open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dunaý deltasy

**[[Dunaý]] [[derýa deltasy|deltasy]]** (rumynça: Delta Dunării; ukrainçe: Дельта Дунаю) Wolga deltasyndan soňra, Ýewropanyň ikinji iň uly deltasy bolup, ol kontinentiň iň gowy goralyp saklanýan deltasydyr.

thumb|250px|right|Dunaý deltasy, Rumyniýa
right|thumb|300px||Dunaý deltasy- Emeli hemradan alnan suraty (2000)

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Tebigat
Iller

thumb|right|Iller derýasy
**Iller derýasy** (gadymky ady **Ilargus**) Germaniýanyň Bawariýa federal ştatynda ýerleşýär. Ol Dunaý derýasynyň 147&nbsp;km uzynlykdaky sagkenar goşandydyr.

Ol öz gözbaşyny Awstriýa serhediniň gapdalynda Alp daglarynyň Allgäu sebtindäki Oberstdorfyň golaýjygyndan alyp gaýdýar. Iller derýasy şol ýerden demirgazyk tarapa akyp Sonthofen, Immenstadt hem-de Kempten şäherleriniň içinden geçýär. Ol Memmingeniň golaýyndaky Lautrach bilen Ulmuň aralygynda 50&nbsp;km çemesi nemes federal ştatlary bolan Bavaria bilen Baden-Württemberg serhedini emele getirýär. Iller derýasy Ulm şäherinde Dunaý derýasyna gelip guýýar.
Lech

**Lech derýasy** (latynça: Licus, *Licca*) Awstriýada hem-de Germaniýada ýerleşýän derýadyr. Ol Dunaý derýasynyň sagkenar goşandy bolup, uzynlygy 264&nbsp;km barabardyr.

## Salgylanmalar


Image:Lech Augsburg.jpg|Lech derýasy Augsburgda
Image:Lech-between-landsberg-kaufering.JPG|Lech derýasy Landsberg şäherinde


Kategoriýa:Awstriýa
Kategoriýa:Germaniýa
Üçünji Koalisiýa urşy

**Üçünji Koalisiýa Urşy** 1805-nji ýylda Awstriýanyň, Portugaliýanyň, Russiýanyň we beýleki ýurtlaryň  Napoleon I ýolbaşçylygyndaky Fransiýa hem-de onuň ýapja döwletleri tarapyndan ýeňlişe sezewar edilmegi bilen gutaran uruşdyr.

Kategoriýa:Taryh
Baden-Württemberg

150px|right
**Baden-Württemberg** Germaniýa federal respublikasynyň 16 sany federal ştatynyň (*Bundesländer*) biridir.

## Salgylanmalar

* Ştatyň resmi websaýty

Kategoriýa:Germaniýa
Keramatly Georgen

**Keramatly Georgen** ýa-da **Sankt Georgen im Schwarzwald** Germaniýanyň Baden-Württemberg federal ştatynyň günorta-günbatarynda ýerleşýän bir şäherdir. Ol Schwarzwald-Baar okrugyna degişlidir.

## Salgylanmalar
* (nemesçe) Keramatly Georgen: maglumatlar we suratlar 

Kategoriýa:Germaniýa
Lihtenşteýn

**Lihtenşteýn Knýazlygy** ( ) — Merkezi Ýewropada bir girdenek (160 km²) döwlet. Ýurduň ady dolandyryjy Lihtenşteýn dinastiýasynyň adyndan döräpdir. Lihtenşteýn gündogarda Awstriýa, günbatarda bolsa Şweýsariýa bilen araçäkleşýär, onuň territoriýasy şol döwletleriň territoriýalary bilen doly gurşalandyr. Döwlet dolandyryş formasy — konstitusion monarhiýa.

Paýtagty — Wadus.
Resmi dili — Nemes dili.

Kategoriýa:Lihtenşteýn
Lüksemburg

**Beýik Lüksemburg Dükalygy** (, , ) — Günbatar Ýewropada bir döwlet (beýik dükalyk). Dükalyk Belgiýa, Germaniýa we Fransiýa bilen serhetleşýär. Ady ýokarky nemes dilindäki "lucilinburch" — "kiçi şäher" diýen sözden gelip çykypdyr.

Kategoriýa:Lüksemburg
Taraz

**Taraz** iki ýa-da birnäçe derýanyň, kölüň, deňziň ýa-da okeanyň suw ýygnaýjy basseýnlerini bölüp aýyrýan ýerüsti şertli topografiki liniýa bolup durýar.

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Tebigat
Çehiýa

**Çehiýa** (çeh. *Česko*), **Çeh Republikasy** (çeh. *Česká republika*, *ČR*), Ýewropa'da bir döwlet. Paytagty - Praga saheri.

Kategoriýa:Çeh Republikasy
Kelt dilleri

right|thumb|175px|Kelt dilleriniň ýaýrawy
**Kelt dilleri** hindi-ýewropa dilleri maşgalasynyň düzümine girýän garyndaş diller toparydyr.

Kategoriýa:Diller
Slowak dili

**Slowak dili** (*slovenčina*, *slovenský jazyk*) Günbatar slawýan dillerine degişli bir hindi-ýewropa dilidir.

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Slawýan dilleri
Kategoriýa:Slowakiýa
Tisza

[350px|thumb|right|[Szegedde Tisza derýasy, Wengriýa]]
**Tisza derýasy** Merkezi Ýewropanyň esasy derýalarynyň biridir.

Kategoriýa:Derýalar
Şwarswald

thumb|right|Gara tokaý Schwarzwald

**Şwarswald** ( — "gara tokaý") —  günorta-günbatar Germaniýada Baden-Württemberg federal ştatynda ýerleşýän tokaýlyk dag gerşine berilýän atdyr. Ol günorta we günbatar taraplarynda Reýn jülgesi bilen çäkleşýär. Onuň iň beýik nokady 1,493 metrlik Feldberg dagydyr.
Kategoriýa:Germaniýa
Aşaky Awstriýa

[thumb|right|350px|Aşaky Awstriýanyň okruglaryny we dört sany kwartalyny görkezýän karta - ([Waldviertel ýaşyl reňkde, Weinviertel gyzyl reňkde, Mostviertel sary reňkde we Industrieviertel gök reňkde)]]

**Aşaky Awstriýa** (nemesçe Niederösterreich) Awstriýanyň dokuz sany federal döwletiniň ýa-da *Bundesländeriniň* biridir. Aşaky Awstriýanyň paýtagty 1986-njy ýyldan bäri Sankt Pölten şäheridir.

thumb|Aşaky Awstriýanyň daglaryndaky tokaý

## Salgylanmalar
* Resmi saýt 

Kategoriýa:Awstriýa
Feldberg

**Feldberg dagy** Schwarzwald tokaýlygynyň iň beýik dagy, Alp daglaryny hasap etmäniňde bolsa tutuş  Germaniýanyň iň belent dagy bolup durýar. Onuň beýikligi 1,493 metre barabardyr.

## Salgylanmalar
* Feldberg:Taryhy we suratlary (nemesçe)
* Feldberg:Surat galereýasy
Türkmenistanyň kubogy

**Türkmenistanyň Kubogy** 1993-nji ýylda döredildi.

Bu ýaryşyň iň şowly çykyş eden topary bolan Köpetdag Aşgabat 6 gezek ýeňiji boldy, Nebitçi Balkanabat bilen Merw Mary bolsa 2 gezek eýelediler.

## Ýeňijiler

## Jemi Netije

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Daşoguz FK

**Daşoguz futbol kluby**, Daşoguzda yerleşyar. Hazirki wagtda Türkmenistanyň Ýokary Ligada basleşige dowam edýar. Olar 10, 000 orunlyk Sport Toplumynda oýunlaryny geçirýar. Baş tälimçisi - Ilgiz Abdurahmanow.

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Zonchio söweşi

{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"

**Zonchio deňiz söweşi** (şeýle-de **Sapienza söweşi** ýa-da **Birinji Lepanto söweşi**) dört aýratyn günde bolup geçdi: Awgust 12, 20, 22 we 25, 1499. Ol 1499-1503-nji ýyllardaky Osmanly–wenesiýa urşunyň bir bölegidir. Ol gämileriň üstünde toplaryň ulanylan ilkinji deňiz söweşidir.

Ýanwar 1499-da Kemal Reis 10 sany galeradan we başga-da 4 görnüş gämiden ybarat flotiliýa bilen Stambuldan ýüzüşe ugraýar we 1499-njy ýylyň iýulynda Dawut Paşa tarapyndan özüne iberilen uly osmanly floty bilen tapyşýar. Wenesiýa respublikasyna garşy giň gerimli uruş alyp barmak maksady bilen ol flotuň ýolbaşçylygyny ele alýar. Osmanly floty 67 sany galeradan, 20 sany galiotdan hem-de 200-e golaý kiçeňräk gämiden ybarat bolupdyr.

Ägirt uly osmanly floty bilen 1499-njy ýylyň awgust aýynda Ioniýa deňzindäki Zonchio burnuna baryp ýeten Kemal Reis Antonio Grimaniniň golastyndaky 47 sany galeradan, 17 sany galiotdan hem-de 100 çemesi ownuk gämiden wenesiýa flotuny ýeňlişe sezewar etdi. Söweşiň iň bir jygba-jygly pursatynda Andrea Loredanyň (Wenesiýanyň täsirli Loredanlar maşgalasynyň agzasy) we Alban d'Armeriň kapitançylygyndaky iki sany wenesiýa karakasy türk flotunyň bir flagman gämisine abordaž etdi. Ol gäminiň komandiri bolan Burak Reis bordaždan aýryp bilmänsoň ony ýakmaly boldy. Bilelikde lowlap ýanýan üç sany mähnet gäminiň görnüşi wenesiýalylaryň söweşjeň ruhuna uly zarba urdy.

Antonio Grimani 29-njy sentýabrda tussag edilýär, ýöne soňra boşadylýar. Şondan soň Grimani 1521-nji ýylda Wenesiýanyň dožy bolýar. Osmanly soltany Baýezid II olja alnan wenesiýa galeralarynyň 10 sanysyny Kemal Reise peşgeş edýär. Soňra Kemal Reis öz flotuny 1499-njy ýylyň oktýabr-dekabr aýlarynda Cefalonia adasyna ýerleşdirýär.

Türkler we wenesiýalylar kän wagt geçmänkä Ikinji Lepanto söweşinde ikinji gezek gapma-garşy boldular. Ol deňiz söweşine Modon söweşi hem diýilýär. Admiral Kemal Reisiň ýolbaşçylyk etmeginde türkler bu gezek ýeňiş gazanýarlar.

## Daşarky aragatnaşyklar
* Sydney N. Fisher: The Foreign Relation of Turkey, 1481-1512, Chapter VI: War with Venice, 1499-1503 
* John E. Dotson: Foundations of Venetian Naval Strategy from Pietro II Orseolo to the Battle of Zonchio
Jerba söweşi

Bu deňiz söweşi 11 maý 1560 senesinde Jerba, Tunis töwereklerinde bolup geçdi we Osmanly imperiýasynyň ýeňişi bilen tamamlandy.
General Gazan

**Honoré Théodore Maxime Gazan de la Peyrière** (Oktýabr 29, 1765 – Aprel 9, 1845) Napolýon I-niň goşunundaky fransuz generaldyr.

## Irki döwür we Fransuz rewolýusiýa söweşleri
Ol Fransiýanyň Grasse diýlip atlandyrylýan kiçiräk şäherinde dogulypdy. Gazanyň hukukçy kakasy ony Sorèze okuwyna ugratdy, ol hem ol ýerde harby tälimi alyp geleninden soňra, 1786-njy ýylda Fransuz Şalyk Janpenalygy Gullugyna girýär. Has soňra bolsa ol Freemasonslara goşulýar.

Fransuz rewolýusiýasynyň döremegi bilen, Gazan Grasse şäherine dolanyp gelýär we milli gorag gullugyna hyzmata girýär. 1790-njy ýylda ol kapitanlyk derejesini alýar we 1791-nji ýylda Varyň ýerli meýletinler batarlýonynyň podpolkownigi bolýar. Ol 1792-nji ýylda 27-nji polka kapitan hökmünde iberilýär we Awstriýa bilen söweş yglan edilýänine çenli şonyň bilen Rhine çenli gidýär. Polk ilki bilen garnizon pyýadalary hökmünde Strassburgda hyzmat edýär, emma söweşe Wissemburgyň ýanynda Dekabr aýynda goşulýar.
Abylhaýyr Han (özbek)

**Abylhaýyr Han** (1412-68) - Jüçi neslinden bolan özbek hany (1428-68). Ol 1428 ýylda Turada (Günbatar Sibirde) han bolup, göçüp-gonup ýören özbekleriň feodal döwletini esaslandyrypdyr. Abylhaýyr han Sibirden Mawerannahra çenli bolan köp sanly taýpalary birleşdiripdir we Orta Aziýa aralaşmaga çalşypdyr. 1446 ýylda Temiritler döwleti bilen Mogolystanda içki feodal garşylyklar güýçlenipdir. Ol mundan peýdalanyp, 1447 ýylda Deşt we Gypjak sähralaryny Mawerannahr bilen birleşdirýän Syrderýa boýundaky birnäçe äherleri (Akgurgany, Arkugy, Üzgendi, Sygnagy, Suzagy) basyp alypdyr hem amatly söwda ýollaryna, ekerançylyk we öri meýdanlaryna eýe bolupdyr. Şondan soň Abylhaýyr han Temiritleriň içki göreşlerine gatyşyp başlapdyr. 1463-64 ýyllarda galmyklardan güýçli ýeňilýär. Abylhaýyr hanyň döreden döwleti özi ölenden soň dargaýar.

Kategoriýa:Serdarlar we Hanlar
Daşkent

**[[Özbegistan]] paýtagty** we iň uly şäheridir. Bu şäher Özbegistanyň demirgazyk-gündogar böleginde ýerleşýär we şäheriň meýdany 631,29 km² (392,265 mi²). 2021-nji ýyldaky ilat ýazuwyna görä şäheriň ilaty 3.095.000 adam. 2024-nji ýyla görä Daşkentiň jemi içerki önümi 25 milliard dollar bolup, Özbegistanda jemi içerki önümi iň köp bolan şäher boldy.

Ilat sany boýunça Merkezi Aziýanyň iň uly şäheri bolan Daşkent, öňki Sowet respublikalarynda Moskwa , Sankt-Peterburg we Kiýewden soň dördünji uly şäherdir. 1966-njy ýylda bolan weýrançylykly ýer titremesinden soň şäher esasan täzeden guruldy.

Şäher giň ýollary, ýaşyl meýdançalary, seýilgäh baglary, yzygiderli oturymly ýerler, yzygiderli we berk infrastrukturasy bilen Sowet şäher meýilnamasynyň iň möhüm mysallaryndan biridir.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Aziýa döwletleriniň paýtagtlary
Kategoriýa:Özbegystan
Türk Telekom Arena

**Türk Telekom Arena**, Galatasaray Sport Topary'nyň täze futbol stadionydyr.(52,652)

## Çeşme


Kategoriýa:Türkiýedäki futbol stadionlary
Pila Tegelegi Deposy

200px|thumb|Pila Tegelegi Deposy200px|Pila Tegelegi Deposynyň gerbi**Pila Tegelegi Deposy** - Pila Deposynyň gurluşygy 1870 – 1874-nji ýyllar bilen senelenilýär, hem-de prus ýerlerinde demir ýolyň intensiw ösdürilmegi bilen baglanyşdyrylýar. Adaty bolmadyk arhitektura emelleriniň ulanylmagy netijesinde, Depo Ýewropada şeýle tipli gurluşlaryň birnäçesi üçin nusga öwrüldi. Köp ýyllaryň dowamynda ulanylandan soň, XX asyryň 90-njy ýyllarynda ulanyşdan aýryldy, bu bolsa Deponyň ýatdan çykarylmagyna getirdi.

Deponyň nähili ýagdaýdadygyny görüp Pila şäheriniň ýaşaýjylarynyň onlarçasyndan durýan topar bu taryhy obýekti halas etmek kararyna geldi.

## Sepler

* Pila Tegelegi Deposy 

Kategoriýa:Taryh
430

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:430
425

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* Zu Chongzhi, hytaýly matematik

## Aradan çykanlar
* 10 oktýabr — Atticus, Konstantinopolyň patriarhy
* Flavius Castinus, rimli syýasatçy
* Helian Bobo

Kategoriýa:425
402

## Wakalar

### Sebitler boýunça

#### Günbatar Rim imperiýasy
* Stilicho recalls troops from the frontiers of the Roman Empire to defend Italy against the Visigoths. On April 6 he defeats them at the Battle of Pollentia.
* Emperor Honorius transfers the capital of the Western Empire from Milan to Ravenna.
* Arcadius and Honorius become Roman consuls.

#### Aziýa
* Gwanggaeto the Great of Goguryeo defeats the Xianbeis, seizing some of their border fortresses.
* The Avars, led by Shelun (Chö-louen), having defeated the Gaoju Dingling (Kao-kiu Ting-ling) near Kobbo, establish a nomadic empire that ranges from Mongolia to the Irtysh.

### Tema boýunça
#### Din
* Innocent I succeeds Saint Anastasius I as Pope.
* Jerome writes *Apologiae contra Rufinum* and *Liber tertius seu ultima responsio adversus scripta Rufini*.
* The Pure Land school of Buddhism founds a monastery upon the top of Mount Lushan.
* Porphyry of Gaza orders the destruction of pagan temples in Gaza.
* Kumarajiva arrives at Changan and begins translating Buddhist texts into Chinese.



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* Epiphanius of Salamis, Church Father
* Quintus Aurelius Symmachus, consul of Rome
* Empress Dowager Ding
* Sima Yuanxian
* Tufa Lilugu

Kategoriýa:402
401

## Wakalar

### Sebitler boýunça

#### Wizantiýa imperiýasy
* Gotlary hem-de Gainasy ýeňlişe sezewar etmekligini gutlap, Arcadius hun hökümdary Uldine köp sanly sowgat-serpaý ugradýar. Arcadius soňra hunlar bilen soýuz baglaşýar.

#### Günbatar Rim imperiýasy
* Westgotlar Italiýanyň iň demirgazyk çetlerine çozup, uly weýrançylyklar edýär.
* Rim generaly Stilicho Rhaetiada wandallara garşy uly ýöriş geçirýär.

#### Aziýa
* Kumarajiwa Changana barýar.

### Tema boýunça
#### Din
* 22 dekabr — Papa Innocent I 40-njy Rim papasy hökmünde Papa Anastasius I ýerine geçýär we tutuş hristian dini boýunça ähliumumy häkimiýetini yglan edýär.
* Mahabharata ýazylyp gutarýar.



## Dünýä inenler
* Theodosius II, Gündogar Rim imperatory (ö. 450)
* Aelia Eudocia, Theodosius II aýaly
* Leo I, Gündogar Rim imperatory

## Aradan çykanlar
* 19 dekabr — Papa Anastasius I
* Duan Ye
* Lü Zuan
* Murong Sheng
* Imperator zenan Yang

Kategoriýa:401
Sapporo

**Sapporo** Ýaponiýanyň ilaty boýunça bäşinji uly şäheri hasaplanýar. Ol Hokkaido adasynyň paýtagtydyr. 2007-nji ýylyň 1 -nji fewralyndaky maglumata görä, şäheriň ilatynyň sany 1 million 890 müňden geçýär. Ilatyň gürlügi bir inedördül kilometre 1686 adam düşýär. Şäher ýurduň esasy senagat we medeniýet merkezi hasaplanýar. Sapporoda iki sany ýokary okuw mekdebi bar.
Şeýle hem Sapporo Hokkaýdo adasynyň şypahana ýeridir. Ol ýere ýylyň her paslynda dürli ýurtlardan jahankeşdeler gelýär. Şäher 1972-nji ýylda gyşky olimpiýa oýunlarynyň geçirilen ýeri hökmünde tanalýar. Şeýle-de her geçirilýän gar festiwaly şäheriň abraýyna abraý goşýar.

Şäher XIX asyrda Meýdzi döwründe gurulýar. Ol Kiotonyň gadymky bölegine meňzeş edilip gurlupdyr. Sapporoda oba hojalyk pudagy hem ösendir. Şäherde birnäçe iri senagat önümçilik kärhanalary işleýär. Şäherde gubernatorlygyň administratiw we hökümet binalary. şeýle hem Ýaponiýanyň iň abraýly uniwersitetleriniň biri ýerleşýär.

Şäheriň ykdysady mümkinçiliginiň 70 göterimi lomaý we bölek satuw söwdasy, jemgyýetçilik iýmiti we hyzmat pudagyna degişli senagat kärhanalary tutýar. Meselem, Susukino şatlykşagalaň meýdançasynda 4600-e golaý göwün açyjy jaýlar bar. Ol ýurtdaky iri göwün açyjy merkezleriniň biri bolmak bilen Ýaponiýanyň Las-Wegasy hasaplanýar.

Sapporonyň tebigatynyň gözellikleri daşary ýurtly jahankeşdeleriniň hem ünsüni çekýär. Her ýyl şähere 13 müň jahankeşde gelýär. Bu ýerde ýerlidir daşary ýurtly jahankeşdeler üçin ösen hyzmat ulgamy döredilipdir. Gyşyna jahankeşdeler gar festiwaly üçin gelýän bolsalar, ýaz we tomus pasyllarynda şäheriň muzeýlerini seýilgählerini we dürli sport desgalaryna aýlanyp görýärler.

Kategoriýa:Şäher
Kategoriýa:Ýaponiýa
Gök kepderi

**Gök kepderi** (*Columba livia*)
Gök kepderi, ýabany kepderi maşgalasyna degişli guşlaryň bir görnüşidir; ähli öý kepderi tohumlarynyň nesli. Beýleki kepderilerden gara tumşugy, ganatlarynda köp gara çyzyklar we guýrugynda ak çyzyklar bilen tapawutlanýar. 
310px
Günorta Ýewropada, Demirgazyk Afrikada, Aziýada, şol sanda Türkmenistanda, çöllerden we sähralardan başlap, garly depelere we şäherlerde paýlanýar. Oturan guş, sürülerde ýaşaýar. Bir bitewi görnüş hem onuň nesillerine ideg edýär. Agaç şahalarynda, jülgelerde, gaýalarda we höwürtgelerde höwürtge döredýär we 2 ýumurtga goýýar. 3 hepdeden çaga açylar. Ilki bilen çaga porsy, soň bolsa dürli däne bilen iýmitlener. Çaga çykandan soň (1 aý), ýene ýumurtga goýup başlaýar. Bir möwsümde 4 gezek ýumurtga goýýar we 4 gezek ýumurtga berýär. Ösümlikleriň tohumy bilen iýmitlenýär. Aw edilýär.

Kategoriýa:Guşlar
Woleýbol

thumb|right|300px|Woleýbol oýny
**Woleýbol** (iňl. *volleyball*) sportuň bir görnüşi bolup, ol toparlaýyn oýnalýar. Şonda iki sany topar ýörite meýdançada bäsleşýär.

Kategoriýa:Sport Woleybol 1964 y tomuska olimpiya oyunlarynyn maksatnamasyna girizilyar.
Edebiýat

[thumb|300px|[Merton kollejiniň kitaphanasy]]
**Edebiýat** () — giň manyda islendik ýazuw tekstleriniň jemi.

*
Kategoriýa:Esasy temalar boýunça klassifikasiýa
Muş

**Muş**, Muş Welaýatynyň merkezidir. Çawuş dagynyň demirgazyk-gündogar etegindäki Mus düzlüginde esaslandyryldy.

## Taryh
Malazgirt söweşinden soň Beýik Seljuk Türkmen döwletiniň çägine öwrüldi.
Wan

**Wan**, (Türkçe: *Van*) Kürtçe: *Wan* — Türkiýeniň Wan welaýatynyň merkezidir. Şäher Wan Kölüniň kenarynda ýerleşýär.

## Galereýa

Castle Van in Van, Turkey.JPG|Wan Galasy
Akdamar Adası (Van, Türkiye).JPG|Akdamar Adasy
Airport Ferit Mele in Van, Turkey.jpg|Ferit Melen howa menzili
Van train station in Van, Turkey.JPG|Wan Wokzal
City of Van (view from Van Kalesi).jpg|Galadan Wan görnüşi
Akdamar Island on Lake Van with the Armenian Church of the Holy Cross and Mount Artos in the background.jpg|Akdamar Adasy
Çadır Dağı seen from the island of Akdamar in lake Van.jpg|Akdamar Adasyndan kölüň kenary we Artos Dagynyň görnüşi
Vankahvalti.jpg|Wanda ertirlik
VAN CAT.png|Wan Pişigi
B.e. öň V asyr

B.e. öň VI asyr - **B.e. öň V asyr** - B.e. öň IV asyr

## Onýyllyklar we ýyllar

Kategoriýa:Taryh
B.e. öň VI asyr

B.e. öň VII asyr - **B.e. öň VI asyr** - B.e. öň V asyr

thumb|250px|B.e. öň 500-nji ýylda dünýä kartasy

## Onýyllyklar we ýyllar

Kategoriýa:Taryh
Orhan I

Osmanly hökümdarlygynyň 2-nji patyşasy

Höküm sürdi: 1326 – 1362

Özûnden öň: Osman I

Özünden soň: Myrat I

Aýaly: Asporça hatyn, Nilufer hatyn, Teodora Mariýa Kantakuzini, Eftandise hatyn.

Çagalary:Süleýman paşşa, Myrat I, Şyhzada Ybraýym, Şyhzada Halyl, Şyhzada Kasym, Şyhzada Eýýup, Patma hatyn, Hatyja hatyn.

Ýurdy: Osmanly hökümdarlygy

Kakasy: Osman I

Ejesi: Rabia Bala Malhun Hatun

Doguldy: 1281 Söwüt

Öldi: 1362 (80-81 ýaşlarynda) Bursa

Depin edildi: Bursa Çekirge türbesinde

Dini: Yslam

 
**Orhan I** ýa-da **Orhan Gazy** (1281/1284/1288, Söwüt, Türkiýe – mart 1362 Bursa) Osman imperiýasynyň ikinji soltany bolupdyr. Ol 1326-1362-njy ýyllar aralygynda hökümdarlyk edipdir.

## Umumy
Orhan ýa-da Orhan gazy (Osmanly Türkmençe :كب ناخروا, Orhan Beg), 
Osmanly imperiýasynyň ikinji patyşasy. 1326-njy ýyl bilen 1362-njy ýyllar aralygynda beglik edipdir[1][2].
Hökümdarlygy Kakasy Osman gazynyňkydan 16.000&nbsp;km 2 geografik çäkleri eýeläp, soňra Myrat I 95.000 km2 çenli serhedi giňeldip oňa galdyrypdyr.
Osmanly begliginiň gurujysy Osman gazy we Rabia Bala Malhun hatynyň ogludyr. Saryýagyz, uzyn boýly we mawy gözli, halk tarapyndan hormatlanan, ulamalary sylaýan, merhemetli hökümdar bolup tanalypdyr. 
Halkyň arasynda gezip olaryň hal ahwalyny diňläpdir. Kakasy Osman gazynyň ölüminden soň 1326-nji ýylda beg boldy. Orhan gaza diniň gahrymany manysynda Şujaeddin lakamy berilipdir. Ölümi 1359, 1360, 1361 we 1362-nji ýyllarda bolupdyr diýip görkezýän çeşmeler bar.

## Çeşme
1. ^ Orhan Bey'in beylik yılları için çok ayrıntılı ve inanılır dış kaynaklar: Gökbilgin, Tayyip, "Orhan", İslam Ansiklopedisi,C.IX say.399-408 Ankara ve İstanbul:Türkiye Cumhuriyeti, Maarif Bakanlığı, 1940 ve sonrası

2. ^ a b Sakaoğlu, Necdet (1999), Bu mülkün sultanları,İstanbul: Oğlak yayınları ISBN 975-329-299-6,say.52-62

Kategoriýa:Osman imperiýasynyň soltanlary
Myrat I

**Myrat I** (lakamy *Hüdawendigâr*) (türkçe: I. Murat Hüdavendigâr) (mart ýa-da 29 iýun 1326, Söwüt ýa-da Bursa  28 iýun 1389, Kosowo söweşi) 1359-1389-njy ýyllar aralygynda höküm süren üçünji osmanly soltany bolupdyr.

Kategoriýa:Osman imperiýasynyň soltanlary
Garaşsyz döwletleriň baýdaklary

__NOTOC__

## Garaşsyz döwletler
### A

### B

### C

### D

### E

### F

### G

### H

### I

### J

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### Q

### R

### S

### T

### U

### V

### W

### Y

### Z

## Şeýle hem serediň
1040

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1040
Dekabr

**Dekabr** (**Bitaraplyk**) Gregorýan Kalendaryna laýyklykda ýylyň 31 günlük ýedi aýyndan biri bolan on ikinji we iň ahyrky aýydyr.

Latynça, *decem* diýmeklik "on" diýmekligi aňladýar. Aýsyz bolan gyş pasly, ýanwar we Fewral aýlary bilen hem bilünýänine çenli, Dekabr aýy Rim Kalendarynda laýyklykda onunjy aý hökmünde hasaplanýardy.

Kategoriýa:Dekabr
Duşenbe

Köne ady *Başgün*dir.

[220px|thumbnail|[Wagty elden berme!]]
Bu gün agyz beklemek sünnetdir.
Ol saglygyň baş girewidir.

Kategoriýa:Hepde
Penşenbe

Köne ady *Sogapgün*.

[220px|thumbnail|[Wagty elden berme!]]
Bu gün agyz beklemek sünnetdir.
Ol saglygyň baş girewidir. Bu gün ölenlere sadaka, doga we dileg edilýär. Çünki olara sogap barar ýaly.

Kategoriýa:Hepde
Anna

Köne ady *Annagün*.

[220px|thumbnail|[Wagty elden berme!]]
Bu gün gusul (doly suwa düşmek, hemme agzalaryňy doly arassalamak) almak sünnetdir. Erkek adamlar ýakymly ysly atyr sepinip, metjide ir bilen barýarlar. Zenanlar atyr sepinmeýär. Gelşikli, arassa (ak) eşikler (suratsyz) geýilýär.

Kategoriýa:Hepde
16 ýanwar

**16 ýanwar**, Gregorian kalendary boýunça ýylyň 16-njy güni. Theylyň ahyryna çenli 349 gün galdy (böküş ýyllarynda 350).

Kategoriýa:Ýanwar
27 ýanwar

1992 - Türkmenistanda “Watan goragçylarynyň” güni
1924 - Aşgabadyñ merkezinde Lenin heýkeli dikildi.

1952 - Eýran hökümeti ekerançylyk ýerlere reforma geçirjek diýip jar etdi, ondan maksat daýhanlardan baslyp alnan ýerleri gaýtadan olaryñ özlerine satmakdy. Şol esasda ýerler 20 ýyl möhlet bilen 5, 10 hektarlara bölünüp satlyp başlandy.
Kategoriýa:Ýanwar
1 fewral

## Şahsyýetler
### 1-nji fewralda dogulanlar
* 1895 - Jon Ford (John Ford), amerikan kinorežisýor.
* 1901 - Klark Geýbl (Clark Gable), amerikan kino aktýory.
* 1905 - Emilio Serge, italiýan-amerikan fizika alymy. Fizika ugry boýunça Nobel baýragynyň laureaty.
* 1931 - Boris Ýelsin (Ельцин Борис Николаевич), Rossiýa Federasiýasynyň ilkinji prezidenti.
* 1935 - Wladimir Aksýonow, sowet kosmonawty, SSRS-nyň Gahrymany (2 gezek).
* 1941 - Anatoliý Firsow, sowet hokeý hüjümçisi, buzda hokeýiň taryhynda iň ökde hüjümçilerden biri.
* 1965 - Brendon Li (Brandon Lee), amerikan kino aktýory, meşhur Brýus Li-niň (Bruce Lee) ogly.
* 1969 - Gabriel Batistuta, argentinaly futbol hüjümçisi, XX asryň ahyrynyň iň ökde hüjümçilerden biri.

Kategoriýa:Fewral
2 fewral

1920 -   Hywa hany Seýit Abdylla we Jüneýt han tagtdan el çekdiler1993 - Ýurdumyzda oba hojalyk işgärleriniň maslahaty boldy
Kategoriýa:Fewral
5 fewral

**5-nji fewral** Gregorian senenamasy boýunça ýylyň 36-njy güni.

## Wakalar

## Doglan günler

* 1947 - Regina Duarte, Braziliýanyň aktrys
* 1980 - Aleksandr Solomin, Rus din taryhçy, genealog we Kawkazynyň barlagçy
* 1985 - Kriştiano Ronaldo, Portugaliýaly futbolçy

## Ölüm günleri
Kategoriýa:Fewral
19 fewral

Gregorian senenamasynda ýylyň 50-nji güni. Ýylyň soňyna çenli 315 gün bar.

## Şul senede doglan belli şahsyýetler
* 1940 - Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow

## Şul senede bolup geçen belli wakalar
* 1992 - Türkmenistan Respublikasynyň döwlet baýdagy yglan edildi.

Kategoriýa:Fewral
20 maý

20-nji maý, Gregorian senenamasyna laýyklykda ýylyň 140-nji güni (böküş ýyllarynda 141-njy gün). .Ylyň ahyryna çenli 225 gün galdy.

## Wakalar
* 1481 - II. Beýazyt, Osman imperiýasy soltany boldy.

## Dünýä inenler

## Aradan çykanlar

## Baýramçylyklar

Kategoriýa:Maý
18 maý

18-nji maý, Gregorian senenamasyna laýyklykda ýylyň 138-nji güni (böküş ýyllarynda 139-njy gün). .Ylyň ahyryna çenli 227 gün galdy.

## Wakalar
* 1804 - Napoleon Bonapart Fransiýanyň imperatory diýlip yglan edildi.
* 1969 - “Apollon 10” satuwa çykaryldy.

## Dünýä inenler
* 1048 - Omar Haýýam, Eýran şahyry, filosof, matematik (a. 1131)

## Aradan çykanlar

## Baýramçylyklar
* Halkara Museum güni

Kategoriýa:Maý
29 maý

## Wakalar

### Sebitler boýunça
* 1453 - Konstantinopolyň (Stambul) eýelenmegi.

### Tema boýunça

## Dünýä inenler
*

## Aradan çykanlar
*

Kategoriýa:Maý
17 oktýabr

## Baýramçylyk we ýörite günler

* Bütindünýa tabşyrylan ofiserler günü (noncommissioned officers on the world)

Kategoriýa:Oktýabr
10 noýabr

**10-njy noýabr** Gregorian senenamasy boýunça ýylyň 314-njy güni.

## Wakalar

## Doglan günler

## Ölüm günleri

* 1938 - Mustafa Kemal Atatürk, Türkiýe resublikasynyň düýbüni tutan

Kategoriýa:Noýabr
21 dekabr

## Aradan çykanlar
* 2006: Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow aradan çykdy. (d. 1940)

Kategoriýa:Dekabr
Biologik sistematika

Biologiýa ylmynda **biologik sistematika** ýa-da **ylmy klassifikasiýa** biologlar tarapyndan organizmleri toparlara hem-de kategoriýalara bölmekde peýdalanylýan usuldyr.

Kategoriýa:Biologik sistematika
.kz

**.kz** - Gazagystanyň Internet kody.

Kategoriýa:Internet ýurt kodlarynyň ýokary derejeli domenleri
.my

**.my** - Malaýziýa'nin internet kody.

Kategoriýa:Internet ýurt kodlarynyň ýokary derejeli domenleri
MySQL

## Daşarky çykgytlar
* http://www.mysql.ru/
* http://www.mysql.com/
* MySQL site at Oracle.com
* Interview with David Axmark, MySQL co-founder 

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Informatika
Asteroid

[thumb|260px|right|[253 Mathilde asteroidi]]
**Asteroidler** Gün ulgamyna degişli kiçiräk asman jisimleri bolup, olar Günüň orbitasynda aýlanýarlar. Olara kä wagtlar **ownuk planetalar** ýa-da **planetoidler** hem diýlip at berilýär. Asteroidler planetalardan kiçi, meteoritlerden bolsa uly bolýarlar. Asteroidler bilen kometalaryň arasyndaky tapawudy daşky görnüşleri boýunça kesgitlenilýär: Kometanyň mesaňa mälim görnüp duran komasy bolýar, asteroidde bolsa koma bolmaýar.

Kategoriýa:Asteroidler
Astronomiýa

thumb|right|250px

**Astronomiýa** (grekçe *astron* (ἄστρον), "ýyldyz" we *nomos* (νόμος), "kanun" sözlerinden) asman jisimlerini, meselem ýyldyzlary, planetalary, kometalary hem-de galaktikalary öwrenýän ylymdyr. Ol ewolýusiýa, fizika, himiýa, meteorologiýa hem-de asman jisimleriniň hereketleri bilen gyzyklanýar.

Astronomiýa iň bir gadymy ylymlaryň biri bolup durýar. Irki siwilizasiýalaryň astronomlary gijeki asmanyň metodik gözegçiliklerini amala aşyrypdyrlar. Teleskopyň oýlanyp tapylmagyndan soňra astronomiýa häzirkizaman ylym derejesine ösüp ýetipdir. Taryhy nukdaýnazardan, astronomiýa astrometriýa, gözegçilik astronomiýasy, kalendar düzmek, hatda astrologiýa ýaly dürli ugurlary öz içine alan bolsa, häzirki döwürde professional astronomiýa astrofizika ylmy bilen manydaş hasap edilýär.

Astronomiýa häzirki wagtda älemiň gurluşuny we onuň geçmişi we geljegini öwrenýär.Astronomiýanyň wajyplygy şu ýerde bilinýär.Adamzadyň geljegi....

Kategoriýa:Astronomiýa
Kategoriýa:Astrofizika
Uly partlama

[thumb|Uly partlama modeline görä, [älem çakdanaşa dykyz hemde gyzgyn ýagdaýdan giňemek arkaly döräpdir we ol häzirki döwürde-de giňemekligini dowam etdirýär.]]

**Uly partlama** älemiň başlangyç şertleriniň we soňraky ösüşiniň kosmologik modelidir. Ol häzirkizaman ylmy subutnamalar hem-de gözegçilik esasynda iň kämil we takyk düşündirişler arkaly goldanylýar. Kosmologlaryň ulanyşy ýaly, *Uly partlama* adalgasy umuman älemiň ilkibaşdaky gyzgyn we dykyz başlangyç şertden giňemek bilen dörändigi we heniz hem giňeýändigi baradaky pikirden ugur alýar.

Kategoriýa:Fiziki kosmologiýa
Kategoriýa:Ylmy teoriýalar
Altaý dilleri

**Altaý dilleri** maşgalasyna Türki dilleri, Mongol dilleri, Tungus dilleri, koreý dili,  ýapon dili we belki aryha dili  girýär.

Kategoriýa:Diller
Gara girdap

200px|thumb|right|Akmaýanyň Ýolunyň öňündäki gara girdabyň simulirlenen görnüşi.

Umumy otnositellik teoriýasynda, **gara girdap** älem giňişliginiň dartyş meýdançasy örän güýçli bolan sebitidir. Hiç bir zat, şol sanda ýagtylyk hem onuň dartyş güýjünden gaçyp bilmeýär. Gara girdabyň ýeke ugurly ýüzi bar bolup, oňa tekiz gözýetim diýilýär, ol ýeriň içine obýektler düşüp bilýär, emma welin ondan ýekeje zat hem çykyp bilmeýär. Oňa "gara" diýilmeginiň sebäbi hem, ol özüne gelip degen ähli ýagtylygy sorup alýar we hiç hili yzyna gaýtarmaýar. Gara girdabyň bu aýratynlygy edil termodinamikadaky kämil gara jisim ýalydyr.

Kategoriýa:Gara girdaplar
Kategoriýa:Fizika
Kometa

[thumb|[Hale-Bopp kometasy]]

**Kometa** ýa-da **guýruklyýyldyz** Günüň daşyndan aýlanýan ownuk jisimdir, ol Güne ýeterlik derejede ýakynlaşan mahaly görnüp duran koma ýa-da guýruk emele getirýär. Olaryň ikisi hem esasan kometanyň ýadrosyna düşýän gün radiasiýasynyň täsirlerinden döreýär. Kometanyň ýadrosynyň özi buzdan, tozandan hem-de kiçi daş böleklerinden ybarat bolup, ini birnäçe ýa-da onlarça kilometre barabar bolup bilýär.
## Daşarky çykgytlar
* Коитиро Томита / Беседы о кометах 
* Популярная статья о кометах 
* Статья «Кометы — странницы космических трасс»
* Кометография
* Столкновение
* Статья «Тайны межзвёздных облаков» 
* Уильям Нейпьер. Опасность комет и астероидов
* Кометы в Солнечной системе, 
* Каталог орбитальной эволюции малых тел Солнечной системы
* Zlobin A.E. Quasi Three-dimensional Modeling of Tunguska Comet Impact (1908), paper of AIAA 2007 Planetary Defense Conference

Kategoriýa:Geografiýa
Kategoriýa:Kometalar
Galaktika

[right|thumb|280px|'''[NGC 4414**]]
**Galaktika*' dartyş güýji arkaly biri-birine baglanýan ýyldyzlardan, [[ýyldyzara gaz]]lardan hem-de [[kosmik tozan|tozandan]] we häzirlikçe onçakly göz ýetirilmedik [[garaňky jisim]]den emele gelýän ulgamdyr. Bu at "süýtli" diýen manyny aňladýan grekçe *galaxias'' [γαλαξίας] sözünden gelip çykýar. Bu ýerde Akmaýanyň Ýoly galaktikasy göz öňünde tutulýar. Gün Akmaýanyň Ýoly galaktikasyndaky ýyldyzlaryň biridir; Gün ulgamy Ýeri we Günüň daşyndan aýlanýan ähli beýleki obyekitleri öz içine alýar.Mundan başgada milýardlarça ýyldyzlary, guýrukly ýyldyzlary we burç ýyldyzlary agzamak mümkin. Akmaýanyň yoly galaktikasynyň giňligi 25 ýagtylyk ýyly diýlip hasaplanýar. Adaty galaktikalarda 10 million (derwüş galaktika) bilen bir trillion (äpet galaktika) ýyldyz bar  we galaktikadaky ähli ýyldyzlar şol galaktikanyň massasynyň merkezini oklaýan orbitalarda aýlanýar. Galaktikalar kosmosda bir tarapa hereket edýärler, galaktikalarda orbita ýok. Galaktikalarda dürli ýyldyz ulgamlary, ýyldyz toparlary we dürli düýbler hem bolup biler. Planetalar we asteroidler ýaly dürli kosmiki jisimleri aýlaýan Gün, Akmaýanyň ýoly galaktikasyndaky ýyldyzlaryň diňe biridir.
Taryhy taýdan galaktikalar görünýän görnüşine görä toparlara bölünýär. Spiral galaktikalary tozanly we egri golly disk görnüşli gurluşlardyr.

Düzgünsiz ýa-da adatdan daşary şekilli galaktikalar "täsin galaktikalar" diýlip atlandyrylýar we adatça goňşy galaktikalaryň agyrlyk güýjüniň ýoýulmagy netijesinde emele gelýär. Birek-birege ýakyn galaktikalaryň arasynda şeýle täsirleşmek bilen,  galaktikalar birleşip biler we ýyldyz emele gelen hadysalarda "partlama" diýip atlandyryp boljak şeýle köpelişe sebäp bolup, ýyldyzly galaktikalar ösüp biler. Şeýle hem, kiçijik galaktikalardan tertipsiz galaktikalar yzygiderli gurluşy hem ösüp biler.

Kategoriýa:Galaktikalar
Akmaýanyň ýoly

**Akmaýanyň Ýoly** içinde Gün ulgamy ýerleşýän galaktikadyr.


Image:Milkyway pan.jpg|Akmaýanyň Ýolunyň 360-graduslyk panoramasy.
Image:Deathvalleysky nps big.jpg|Akmaýanyň Ýoly.


Kategoriýa:Akmaýanyň Ýoly galaktikasy
Ýagtylyk ýyly

**Ýagtylyk ýyly** (simwoly: **ly**) uzynlygy takmynan 10 trillion kilometre barabar bolan ölçeg birligidir. Bir ýagtylyk ýyly ýagtylygyň giňişlikde bir ýylda geçýän aralygy hasap edilýär.

Kategoriýa:Ölçeg birlikleri
Kategoriýa:Ýagtylyk
Kategoriýa:Astronomiýada ölçeg birlikleri
13

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
*

Kategoriýa:13
Dong Hoi

thumb|left|200px|Đồng Hới
**Đồng Hới** (*Thành phố Đồng Hới*) Wýetnam'da bir oba.

Kategoriýa:Wýetnam
Müňýyllyk

**Müňýyllyk** 1000 ýyla deň bolan wagt ölçegidir.


Ýyllaryň 00-01 demarkasiýasy boýunça suratlandyrylyşy

B.e. öň 2
B.e. öň 1
 B.e. 1 
 B.e. 2 
 3 
 4 
 5 
 ... 
 998 
 999 
 1000 
 1001 
 1002 
 ... 
 1998 
 1999 
 2000 
 2001 
 2002 
 ... 
 2998 
 2999 
 3000 
 3001 
 3002 


Birinji müň ýyl (müňýyllyk)
Ikinji müňýyllyk
Üçünji müňýyllyk



*B.e.öň 12-nji müňýyllyk (B.e.öň 12000–B.e.öň 11001)
*B.e.öň 11-nji müňýyllyk (B.e.öň 11000–B.e.öň 10001)
*B.e.öň 10-nji müňýyllyk (B.e.öň 10000–B.e.öň 9001)
*B.e.öň 9-njy müňýyllyk (B.e.öň 9000–B.e.öň 8001)
*B.e.öň 8-nji müňýyllyk (B.e.öň 8000–B.e.öň 7001)
*B.e.öň 7-nji müňýyllyk (B.e.öň 7000–B.e.öň 6001)
*B.e.öň 6-njy müňýyllyk (B.e.öň 6000–B.e.öň 5001)
*B.e.öň 5-nji müňýyllyk (B.e.öň 5000–B.e.öň 4001)
*B.e.öň 4-nji müňýyllyk (B.e.öň 4000–B.e.öň 3001)
*B.e.öň 3-nji müňýyllyk (B.e.öň 3000–B.e.öň 2001)
*B.e.öň 2-nji müňýyllyk (B.e.öň 2000–B.e.öň 1001)
*B.e.öň 1-nji müňýyllyk (B.e.öň 1000–B.e.öň 1)
*1-nji müňýyllyk (1–1000)
*2-nji müňýyllyk (1001–2000)
*3-nji müňýyllyk (2001–3000)
Kategoriýa:Hronologiýa
1733

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* Magtymguly, türkmen nusgawy şahyry. (a. 1783)

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1733
Ahmet Ýalçynkaýa

1963 ýylynyň Dekabr aýynda Giresunda dünýä indi. Başlangyç we orta mekdebi Federatiw Germaniýada, leseýi bolsa Stabulda gutardy. Bogaziçi Uniwersiteti, Stambul Tehniki Uniwersitesi, Anadoly Uniwersiteti we Rutgers Uniwersitetinde inźenerçilik, robotik, dolandyryş bilimi we işletme okady. Her dürli pudaklarda dolandyryjy bolup işledi. Özbegistandaky Namangan Inźenerçilik Mugallymçylyk Institutynda mugallym bolum zahmet çekdi. Gysgaja, Germaniỳada ulaldy, Türkiýede okady, Amerikada ýazdy we Özbegistanda işledi. Gysga bir wagt öň Türkiýä dolandy. Şu wagt tehniki pudakda dolandyryjy bolup işläp gelýär.

Iň başda “Mavera”, “Kırağı”, “Harman”, “Endülüs”, “Vahdet”, “Zaman”, “Al-Ahram Weekly”, “Impact”, “Das Licht” we “Yosh Kuch” ýaly, Türkiỳe, Germaniỳa, Angliỳa, Müsür we Özbegistanda çap edilen bir näçe gazet we źurnalda goşgy, makala, oçerk, hat, reportaź, terjime goşgy we terjime ýagzylary çap edildi. Dürli baýdaklara mynasyp boldy. Kırağı goşgy źurnalynyn Stambul wekilligini ýerine ýetirdi (1995-97). Endülüs źurnalynyň redaksiýon guramasynda ýer aldy (1997-98).

“Daglarda Yer Yok” (Osmaniye, 1997), “Yetim Galan Goşgular” (Stambul, 2001), “Yuragimning Ko'zyoshi” (Yüregimiň Göz ýaşy, Özbekçe saylanan goşgular, Daşkent, 2001) we “Özlem Sularında” (Saylanan goşgular, e-kitap, 2004, Morrisville, 2005) adly goşgy kitaplary, goşgy we terjime goşgularyndan ybarat bolan “Kanayan Coğrafyadan Damlayan” (Morrisville, 2006) we Richard Mildstone bilen bilälikde taýýarladygy “Poems of the Night” (Morrisville, 2005) adly goşgy antologiỳasy çap edildi. Munyň daşynda, tehniki pudakda taýýarlanan “Production and Utilization of Biogas” - "Biogaz Öndürilmegi we Ulanyşy ", (Taslama, Stambul, 1987, Morrisville, 2005) we “Dual Sanlaryn Robot Kinematiki we Dinamikasynda Ulanyşy” (dissertasiya, Stambul, 1991, Namangan, 2005) adly tehniki eserleri bardyr.

## Daşary arabaglanşyk
* Şahyryn şahsy saýty 

Kategoriýa:Şahyrlar
571

## Wakalar

### Sebitler boýunça
### Tema boýunça



## Dünýä inenler

# 571-nji ýylyň 22-nji aprelinde Mu­ham­met py­gam­ber ﷺ (sallallahu aleýhi wesellem) dogulýar. Doly ady "Abu al-Kasym Muhammet ibn Abdullah ibn Abdul-Muttalib" (أَبُو القَاسِم مُحَمَّد بنِ عَبد الله بنِ عَبدِ المُطَّلِب). Ol gün hepdäniň Duşenbe günüdi.

*

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:571
923

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
*Ebu Jafer Taberi - görnükli taryhçy

Kategoriýa:923
1156

1156-njy ýyl Grigorian kalendarynda 1156-njy ýyldyr. Roma sifrleri bilen: **MCLVI.** Bu ýyl 366 günden ybarat boldy we hepdäniň ýekşenbe güni başlady.

## Wakalar

### Sebitler boýunça

#### Afrika

#### Aziýa

* Ýaponiýada Hogen aýaklanmasy bolup geçdi.

#### Ýewropa

* 20-nji ýanwar: Rowaýata görä Iňlis haçly ýolbaşçysy Ýepiskop Henry iňlis mülkdary Lalli tarapyndan Finlandiýadaky Köyliönjärviin kölünde paltalanyp öldürildi.
* 25-nji dekabr: Swerker şa kilisä tarap barýarka öldürildi we ýakyn wagtda onuň ýerine onuň esasy bäsdeşi Erik Ýedwardsson geçdi.
* Şazada Ýury Dolgorukiý Moskwanyň düýbüni tutdy we güýçlendirdi.
* Sisiliýaly William I-e garşy aýaklanma ýüze çykdy we Papa Adrian IV tarapyndan höweslendirilen Wizantiýa imperiýasy Apulia çozuş etdi. William II aýaklanmany basyp ýatyrdy, Brindisi-de Wizantiýa imperiýasyny ýeňlişe sezewar etdi we Benewentoda Rim Papasynyň mertebesini basgylady. Bari şäheri öňdäki 10 ýyl boýunça haraba bolup galdy.
### Tema boýunça

#### Din

* Karmelita ordasy ýola goýuldy


## Dünýä inenler

* 27-nji Oktýabr: Tuluza grafy Raymond IV dünýä indi. (ölüm ýyly: 1222)
* Aktiw syýasatçy Ýapon zenany we Minamoto no Ýoritomo aýaly Hojo Masako dünýä indi. (ölüm ýyly: 1225)
* Angliýaly Henry II-niň gyzy Saksoniýa dýuşesasy Angliýaly Matilda dünýä indi. (ölüm ýyly: 1189)
* Ýapon serkerdesi  Minamoto no Noriýori dünýä indi (ölüm ýyly: 1993)

* 

## Aradan çykanlar

## Salgylanmalar

* 

Kategoriýa:1156
1181

W

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1181
1185

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1185
1224

## Wakalar

### Sebitler boýunça
1224-nji ýyl. Litwa döwletiniň döremegi.

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1224
1220ýý

## Wakalar we akymlar
*
1220-nji ýylda Heläkçilige düşen Horezmşalar döwletinde Jelaleddin Meňburnynyň höküm sürmegi. Onuň döwleti mongol-tatarlardan halas etmek üçin imperiýanyň ýerlerinde täzeden goşun toplap, basybalyjylara garşy täze uruşlara başlamagy. Hind derýasynyň boýlarynda uly möçberli mongol-tatar bölümini derbi-dagyn etmegi ( 1221 ).
Çingiz hanyň hut özüniň has uly, esasy güýçleri bilen gelip, muny ýeňlişe sezewar edenden soň Jelaleddiniň Eýranyň günortasy bilen Yraga Kawkaza geçip, döwleti, goşuny berkitmegi dowam etdirmegi. Imperiýanyň öňki bitewüligini we antimongol güýçlerini birleşdirmek üçin kä halatlarda mejburlyk bilen eden hereketleri. Şeýle ýagdaýda onuň hatda Ýakyn Gündogardaky türkmen-seljuk soltanlary bilen hem çaknyşyklara giren wagtlary bolupdy. Çingiz hanyň ölendigini eşiden Jelaleddiniň gynanmagy. Ol: «Ah, şol zalym bilen bir ýüzbe-ýüz durup garpyşjakdym» diýipdir. 
1220一1222-nji ýyllar Mongollaryň Zakawkaziýa we Demirgazyk Kawkazlara çozmaklary.

## Möhüm şahsyýetler
*

Kategoriýa:1220ýý
1895

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
*Bagrisskiý Eduard Georgiewiç -  rus sowet şahyry

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1895
1903

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
*Ata Gowşudow

## Aradan çykanlar
* 8 maý: Paul Gaugin Fransuz suratkeşi (d. 1848)

Kategoriýa:1903
1905

## Wakalar
* 15 Ýanwar - Sevilla FT döredildi.
* 22 Ýanwar - Rus Gozgalaňy (1905) başlady.
* 14 Mart - Chelsea FT guruldy.

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
*Hydyr Derýaýew

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1905
2012

## Wakalar
* 12 fewral - Türkmenistanyň Prezidentlik Saýlawy geçirildi. Prezidentlige Gurbanguly Berdimuhamedow ikinji möhlete gaýtadan saýlandy.


### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:2012
2017

## Wakalar

Tazelikler=== Sebitler boýunça ===

### Tema boýunça

Bok

## Dünýä inenler
*ZEYNEP DURSUN 2016.08.09  *Atanyaz Atayew 2000.27.05

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:2017
Şalom

**Şalom** (İvrit dili: שָׁלוֹם, Türkmen dili: Parahatçylyk) — Stambul, Türkiýede neşir edilýän hepdelik bir gazet.

## Çykgytlar
* Şalom (Türk dili)
* Şalom (Ladino dili) 

Kategoriýa:Gazetler
Bagtyýarlyk-Lebap

Klubyň resmi web sahypasy http://www.fclebap.com 
**Klubyň Täze Taryhy

2008-nji ýylda topar „Bagtyýarlyk“ ady bilen ýokary liga gaýdyp gelýär. Futbol kluby täzeden döredilip, ýaş oýunçylardan düzülýär. Tejribesi kän bolmadyk oýuçylar bilen bu ýyl şowly çykyş edip bilmeýär we 7 sany resmi duşuşygyny käbir sebäplere görä oýnamady. Türkmenistanyň ýokary ligasynda 4 utuk bilen 11-nji ýerde tamamlandy.
2009-njy ýylda hem 5 utuk bilen turnir tablisany 9-njy ýerde tamamlaýar.
2010-njy ýylda komanda-da kän özgerişikler geçirilýär. Şol ýyl komandanyň adyny “Lebap” futbol kluby diýip üýtgedilýär. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň 18-nji Milli Çempionatynda Ýokary Liganyň 10 sany toparynyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 2 aýlaw geçirildi. “Fk Lebap” kluby geçirilen 18 duşuşykda 10 ýeňiş, 4 deňlik we 4 utulyş bilen 34 utuk gazanyp turnir tablisada hormatly 3-nji ýere mynasyp boldy. **

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Şagadam FK

**Şagadam futbol kluby**  — Türkmenistanyň Ýokary Ligada düzümünde çykyş edÿan Türkmenbaşy şäheriniň futbol komandasydyr.

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
Talyp Sporty Aşgabat

**“Talyp Sporty”** futbol kluby (Türkmençe : *Talyp Sporty*) Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň futbol kluby we “Milli sport we syýahatçylyk uniwersiteti” . Türkistan ýokary ligasyna gatnaşyjy .

Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
2-nji asyr

## Wakalar we ykdysadyýet
*

## Möhüm şahsyýetler
*

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
*

Kategoriýa:2-nji asyr
Altyn Asyr FK

**Altyn Asyr futbol kluby** — Türkmenistanyň Ýokary Ligada düzümünde çykyş edÿan Aşgabat şäheriniň futbol komandasydyr. 

Altyn Asyr 2008-nji ýylda döredilýär. Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň futbol topary.

Fut­bol bo­ýun­ça Türk­me­nis­ta­nyň ku­bo­gy­na ýur­du­my­zyň çem­pio­ny Al­tyn asyr to­pa­ry 2 sapar my­na­syp bol­dy, 2009 we 2015.

## Kaynag
Kategoriýa:Türkmenistanda Futbol
8-nji asyr

## Wakalar we ykdysadyýet
*banklar statistika

## Möhüm şahsyýetler
*

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
*

Kategoriýa:8-nji asyr
10-njy asyr

## Wakalar we ykdysadyýet
*

## Möhüm şahsyýetler
*

## Oýlap tapyşlar, açyşlar, täzelikler
*Bu döwürde özara uruşlar köp bolupdyr

Kategoriýa:10-njy asyr
Twitter

**Twitter**, Inc.

Görnüşi:	Hususy

Düýbüniň tutulan wagty: 2006

Genştab:	San Fransisko, Kalifornia, ABŞ

Esasy adamlar:	Jack Dorsey, baş müdir
Evan Williams, orunbasar
Biz Stone, Creative Director

Industriýa	mobile social network service, micro-blogging

Işgärleri	29[1]

Websahypasy	http://twitter.com/

Twitter, mikroblog saýtlarynyň iň meşhurlaryndan biridir. Twitteri ulanýanlar 140 harplyk hat ýa-da SMS ýazmaga mümkinçilik berýär. Munuň üsti bilen adamlar özara habarlaşyp bilýärler. Amerikadaky saýlawlarda Barack Obamanyň saýlanan wagty hem twitterden peýdalanandyr. Mundan başga-da twitter köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde hem örän tanymaldyr.
Bereket

**Bereket şäheri** - Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň administratiw merkezi.

## Umumy
2000-nji ýylda ýer yranmasy bolup geçdi.

## Senagaty
Bereket şäheri gurluşygy alnyp barylýan Uzen-Gyzylgaýa-Bereket-Etrek-Gürgen demir ýolunyň ugrunda iri demirýol merkezleriniň birine öwrüler.Yagny ondan başgada Bereket etrabynyñ 10-njy mkr-da täze-täze binalary,myhmanhanalary,mekdepleri,çagalar bagyny hem-de hassahana guruldy.

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly

**Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly** - Uzen-Gyzylgaýa-Bereket-Etrek-Gürgen ugrundaky demir ýoludyr

2007-nji ýylyň dekabrynda Bereket şäherinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň «altyn halkasynyň» düýbi tutuldy.
Bu demirýol Demirgazyk-Günorta halkara ulag-kommunikasion geçelgäniň möhüm bölegi bolar. Ýewropa bilen Günorta Aziýany gysga ýol arkaly birleşdirjek bu demirýol boýunça dünýäniň dürli künjeklerine ýükler daşalar.

Kategoriýa:Balkan welaýaty
Gajar

## Suratlar


Image:Cinereous Vulture.JPG
Image:Blackvultsm.JPG
Image:Eurasian Black Vulture Zoo Praha detail.jpg
Image:Eurasian_black_vulture_in_zoo_tierpark_friedrichsfelde_berlin_germany.jpg


Kategoriýa:Gajarlar
Kategoriýa:Türkmenistanda ýaşaýan guşlar
B.e.öň 2

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:B.e.öň 2
Bagyrtlak

## Daşarky çykgytlar

Kategoriýa:Guşlar
Kategoriýa:Bagyrtlaklar
Kategoriýa:Türkmenistanda ýaşaýan guşlar
Şertlere duýgurlyk

Tekstler kämahal şertlere duýgur bolýar; ýagny, sözler baş we setir harplar bilen ýazylan mahaly düýpgöter tapawutly many aňladyp bilýärler. Baş harp bilen başlaýan sözler setir harp bilen başlaýan sözler bilen hemişe şol bir manyny aňladyp durmaýar. Meselem Abadan sözi bir şäheriň adyny setir harply abadan sözi bolsa abatlygy aňladýar.
Surwilişkis

**Surwilişkis** (*litwaça* Surviliškis) merkezi Litwanyň Kaunas uýezdiniň Kedaýnýaý raýonynda ýerleşýän şäherçe.

Kategoriýa:Litwanyň ilatly punktlary
Dmitriý Medwedew

thumb|220px|Medwedew 2022-nji ýylda
[thumb|alt=|[Russiýa Federasiýasy|Russiýa federasiýasynyň 3-nji prezidenti Dmitriý Medwedew ABŞ-nyň 44-nji prezidenti Barak Obama bilen]]
**Dmitriý Anatolyewiç Medwedew** (Rus dili: Дмитрий Анатольевич Медведев) (d. 14 sentýabr 1965, Leningrad) - Russiýanyň üçünjy prezidenti.

## Çykgytlar

* Prezidentiň habarlar

Kategoriýa:Prezident
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Russiýa
Sarahs

Türkmenistanyň Ahal welaýatynda oazis şäheridir we Sarahs etrabynyň dolandyryş merkezi. 36° 31' demirgazyk giňişliginde we 61° 12' gündogar uzynlygynda ýerleşýär hem-de deňiz derejesinden 285 metr beýikliginde. Bu gündogarda Merw bilen günbatarda Maşat arasynda ýerleşýän gadymy Ýüpek ýolunyň oazislerinden biridir. 1989-njy ýylda şäheriň 9585 ilaty bardy.

### Ýadygärlikler

* Ýartygümmez kümmeti

Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Ahal welaýaty
Çohpetde

Türkmenistan döwletiniň Lebap welayatyndaky Halaç etrabynda bir şäherçe. Ilatynyň 99% hem köp bölegi Ärsarylardyr. Ilatyň esasy bölegi daýhançylyk bilen meşgullanýarlar. Amyderýanyň kenarynda we Garagumyň etegindedir.
Çohpetde sözi - çok we petde sözünden gelip çykyp, bu ýerde çok - köp, petde - agajyň bir görnüşidir. Bu ýerde Ärsarylaryň Garkyn, Okçy we ýene birnäçe uruglary ýaşaýar. Çohpetde şäherçesinde Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky pagta egirme fabrigi ÝGPJ ýerleşýär.
Täzelikler:
Çohpetde şäherçesindäki sport desgasy täzelendi. Hususy söwda merkezi we hyzmat ediş öýi guruldy. Şäherçede we onuň çäklerinde arassaçylygy ýola goýmak üçin birnäçe işler amala aşyryldy. Öýjükli telefonlarda ýokary tizlikli 3G+ internet ulgamy işe girizildi.
Tacloban

thumb
**Tacloban** Filippinlerde bir port şäher. Ol Manilanyň 360 mil çemesi günorta-gündogarynda ýerleşýär. Ol Leyte prowinsiýasynyň administratiw merkezidir. Ol şeýle-de Gündogar Visayasyň sebit merkezidir.

Kategoriýa:Filippinleriň şäherleri
Isgender Zülkarneýn

**Isgender Zülkarneýn** (Makedon dili: Александар Македонски) (Aleksandr Makedonski), (iňlisçe: *Alexander the Great*). Asyl ady Aleksandr III Makedoniýaly.

Isgenderiň hökümdarlyk titullary: Makedoniýanyň Basileusy, Ellin ligasynyň Gegemony, Persiýanyň şahinşahy , Müsüriň faraony we Aziýanyň hökümdary. 
 
Isgender b.e. öň 356-njy ýylda Pella şäherinde dünýä inipdir. Isgender öz kakasy Filip II Makedoniýalynyň tagtyna b.e. öň 336-njy ýylda geçipdir. Isgender b.e. öň 323-nji ýylda heniz 32 ýaşyndaka Wawilonda aradan çykýar.

Isgenderiň ejesiniň ady Olimpia bolup, ol grek Neoptolemus I gyzydyr.

thumb|right|262x262px|Isgender Zülkarneýniň imperiýasy

## Issa söweşi
B.e. öňki 336-njy ýylda ahemenileriň iň soňky patyşasy Kodoman Dariý III ady bilen tagta çykýar.
Ahemenilerin su yagdayyndan hem grek pars ursy baslanypdyr. B. e. onki 334-nji yylyn yazynda Granik deryasynyn kenarynsa parslaryn gosuny grek makedon gosunlary tarapyndan ilkinji sowesde derbi dagyn edilyar
Sonra Issa diyen yerde bolan ikinji sowesde Darinin gosuny yenede yenlise sezewar bolyar. Bu sowesde Darinin ayaly, 2 gyzy Aleksandra yesir dusyar.

## Gawgamela söweşi
1 oktýabrda 331 MÖ Isgender Zülkarneýniň we Persiýa patyşasy Dariý III arasynda Gawgamela (häzirki wagtda Mosul, Yrak ýakynlarynda) atlandyralan ýerde bolan bir söweş. Bu söweşiň netijesinde Persiýa Imperiýasy ýykyldy.

## Busefal
Busefal (latynça *Βουκέφαλος* *Bucephalus* 'öküz kelleli') - Isgenderiň atynyň ady.

### Şeýle-de serediň
* Baktriýa
* Parfiýa

Kategoriýa:Taryh
Süleýman I

thumb|right|200px|Süleýman I

**Süleýman I **, (Iňlisçe: *Suleiman the Magnificent*).

thumb|right|200px|Süleýman I

Kategoriýa:Osman imperiýasynyň soltanlary