open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garajaoglan

Garajaoglanyň asly türkmen, doglan ýeri häzirki Bereket etraplary diýlip çak edilýär.Ömrüniň köp bölegini Türkiýede,Toros daglaryna göçüp baran türkmenleriň arasynda geçiripdir.Ol Türkiýäniň köp şäherlerinde,obalarynda bolýar.Şahyrçylyga Türkiýede başlapdyr. Garajaoglan köp ýurtlary gezip, halklaryň durmuşyny ýakyndan öwrenen şahyr. Ol Kawkaz, Balkan ýurtlaryny, Azerbeýjany, Siriýany, Müsüri, Rumystany, tutuş Anadolyny aýlanypdyr. Ol ýurtlarda gören ýerlerini goşgularyna geçiripdir. Şahyryň çyn ady Hasan Gara Ylýas ogly bolupdyr. Garajaoglanyň durmuşy hakyndaky ýazgylar biziň günlerimize gelip ýetmändir. Şygyrlaryndaky maglumatlardan netije çykarýan alymlaryň bir topary onuň 17-nji asyrda ýaşandygyny (1606-1679-80 diýip çak edilýär) tassyklaýarlar. Garajaoglanyň şygyrlaryndan:

>

Gel,köňül,ýat ile gitme,

Ýa geliner,ýa gelinmez.

Her gözele meýil etme,

Ýa söýüler,ýa söýülmez.

Şam-u Şerifdir zatymyz,

Ýüwrükdir biziň atymyz.

Ýat illerde gymmatymyz

Ýa biliner,ýa bilinmez.

Garajaoglan,düş ýola,

Hyzyr ýoldaş bolsa bile.

Ýar diýdigiň demir gala,

Ýa alynar,ýa alynmaz.

Şahyryň başgada 《Gyrmyzy》, 《Gara dälmidir》, 《Gül ynjamasyn》, 《Diýsem öldürerler, diýmesem ölem》ýaly şygyrlary türkmen halkynyň arasynda meşhur aýdymlara öwrülip, geçen asyrlardan bäri toý-tomaşalaryň bezegi bolup gelýär.
Astrofizika

Astrofizika- asman jisimleriniň gurluşyny, häsiýetlerini öwrenmek üçin fizika ylmyndan we Himiýa ylmyndan peýdalanýan ylymdyr. Bu ylym arkaly biz birnäçe açyşlar etdik we olary öwrendik.
Iň ýakyn ýyldyzlaryň sanawy

Ýere iň yakyn ýyldyzlaryň sanawy:

# Sentawr Proksimasy
# Alfa Sentawr
# a2 Kentawr 
# Barnardyň ýyldyzy
# Sirius
#Eridan
#61 guw
#Prosion

#
Gün massasy

M○- bu şekilde M, massany,(iňlisçe mass)      ○-şuňa meňzeş şekiljik bolsa, Güni aňladýar. Ýagny, M○= Günüň massasy.
Astronomik birlik

a.b- Astronomiki birlik diýmekdir. Astronomiki birlik astronomlaryň uzaklygy ölçemekde ulanýan birligidir. Bu birlik Ýer bilen Günüň arasyndaky ortaça uzaklyga deňdir.(149 mln km).
Kategoriýa:Astronomiýa ownuk makalar
Kategoriýa:Astronomiýa
Kategoriýa:Astronomiýada ölçeg birlikleri
Kalendar

Kalendar (ýa-da senenama) düzmek bu 1 ýyldaky günleri, aýlary, sagatlary sazlamakdyr. Biziň şu wagtky ulanýan kalendarymyz Gregoriý kalendarydyr. Taryhda birnäçe kalendarlar bolupdyr. Olaryň arasyndan Ýulian kalendaryny, Jelaly kalendaryny, Hijri kalendaryny mysal hökmünde getirmek mümkin.
Gije-gündiz

Gije-gündiz diýlip planetanyň öz daşyndan aýlanýan wagtyna aýdylýar. Beýleki planetalaryň gije-gündizleri Ýeriň gije-gündizi bilen deňeşdirilýär. Meselem: 1 Saturn gije-gündizi=0,426 Ýer gije-gündizi.= 10 sagat 40 minut.
Kiçi planeta

Kiçi planeta- bu jisimler planeta bolma kadalarynyň 2-sine kybapdaş gelip, 3-njisine garşy gelýän jisimlere berilýän atdyr. Gün ulgamynda müňlerçe kiçi planeta bardyr. Serera, Pluton, Haumea, Makemake we Erida kiçi planetalardyr
Pluton

**Pluton** (simwollary:  we ) — Gün ulgamyndaky kiçi planetalardan biridir. Ol 1930-njy ýylda Klaýdi Tombauh tarapyndan açyldy.Pluton 1930-njy ýyldan 2006-njy ýyla çenli planeta hasap edildi. Emma 2006-njy ýylda geçirilen ýygnakda Pluton ýaly müňlerçe asman jisiminiň tapylmagy bilen Plutony planeta hataryndan çykardylar. Plutonda suwuk halda suw bar, onuň duzlulygy 30%-dir (Dünýäniň iň duzly 3-nji köli öli deňiz ýaly). Pluton öz daşyndan 6,4 günden (153 sagat 36 minutdan) (Gije-gündizden) aýlanýar. Plutonyň tizligi 4666 km/sag.-dyr. Plutonyň atmosferasynyň 98%-ni nitrogen buzlary tutýar(metan we uglerod okisi). Plutonyň massasy Ýeriňkiň 2,4%-i, Aýyňkyň bolsa, 66%-dir. Plutonyň ekwatorynyň diametri 2370 km-dir. Ol perigelde 4.336.824.613 km uzaklykda, afeliýde 7.375.927.931 km uzaklykdadyr. Plutonyň özüniň ýarysy ululygynda jübüti bardyr. Ol Harondyr. Plutonyň dykyzlygy suwuň dykyzlygyndan iki esseden köpräkdir. Onda daşlyklar köpräk bolup, buzlar edil Uranyň hemralarynyňky ýaly köp däldir.Alymlar Plutonyň ekwatoryndan geçän goýy reňkli guşak tapdylar. Emma onuň nämedigini doly bilenoklar.
Uran

Uran Gün ulgamyndaky 7-nji Planetadyr. Uran diametri boýunça Gün ulgamyndaky 3-nji uly planetadyr (1-nji Ýupiter; 2-nji Saturndyr) Massasy boýunça bolsa, 4-njidir (1-nji Ýupiter, 2-nji Saturn; 3-nji Neptundyr). Uran öz adyny Grek hudaýlarynyň birinden alýar (asman hudaýyndan).
Ýagtylyk

Ýagtylyk bir radiasiýanyň ýagtylyk çeşmesinden çykandan soň bir jisimiň serpikdirmeginden soň ýa-da gönüden-göni janlylaryň gözüne görünýän barlykdyr. Ýagtylyk tizligi fizikada c belgi bilen belgilenýär. Ýagtylygyň tizligi Älem-jahandaky iň çalt zatdyr. Ol 299 792,65 km/sek tizlikde hereket edýär. Onuň tizligini geçmek mümkin däldir.
Kelwin

Kelwin gyzgynlyk birligidir. Ol 《K》harp bilen belgilenýär. 0 K (Kelwin)= -273,15°C (gradus Selsi) -dir başgaça aýdanymyzda: 0°C= 273,15     K-dyr.
Haumea

thumb|Haumea we iki aý
**Haumea** (simwoly: ) — Koýperiň guşaklygynda ýerleşýän asman jisimidir. Ol kiçi planetalar toparyna degişlidir. Haumeanyň massasy Plutonyň massasynyň 1/3-dir. Ol ilkinji gezek 2004-nji ýylyň 28-nji dekabrynda ABŞ-daky Caltech obserwatoriýasynda, Michael E. Brown başlyklygyndaky topar tarapyndan tapyldy. 2005-nji ýylda Ispaniýadaky Polomar obserwatoriýasynda Jose Luis Ortiz Moreno başlyklygyndaky topar tarapyndan hem tapyldy. (Emma ikinji tapylyş resmi däldir).

(Muhammetnyýaz Jumanyýazow)
Spektral klas

Ýyldyzlary O; B; A; F; G; K; M diýen 7 topara bölýarler. Bu toparlardan O; B; A; F toparlar iň gyzgyn ýyldyzlar hasaplanylýar. G we K toparlar bolsa, ortaçarak gyzgynlykdadyrlar. M toparyna degişli ýyldyzlar bolsa, iň sowuk ýyldyzlardyr.
FI­FA

FIFA- Halkara futbol federasiýasy diýmegi aňladýar.

### Konfederasiýalary
6 Konfederasiýa bilen baglanyşyky we olar:
*AFK (Aziýa).
*KAF (Afrika).
*KONKAKAF (Demirgazyk amerika).
*KONMEBOL (Günorta amerika).
*OFK (Okeaniýa).
*UEFA (Ýewropa).
## Ýgtyýarlyklary
### Erkekler
;Milli ýygyndy:
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty.
*Futbol olimpikasy.
*20 ýaşa çenli futbol dünýä çempionaty.
*17 ýaşa çenli futbol dünýä çempionaty.
;Klub:
*Futbol boýunça klub dünýä çempionaty
### Aýallar
;Milli ýygyndy:
*Aýallar futbol boýunça dünýä çempionaty
*Aýallar futbol olimpikasy.
*20 ýaşa çenli aýallar futbol dünýä çempionaty.
*17 ýaşa çenli aýallar futbol dünýä çempionaty.

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp gol uran oýunçylar
*Aýallar futbolynyň taryhyndan iň köp gol uran oýunçylar
*Futbolda altyn top
Futboldaky geň wakalar

Futboldaky geň wakalar:

# Futbol boýunça dünýä çempionaty 2006: Zinedine Zidane final duşuşygynyň (Italiýa-Fransiýa) 18-nji minudynda Marko Materazzini süsdi we gyzyl kart aldy. Öň futboly goýjakdygyny hem aýdan Zidane. Birnäçe ýyl soň  Real madrid

#
Futbol boýunça dünýä çempionaty 1934

Futbol boýunça ikinji çempionat 1934-nji ýylyň    27-nji maýy- 10-njy iýuny aralygynda Italiýada geçirildi.

Bu çempionat Ýewropada geçirilen ilkinji çempionatdyr. Bu çempionada 32 döwlet gatnaşmak isläp, teklip ugratdy. Döwletleriň örän köp bolmagy sebäpli ilkinji gezek Dünýä çempionatynda utulan çykdy (play-off) geçirildi. Soňky çempion Urugwaý Ýewropalylar hem biziň çempionadymyza gelmändi diýip ýaryşa gatnaşmady, elbetde beýleki Demirgazyk we Günorta Amerikaly döwletlere aranyň daş bolmagy sebäpli gitmek kyn boldy. Şonuň üçin Amerika materiklerinden örän az döwlet çempionatda çykyş etdi. Ondan başga hem bu çempionata Angliýa, Şotlandiýa, Demirgazyk Irlandiýa we Ueýls döwletleri gatnaşmadylar. 

Öý eýesi Italiýa Gresiýa bilen utulan çykdy oýnady bu taryhda ilkinji gezekdir.(öý eýeleri utulan çykdy oýnamaýarlar). Bu çempionada 11 sany emin gatnaşdy. Olaryň iň yaş emini 28 yaş 224 gün ömürli Iwan Eklind-di.

## Stadýonlar
Bu çempionatda 8 stadýon ulanyldy:

# Boloniýa(iňlisçe Bologna) şäherindäki

## Rekordlar
-Dünýä çempionaty taryhynda ilkinji gezek Awstriýa bilen Fransiýanyň duşuşygynda (3:2) goşmaça wagt bellenildi.

-Italiýanyň we ABŞ-nyň ýygyndylarynyň oýnunda Italiýaly Anjelo Skýawio Dünýä çempionatlarynyň taryhynda 100-nji pökgini derwezeden geçirdi.

-Italiýanyň we Ispaniýanyň ýygyndylarynyň oýnunda ilkinji deňme-deň oýun (1:1) hasaba alyndy.

-Ilkinji gezek final oýnunda Ýewropanyň iki ýygyndylary - Italiýanyň we Çehoslowakiýanyň ýygyndylary duşuşdy. Duşuşyk 3:2 hasabynda Italiýanyň peýdasyna tamamlandy.
Kategoriýa:FIFA Dünýä Kubogy turnirleri
Ýangyja

**Ýangyja [[Paleolit döwri|paleolit döwrüniň]] esasy gonalgasy bolupdyr.** Türkmenistanda paleolit (takmynan,1 million 800 müň ýyl mundan ozal) döwrüne, ýagny daş asyryna degişli ýadygärlikler, esasan, häzirki çöllük ýerlerden tapylýar. Bu bolsa iň gadymy adamlaryň biziň ýurdumyzda häzirkiden başgarak şertlerde ýaşandyklaryna şaýatlyk edýär. Alymlaryň çaklamalaryna görä, iň gadymy döwürlerde häzirki Hazar deňziniň tutýan meýdany has uly eken. Wagtyň geçmegi bilen onuň suwy çekilip, Garagum çölüniň emele gelmegine getiripdir. Deňziň suwunyň öwran-öwran gury ýerleri basyp, ýene-de çekilmegi gadymy adamlaryň yaşan medeni zolaklaryny ýok edipdir.

Arheologiýa barlaglarynyň netijesinde has irki döwürlere degişli daşdan ýasalan dürli zähmet gurallarynyň birnäçesiniň üsti açyldy. Olar ilkinji gezek 1949-njy ýylda Türkmenbaşy şäherinden gündogarda, ýagny Ýangyja we Garateňnir duralgalarynyň aralygynda ýüze çykaryldy. Ýukajyk edilip ýonulan gyýçak daş böleklerinden ýasalan iki sany el kerçewajy alymlaryň çaklamalaryna görä, mundan 300 müň ýyl öň ýasalypdyr. Şeýle-de Türkmenbaşy   şäherinden 39 km gündogarda tapylan uly guralyň çapgyç görnüşi bar. Şol guralyň küti  ujy tutalga bolup, beýleki ýiti ujy bolsa aw etmek üçin ulanylypdyr. Adamlar tutan haýwanlaryny şol gurallar bilen soýup we kesip bilipdirler. Olar agaçdan taýaklary we çişleri hem ýasap bilipdirler, ol çişler we taýaklar aw awlamaga hem hyzmat edipdir.
Damdamçeşme

**Damdamçeşme** mezolit döwrüne degişli gadymy adamlaryň gonalgasydyr. Damdamçeşme gowagyndan mezolit döwrüne degişli birnäçe zähmet gurallary hem tapyldy. Başga-da Uly balkan dagyndaky Damdamçeşme gowagyndan, gadymy gatlagyň içinde, gyralary ýonulan ýasy çakmak daşlary tapyldy. Olaryň içinde saplanan gazawlar we gapdallary oýuk ýasy daşlar hem bar. Şol gowagyň ýakynyndaky bir gowakdan (Damdamçeşme II -den) hem çakmak daşyndan ýasalan gazawlaryň, ýasy daşlaryň üsti açyldy.

Türkmenistanyň dag gowaklaryndan tapylan tapyndylar gadymy adamlaryň ýaşaýyş durmuşlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berýär. Şol gowaklardan tapylan ýabany haýwanlaryň süňklerinden çen tutulanda, şol gowaklarda ýaşan adamlaryň kärleri awçylyk we balykçylyk bolupdyr.
Jebel

**Jebel** Türkmenistanyň ýerlerinde ýaşan adamlaryň gonalgasy bolupdyr. Jebel gowagyň adydyr. Mezolit döwründe Jebel gowagynda ýaşan adamlar üçburçluk görnüşindäki kiçijik gurallary ýasapdyrlar, daşdan ýasalan iri tyglary we peýkam uçly gurallary, ýasydaş owguçlary ulanypdyrlar. Tapyndylaryň käbirleri çöplenen däneleri owmak üçin niýetlenipdir. Jebel gowagyndan sungat önümleri hem tapyldy. Bu ýerde ýaşan gadymy adamlar balykgulaklardan monjuk ýasap, olary dakynypdyrlar. Başga-da bu döwrüň adamlary mallaryň derilerinden haýwanlaryň guradylan damarlaryndan taýýarlanylan sapaklar bilen tikilen geýimleri geýipdirler. Mysal üçin, Gaýly gowagynyň aşaky gatlagyndan, sapak sapmak üçin kiçijik gözli süňkden ýasalan iňňe tapyldy. Bu tapyndylar Türkmenistanyň çäginde ýaşan gadymy adamlaryň eşikleri, olaryň bezeg işleri barada bize maglumat berýär. 

Gaýly, Damdamçeşme II we Jebel gowaklaryndan tapylan goýundyr geçiniň, jerendir balygyň süňk galyndylary mezolit döwründe ýaşan adamlaryň awçylyk, ýygnaýjylyk, balyk tutmak bilen bir hatarda maldarçylyk bilen meşgul bolandyklaryny subut edýär. Ilkidurmuş maldarçylygyna geçilmegi oturymly ýaşaýşyň alamatlarynyň ýüze çykmagyna- çatmalaryň gurulmagyna itergi beripdir.

Gazuw-agtaryş işleri wagtynda Gaýly, Damdamçeşme II we Jebel gowaklaryndan bekre, çöke, kepir balyklarynyň süňk galyndylarynyň tapylmagy şol ýaşaýjylaryň balykçylyk bilen meşgul bolandyklaryny, balyklary iýmit hökmünde ulanandyklaryny görkezýär.

Damdamçeşme II-den, Jebelden ýabany haýwanlaryň köp mukdardaky süňk galyndylarynyň tapylmagy hem ilatyň awçylyk bilen meşgul bolandyklaryny tassyklaýat. Uly naýzalar hem-de dürli ölçegli ok-ýaýlar awçylaryň aw we zähmet gurallary bolup hyzmat edipdir.
Çopandepe

**Çopandepe** Jeýtun medeniýetiniň bir ýadygärligidir. Häzirki Gökdepe etrabyndaky pessejikdepe, çopandepe we beýlekiler Jeýtun medeniýetiniň ortaky döwrüniň ýadygärliklerindendir. Jeýtun medeniýetiniň giçki döwrüne degişli ýadygärlikleriniň esasysy bolsa, çagyllydepedir. Jeýtun medeniýetiniň irki döwrüne Jeýtundepe, Togalakdepe oturymly obalary degişlidir.

Çopandepe Gökdepe etrabynda ýerleşýär. Çopandepe Türkmenistanyň çäklerindäki iň gadymy ekerançylyk obalarynyň biri bolupdyr. Arheologiki tapyndylaryň şaýatlyk etmegine göra, b.e öňki V müňýyllykda bu ýerde ilat oturymlylyga geçipdir we kem-kemden däneli ekinleri ösdürip ýetişdirmäge başlapdyr. Netijede, ilkinji oturymly ekerançylyk obalary peýda bolýar.
Pessejikdepe

Häzirki Gökdepe etrabynyň ýerindäki **Pessejikdepe** Jeýtun medeniýetiniň ortaky döwrüniň esasy merkezleriniň biri bolupdyr. Gazuw-agtaryş işleri wagtynda ol ýerden çakmak daşyndan ýasalan oraklar, gazawaçlar, burawlar, däne owguçlary, süňkden bizler, iňňeler, küýze önümleriniň bölekleri, toýundan ýasalan her dürli monjuklar, daşdan we balykgulakdan ýasalan şelpeler tapyldy.

Pessejikdepäniň ýaşaýyş jaýlarynyň umumy gurluşy, gurluşyk materiallaery Jeýtunlylaryň ýaşaýyş jaýlaryndan känbir tapawutlanmandyr. Oňa garamazdan, pessejikdepelileriň durmuşynyň köp aýratynlyklary bolupdyr. Ol ýerde bütin taýpanyň ybadathanasy bolan jaý gurlupdyr. Bu uly jaýyň bezegini şekillendiriş sungatynyň ilkinji görnüşini hasaplap bolar. Sebäbi onuň ak diwarlaryntň ýüzündd gara we gyzyl reňkler bilen haýwan şeklleri çekilipdir. Pessejikdepeden tapylan gadymy diwar bezegleri Türkmenistanyň gadymy adamlarynyň sungaty barada bize düşünje berýär.

Jeýtun medeniýetiniň ikinji bir ýadygärligi Çopandepedir.
Namazgadepe

Ýurdumyzda eneolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň 30-dan gowragy mälimdir. Olar, esasan hem, Günorta Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşendir. Olar Änewdepe, Garadepe, Göksüýri we **Namazgadepe** ýaly gadymy ýadygärliklerden ybaratdyr.

Namazgadepe häzirki Kaka etrabynyň merkezinden günbatar tarapda ýerleşýär. Onuň tutýan meýdany 50 gektar bolupdyr. Namazgadepede köp ilat ýaşapdyr. Namazgadepäniň jaý gurluşygy, ol ýerden tapylan tapyndylar Altyndepäniňki bilen meňzeşdir. Namazgadepe II-de b.e. öňki IV müňýyllykda metaly gyzdyryp taplamagy oýlap tapypdyrlar. Namazgadepeden eneolit döwrüne degişli zähmet gurallary:  palta, orak, gazawlar, burawlar, däne owguçlary tapyldy, olar zähmet gurallarynyň has kämilleşendiginden habar berýärler. Nazmazgadepeden şeýle-de mis bizler, temençeler, taýagyň ýa-da naýzanyň ujuna oturdulan misden ýasalan çişler tapyldy. Ol ýerde metaly ýörite peçlerde eredip, metalyň erginini galyplara guýmak üçin gerek bolan dürli ölçegdäki çemçeler ýasalypdyr. Metal böleklerinden ýiti reňkler bilen haşamlanan gap-çanaklar hem ýasalypdyr. Bu bolsa daşdan ýasalan zähmet gurallaryna görä has öndüriji bolupdyr. Metal gurallarynyň has giň ýaýran zamany, adatça, bürünjiň oýlanyp tapylmagy bilen, ýagny misiň we galaýynyň garnuwynyň oýlanyp tapylmagy bilen baglanyşykly bolup, şol zamana 《bürün çasyry》diýilýär.

Namazgadepäniň gatlaklaryndan tapylan köp dürli reňkler bilen haşamlanan ýukajyk gap-çanaklar has kämil ýasalypdyr. Namazgadepede arabanyň tigirleriniň ilkinji nusgalary ýasalypdyr. Şol döwürde adamlar bezeg şaýlaryny altyndan, kümüşden, misden ýasap ugrapdyrlar.

Eneolit döwrüniň häsiýetli tarapy dokmaçylygyň giň gerime eýe bolmagydyr. Bu döwre degişli Namazgadepe we beýleki gonalgalar öwrenilende aýal mazarlarynyň hemmesinde diýen ýaly ikbaş tapylýar. Bu ýagdaý olaryň ik egrip, ýüplük taýýarlandyklaryna şaýatlyk edýär. Ýasalan zähmet gurallarynyň arasynda dokma keserleri, jorap örmek üçin çişler, bizler we ş.m. zatlar hem bar. Alymlaryň pikrine görä, dokmaçylyk, şol sanda haly-palas dokamaklyk ilki maldarçylyk bilen meşgullanýan ilatyň arasynda ýüze üykypdyr, soňra ol oturymly ekerançylyk bilen meşgullanýan ilata ýaýrapdyr. Ol ýerde palçykdan ýasalan ikbaşlaryň ýygy-ýygydan tapylmagy dokmaçylygyň ýaýrandygyny görkezýär.
Göksüýri

thumb|Göksüýri ýadygärligi
**Göksüýri** - Tejen şäherinden 20 kilometr gündogar tarapda ýerleşendir (Göksüýri demir ýol duralgasynyň golaýynda) we eneolit döwrüniň oturymly ýerlerinden biridir. Ýadygärlikleriň oňat öwrenilen ýerleriniň biridir Göksüýri oazisidir. Bu ýerler Tejen derýasynyň aşak akymlarydyr.

Gazuw-agtaryş işleriniň netijesinde Göksüýrüde ekerançylyk bilen meşgul bolan 9 obanyň üsti açylýar. Şol gadymy ekerançylyk obalary eneolit döwrüne, ýagny b.e. öňki IV müňýyllyga degişlidir. Bu ýerlerde ýaşan ilat uly suwaryş desgalaryny- kanallary, howdanlary gazypdyrlar. Şeýle howuzlardan biriniň ini 35 metre barabar bolup, tutýan meýdany 1 müň kw/m, çuňlugy bolsa 3 metrden hem gowrak bolupdyr. Göksüýrüliler, esasan, arpa we bugdaý ekipdirler.

Göksüýri I diýlip atlandyrulýan obada b. e. öňki  IV we IiII müňýyllygyň sepgidinde orta hasapdan 2 müňe çenli adam ýaşapdyr. Obanyň jaýlarynyň arasy darajyk köçejikler bilen bölünipdir. Alymlaryň hasaplamalaryna göra, göksüýrüliler ekin meýdanlaryndan 100 tonna barabar däne ýygnap, öz ilatyny çörek bilen üpjün edipdirler.

Ýygnanan galla uly küýzelerde ýa-da çig kerpiçden ýörite salnan jaýlarda saklanypdyr. Dänäni owguçlarda ýa-da sokuda owradyp ýarma edipdirler. Arpanyň, bugdaýyň samanyny bolsa palçyga garyp, jaýlaryň üstüni suwapdyrlar. Saman şeýle-de küýze ýasamak üçin niýetlenen palçyga hem garylypdyr. Göksüýrüliler meýdan sypalyndan sebet hem örüpdirler.

Göksüýride ekerançylyk we maldarçylyk bilen bir hatarda awçylyk hem dowam edipdir. Tapylan süňk galyndylaryndan belli bolşy ýaly, olar tokaý we çöl haýwanlaryndan sugun, ýekegapan, keýik we gulan awlapdyrlar . Göksüýri oazisi bilen utgaşyp gidýän häzirki Oguzhan massiwiniň ýerli ilat tarapyndan 《Gulanly》diýlip atlandyrylmagy hem şol ýerlerden geçmişde gulan awlandyklaryna güwä geçýär.
Garadepe (eneolit döwri)

Garadepe Artyk obasynyň golaýynda ýerleşen eneolit dowrüniň esasy ýadygärliklerindendir. Garadepäniň ýaşaýjylary ekerançylyk we maldarçylyk bilen meşgul bolupdyrlar. Garadepe b.e öňki IV  müňýyllygyň ortalalaryna degişlidir. Onuň ilaty (2 müňe golaý) ir wagtdan bäri düýäni eldekileşdirip, ony araba goşup ýük daşamak üçin ulanypdyr. Garadepede ilat çig kerpiçden salnan köp otagly jaýlarda ýaşapdyr. Ol ýerde misden ýasalan zatlar has köp bolupdyr, olaryň içinde misden ýasalan gylyç hem bar.

Garadepeden palçykdan ýasalan köp sanly aýal heýkeljikleriniň tapylmagy, olaryň mukaddes enä sežde edendiklerini görkezýär.  Başga-da Garadepede geçirilen barlaglaryň netijesinde tapylan keramikalaryň ortasynda aýalyň suraty çeklilip, suratyň iki gyrasynda bolsa, erkek adamlaryň şekili görkezilipdir. Garadepeden mermerden ýasalan öküz kellesiniň heýkeli hem tapyldy. Tapylan gap-çanaklaryň ýüzünde bolsa guşlaryň, sygyrlaryň, geçileriň we barslaryň suratlary çekilipdir. Bu tapyndylar b. e. öňki IV-III müňýyllyklarda Türkmenistanyň çäklerinde ýaşan ilatyň ösen sungata eýe bolandyklaryna güwä geçýär.

(MuhammetnyýazJumanyýazow)
Gaýly

Gaýly mezolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň biridir. Ol günbatar Türkmenistanda, Balkan welaýatynyň çäklerinde ýerleşýän gowakdyr. Gaýly gowagyndan birnäçe tapyndylar tapyldy. Gaýlydan çakmak daşlaryndan ýasalan gazawlaryň, ýasy daşlaryň üsti açyldy. Tapylan üçburçluk görnüşindäki çakmak daşlaryny ulanandyklaryny hem bilýäris. Çakmak daşyndan ýasalan ýüzi ýörite ýonguç bilen ýiteldilip, bir tarapy ýonuk daşlar hem tapyldy. Bu ýasy, oýukly daşlar peýkamlary, agaç oklary ýasamak üçin hyzmat edipdir. Mundan başga-da, gowakda gazawlar we deşgiç görnuşli gurallar hem tapylandyr.

Arheologiki barlaglaryň netijesinde Gaýly gowagynyň golaýyndan, takmynan b. e. öňki IX-VIII müňýyllyga degişli gadymy mazarlaryň üsti açylýar. Bu ýerdäki tapyndylar şol döwrüň adamlarynyň ruhy medeniýetini öwrenmäge, olaryň dini ynançlary barada käbir netijeleri çykarmaga mümkinçilik berýär. Bu döwrüň adamlary öz merhumlarynyň kellesini demirgazyk-günbatar tarapa goýup jaýlapdyrlar. Adamlar öz merhumlaryny jaýlamazdan öňürti, olaryň üstüne ohra (ýörite ysly suwuklyk) sepipdirler. Bu däbi ýerine ýetirmek bilen, olar ohranyň adatdan daşary güýjüne- 《o dünýäde》merhumy 《janlandyryp》biljegine ynanypdyrlar. Hatda ol döwürdäki merhumlar öz jaýlarynyň astynda jaýlanypdyrlar (biziň ýanymyzdan gitmesin diýip). Gaýly gowagynyň adamlary merhumlary balykgulakdan ýasalan monjuklar bilen bezäpdirler, çakmak daşyndan ýasalan dürli görnüşli pyçaga meňzeş gurallary olaryň guburlarynda goýupdyrlar. Günbatar Türkmenistanda ýaşan gadymy adamlar 《o dünýäde》ýaşaýşyň bardygyna ynanypdyrlar.

B. e. öňki V- IV müňýyllyklarda adamlaryň 《o dünýa》hakynda ynançlary ösüpdir. Gadymy adamlarda: 《Adam ölse-de, onuň ruhy ýaşaýar, ol diri adam ýaly iýmitlenýär》diýen düşünje döräpdir. Şonuň üçin olar merhumlarynyň mazarynda içi azykly gap-gaçlary goýupdyrlar.
Uzboý

Uzboý- gadymy adamlaryň mekanlaryndan biridir. Uzboý jülgesinde mekan tutan gadymy adamlaryň ýaşaýyş durmuşy öwrenilende daşdan ýasalan, ýylmanan paltajyklara duş gelindi. Bu paltajyklar edil Kelteminarda duş gelen paltajyklara meňzeşdir. 

Uzboýda ýaşaýyş üçin has amatly şertler bolupdyr. Uzboýda adamlar b. e. öňki IV müňýyllykda köpçülikleýin ornaşypdyrlar. Uzboýuň boýunda gadymy mekanlar köp bolupdyr. Olar Uzboýuň aşak akymynda we ondan demirgazykda, Amyderýanyň aşak akymlarynda yzy üzülmeýän hatar-hatar bolup ýerleşipdirler. Howanyň çyglylygynyň artmagy bilen b. e. öňki IV müňýyllygyň I ýarymynda Uzboýda ýaşaýyş gülläp ösüpdir. B. e. öňki IV müňýyllygyň ahyrlarynda Amyderýanyň şahalarynyň akym ugrunyň üýtgetmegi bilen Uzboýa suw akmasy kesilipdir. Şeýlelikde, gurak howa şertlerine çydaman ilatyň esasy bölegi göçüp gidipdir.
Türkmen dili grammatikasy

Türkmen dilinde 30 sany harp (a; b; ç; d; e; ä; f; g; h; i; j; ž; k; l; m; n; ň; o; ö; p; r; s; ş; t; u; ü; w; y; ý; z) we şol sanda 30 sany ses bardyr (her harpyň öz sesi bardyr). 30 harpyň 21-si çekimsiz (b; ç; d; f; g; h; j; ž; k; l; m; n; ň; p; r; s; ş; t; w; ý; z), (çekimsizler iki topara bölünýär),  9-sy bolsa, çekimlidir (a; e; ä; i; o; ö; u; ü; y). Çekimli harplaryň hem öz toparlary bardyr.

## Okamagyňyzy maslahat edýän makalalarymyz
Söz derňewi

Söz toparlary

Kategoriýa:Türkmen dili
Ýa.B.Berdiýew
Gubaseňňir burny

Gubaseňňir burny, taryhy ýadygärliklere ýer eýeçiligi etmek bilen tanalan bir sebitdir. Ol ýadygärlikleriň esasylarynyň biri hem 《zergärçilik》ussahanasydyr. Bu ussahana Gubaseňňir burnunyň gaýaly belentliginiň düýbünden tapyldy. Gubaseňňir burnundan tapylan monjuklar ýüzlerçe km. uzaklykdan, Jeýtunyň ýanyndaky gadymy oturymly ýerlerden hem tapyldy. Şolar ýaly monjuklar Uzboýda, Sarygamyş ýakasyndaky gadymy mekanlarda hem bar eken. Bu meňzeş tapyndylar şol döwürde taýpalaryň arasynda belli bir derejede aragatnaşyklaryň bolandygyna güwä geçýär. Şeýlelikde, bu döwürde özara taýpa gatnaşyklary bir urugyň çäginden çykyp, uzakdaky taýpalary hem öz içine alypdyr. Eneolit döwrüne degişli dürli görnüşdäki monjuklar we asyklar, şaý-sepler gadymy mazarlardan hem tapylypdyr.
Ak Saraý

*Bu sahypa [[Amerikanyň Birleşen Ştatlary]]-nyň Prezidentlik Öýi baradadyr. Beýleki manylary üçin [[Ak Saraý (many tapawudy)]] sahypasyna serediň.*
left|thumb|254x254px|Ak Saraý-yň arhitekt plany
**Ak saraý** (Iňlisçe: the White House), Amerikanyň Birleşen Ştatlary döwlet prezidentleriniň Waşington-da ýerleşýän resmi jaýydyr.
Kategoriýa:77° B
Kategoriýa:38° K
Kategoriýa:Waşington, DC-däki binalar
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary
Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlary-nda syýasat
Kategoriýa:Ak Saraý
Ýalaňaçdepe

Ýalaňaçdepe edil Namazgadepe, Göksüýri, Garadepe we beýlekiler ýaly eneolit döwrüne degişli ýadygärlikleriň biridir. Ýalaňaçdepeden we Göksüýrüden tapylan keramikanyň ýüzündäki adam heýkeliniň töwereginde 15 sany tegelek Gün şekili bar. Şol ýerden tapylan başga bir heýkelde-de 15 sany oýma bellik bar. Bu duş gelýän 《15-lik》gadymy ekerançylaryň senenamasy bolup, 1 ýyl-15 aý, her aý bolsa 24 günden ybarat bolupdyr diýip alymlar çaklaýarlar (1 ýyl 360 gün bolupdyr). Şeýlelikde, iň gadymy senenama Türkmenistanyň çäklerinde IV müňýyllygyň ahyrlarynda III müňýyllygyň başlarynda ýüze çykypdyr diýip aýtmaga esas bar.
Gadymy Oguz türkmen döwleti

**Gadymy oguzlar. Olaryň jemgyýetçilik gatnaşyklary.** Hytaýyň demirgazyk welaýatlaryny, Gündogarda Sary deňzinden başlap tä Hazar deňzine çenli aralykdaky ägirt uly ýerleri eýeläp oturan gadymy oguzlar türkmenleriň ata-babalary hasaplanylýar.

Oguznamalarda berilýän maglumatlara görä, Oguz han dünýeden gaýdandan soň, onuň garry weziri Erkil hoja Gün hana öz doganlaryny, ýurduň akyldarlaryny, serdarlaryny, kethudalaryny çagyrdyp, maslahat geçirýär. Bu maslahatda mundan beýläk döwleti edara etmek üçin döwletiň kada-kanunlaryny işläp düzmek meselesi ara alnyp maslahatlaşylyp, jemgyýetde özüňi alyp barmak, edep-ekram, däp-dessurlar barada kitap döretmeklik teklip edilipdir. Şol maslahatyň beýanynda: 《Eger bir, on ýa-da ýüz goýun öldürseňizem, etlerini şu (ýazgyda) aýdylyşy ýaly paýlasynlar. Her kim öz oglanlary bilen, nökerleri bilen iýsin》. Ýazgynyň ýene bir ýerinde: 《Bir kişi günä iş etse (jenaýat etse), ol kişi patyşanyň ýakyn ýa-da daş adamy bolsa-da, patyşa urugundan ýa-da başga bir urugdan bolsa-da,hanyň temmi bermeli adamy temmi berjek bolanynda,hanyň, patyşanyň inisi, ogly, begleriniň hiç birisi oňa gol ýapmasyn. Eger kimde-kim jenaýatça arka çykyp: 《Bu adam menipenalap gelipdir》diýip, ony temmiden, jezadan alyp galjak bolsa, şol arka duran adamyň özüni patyşanyň huzuryna getirip, agyr jezalandyrmalydyr. Goý, görene-göz, eşidene-gulak bolsun!》 diýlip ýazylypdyr.

Maslahatda ähtnama kabul edilip, onuň aşagyna kethudalaryň ählisi öz atlaryny ýazyp, möhürlerini basypdyrlar. Gün hany bolsa hökümdar saýlapdyrlar. Şol wagtlar Gün han 70 ýaşynda eken. Erkil hoja onuň baş geňeşdary we iş dolandyryjysy bolup galypdyr.

Bu ähtnama esasynda Oguz hanyň nebereleri müňýyllyklaryň dowamynda höküm sürüpdirler. Oguz hanyň döreden elipbiýi hem şol müňýyllyklaryň içinde hereket edipdir. Ýöne şol elipbiýiň haçan ýitip gidendigi bize mälim däl. Gadymy oguz döwleti berk kada-kanun esasynda dolandyrylypdyr.

**Oguzlaryň durmuşy we dini ynançlary.**
Çekimsiz harplar

Çekimsiz harp diýip çekdirip, uzyn aýdyp bolmaýan harplara diýilýär. Olara ... harplary degişlidir. Çekimsiz harplar özara iki topara bölünýär. Olar:

# Dymyk çekimsizler: Ç, F, H, K, P, S, Ş, T.
# Açyk çekimsizler: B, D, G, J, Ž, L, M, N, Ň, R, W, Ý, Z.
Bereket demirýol menzili

**Bereket demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Bereket kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly
* Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly

## Hekaýa
Wokzal 1885-nji ýylda guruldy we 2013-nji ýylda demir ýol menziliniň düýpli durkuny täzeledi. Wokzal, Kaspi demirýolunda (Hazar deňzi - Türkmenistan - Özbegistan - Gazagystan) we transmilli Demirgazyk-Günorta demirýolda (Russiýa - Gazagystan - Türkmenistan - Eýran - Pars aýlagy) möhüm strategiki demir ýol çatrygydyr .

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Demirýol menzili
Ýolly Öwlýagulyýew

Öwlýagulyýew Ýolly ( 26 –njy ýanwar 1935 ) – filosofiýa ylymlarynyň doktory, professor, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymy.  Sowet döwründe Türkmenistanyň SK KP ylym we ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçysy, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň filosofiýa we hukuk Institutynyň direktory bolupdyr. 

Biografiýa 

1935-nji ýylyň 26-njy ýanwarynda  Türkmenistan SSR-nyň Daşoguz welaýatynyň Tagta etrabynyň Bedirkent obasynda daýhan maşgalasynda dogulýar. Türkmen. 

Zähmet ýoluna 1952-nji Daşoguz pedagogik uçilişesini tamamllandan soň oblastyň medeniýet bölüminiň inspektri bolýar. soňra Gazagystanda gulluk borjuny ýerine ýetriýär. Soňra medeniýet bölüminden komsomol işine çekilýär. 

1966 –njy ýylda Daşkendiň ýokary partiýa mekdebini tamamlap, ýokary bilim alandan soň, Türkmenistanyň KP Aşgabat raýkomyna işe ugradylýar. Şol pursatdan hem onuň partiýa işi başlanýar. 

1973-nji ýylda SK KPSS  jemgyýetçilik ylymlary  Akademiýanyň aspiranturasyny tamamlandan soňra,  Moskwada kandidatlyk dissertasiýasyny goraýar. Ylmy işi milli meseleleriň ösüş aýratynlyklaryna bagyşlanan bolupdyr. Goragy amala aşyrandan soň filosofiýa ylymlarynyň kandidaty diýen ylmy dereje berilýar. 

1973- 1988-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň SK KP medeniýet bölüminiň orunbasary , ylym we ýokary okuw  mekdepleriniň ýolbaşçysynyň orunbasary. 3 ýyllap 1975- 1978 –nji ýyllarda Türkmenistanyň KP Mary obkomynyň sekretary boldy. şol işi üçin Gyzyl zähmet ordeni bilen sylaglanýar.
Aşgabat demirýol menzili

**Aşgabat demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Aşgabat kentinin ana demirýol menzili. 1888 yılında inşa edilmiştir.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly
* Garagum deňzi transmilli demir ýoly

## Hekaýa
Stansiýa akademik Ludwig Urlaubyň dizaýnyna görä 1888-nji ýylda guruldy. Türkmenistan Sowetleşenden soň gaýtadan guruldy. 1948-nji ýylda köne demir ýol menziliniň düýbünde 1950-nji ýylda gaýtadan gurlan Aşgabat ýer titremesi wagtynda weýran boldy. 

Türk kompaniýasy "Belda Insaat ve Taahhut Ltd. Shti 2009-njy ýylda Aşgabat demir ýol menziliniň dizaýnyny we düýpli durkuny täzeledi.  Bina ak mermer bilen örtüldi we naýzanyň aşagy üçek açyk gök reňk bilen boýaldy. 

## Salgylanmalar

## Seret
* Türkmendemirýollary (en)

## Sepler

*demirýol menzili - wikimapia.org

Kategoriýa:Aşgabat
Kategoriýa:Demirýol menzili
Türkmenbaşy demirýol menzili

**Türkmenbaşy demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Türkmenbaşy kentinin ana demirýol menzili. 605/606 belgili otly her gün Türkmenbaşy wokzalyndan Aşgabat şäherine çenli gidýär [3], gatnaw gatnawyna baglylykda nyrh 25-den 95-e çenli türkmen manatdan üýtgeýär.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly

## Hekaýa
1880-nji ýylda Kasnowodsk (häzirki Türkmenbaşy) şäheriniň golaýyndaky Mihaýlowskiý aýlagyndan Kaspi demir ýolunyň gurluşygy başlandy . Muruş stilindäki Krasnowodsk demir ýol menzili (häzirki Türkmenbaşy) 1895-96-njy ýyllarda guruldy. Binagär Krasnowodskde işlän Alekseý Leontiýewiç Benua. Wokzal binasy tutuş Merkezi Aziýa demirýolunda iň gözel ýerlerden biridir. Wokzal meýdançasy söweşde ölen esgerleriň ýadygärligine ýanaşyk. Wokzalyň arhitekturasynda Buhara emiriniň köşgüniň köp elementi bar.

## Salgylanmalar

## Seret
* Türkmendemirýollary (en)

## Sepler

* Türkmenbaşy demirýol menzili -  wikimapia.org

Kategoriýa:Türkmenbaşy
Kategoriýa:Demirýol menzili
Ashk Tappeh demirýol menzili

**Ashk Tappeh demirýol menzili**(), Eýran'ın Ashk Tappeh kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Eýran
Kategoriýa:Demirýol menzili
Çekimli harplar

Çekimli harplar diýip çekdirip, uzyn aýdylyp bolýan harplara aýdylýar. Türkmen elipbiýinde 9 sany çekimli bardyr (A, E, Ä, I, O, Ö, U, Ü, Y). Çekimliler özara 6 topara bölünýär. Olar:

# Ýogyn çekimliler: A, O, U, Y. T  H  J D  F E
# Inçe çekimliler: E, Ä, I, Ö, Ü.
# Dodaklanýan çekimliler: O, Ö, U, Ü.
# Dodaklanmaýan çekimliler: A, E, Ä, I, Y.
# Giň çekimliler: A, E, O, Ö.
# Dar çekimliler: I, U, Ü, Y.
Söz toparlary

**Söz toparlary.** Sözler biri-birinden aňladýan manylary, morfologik aýratynlyklary hem-de, sözlemdäki sitaktik hyzmaty taýdan tapawutlanýarlar. Şoňa görä-de sözler şol aýratynlyklaryna baglylykda toparlara bölünip öwrenilýär. Olar şu toparlara bölünýärler: 

# Özbaşdak many aňladýan söz toparlary. (Bu topara atlar, sypatlar, sanlar, çalyşmalar, işlikler, hallar degişlidir).
# Özbaşdak many aňlatmaýan söz toparlary. (Bu topara sözsoňy kömekçiler, baglaýjy kömekçiler, modal sözler, ownuk bölekler, ümlükler, ses we şekil meňzetmeleri degişlidir).
Türkmenabat demirýol menzili

**Türkmenabat demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Türkmenabat kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly
* Türkmenabat-Kerki demir ýoly

## Hekaýa
1886-njy ýylyň 29-njy noýabrynda ilkinji otly Hazar deňzinden Çardzhouou şäherine geldi we gysga wagtyň içinde stansiýanyň resmi açylyşy boldy.  1888-nji ýylda köne Çardhuýdan birnäçe km uzaklykda, Amu Darýanyň üstünden agaç demir ýol köprüsi guruldy we onuň gapdalynda bir stansiýa ýerleşdi. Olaryň töwereginde Täze Çardjui atly täze şäher ösüp başlady. Hut şu ýerden häzirki zaman şäheri ösdi .

Wokzal, Kaspi demirýolundaky möhüm demir ýol nokady. Şäher 1880-1896-njy ýyllar aralygynda gurlan ýol bilen kesişýär. Rus generaly Mihail Annenkowyň ýolbaşçylygynda Türkmenbaşy Daşkent bilen birleşdirýän Merkezi Aziýa demir ýoly. Türkmenabaddan uzynlygy 627 kilometre barabar bolan Kungrad (Özbegistan) demir ýol liniýasy başlaýar.

1999-njy ýylyň 29-njy sentýabrynda uzynlygy 203 kilometre barabar bolan Türkmenabat-Kerki liniýasy açyldy.

## Gurluşyk
Döwrebap wokzal binasy iki gatly gurluşdyr. 

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Türkmenabat
Kategoriýa:Demirýol menzili
Wilýam Şekspir

Wilýam Şekspir ((iňlis. William Shakespeare) d. 26 Aprel 1564 – 23 Aprel 1616) iňlis dilindiň beýik ýazyjysy we dünýaniň beýik dramaturgy hökmünde uludan sylanylýan tanymal iňlis şahyry, drama ýazyjysy we aktýor. Oňa ýygy-ýygydan Angliýanyň şahyry we “Bard Of Allon” ( ýa-da diňe “the bard”) diýip atlandyrylýar.

Onuň saklanan eserleri 39 pýesa (sahna oýuny), 154 sonet, iki sany hekaýa goşgularyndan, ýene-de birnäçe eserler we awtorlyk derejesi näbelli eserlerden ybarat. Onuň oýunlary birnäçe dillere terjime edildi we olar häzirki günümize çenli sahnada görkezilip gelinýär.

Şekspir Angliýanyň Stratford-upon-Avon, Warwickshire şäherinde dünýä indi we önüp ösdi. Ol 18 ýaşynda Enn Hetueý bilen durmuş gurdy we olaryň üç çagasy Sussana we ekizler Hamnet we Judit dünýä indi. 1585-1592 ýyllar arasynda ol özüniň başarnykly bir kariýerine Londanda aktýor, ýazyjy we şärik (ýarym ýolbaşçy) hökmünde “ Lord Kamergeriň adamlary” (Lord Chamberlain's Men) atly kompaniýada başlady. 49 ýaşynda (1613 ýyl töweregi) ol Stanforda ýagny üç ýyldan soň aradan çykan ýerine giden bolmaly diýip takmyn edýärler.

Şekspiriň durmuşy hakynda az sanly maglymatlar saklanyp galypdyr. Ýagny onuň daşky görnüşi, dine ynanyşy we oňa degişli eserleriň başgalar tarapyndan ýazylyp ýa-da ýazylmandygy hakynda belli bir maglumatlar ýok.

Şekspir özüniň esasy tanymal eserlerini 1589 we 1613-nji ýyllar aralygynda döredipdir. Onuň ilkinji oýunlary esasan komediýa we taryha degişli bolupdyr we bu görnüşde döredilen iň gowy eserleriň birnäçesi hökmünde kabul edilýär.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Iňlis edebiýaty
Kategoriýa:Edebiyýat
Kategoriýa:Dünýä edebiýaty
Kaştan

Kaştan köp ýyllyk agaç bolyp onyň örän tagamly tohum ýaly miwesi bardyr.

Kategoriýa:Botanika
Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Ösümlikçilik
Kontinental Hokkeý Ligasy

Kontinental Hokkeý Ligasy, 22 topardan ybarat Russiýanyň hokkeý ligasy. Milli hokkeý ligasyndan soňra iň abraýly hokkeý ligasy hökmünde dünýäde tanalýar.

Kategoriýa:Sport
Kategoriýa:Hokkeý
Akalitus essigi

Akalitus essigi göz bilen görüp bolmaýan örän kiçi oba hojalyk ekinlerine zyýan berýän mör möjek bolyp bilim adamlaryň daýhanlaryň eken ekinlerini Akalitus essiginden goramak üçin täze derman däri oýlap tapmaly.Iňlis halk dilinde Redberry mite hem diýilýär Akalitus essigine.Akalitus essigine garşy göreşde ýüz göterim netije alyp bolanok diňe keselli ballaklary gyrkyp aýyryp ýakmaly ýa-da ýyl sowuk gelse aňsat bul kesel bilen ekinler kesellänoklar.Esasan hem ýokary okuwda okaýan talyplar diplom iş ýazsalar Akalitus essigi barada daýhanlarymyza uly kömekleri deger.
Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Agronomiýa
Kategoriýa:Ekerançylyk
Türkmen eublefary

Türkmen eublefary Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. 

Kategoriýa:Tebigat 
Kategoriýa: Zoologiýa
Ekşi sözlük

1999-njy ýylda Sedat Kapanogly tarapyndan döredilen saýt. Bu saýtdan esasan hem günlük habarlary okap bolýar. Başlangyçda şägirt soňra bolsa ýazyjy bolunýar.

Kategoriýa:Edebiýat
Hytaý hurmasy

Hytaý hurmasy **Diospyros kaki** örän tagamly miwe görnüşleriň biri.Ýürek agyryly adamlara iýmek maslahat berilýär.Hytaý hurmasy bedeniň kesele garşy göreşmek ukybyny hem beýgeltýär.

Kategoriýa:Botanika
Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Ösümlikçilik
Malina

thumb|250px|right|Malinaň miwesi
thumb|250px|right|
**Malina** gyzyl reňkli we örän tagamly miwe bolyp durýar. Ýurdumyzda malinaň esasan hem tikenli görnüşi ösdürülip ýetişdirilýär. Tikensiz malina görnüşleri hem bar.

Kategoriýa:Botanika
Kategoriýa:Oba hojalygy
Kategoriýa:Ösümlikçilik
Sedat Kapanogly

Türkiýede ady belli Ekşi sözlük saýtynyň gurujusy.Ol käri boýunça programmaçy bolyp işleýär.Onyň guran saýtynda ýazyjy bolyp bolýar.
Kategoriýa:Edebiýat
Hordalylar tipi

Hordaly haýwanlaryň aglaba topary ýokary gurluşly haýwanlar bolup, bedenleri ikitaraplaýyn simmetriýa bölünýär.

Hordaly haýwanlar bedeniniň bütin uzynlygyna ýerleşen daýanç okunyň- hordasynyň, oňat ösen nerw ulgamynyň, bogazynda žabra ýarçyklarynyň bolmagy bilen beýleki tipleriň wekillerinden tapawutlanýarlar. Ýokary gurluşly hordalylarda bolsa horda diňe düwünçegiň ösüş mahalynda ýa-da liçinka döwri emele gelip, soňunda oňurga sütini bilen çalşylýar. Gan aýlanyş ulgamy ýapyk, ýüregi bedeniniň garynboşluk tarapynda ýerleşen. Hordalylar tipine lansetnikler, liçinka hordalylar, tegelek agyzlylar, balyklar, ýerde-suwda ýaşaýanlar, süýrenijiler, guşlar we süýdemdirijiler degişlidir.

Hordalylara ýerýüzüniň köp ýerlerinde duş gelmek bilen, olaryň 40 müňden gowrak görnüşleri bardyr.

Hordalylar tipine degişli haýwanlary üç sany uly topara birleşdirýärler:

# Kelleçanaksyz hordalylar.
# Oňurgalylar
# örtüklirer
Liçinka hordalylar

Bu haýwanlar deňiz ýaşaýjylarydyr. Olarda hordalylara mahsus alamatlar diňe liçinka döwründe bolýar. Şoňa görä-de, bu haýwanlary liçinka hordalylar yada ortukliler  diýen topara degişli edýärler. Uly haýwanlaryň hordasy we nerw ulgamy bolmaýar. Olaryň bedeni tunika diýlip atlandyrylýan ýörite örtük bilen örtülen. Şonuň üçin olara daşy örtükliler hem diýilýär. Örtüginiň düzüminiň esasy bölegini ösümlik kletçatkasynyňka (sellýuloza) örän ýakyn bolan organiki madda- tunisin tutýar. Köp görnüşleri deňziň düýbünde berkleşip otyrymly ýaşaýarlar käbir görnüşleri suw çuňluklarynda haýal hereket edýärler. Suwy süzüp, ondaky iýmitlikler bilen iýmitlenýärler.

Daşy örtüklileriň ýene-de bir görnüşi- germafrodit daşy örtükliler hem liçinka hordalylar toparyna degişlidir.
Germafrodit daşy örtükliler

Bu topara assidiýalar, salpalar we appendikulýarlar atly üç sany klas degişlidir. Bularyň käbirleri jynssyz pyntyklama ýoly bilen köpelip, topar bolup ýaşaýarlar. Ýekelikde ýaşaýanlarynyň iň esasysy assidiýalardyr.
Tegelek agyzlylar

Tegelek agyzlylara minogalar we miksinler degişlidir. Bu topara degişli haýwanlaryň hereketli äňleri bolmaýar.

Tegelek agyzlylaryň agzalary (minogalar we miksinler) biri-birlerinden düýpgöter tapawutlydyrlar. Minogalar ýarym, miksinler bolsa doly mugthorlyk edip ýaşaýarlar. Minogalar balyklaryň ganyny sorup iýmitlenýärler. Miksinler bolsa, balyklaryň bedenine girip, olaryň etini, hatda içki synalaryny hem iýýärler. Şonuň üçin tegelek agyzlylar belli bir derejede balyk hojalygynyň  zyýankeşleridir.

Şeýle-de bolsa, minogalaryň käbir görnüşleri oňat tagamly etleri bar bolanlygy üçin az-owlak awlanylýarlar.
FK Suduwa

**FK Suduwa** häzirki wagtda Litwaň Ýokary Ligasynda bäsleşige dowam edýär.

3 gezek Litwanyň Çempiýony, 3 gezek Litwanyň kubogunyň eýesi.

## Üstünlükleri
* **[[A lyga]]** (Ýokary Liga) (**3**)
** Yeňiji: 2017, 2018, 2019
* **[[Litwanyň Kubogy]]** (**3**)
** Yeňiji: 2006, 2009, 2019
** Finalist: 1976, 2002, 2016
* **[[Litwanyň Super Kubogy]]** (**4**)
** Yeňiji: 2009, 2018, 2019, 2022
** Finalist: 2007, 2020

## Möwsümler (2000.–...)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Sūduva (lt)
* alyga.lt (lt)

S
FK Panewežys

**FK Panevėžys** hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 

## Üstünlikleri
* **[[A lyga]]** (Ýokary Liga) (**1**)
** Yeniji: 2023
* **[[Litwanyň Kubogy]]** (**2**)
** Yeniji: 2020, 2025
** Finalist: 2021.
* **[[Litwanyň Super Kubogy]]** (**2**)
** Yeniji: 2021, 2024.
** Finalist:

## Mövsümlər (2015.–...)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Panevėžys (lt)
* toplyga.lt (lt)

P
FK Palanga

**FK Palanga** hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 

## Mövsümlər

## Salgylanmalar

## Weblinks
* facebook (lt)
* Soccerway
* Globalsportsarchive

P
FK Kauno Žalgiris

**FK Kauno Žalgiris** hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 

## Mövsümlər (2013.–...)
; FK Spyris (*Futbolo klubas Spyris*)

;FK Kauno Žalgiris (Futbolo klubas Kauno Žalgiris)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Kauno Žalgiris (lt)
* toplyga.lt (lt)

K
FK Riterýaý

**FK Riteriai** hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. FK Trakai (2005-2018). 

## Mövsümlər (2010.–...)
; FK Trakai (*Futbolo klubas Trakai*)

;FK Riterýaý (*Futbolo klubas Riteriai*)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Riteriai (lt)
* alyga.lt (lt)

R
FK Atlantas

**FK Atlantas Klaipėda** hazirki wagtda Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 

## Mövsümlər (2004.–2020.)

## Çeşme


## Weblinks
* alyga.lt
* Globalsportsarchive

A
Minogalar

Derýa minogasynyň ugor balygyňky ýaly uzalan bedeniniň äňsiz öň ujynyň aşak tarapynda açyk wagty tegelek, ýapyk halynda bolsa kese ýarçyk şekilli agyz guýgyjy ýerleşen. Guýgyjyň gyrasy ownujak deri seçekleri bilen örtülen. Guýgujyň iç düýbünde, iki sany agyz plastinkasynyň ýokary tarapynda, olaryň her biriniň ujunda bir, aşakysynda bolsa birnäçe buýnuzlaşan dişjagazlar ýerleşen. Minoga dişleri bilen balygyň ýa-da beýleki haýwanlaryň bedenine berkleşýär. Dil ujunda hem dişjagazlar bolýar. Olar bilen minoga öz awlarynyň bedenini deşip, ganyny sorup iýmitlenýär. Kellesinde derisiniň aşagynda çala bildirýän gözleri, olaryň arasynda bolsa ýeke-täk burun deşigi ýerleşen. Minoganyň ýedi jübüt tegelek žabra deşigi we žabra haltajyklary bolýar. Onuň agzyndan barýan suw içki žabra deşikleri arkaly žabra haltajyklaryna baryp, öňünden daşa çykarylýar. Iýmitlenýän wagty bolsa suw daşky žabra deşiklerinden žabra haltajyklaryna baryp, kislorod- kömürturşy gazy çalşygy geçenden soň, ýene-de şol deşikden yzyna çykarylýar.

Minoganyň yzly-yzyna ýerleşen iki sany arka ýüzgüçleriniň yzkysy çowlanan guýruk ýüzgüji bilen birleşýar. Garny bilen guýrugynyň arasynda artbujak deşigi, onuň aşak ýanynda bolsa jyns-peşew deşigi ýerleşýär. Deri örtügi bir öýjükli mäzlere baý bolýar.
Eýnikis Gintaras

Litwaly belli basketboçy.Basketbolda Litwaň ýedi gezek çempiýony.Basketbolda Rusýaň bir gezek çempiýony.Basketbolda Polşaň bir gezek çempiýony.
Kategoriýa:Sport
Şeýle aýtdy Zaratustra

Germanýaly dünýä belli pelsepeçi Fridrik Nitsçeniň ýazan kitaby.
## Daşarky çykgytlar
 :

* Графика и масло из цикла «Так говорил Заратустра» от Лены Хейдиз.

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Terjime
Kategoriýa:Filosofiýa
Türkmen alabaýy

Türkmen alabaýy 

Kategoriýa:Edebiýat
Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Jemgyýet
Kategoriýa:Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazan kitaplary
Kali (şäher)

thumb|285px|

**Kali** () -Kolumbiyanyň ululygy boýunça ikinji şäheri.

Kategoriýa:Günorta Amerika döwletleriniň paýtagtlary
Artur Şopengawer

thumb|250px|right|Şopengawer 1859-nji ýylda
Germaniýaly dünýä belli pelsepeçi.
Kategoriýa:Filosoflar
Luka Donçiç

Luka Donçiç Milli Basketbol Asossasiýasynda çykyş etýän Sloweniýaly basketbolçy.Ol MBA çempiýonatda ýaş oýunçylaryň saýlawynda Atalanta Howkys tarapyndan 3-nji orundan saýlandy.Luka Donçiç häziriki wagtda Milli Basketbol Asossasiýasynda Dallas Mewriks basketbol toparynda çykyş etýär.
Kategoriýa:Sport
FK Žalgiris Wilnýus

**FK Žalgiris Vilnius** hazirki wagtda TOPLYGA|Litvan Ýokary Ligada basleşige dowam edyar. 

## Üstünlikleri
* **[[A lyga]]** (Ýokary Liga) (**11**)
** Yeniji: 1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024
* **[[Litwanyň Kubogy]]** (**14**)
** Yeniji: 1991, 1993, 1994, 1997, 2003, 2012, 2013, 2014, 2015, 2015/16, 2016, 2018, 2021, 2022
** Finalist: 1976, 2002, 2016
* **[[Litwanyň Super Kubogy]]** (**9**)
** Yeniji: 2003, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2020, 2023, 2025
** Finalist: 2019

## Mövsümlər (2009.–...)
; VMFD Žalgiris (*Vilniaus miesto futbolo draugija Žalgiris*)

; FK Žalgiris (*Futbolo klubas Žalgiris*)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Žalgiris (lt)
* alyga.lt (lt)

Ž
Türkmenportal

«Türkmenportal» habar web-saýty ― Türkmenistanyň internet giňişligindäki iň iri we iň ygtybarly habar çeşmeleriniň biridir. «Türkmenportal» habarlar saýty türkmenistanly internet ulanyjylaryň iň köp giren, iň köp salgylanan 10 saýtynyň hatarynda. 

## Taryhy
2011-nji ýylda esaslandyrylan saýt geçen ýyllaryň dowamynda türkmenistanly we daşary ýurtly internet ulanyjylaryň arasynda uly meşhurlyga eýe boldy. Saýta her gün 35 müň, her aýda bir million adam göz aýlaýar. Içindäki maglumat gorunyň her näçe baýdygyna garamazdan, «Turkmenportalyň» işleýiş tizligi hemişe ýokary derejesini goraýar.

«Türkmenportalyň» maksady Türkmenistanda we dünýä jemgyýetçiliginde häzirki döwürde bolup geçýän täzelikleri öz okyjylaryna hemişe gyzgyny bilen ýetirip durmakdan ybaratdyr. Yandex we Google ýaly gözleg ulagmalary bilen sazlaşykda işleşýän «Turkmenportalyň» täzelikleri saýtda ýerleşdirilen dessine indesklenýär. 

2019-njy ýylda saýtyň iňlis dilindäki görnüşi hem işläp başlady. Şeýlelikde, «Turkmenportalyň» okyjylarynyň arasyna iňlis dilinde gürleşýän internet ulanyjylary hem goşuldy. 2019-njy ýylyň oktýabr aýynda «Türkmenportal» saýtynda wideo bölüm açyldy, täze bölüm dürli wideoşekilleri hödürleýär. Olar HD hil görnüşinde hem, kiçeldilen görnüşde (240p ýa-da 360p) hem elýeterli edilendir.

## Sosial täsiri
Her gün ulanyjylar «Türkmenportal» saýtyny ulanyp, habarlary okaýarlar, dürli temalary ara alyp maslahatlaşýarlar we türkmen internetinden gerek maglumatlaryny gözleýärler.

«Türkmenportal» öz maglumatlaryny okyjylaryna Facebook, IMO, Telegram, Vkontakte, Odnoklassniki, Instagram, Twitter we YouTubedäki kanallary arkaly hem ýetirýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar
* «Türkmenportal» habar web-saýty

Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Sosial ulgamlar
Kategoriýa:Internet
Türkmenistanda saglygy goraýşy ösdürmegiň ylmy esaslary

Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazan kitaby.Bul kitap 2007-nji ýylyň maý aýynda neşir edildi.
Kategoriýa:Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazan kitaplary
Bu kitap Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynda gazanylan üstünlikler barada gürrüň berýär we ol saglygy goraýyş işgärleri,lukmanlar,alymlar,lukmançylyk okuwmekdepleriniň mugallymlary we talyplary üçin niýetlenendir
Farap demirýol menzili

**Farap demirýol menzili**, Türkmenistan'ın Farap kentinin ana demirýol menzili.

## Transmilli demir ýoly
* Hazar deňzi transmilli demir ýoly

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Farap
Kategoriýa:Demirýol menzili
Jeren Halnazarowa

## '''Gysgaça ömür beýany we durmuşy'''
Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäherinde 1992-nji ýylyň 11-nji oktýabrynda doglan. “Ýaňlan diýarym!” ady bilen Türkmenistanda meşhur bolan, ýaş we zehinli aýdymçylary ýüze çykarmak maksady bilen her ýyly geçirilýän bäsleşigiň 2009-njy ýylky tapgyrynyň ýeňijisi. 2011-nji ýylda "Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň ýeňijisi. Mergen Annamuhammedowyň "Ýyldyzlaryň Zehin Bäsleşigi" atly gepleşigine gatnaşdy. () Ilkinji şowly çykan aýdymlary “Tans et”, "Söýmeli dälmi?" we “Berkararlyk döwründe”. Klipleri Beki Allagurbanowyň "TÜRKMEN SUNGATY" YouTube kanalynda gowy görülmeler alýar. 

## Diskografiýa

# Gel maňa
# Watan
# Söýmeli dälmi (hit)
# Soňuna çenli
# My love (feat Mad Nazarow)
FK Banga

FK Banga** häzirki wagtda [[TOPLYGA|Litwaň Ýokary Liga]]synda bäsleşige dowam edýär.

== Üstünlikleri ==
* **Litwanyň Kubogy''' 
** Yeniji (1): 2024
** Finalist (3): 2011, 2014, 2019.

## Mövsümlər (2000.–...)

## Salgylanmalar

## Weblinks
* FK Banga (lt)
* alyga.lt (lt)
* FK Banga Soccerway

B
FC Džiugas

**Futbolo klubas Džiugas** häzirki wagtda TOPLYGAsynda bäsleşige dowam edýär.

## Üstünlikleri
* **[[Pirma lyga]]** (D2)
** Yeniji: 2019
* **[[Litwanyň Kubogy]]** 
** Yeniji: —
** Finalist:−

## Mövsümlər (2014–...)

## Weblinks
* FC Džiugas (lt)

## Salgylanmalar

D
Gruziýa

**Gruziýa Respublikasy** (gruzinçe: საქართველო/Sakartvelo) Ýewropa'da bir ýurt.

Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Ýewropa
Kategoriýa:Azerbaýjan dilinde gepleýän ýurtlar we territoriýalar
Pereira

thumb|285px|

**Pereira** () -Kolumbiyanyň ululygy boýunça ikinji şäheri.

Kategoriýa:Günorta Amerika döwletleriniň paýtagtlary
Gudrat: Ladybug bilen gara pişik

Gudrat: Ladybug we gara pişik Zag toon studiýasy we usul animasiýasy tarapyndan döredilen fransuz super gahrymany animasiýasy. 

## Salgylanmalar