open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zyýan berijilere garşy göreş

**Zyýan berijilere garşy göreş** – adamzadyň durmuşyna ýaramaz täsir edýän görnüşleriň, ýagny zyýan berijileriň sanyny kadalaşdyrmak bolup durýar.

Zyýan berijilere garşy göreşiň özi edil oba hojalyk pudagy ýaly gadymlydyr. Sebäbi ekinleri zyýan berijilerden goramak zerurlygy hemişe bolupdyr. Biziň eramyzdan öňki 3000 ýylda Müsürde däne saklawhanalaryndaky gemrijilere garşy göreşmek üçin pişikler ulanylypdyr.

Häzirki döwürde oba hojalygynda zyýan berijilere garşy fiziki, himiki we biologiki serişdeleri ulanmak bilen göreşilýär. Öýlerde we şäher gurşawynda zyýan berijiler ürküzmek, sterilizasiýa ýa-da himiki serişdeleriň kömegi bilen ýok edilýär. Hassahanalarda we beýleki lukmançylyk edaralarda zyýan berijilere garşy çäreler hökmünde ýygy-ýygydan arassalama, şol sanda hlorlamak usullary, şeýle hem ýörite enjamlar ulanylýar.

Mundan başga-da, zyýan berijilere garşy göreşe adamlaryň golaýynda ýaşamaklary maksadalaýyk hasaplanmaýan siňekler, çybynlar, tarakanlar, garynjalar, düşek garynjalary, bitler we şuňa meňzeş antropodlary ýok etmek prosesine hem düşünmek bolar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Infeksion keseller
25-nji orta mekdep Köýtendag

*"25-nji orta mekdep" - Türkmenistanyñ Lebap welaýatynyñ Köýtendag etrabyna degişli 300 orunluk döwlet orta mekdebidir. Bu mekdep 2013-nji ýylda gurlup ulanmana berlen "Garlyk" şäherçesinde ýerleşýär. Mekdep öz işini 2013-nji ýylda başlady. Bu mekdebe esasan Garlyk we Kelif şäherçelerinden okuwçylar okamana gelýärler. Mekdep häzirki döwrüñ (2013 ýylyñ) iñ soñky innowasion tehnologiýalary bilen enjamlaşdyrylandyr. Ýagny bu mekdepde okuwçylaryñ okamagy üçin uly mümkinçilikler döredilendir.*

 

 25-nji_orta_mekdep_koytendag
FK Nevėžis

**Futbolo klubas Nevėžis** häzirki wagtda Litwaň 1. Ligasynda bäsleşige dowam edýär.

## Üstünlikleri
* **[[Pirma lyga]]** (D2)
** Yeniji: 
* **[[Litwanyň Kubogy]]** 
** Yeniji: —
** Finalist:−

## Mövsümlər (1995. – ...)

## Weblinks
* FK Nevėžis (lt)

## Salgylanmalar

N
Jaap Reesema

**Jaap Reesema** (28 oktýabr 1984), Jake Reese ussatlyk bilen tanalýan Gollandiýaly aýdymçy-saz ýazyjysy.

## Salgylanmalar
Fadime

**Fadime**, režisýorlygyny we ýolbaşçylygy Türker Inanogly tarapyndan ýerine ýetirlen, 1970-nji ýylda çykarlan çeper filmdir. Melodramma görnüşindäki bu çeper filmiň baş keşbini Filiz Akyn we Kartal Tibet ýerine ýetirdiler.
 
## Mazmuny
Fadime, garyp gyz we baý oglanyň hekaýasyny gürrüň berýän adaty bir melodrammadyr. Fadime (ýoldaşlary oňa Fadik diýip ýüz tutýar) we ýoldaşlary, köçede saz çalyp gününi dolamaga çemeleşýän bir garypdyr. Ýaşaýan öýüniň kireýini töläp bilmändikleri üçin, öýüň eýesi tarapyndan öýden çykarylýar. Galmaga başga ýeri bolmadyk Fadime bir gije, gaýyk duralgasynda bir gaýykda uklaýar. Ertesi säher bilen, gaýygyň eýesi Erol tarapyndan tutulýar. Erol bolsa, özüni garyp diýip görkezýän barly adamdyr. Fadime bilen Erol dostlaşýarlar.

Şol gün Erolyň şereketinden uly möçberde pul ogurlanýar. Ogrular gaçyp barýarkalar içi puldan doly torba bilen Fadimeniň torbasyny çalşyp, ýalňyşlyk bilen Fadimeniň turbasyny alyp gaçýarlar we içi puldan doly torba Fadimede galýar. Soňra bolsa, ýalňyşyna düşünip, pullary yzyna almak üçin Fadimeniň yzyna düşýärler.

Fadime, ýoldaşlary bilen pullary sowmaga we baýlaryň durmuşynda ýaşamaga başlaýar. Eroly hem gullukçy edip işe alýarlar. Hekaýanyň dowamynda Erol bilen Fadime biri-birine aşyk bolýarlar.
## Rollaryň paýlanylyşy
**Baş gahrymanlar:**
* Filiz Akyn - Fadime
* Kartal Tibet - Erol
* Jihangir Haffari - Faruk

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Sungat
Kategoriýa:Türkiýe filmleri
Kategoriýa:Eýran filmleri
Robotlar (multfilm)

***Robotlar*** () ABŞ-da “Blue Sky Studios” tarapyndan öndürilen we “20th Century Fox” tarapyndan 2005-nji ýylyň 11-nji marty ABŞ paýlanan 3D animasiýa fantaziýa komediýa filmidir.

## Rollarda

* Ewan McGregor — Rodney Copperbottom
* Halle Berry — Cappy
* Robin Williams — Fender Pinwheeler
* Mel Brooks — Bigweld
* Greg Kinnear — Phineas T. Ratchet
* Jim Broadbent — Madame Gasket
* Amanda Bynes — Piper Pinwheeler
* Drew Carey — Crank Casey
* Jennifer Coolidge — Aunt Fanny
* Harland Williams — Lugnut
* Stanley Tucci — Herb Copperbottom
* Dianne Wiest — Lydia Copperbottom
* Chris Wedge — Wonderbot
* Natasha Lyonne — Loretta Geargrinder
* Paul Giamatti — Tim
* Dan Hedaya — Jenap Gunk
* Brian Scott McFadden — Zibil boty
* Jay Leno — Fire Hydrant
* Lucille Bliss — Pigeon Lady
* Paula Abdul — Bilek sagady #1
* Randy Jackson — Bilek sagady #2
* Al Roker — Mailbox
* Tim Nordquist — Tin Man

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Filmler
NASDAQ

**NASDAQ** gazna biržasy ýa-da ýöne NASDAQ bu Amerikanyň gazna biržasydyr. Onuň ady "National Association of Securities and Dealers Automated Quotations" gysgaltmasydyr. Amerikanyň iň uly elektron biržasy bolup durýar. NASDAQ-da 3700 golaý kompaniýa hasaba alnan, bu bolsa onuň iň uly birža bolmagynyň esasy sebäbi.

## NASDAQ indeksleri
NASDAQ-da diňe ýokary tehnologiki kompaniýalaryň paýnamalarynyň söwdasynyň edilmegi bilen çäklenilmeýär, bu sebäpli, her biri ykdysadyýetiň degişli pudagyndaky ýagdaýlary görkezýän indeksler ulgamy döredildi. Häzir bolsa şeýle indeksleriň on üçüsi bar. Olaryň esasynda NASDAQ elektron ulgamynda söwda edilýän gymmat bahaly kagyzlar ýer alýar.
 
### NASDAQ Composite
Nasdaq Composite indeksi NASDAQ biržasynda ýer alan ähli kompaniýalaryň (jemi 5000-den gowrak) paýnamalaryny öz içine alýar. Bazar bahasy şeýle hasaplanylýar: kompaniýanyň paýnamalarynyň umumy sany bir paýnamanyň häzirki bazar bahasyna köpeldilýär.
 
### Nasdaq-100
Nasdaq-100-e paýnamalary NASDAQ biržasynda söwda edilýän, maýalaşdyrmak boýunça iň uly 100 kompaniýany girýär. Indekse maliýe pudagyndaky kompaniýalar girmeýär.  2021-nji ýylyň ýagdaýy boýunça, Nasdaq-100-iň 57% tehnologiki kompaniýalardan ybarat. Nasdaq biržasynda QQQ belligindäki gazna ýokary takyklyk bilen Nasdaq-100 dinamikasyny gaýtalaýar.
 
### NASDAQ beýleki indeksleri
* NASDAQ Bank Index – bank ulgamyndaky kompaniýalar üçin
* NASDAQ Biotechnology Index – lukmançylyk we derman senagaty kompaniýalary üçin
* NASDAQ Computer Index – kompýuterleriň programma we enjam üpjünçiligi bilen meşgullanýan kompaniýalar üçin
* NASDAQ Financial Index – bank we ätiýaçlandyryş kompaniýalarynda başga, maliýe pudagyndaky kompaniýalar üçin
* NASDAQ Industrial Index – senagat kompaniýalary üçin
* NASDAQ Insurance Index – ätiýaçlandyryş kompaniýalary üçin
* NASDAQ Telecommunications Index – telekommunikasiýa kompaniýalary üçin
 
## Salgylanmalar

Kategoriýa:Ykdysadyýet
Pişik

**Pişik** (Felis catus) – dört aýaklary uzyn guýrugy bolýan bir haýwan. 

thumb

Kategoriýa:Haýwanlar
VfL Bochum

**Verein für Leibesübungen Bochum 1848 Fußballgemeinschaft** ýa-da **VfL Bochum** nemes futbol kluby. Topar häzirki wagtda Bundesligadaky beýleki toparlar bilen bäsleşýär. Bundesliga Germaniýanyň abraýly futbol ligasydyr.

## Salgylanmalar
Krym tatar dili

**Krym tatar dili** (Qırımtatar tili) – Krym tatarlarnyň ene dili. Üç dialekti tapylýar, bagçasaraý (orta) edebi bolýan dialekt, tat (günorta) dialekti, çöl (demirgazyk, nogaý) dialekti. Krymda we Özbegistanda , Türkiýede, Rumyniýada we Bolgariýada, Krym tatar diasporalarynda gürlenýän gypjak türk dili; ABŞ we Kanadadaky jemgyýetler bar. Tatarystanda we Russiýanyň ýanaşyk sebitlerinde gürleýän tatar dilini dogry garyşdyrmaly däl; diller baglanyşykly, ýöne Gypjak dilleriniň iki dürli kiçi toparyna degişlidir we şonuň üçin biri-birine düşünip bolmaýar. Golaýdaky Oguz şiwelerinde giňden täsir edipdir.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türki dilleri
Pil

**Pil** – uly ölçegli we uly dişleri bolýan bir haýwan.

thumb

thumb|Tapylan ýerleri

Kategoriýa:Haýwanlar
Garabogazköl Aylagy

**Garabogazköl Aylagy** - Türkmenistanyň günbataryndaky köl.                   
thumb|Garabogazköl Aylagy
Garabogazköl Aylagy 18 000 km²-dir.                               

Öň aýlagdy, ýöne bent gurulmagy sebäpli ol durgun köle öwrüldi.

Kategoriýa:Hazar deňzi
Güýç

**Güýç** — fiziki wektor ululyk. Bir jisime beýleki jisimler tarapyndan ýa-da meýdan tarapyndan edilýän täsiriň ölçegi.
Güýjiň jisimlere täsiri netijesinde jisimiň tizligi üýtgeýär, deformirlenýär ýa-da dartylýar.   

Dynçlykda duran bir jisime başga bir jisim täsir etmese, şol jisim hereket etmeýär.Eger jisime başga bir jisim täsir etse, onda onuň dynçlyk ýagdaýy we tizligi üýtgeýär. Jisimiň massasy näçe kiçi bolsa, ony hereket etdirmek şonçada aňsat bolar.Emma jisimiň massasy agyr bolsa onda ony hereket etdirmek üçin has uly täsir(güýç) gerek bolar. Mysal üçin, içi boş arabajygy hereket etdirmek işçi üçin aňsat bolar.Işçi içi boş arabajygy hereket etdirmek üçin has az güýç sarp eder. Ýöne içi doly arabajygy hereket etdirmek üçin işçi has köp güýç sarp etmeli bolar. Ýagny iki jisimiň güýji biri-birine täsir edýär. Diýmek, güýç- jisimleriň özara täsiriniň mukdar häsiýetnamasydyr.Güýjüň ölçeg birligi nýutondyr(N).

Güýjüň belgisi hökmünde adatça *F* - lat.*fortis*(güýçli) simwoly ulanylýar.
Güýjüň birlikleri:
*HU-da         nýuoton
*SGS-da        dina
FTSE 100

**FTSE 100 Index** (Financial Times Stock Exchange Index, resmi däl görnüşde Footsie) — Londonyň gazna biržasynyň esasy indeksi. Financial Times gazetiniň hem-de Londonyň gazna biržasynyň bilelikde eýeçilik edýän garaşsyz FTSE Group kompaniýasy tarapyndan hasaplanylýar.
 
1984-nji ýylyň 3-nji ýanwaryndan bäri 1000 ýer deresinden hasaplanylyp başlandy. 1999-njy ýylyň 30-njy dekabrynda 6950,6 ýer görnüşinde özüniň rekord derejesine ýetdi.
 
## Indeksiň komponentleri
2021-nji ýylyň sentýabr aýynda senagat harytlary we hyzmatlary pudagy 11,5% agramy bilen indeksde iň iri pudak bolup durýardy, onuň yzyndan 11,3% bilen maliýe pudagy we 9,9% bilen üçünji ýerde saglygy goraýyş pudagy gelýärdi. 10 sany iň iri kompaniýalar indeksiň ähli gatnaşyjylarynyň umumy bazar kapitallaşdyrmasynda 41% jemi agrama eýe bolupdylar.
 
## Seçip alma ölçegleri
Paýnamalary FTSE 100 indeksiniň hasaplamasynda göz öňünde tutulýan kompaniýalar FTSE Group tarapyndan öňe sürülýän şertlere laýyk gelmelidirler:

* Londonyň gazna biržasynyň sanawyna girmek,
* FTSE 100 indeksiniň paýnamalarynyň bahasy funtlarda ýa-da ýewroda görkezilmelidir,
* belli bir döwlete degişlilik synagyndan geçmeli,
* paýnamalar erkin dolanyşykda we ýokary derejede tiz satylyp bilinýän bolmalydyr.
 
Indekse her çärýekde, ýagny mart, iýun, sentýabr we dekabr aýlarynyň birinji annasynda gaýtadan seredilýär.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Ykdysadyýet
Kalmar Oýny

thumb
***Kalmar Oýny*** (, ) — Netflix-de meşhur filmlerinden biri. Filmde oýunçylar: Lee Jung-jae, Park Hae-soo, Wi Ha-joon, HoYeon Jung, O Yeong-su, Heo Sung-tae, Anupam Tripathi, we Kim Joo-ryoung.

## Rollarda

* Lee Jung-jae — Seong Gi-hun (성기훈, 456)
* Park Hae-soo — Cho Sang-woo (조상우, 218)
* Wi Ha-joon — Hwang Jun-ho (황준호)
* HoYeon Jung — Kang Sae-byeok (강새벽, 067)
* O Yeong-su — Oh Il-nam (오일남, 001)
* Heo Sung-tae — Jang Deok-su (장덕수, 101)
* Anupam Tripathi — Ali Abdul (알리 압둘, 199)
* Kim Joo-ryoung — Han Mi-nyeo (한미녀, 212)

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar

* Netflix web sahypasynda
* 

Kategoriýa:Filmler
Äl-Ihtiýar

**Äl-Ihtiýar** ( — *erkin saýlaw*) yslamda Hanafi mezhebiň meselelerini öwredýän kitaplaryň biri. Bu kitap esasan medreselerde ulanýar.

thumb|150px|El-İhtiyar fikh kitabynyň türk diline terjime edilen görnüşi.

## Kitaby
* El-Ihtiyar.pdf
Bäşburçluk

thumb|220px|Bäşburçluk
**Bäşburçluk**, bäş gyrasy bolan köpburçluk. Içki burçlaryň jemi 540 dereje.
Kategoriýa:Geometriýa ownuk makalalar
Aldi

right|thumb|
thumb|
**Aldi**, **Aldi for Jelly Jamm**, **Aldi for Vampirina** we **Aldi for Goldie and Bear** (Albrecht-Diskont) – Alman merkezli indirim marketleri şirketlar. gyda marketleri zýncýrýdyr. *Aldi Süd we Aldi Nord* olarak iki ayry merkezden yönetylyr. Adyndaky Albrecht kurucu ailenyn soyady, Diskont barada ise indirim anlamyndadyr.

Bu adamlar "Aldi" (bu abbrewiatura hece **''Al''brecht **Di*'skont*). Bu telaffuz . Bu şirketlar Lidlnyň baradaky marketleri. Şirketyň merkezi Aldi Nord Essen, Almaniýa we Aldi Süd Mülheim, Almaniýa.

## Şirketyň geçmyşy

1913 yylynda Almanýanyň Essen kentinde kurulan 35 m² büyüklükteky byr dükkanyň a we Theo Albrecht kardeşleryn annelery tarafyndan biznesnyň başlady. Savaş sonrasy iki kardeş barada ýa-da dükkanyn biznes dewraldy. Daha ulanýanda Essen-Schonnebeck semtinde daha büyük byr dükkan ony edip ettiler. 1950 yylynda açtyklary dükkan sayysy on üçü buldu. 1960 yýlýnda iki kardeş Aldi Nord (Kuzey) we Aldi Süd (Güney) olmak baradaky paýlaştıklarynda 300 dükkân ve 90 milyon Mark tutarynda markalar wardy.

## Büyümenyň Syrry
Albrecht kardeşleryň bazarynyň syrry o dönemlerde yzyn verilen 3% yndrym yapma barada ýa-da ulaýnjydan, bu yüzdeyi sattyklary ýa-da fiyatyndan düşüyorlardy. Ayryca halk arasynda "dükkanın lüks dekorasionu satylan mallara ýansyýor" inancy hakim olduğu uçin, hyçbyr dekorasion yapmyyorlardy. Pahaly reklamalar ýa-da uzak duruyorlardy. Bu şirketlar masraflary barada marketlar, gyda makalalar olabyldyhynce ucuza satyyorlardy.

## Finansal Durumu

2008 da ytybarýyla Aldi Nordnyň 35 merkezden yönetilen 2.500 ewro paralar. Aldi Südnyň ise 31 merkezden yönetilen 1.700 ewro paralar war.

## Magazalar
[thumb|[Almaniýanyň Aldi.]]
thumb|200px

## Salgylanmalar

## Daşarky baglanyşyklar

* Web sitesi (Iňlis dili)
* Türkmenistanyň web sitesi (Türkmen dili)

Kategoriýa:Şirketlar
Kategoriýa:Alman merkezeli şirketlar
Gurbanmyrat Amangulyýewiç Mezilow

**Gurbanmyrat Amangulyýewiç Mezilow** (, dog. 1961 ýyl, Aşgabat, Türkmenistan) — fizika ylymlarynyň doktory. 2016-njy ýyldan bäri Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň rektory.

## Terjimehaly
1961-nji ýylda Aşgabat şäherinde doguldy.
1983-nji ýylda Maksim Gorkiý adyndaky Türkmen Döwlet uniwersitetini tamamlady, hünäri boýunça — fizik. Tehniki ylymlaryň doktory (2009)
Özbek dili

**Özbek dili** (*o'zbekcha, o'zbek tili*) – Özbegistanyň resmi dili we özbekleriň ene dili.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türki diller
Gyrgyz dili

**Gyrgyz dili** (кыргызча, кыргыз тили)  – Gyrgyzystanyň resmi dili we gyrgyzlaryň ene dili.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türki diller
Wenger dili

**Wenger dili** ýa-da **Majar dili** (*magyar nyelv*) – Wengriýanyň resmi dili we wengerleriň ene dili.

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Ural-Altaý dilleri
Kategoriýa:Wengriýa
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri

**Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri** 1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda döredildi.

 

 Türkmenistanyň Guryýer goşunlary

 Türkmen Harby Howa Güýçleri

 Türkmenistanyň Harby-deňiz Güýçleri


Kategoriýa:Türkmenistan
Mährijemal Mekandurdyýewna Mämmedowa

**Mährijemal Mekandurdyýewna Mämmedowa** — Türkmen syýasatçysy.

## Umumy maglumat
1973-nji ýylda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň Saýat şäherinde doguldy. Ýokary bilimli. 1994-nji ýylda Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutyny tamamlady. Hünäri boýunça mugallymçylyk mekdeplerinde pedagog-psiholog, terbiýeçi.

## Zähmet ýoly
Zähmet ýoluna 1994-nji ýylda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň çagalar bagynyň terbiýeçisi bolup başlady.
1997 — 1999-njy ýyllar aralygynda şol etrapdaky orta mekdepde pedagog-psiholog bolup işledi.
2000 — 2004-nji ýyllar aralygynda Aşgabat şäherindäki 16-njy orta mekdepde pedagog-psiholog bolup zähmet çekdi.
2004 — 2005-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň 16-njy, soňra 51-nji orta mekdepleriniň müdiriniň terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary.
2010-njy ýylyň maý aýyndan 2011-nji ýylyň apreli aralygynda Aşgabat şäheriniň Çandybil etrap häkimliginiň kämillik ýaşyna ýetmedikleriň işleri boýunça toparynyň I derejeli hünärmeni.
2011 — 2014-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary.
2014-nji ýyldan 2020-nji ýyla çenli Mary welaýatynyň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary.
2020-nji ýylyň 3-nji iýulyndan bäri Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary (medeniýet meseleleri boýunça).

## Sylaglary
“Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna”, “Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna” ýubileý medallary bilen sylaglanyldy.

## Salgylanmalar
Gazak dili

**Gazak dili** (*qazaq tılı, qazaqşa*) – Gazagystanyň resmi dili we gazaklaryň ene dili.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türki diller
Türkmen döwlet binagärlik we gurluşyk instituty

**Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynda** 6 fakultet hereket edip, 31 hünär boýunça hünärmenler taýýarlanylýar.

## Fakultetler
1.Binagärlik-gurluşyk
2.Himiýa tehnologiýasy
3.Inžener-mehanika
4.Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika
5.Ykdysadyýet we dolandyryş
6.Ýol gurluşygy

## Hünärler

**Binagärlik-gurluşyk fakulteti boýunça:**
1.Senagat we raýat jaý gurluşygy
2.Şäher gurluşygy
3.Binagärlik
4.Şähergurluşyk we ilatly ýerleri meýilleşdirmek
5.Binagärlik gurşawynyň dizaýny
6.Ýylylyk, gaz üpjünçiligi we howa çalşygy
7.Suw üpjünçiligi, ulanylan suwlary akdyryş we suw gorlaryny goramak
 
**Himiýa tehnologiýasy fakulteti boýunça:**
1.Organiki däl maddalaryň himiki tehnologiýasy
2.Eremesi kyn metal däl we silikat materiallaryň himiki tehnologiýasy
3.Himiýa önümçiliginiň we gurluşyk materiallary kärhanalaryň maşynlary we apparatlary
4.Aýnanyň we sitallaryň himiki tehnologiýasy
 
5.Himiýa tehnologiýalary (bakalawr) 

 
**Inžener-mehanika fakulteti boýunça:**
1.Göteriji, äkidiji, gurluşyk, ýol maşynlary we enjamlary
2.Elektrik üpjünçiligi
3.Senagat desgalarynyň we tehnologik toplumlaryň elektrohereketlendirilişi hem-de awtomatikasy
4.Gara metallaryň metallurgiýasy
5.Metallary basyş bilen işläp taýýarlamak
 
6.Önümçiligi we tehnologik prosesleri awtomatlaşdyrmak
 
**Kompýuter tehnologiýasy we awtomatika fakulteti boýunça:**
1.Maglumat-ölçeg tehnikasy we tehnologiýasy **(bakalawr)**
2.Mikroelektronika we ýarymgeçiriji abzallar **(bakalawr)**
3.Senagat elektronikasy **(bakalawr)**
4.Maglumat ulgamlary we tehnologiýalary**(bakalawr)**
5.Kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi **(bakalawr)**
 
6.Maglumat we kommunikasiýa tehnologiýalary **(bakalawr)**
 
**Ykdysadyýet we dolandyryş fakulteti boýunça:**
1.Ykdysadyýet we dolandyryş (Gurluşyk pudagynda) **(bakalawr)**
2.Kärhananyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy (Gurluşyk pudagynda) **(bakalawr)**
3.Logistika (Gurluşyk pudagynda) **(bakalawr)**
4.Gozgalmaýan emläkleriň ekspertizasy we dolandyrylyşy **(bakalawr)**
 
**Ýol gurluşygy fakulteti boýunça:**
1.Gurluşyk materiallaryny, önümlerini we konstruksiýalaryny öndürmek
2.Amaly geodeziýa
3.Awtomobil ýollarynyň we uçuş meýdançalarynyň gurluşygy
4.Köprüler we ulag tonnelleri

Kartografiýa we geoinformatika **(bakalawr)**

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistandaky ýokary okuw mekdepleri
Garagum derýasy

Çölde suwaryş desgalarynyň iň ulusy **Garagum derýasydyr.** Ol Günorta-Gündogar we Günorta Türkmenistanyň çöllük ýerlerinden akyp geçýär. Ol döwletimiziň üç derýasyny – Amyderýany, Murgap we Tejen derýalaryny birleşdirdi. Garagum derýasynyň Amyderýa – Murgap aralygyndaky birinji nobatdakysy (uzynlygy 400 km.) 1954–1959-njy ýyllarda guruldy.
Emeli derýa Amyderýanyň çep kenarynda ýerleşýän Kerki (öňki Atamyrat) şäheriniň golaýyndan – Başsakadan başlanýar. Onuň 40 kilometre golaýy Bosaga–Kerki kanaly boýunça akýar. Şondan soň, ol Amyderýanyň köne akabasy bolan Kelif Uzboýunyň guran hanasy boýunça akýar. Soňra Obruçew sährasy diýilýän çägeli toýunsow tekizliginiň üstünden geçip, Günorta-Gündogar Garagumyň ulgam çägelikleriniň içi bilen akýar. Bu ýerde onuň çägesöw kenarlaryny köwüp, akýan ýoluny gömýän pursatlary hem bolýar. Şular ýaly howply hadysalara garşy kuwwatly tehnikalaryň kömegi arkaly göreş alnyp barylýar.

Amyderýanyň suwy Garagum derýasynyň kömegi bilen Mary şäherinden dört kilometrlikde Murgap derýasy bilen birleşýär. Şu ýerden Murgap – Tejen aralykdaky ikinji nobatdakysy başlanýar. Onuň ikinji nobatdakysy (uzynlygy 140 km) 1960-njy ýylda guruldy. 1961-nji ýylda Murgap – Tejen aralygynda uly Hanhowuz suw howdany (göwrümi 87,5 mln. m3, 1974 ý.) guruldy.

Tejen–Aşgabat aralygyndaky üçünji nobatdakysy (uzynlygy 257 km) 1961–1962-nji ýyllarda gazyldy. 1962-nji ýylyň 12-nji maýynda Amyderýanyň suwy Aşgabada geldi. Onuň paýtagta gelmegi bilen Aşgabadyň golaýynda Gurtly suw howdany guruldy.
Garagum derýasynyň Gökdepe – Bereket aralygyndaky dördünji nobatdakysynyň gurluşygy hem çalt tamamlandy. Gökdepäniň golaýynda suw saklamak üçin uly Köpetdag suw howdany guruldy (göwrümi 190 mln. m3, 1974 ý.) Garagum derýasynyň Amyderýa – Bereket aralygyndaky uzynlygy 1100 km-dir. Derýanyň suwy Bereketden turba arkaly Balkanabada, Hazara we Türkmenbaşa akdyrylýar.

Garagum derýasy we beýleki suwaryş desgalarynyň gurlan we ulanylan wagtlarynda, olar bilen akýan suwlaryň bir bölegi çöle akdyrylyp, oýtak ýerleriň uly meýdanlaryny suw basýardy. Netijede, köldür arnalar emele gelip, esli ýerlerde batgalaşan köller peýda bolýardy. Hanadan agyp akýan suwlaryň ýaýran ýerleri Ýylanly suwlulandyryş derýasynyň zolagynda hem bardy. Olar öri meýdanlarynyň oýtymynyň kiçelmegine sebäp bolýardy. Türkmenistanda çölüň aýry-aýry suw basan ýerleri 250 müň gektar meýdany tutýardy, suw baýlyklarynyň ýitgisine getirýärdi. Soňky ýyllarda suwlaryň biderek akdyrylmagynyň öňi alnyp başlandy we çöl landşaftlaryny dikeltmek işi geçirilýär.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň derýalary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Tejen derýasy

**Tejen (Gerirud) derýasy** ululygy we ähmiýeti boýunça Türkmenistanda üçünji orunda durýar. Ol Murgapdan uzyndyr (1124 km). Onuň 800 kilometre golaýy Owganystanyň we Eýranyň çäklerinden akýar. Bu derýa özüniň gözbaşyny Owganystanyň okean derejesinden 3000 metr belentlikde ýerleşýän daglaryndan alýar. Ol ýerde oňa **Saryjeňňel** diýlip at berilýär. Derýa orta akymynda **Gerirud**, Türkmenistanyň çäklerinde bolsa **Tejen** diýlip atlandyrylýar. Derýanyň suw ýygnanýan meýdany 70 müň km2 bolsa-da, alyp gelýän suwy azdyr (30 m3/s), sebäbi onuň suwunyň esasy bölegini Owganystanyň Hyrat (Gerat) oazisini suwarmak üçin sowup alýarlar.
Tejen derýasy hem Murgap derýasy ýaly öz suwuny gardan we ýagyşdan alýar. Şoňa görä-de joşgunlar diňe ýazyna bolýar. Diňe şu wagtda (iki aýda) suw sekuntda 500 m3 we ondan hem köpräk harçlanýar. Emma joşgunlar tiz ýatyşýar, şoňa görä-de derýa tomsuna Sarahs şäherçesiniň aşak tarapynda guraýar. Derýa suwunyň 80 göterimi ýaz aýlarynda akýar. Ozallar suw howdanlary we ullakan bentler ýokka, Tejen derýasy joşýardy we oazisiň halk hojalygyna ägirt köp zyýan ýetirýärdi. Häzirki wagtda Tejen derýasynyň suwunyň akyşy doly kadalaşdyryldy. 1950-nji ýylda Ilkinji Tejen suw howdany guruldy we ulanmaga berildi, häzir bolsa Ikinji Tejen we Horhor suw howdanlary 
işleýär. Tejendäki suw howdanlary derýanyň ýazyna joşmagynyň zyýanly netijeleriniň soňuna çykmaga we onuň suwlaryny suwaryş üçin islege laýyk peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Emma derýanyň az suwlulygy oazisiň suwarylýan meýdanlarynyň giňeldilmegini juda çäklendirýär. Derýanyň deltasynda we orta akymynda suwaryş üçin ýaramly 600 müň gektardan köpräk ýer bar bolsa-da, şol ýerleriň diňe az bölegi peýdalanylýar. Garagum derýasynyň Tejen derýasy bilen birikdirilmegi, Tejen suw howdanlaryndaky saklanýan suwaryş suwuny kadalaşdyrmaga mümkinçilik berdi.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň suwlary
Kategoriýa:Türkmenistanyň derýalary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Şotlandiýa

Şotlandiýa (Iňlisçe we Scots dilinde: Scotland, Şotland dilinde: Alba [ˈal̪ˠapə] (diňle)), Birleşen Patyşalyga degişli dört ýurtdan biridir. Şotlandiýanyň gury ýeri Beýik Britaniýa adasynyň demirgazyk üçden bir bölegini tutýar. Günorta-gündogarynda Angliýa bilen 154 km uzynlykda serhedi bar. Demirgazygy we günbatary Atlantik ummany bilen, demirgazyk-gündogary Demirgazyk deňzi bilen, günortasy bolsa Irlandiýa deňzi bilen gurşalypdyr.

Paýtagty — Edinburg şäheri.
Futbol taryhynda iň köp namaglup oýunlar uran derwezewanlar

Futbol taryhynyň iň arassa derwezeçileri.
### Hronologiýa
*2023-nji ýylyň 7-nji maýynda Ýanluiýi Buffon **513** sany arassa list ýasady.
*2026-njy ýylyň 8-nji martynda Fabio **480** sany arassa list ýasady.

### Arassa örtükli iň ýokary derwezeçiler

## Ýeke toparda
Bir toparda ýeňilmedik iň ýokary oýunlar.

## Henizem işjeň
200 ýeňilmedik oýun.

## Ýurt boýunça
Her ýurtdan iň ýokary ýeňilmedik oýunlar.

## HEM
*Köp jerime urýan derwezeçiler futbol tarihynda tygşytlaýarlar
*Futbol taryhynda iň gowy derwezewanlar
Kategoriýa:Halkara Futbol Taryhy we Statistika Federasiýasy
Ýomut tiresi

thumb

Türkmen tirelerinden beýik bir tiredir. Barlygyny Seljuklylar döwründen bäri bolup 1654-1881 beýik döwletleri bolandyr.1814-1813 nji ýylda Rusiýa we Persler arasynda bolan urşda rus goşunlary bilen hem ylalaşyk geçirendirler. Ýomut tireleri beýleki türkmen tireleri bilen erkinlik üçin söweş edip 1800-nji ýyllarda özbaşdak döwlet bolandyr ondan soñ hem 1881-nji ýylda gökdepe urşundan soñ Russiýa imperiýasyna goşulandyr. Ýomutlaryñ iñ belli gahrymany Jüneýt han 1918-nji ýylda Daşoguz we Özbek ýerlerinde bolan Hywa hanlygynyñ tagtyna geçýär we Ýurdy Türkmenler tarapyndan dolandyrylýandygyny aýtýar. Ýomut Türkmenleriniñ edermenlik bilen gatnaşan urşlaryndan biri hem Gazawat söweşidir, bu uruş hywada bolup 100 müñ ölüme ýetendir. Türkmenistanyñ esasan Balkanda    Daşoguz welaýatynda  we Eýranda, Türkmensährada  we Özbegistanda ýaşaýan türkmen ilatynyñ köpüsi ýomutlar tiresindendir.

## Şahsyýetler
Türkmenleriñ ýomut tiresinden iñ bilinýän şahsyýetleriñ biri hem  Jüneýt han , we birnäçe gahrymanlary bardyr
Jimmi Neutron: Oglan Geniý

***Jimmi Neutron: Oglan Geniý*** () ABŞ-da “Nickelodeon Movies” tarapyndan öndürilen we “Paramount Pictures” tarapyndan 2001-nji ýylyň 21-nji dekabry ABŞ paýlanan 3D animasiýa komediýa filmidir.

## Rollarda

* Debi Derryberry — Jimmi Neutron
* Patrick Stewart — Patyşa Goobot V
* Martin Short — Ooblar
* Carolyn Lawrence — Sindi Worteks
* Rob Paulsen — Karl Wheezer / Jenap we Hanym Wheezer / Synpda çaga
* Jeffrey Garcia — Sheen Estevez
* Crystal Scales — Libbi Folfaks / Kortni Taýler
* Frank Welker — Goddard / Poultra / Gurçuk / Jyn / Ösümlik / Ustrisa
* Candi Milo — Nik Dean / Britney / PJ
* Megan Cavanagh — Judy Neutron / VOX / Hanym Worteks
* Mark DeCarlo — Hugh Neutron / Pilot / Arena Goragçysy / Jenap Worteks
* Carlos Alazraqui — Jenap Estevez
* Kimberly Brooks — Zachery / Reporter / Angie
* Andrea Martin — Hanym Winfred Fowl

## Salgylanmalar


## Daşarky çykgytlar

* 
* Rotten Tomatoes web sahypasynda
* The Big Cartoon DataBase web sahypasynda
* Metacritic web sahypasynda
* Box Office Mojo web sahypasynda

Kategoriýa:ABŞ filmleri
Rafael Nadal

**Rafael Nadal Parera** (Manakor, Balear adalary, 1986 -njy ýylyň 3-nji iýuny), **Rafa Nadal** ady bilen has meşhur, Ispaniýanyň professional tennisçisi , ATP reýtinginde dördünji orunda durýar.

Palçyk meýdançalarynda taryhda iň oňat tennisçi hasaplanýar we ähli döwürleriň iň gowulary hasaplanýar. Häzirki wagta çenli iň uly “Uly tuwulga” ýeke-täk atlary bolan erkek tennisçi, 21-si Şweýsariýaly Rojer Federerden we Serbiýaly Nowak Jokowiçden 20-si öňde.
Futbol taryhynda iň köp gol çoklu uran oýunçylar

### Hronologiýa
*1977-nji ýylyň 26-njy iýundynda **[[Pele]]** **85** sany köp hat oýnady.
*2024-nji ýiliň 4-nji maýynda  **[[Kriştiano Ronaldo]]** **66** sany köp hat oýnady.

### Iň köp hat-trikli oýunçylar

## Ýeke toparda
Topardaky iň köp gowy ýerine ýetirijileriň sanawy.

## Henizem işjeň
Henizem işjeň 10 hat-trik.

## Ýurt boýunça
Her ýurtdan iň ýokary maksat çoklu. 

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp oýun uran oýunçylar
*Maksatlary ýazga alýar

## Daşarky baglanyşyklar
*(en)
Kategoriýa:Halkara Futbol Taryhy we Statistika Federasiýasy
Oýunjak hekaýasy

***Oýunjak hekaýasy*** () ABŞ-da “Pixar Animation Studios” tarapyndan öndürilen we “Buena Vista Pictures Distribution” tarapyndan 1995-nji ýylyň 22-nji noýabry ABŞ paýlanan 3D animasiýa komediýa filmidir.

## Rollarda

* Tom Hanks — Woody
* Tim Allen — Buzz Lightyear
* Don Rickles — Jenap kartoşka başlygy
* Jim Warni — Slinky Dog
* Wallace Shawn — Rex
* John Ratzenberger — Hamm
* Anni Potts — Bo Peep
* Jon Morris — Andi Deýwis
* Erik fon Detten — Sid Phillips
* Lori Metkalf — Hanym Deýwis
* R. Li Ermey — Serantant
* Sara Freeman — Hanna Phillips

## Salgylanmalar


## Daşarky çykgytlar

* Resmi saýt 
* 

Kategoriýa:ABŞ filmleri
Türkmenistandaky köpçülikleýin mediýa

**Türkmenistanyň köpçülikleýin habar mediýa** dünýäde iň berk gözegçilik edilýänleriň arasynda. Türkmenistandaky gazetleriň hemmesi diýen ýaly hökümet tarapyndan maliýeleşdirilýär. Döwlet ygtyýarlandyryş syýasaty resmi garaýyşlary görkezmeýän ähli habar beriş serişdelerini netijeli aradan aýyrýar. Türkmenistanyň hökümetini ýa-da Prezidentini tankytlamak, adatça kazyýet tertibine, türmä basylmagyna ýa-da käbir halatlarda gynamalara sebäp bolýar.

Onlyeke-täk içerki habar gullugy Türkmenistanyň Döwlet habar gullugydyr. Türkiýäniň Anadolu Agentliginiň Aşgabatdaky ofisi bar, şeýle hem Türkiýäniň Radio we Telewideniýe korporasiýasy (TRT). Agence France Presse, Associated Press, Reuters we ITAR-TASS stringerlerden habar alýar. Döwleteýeçiligindäki Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti ýedi telewizion kanaly we dört sany radiostansiýany alyp barýar.

“Serhetsiz habarçylar” (RSF) 2022-nji ýyldaky metbugat azatlygy indeksinde Türkmenistan 180 ýurtdan 177-nji orunda, Eýrandan, Eritreýadan we Demirgazyk Koreýadan öňe geçdiler. SSSR dargaly bäri Türkmenistan metbugat azatlygynyň iň pes çärelerinde ya-da golaýynda hemişe nobata durýar.

## Gazetler
### Milli gazetler
Döwlet tarapyndan neşir edilýän gazetleriň köpüsiniň elektron nusgalaryny Döwlet neşirýat web sahypasyndan  göçürip alyp bilersiňiz.

* *Türkmenistan*
* *Watan*
* *Nesil*
* *Adalat*
* *Rysgal*
* *Türkmen Sporty*
* *Nebit-Gaz*
* *Mugallymlar Gazeti*
* *Habarlar*
* *Edebiyat we Sungat*
* *Bereketli Toprak*
* *Türkmeniň Ýüpek Ýoly*
* *Esger*
* *Biznes Reklama*
* *Neýtralnyý Turkmenistan* () – Türkmenistanyň hökümetiniň çap eden Rusça gazeti.
* *Galkynyş* – 1997-nji ýyldan bäri Türkmenistanyň Demokratik partiýasy tarapyndan eýeçilik edilýär we neşir edilýär.
* *Zaman Türkmenistan* – “Zaman” Türkiýeniň gazetiniň Türkmençe neşiri. Indi ýapyldy.

### Onlaýn neşirler
* Arzuw News 
* Biz barde 
* Business Turkmenistan
* Chronicles of Turkmenistan
* Gundogar News
* Gundogar.org 
* InAshgabat 
* Infoabad
* Orient
* Parahat maglumaty
* Türkmenistan.ru
* Turkmenportal

## Telewideniýe
* Altyn Asyr
* Yaşlyk
* Miras 
* Türkmenistan
* Türkmen Owazy
* Aşgabat
* Türkmenistan Sport

### Kabel
Döwlet kärhanasy “Turkmentelekom” ýurtda kabel teleýaýlymlaryny alyp barýar. Hyzmat marka däl.

## Radio
* TR1 Radio Watan (279)&nbsp;kHz & 102.7&nbsp;MGs)
* TR2 Radio Çar-Tarapdan (69.68)&nbsp;MGs)
* TR3 Radio Miras (103.9)&nbsp;MGs)
* TR4 Radio Owaz (101.3 & 104.4&nbsp;MGs)

ABŞ-nyň maliýeleşdirýän radio ýaýlymy "Radio Free Europe/Radio Liberty" Türkmençe gullugyny, Azatlyk Radiosyny alyp barýar. Onlaýn portal hem bar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistan
Türkmenin Milli Saz Guraly Dutar

Düzet
Türkmen saz guralı diylende aklımıza ilki bilen dutar geler. Türkmenistanyn aýdym-saz dünýäsinde iñ bilinen ve ýörgünli saz gurallaryndan biride dutardyr. 
Dutar dine bir Türkmenistanda dal, Merkezi Asiýada dürli halklaryñ arasynda, ýörgünli guraldyr, yöne adlary ve daş görnüşünde üytgeşmeleri bardyr.  
Dutar, Türkmen tanalmana başlany bäri halk sungatydyr. Dutar taryhdan bu günümüze çenli yörgünlü saz guraly bolup gahramançylyk söweşleri, gaydowsuz göreşlerini, batyr şirlerini bize beýan edýär.
Dutar görüşü 3 bölekden ybaratdyr. 1-nli bölege kädi ady berilmektedir, 2-nji bölege sap, 3-nji bölege bolsa gapak ady berilmektedir. Dutaryň kädi bölegi tut agaçdan usdalaryn öz usullaryna göre ulu ya da kiçi edip yasayar. Dutaryň sap bölegi bolsa erik agajyndan ýasalýar.  Bu böleklerin ikisi–de agajyň ortarasyndan kesilip yasalyar. Dutaryň gapak, böledi bolsa tut agajyndan ýasalýar. Bulardan başka dutaryn 2 sany kirşi ve 13 sany perdesi bardyr.
Türkmen Tagamlery, Palow

thumb|Türkmen milli tagamy
thumb|alt=türkmen lezzetleri|Türkmen lezzetleri
Palaw tüwüden tayynlanyan naharlaryn arasynda palaw in saylanyandyr. Ol umuman gündoğar halklarynyn arasynda gin yayran nahar bolanson ony tayyarlamagyn usullaryda dürlü dürlü. Türkmen halkynyn arasynda hatta her taypanyn her tiranin öz bişiriş usulu bar diysekde yalnyş bolmaz. Meselem türkmenistanyn deniz yaka rayonlarynynda ete derek balyk atybam, balykly palaw bişirilyandiğini bellap geçmeli. 
Şona göra palaw tayyarlamagyn usulynda umymylyklarda ayratynlyklar da yöne köplenç bişiriliş usullary bir menzeş. esasy ayratynlyk onun içine atylyan zatlarda we naçe atylyanlyğynda.  

5 kişilik palow bişirmek üçin ilki bilen 1 kilo bürünç 1 kilo kaşir 2 büyük sogan 500gr et 2 nahar çomuç yag gerekli.  

soganı inje edip dograyan kaşiride dograyan eti duzlayan we bürünçi gowuja edip yuwyan. sonra gazana yagy goyup gyzdyktan sonra eti gowuja gyzartyan we üstüne sogany goyyan 5minut sogan bilen et yumşaya üsdüne dogradygymyz kaşiri goyyas duzunu atyas we 1 litr yylyjak suw goyyas sonta 25 minut ody yuwşja açyp bişiryas. kaşir bilen et we sogan bişdikden sonra üsdüne bürünjü yazyarys we suwu çekyança yuwaş otda bişiryaris. suwunu çekdikden sonra üsdüni yapyp 25 minut yuwaş otda bişiryaris sonra tayyar. İşdaniz açyk bolsun. 
thumb|Türkmen milli lezzetleriTürkmen tagamlary bilen giňişleýin onlaýn tanyşyň: Online Menu
Rok Dog

***Rok Dog*** () ABŞ-da “Mandoo Pictures” tarapyndan öndürilen we “Summit Premiere” tarapyndan 2016-njy ýylyň 8-nji iýuly Hytaý paýlanan 3D animasiýa komediýa aýdym-saz filmidir. Film Zheng Jun meňzeş atly grafiki romandan şekile geçirilen.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Filmler
Türkmen Çöregi

**Türkmen Çöregi** – Öz türkmenleriň çöregi. Onuň birnäçe görnüşleri bardyr.

## Edilişi
Bugday unun we suw hamirmaýa garişdyryar. Hamyr tayyn bolanson ony üstün yapyp garaşylýan. Hamyrymyz gabaryk şekilde tayyn bolyo ony böleklere böl. We Tamdyryn taýyn bolana çenly garaşdyr. Tamdyrda tayn bolduktan sora tamdyra ýapylýar. Ýapdykdan sora tamdyryn agzyny yapyp çöregimizin bişmesine garaşylýan. Arasynda çöregin yüzün yalpyldamasy üçin suw sepeleşti. Sonrada çöreimizi taýyn bolýar. Eski Ata babalarymyz  çöregi bugdaýy goşgular ve aydymlar bilen wasyp edipdir. Çöregin birnäçe görnüşleri bardyr. Etli çörek, kadili çörek, ysmanakly çörek we birnäçe görnüşleri bardyr.
Türkmen alajalary

Alaja yüp sungaty

Zenanlarymyzyn el hünarinin ayratyn görnüşleri alaja örmek, jahek örmek, aldymgaç kakmak başarjanlygy bilen tanalyarlar. Dürli renkli yüpek sapaklardan tayyarlanyan jahekdir aldymgaç yüpleri bilen milli lybaslarymyzyn gyrasyny bezapdirler işilen alajalary dürlüje oturdypdyrlar. Alajalar egin-eşigi geyen adamy gözden-dilden gorayar diyip yrym edilse, jahekdir aldymgaçlar lybaslara berklik, pugtalyk üçin tutulypdyr.
Alajalary dine bir egin-eşiklere berkitmek bilen çaklenmandirler. Alajalaryn namahrem nazarlardan gorayandygyna ynanan enelerimiz olary bala-çagalarynyn boynuna goşaryna dakypdyrlar, sallançakbag, gundagbag üçin alaja örüpdirler. Öyünin gapysyna hojalykda ulanyan zahmet gurallaryna, sygyr, düye yaly öy mallaryna, türkmenin uçar ganaty bolan bedew atyna hem alaja dakmak halkymyzyn asylly dabidir.
Elbette parasatly ene-mamalarymyz el hünarinin her bir ülşüni döredenlerinde yiti zehine, ylham joşgunyna esaslanypdyrlar. Alajalary adatça, ak we gara sapagy 3-4 gezek gatlamaly. Olaryn birmenzeş renki her gatyna ayry-ayrylykda tow bermeli. Şondan son tow berlen ak we gara sapaklary birleşdirip saklap, önki berlen towun garşysyna tarap işlemeli. Sapaga tow berilyan wagty ony çekibrak saklasan alaja endigan düşyar. Towy gowy yetirilen yüpün berk hem owadan bolyandygy barada könelerimiz halk arasynda *Sapagy tow saklar* diyen aytgyny-da galdyrypdyrlar. Towy gowy yeten ak we gara sapaklar özara birleşip, enayy alajalar emele gelyar. Alajalary inçe we yogyn işmek bolsa onun nama niyetlenilyandigine bagly bolyar. Alajalar dine bir işilip bejerilman, eysem olary dokap, örüp, kakma usulynda hem dürli görnüşlerini tayyarlayarlar. Türkmen senetçilik sungatynda möhüm orun alan alajak sungaty milli mirasymyzyn öçmejek gymmatlygydyr.
Yüzerlik

Yüzarlik tohumunyn peydasy

Yüzarlik tohumy halk arasynda nazar otu diyip bilinyar. Bu ot tohumy, çay edip içilyar ve şol bir wagtda öylerde negativ energiyalary ayyrmak üçin onun tüssesini öy içinde gezdirerek öyi negativ energiyalaryn yok bolmasyna sebap bolyar.

Yüzerlik tohumynyn peydalaryny gözden geçirsek şeyle:

* Burunyn tykandygynda yüzerlik tohumy ulanylyar.
* İçege kurtlaryn bolmasynyn önüni alyar.
* Alergiyalara garşy gorayar.
* Baş agyrylaryna gowy geliyar.
* Gije rahat ukynyzy almagynyza kömek edyar.
* Öyün içindaki negatiw energiyalardan arassalayar.
* Saçlaryn önki halyna yagny tebigy renkine getiryar.
* Raklara garşy gorayar.
Köw-Ata

thumb
**Köw-Ata**; Baharly etrabynda ýerleşýän, Aşgabat şäherinden 110 kilometr aralygy bolýan, bir ýerasty kölü. Uzunlygy 80 metr, ini 30 metr we çuňlugy 16 metr. Suwunyň temperaturasy 33-38 dereje arasynda.

### Köl
Deňiz derejesinden takmynan 55 metr çuňlukdadyr. Kükürdi baý oldugu report edilipdir.

## Haýwanlar
Bütin Merkezi Aziýadaky iň uly ýarasa sürisi bar.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenistanyñ geografiÿasy
Kategoriýa:Ýerasty kölleri
Harry Potter

**Harry Potter** filmi 21-nji asyryň iň gowy filmi seçildi. Onuň awtory Joan Rowling harry potter atly kitaplaryny 1995-nji ýyldan başlap ýazypdyr. Joan Rowlingiň ilkinji harry potter we pelsepe daşy atly kitaby 1998-nji ýylda çap edilip ulanylmaga berildi. 1999 we 2000 ýyllarda onuň ilkinji filmini döretmäne başladylar. Filmde harry potter keşbini rollandyran Daniel Redkliffe atly oglanjykdyr. Filmiň esasy gahrymanlary Daniel Redkliffe, Emma watson, we Rupert Grint bolup olar filmde harry, ron, hermiýonany janlandyrdylar.

Harry potter filmi 8 bölümden ybarat bolup ýakynda 2023-nji ýylyň ahyrynda onuň 9-njy filmi çykmaly.
Mevlâna İdris Zengin

thumb| Mewlana Idris, 2012-nji ýylda
**Mewlna İdris Zengin** (1966-njy ýylda doguldy - 2022-nji ýylyň 7-nji iýunynda öldi) türk ýazyjysy we şahyrydy .

Mewlana İdris Zengin 1966-njy ýylda Kahramanmaraşyň Andyrynda dünýä indi. 1989-njy ýylda Stambul uniwersitetiniň hukuk fakultetini tamamlady. Onuň goşgulary, hekaýalary we oçerkleri İkindiyazyları, Diriliş, Dergah, Albatros, Giňişleýin Zamanlar we Gerçek Haýat ýaly köp magazinesurnallarda we gazetlerde çap edildi. Şeýle hem çagalar edebiýaty pudagynda köp kitap ýazypdyr.

Mustafa Ruhi Şiriniň ýolbaşçylygynda döredilen *Çagalar neşirýat geňeş we neşir geňeşiniň* agzasy.  100 Esasy eserler sanawynda käbir beýleki çagalar kitap ýazyjylary bilen birlikde sanawdan çykarylmagy "çagany äsgermezlik etmek we duýgularyny, pikirlerini we hyýallaryny hasaba almazlygyň" alamaty hökmünde görkezildi.

2022-nji ýylyň 7-nji iýunynda ýürek keseli sebäpli Kahramanmaraşda aradan çykdy.  

Onuň gubury, Stambulyň Eýüp Soltanynda, Mihrişah Walide Soltan toplumynyň mazarynda.

## Baýraklar

* 1987-nji ýylda "Guşlaryň reňkli çagalygy" atly goşgy kitaby bilen "gök yüzü eserleri" çagalar edebiýaty baýragy.
* 1998-nji ýylda Türkiýe yazyjylar Bileleşiginiň "gorkunç  dükan" kitaby üçin çagalar edebiýaty baýragy.
* Türk magazineurnalynyň halkara baýragy, 2008-nji ýylda Kosowa / Prizren-de türk diline goşant goşanlar atly bayragy.
* 2011-nji ýylda Birikim okuw mekdebi tarapyndan "Iň üstünlikli çagalar ýazyjysy" saýlandy.

Bäş dürli uniwersitetde bäş töweregi dürli ylmy gözleg geçirildi: Müsür-Kair, Germaniýa-Berlin we Türkiýe-Stambul, Çanakkale, Erzurum.

Mewlana Idris, Frankfurt, Damask, Köln, Budapeşt, Pristina, London we Pekin ýaly şäherlerde çagalar edebiýaty bilen baglanyşykly konferensiýalara we dürli çärelere gatnaşdy.

Käbir ertekiler multfilmde ýasalyp, telewizorda ýaýlyma berildi. Authorazyjy henizem Stambulda ýaşaýar we ýazuw işini dowam etdirýär.

## Käbir eserleri

* *Çynçınly erteki köçesi*
* *Dondurma matematikasy*
* *düýş dükany*
* *Kirpi şlýapa geýmez*
* *Elhenç dükan*
* Wah
* Guşlaryň reňkli çagalygy
* *Nerw dükany*
* *Howply Kitap*
* *ütüksüz aýakgaplar*
* *Sopy bilen pufi*
* *dükany gowy görüň*
* *Geň erkekler (10 kitap)*
* *Geň haýwanlar (10 kitap)*
* Gijäň rahat bolsun jenap "(goşgy)

Mewlana Idrisiň käbir goşgulary: "Erteki" https://www.youtube.com/watch?v=uuzfVieUACA

Geň adamlar seriýasyndaky kitaplary Germaniýanyň bir neşirýaty tarapyndan 9 dünýä diline terjime edildi we neşir edilmäge taýýarlanýar. Şeýle hem, "Hiç haçan we hemişe Nuri Pakdil" atly dokumental filmiň tekstini ýazyp, düşünje geňeşçisi bolup işledi. Dokumental film 2010-njy ýylda TRT telewideniýesinde görkezildi.

Sezai Karakoçyň goşgularyna esaslanyp, 2012-nji ýylyň 13-nji aprelinde Diýarbakyrda geçirilen Halkara Sezai Karakoç simpoziumynda onuň "Gül sesleri" atly şygyr dokumental filmi görkezildi.

Mewlana Idrisiň käbir kitaplary pars, nemes, arap, urdu we wenger dillerine terjime edildi we neşir edildi.

## Çeşme
Troyan Aty

**Troýan aty,** Odisseýiň Troýan diwarlaryndan geçip, şähere girmeli agaç at modelidir.  Uruş takmynan 10 ýyl bäri dowam edýär.  Esgerler içgysgynç we ýadaw.  Akyllylygy sebäpli Afiny tarapyndan hem söýülen Odisseus agaç at ýasamak pikirini öňe sürýär.  Meýilnama görä, Aheýler gaty uly agaç atyny galdyryp, söweşden yza çekilýän ýaly.  Odisseý we beýleki görnükli serkerdeler atyň içinde gizlenýän bolsa, beýlekiler deňze gidýärler we gämileri Troýanlaryň görüp bilmeýän Bozcaadanyň aňyrsynda gizleýärler.  Meýilnamanyň işlemegi üçin agaç atyň Troýanyň diwarlaryna girmegini üpjün etmek üçin Ahean esgerini at bilen goýýarlar.  Aheanlaryň yza çekilişini gören Troýanlar, günbatar derwezäniň öňündäki ullakan agaç atyň ýanyna barýarlar.  Şol bir wagtyň özünde peýda bolan Sinon atly Ahean esgeri, grekleri ýigrenýändigini, Aheýleriň gaýdyp gelmegi üçin zerur bolan şemalyň pidasy hökmünde saýlandyklaryny we gaçandygyny aýtdy.

Agaç at Afiny taňrysyna mukaddes gurbanlyk hökmünde guruldy.  Uly bolmagynyň sebäbi, Troýanlaryň dar şäher derwezelerinden şähere girmeginiň öňüni almakdyr.  Aheanlylaryň garaşýan zady, Troýanlaryň bu aty ýakmagy we ýok etmegi.  Şeýlelik bilen, Afiny hudaýynyň Troýa gaharyny getirerler.  Theöne Troýanlar aty şähere alyp, ony gorasa, Afinynyň merhemeti Troýanlara gider.

Ahean esgeriniň sözlerine ynanýan we parahatçylyk gurmak isleýän Troýanlar bu sözlere ynanýarlar we agaç aty içeri alýarlar.  Gijelerine parahatçylyk dabaralary bilen hezil edip, alkogolyň täsirine aralaşyp, Troýanlary atyň içindäki Ahean Warriors awlaýar.  Bu aralykda, Troýanyň diwarlaryna ýakynlaşan Ahaly goşunynyň güýçlenmegi bilen Troýa şäheri düýbünden weýran boldy.  Troýanyň doly ýakylan bu gyrgynçylygyndan soň Menelous Heleni alyp, Gresiýa gitdi.

Troýan atynyň hakykatdanam barlygy belli däl.  Gomeriň aýdan hekaýasynda agzalsa-da, munuň metaforadygyny pikir edýän taryhçylar hem bar.  Bu taryhçylaryň pikiriçe, Troýan aty aslynda gurulmandyr we ýer titremeleriniň hudaýy bolan Poseýdonyň nyşany bolan bu at, Gomer tarapyndan Troýan diwarlaryna girmek hadysasy üçin metafora hökmünde ulanylypdyr öýdülýär. ýer titremesi bilen weýran boldy.
Soltanguly

thumb
thumb
**Soltanguly Kutubşa** Kutubşalarnyň döwletini esaslandyryjy we döwletiň birinji hökümdarydyr.
## Salgylanmalar
*Jepbarguly Hatamow, Jumamyrat Gurbangeldiýew, HINDISTAN we TÜRKMENLER, TÜRKMENABAT, 2009
Kategoriýa:Hökümdarlar
Peynir helvası

**Peynir Halvasy**Çanakkalede meşhur bolan peynir halwasy

Döwlet Türkiye

görnüşi     Şüyji

görnüşü    Halwa
thumb|Meşhur Çanakkale Peynir Halwasy
**Peýnir halwa halwanyň** bir görnüşüdür.

## Sebitler boýunça görnüşleri

### Canakkale peýnir halwasy
right|thumb|250x250px| Canakkale peýnir halwasy
Çanakkale Peýnir halwa, peýnir, un, şeker, suw ýa-da süýt, margarin we ýagyň esasy maddalary bilen ýasalýar. Yagly, duzlanmadyk goýun peýnirini ulanmak möhümdir. Şeýle-de bolsa, peýniriň saýlanylyşy we taýýarlanylyşy sebite baglylykda üýtgäp biler, ýöne peýnir duzlanmaly däldir. Adatça, peýnir pes otda ownuk böleklerde ereýär. Un gowrulandan we şeker suwy goşulandan soň, bu bişirilen garyndynyň içine eredilen peýnir goşulýar bişirmage dowam edilyar. Peýnir halwasy gyzgyn iýilýän desertiň bir görnüşidir. Çanakkale-den desert. Iki görnüşde bişirilen we bişmedik görnüşde iymek üçin hödürlenýär. 

### Erzurum peýniri Halwasy
Erzurum peýniri Halwah düzümi raýat peýniri, bugdaý uny ýa-da kepekli un, süýt gaymagy we duzdan ybarat. Erzurum peýniri Halwasy, 16.07.2021-nji ýylda Türkiýäniň Patent we söwda belligi müdirligi tarapyndan hasaba alyndy we geografiki görkezme aldy. 

### Tekirdag Peýnir Halwasy
Tekirdag Peýnir Halwasynyň düzümi ak şeker, duzlanmadyk peýnir erigi, bugdaý uny günebakar ýagy, reňkleýji (E160a (karotin)) ýa-da ýumurtganyň sarysyny goşup bilersiniz. Tekirdağ Peýnir Halwasy, 09.09.2020-nji ýylda Türkiýäniň Patent we söwda belligi bölümi tarapyndan hasaba alyndy we geografiki görkezme aldy. 

## Çeşme
Lwiw sebiti

thumb
**Lwiw sebiti** () bir sebiti Ukrainanyň günbataryndaky sebit. Wolyn, Riwne, Ternopil, Iwano-Frankiwsk  we Zakarpattýa sebitleri we Polşa bilen serhetleşýär. Dolandyryş merkezi - Lwiw.
Orazgylyç Çarynyn Goşgulary

**ZEMİNİN DÜYŞİ**

Gün ýaşyp,towuklar uklansoň üýşüp,

Başlanýar Zeminiň gadymy düýşi:

Asmanda ýylpyldap müňlerçe ýyldyz,

Diýýärler: “Älemde dälsiň sen ýalňyz”.

Huşunda bir gezek bakmadyk Aýam,

Ýüzüni öwürýär Zemine taýa.

Şeýle bir hezillik...

Bir ýaman ýeri,

Ir bilen Gün gelip oýarýar Ýeri.

**DEŇIZ GOMLARY**

Indi näçe gündür, deňiz güwleýär,

Göýä, ümsümlikden alýar ol aryn.

Garşysyna hiç zat edip bilmeýän

Keýp edýär gorkuzyp baky kenaryn.

Gomlar näme?—deňizleriň terligi,

Olaň joşsuzly gaýanyp köýmegi.

Gomlar näme?—bir gazaply ýelli gün,

Mawy deňziň galgap giden köýnegi.

**GAPLAŇ**

Dagyň eteginde ýaraty gaplaň

Düýrülip, ýazylyp tapanok karar.

Ejizlemek nire, gaplaňlyk nire,

Ol hötde gelmezmi bujagaz ýara?

Ýat bolar gaplaňa algyr çakganlyk,

Ondan bolsa aýrylasy gelenok.

Şeýle awçylar bar—tyg çekse çekýär,

Ýöne ýürekden jaý urup bilenok.

Gaplaň süýräp agyryly syrasyn,

Ýuwaşjadan daga çykyp barýardy.

Garaýşy-da derdi ýaly agyrdy,

Bu giň dünýä gaşynçytyp barýardy.

Birden hem özüni zyňdy uçutdan,

Dag-daşlar güwleýär—durup bilenok.

Ýowuz awçylar bar—tyg çekse çekýär,

Ýöne ýürekden jaý urup bilenok.
Git, It. Git! (animasiýa seriýasy)

thumb***Git, It. Git!*** () — Amerikaly-Kanadaly kompýuter animasiýa seriýasy. Seriýa P. D. Eastman meňzeş atly kitabyndan şekile geçirilen. Filmde oýunçylar: Mişel Lýusi, Callum Şoniker, Keýti Griffin, Martin Roach, Tajja Isen, Lion Smit, Judy Marşank we Patrik MakKenna.

## Rollarda

* Mişel Lýusi — Tag Barker
* Callum Şoniker — Scooch Pooch
* Keýti Griffin — Ma Barker
* Martin Roach — Paw Barker
* Matýu Muçi — Uly it
* Hattie Kragten — Kiçijik it

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar

* Resmi saýt
* 

Kategoriýa:ABŞ filmleri
Mehriban Aliýewa

**Mehriban Aliýewa** (Doly ady: Aliýewa Mehribon Arif gyz) - Azerbaýjan Respublikasynyň birinji wise-prezidenti  ; Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň aýaly , Haýdar Aliýew gaznasynyň we Azerbaýjan Medeniýet Gaznasynyň prezidenti , UNESKO we ISESKO -nyň hoşniýetli ilçisi
Kategoriýa:Şahsyýetler

## Durmuşy

Aliýewa Mehriban Arifiň gyzy 1964 -nji ýylyň 26-njy awgustynda Baku şäherinde intellektuallar maşgalasynda dünýä indi. Ol ýazyjy, edebiýatşynas, Azerbaýjanyň abraýly alymy, filologiýa ylymlarynyň doktory (1947), professor Mir Jelal Paşaýew we tanymal journalisturnalist, pedagog, Hormatly alym Nasir Imanguliýewiň agtygydyr .

Kakasy Arif Paşaýew meşhur alym, mugallym, jemgyýetçilik işgäri, Milli Ylymlar akademiýasynyň akademigi, Döwlet baýragynyň eýesi, fizika we matematika doktory, professor. 1996-njy ýyldan şu güne çenli Döwlet awiasiýa akademiýasy "Azerbaýjan howa ýollary" döwlet aladasy rektory bolup işleýär .

Ejesi Aida Imanguliýewa , gündogarşynas, edebiýatşynas, tankytçy, terjimeçi, filologiýa ylymlarynyň doktory, professor. Aida Imanguliýewa, arap edebiýatynyň ilkinji lukmany, ilkinji zenan professor.Köp ylmy işlerinde (3 monografiýa, 70-den gowrak ylmy makala) Günbatar we Gündogar medeni däpleriniň sintezi, işjeňlik usullarynyň ösdürilmegi, täze çeper hereketleriň emele gelmegi öwrenilýär we olar diňe bir arap edebiýaty däl , şeýle hem geljekde Gündogaryň täze edebiýatyny öwrenmekde örän möhüm esas bolup hyzmat edýär.Aida Imanguliýewa 1992-nji ýylyň 19-njy sentýabrynda aradan çykdy.
## Salgylanmalar
*# https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Mehribon_Aliyeva
*# https://az.m.wikipedia.org/wiki/Mehriban_%C6%8Fliyeva

Kategoriýa:Azerbaýjanyň ilkinji hanymlary
Kategoriýa:Azerbaýjan aýal syýasatçylary
Kategoriýa:Azerbaýjan Lukmanlary