Bitcoin

thumb|alt=Bitcoin logosy|Iň köp ulanylýan bitcoin logosy
**Bitcoin** (₿), 2008-nji ýylda Satoshi Nakamoto adyny ulanan näbelli bir kişi ýa-da topar tarapyndan döredilen kripto pul birligidir. Bitcoin, 2009-nji ýylda açyk çeşmeli programma üpjünçiligi hökmünde ýaýlymlananda ulanylmaga başlandy.

Bitcoin, merkezi banky ýa-da ýeke bir administrator bolmazdan, araçylar zerurlygy gerekmezden deň-duşlar arasyndaky bitcoin torunda ulanyjydan ulanyja iberilip bilinýän, merkezi bolmadyk sanly pul birligidir. Amallar, kriptografiýa arkaly tor düwümleri tarapyndan tassyklanýar we blok zynjyry diýip atlandyrylýan halka açyk depderde ýazdyrylýar. Bitcoinler, gazyp almak diýilýän prosesiň baýragy hökmünde döredilýär. Beýleki pul birlikleri, önümler we hyzmatlar bilen çalşyrylyp bilinýär. Cambridge Uniwersiteti tarapyndan geçirilen gözlegiň netijesinde, 2017-nji ýylda kripto pul gapjygy ulanýan 2,9-dan 5,8 million özboluşly ulanyjynyň bardygyny, köpüsiniň bitcoin ulanýandygy çaklanyldy.

## Bellikler
*Bitcoin* sözi ilkinji gezek 2008-nji ýylyň 31-nji Oktýabrynda neşir edilen ak kitapda kesgitlendi; ''bit'' we ''coin'' sözleriniň birleşmesidir. Bitcoin-de uly harp ulanyşygy üçin ýeke tip konwensiýa ýokdur; käbir çeşmeler tehnologiýa we tora salgylanmak üçin baş harp bilen ýazylan *Bitcoin*, hasap birligini görkezmek üçin hem setir harp bilen *bitcoin* ulanýar. ''The Wall Street Journal'', ''The Chronicle of Higher Education'', we ''Oxford English Dictionary'' ähli halatlarda kiçi harply *bitcoin* ulanylmagyny goldaýar, bu makalanyň dowamynda gurultaý geçirildi.

## Maýning
Täze bitkoýnlaryň çykarylmagynyň merkezleşdirilmegi gowşadylan bolup durýar, ol haýsydyr bir düzgünleşdiriji edara garaşly däl, emissiýanyň möçberi hem öňünden bellidir. Täze bitkoýnlaryň standart paýy nobatdaky bloga goşulan tranzaksiýalardan gelýän komissiýanyň jemine goşulýar. Sylag hökmünde berilýän ahyrky jemi hem tranzaksiýalar binýadyna nobatdaky blogy goşan adam alýandyr.

Her 210 000 blok emele gelenden soň (takmynan 4 ýyldan bir gezek) sylagyň möçberini täze bitkoýnlar bilen iki esse azaltmak programmirlenen, ýagny bu san azalýan geometrik progressiýa bolup durýar (sylagyň möçberi 50 → 25 → 12,5 → …). Bitkoýnlaryň emissiýasynyň umumy möçberi çäklendirilen bolup durýar, sebäbi ol azalýan geometrik progressiýanyň agzalarynyň jemi bolup durmak bilen, 21 milliondan geçýän däldir. 2014-nji ýylyň maýynda dolanyşykda 12,7 million bitkoýn bolup, 2021-nji ýylyň iýulynda bolsa, dolanyşykda 18,77 million bitkoýn bardy.

Kliýent programmanyň ilki başdaky wersiýalarynda “täze bitkoýnlary generirlemek” diýen düwme bardy. 2013-nji ýyldan bäri ýöriteleşdirilen prosesleri bolmadyk maýning (wideokartalarda ýa-da merkezi prosessorda) düşewüntsiz hala geldi: sarp edilýän elektrik energiýasynyň bahasy ortaça netijeden hem artdy. 

2017-nji ýylda kärendesine alynýan kuwwatlylygy ulanmak bilen bulutly maýning hyzmaty peýda boldy. Enjamlar babatda hyzmatlary ýerine ýetirmekligi, interneti sazlamaklygy hem-de oňa birikmekligi, bu hyzmaty ýerine ýetirýän kompaniýa öz üstüne alýar. Köp halatlarda kärendeçi maýning üçin kriptowalýuta we birikmek üçin maýning pul saýlap bilýär.

## Salgylanmalar

## Daşarky çykgytlar
* Bitcoin.org websaýty
* Curlie-de Bitcoin


Kategoriýa:2009 programma üpjünçiligi
Kategoriýa:Programma gatlagy protokollary
Kategoriýa:Kripto pullar
Kategoriýa:Pul simwollary