylyň 8-nji dekabyrynda Aşgabat şäherinde eneden bolýar,ýaş turkmen futbolçysy "SERPAÝ" komandanyň ýygyndysynda oýnaýar.Siz ýene 5-6 ýyldan şu sahypa giriň, şonda bu futbolçy barada köpräk maglumat bolup biler.
Azerbaýjan Demokratik Respublikasy

**Azerbaýjan Demokratik Riespublikasy** (**ADR**) (Azerbaýjan dili: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti, آذربایجان جومهوریتی)

## Kaynag


Kategoriýa:Azerbaýjan taryhy
HTTU FK

**HTTU FK** 2003-nji ýylda döredilip, 2004-nji ýyldan bäri ýokary ligada cykysh edip gelýar. HTTU FK 4 gezek ýurdumyzyñ çempiony bolmagy bashardy, hemmem 2 gezek Türkmenistanyñ kubogyny, 3 saparam superkubogy eýelemegi bashardy. Komandada cykysh eden Berdi Şamyradow 6 gezek ýokary liganyñ bombardiri boldy! 2013-nji ýylda bolsa ol öz karýerasyny tamamlady. Komandanyñ ýash hüjümcisi Süleýman Muhadow bolsa 2013-nji ýylda Mammedaly Garadanowdan soñra 23 gol bilen, ikinji bombardir bolmagy bashardy. Komandanyñ tälimcileri 2003-2006 ýyllarda Oraz Geldiýew, 2006-2013 aralygy bolsa Ýazguly Hojageldiýew.

## Üstünlikleri
* Türkmenistanyň futbol boýunça Milli çempionatynyň 4 gezek çempiony (2005, 2006, 2009, 2013 ý.) hem-de üç gezek kümüş baýragynyň eýesi boldy (2007, 2008, 2011 ý.ý.)
* Türkmenistanyň Milli çempionatynda HTTU futbol toparynyň kapitany Berdi Şamyradow 6 gezek (2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2010 ý.ý.) çempionatda iň köp pökgi geçiren oýunçy bolmaklyk bilen özboluşly rekord goýdy.
* HTTU futbol topary Türkmenistanyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşynda üç gezek finala çykyp, 2 gezek Kubogy eýelemegi başardy (2006, 2011 ý.ý.) Türkmenistanyň Naýbaşy Kubogyny almak ugrundaky ýaryşynda bäş gezek finala çykyp, 3 gezek Naýbaşy Kubogy eýelemegi başardy (2005, 2009, 2012 ý.ý.) 
* Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogyny almak ugrundaky halkara ýaryşynda dört gezek finala çykyp, bassyr 3 ýyl (2007, 2008, 2009 ý.ý.) bu kubogyň eýesi boldy.
* HTTU futbol topary 2 ýyl yzly-yzyna (2006, 2007 ý.ý.) “AFK-nyň Kubogy” ýaryşyna gatnaşdy. Şonuň ýaly-da birnaçe gezek GDA ýurtlarynyň Arkalaşygynyň Kubogyny almak ugrundaky halkara ýaryşyna gatnaşyp, 2010-njy ýylda ýarym finalyna çykyp 2001-nji ýylda “Köpetdag” futbol toparynyň gazanan üstünligini gaýtalamagy başardy. Mundan başga-da Mýanmar döwletinde geçirilen “AFK-nyň Prezident Kubogy – 2010” atly ýaryşda ýarym finalda oýnady. HTTU futbol topary «Eskişehir Cup 2013» ýaryşynda yarymfinalda Eskisehirspor futbol klubyny penaltylardan utmagy basardy.

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Futbol boýunça dünýä çempionaty-2002

## Toparlaýyn tapgyr
;Topar A:

;Topar B:

;Topar C:

;Topar D:

;Topar E:

;Topar F:

;Topar G:

;Topar H:

## Nokaut tapgyry
### 16-njy tapgyr

### Çärýek final

### Ýarym final

### Jemleýji

## Simwoliki ýygyndysy
;Derwezebanlar:
*20px Oliver Kan
*20px Rüştü Reçber

;Goragçylar:
*20px Sol Campbell
*20px Fernando Hierro
*20px Hong Myung-Bo
*20px Alpay Özalan
*20px Roberto Karlos

;Ýarymgoragçylar:
*20px Maýkl Ballak
*20px Klaudio Reýna
*20px Riwaldo 
*20px Ronaldinýo 
*20px Yoo Sang-Chul

;Hüjümçiler:
*20px Hadji Diouf (Senegal)
*20px Miroslaw Klose 
*20px Ronaldo (Braziliýa)

## HEM
*Futbol
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty
*UEFA
Kategoriýa:FIFA Dünýä Kubogy turnirleri
Ak durna

**Ak durna** demirgazyk sebitlerde ýaýran durnalaryñ bir görnüşidir. Örän täsin hem owadan bu guşlara gadymy döwletlerden bäri uly üns berlipdir hem-de olary güle meñzedip, "Liliýa guşlary" diýip atlandyrypdyrlar. Dünýä halklarynyñ eposlarynda, rowaýatlaryndaak durnalara hoşmeýilligiñ, adalatlylygyñ simwoly hökmünde garalypdyr. Gadymy grek-rim simwolikasynda bolsa bu guşlar ýaz paslyna hem-de ýagtylyga deñelipdir. Geçen asyryñ 70-nji ýyllarynda Durnalary goramagyñ halkara gaznasynyñ döredilmegi bilen ak durna dürli ýurtlaryñ alymlarynyñ we tebigaty öwrenijileriniñ ünsüni özüne çekip başlady. Häzirki wagtda ak durnalaryñ sany az bolup, alymlaryñ maglumatlaryna görä, olar dünýä ýüzünde takmynan 2900-3000 sanydyr.Ak durna iri guş bolup, onuñ boýy bir metrden geçýär, ganatlarynyñ ululygy 2-2.5 metre barabar, agramy 5-8.6 kilogram aralygynda bolýar. Kellesiniñ öñ bölegi we çüñki gyzyl reñkli, bedeni tutuş ak reñkde bolup, ganatlarynyñ gyralaryndan gara zolak geçýär. Ak durnalar beýleki durnalardan çüñkiniñ uzynlygy bilen tapawutlanýarlar. Jüýje guşlaryñ boýnunyñ, kellesiniñ reñki goñrumtyl-sary tegmilli bolup, ol uly guşlaryñkydan tapawutlanýar. bu guşlar höwürtgeleýän ýerine maý aýynyñ ahyrynda gelýär. Özüniñ höwürtgesini barmasy kyn bolan batgalyk, çuñlugy 30-40 santimetr bolan suwly ýerlerde gurýarlar. Höwürtgesini dürli otlardan ýasaýarlar. Her höwürtgede agramy 215 grama deñ bolan gara tegmilli iki sany ýumurtga bolýar. Inkubasion döwür 29 güne çenli dowam edýär. Ýumurtgadan çykan iki jüýjäniñ arasynda basdaşlyk bolup, olaryñ haýdy-da bolsa biri diri galýar. Ak durnalar ösümlikler we jandarlar bilen iýmitlenýärler. Ýazda hem tomusda olar ownuk gemrijiler, guşlaryñ ýumurtgalary we jüýjeleri, balyklar, mör-möjekler, ösümlikleriñ suwasty bölekleri bilen iýmitlenýärler. Gyşda bolsa bu guşlar, esasanam, ýokumly maddalara baý bolan suw ösümlikleri bilen iýmitlenýärler. Durnalaryñ beýleki görnüşlerinden tapawutlylykda, ak durnalar oba hojalyk ekinleri ekilen meýdanlardan iýmit gözlemeýärler.   Demirgazyk sebitlere ýaýran, bu guşlar diñe barmasy kyn bolan batgalyk, çygly düzlük ýa-da tokaýly ýerlerde ýaşaýarlar. Ak durnalaryñ biri-birinden aýry iki sany uly populýasiýasy bellenildi. Gyş paslynda ak durnalar Hindistanyñ batgalyk çäklerine, Eýranyñ demirgazygyna, Hytaýyñ Ýanszy derýasynyñ kenarýakalaryna uçup barýarlar. Biziñ ýurdumyzyñ çäklerinde ak durnalar ýaşamaýarlar. Ýöne olar güýz we ýaz aýlarynda göçüş döwründe Hazar deñziniñ kenarlarynda düşleýärler. Şol pursatlarda ak durnalar tebigatymyzyñ aýrylmaz bir gözel bölegine öwrülip, ony baýlaşdyrýar. Ak durnalar biziñ alymlarymyz tarapyndan hem öwrenilýär.

http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy

Kategoriýa:Hakyky durnalar
Kategoriýa:Ýewraziýanyň guşlary
Balkan FK

**Balkan futbol kluby**, Balkanabatda yerleşyar. Häzirki wagtda Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. Olar 10,000 orunlyk Balkanabat sport toplumynda oyunlaryny geçiryar.

1960-njy ýylda Nebitçi ady bilen döredilen topar.

2007-nji ýylda AFK-nyň Kubogynda iň soňky gezek çykyş edip görüpdi. 2010-nji ýylda bolsa komanda Balkan diýýip atlandyrylyp bashlandy. Balkan Ýokary ligada, dört gezek çempion bolan topardyr. Hemmem dört gezek Türkmenistanyñ kubogyny we iki gezek Naýbaşy kubogy eýelemegi başardy. Esasy üstünlikleriň biri bolsa, 2013-nji ýylda AFK Prezidentyň kubogy ýaryşynda çempion adyna eýe boldy.

Komandada 2012-nji ýylda, tehniki direktor bolup, öñler Fenerbahçe, Galatasaraý klublarynyñ goragcysy bolan, dünýä belli hünärmen Semih Ýuwakuran hem ishläp gitdi.

Komandada häzirki güne çenli oýnan we oýnaýan oýuncylar: Didargylyç Urazow, Ýuriý Bordolimow, Gurbangeldi Durdyýew, Rejepmyrat Agabaýew, Amanmyrat Meredow, Witaliý Teplýakow, Gurbanmämmet Meredow, Nikita Gorbunow, Guwançmuhammet Öwekow, Amir Gurbani, Gahrymanberdi Çöňkäýew, Mämmedaly Garadanow.

## Üstünlikleri
* Ýokary Liga (**4**)
** Yeniji: 2004,2010,2011,2012
* Türkmenistanyň kubogy (**3**)
** Yeniji: 2003, 2004,2010
** Finalist: 1998, 1999, 2001
* Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy
** Finalist: 2005
Ýokary Liga

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Kategoriýa:Balkanabat