Serdar Çaryýarow

**Serdar Çaryýewiç Çaryýarow** — Türkmen döwlet işgäri, Türkmenistanyň Içeri işler ministri (1990—1993).

## Terjimehaly
1943 ýylda Türkmenistan SSR-niň Aşgabat welaýaty Aşgabat etrabynyň Ýasman-Salyk obasynda doguldy.

Ol iki ýokary bilim diplomyny aldy, Türkmeniň Politehniki institutyny we SSSR KGB-niň Dzeržinskiý adyndaky Ýokary mekdebini (Moskwa) tamamlady.

Ol 1965 ýylda Bezmein döwlet etrap elektrik stansiýasynda işe başlady we 1974-nji ýyla çenli ilki smena gözegçisi, soňra nobatçy inžener we elektrik sehiniň başlygynyň orunbasary bolup işledi.

1974 ýyldan 1977 ýyla çenli partiýa edaralarynda işledi: ol Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Bezmeinskaýa şäher komitetiniň sekretary boldy.

1979 ýylda SSSR KGB-niň Ýokary mekdebini tamamlandan soň, ol respublikan KGB-de işledi we 1988 ýyldan 1990 ýyla çenli Türkmenistan SSR-niň Taşawuz sebiti boýunça KGB müdirligine ýolbaşçylyk etdi.

1990-njy ýylyň 17-nji sentýabryndan 1993-nji ýylyň 2-nji apreline çenli ol Türkmenistanyň Içeri işler ministri bolup işledi. Garaşsyz hökümete degişli bolmadyk gurama bolan "Türkmeniň Helsinki gaznasynyň" maglumatlaryna görä, Çarýarow Içeri işler ministri bolup işlän döwründe ýurduň ähli hukuk goraýjy edaralarynyň işine gözegçilik etdi.

Emma resmi häkimiýetler tarapyndan ret edilen bilermenleriň çaklamalaryna görä, Çarýarow ministr wezipesine bellenenden soň, Türkmenistanda jenaýatçylyk derejesi ep-esli ýokarlandy. "Hronikalar Turkmenistan" internet neşiriniň bir neşirine görä, Çaryýarow içeri işler edaralarynyň başlygy hökmünde "ilki bilen rus dilinde gepleýän işgärleri we iki ýokary bilim diplomy bolan işgärleri işden çykardy". Çaryrow Içeri işler ministri wezipesine bellenenden soň, ýerli hukuk goraýjy edaralaryň we Moskwanyň hukuk goraýjy edaralarynyň arasyndaky gatnaşyklar, şol sanda neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşde hem doly togtadyldy.

Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň liberal garaýşy, şol sanda Saparmurat Nyýazowyň özüniň hem yzygiderli aýdan garaýşy, ýurtda neşekeşleriň sanynyň keskin artmagyna getirdi. Öňki daşary işler ministri Awdy Kuliýew Çarýarowyň uly maliýe girdejilerini gazanandygyny we serhetde öň ele geçirilen neşe serişdeleriniň ýurduň ýerasty bazaryna girmegine gönüden-göni gatnaşandygyny öňe sürdi.

Ýurtdaky jenaýatçylyk ýagdaýyndan nägile bolan Prezident Nyýazow 1992-nji ýylyň 15-nji aprelinde hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri bilen duşuşyk geçirdi, netijede ýurduň esasy jenaýatçy toparlarynyň biri, "kanun ogrysy" Aýmyrat Nuryýewiň tussag edilmegine (we soňra jezalandyrylmagyna) sebäp boldy. Nuryýewiň sorag wagtynda ýurduň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan alan howandarlygy barada aýdanlaryndan soň, türkmen hökümetinde birnäçe üýtgeşiklikler boldy: Premýer-ministriň orunbasarlary Han Ahmedow, Niýazklyç Nurklyçow we Ata Çaryýew degişlilikde Türkiýe, Russiýa we Eýrana ilçiler wezipesine bellendiler.

1993 ýylyň 2 aprelinde Serdar Çaryýarow başga işe geçmegi sebäpli wezipesinden boşadyldy. Resmi däl çeşmelere görä, onuň oglunyň neşekeşligi onuň wezipesinden çekilmegine sebäp boldy.

Soňra ol Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Ýaragly Güýçleriň Hünärmenleri Taýýarlamak Bölüminiň başlygy bolup işledi.

1997-nji ýylda ýürek operasiýasyny geçirenden soň, Türkmenistanyň Prezidenti Saparmurat Nyýazow Çaryýarowy häkimiýeti basyp almak üçin döwlet agdarylyşygyny meýilleşdirmekde şübhelendi. Netijede, 1997 ýylyň 23 iýunynda Nyýazow Çaryýarowy işden boşatdy, ony milli kanunlar bilen harby gullukçylar üçin göz öňünde tutulan ähli öň berlen derejelerinden, maliýe we beýleki ýeňilliklerden mahrum etdi we ýaragly güýçlerden boşatdy. Onuň wezipesinden çekilmeginiň resmi sebäbi "gullugynda goýberilen düýpli kemçilikler we goýbermeler, şeýle hem şahsy biperwaýlyk" diýlip görkezildi. 2003 ýylda käbir köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Serdar Çaryýewiç Çaryýarowyň 2002 ýylda prezident Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygynda aýyplanmagy bilen baglanyşykly wezipesinden boşadylandygy we tussag edilendigi barada habar berdiler. Ýöne bu habar ýalňyşdy, sebäbi bu aýyplama hakykatda Baş ştabyň başlygy Serdar Meretmuhamedowiç Çarýarowa garşy bildirildi.

## Salgylanmalar