open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maldarçylyk

thumb|right|300px|Otluk meýdanda

Azyk meselesini çözmekde ekerançylyk bilen bir hatarda maldarçylyk hem möhüm ahmiýete eýedir. Türkmenistanyň **maldarçylyk** pudaklarynyň hemmesi azyk we ýeňil senagatlarynyň çig mal bazary bolup hyzmat edýärler. Türkmenistanyň maldarçylygynyň esasy pudaklaryny dowardarçylyk, iri şahly **maldarçylyk**, doňuzdarçylyk, gylýalçylyk, düýedarçylyk, guşçylyk, ýüpekçilik, balaryçylyk, balykçylyk düzýär.
## Meňzeş makalalar
* Düýedarçylyk
* Gylýalçylyk
* Balykçylyk
* Balaryçylyk
* Guşçulyk
* Ýüpekçilik

Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Maldarçylyk
Guşçulyk

Ilaty ýokary hilli ýeňil siňýän, berhiz azyk önümleri bolan guş eti we yumurtga bilen üpjün etmekde guşçulyk hojalyklary uly ähmiýete eýedir. Türkmenistanda 6 sany guşçylyk fabrigi (Aşgabat, Baýramaly, Daşoguz, Balkanabat, Saýat, Tejen), 5 sany ýöriteleşdirilen guşçulyk dayhan hojalyklary. 7 sany hojalygara guşçulyk kähanalary 300 sany guşçulyk fermalary bar. Bulardan başga-da ilatyn hususy hojalygynda ep-esli möçberde towuk we horazlar saklanylýar.

## Meňzeş makalalar
* Düýedarçylyk
* Maldarçylyk
* Gylýalçylyk
* Balykçylyk
* Balaryçylyk
* Guşçylyk
* Ýüpekçilik

Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Guşlar
Ýüpekçilik

thumb|300px|right|Ýüpek gurçugy tut ýapragy bilen iýmitlenýär.

Ol ösümlik we ýüpek gurçugynyň utgaşmagyny netijesinde emele geldi.

Guradylan ppile Aşgabadyň we Türkmenabadyň fabriklerinde gaýtadan işlenip, çig ýüpek öndürilýär. Pileden ýüpegin çykmagy 30-35 %-e barabar

Ýüpek kelepleýji fabriklerde öndürilýän çig ýüpek Türkmenabadyň ýüpek mata kombinatynyn çig mail bazasydyr. 1 metr ýüpek mata almak üçin 40-80 gram çig ýüpek harç etmeli, 1 tonna gury pileden 4000metr krepdeşin mata öndürilýär. 1&nbsp;kg gury pileden 4 metr mata almak bolar.
## Meňzeş makalalar
* Düýedarçylyk
* Maldarçylyk
* Gylýalçylyk
* Balykçylyk
* Balaryçylyk
* Guşçulyk

Kategoriýa:Matalar
Kategoriýa:Oba hojalygy
Balykçylyk

Azyk meselesini çözmekde ep-esli ýardam edýär. Bu iki sany baglanşykly önümçilik pudaklaryna bölünýär.
*Balykçylyk hojalygy
*Balyk senagaty
Balykçylyk hojalygy döwletimizin içki suwlarynda (derýalaryndaky, köllerindäki, kanallaryndaky, suw howdanlaryndaky) we Hazar deňzininň gündogar kenaryndaky balyklary tutmak, balygy gaýtadan işleýän kärhanalara tabşyrmak bilen me=gullanýar. Türkmenistanyň suwlarynda tutulyan senagat ähmiýeti balyklar: çapak, lakga, kepor, takgaz, ak amur, kefal, tüňňimaňlaý, kilka, sazan, gyzyl balyk bar.

Balyk senagaty işleýän döwletimiziň balykçylyk hojalyklarynda tutulan balyklaryň gaýtadan işleýän kärhanalaryndan ybaratdyr.

Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Balykçylyk
Balaryçylyk

Balaryçylyk-azyk meselesini çözmekde beyleki iýmitler bilen bir hatarda uly ähmiýete eýedir, bal arysy 2 sany funksiýany ýerine ýetirýär:
* Balarylary ösumliklerin güllerini tozanlandyrmakda ägirt uly ähmiýete ýetirýär.
* balarylary gymmatly azyk omümlerini: ary balyny, mumy, ary zäherini, ary şepbigini (propolisi), tozanjyk, ene ary süýdüni öndürýär. Balary önümleri adam uçin ýeke iýmit bolman, olar möhüm derman, berhiz, kosmetiki serişdedir.

## Meňzeş makalalar
* Düýedarçylyk
* Maldarçylyk
* Gylýalçylyk
* Balykçylyk
* Balaryçylyk
* Guşçulyk
* Ýüpekçilik

## Suratlar

Image:Protection.jpg|
Image:Langstroth Frames.jpg|
Image:Smoker.jpg|
Image:Bee blower 9124.JPG|
Image:Opening-cells.jpg|
Image:Fork-Beekeeping.jpg|
Image:Discovered_honey.jpg|
Image:Extractor Beekeeping.jpg|
Image:Filtering_of_honey.jpg|
Image:Honey-miel.jpg|


Kategoriýa:Oba hojalygy
Trabzonspor

**Trabzonspor** − Türkiyanyn Trabzon şäheriniñ fudbol klubydyr.

1967. yylda doredilen bu klub, Turkiyanyñ çempionatyny gazanan Istanbuldan bolmadyk iki klubyn biridir.(beyleki Bursaspor)
Bu klubyn reñkleri goyy gyzyl we mawy gök reñlerdir. 
Toparyn lakamy "bordo - mavililer" "gyzyl- mawylylar" , "karadeniz fırtınası" "garadeñiz tupany".
* Soňky çempion: 2021-22

### Rekortlary
* Super lig:
** **7**

### Oýunçy statistika
* Oýun:
** ***'
*** ***'
* Gol:
** ***'
*** ***'

## Oýunçy günda

## Oýunçy taryhynda

## HEM
* Süper lig
Düýedarçylyk

Türkmenistanyň maldarçylyk azyk toplumyna girýän pudaklaryň arasynda iň arzan önümleri düýedarçylykdan alynýar. Düýedarçylyk ahmiýeti oba hojalyk pudagy bolup, ol süýt, et ýüň öndurmeklikde ep-esli orun tutyar. Düýe süçdünden yaramly içgi çal we ak agaran taýýarlanylýar. Türkmenistanda yeke örküçli düýeleri gin ýaýrandyr. Düýelerin tohumlaryny gowylandyrmak üçin uly işler hem alynyp barylýar. Ýeke örküçli düýeleri iki örküçli düýeler bilen höwre goýlanda, ikisninin aralygy bolan garyndysynyn erkegine iner, inenine maýa diýilýär. Maýany sap arwana erkegine çekmek netijesinde garyndynyn ikinji nesli alynýar, olaryn erkegine göhert, innine kärderi diýilýär.

Arwana düýelerinin diri agramy 600&nbsp;kg maýanyn agramy 500&nbsp;kg. Her düýeden 2,5&nbsp;kg ýüň, aýda her sagylýan inen düýeden 3140&nbsp;kg süýt alynýar.

Düýe 18 aýyn dowamynda sagdyrray. onuň süýtliligi ortaça gije-gundizde 7,5&nbsp;kg-dir. Süýdüň iň köp sagdyrýan aýlarry 5 aý bolup, şonda ähli sgymyn ýarysyna golaýýy alynýar.

## Meňzeş makalalar
*Atçylyk
*Balaryçylyk
*Balykçylyk
*Guşçulyk
*Gylýalçylyk
*Maldarçylyk
*Ýüpekçilik

Kategoriýa:Oba hojalygy
Kel bagşy

**Kel bagşy** (*Annaberdi Aýdogdi ogly (1850-1923)*) — Meşhur Türkmen dutarçysy,saz dörediji kompozitor,halypa Kel bagşi Gökdepe etrabynda Yzgant obasynda daýhan maşgalasynda doglupdyr.
Kel bagşynyñ atasy Aýdogdy dutar çalyp bilse-de,ussatlyk derejesine ýetip bilmändir.
Kel bagşy öz döwrüniñ meşhur sazandalary bolanGulgeldi ussa,Amangeldi göni,Sary bagşy,we beýleki ussat bagşy-sazandalar bilen duşuşyp,öz ukybini kämilleşdirýär.
Şol döwürlerde ýazgy maşynlary bolman soñ,onuñ öz eli bilen çalan sazlarynyñ ýazgysy biziñ döwürmize gelip ýetmändir.Şeýle bolsa-da,onuñ döreden „Hatija“ „Jerenim“ „ Suwa geledir“ „Kepderi“ „ Ak eşekli“ „ Ýusup owgan“
ýaly sazlary Türkmen Bagşy-sazandalarnyñ çalynmalaryndan düşmän gelýär.Kel bagşy 1923nji ýylda aradan çykýar.
Onuñ şöhraty Türkmen sazynyñ taryhyna ebedilik girdi.
Kategoriýa:Şahsyýetler
Şükür bagşy

Şükür bagşy
(1831-1928)

Şükür bagşynyň ady rowaýata öwrüldi.Ol saz çalyjy – dörediji ussat bolup, Türkmen sazynyñ taryhynda uly yz galdyran adam.

Onuñ Eýran Hanynyñ bagşysy bilen ýaryşyp,agasyny halas edişi dilden-dile geçip,biziñ günlerimize ýetdi.
Şükür bagşynyñ atasy Dowada aga Gökdepe etrabynyñ Hurmantgökje obasynda ýaşapdyr.Şüküriñ atasy daýhançylyk bilen meşgul bolupdyr.

Dowada aganyñ 3 ogly bolýar.Ulysy Hojamämmet daýhançylyk bilen iş salysypdyr.Ortanjy ogly Hojamberdi yzçi bolupdyr.Dowada aganyñ kiçi ogly Şükür sazanda bolupdyr. Şükür bagşynyñ saz öwrenmekde ilkinji mugallam bolan Aly bagşydyr.

Ol Şükür sazandanyñ kämilleşmigine degerli ýardym edipdir. Şükür bagşy şol döwrüñ ady belli sazandasy Garadäli gökleñden(sazanda hem dutar ýasaýan belli ussat)hem tälim alypdyr.Garadäli gökleñ Şükür bagşa kümüş çaýylan oñat dutar ýasap beripdir.
Beýik ussat pata alan Şükür bagşy Gökdepe, Mary, Hywa ülkelerinde saz çalyp,halka uly hyzmat edýär. Şükür bagşynyñ köp sazlary entek näbelli bolsa-da onuñ ilki döreden “ Salmadan bökdüreni“ , Söýli halany“ şu güne çenli adamlary biperwaý galdyrmaýar. Şükür bagşy Gökdepe etrabynda dogulanam bolsa,bütün ömrüni Duşak obasynda geçirip, 1928 nji ýylda şol ýerde aradan çykýar.

Türkmenler ýüzlerçe ýyl boýunça özüniň taryhy wakalaryny we isleglerini aýdymdyr ýa-da saz böleg bilen beýan edip, nesilden- nesle geçirip,ýitirmändir.Netije alsak,onda Tamdyrany dogry çalmak we onuň awazyny,manisi
hakynda düşünişmek üçin bolsa, sazlaryň kim we näme waka degişlidigini bilsek has hem gowy bolardi.

Şükür bagşy hakda 1963-nji ýylda Polat Mansurowyň Şükür bagşy filmi çykdy.

## External links== Şükür bagşy powesti
*Nurmyrat Saryhanowyñ Şükür bagşy powesti

Kategoriýa:Şahsyýetler
Täçmämmet Suhanguly

Täçmämmet Suhanguly
(1865-1942)

Täçmämmed Suhanguly1865nji ýylda Gökdepe etrabynyñ Ýangala obasynda eneden bolýar. Täçmämmet aganyñ 2 ogly saza ukyply bolupdyr.
Ogly Hojamämmet ökde sazanda bolup ýetişse-de keselläp ir aradan çykýar. Hojamämmet ölümi atasyna diýseñ agyr degýär.
Çary Täçmämmet halypa dutarçy bolup ýetişýär.Täçmämmet aga köp ýyllap Türkmenistanyñ radio-synda , döwlet filarmoniýasynda sazanda bolup işleýär. Täçmämmet aga 1932nji ýylda „ Azatlyk“ diýen sazyny döredýär.
Bu saz şü güne çenli özüniñ ýokary çeperçiligi bilen halk saz gurallary ansamblynyñ , Orkestirleriñ ýekeligde tamdyra çalýanlaryñ çalymyndan düşmän gelýär.
Täçmämmet aganyñ „ Bag içinde“ „Türkmenistanim“ ýaly sazlary hem Türkmen sazynyñ altyn hazynasyna girdi. Täçmämmet aga halk saz gurallary Ansamblary,orkestirleri üçün „Gökdepe mukamy“ „Aýralyk mukamy“
„Dag arman“ „ Gyzdurdy“ ýaly sazlaryñ köpçilik bolup ýerine ýetirilýän nusgalaryny döretdi.
Täçmämmet aga 1940nji ýylda Türkmenistaniñ kompozitorlarynyñ birleşik agzalaryna kabul edilýär.Ol tä ömrüniñ ahyryna çenli ýaşlara elinden gelen kömegini gaýgyrmaýar.
Täçmämmet aga 1942nji ýylda Kaka etrabynda tragyk ýagdaýda aradan çykýar.
Amangeldi göni

**Amangeldi göni** arapgala(Isbender)obasynda eneden dogulýar. **Ol Syçmazlaryň Arap It tiresinden.** Amangeldi meşhur dutarçy bolup ýetişýär.
Onuň men diýip jahil wagty Türkmen topragyna kese ýurtly basybaljylar dürli çozuşlary edipdirler.
Şol döwürde Ahala Nurberdi Han hanlyk edipdir.
Amangeldi göni ussat tamdyraçy,saz dörediji,mergen,söze çeper bolansoň, Nurberdi Han maslahatçy,sazanda hökmünde ony ýanyndan aýyrmandyr.
Nurberdi Han Amangeldini diýseň gowy görüpdir.Han aga ondan maslahat Soraman,hiç bir işi çözmändir. Nurberdi Amangeldiň sözüne halkyň pikri diýip düşünüpdir.Şoňa göräde, ýaşulular bilen duşuşanda, Amangeldisyz geňeş geçirmändir.Maslahatda Ahal ilinde ýüze çykan her bir narazyçyligy bileligde çözüpdirler. Amangeldi Şükür bahşy bilen deň- düşrakdyr.
Ýöne ýetgijeklig döwrüne ýeten wagtlary Şükür bahşy Gökdepe etrapyndan göçüp,Ürgenje, soňra bolsa, ymykly kaka etrapynyň duşak obasyna barýar.

Olaryň basym-basymdan duşuşmasalar-da, toýlarda, üşmeklerde görüşüpdirler.
Amangeldiniň kakasynyň ady Orazalydyr.Amangeldi hakda köp rowaýatlar bar.
Amangeldi ýaşka,gözüne ilen zady göterip gidiberipdir, diýýärler.
„ Ogurlyk edeniň eli kesilýärmiş „ diýen gürrüňi eşidip, ol göni ýola gidipdir diýen ýaly gürrüň bar.
Ýenede bir rowaýatda Amangeldi awa gidip,işi paşman aç halda öýe gelýärkä, ýolda molla düşüp, onuň öýünde unaş içip:
„ Ind-ä bir gönilendim „ diýipdir.Molla bolsa: „ gönilenen bolsaň indiden beýläk seniň adyňa Göni garyn goýýarys „ diýýär.
Haýsysy dogry bolsa-da bü gürrüňlriň Amangeldiniň ussat tamdyraçy bolup ýetişmegine päsgel bermändigi welin çyn.

Amangeldi Nurberdi Hanyň köşgünde bolanda,goşun serkerdeleri hem Amangeldini örän ýagşy görüpdirler. Ylaýtada Berdimyrat Han(Nurberdi haniň ogly),dykma serdar,Öwezmeret serdar,kerimberdi işan, Atalyk Han onuň ussatlyk bilen çalýan sazlaryny höwes bilen diňläpdirler.
Amangeldi göni Gökdepe urşuna gatnaşanlaryň biri.Ol esgerler bilen galanyň bir burçuny gorapdyr dien gürrüň hem bar.Gowga gatnaşýan adamlaryň biri bolan Kepele kör bahşy hem onuň ýanynda bolupdyr.
Kör bahşy Kepele obasyndan bolmaly.Kepele kör (Batyr bahşy)söweş gidip durka, aýdym aýdyp,saz çalyp, söweşjeňleri ruhlandyrypdyr.Ol şol ýerde-de ok degip ölýär.

Amangeldi göni ýeke ussat tamdyraçy bolman, köp aýdym-sazlary hem döredip- dir.muňa mysal edip, „ Saltygy „- „ Gökdepe mukamyny „ -„ Burnaşagy „- „ Alagaýşlyny „we beýlekileri görkezmek bolar.Amangeldiniň döreden „ Heserli „- „ Jeren kyblam „- „ Jelil „„ Haji golak „ ýaly ençeme mukamlary hem Türkmen saz sungatyny müdimlik baýlaşdyrdy.
Amangeldi „ ýeňdik „ diýlende kybla tarap ýüzüni tutup, namaz okap durka ok degip wepat bolýar.
Amangeldi söweş edip ýörkä, Nurberdi Han Mary etrapynda kesel ýatypdyr.
Ol Gökdepe gelip Amangeldiň guburynyň ýanynda çöke düşüp, bozulypdyr.
Nurberdi Hanyň ogly Berdimyrat Hanam şol söweşde wepat bolýar.
Nurberdi Han oglunyň gahramanlarça ölenine buýsanipdir.Ýöne ol “Indi Amangeldi göni ýaly sazanda bü golaýda döremez.Amangeldini hemişelik ýitirdik”diýipdir.
Gökdepe söwesi: 28 awgust, 1879 – 12nji Januar 1881 bolan. Türkmen aýdym-sazlary görşüňüz ýaly hemmesi dürmüş wakalara degişli.

Kategoriýa:Edebiýat
Informasiýa düşünjesi, informasiýanyň görnüşleri

Informasiýa informatikanyň ilkinji we düýpli düşünjeleriniň biridir. Şonuň üçin informasiýa düşünjesine gysgaça kesgitleme bermek ýa-da ony bir sözlem bilen beýan etmek mümkin däldir.

Informasiýa “informatio” diýen latyn sözünden gelip çykýar we türkmen dilinde “düşündirmek”, “aýdyň etmek”, “beýan etmek”, “aýdyp bermek”, “habarlylyk”, “maglumatlylyk” diýen ýaly manylary berýär.

Biziň ýerine ýetirýän islendik işimiz haýsydyr bir habary, maglumaty kabul etmek we peýdalanmak bilen baglanyşyklydyr. Meselem, kitap, gazet okamak, surata, telewizora  seretmek we ş. m. arkaly biz habarlary, maglumatlary kabul edýäris, ýatda saklaýarys, toplaýarys, özümizçe gaýtadan işleýäris hem-de başgalara ýaýradýarys. Hat ýazsak-da, telefonda gürleşsek-de söhbetdeşimize haýsydyr bir habary, maglumaty berýäris. Islendik meseläni çözmek üçin maglumatlar bilen işleýäris, meseläniň şertinde berlen düşünjeden başlap, оnuň çözgüdinde – täze bir düşünjä gelýäris.

Habar bermeler önümçilikde we durmuşda ýazgylar we çyzgylar, maglumatlar we hasabatlar, jedweller (tablisalar) ýaly görnüşlerde hem duş gelip bilýärler. Çyzgylar we saz eserleri, kitaplar we suratlar, spektakllar we kinofilmler - bularyň barysy-da informasiýalaryň beýan edilşiniň görnüşleridir.
Maglumat anyklyk we dolulyk, gymmatlylyk we derwaýyslyk, aýdyňlyk we düşnüklilik ýaly birnäçe esasy häsiýetlere eýedir.

Işiň hakyky ýagdaýyny häsiýetlendirýän maglumat anyk maglumatdyr. Anyk däl maglumatyň nädogry düşünjelere ýa-da nädogry çözüwlere getirmegi mümkin. Eger habar çözgüdi kabul etmek üçin ýeterlik bolsa, onda оňа doly maglumat diýilýär. Doly däl maglumat çözgüdi kabul etmekde ýa-da оňа düşünmekde kynçylyk döredýär. maglumatyň gymmatlylygy onuň kömegi bilen nähili meseleleriň çözülişine baglydyr. Derwaýys maglumat şertleri üýtgäp durýan işlerde zerurdyr. Düşnüksiz sözler bilen aňladylan habar peýdasyz bolup biler. Berilýän maglumat, habar aýdyň we düşňükli bolmalydyr.

Kategoriýa:Informatika
Ýol we orun üýtgetme

thumb|left|300px|'''Displacement''': Orun üýtgetme
'''Distance''': Uzaklyk 
'''Path Taken''': Geçilen Ýol
Islendik hereketiñ gutarnykly netijesini kesgitlemek üçin, bize bir wagtyñ özünde hem ululygy, hem ugry görkezýän fiziki ululyk gerek. Bu fiziki ululyk orun öýtgemegidir.
Jisimiñ başlangyç we soñky ýagdaýlaryny birleşdirýän ugrukdyrylan kesime orun üýtgetme diýilýär. Ol wektor ululykdyr. Diñe san bahasy bilen däl, eýsem giñişlikdäki ugry bilen hem häsiýetlendirýän ululyklara wektor ululyklar ýa-da wektorlar diýilýär. 
Diñe san bahasy bilen kesgitlenilýän ululyklara skalýar ululyklar diýilýär.
Orun üýtgetme wektorynyñ ugry hereketiñ başlangyç nokadyndan soñky nokadyna bolan ugry görkezýär. Orun üýtgetme wektorynyñ san bahasy hereketiñ başlangyç we soñky nokatlarynyñ aralygynyñ uzaklygyna deñdir. 
Aýdyñ üçin orun üýtgetmäni şekillendiilýän kesimiñ ujy strelka bilen belgilenýär. Hereketiñ başlangyç we ahyrky nokatlarynyñ arasyndaky traýektoriýanyñ uzynlygyna geçilen ýol diýilýär. Ýol skalýar ululykdyr. 
Geçilen ýol we jisimiñ orun üýtgetmesi şol bir zat däldir. Jisim M1   nokatdan M2 nokada ornuny üýtgedipdir diýeliñ (a-surat). Onuñ orun üýtgetmesi M1  M2 kesimidir. M1 we M2 nokatlarynyñ arasyndaky traektoriýanyñ uzynlygy bolsa geçilen ýoldur.
\triangle M = M_2 - M_1

Kategoriýa:Fizika
Wektor ululyklar

**Wektor ululyklar** üstünde gorizntal strelka goýulýan harplar bilen belgilenýärler. Mysal üçin, 
orun üýtgetme wektory S bilen belgilenýär. 
Fiziki ululyklaryň uly topary wektor ululyklardyr. Durmuşda olary goşmak, aýyrmak zerurlygy ýüze çykýar.

## Wektorlary goşmak
Goý, a we b wektorlary goşmak talap edilsin. Ol wektorlaryň uzynylyklaryny we ugurlaryny üýtgetmän saklap, başlangyçlary gabat geler ýaly edip ýerleşdireliň (a-surat). a we b wektorlary parelellogramyň iki tarapy hasaplap, parallelogram guralyň we diognal geçireliň. Bu diognal netijeleýji c wektordyr. Iki wektoryň jeminiň şeýle usul bilen tapylşyna parallelogram düzgüni boýunça goşmak diýilýär.

467px|center|Iki sany '''a''' and '''b''' wektoryň jemi

left|400px
Indi a we b wektorlaryň tapawudyny tapalyň. a we b wektorlaryny öz-özlerine parallel edip olaryň başlangyçlaryny bir nokada geçireliň (b-surat) Soňra olaryňçlaryň kemeldijiden kemeldijä tarap (b wektoryň ujundan a wektoryň ujuna) ugrukdyrylan wektor bilen birleşdireliň. Şol wektor hem c wektordyr. b we c wektorlarynyň jeminiň hakykatdan-da a wektora deňdigi suratdan görünýxndir.

Eger-de ol a we b wektorlar bir göni çyzygyň ugry boýunça bir tarapa ugrukdyrylan bolsa, onda netijeleýji c wektoryň moduly goşulýan wektorlaryň modullarynyň jemine deňdir. (ç-surat). c wektor goşulýan wektorlar bilen ugurdaşdyr.

Eger-de a web wektorlar bir göni çyzygyň ugry boýunça garşylykly tarapa ugrukdyrylan bolsa, netijeleýji c wektoryň moduly goşulýan wektorlarynyň tapawudyna deňdir. (d-surat).  C wektor moduly uly bolan wektoryň ugry boýunça ugrukdyrylandyrlyýar.

Kategoriýa:Fizika
Kategoriýa:Matematika
Deňölçegli hereket

Jisimiñ traýektoriýasy göni çyzyk bolan herekete göniçyzykly hereket diýilýär. Göni çyzykly hereketde jisimiñ islendik deñ wagt aralyklarynda deñ orun üýtgedýän bolsa, onda onuñ hereketine gönüçyzykly deñölçegli hereket diýilýär. Gönüçyzykly hereketde orun üýtgetme geçilen ýol bilen gabat gelýär. 
Awtomobil hereket edýär, uçar uçýar, emma uçar awtomobile görä çalt hereket edýär, ýagny deñ wagt aralygynda uçar awtomobile garanyñda köp ýol geçýär. Hereketiñ çaltlygyny häsiýetlendirmek üçin tizlik diýilýän fiziki ululyk ulanylýar. Tizlik jisimiñ wagt birliginde geçen ýoluna san taýdan deñdir. Tizligi υ harpy bilen belgiläliñ. Eger-de t wagtda S ýol geçilen bolsa, onda tizlik

**υ =S-t**
formula bilen kesgitlenilýär. Tizlik wektor ululykdyr. Onuñ ugry orun üýtgetme ugry bilen gabat gelýär.
Tizlik belli bolanda t wagtyñ dowamynda geçilen ýoly tapyp bolar:
**S = υ t**
Bu formula gönüçyzykly deñölçegli hereketiñ deñlemesi diýilýär.
Deñölçegli hereketde geçilen ýol wagta göni proporsionaldyr.
Tizligiñ formulasyndan görnüşi ýaly, tizligiñ birligi deregine t (wagt) birliginde sek., min., sag., S (geçilen ýolyñ) birligi sm., m., km., jisimiñ hereket tizligi υ bilen belgilenýär birligi m/sek, km/sag, alynýar.

Kategoriýa:Mehaniki hereket
Göni çyzykly üýtgeýän hereket

### Göni çyzykly üýtgeýän hereket. Orta we mgnowen tizlikler

Tebigatda we tehnikada synlanýan hereketizmiziñ köpüsi üýtgeýän, ýagny deñölçegsiz hereketdedir. Deñölçegsiz hereketde tizlik dürli dürlidir her bir nokatda.
Ýoluñ haýsydyr bir üçastogynda deñölçegsiz hereketli häsiýetlendirmek maksady bilen hereketiñ orta tizligi diýilýär. 
Ýoluñ berlen uçastogynda hereketiñ orta tizligi, ýoluñ bu uçastogynyñ uzynlygynyñ ony geçmek üçin sarp edilen wagt aralygyna bolan gatnaşygyna deñdir:

**υort ''ort'' =
S
-
t**
edil şonuñ ýaly hem deñölçegli hereketiñ tizligi hem tapylýar. 
Diýmek, deñölçegsiz hereketiñ orta tizligi şol bir ýoly deñölçegli hereket edip, deñölçegsiz hereketiñ wagtyna deñ wagt aralygyna geçip biljek hereketiñ tizligine deñdir. 
Eger-de ýoluñ berlen uçastogynda deñölçegsiz herektiñ orta tizligi we wagty mälim bolsa, onda ýoluñ uçastogynyñ uzynlygyny 
S = υort *ort* t
formula boýunça hasaplap bolar.
Jisimiñ berlen wagt pursatyndaky ýa-da traýektoriýanyñ berlen nokadyndaky tizligine mgnowen tizlik diýilýär.
Mgnowen tizlik ýa-da berlen nokatdaky tizlik traýektoriýanyñ şol nokat ýerleşen uçastogynda örän kiçi orun üýtgetmäniñ, şol üýtgetmäniñ bolup geçýän kiçijik wagt aralygyna gatnaşygyna deñdir. Mgnowen tizlik –wektor ululykdyr.

Kategoriýa:Fizika
Deňhaýallanýan hereket

Deñhaýallanýan hereketde tizlik islendik deñ wagt aralyklarynda şol bir ululyga kiçelýär. Şunlukda 
**a = υ-υo/t**
formula bilen hasaplanylýan tizlenme otrisatel ululyk bolup çykýar. Sebäbi:
**υ<υo**
deñhaýallanýan hereket hemişelik otrisatel tizlenmeli hereketdir. Tizlenme wektory hereketiñ garşysyna urukdyrlandyr. 

**a-surat** 
Deñhaýallanýan hereketde jisimiñ islendik wagt pursaty üçin tizligi aşakdaky formula bilen añladylýar.
**υ = υo-a/t**
Deñtizlenýän we deñhaýallanýan hereketlere deñüýtgeýän hereketler diýilýärler. Sebäbi iki hereketde hem tizlik deñölçegli üýtgeýär.

Kategoriýa:Fizika
Erkin gaçma tizlenmesi

### Erkin gaçma. Erkin gaçma tizlenmesi
Jisimleriñ dine agyrlyk güýjiniñ täsiri astyndaky hereketine erkin gaçma diýilýär. Erkin gaçma gönüçyzykly deñ tizlenýän hereketdir. Onuñ tizlenmesi **g** harpy bilen belgilenýär. Erkin gaçma tizlenmesiniñ orta bahasynyñ ululygy g= 9,80665 m/ s2 deñdir, ýöne köplenç g = 9,8 m/ s2 diýip alynýar. Ýeriñ polýuslarynda ol 9,83 ekwatorda 9,78 m/ s2 –dyr. g-niñ bahasy Aýda 1,62, Wenerada 8,69 m/ s2, Günde 274 m/ s2 we ş.m. 
1.Islendik wagt pursatynde jisimiñ tizligi 

v=v_0+gt

Eger-de jisim dynçlyk ýagdaýyndan erkin gaçma tizligine başlasa, onda t wagtdan soñky tizlik 
v=gt

2.Başlangyç tizligi υo bolan jisimiñ h aralygy geçenden soñky tizligi
v=\sqrt{v_0^2+2gh}
formula bilen añladylýar. 
Eger-de jisimiñ başlangyç pursatda tizligi nola deñ bolsa (v_0=0), onda v=\sqrt{2gh} bolar.

3.Erkin gaçýan jisimiñ t wagtynyñ dowamynda orun üýtgemesi 
h=v_0\cdot t+\frac{g\cdot t^2}{2}
formulanyñ kömegi bilen tapylýar. Dynçlyk ýagdaýyndan (v_0=0) gaçmaga başlan jisim üçin 
h=\frac{g\cdot t^2}{2}
wertikal zyñylan jisimiñ hereketi deñhaýallanýan hereketdir.
**υ = υo – gt**

v=\sqrt{v_0^2-2gh}

h=v_0\cdot t-\frac{g\cdot t^2}{2}
Kategoriýa:Fizika
Mehaniki hereket

## Düşündiriş
Bizi gurşap alan ähli jisimler (ýyldyzlar, planetalar, örän kiçijik atomlar we olary düzýän bölejikler) üznüksiz hereketdedirler. Hereketiň iň ýönekeý formasy we hemmelere has ýakyny mehaniki hereketdir. Jisimiň beýleki jisimlere görä giňişlikdäki ýagdaýynyň wagtyň geçmegi bilen üýtgemegine mehaniki hereket diýilýär.

Mehaniki hereketleri fizikanyň mehanika diýlip atlandyrylýan bölümi öwrenýär. Mehanikanyň esasy wezipesi hereket edýän jisimiň giňişlikdäki ýagdaýyny islendik wagt pursatynda kesgitlemekden ybaratdyr.
* Jisimiň ähli nokatlarynyň birmeňzeş hereket edýän wagtyndaky hereketine **öňe hereket** diýilýär. Beýle hereketde jisimiň islendik nokadynyň iki nokadyny birleşdirýän göni orny öz-özüne parallel üýdgedýär.
* Berlen şertlerde ölçeglerini hasaba almazlyk mümkin bolan jisime material nokat diýilýär.
* Jisimiň dynçlykda diýip şertli kabul edilen başga jisimlere görä hereketine **göräli hereket** diýilýär.
* Mehanikada hasaplama jisiminden, onuň bilen baglanşykly koordinatalar sistemasyndan we oňa görä dynçlykda bolan, aralygy hem-de wagty ölçemek üçin ulanylýan abzallardan durýan sistema hasaplama sistemasy diýilýär.

Nokat hereket edende nähilidir bir çyzyk, ýagny yz galdyrýar. Oňa traektoriýa diýilýär.

Hereketi, ony döredýän sebäplere seretmezden öwrenýän mehanikanyň bölümine kinematika diýilýär.

## Seret
* Mehanika
* Fizika

Kategoriýa:Fizika
TIKA

**TIKA** Turkiýa döwledine degişli gurama, TM-de ofisleri bar we käbir uly taslamalaryň üstünde işleýärler / goldaw beryärler Türkmenistana
Türkmentelekom

**TMCELL** - Türkmenistan döwletiniň Türkmentelekom döwlet kärhanasyna degişli GSM operator.
MTS Türkmenistan ýapylandan soňra, Türkmenistanda mobil aragatnaşygy üpjün edýän ýeke-täk kompaniýa öwrüldi.

Kategoriýa:Türkmenistan
FLEX

**FLEX** - Amerikanyň birleşen ştatlary tarapyndan türkmen okuwçylaryny 1 ýyllyk okuwa iberýän programma. ACilimi : Future Leaders Exchange. 3 synagy bar.

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Ylym
UTP

**UTP** (Universiti Teknologi Petronas) - Malaýziýa döwletiniň ýüzlenmesi bilen Petronas şereketiniň 1997-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda esaslandyran tehnologik uniwersitetidir. Petronas firmasy her ýylda 10 okuwçyny synag edip şol uniwersitede pul hemaýady bilen bile iberýär. Okuwçylar gutaryp geleninden soňra firma işlap bermeli.

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Ylym
Anadolu türk mekdebi

**Anadolu Turk Mekdebi**-Turkiýe ilçihanasyna degişli we birinji açylan türk mekdep. Edil Turkyanin Anadoly liseylerinde berilen bilim bilen den derejede yoreyar. Mugallymlary Turkiyeden synag usti bilen gelyaler. Synagyn ady ALES, synaga gatnaşmagyn şertleri: Turkiyede dowlet mekdeplerinde azyndan 5 yyl iş tejribesi gazanmaly. Turkmenistanyn paytagty Aşgabatda 1993-nji yylda açylan mekdebe irki dowurler yokarda agzalan synagdan geçip gelen mugallymlar 3 yyl işlemeli şertnamasy bilen gelmage rugsat berilyardi. 2004-2005nji yyllarda bu şertnama 3+1+1 yagny mugallymyn öz islegine bagly 5 yyla çenli işlemage haky bar bolya. 2006njy yyla çenli 7nji synpdan son synag usti bilen kabul edilip 1 yyl tayyarlyk (inlis dili, turk dili we kompyutor) we 3 yyl orta mekdebin beryan sapaklary turk dilinde okadylyardy. 2006njy yyldan başlap Turkiyanin okuw sistemasynyn uytgemesi bilen tayyarlyk synpy ayyryldy we netijede dine 1nji synpdan okuwçy alynyp başlanyldy.

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Mekdepler
Başkent Bilim Merkezi

**Bashkent Bilim Merkezi**-Türkmenistan-da bilime degişli her hili işler alyp barýan Türkmenistanyň Bilim Ministirligine degişli gurama. Türkmen-türk mekdeplerinden jogapkär.

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Ylym
Bouygues

**Buig** - Fransuz gurluşyk firmasy. Gypjakdaky metjidi hem şu firma gurdy.

Kategoriýa:Kompaniýalar
Türkmenistandaky banklar

*Merkezi bank
*Türkmen-türk täjirçilik banky
*Türkmenbank
*Daýhanbank,
*Garaşsyzlykbank,
*Türkmenbaşybank
*Prezidentbank
*Senagatbank

Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar
Çalyk Holding

**Çalyk Holding** we **Çalık in TVP ABC** - Gurluşuk edýar(Gap Inşat firmasy bilen), tekstil(3-4 sany tekstil fabrigy bar, kabir bölegi döwlete degişli). Her welaýatda diýen ýaly power plant-elektrik stansiýasy bar.

Kategoriýa:Kompaniýalar
Turkmenweb

''' Turkmenweb,''' 2000-nji ýylda düýbi tutulan Türkmen web saýt öndüriji studio. Türkmen internetiniň öňbaşçysy (pioneri) hasaplanýar.

acan firmasy. Türkmenistan internetinde köp sahypasy bar. 
Turkmenweb, Turkmenistan internetinin osmeginde uly rol oynayar. Kabir proyektleri: bulara mysal -> tmchat, turkmennet, tmhits, AsbHost, Ashgabat.us, turkmenmail, tmhabar.
http://turkmenweb.com 

By: Arslan Alaýew

## Önümleri
alt=|thumb|149x149px|Turkmenweb önümi Ashgabat.us websaýtynyň logosy

Käbirleri:

* Turkmenmail.net - mugt e-mail hyzmaty
* emlak.tm - Gozgalmaýan emläksaýty
* tmawto.com - Internet awtoulag bazary.
* tmhits.com

### Ulanyşdan galan önümleri

* tmchat.com (2000 - 2010)

* TurkmeNNet  (2003 - 2011)
* asbhost.com (2005 - 2011)
* tmhabar.com (2009 - 2018)







## Çeşme
Resmi web sahypasy 

Kategoriýa:Türkmen web sahypalary
Türkmenistandaky ministrlikler

*Ekonomika we finans ministrligi
*Söwda ministrligi
*Daşary işler ministrligi
*Bilim ministrligi
*Tekstil ministrlijegi
*Suw ministrligi
*Oba Hojalyk ministrligi
*Goranmak ministrligi
*Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
*Konsern Turkmennebit
*Konsern Turkmengaz
*Türkmenistanyñ howpsuzlyk ministrligi

*

Kategoriýa:Türkmenistandaky ministrlikler
Türkmenistanyň Merkezi banky

**Türkmenistanyň Merkezi Banky**, Türkmenistan (düybi, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 36) Türkmenistanyň bank ulgamy iki derejeli bank ulgamy bolup, ol Türkmenistanyň Merkezi bankyndan (TMB) we täjirçilik banklaryndan emele gelýär.Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň milli bankydyr. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň (merkezi edarasynyň) ýerleşýän ýeri Aşgabat şäheridir. http://www.cbt.tm/tm/about/about.html 
* Merkez bankynyñ işi
Onuň işi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanuny we beýleki hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär
TMB-niň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar:1) manadyň durnuklylygyny üpjün etmek;
2)Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.
* Merkez banky töleg ulgamy
Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamynyň operatory bolmak bilen Türkmenistanyň çäklerindäki hasaplaşyklary sazlaýar, bankara elektron hasaplaşyklar bilen bagly işlere gözegçilik edýär. Nagt däl hasaplaşyklaryň işini dolandyrmak boýunça düzgünnamalary taýýarlaýar we tassyklaýar, nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň tertibini, möhletlerini we standartyny kesgitleýär. Şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi banky töleg ulgamy boýunça statistiki hasabatlary düzmegiň we jemlemegiň tertibini kesgitleýär.
* Kanunlar bilen Merkez banky
Türkmenistanda töleg ulgamynyň hukuk binýady bolup, Türkmenistanyň Raýat kodeksi, Türkmenistanyň «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda», «Karz edaralary we bank işi hakynda» kanunlary we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kadalaşdyryjy hukuk namalary çykyş edýär.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň bankara elektron hasaplaşyklar ulgamyna Türkmenistanyň ähli banklary, şeýle hem Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň Gazna müdirligi agza bolup gatnaşýar.http://www.cbt.tm/tm/payment/payment.html

## Internetda
* Resmi web-saýty 

Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar
Kategoriýa:Bank
Kategoriýa:Manat
Garaşsyzlykbank

**Garaşsyzlyk Bank**, Türkmenistanda ýerleşýän banklaryň biri.

Kategoriýa:Türkmenistandaky banklar
Raşit Meredow

**Raşit Öwezgeldiýewiç Meredow** (Cyrillic: Рашит Өвезгелдиевич Мередов; d. 1960) Türkmen syýasatçy we diplomat. 2001-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň daşary işleri ministri wezipesinde işleýär. Şol bir wagtda 2007-nji ýyldan bäri *Türkmenistanyň ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary* wezipesini ýerine ýetirýär.

Meredow hukukçy maşgalada dünýä indi. Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň hukuk fakultetini okady.   
 

Kategoriýa:Türkmen Syýasatçylary

## salgylanmalar
Kafein

**Kafeyin**, yada *trimetilxantine*, arassa yagdayinda ajymtyk tagamly chage(toz/powder/parashok/?). Kokayin, geroyin yali beyni ishleyish derejesini beygeldyan we nerwiy sistema tasir edyan herekede getiriji. 
Dunyade in kop ulanilyan narkotiki serishde we kabir chaklamalara gora Amerikadaky adamlaryn 90% her gun ulanyarlar. Birinin ortaca alyan kafeyin mukdary 5 kase(cup) kofya barabardyr.

## Adama tasiri

Kafeyinin tasiri, ony kabul edyan adamynyn gowresine gora uytgeyar. Kop kishi ozume-bir-geleyin diyip kabul etsede, ishinizdaki performance yokarladyryp bilshi yali, depressiya, insomniya, nerwinnilik yali tasirler hem getirip biler.
Sizi ukydan "danyp saklasada", yadynyzy efficient ulanyp bilmezliginiz mumkin. Hatda kafeyin sizin beylekiler bilen aragatnashygynyza hem zeper yetirip biler.

## Zyyanlary

Kafeyinin kabir tasirleri biraz gaharlandyryjy. Beyleki tasirleri duybinden ziyanli. Cilim cekyanlere has beter, nikotin ganyn dowleniyasyny (pressure/basinc/"basyş"turkmence?) beygeldyar we kafeyin meselani has erbetleshdiryar.

Kop mukdarda kofiya icmegin yurege ziyanlidigi aydilyar. (Ejemin cagalara kofiya icmek bolmayar, yurege ziyanli diyyani yadima dushdi, belki siz hem on eshidensiniz). Yurek urush kadalaryny bozyar. Ayal mashgalalarda rak(cancer/kanser) bolma ahtimalyny kopeldyar.

Kop mukdarda kafeyin almagyn ashakdaky tasirleri bolup biler:
* Gaharjanlyk
* Titrewiklik
* Damar çekme
* Ukysyzlyk(uky tutmazlyk)
* Kelle agyry
* Kadasyz yürek uruşy

Kategoriýa:Dermanlar
Merkezi bank

**Merkezi bank**yň esasy maksatlary şu aşakdakylardan ybarat bolup durýar: 1) pul birliginiň durnuklylygyny üpjün etmek; 2) döwletiň bank ulgamyny ösdürmek we pugtalandyrmak.

## Merkezi banklar
*ABŞ-nyň Merkezi banky
*Awstriýanyň Merkezi banky
*Russiýanyň Merkezi banky
*Türkmenistanyň Merkezi banky

Kategoriýa:Ykdysadyýet ownuk makalar
Turkmenmail.net

Turkmenmail.net, Turkmenweb eýeçiligindäki web asylly mugt e-mail saýty. 2000-nji ýyldan bäri hyzmatda. Websaýtyň beýanyna görä ulanyjylarynyň esasy bölegi ABŞ-dan, Ýewropadan, Merkezi Aziýadan we Uzak Gündogardandyr. Email software-i Everyone.net tarapyndan üpjün edilýär.

Bu saýt 4 dilde hyzmat berýär: Türkmençe, Iňlisçe, Rusça we Türkçe.

## Çeşme
Turkmenmail.net saýtynyň "Hakkymyzda" sahypasy (iňlisçe) 
Kategoriýa:Informatika
Türkmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän zawody

**Türkmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän zawody**, Türkmenbaşy şaherinde yerleşyar. Merkezi Aziýanyň iň uly nebiti gaýtadan işleýän zawodydyr.

Hazirki yolbaşçysy: Tagangeldi Mämmedow (gelen wagty: 2007, Nowruz ayy)

Kategoriýa:Senagat
Balkanabat türkmen-türk mekdebi

**Balkanabat türkmen-türk mekdebi**, Balkanabatda bir mekdep.
1992-nji yylda, önki 3nji mekdebin binasynda düybi tutuldy.
Hazirki döwürde, Mekdebin yanynda "Balkanabat türkmen-türk başlangyç mekdebi" we "Balkanabat türkmen-tür gyzlar mekdebi" bar.

Kategoriýa:Balkanabat
Türkmen-türk mekdepleri

**Türkmen-Türk mekdepleri**, Başkent Bilim Merkezinin gözegçiligindaki mekdepler topary.

*Balkanabat türkmen-türk mekdebi

Kategoriýa:Bilim
Polşa

**Polşa** (, resmi ady — **Polşa Respublikasy** ( , [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c9/Pl-Rzeczpospolita.ogg *Žeçpospolita Polska*])) — Merkezi Ýewropada döwlet. Demirgazykda kenarlaryny Baltika deňzi ýuwýar, günbatarda Almaniýa, günorta-günbatarda Çehiýa, günortada Slowakiýa, günorta-gündogarda Ukraina, gündogarda Belarus, demirgazyk-gündogarda Litwa we Russiýa (Kaliningrad oblasty) bilen serhetleşýär.

Ýurduň territoriýasy 312.679 kw. km.
Polşa Polskiý dili bilen : Polska diýilýär

*
Kategoriýa:Ýewropanyň ýurtlary
Kategoriýa:Merkezi Ýewropa
Jidde

thumb|200px|left|Tahliýe köçesi
thumb|left|200px
**Jidde** ( *Jidde*) — Saud Arabystanynyň günbatar böleginde ýerleşýän  şäher. Ilatynyň sany 3,6 million adamdan geçýär (2009), ululygy boýunça ýurduň ikinji şäheri we onuň "ykdysady paýtagty" bolup durýar.

Gyzyl deňziň gündogar kenarýakasynda Jiddäniň porty bar.

Kategoriýa:Saud Arabystanynyň şäherleri
Kategoriýa:Millioner şäherler
Etrek etraby

**Etrek etraby**, Türkmenistanda bir etrap.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky etraplar
Esenguly etraby

**Esenguly etraby**, Türkmenistanda bir etrap.

## Durmuş
Etrabyň esasy ýaşaýjylary -nebitçiler, balykçylar, daýhanlar, halyçylar bolup duryar.
«Türkmenhaly» döwlet paýdarlar korporasiýasy etrapda 300 orunlyk haly fabrigini gurar. Ony 2008-nji ýylyň güýzünde işe girizmek göz öňünde tutulýar.

## Ykdysadyyet- Senagat

Etrabyň çäginde uly ýangyç gorlaryna eýe bolan ýataklaryň ençemesi, şeýle hem nebite we gaza baý bolan Keýmir, Günorta Gamyşlyja, Akpatlawuk, Ekerem, Şatut, Nebitlije meýdançalary we düzümleri ýerleşýär. Bu ýerde Balkan welaýatynda iň uly ýatak bolan Körpeje tebigy gaz ýatagy ýerleşýär. Şol ýerden Türkmenistan-Eýran gaz geçirijisi başlanýar. Ol Garaşsyzlyk eýýamynyň ilkinji eksport gaz geçirijisidir.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky etraplar
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti

**Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet uniwersiteti** ýa-da "Türkmen Döwlet uniwersiteti" Türkmenistanda iň baýry ýokary okuw jaýy bolup, ol Aşgabat şäherinde ýerleşýär. Uniwersitet 1951-nji ýylda işe başlady. Uniwersitet häzirki wagtda 8000-den gowrak talyba ýokary bilim beryär.

## Taryhy
1931-nji ýylda gurulan ýokary okuw jaýynyň ilkinji ady Aşgabat Pedagogika instituty diýilip atlandyrylýar. 1993-nji ýyldan soňra türkmen şahyry Magtymguly Pyragynyň ady dakylýar. Ýewropa uniwersitetleriniň asassosiasiýana 1989-njy ýylda agza bolýar.

## Fakultetler
* 1. Matematika we mehanika (hünärler: matematika; amaly matematika we informatika). 2. Fizika we astronomiýa (hünärler: fizika; radiofizika we elektronika).  3. Informatika we hasaplaýyş tehnikasy (hünär: maglumat ulgamlary we tehnologiýalary).  4. Biologiýa ylymlary (hünär: biologiýa).  5. Himiýa (hünär: himiýa).  6. Ýeri öwreniş ylymlary (hünärler: geografiýa; kartografiýa; meteorologiýa; ekologiýa).  7. Psihologiýa ylymlary (hünär: psihologiýa).  8. Taryh we arheologiýa (hünärler: taryh; arheologiýa).  9. Filosofiýa we etika (hünär: filosofiýa).  10. Ylahyýet (hünär: ylahyýet).  11. Syýasat ylymlary we sebit öwreniş (hünärler: syýasaty öwreniş; gündogary öwreniş).  12. Dil bilimi we edebiýaty öwrenmek (hünärler: türkmen dili we edebiýaty; iňlis dili we edebiýaty; nemes dili we edebiýaty; fransuz dili we edebiýaty; italýan dili we edebiýaty; arap dili we edebiýaty; türk dili we edebiýaty; pars dili we edebiýaty; hytaý dili we edebiýaty).  13. Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri we maglumat-kitaphana işi (hünär: žurnalistika).  14. Hukuk işi (hünär: hukuk öwreniş).

*Pedagogika we psihologiýa
*Türkmen dili
*Türkmen edebiýaty
*Konstitusiýa we halkara hukugy
*Raýat we jenaýat hukugy
*Iňlis dili
*Nemes we fransuz dilleri
*Daşary ýurt edebiýaty
*Arap, pars we türk dilleri
*Amaly matematika
*Umumy matematika we matematiki derňew
*Nazary we tejribe fizikasy
*Umumy fizika
*Biologiýa
*Himiỳa
*Geografiýa

*Daşky gurşawy öwreniş
*Türkmenistanyň taryhy
*Dünỳä taryhy
*Arheologiỳa we etnologiỳa
*Hünär ugrundan dil taỳỳarlygy
*Dünýä tejribesini öwreniş

## Uniwersitet meýdany(Kompus)
2017-nji ýylda fransuz firma  "Bouygues" jemi 13,500 m² deň bolan TDU-yň täze binasyny bilen kitaphanasyny $40 million amerikan dollara gurdy.

2008-nji ýylyň Senýtabr aýynda fizika we matematika fakulteti açylýar. Açylyş dabarasyna Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşýar.

2011-nji ýylyň Senýabr aýynyň 1 güni geografiýa fakultetiniň täze binasy bilen umumy ýaşaýyş jaýy açylýar.Täze bina 800 talyp sany göwrümli. 

## Ugurlar we hünärler

## Çeşmeler


Kategoriýa:Türkmenistandaky uniwersitetler
Kategoriýa:Türkmenistandaky ýokary okuw mekdepleri
Kategoriýa:Aşgabat şäheriniñ binalary we strukturasy
Garabekewül etraby

**Garabekewül etraby Lebap welayatynda yerlesyan bir etrapdyr we Garabekewül şäheri etrap merkezidir**  

Käbir obalary:
*Gutnamgala (Ynkylap)
*Hasyl (Gyzylhasyl)
*Baý Geňeşligi(Kamanizm)

* Lamma
* Ögem
* Zelili
* Täze-Durmuş
* Garabekewul
* Yslam Şaherçesi

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Lebap welaýatyndaky etraplar
Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri instituty

**Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünyä dilleri instituty**, Türkmenistanda bir institut.

## Institutyň durmuşy

*Fakultetler: 
**Iňlis dili we edebiýaty
**Gündogar dilleri we edebiýaty 
**Rus dili we edebiýaty
**Ýewropa dilleri we edebiýaty

*Okadylýan daşary ýurt dilleri: 
**Iňlis dili
**Italýan dili
**Nemes dili 
**Fransuz dili 
**Ispan dili
**Rus dili 
**Arap dili 
**Pars dili 
**Türk dili 
**Hytaý dili
**Ýapon dili
**Koreý dili
**Hindi dili
**Türkmen dili

*Kafedralar: 
**Jemgyýeti öwreniş ylymlary 
**Pedagogika we psihologiýa
**Dil bilimi 
**Terjimäniň nazaryýeti we amalyýeti 
**Türkmen dili 
**Türkmen edebiýaty 
**Iňlis dili 
**Iňlis filologiýasy
**Nemes we fransuz we ispan dilleri 
**Gündogar dilleri 
**Rus dili 
**Rus edebiýaty 
**Daşary ýurt edebiýaty
**Bedenterbiýe

## Ylmy ugurlary

*Terjimäniň nazaryýeti we amalyýeti 
*Türkmen we daşary ýurt dilleriniň degşirme derňewi 
*Türkmen we daşary ýurt dillerini okatmagyň usulyýeti 
*Mugallymçylyk ylymlary 
*Medeni miras we taryh 
*Türkmen dili we edebiýaty

## Salgysy
Aşgabat şäheri, 2060-njy köçe, 47. Tel: 34-56-71, 34-54-66, faks: 34-39-88

Kategoriýa:Türkmenistandaky ýokary okuw mekdepleri
Halkara türkmen-türk uniwersiteti

**Halkara türkmen-türk uniwersiteti**, Türkmenistanda bir uniwersitet.

## Gurluşy

Halkara türkmen-türk uniwersitetinde Dil öwreniş fakultetinden başga üç sany fakultet bar. Olar:
1. Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti
2. Mugallymçylyk fakulteti
3. Inženerçilik fakulteti
4. Dil öwreniş
Fakultetler öz ugurlary boýunça aşakdaky agzalýan bölümlere aýrylýar:

Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti
1. Halkara gatnaşyklary we diplomatiýa
2. Täjirçilik
3. Bank we maliýe bölümi
4. Ykdysadyýet
5. Halkara hugugy
6. Statistika

Mugallymçylyk fakulteti
1. Türkmen hem-de türk dili we edebiýaty
2. Iňlis dili we edebiýaty
3. Terjimeçilik bölümi
4. Matematika
5. Taryh
6. Fizika
7. Biologiýa
8. Himiýa

Inženerlik fakulteti 
1. Kompýuter Inženerligi
2. Dokma Senagaty
3. Senagat injinerligi 
4. Material we Nanotehnologiýa
5. Binagärçilik we daşky gurşawyň bezegi
Şeýle-de dil taýýarlaýyş bölüminde iňlis, türk we türkmen dillerinden taýýarlyklar geçirilýär.

Şeýle hem uniwersitetde 3 sany ylmy merkez işleýär: Beýik Galkynyşlar Merkezi, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlary merkezi, Ykdysady derňew merkezi. Häzirki wagtda Beýik Galkynyşlar Merkezi "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaşlara terbiýe bermegiň usulyýet çeşmesidir" diýen temanyň, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlarynyň ylmy merkezi "Türkmenistanyň dokma senagatynyň kämil egirme ulgamlarynyň aýratynlyklary" diýen temanyň, Ykdysady derňew merkezi "Türkmenistanda maýa goýum syýasatynyň alnyp barlyşy we söwda ulgamynyň ösüşi" diýen temanyň üstünde işleýärler.

## Esasy ylmy ugurlary

Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaş nesli terbiýelemegiň usulyýet esasydyr. 
Türkmenistanyň dokma senagatynda kompýuter tilsimatynyň ösüşi. 
Türkmenistanda söwdanyň we maýa goýumlarynyň ösüşi.

## Salgylar
* Resmi web sahypasy 

Kategoriýa:Türkmenistandaky uniwersitetler
Kategoriýa:Türkmenistandaky ýokary okuw mekdepleri
Erjiýes dagy

**Erjiýes dagy**, (Türkiýe)niň 22&nbsp;km günortasyndaky Kaýseri şäherinde ýerleşýän, 3917 metr beýiklikdäki stratowolkanik dagdyr. Erjiýes dagynda gyşky turizm örän ösendir.
thumb|right|Erjiýes dagy
Kategoriýa:Daglar
Kategoriýa:Türkiýedeki daglar
Kristadelfianlar

[thumb|200px|Christadelphian Hall, Bath, [Beýik Britaniýa|England.]]
**Kristadelfianlar** (Mesihdäki doganlar, *Christadelphians*) – bu üçbirlik dogmatyna degişli bomadyk Mesihi imanlylar topary bolup, ABŞ-da 19-njy asyrda doktor Jon Tomas tarapyndan döredildi. Olaryň häzir dünýäniň ähli ýurtlarynda *eklesialar* ady bilen agzalary hem-de ybadat ýygnanyşyklary bardyr. Umumy garaşsyz bolan sanawy dünýäniň Kristadelfianlar agzalarynyq 60,000 golaýa ýetirilmekden ybaratdyr 
 
## IMANLARY
Olaryň esasy imany şulardan ybarat: 
* Bibliýa – bu Hudaýyň ruhlandyran sözüdir
* Isa Mesih Hudaýyň Ogludyr, ýöne Hudaý däldir we Ondan öň dünýäde doglan däldir
* Mesih ýere dolanyp geler hem-de Hudaýyň Patyşalygyny ýerde berkarar eder
* Ölüm – bu beýhuşlykdyr – olar janyň ebediligini inkär edýärler we şertleýin ebediligine ynanýarlar
* Dowzah ýöne mazary aňladýandyr
* Baptizm – bu uly ýaşda bolup, suwa doly derejde çümdürilip çokundyrylmadyr
* Mukaddes Ruh – bu şahsyýet bolman, eýsem Hudaýyň güýjüdir
* Şeýtan – bu janly şahsyýet bolman, eýsem ynsanyň erbet işidir..

Olaryň imanynyň iň meşhur bolan tassyknamasyny „Bibliýanyň Esaslary“ atly kitapdan tapmak bolar. Bu kitap olar tarapyndan 50-den gowrak dilde terjime edilip çap edilendir .

## TAGZYM
Kristadelfianlar Mesihiň ölümini ýatlamak bilen, hemişe çörek döwme däbini geçirýärler. Olar öýlerde we uly bolmadyk ýygnak ýerlerinde duşuşýarlar. Olaryň hyzmatlary ýönekeýdir hem-de Hristiançylygyň birinji asyrdaky bolşuny berjaý etmäge çalyşýarlar. Olaryň merkezi dolandyryjysy bolan adamy ýokdur we her ybadat ýygnanyşygy (eklesiýa, *ecclesia*) öz-özüni dolandyryjy görnüşindedir. 
 
## BEÝLEKI MAGLUMATLAR
Kristadelfianlaryň harbyda inkär edilenleri hyzmat etmekde dowamly taryhy bardyr.. Bu jemgyýet ummasyz sanly neşiri çykardy, olaryň sanynyň gutarnykly derejesi 800 neşirlere golaý giňden ýaýraýar .



Kategoriýa:Pygamberler
Sowet Soýuzynyň gimni

**Sowet Soýuzynyň gimni** - Sowet Sosialistik Respublikalary Soýuzy döwlet senasy 1977-1991.

## 1977

Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Gimnler
Pakistan

thumb|300px

**Pakistan** (  — "päkleriň ýurdy",  ), doly ady **Päkistan Yslam Respublikasy** — Günorta Aziýada döwlet.

Onuň kenarlaryny günortada Arap deňziniň suwlary ýuwýar, ol günorta-günbatarda Eýran, demirgazyk-günbatarda we demirgazykda Owganystan, demirgazyk-gündogarda Hytaý we gündogarda Hindistan bilen serhetleşýär. Guryýer serhetleri: Hindistan — 2912&nbsp;km, Owganystan — 2430&nbsp;km, Eýran — 909&nbsp;km, Hytaý — 523&nbsp;km.

## Çeşmeler
Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Iňlis dilinde gepleýän ýurtlar we territoriýalar
Kategoriýa:Päkistan
1

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
*
Merýem enemiziň ogly Isa aleýhissalam ýanwar aýynyň 1-ine dünýä inýär.

## Aradan çykanlar
*

Kategoriýa:1
Beyoncé Knowles

200px|thumb|right|Beyoncé Knowles (2010)

### 2002/2004 Dangerously in Love
* 2003 - *[[Dangerously in Love]]* („Work It Out” • „'03 Bonnie & Clyde” (Jay-Z featuring Beyoncé) • „Crazy in Love” (featuring Jay-Z) • „Baby Boy” (featuring Sean Paul) • „Me, Myself and I” • „Naughty Girl”)
* 2004 - *[[Live at Wembley]]*
* (tour) 2003/2004 - *[[Dangerously in Love World Tour]]*
* (tour) 2004 - *[[Verizon Ladies First Tour]]* (with Alicia Keys & Missy Elliott)
* (film) 2001 - „”
* (film) 2002 - „Austin Powers in Goldmember”
* (film) 2003 - „The Fighting Temptations”

### 2005/2007 B'Day
thumb|right|200px
* 2006 - *[[B'Day]]* / *[[B'Day|B'Day Deluxe Edition]]* („Check on It” (featuring Slim Thug) • „Déjà Vu” (featuring Jay-Z) • „Ring the Alarm” • „Upgrade U” (featuring Jay-Z) • „Irreplaceable” • „Listen” • „Beautiful Liar” (and Shakira) • „Get Me Bodied”)
* 2007 - *[[B'Day Anthology Video Album]]*
* 2007 - *[[Irreemplazable]]* („Irreemplazable” • „Get Me Bodied (Timbaland Remix)”)
* 2007 - *[[The Beyoncé Experience Live]]*
* (tour) 2007 - *[[The Beyoncé Experience]]*
* (film) 2006 - „The Pink Panther”
* (film) 2006 - „Dreamgirls”

### 2008/2009 I Am... Sasha Fierce
thumb|right|200px
* 2008 - *[[I Am... Sasha Fierce]]* / *[[I Am... Sasha Fierce|I Am... Sasha Fierce Deluxe Edition]]* („If I Were a Boy” • „Single Ladies (Put a Ring on It)” • „Halo” • „Diva” • „Ego” • „Sweet Dreams” • „Broken-Hearted Girl” & „Video Phone”)
* 2009 - *[[Above and Beyoncé - Video Collection & Dance Mixes]]* („Ego (Remix)” (featuring Kanye West))
* 2009 - *[[I Am... Sasha Fierce|I Am... Sasha Fierce Platinum Edition]]* („Broken-Hearted Girl”)
* (tour) 2009 - *[[I Am... Tour]]*
* (film) 2008 - „Cadillac Records”
* (film) 2009 - „Obsessed”

Kategoriýa:Aýdymçylar
Özbegistan respublikasynyň döwlet gimni

**[[Özbegistan]] respublikasynyň döwlet gimni**

:Serquyosh hur ulkam, elga baxt, najot,
:Sen oʻzing doʻstlarga yoʻldosh, mehribon!
:Yashnagay to abad ilmu fan, ijod,
:Shuhrating porlasin toki bor jaxon!

::Oltin bu vodiylar — jon Oʻzbekiston,
::Ajdodlar mardona ruhi senga yor!
::Ulugʻ xalq qudrati joʻsh urgan zamon,
::Olamni mahliyo aylagan diyor!

:Bagʻri keng oʻzbekning oʻchmas iymoni,
:Erkin, yosh avlodlar senga zoʻr qanot!
:Istiqlol mashʼali, tinchlik posboni,
:Haqsevar, ona yurt, mangu boʻl obod!

::Oltin bu vodiylar — jon Oʻzbekiston,
::Ajdodlar mardona ruhi senga yor!
::Ulugʻ xalq qudrati joʻsh urgan zamon,
::Olamni mahliyo aylagan diyor!

Faýl:Uzbekistan anthem.ogg
Kategoriýa:Özbegistan
Kategoriýa:Gimnler