open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Täze Merwiň galalary

## Umumy
1221-nji ýylda Çingiz hanyň leşgerleriniň weýrançylykly çozuşlaryndan soňra birwagtlarky gülläp ösen Merw ülkesi harabaçylyga öwrülýär. Merwiň mongol çozuşlaryndan öňki ýadygärlikleri gadymy ýa-da Köne Merw ady bilen mälimdir. Täze Merw diýen at bolsa ilkinji gezek XV asyryň birinji onýyllygynda Teýmir leňiň ogly Şahruh bilen bagly tarayha girýär. 1396-njy ýylda Horasana häkim bellenen bu ýaş, gujurly hökümdar Gadymy Merwiň ummasyz meýdany tutup ýatan mes toprakly tekiz ýerleri bilen içgin gyzyklanýar. Bir mahallar durmuşyň joş alan ýerlerinde uly oturymly ýaşaýşy ýola goýmak maksady bilen ol ilkinji nobatda mongollar sebäpli Murgap derýasynyň tas 200 ýyllap ýumrulgy ýatan Soltanbent berkitmesini dikeltdirip, gömülen ýäpläry açdyrýar. 1407-1409-njy ýyllarda Şahruh ýörite niýetlenen plan esasynda Gadymy Merw läyer harabalarynyň ep-esli günortasyndan Täze Merwiň, ýagny soňra Abdyllahangala ady bilen biziň günlerimize gelip ýeten galanyň gurluşygyna başladýar.

## [[Abdyllahan gala]]

Täze Merw galalarynyň ilkinjisidir. Şahruhyň döwürdeşi bolan taryhçy Abdyrazzak Samarkandynyň bellemegine görä Şahruh bu galanyň gurluşyk işlerini dolandyrmak žçin guramaçy emeldarlardan Alaeddin Kukeltaşy, Musany hem-de edenli hökümet işgäri Emiraly Şeýanyny belläpdir. Seýdip häzirki Baýramaly şäheriniň demirgazygyna sepleşip oturan, orta asyr döwrüne degişli Täze Merw galasy - Abdyllahan gala bina edilipdir.

Göwrümi boýunça gadymy Merw galalaryndan has kiçi bolan bu galanyň daş ýüzi 24×24×5 sm. ölçegdäki çig kerpiçler bilen, içi bolsa Soltan Sanjar mawzoleýiniňkä görä kiçeçräk dörtgyraň kerpiçler bilen, diwary her bir metr beýiklikde 5 sm. içe gidýän görnüşde salnypdyr. Galanyň gapdal diwarlarynyň uzynlygy 630 metrden 695 metre çenli bolup, olaryň saklanyp glan ýerleriniň galyňlygy 2,5-3 metrden 6 metre, beýikligi hem 5-7 metre çenli ýerýär.Galanyň daşyndan diwardan omzaşyp daşa çykýan egme görnüşli 44 sany gorag diňleri salnypdyr. Galanyň gündogar, günbatar we günorta diwarlarynda derwezeler bolupdyr.

## [[Baýramalyhan gala]]
Bu gala Abdyllahangalanyň günbatar diwaryna sapylyp, üň ganat görnüşinde salnypdyr. Onuň salnan wagty barada alymlaryň arasynda kesgitli bir pikir ýok. Galanyň ady Merwe az wagtlyk hökümdarlyk eden (1782-1785 ýý.) gajar hökümdary Baýramaly hanyň ady bilen baglanyşdyrylýar.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Merw
Kategoriýa:Galalar
Muhammet ibn Zeýdiň kümmeti

MUHAMMET (Muhammed - محمد) ibn-ZEÝDIŇ KÜMMETI 
XI asyr)
Köp ýyllaryň dowamynda il-halkyň dilinde ymam Muhammet Hanafyýa ýa-da ymam Ja'far Sadyk diýlip tanalan bu kümmet Soltangaladan bir km. ýaly günbatarda ýerleşýär. 1959-njy ýyla çenli Muhammet Hanapyýanyň kümmeti diýlip ýalňyş düşündirilen, emma Muhammet ibn-Zeýdiň kümmeti bolan bu bina XI asyryň başynyň deňsiz-taýsyz ýadygärligidir. Inedördül kümmet (taraplary 8,5 metr) esasn çig kerpiçden gurlupdyr, emma tutuşlygyna bütin daş ýüzi bişen kerpiç bilen ýüzlenipdir. Iç ýüzüniň paruslarynyň ýaruslary we gyralaryndaky ýazgylary nagyşly bişen kerpiçden örülipdir. M.Ý. Masson tarapyndan dykgatly okalyp düşündirilen bu ýazgy ýadygärligi takyk 1112-1113-nji ýyllar bilen seneleýär he-de ony bu ýerde jaýlanan Muhammet Seýit ibn-Zeýdiň ady bilen we Mary welaýatynyň hökümdary Şerefeddin Abu Tahyryň ady bilen baglanyşdyrýar. kümmetiň özi-de Şerefeddin Abu Tahyryň buýrugy bilen 1112-nji ýylda bina edilipdir.

Soň-soňlar kümmet gümmezi bilen birlikde ençeme gezek üýtgedilip gurlupdyr we rejelenipdir. XX asyryň başynda gadymy kümmetiň gümmezi ýykylypdyr. 1937-nji ýylda A.M. Baçinskiniň we W.I. Pilýawskiniň ýolbaşçylygynda Buharadan bolan ussalar uraban we Yusup tarapyndan gümmez gaýtadan dikeldilipdir.

Bildiriş: Muhammet dälde "MUHAMMED" haýyş etýäris unutmaň!!!
Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Alamberdaryň kümmeti

ALAMBERDARYŇ TÜRBESI
(XI asyr)
Atamyrat (Kerki) şäherinden 12 kilometrlikde Muitasiriň türbesi ýerleşýär. Ýerli ilat ony Alamberdaryň ýa-da Alamdar tugçynyň - “baýdak göterijiniň” mazary diýip atlandyrýar. Rowaýata görä ol halyf Alynyň harby serkerdesi bolupdyr.

Taryhy çeşmeler orta asyrlarda Zemm etrabynda 1004-1005-nji ýyllarda Samany hökümdary Abu Ybraýym Ysmaýyl Muntasiriň öldürilendigine we şu ýerde jaýlanandygyna şaýatlyk edýär.
Alamberdaryň mawzoleýi Türkmenistanda XI asyr migmarlygynyň (arhitekturasynyň) iň oňat nusgalaryndan biridir. Planynda inedördül (10,35 metr) bolan bu uly jaý arka paruslarynyň üstünden gümmez bilen örtülen otaglydyr. Inedördül (27 × 27 × 4,5 sm) bişen kerpiçden we figuraly kerpiçden nagyşalanypdyr. Örüm bilen edilen öň ýüzüniň timarlanyşy aýratyn gyzyklydyr. Çüňkleri sekiz gyraňly sütünler bilen berkidilipdir. Girelgesi çaklaňrak peştag (portal) bilen, onuň taraplary bolsa üsti arkaly nagyşly örülen tagçalar bilen haşamlanypdyr
## Rowayat
“Bir gezek Alamberdaryň nökerleri çölde suwsuzlykdan horlanypdyr. Alamberdar guýy gözlemäge ugrapdyr hem-de özi azaşmaz ýaly esgerlerinden gije ot ýakmagy haýyş edipdir. Suw tapyp Alamberdar ýalňyşlyk bilen duşmanlaryň oduna barypdyr we olar tarapyndan öldürilipdir”.
Arslan Alaýew
Kategoriýa:Lebap welaýaty
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Mary:Uly Gyzgala we Kiçi Gyzgala

Soltangalanyň günbatarynda, gadymy Hurmuzfarra kanalynyň sag kenarynda ýerleşip, Gyzlar köşgi hem-de Ýigitler köşgi atlar bilen tanalýan taruhy ýadygärliklerı Merwiň şäher eteklerindäki VI-VII asyrlara degişli bolan seýrek binalaryň galyndylarydyr. Olara Uly Gyzgala we Kiçi Gyzgala hem diýilýär.

Rowaýata görä biri-birinden o diýen daş bolmadyk şol kölkleriň ulusynda peri sypatly gyzlar ýaşan bolsa, kiçisinde hem öýlenmedik gerçek ýigitler ýaşapdyr. Olardn kimde kim

alma zyňyp gyzlaryň köşgüne ýetirse, şol hem ol ýerden islän gyzyny saýlap, gelinlik üçin alyp bilipdir. Hut şu şert hem soňra şol döwrüň özboluşly ýaragy bolan sapanyň döremegine sebäp bolanmyş.

Gyzlar köşgi göwrümi boýunça Ýigitler köşgünden ep-esli uludyr. Onuň dörtgyraň binýadynyň daşky ölçegi 37×43 metre, beýikligi hem 15 metre barabar bolup, diwarlaryň daşýüzi dört tarapda-da özboluşly egme gasynlara salnyp örülipdir. Ýokardaky kem-kemden çürelip gidýän we hersi kuwwatly direg sütünini ýatladyp duran şol gasynlaryň umumy sany uzyn taraplarda 22-ä, kelte diwarlarda hem 18-e ýetýär. Diwarlaryň gasynlar bilen bilelikdäki galyňlygy 2 metrden geçýär. Olaryň gurluşygy üçin 34×35×8 sm. ölçegdäki çig kerpiçler ulanylypdyr.

Göwrümi boýunça Gyzlar köşgünden has kiçi bolan Ýigitler köşgüniň hem gurluşyk prinsipleri şu aýdylanlara köp babatda gabat gelýär. Onuň hersinde egme gasynlaryň 12-si bolan gapdal diwarlarynyň ölçegi dört tarapda-da 20 metre golaýlaýar. Gurluşyk üçin esasan 35×35×5,7-8 sm. ölçegdäki çig kerpiçler ulanylypdyr. Kiçi Gyzgala öň ýüzünde ýarym togalak, ýarym silindirik gofry bolan we 8-10 metre çenli belentligini saklan monumental köşkdür. Halk arasynda oňa Ýigit gala hem diýilýär.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Mary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Başlyk aga bagyşla (çeper eser)

[thumb|right|[Täçmämmet Jürdekowyn "Bashlyk aga bagyshla!" diyen kitaby]]
Awtory:Täçmämmet Jürdekow
Kitabyn ady: Bashlyk aga bagyshla!
Cykan yyly: 1991y
ISBN 5-8320-0500-7

Suratcy: N.Berdiyew
Surat redaktory N.Eyeberenow
Teh.redaktor D.Emenowa
Korrektor A.Hojagulyyewa

Yygnamaga berildi 30.01.91y. Cap etmage rugsat edildi 20.05.91.
Formaty 70x108/32. Yokary cap edilish usuly.

TSSR Metmugat baradaky dowlet komitetinin "Turkmenistan" respublikan neshiryat—caphana birleshigi 744013. Ashgabat shaheri, O.Kulyyew kocesinin 31-nji jayy.

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Şahyrlar
Gaplaň gerekmi?! (çeper eser)

[right|thumb|[Täçmämmet Jürdekowyn "Gaplan gerekmi diyen kitaby"]]
Awtory:Täçmämmet Jürdekow
Kitabyn ady:Gaplan gerekmi?!
Cykan yyly: 2000 y.

Ygnamaga berildi 5.05.2000.

Cap etmage rugsat edildi 16.06.2000.

Formaty 60x84/16

Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Kitaplar
Ody özüňe bas (çeper eser)

thumb|right|Tacmammet Jurdekowyn "Ody ozune bas..." diyen kitaby
Awtory:Täçmämmet Jürdekow
Kitabyn ady:Ody özüňe bas...
Cykan yyly: 1992 y.

ISBN 5-7270-0107-2

Ýygnamaga berildi 10.04.1991

Çap etmäge rugsat edildi 4.XII.1991y.

Formaty: 60X84/16

Tiražy: 30.000

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Şahyrlar
Däliden dogry habar (çeper eser)

[right|300px|thumb|[Täçmämmet Jürdekowyň "Däliden dogry habar" diýen kitaby]]
Awtory:Täçmämmet Jürdekow
Kitabyň ady:Däliden dogry habar
Çykan ýyly: 1996ý
0
ISBN 5-675-00993-0

Suratçy: M.Galyjow
Surat redaktory: D.Mamijikow
Teh.redaktor: W.Kus

Ýygnamaga berildi 15.02.1996ý

Çap etmäge rugsat edildi: 19.04.1996ý
Formaty 60X84/16
Tirajy: 8000

Kategoriýa:Kitaplar
Kategoriýa:Şahyrlar
Kategoriýa:Edebiýat
Astanababa aramgähi

**Astanababa aramgähi** (XII-XVII asyrlar) — Ýerli ilat kä ony Astanababa mazary diýip, kä bolsa iki dogan Zeýdaly we Zuweýdalynyň hem-de olaryň aýallarynyň - Gyzlarbibi mawzoleýi diýip hem atlandyrýarlar. Bu mazar hakynda birnäçe rowaýatlar bolup, olaryň birinde şeýle diýilýär : “400 ýyl mundan ozal Balhyň hökümdary ibn Aly Nur ogly Zuweýdanyň ýerli dolandyryja äre berlen ýalňyz gyzy aradan çykypdyr. Muňa gynanan kakasy gyzy üçin mawzoleý gurmagy buýruk beripdir we Marydan hem-de Samarkantdan oňat ussalary çagyrdypdyr. Emma gurlup gutaran badyna mawzoleý ýykylypdyr. Ýene täzeden gurlan jaý şonuň ýaly bolup ýykylypdyr we üç gezek şeýle bolupdyr. Bu ýagdaýa gary gamgyn bolan Nur oglunyň düýşünde bir goja giripdir we ol mawzoleýi Mekgeden getirilen toýun bilen suwdan garyp gurmagy maslahat beripdir. Gyzyň gamgynlykdan halas bolmadyk kakasy şeýle hem edipdir. Palçygy Mekgeden getirilen gumdan edipdirler, suwy bolsa getirip bir guýa guýup goýupdyrlar we palçyk etmek üçin suwy şondan alypdyrlar. Şeýlelik bilen mawzoleý gurlupdyr we Nur ogly ölende ony hem şol mawzoleýde, gyzynyň mazary bilen goňşulykda jaýlapdyrlar”
Astanababa türbesi birnäçe bölekden ybaratdyr. Ol açyk dälizden, howlujykdan, peştagdan, ýapyk dälizden, dört pilonly zaldan, metjitden, Zeýdalynyň we Züweýdalynyň guburhanasyndan, diwanhanadan we Gyzlarbibi mawzoleýi bilen birikdirýän insiz dälizden ybarat. Ansamblyň iň gadymy bölegi metjitdir we ony XII asyr bilen senelemek bolar. Diwanhana hem metjit bilen bir wagtda gurlupdyr. Gyzlarbibi mazoleýi ansamblyň has giçki bölegidir, ol dürli ölçegdäki ähtimal ikinji gezek peýdalanylýan kerpiçlerden (XIX asyrda) bina edilipdir.

Kategoriýa:Lebap
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Murgap etraby

**Murgap etraby** Mary şäherinden günorta-gündogar tarapdaky meýdanlary öz içine alýar. Etrap ilatynyň sany we ekerançylyk ýerleriniň möçberi boýunça welaýatyň iri 
hojalyklarynyň biri hasaplanýar. Ol pagtaçylyga, däneçilige, gara mallary ösdürip ýetişdirmeklige, dowardarçylyga we ýüpekçilige ýöriteleşdirilendir. Etrabyň çäginde birnäçe 
uly gaz ýataklary ýerleşýär. Onuň territoriýasyny Mary–Serhetabat demir ýoly we Mary–Ýolöten awtomobil ýoly kesip geçýär. Bu bolsa etrabyň geografik ýerleşişiniň ähmiýetini artdyrýar. Etrapda 1 şäherçe, 18 geňeşlik we 23 oba bar.
Etrap merkezi Murgap şäherçesi Mary şäherinden 18 km. günorta-gündogarda ýerleşýär. Şäherçede pagta arassalaýjy zawod, oba hyzmat birleşigi, gurluşyk we durmuş-medeni 
edaralar bar.

## Meşhurlygy
Etrap özüniň gawuny, Şordepe üzümi, nary, erigi bilen meşhurdyr. Akgurban Jumamyrat, Ümir Esen, Gözel Şaguly, Çary Meret, Ata Salyh ýaly belli adamlar bu etrapda doglan.
Etrabyň demirgazygynda, Baýramaly etraby bilen araçäkde Gowşutbent bendi ýerleşýär. Bu bent Mary tekeleriniň Murgap oazisine gelenlerinde guran ilkinji bendi. Mundan başga-da bu etrapda "OJAR AZIÝA" we "BAŞLAR" ýaly belli hususy kärhanalar, "BAGT ÖÝI" toý mekany, "Ak öý" restorany hem bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Kategoriýa:Mary welaýaty
Kategoriýa:Mary welaýatyndaky etraplar
Ibn Hajyp medresesi

( XIV asyr)

Gadymy Ürgenjiň häzirki harabaçylygynyň günbatar gyrasynda örän gyzykly bir ymaratyň galyndylary ýerleşipdir. Onuň adyny ýerli ilat ibn-Hajybyň medresesi diýip tutýar. ibn-Hajybyň gabry diýlip görkezilýän keşananyň syrçaly ýazgylarynyň XIV asyra degişlidigi şeksizdir. Bu jaýa ýagty düşýän penjire goýulmandyr diýse-de boljak. Gümmezli jaýa bir wagtky ýykylan ymaratyň deregine gurlan bolmagy mümkin. Şol keşanaly jaýyň ýanynda zyýarata gelýänler üçin 6x6 metrlik zyýarathana bina edilipdir. Wagtyň geçmegi bilen bu ýerde ýazky metjit bilen birnäçe hüjreler we howuz döräpdir. Soňra ähli gurluşyklaryň töweregini palçykdan edilen haýat aýlapdyrlar.

Ýadygärlige demirgazyk tarapda ýerleşen gapydan girilýär. Giren ýeriňde dälizden öňdäki we çepdäki üsti açyk howlujyklara, däliziň üstündäki gümmezjige gözüň düşýär. Eger dälizden dogry ýöräp içerki 8x12 metrlik howla girsek, hüjreler bilen peştaby synlap bolýar. Peştak gündogar tarapa bakyp dur. Köneürgençde täze medrese gurulýança bu ýerde oglan okadylandygy mälim.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Proaktiw

**Proaktiw**- Tasirli adamlaryng birinji endigi. Belkem Allatagallanyng adama beren hasyetlerining ing esasydyr. Haywana sen action,tasir edengde ol yekeje hili reaction beryar. Ursang gachyar, hapa sögünseng hiç jogap berenok. Yagny haywan reaktiv. Yöne adam beyle dal. Hiç kim adamyng ruhy halatyny uytgedip bilmeyar, başgalar yeke action edyar, yöne reaction bermek seng elinde, reaction bermek hususynda sen garaşsyz.Mysal uchin shuwagt dostyma kakasy kayyapdir, aslynda ol ony hak edenok.Onam keypi bozuldypdyr,sebabi ona kakasy doly dushunenok, dushundurmane de guyji yetenok. Yöne keypini bozmak ya da bozmazlyk onyng öz elinde. Ine shu garaşsyzlyga dushunyan, we keypini bozmayan adama proaktiv diyilyar.
Agajy boşatmak

**Agajy boshatmak**-Hashamlanjak agajy sabynly suwda yatyryp ya-da yuzune sabyn calyyp yumshatmak. Sheyle edilende agajt gazmak we onun yuzune nagysh salmak ansat bolyar. Oy yasayan ussalar tuynuk, uk, tarim yasayan agaclaryny yorite yasalan pecin gyzgynynda gyzdyryp egyarler.

Kategoriýa:Agaç ussalygy
Agarowan

**Agarowan**-[a:garowa:n]-gaminin ustune yygnanan suwy dokmek ucin, onun ashak ernegindaki uly bolmadyk deshik. Bu sozun asly parsca **ab-roy**(wodoprowod) sozundendir

Kategoriýa:Gämiçilik
Abadan

# **Büzmeýin** şäheri 1963-nji ýylda döredilip, ol Türkmenistanyň iň uly gurluşyk materiýallar öndürýän merkezidir. Ilaty 40,3 müň adam. (1999). Şonuň ýalyda, Büzmeýin GRES-i, gurluşyk materiýallar, öý gurluşyk, haly kombinatlary, tomat-konserw zawody we beýleki kärhanalar bar. Ýakyn geljekde şäherde kagyz-karton fabrigi gurlar.

Şu wagtky ady **Büzmeýin**.
Büzmeýin şäheri Aşgabatdan 18 km günbatarda yerleşyär. Ol Aşgabada golay ýerleşen senagat merkezi hasap lanýar. Iki şäherin arasynda jebis önümçilik gatnaşygy amala aşyrylýar. Şäher yurdumyzda gurluşyk materiallary önümçiliginin ösen merkezidir. Bu yerde şol pudagyň birnäce uly kärhanasy yerleşyär. Abadan şäherinde Saparmyrat Nyýazow adyndaky DES-i, turba zawody, gurluşyk materiallary, öý gurluşyk kombinatlary, ak toýun öndürýän kärhana, egirme-dokma we haly fabrikleri, tomat-konserwa, çakyr, piwo zawodlary hereket edýär. Şäherin Ruhabat we Gökdepe etraplarynyň ilaty üçin ykdysady-durmuş merkez hökmünde ähmiýeti uludyr. Onun çäginde söwda we durmuş-medeni maksatly kärhana- laryň onlarçasy işleýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda şäherin bi- nagärlik keşbi özgerdi, ekologik ýagdaýy gowulandy. Ekolo gik taýdan zyýanly önümçilik kärhanalary şäherin daşyna cykaryldy, täze durmuş-medeni edaralar, döwrebap ýaşaýyş jaýlary gurulýar. Büzmeýinde 2022-nji ýylyň 20-nji iýulynda Türkmenistanda ilkinji gezek açylan "Energetika enjamlaryny abatlaýyş we hyzmat ediş" desgasy Türkmenistanyň prezidenti tarapyndan açylyp ulanylmaga berildi.

## Ulanylan ceşmeler
Türkmenistanyň 8-nji klas okuwçylarynyň kitaplaryndan alyndy

2. **Abadan** (sözüň manysy) - 1) Ýerbe-ýer, abat, şikessiz. 2) Parahat, dynç, agzybir. (Çeşme- Türkmen diliniň sözlügi, Aşgabat, 1962ý)

Kategoriýa:Ahal welaýaty
Gök ekerançylyk we bakjaçylyk

Gok we bakja onumleri adamyn saglygyny saklamakda we berkitmekde beyleki iymitler bilen bir hatarda oran uly ahmiyete eyedir. Ol oba hojalygyn gok ekerancylyk we bakjacylyk hem-de olaryn onumlerini gaytadan ishleyan azyk senagat pydaklaryndan ybaratdyr. Türkmenistanda 1999-njy yylda 768.0 mun tonna gok onum ondurildi. Türkmenistanyn gok ekerancylyga yoritleshdirilen hojalyklaryn aglabasy Aşgabat, Gökdepe etraplarynda yerleshendir.
Paradigma

**Paradigma**-adamyng endigi, ynanjy,durmush kada kanuny, edahedi we şmn. Yöne aslynda köp kişi şol zatlar hakda pikir etmeyar. Eger sende kemçilik bar bolsa ilki bilen şolardan başlamaly. Eger paradigmangda kemçilik bar bolsa, Aşgabadyng kartasy bilen Maryda bir adresi tapjak bolmak yaly. Sen nache dyrjaşsang hem tapyp bilmeyang,sebabi sen yalnyş yolda.

Kategoriýa:Filosofiýa
Abzal

**Abzal**-Kümüş, demir, agaç ussalaryñ her hili onüm yasamak uçün ulandyklary ähli gurallarynyñ, serişdeleriniñ umumy ady (cekiç, atagzy, sandal, jezwerm sürgi, törpi, palta we ş.m). Bu sözüñ asly pars-tajik diliniñ abzar (instrument) sözündendir

Kategoriýa:Tehnologiýa
Kategoriýa:Gurallar
Türkmenistan howa ýollary

thumb|250px|Türkmenistan Howaýollaryna degişli Boeing 757
thumb|250px|Türkmenistan Howaýollaryna degişli IL-76
**Döwlet eýeçiligindäki “TürkmenHowaÝollary(THÝ)”** - «Türkmenistan» awiakompaniýasy açyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti. 1992-nji ýylyň 4-nji maýynda döredildi.

## Hakynda
1992-nji ýylda GDA ýurtlarynyň arasynda Türkmenhowaýollary ilkinji bolup Boing uçaryny satyn aldy.

Türkmenistanyň daşary ýurtlar bilen ykdysady, medeni we ylmy aragatnaşyklarynyň ösdügiçe howa transport liniýalaryň seti giňelýär.

Türkmenistan milli awiakompaniýasynyň Ahal, Hazar, Daşoguz, Mary, Türkmenabat we beýleki aeraportlaryndan howa transporty, goňşy ýurtlaryň paýtagytlary we ýurduň uly şäherleri aralygyna, aýratyn-da ýolagçy daşamakda möhüm işleri ýerine ýetirilýär.

Türkmenistan milli awiakompaniýasy bilen bilelikde Türkiýenyň, Angliýanyn firmalary Aşgabatda Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky halkara aerowokzal kompleksini gurdular. Onuň gurluşygynda ABŞ-nyň firmalary hem gatnaşdy. Gurlyşygy 1993-nji ýýlyn 16-njy oktýabrynda başlanan bu Merkezi Aziýa boýunça in uly aerokompleks 1995-nji ýýlyn başynda ulanylmaga berildi. Türkmenistanyň uçarlar parkynyň hem üsti ýetirildi.

## Kod maglumatlary
* IATA Kody: T5 
* ICAO Kody: TUA 
* Çagyryş: TURKMENISTAN

## Uçar-dikuçar durargähi
* Boeing-777 200LR
* Boeing-757 200
* Boeing-737 800
* Boeing-737 700
* Boeing-737 300
* Boeing-717 200
* Challenger-605
* Hawker-125 1000
* IL-76
* АN-2
* Mi 8
* SuperPuma
* Sikrosky
* Awgusta Westland


File:Boeing 717-200 EZ-A107.jpg|Boeing 717
File:Turkmenistan Boeing 737-700 KvW-1.jpg|Boeing 737-700
File:EZ-A004 (7999389359).jpg|Boeing 737-800
File:Turkmenistan.airlines.b757-200.ez-a014.arp.jpg|Boeing 757-200
File:Turkmenistan Boeing 767-300ER Simon-1.jpg|Boeing 767-300ER
File:Boeing 777-22KLR EZ-A778.jpg|Boeing 777-200LR
File:Turkmenistan AgustaWestland AW-101 Mk643 Vanzura-1.jpg|Dikuçar AgustaWestland



## Halkara Uçuşlary
### [[Aziýa]]
#### Gündogar Aziýa
* Hytaý
** Pekin (Beijing Capital International Airport)
**Urumçy

#### Günorta-Gündogar Aziýa
* Taýland
** Bangkok (Suvarnabhumi Airport)

#### Günorta Aziýa
* Hindistan
** Amritsar (Raja Sansi International Airport)
** Deli (Indira Gandhi International Airport)

#### Günorta-Günbatar Aziýa
* Birleşen Arab Emiratlary
** Abu-Dabi (Abu Dhabi International Airport)
** Dubaý (Dubaý Halkara howa menzili)

### [[Ýewropa]]
* Belarus
** Minsk
* Russiýa
** Moskwa (Domodedovo International Airport)
** Sankt-Peterburg
* Türkiýe
** Stambul (Ataturk International Airport)
* Germaniýa
** Frankfurt (Frankfurt International Airport)
* Beýik Britaniýa
** Birmingem (Birmingham International Airport)
** London (Heathrow Airport)
* Ukraina
** Kiýew
* Fransiýa
**Pariž

## Hyzmatlary
Türkmenistan Howayollary paytagt Aşgabady Yewropa we Aziya menzillerine baglayar. Onyn ahli halkara uçyşlarynda Boeing uçarlary günbatar okuwly, tejribeli pilotlar ulanyar.

## Internet
* Türkmenhowaýollary

Kategoriýa:Türkmenistan
Goşma sözlem we ýönekeý sözlem

Ýönekeý sözlemler bilen bir hatarda Türkmen dilinde goşma sözlemler köp ulanylýar. Olar bize çylşyrymly pikiri aňlatmak üçin zerur. 
Birnäçe ýönekeý sözlemden duzulyp, çylşyrymly pikiri aňladýan sözlem goşma sözlemdir.
Goşma sözlemleriň bir görnüşinde olaryň içiňdäki aýry-aýry ýönekeý sözlemleriň her haýsy gutarnykly düşünjäni aňladýar. Şonuň üçin olary özbaşdak hem ulanmak bolýar. Şeýle özbaşdak sözlemleriň sanynyň köpelmegi ýa-da azalmagy goşma sözlemiň düzülisine täsir etmeýär. Bu hili goşma sözlemi emele getirýän ýönekeý sözlemleriň aralaryndaky oturlary we baglaýjy kömekçiler aýryp, her biriniň soňuna nokat goýmak hem bolýar. 
**Meselem:** 
**Dursun düýäniň üstünde köp garaşdy, ýöne ol gaýdyp çokmedi.*
**Ýüzi düw ak boldy-da, ak sakgaly sandyrap ugrady*
**Meniň malym bar, döwletim bar, altyndan guýulan aşygym hem bar, emma munuň ýaly janly altyn aşygym ýok*
Bu goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemler deň derejede düzülýär. Şonuň üçin-de olar düzmeli goşma sözlem diýlip atlandyrylýar. 
Mysal alynan goşma sözlemleriň birinjisiňde ýöne, üçinjisiňdeň emma sözlerini, ikinjisiňdeň  kömekçisini aýýrsak, onda ol sözlemleriň birinde özbaşdak ulanylmagy mümkin bolan birnäçe ýönekeý sözlemiň barlygyny göreris.

**Meselem:**
** Dursun düýäniň üstünde köp garaşdy. Ol gaýdyp çokmedi.*
**Ýüzi düw ak boldy. Ak sakgaly sandyrap ugrady.*
**Meniň malym bar. Döwletim bar. Altyndan guýulan aşygym bar. Munuň ýaly janly aşygym ýok.*

Başga bir hili goşma sözlemde bolsa onuň içiňdäki ýönekeý sözlemlerden biri baş pikiri anladyp, beýlekisi onuň habaryna ýa-da işliklerden bolan başga bir agzasyna degişli belli bir soraga jogap bolup gelýär, Bu hili goşma sözlemde baş pikiri aňladýan ýönekeý sözlem özbaşdak hem ulanylyp bilner, emma beýlekisini özbaşdak ulanyp bolmaýar. 
Goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň her biriniň gramatik esasy-eýe bilen habary bolmalydyr. 
Goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemler iki ýol bilen baglanyşýarlar:
*Baglaýjy kömekçilersiz, diňe heň arkaly;
*Baglaýjy kömekçiler arkaly.

Kategoriýa:Türkmen dili
Tekst

**Tekst** many hem tema taýdan, leksik we gramatik tarapyndan özärä baglaňyşaň sözlemler toplumydyr. Tekstler möçberi boýunça bir we birnäçe abzasdan bolup biler.

Tekst beýan etme, suratlandyrma we piker ýöretme tipli bolýar.

Käbir tekst sözlemleriň yzygyder birikmeginden, käbirleri bolsa olaryň ugurdaş birikmelerinden hasyl bolýar. Sözlemleriň yzygyder birikmesinde ondaky sözlemiň haýsy-da bolsa bir özbaşdak sözüne Derek soňky sözlemlerde ýa çalyşmalar, ýa ol sözün sinonymy, ýa-da özi gaýtalanyp ulanylýar. **Meselem:** *Mikola şol gyzyl horazy awlagamy ýüregine düwdi. Ol tüpeňjigini eline alyp, towuklaryň üstüne okduryldy.*(H.Ysmaýýlow).

Sözlemleriň ugurdaş baglanysygynda teksti duzýan özbaşdak sözlemler biri-birleri bilen ugurdaş  bolýarlar. Bu hili sözlemler beýlekilere garaşsyz bolup, esasy pikiri deň derejede ösdürýärler. **Meselem:***Kir-kimirsiz mawy asman parahat ýatan deňiz ýaly ýalpyldaýardy. Millionlarça ýýldyz  deňiz üstüne düşen elektrik şöhlesi ýaly lowurdaýardy. Akmaýanyn ýoly parahodyň yzy ýaly çanjaryp, asmanyň ol erňeginden göterilip, beýleki erňegine ýetýärdi.* (B.Kerbabaýew).

Tekstin sözlemlerini baglanshdyrmakda baglaýjy we sozsony kömekçileriň, habarlyk goşulmalarynyň, giriş sözleriniň hem uly hyzmaty bardyr.

Kategoriýa:Lingwistika
Düzmeli goşma sözlem

Biri-birne garaşsyz we her biriniň özbaşdak ulanylmagy mümkin bolan ýönekeý sözlemlerden ybarat goşma sözlem düzmeli goşma sözlemdir.

Düzmeli goşma sözlem hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň aralaryndaky aragatnaşyk we baglaňyşyk edil deňdeş agzaly ýönekeý sözlemdeki ýalydyr, ýagny bular hem iintonasiýa we baglaýjy kömekçiler arkaly baglanyşýarlar. Şonuň üçin düzmeli goşma sözlemde-de, deňdeş agzaly sözlemdäki ýaly, otyr we baglaýjy kömekçiler gelip bilerler. Ýöne düzmeli goşma sözlemi emele getirýän ýönekeý sözlemleriň her biriniň aýratyn eýesiniň we aýratyn habarynyň bolmagy sertdir. Şol tarapdan hem olar deňdeş agzalardan tapawutlanýarlar. Deňdeş agzalaryň hemmesi birlikde ýa bir sözi (ýöneket sözlemiň belli bir agzasyny) aýýklaýarlar, ýa-da hemmesi belli bir söz tarapyndan aýýklanýar.

**Meselem: şudur**

**Daýhan aga hasylyn halal we arassa bolmagyny işleýär.* Deňdeş doldurgyçly ýönekeý sözlem. Işiň netijesiniň halal we arassa bolmagy hakynda aýdylýar. Shemasy (D we D).
**Şol gün goňşymyza myhman gelipdy, şonuň hormatyna ol menem öýlerine çagyrdy.* Düzmeli goşma sözlem, özbaşdak ulanylmagy mümkin bolan iki sany ýönekeý sözlemi bar. Shemasy: [  ], [  ].
**Men şonda hakykata düşündim-de, ýaňadaňdan elime ýarag aldym, işçiler bilen bile urşa gitdim.* Deňdeş habarly ýönekeý sözlem. Eýanyn eden işleri sanalýar. Deňdeş agzalary: düşündim-de, akdym, girdim. Shemasy: (D-de, D,D)

Sözlemiň işlikden bolan habarlary belli bir ýöňkemede gelip, şol duruşlaryna öz şekilleri bilen eýanyn haýsy sozdugini görkezýändikleri sebäpli, olarda eýe bolmasa-da, onuň bardygy güman edilýär. Şonuň üçin hem aýry-aýry ýöňkemede bolan iki sany habar düzmeli goşma sözlemi emele getirip biler. Gysgaldylan sözlerden düzülen bu hili düzmeli goşma sözlemi deňdeş agzaly ýönekeý sözlem bilen garjasdyrmk bolmaz.

Kategoriýa:Diller
Galatasaraý

**Galatasaray Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.

### Rekortlary
* Super lig:
** **22**

### Oýunçy statistika
* Oýun:
** **430**
*** 20px **Bülent Korkmaz**
* Gol:
** **349**
*** 20px **Metin Oktaý**
* Çoklu gol:
** **30**
*** 20px **Metin Oktaý**

## Oýunçy günda

## Oýunçy taryhynda

## HEM
Şirbekir kümmeti

(X asyr)

Maşat-Misserian şäherçesinden 7&nbsp;km demirgazykda Maşat gonamçylygy ýerleşýär. Häzirki wagtda bu ýerde XI-XII asyralara degişli atsyz kümmetleriň ýarym ýykylan harabaçylyklary bar. Şolaryň arasynda iň oňat saklanyp galany Şirkebiriň metjit-kümmetidirdir. Hürärmenleriň kesgitlemegine görä bu metjit IX-X asyrlarda bina edilen bolmaly. Bu bina 11 metr töweregi bolan çaklaňrak gümmezi bilen tapawutlanýar. Bu jaýyň içinde mährap bar. Ähtimal munuň içinde jaýlaýyş dessurlary ýerine ýetirilendir we bu jaý metjidiň wezipesini hem berjaý edendir.

Düýbüne tarap galňaýan diwarly (ortaça galyňlygy 1,5 metr töweregi) inedördül mawzoleý (taraplary 8,1 metr) inedördül çig kerpiçden (23×25×6 sm) gurlupdyr we iç ýüzünden her diwary 40 sm töweregi çuňlukda, beýik göni üç sany tagçaly desga bolupdyr. Gündogar diwarda aýratyn bezelen mährap bar. Mährabyň çeperçilik bezegi sungatyň seýrek duöýan nusgasydyr. Onuň ýitip barýan reňkleriniň yzy saklanypdyr.

Köp gezek edilen rejeleýiş işleri we üýtgedip gurmalar desganyň ilkibaşdaky kompozisiýasyny bozupdyr. Häzirki wagtda jaýyň daş keşbi özüniň çeperçilik mertebesini ýitiripdir, emma onuň iç ýüzüniň bezegi öz täsinligini saklapdyr.

Arap syýahatçysy Al-Makdisi (X asyr) “agaç sütünleriň üstünde” duran, uly ‘öhrat gazanan köne metjit hakynda aýdanda, belki şu ýadygärligi göz öňünde tutandyr.

Maşat-Misserian şäherçesinden 7 km demirgazykda Maşat gonamçylygy ýerleşýär. Häzirki wagtda bu ýerde XI-XII asyralara degişli atsyz kümmetleriň ýarym ýykylan harabaçylyklary bar. Şolaryň arasynda iň oňat saklanyp galany Şirkebiriň metjit-kümmetidirdir. Hürärmenleriň kesgitlemegine görä bu metjit IX-X asyrlarda bina edilen bolmaly. Bu bina 11 metr töweregi bolan çaklaňrak gümmezi bilen tapawutlanýar. Bu jaýyň içinde mährap bar. Ähtimal munuň içinde jaýlaýyş dessurlary ýerine ýetirilendir we bu jaý metjidiň wezipesini hem berjaý edendir.

Düýbüne tarap galňaýan diwarly (ortaça galyňlygy 1,5 metr töweregi) inedördül mawzoleý (taraplary 8,1 metr) inedördül çig kerpiçden (23×25×6 sm) gurlupdyr we iç ýüzünden her diwary 40 sm töweregi çuňlukda, beýik göni üç sany tagçaly desga bolupdyr. Gündogar diwarda aýratyn bezelen mährap bar. Mährabyň çeperçilik bezegi sungatyň seýrek duöýan nusgasydyr. Onuň ýitip barýan reňkleriniň yzy saklanypdyr.

Köp gezek edilen rejeleýiş işleri we üýtgedip gurmalar desganyň ilkibaşdaky kompozisiýasyny bozupdyr. Häzirki wagtda jaýyň daş keşbi özüniň çeperçilik mertebesini ýitiripdir, emma onuň iç ýüzüniň bezegi öz täsinligini saklapdyr.

Arap syýahatçysy Al-Makdisi (X asyr) “agaç sütünleriň üstünde” duran, uly ‘öhrat gazanan köne metjit hakynda aýdanda, belki şu ýadygärligi göz öňünde tutandyr.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Ýadygärlikler
Kompýuter barada düşünje

Kompýuterler barada düşünje

Öň belläp geçişimiz ýaly, "kompýuter” sözi türkmen dilinde “hasaplaýjy” diýmegi aňladýar. Kompýuter ilkibaşda döredilende diňe hasaplaýyş işleri üçin niýetlenen enjam bolupdyr. Kompýuterler arifmometrlerden we beýleki hasaplaýyş enjamlaryndan (hasap taýajyklaryndan, logarifm çyzgyjyndan we ş. m.) düýpli tapawutlan-ýarlar. Eger arifmometrler we beýleki hasaplaýyş enjamlary diňe käbir hasaplaýyş amallaryny (goşmak, aýyrmak, köpeltmek, bölmek we ş. m.) ýerine ýetirip bilýän bolsalar, kompýuterler adam tarapyndan düzülen maksatnamalar esasynda dürli maglumatlary ýygnamaga, saklamaga, gaýtadan işlemäge, ýaýratmaga ukyplydyr. Bulardan başgada kompýuterler başlangyç, aralyk we jemleýji maglumatlary ýatda saklap bilýärler. Soňra kompýuterleriň mümkinçilikleriniň giňelmegi bilen olar san görnüşinde berip bolýan islendik maglumatlary gaýtadan işlemäge ýaramly bolup başlaýarlar. Häzir kompýuterler kitaplary çapa taýýarlamakda, suratlary çekmekde, saz ýazmakda, kinofilmleri döretmekde, edaralarda we kärhanalarda işi dolandyrmakda we beýleki işlerde giňden peýdalanylýar. 
Kompýuterleriň stoluň üstünde goýulýan ýa-da göçme enjam hökmünde özbaşdak we ulgamda peýdalanyp bolýan görnüşleri giňden ýaýrandyr. Olary köplenç personal (şahsy) kompýuterler diýip atlandyrýarlar. Personal kompýuterleriň görnüşleri näçe köp bolsalar-da olaryň ählisine mahsus birnäçe umumy häsiýetler bar: olar söhbetdeşlik düzgüninde işlemäge ukyply, amatly, ölçegleri kiçi, agramlary bolsa ýeňil.
Häzirki döwürde ABŞ-nyň IBM korporasiýasynyň döreden IBM PС (International Business Machines Personal Computer) personal kompýuterleri dünýäniň köp döwletlerinde giňden peýdalanylýar. IBM korporasiýasyndan başga-da şeýle kysymly kompýuterleri dünýäniň ýüzlerçe kompaniýalary öndürýärler. Biziň döwletimizde bar bolan kompýuterleriň aglabasy IBM PС kysymly  kompýuterlerdir. IBM PС kompýuterleriň düzümine girýän, şeýle hem oňa çatylýan gurluşlar, olar üçin ýazylan maksatnamalar IBM PС kysymly beýleki kompýuterlere hem belli bir derejelerde ýaramlydyr.
Beşiktaş JK

**Beşiktaş Jimnastik Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
### Rekortlary
* Super lig:
** **16**
### Oýunçy statistika
* Oýun:
** **645**
*** 20px **Ruza Çalumbaý**
* Gol:
** **382**
*** 20px **Haku Ýeten**

## Oýunçy günda

## Oýunçy taryhynda

## HEM
* Super Lig

Kategoriýa:Türkiýede Sport
Bursaspor

**Bursaspor Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.

### Rekortlary
* Super lig:
** **1** (2009-10)

## Link
* bursaspor.org.tr
* İngilizce Bursaspor Sitesi
## HEM
* Super Lig
Çaýkur Rizespor

**Çaykur Rizespor Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.

## Link
*caykurrizespor.org.tr

Kategoriýa:Türkiýede Futbol
Kategoriýa:Türkiýede Sport
Denizlispor

thumb|right|Denizlispor Sport Topary
**Denizlispor Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.

Kategoriýa:Türkiýede Futbol
Gençlerbirligi

**Gençlerbirliği Sport Topary** hazirki wagtda Türkiýe Futbol Ligasy'nda basleşige dowam edyar.
### Rekortlary
* Türkiýe Liga:
** **2**
### Oýunçy statistika
* Oýun:
** **353**
*** 20px **Tewfik Kutlaý**
* Gol:
** **72**
*** 20px **Andre Kona N'gole**
## HEM
* Super lig
Türkiýe Futbol Ligasy

**Türkiýe Futbol Ligasy** — Şu wagt Türkiýede futbol ligasy dowam edýär.

Gatnaşýän futbol toparlarynyň kabirleri aşakda:
; Statistika:

## Toparlar
2023-24 toparlary şulardyr:
* Adana Demirspor (Adana)
* Alanýaspor (Antalýa)
* Antalýaspor (Antalýa)
* Beşiktaş (Stambul)
* Çaýkur Rizespor (Rize)
* Fatih Karagümrük (Stambul)
* Fenerbahçe (Stambul)
* Galatasaraý (Stambul)
* Gaziantep FK (Gaziantep)
* Hataýspor (Hataý)
* İstanbul Başakşehir (Stambul)
* İstanbulspor (Stambul)
* Kasympaşaspor (Stambul)
* Kaýserispor (Kaýseri)
* Konýaspor (Konýa)
* MKE Ankaragüjü (Ankara)
* Pendikspor (Stambul)
* Samsunspor (Samsun)
* Siwasspor (Siwas)
* Trabzonspor (Trabzon)

## HEM
* UEFA

Kategoriýa:Türkiýede Sport
Hatyra güni

1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda gündiz 11 sagat 20 minutda 1 tonna 120 kilogram därini galanyň gündogar böleginde partladyp, oňa girmäge mümkinçilik gazanan rus goşunlary eýýäm 12 sagat 30 minutda galanyň içinde aljyraňňylyga düşen adamlary uçdantutma gyryp ýördüler. Duşmanyň 1 million 140 müň oky bardy. Ol oklar galanyň içine ýygnanan 45 müň çemesi türkmene garşy atylmalydy. Elinde sowuk ýaragdan başga idili söweş esbaby bolmadyk her türkmene 25 okdan ýetýär. 23 günläp gabalan galanyň içine 872 müňden gowrak tüpeň oky we 120 müňden gowrak top oky atylypdyr… Şahyr Gurbannazar Eziziowyň sözleri bilen aýtsak bir başa bir ölüm ýeterlikkä, bir başa 25 ölüm artygrak dälmi?

Ýöne gala ýygnananlar Watan üçin bir gezek däl, 25 gezek ölmelem bolsa taýýardylar. Olar muňa boýun alykdylar. Olarda esasy maksat Watan üçin jan bermek, şehit bolmakdy. Olar Watan üçin, ar-namys üçin gara başy gurban etmegiň diňe sözde däl-de, durmuşda nähili bolýandygyny görkezipdiler. Bu bize ata-babalarymyzdan galan iň uly baýlygyň, iň gymmatly mirasyň biridir. Olar bize Watany söýmegiň asyl nusgasyny goýup gitdiler.

Serdarymyz Permany bilen şol gerçeklere “Türkmenistanyň gahrymanlary” diýen belent at berildi. Her ýyl Watan üçin wepat bolanlaryň hatyra gününi uly il bolup döwlet derejesinde bellemegi karar etdi. Bu hatyra gününiň her ýylyň ilkinji aýynda bellenilmegi hem ýöne ýere däl bolsa gerek. Türkmeniň her ýyly Watansöýüjilik ruhy bilen hatyra saklamakdan, geçenleri ýatlamakdan başlanýar.

Gökdepe galasynyň synan gününiň “Hatyra güni” diýlip yglan edilmeginiň ýene-de bir uly manysy bar. Ol hem ýeňişden ýeňilişiň ýakyndygy görnüp durka ata-babalarymyzyň Watan üçin ölmeli diýip gelen kararlaryny biziň günlerimizde dogry diýip tassyklamakdyr. Gökdepe galasynda dökülen ganyň manysyz däldigini, şol uruşda wepat bolanlaryň hakyky Watan gahrymanlarydygyny jedelsiz hakykat edip goýmakdyr. Ondan öňem, soňam Watan üçin gara başyny goýanlary Gökdepe galasynda şehit bolanlar bilen bir hatarda hatyralamakdyr. Gökdepe türkmeniň Käbesidir. Watan üçin türkmeniň bir okuň däl, ýigrimi bäş okuň öňünde durmalam bolsa durup bilýändiginiň subutnamasydyr. Bu gahrymançylyk bizi parahatçylykly günlerde-de Watanyň gymmatynyň, hatda öz janymyzdanam ýigrimi bäş esse gymmatlydygyny ýatladyp durmalydyr. Watanyň abraýy üçin edýän her bir işimizde, okuwymyzda biziň yhlasymyzyň, görkezmeli gaýratymyzyň näçe derejede bolmalydygyny biz ata-babalarymyzyň ýigrimi bäş okuň öňünde durmaga döz gelip bilişlerini ölçeg edinip kesgitlemelidiris. Biz hem edil ata-babalarymyz ýaly hatyrasy tutulmaga mynasyp adamlar bolup ýaşamalydyrys. Biz parahatçylykly, asuda günlerde Watana şan-şöhrat getiren zähmet gahrymanlary bolmalydyrys.
Kiçi Balkan dagy

**Kiçi Balkan** - Türkmenistanyň Balkan welaýatynda yerleşýän dag.
Balkan Daglarynyň bir bölegi.

Kategoriýa:Türkmenistandaky daglar
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Türkmenistanyň prezidenti

**Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow** Türkmen syýasatçysy we Turkmenistanyň Prezidenti.

Gurbanguly Berdimuhamedowyň ogly. 1981-nji ýylyň 22-nji sentýabrynda Aşgabat şäherinde doguldy.

2022-nji ýylyň 19-njy martyndan bäri Türkmenistanyň Prezidenti.

### Bilimi we hünäri
Ýokary bilimli 2001-nji ýylda Türkmen oba hojalyk uniwersitetini tamamlady. Hünäri boyunça inžener-tehnolog. 2008-2011-nji ýyllarda Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň Diplomatik akademiýasynda okady we ony halkara gatnaşyklar boýunça hünärmen hünäri boýunça tamamlady. 2011-2013-nji ýyllarda Ženewadaky Howpsuzlyk syýasaty merkezinde okap, ony halkara we Ýewropa howpsuzlygy boýunça hünärmen hünäri boýunça tamamlady. Tehniki ylymlarynyň kandidaty (awgust 2014 ýyl).

### Döwlet sylaglary we atlary

* «Magtymguly Pyragy» medaly
* «Mälikguly Berdimuhamedow» medaly
* «Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi» döwlet sylagy

## sanawy

**Prezidentler**
1Saparmyrat Nyýazow
2Gurbanguly Berdimuhammedow
3Serdar Berdimuhammedow


## Gurbanguly Berdimuhammedow Malikgulyýewiç
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Mälikgulýýewiç. Ol Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy aradan çykanyndan soňra wagtlaýynça prezident diýip yglan edildi we Türkmenistanda 11-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawynda 89.12% ses alyp halk maslahaty tarapyndan prezident saýlandy. Ol prezidentlik kasamyny ýerine ýetirip prezidentlik işine başlady. 

Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welayatynyň Gökdepe etrabynyň Babarap obasynda 1957-nji yylda doguldy. Ol Türkmen Döwlet Lukmançylyk Uniwersitedini tamamlansoň 1992-nji ýylda ol Lukmaçylyk Uniwersitediniň diş lukmany fakultedinde işe başlady. 1995 ýylda Saparmyrat Türkmenbaşynyň karary bilen Saglyk Ministirliginiň bölüminiň başlygy boldy. 1997-de Saglyk Ministri, 2001-nji ýylda Premýer Ministr wezipesine geçirildi.

Berdimuhammedow dalashgarlerin biri bolup her bir etraplarda, shaherlerde oz meyilnamasy bilen cykysh etdi. Ol oz meyilnamasynda ashakdaky zatlary durmusha gecireris diyip agzap gecdi.

* Turkmenistanda her bir rayata internet elyeterli bolmaly.
* Pensiya, aylyk haklaryna tazeden seredilmeli.
* Talyplaryň okayan 4 yyllyk okuwlary 5 yyl etmeklik.
* Mekdep okuwcylaryna 10 yyllyk bilim bermek.
* Talyplaryn alyan "Talyp haklary"ny kopeltmek.
* Köp çagaly aýallara kömek pul berilmegi we şuňa meňzeş zatlar meýilnamasynda bar bar.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistan syýasaty
Ruhnama

right|thumb|Ruhnama
**Ruhnama** *(kiril: Рухнама) —*Awtory Beýik Saparmyrat Nyýazow - Ruhnama Turkmenbaşy tarapyndan ýazylan kitap.

## Çeşmeler
* http://www.ruhnama.info  Ruhnama *(Iňlis)*
* http://www.ruhnamaonline.com  Ruhnama Salgymyz *(Iňlis / Türkmençe)*

Kategoriýa:Kitaplar
Bokurdak (şäherçe)

**Bokurdak** şäherçesi 1942 ýýlda döredildi. Onuň düzümine Merkezi Garagumda ýerleşen 10 ilatly ýer degişlidir. Şäherçe olaryň guramaçylyk merkezi bolup, ylaty şol obalar bilen 4 müň adama golaý, şäherçä Garagum derýasyndan suw turbasy geçirildi.
Bokurdak şäherçesi Aşgabatdan 108 km demirgazyk da, Merkezi Garagumda Aşgabat-Daşoguz demir we awto mobil ýollarynyň ugrunda ýerleşýär. Şäherçe şol sebitdäki maldarçylyk hojalyklarynyň guramacylyk, durmuş-medeni merkezi hasaplanýar.

Kategoriýa:Ahal welaýaty
Derweze

**Derweze** şäherçesi 1939 ýýlda döredildi. Aşgabatdan 200&nbsp;km-de Merkei Garagumda ýerleşip, düzümiňde 10 ilatly punkty birikdirýär. Şol obalar bilen saherçain ylaty 4,1 mun adam. Şäherçäniň üstüni Aşgabat-Daşaguz awtomagşytraly kesip geçýär. Derweze merkezi Garagumda dowardarçylyk hojalyklarynyň guramaçylyk merkezidir.

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Tebigat
Kategoriýa:Daşoguz welaýaty
Gökdepe etraby

**Gökdepe etraby** 1927-nji ýylda döredildi. Meýdany 7,4 kw.km. Ilaty 76,8 müň adam. Etrapda 1 şäherçe, 14 geňeşlik we 36 oba ilatly punktlary bar. Etrabyň territoriýasy 3 fiziki-geografiki böleklerden durýar: Köpetdagyň etraba degişli gerişleri, dag etek duzlik we garagum çoli. Etrabyň ähli obalary, Gökdepe şäherçesi, ekin meýdanlary dag we awtomobil ýol, elektrik geçiriji liniýasy, magistral gaz geçiriji turba derýajyklary (Altyýap, Sekizýap), 100 gowrak suw çykaryjy skwazinalardyr. Etrabyň çäklerinde Köpetdag suw howdany ýerleşýär. hojalygyn esasy ýöriteleşen ugurlary: miweçilik, üzümçilik, däneçilik, maldarçylykdyr.
Gökdepe etraby welaýatyň günbatarynda ýerleşip, Köpetdagyň dag gerişlerini, dag etek düzlügini we Garagum çölüniň günorta bölegini öz içine alýar. Etrabyň ähli ekin meýdanlary, ilatly ýerleri dag etegi düzlüginde ýerleşendir. Onuň çägini Garagum derýasy, Aşgabat-Türkmenbaşy de- mir we awtomobil ýollary kesip geçyär. Garagum derýa- synyň ugrunda Köpetdag suw howdany guruldy. Etrabyň hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary däneçilik, pag taçylyk, gök we bakja ekerançylygy, miweçilik, üzümdarçy- lyk, dowardarcylyk we düýedarçylyk bolup durýar. Etrap da senagat önümçiligi hem barha ösýär. Bu ýerde magdan däl gurluşyk materiallaryny öndürýän kärhana, Şorgala obasynyň golaýynda çakyr zawody, etrap merkezinde bir näçe senagat kärhanalary ýerleşyär. Gökdepe etrabynyň çä- ginde 1 şäher, 12 geňeşlik we 54 oba bar.

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistanyň etraplary
Gökdepe (şäherçe)

**Gökdepe** şäherçesi 1935 ýýlda döredildi. Gökdepe 2008-nji şäher statusy berildi. Ol Gökdepe etrabynyñ merkezidir. Ilaty 21,2 müň adam. Şäherçedäki Gökdepde galasy Türkmenistanyň taryhynda möhüm rol oýnandyr. Bu galada 1881 ýýlda aldym-berdimli söweş bolup geçýär. Şol söweşleriň hatyrasyna Saparmyrat Türkmenbaşy her ýýlyň Ýanwar aýýnyň 12-sine Hatyra güni diýip yglan etdi. Galada Saparmyrat Hajy adyndaky ägirt uly metjit guruldy. Galanyň durkuny täzelemek işleri dowam edýär. Gökdepe şäherçesi haly fabrikleri, gurluşyk materiýallary, egirme-trikotaž fabrigi, reňkleýji we tikin fabrikleri, gurluşyk materiýallar kombitany, çagyl owradyjy zawody "Şorgala" çakyr zawody işleýär.
Etrap merkezi Gökdepe Aşgabat şäherinden 42 km günbatarda ýerleşyär. Şäherin demirgazyk eteginde taryhy ýadygärlikler top lumy bolan Gökdepe galasy ýerleşyär. Şäherde dokma top lumy, gurluşyk materiallary zawody, etrabyň dolandyryş edaralary, söwda we durmuş hyzmaty kärhanalary, durmuş-medeni maksatly edaralar ýerleşýär.

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Ak bugdaý etraby

Gäwers etraby 1977-nji ýylda döredilip, 1988-nji ýylda ýatyryldy we 1992-nji ýylda täzeden döredildi. Ak bugdaý etraby Aşgabat şäheriniň gündogar tarapyndaky territoriýalary öz içine alýar. Onuň çägi daglyk, dag etek düzlügi we çöllük böleklerden durýar. Etrabyň ekin meýdanlarynyň esasy bölegi Gäwers düzlüginde ýerleşyär. Onuň territoriýasyny Garagum derýasy, Aşgabat-Mary demir we awtomobil ýollary kesip geçyär. Ilatly ýerler Garagum derýasynyň zolagynda özleşdirilen ýerlerde we ulag ýollarynyň ýakasynda ýerleşendir. Hojalygynyň ýöriteleşdirilen ugurlary: pagtaçylyk, däneçilik, gök we bakja ekerançylygy, üzümçilik, miweçilik, gara mallary ösdürip ýetişdirmek, dowardarçylyk. Etrabyň gündogarynda Berkararlyk (öňki Babadurmaz) şäherçesiniň golaýynda balykçylyk hojalygy bar. Ol Aşgabat şäheriniň ilatyny janly balyk bilen üpjün etmäge ýöriteleşdirilendir. Ak bugdaý etrabynyň düzümine 1 şäher (Änew), 3 şäherçe (Ýaşlyk, Berkararlyk, Bagabat), 14 geňeşlik we 48 oba girýär. Meýdany 6,5 müň kw.km Ilaty 74,6 müň adam. Köpetdag bilen Garagumyň arasyndaky Gäwers düzlüginde ýerleşýar. Etrabyň territoriyasyny Babadurmazdan Aşgabada çenli (70&nbsp;km. gowrak) demir ýol, awtomobil ýol. Garagum derýasy, elektrik liniýasy, gaz geçirji turbalar kesip geçýärler. Hatly punktlar Garagum derýasynyň zonasynda döredilen täze şäherçelerde we ulag yollarynyň yakasynda ýerleşendir. Hojalygyn ýöriteleşen ugurlary : üzümçilik däneçilik, miweçilik, gök we bakja ekerançylygy pagtaçylyk, maldarçylyk, Babadurmazyň golaýynda doly sistemaly balykçylyk hojalygy bolup, ol Aşgabat şäherini janly balyk bilen üpjün etmeklige yöriteleşendir.

Kategoriýa:Ahal welaýaty
Änew

**Änew** şäheri 1973-nji ýylda döredildi, ilaty 14,2 müň adam. Şäher Akbugdaý etrabynyň dolandyryş merkezi. Änewde geologik-gözleg ekspedisiýasynyň kontorasy, kerpiç zawody, çakyr zawody, ekerançylyk we toprak institutlary, durmuş medeni edaralar, demir ýol  stanisiýasy, gurluşyk guramalary ýerleşendir.
2008-nji ýylda oňa etrapdaky şäher derejesi berildi. Änew ýurdumyzyň paýtagty Aşgabat şäheriniň golaýynda ýerleşmek bilen, welaýatyň uly ykdysady we durmuş-medeni merkezine öwrülýär. Şäherde 110-a golaý senagat, ulag we aragatnaşyk, gurluşyk kärhanalary we edaralary bar. Şäherde welaýatyň we Ak bugdaý etrabynyň dolandyryş edaralary ýerleşyär. Änewde senagat kärhanalaryndan çakyr zawody, un-degirmen toplumy, kerpiç zawody, söwda we durmuş-medeni maksatly edaralar bar. Änewde Ak bugdaý muzeýi, onuň golaýynda bolsa uly arheologik toplumy bolan Änew galasy ýerleşýär.
Änew 2024-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edildi.

### Ýadygärlikler

* Änew metjidiniň ansambly

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Ahal welaýaty
Ynanç

**Ynanç**-has hem gyzykly. Ynanç adamyň kellesinde otyran kanunlar,kadalar.Mysal üçin düýn men banýa giremde,gapyň agzynda tarakana menzeş mör-möjek bar eken. Men ony öldürmedim,sebäbi yokardan(ynanchdan) mana -Öldürme! diýen perman geldi. Bu ynanjy men bir mollymdan alypdym,ol -Jandarlary öldürmek guna diyipdi.Eger men bu mollymdan ol ynanjy almazymdan oninchaki kellam bolan bolsa men halki mor-mojegi oldurerdim.Sebabi "-Ol kopeler we meng oyume ziyan berer,shong uchin ony oldir." diyen ynanch bardy mende.Yone adamlar bir zat etjek bolanlarynda koplench bu ynanchlar hakda pikir etmeyarler,olar yone ynanja tabyn bolyalar .Men yokardaky ynanja kichi ynanch diyesim gelyar. Sheyle hem uly ynanchalar bar. Mysal uchin komunizm,islamizm,hristiyanlyk,racizm we shmn.Koplench kichi ynanchlar uly ynanchlardan doreyar. Uly ynanchlar kici ynanchlar uchin ylham cheshmesi bolyar.
Gylýalçylyk

Türkmensitanda gylýallaryn ahal-teke we yomut tohumlry köpeldilýär. Bu atlar bir wagtda iş maly hem-de atçylyk sprotynda peýdalanylýar. Türkmen atlary özlerinin owadanlygy, çuslugy ajaýyp häsiýetliligi we çakgan hereketleri nepisligi, kyn şertlere çydamlylygy, uzak aralygy ýyldamlyk bilen çapyp geçmäge ukypplylygy bilen dünýä  baarynda bahasynyn örän ýokary hyrydarynynyň köp bolmagyna getirdi.
## Seret
*Ahal-teke aty

Kategoriýa:Oba hojalygy
Ýaşlyk (şäherçe)

**Ýaşlyk** şäherçesi 1977 ýylda döredildi. Ilaty 4,8 mün adam. Bu şäherçe Gäwers düzlügi özleşdirmek üçin gurluşyk materiýallar we guramaçylyk merkezi bolup hyzmat edýär. Şäherçede Gäwers gurluşyk materiýallar kambinaty, demir ýol stanisiýasy bar. Gäwers etrabynyň düzümine 1993 ýylda döredilen BAGABAT şäherçesi hem girýär.

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Bäherden etraby

## Taryhy Baherden Ýayr
Bäherden etraby 1957 ýylda döredilip, 1963 ýylda ýatyryldy we 1965 ýylda täzeden döredildi.

## Geografiki maglumatlary

Meýdany 17,4 müň kw.km ilaty 86,5 müň adam.  Etrap 3 fiziki-geografiki bölekden: Köpetdagdan, dag etegi düzlüklerden we Garagum çöllükden ybarat. Baharly etraby Ahal welaýatynyň gündogarynda ýerleşýär. Onun çägine Köpetdagyň, dag etegi düzlüginin we Garagum çö- lüniň bir bölegi girýär. Etrabyň çäginden Garagum der ýasy, Aşgabat-Türkmenbaşy demir we awtomobil yollary geçyär. Baharly etrabynyň düzümine 1 şäher, 15 geñeşlik we 31 oba girýär.

## Suw baýlyklary

Garagum derýasy, Arwaz çaýy, Arçman çeşmesi we köp sanly skwažinalar. Hereket etmeýän kärizleriň birnäçesi saklanyp galypdyr. Etrapda kesel bejeriş Arçman, ýylysuw, minerak suw çeşmelerem bar. Etrap Garagum derýasynyň we Köpetdagdan gaýdýan ownuk suw çeşmeleriniň suwlary bilen üpjün edilýär.
## Oba hojalygy

Hojalygynyň esasy ýöriteleşen ugulary pagtaçylyk, däneçilik, maldarçylyk, gok we bakja ekerançylygy "Bäherden" garaköl goýundarçylyk, "Saýwan" maldarçylyk hojalyklary yurdumyzda bellidir. "Akdepe obasynda" Bäherden nah mata dokma kombinaty guruldy.
Hojalygynyň esasy ýöriteleşdirilen ugurlary pagtaçylyk, däneçilik, gök-bakja ekerançylygy, dowardarçylyk hasaplanýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda etrabyň senagat taýdan ähmiýeti artýar. Bu ýerde magdan däl gurluşyk material lary kärhanalary ýerleşyär. Keletede sement zawody, Akde pe obasynda egirme-dokma fabrigi işleyär. Etrabyn Sünçe obasynyň golaýynda uly guşçulyk toplumy bolup, onda her ýylda 3000 tonna towuk eti we köp möçberde ýumurtga öndürilýär. Bäherden şäherinde haly fabrigi, çeper-senetçilik önümleri fabrigi, pagta arassalaýan zawod, konserwa zawody, durmus-medeni edaralar ýerleşýär.

## Syýahatçylyk ýerleri

Etrabyň çäginde kesel bejeriş ähmiýetli Arçman, Ýylysuw mineral suw çeşmeleri we kesel bejeriş ulgamlary bar. Olaryň esasynda häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän şypahanalar hereket edýär. Baharly şäherinden 20 km gündogarda täsin Köwata ýerasty kükürt-wodorod suwly köli ýerleşýär. Onun syýahatçylyk merkezi hökmünde ähmiýeti ýurdumyzyň çäginden daşarda hem bellidir. Bäherdeniň 30 kilometr günbatarynda Arçman şypahanasy, 5 km günorta-gündogarynda mineral suwly Durun sagaldyş merkezi hereket edýär.

## Baharly etrabynyň administratiw bölünişi

Geneslikler
# Börme
# Bamy
# Arçman
# Mürçe
# Sünçe
# Durun
# Garagan
# Ak depe
# Ýarajy
# Döwgala
# Kelete
# Nohur
# Saywan
# Deşt

Kategoriýa:Ahal welaýaty