open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gyzylarbat

thumb|216x216px|Gyzylarbat şäherindäki taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi (Günbatar tarapdan)**Gyzylarbat** (SSSR wagtynda rusça *Kizyl-Arbat,* ýagny *Кизыл-Арбат* diýip ýazylýardy) bu Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň Balkanabat we Türkmenbaşy şäherinden soň üçünji uly şäheri. Ilaty 50000 töweregi. Bu şäher Aşgabat we Balkanabat şäherleriniň arasynda, olardan takmynan deň aralykda ýerleşýär. Gyzylarbat şeýle hem etrap bolup, ol Janahyr, Purnuwar, Hojagala, Goç, Zaw, Paraw, Çukur, Jejirs diýen ýaly birnäçe obalary we daýhan birleşiklerini öz içine alýar.

## '''Gyzylarbat şäheriniň iri ykdysady zawod fabrikleri'''

### '''Wagon remont ediş zawody'''
Bu zawodyň düýbi 1882-nji ýylda esasy demir ýol ussahanasy hökmünde tutulýar. 1992-nji ýylda ussahanany rekonstruksiýa edýärler. 1928-nji ýylda onuň ady "Parawoz remont ediş zawodyna" üýtgedilýär. 1947-nji ýylda bolsa häzirki adyna eýe bolýar. Beýik Watançylyk urşy döwründe bu zawodda broneotlylar bejerlipdir we goranyş önümleri ýasalypdyr. 1947-nji ýyldan bäri sisternalary bejermek bilen meşgullanýar. 1992-nji ýylyň başynda 4 we 8 osly sisternalary remont edýärdi, wagon tekerlerini bejerýärdi we şaý-seplerini ýasaýardy.

### '''Gurbansoltan eje adyndaky tekstil toplumy'''
Bu zawod Garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanyň ilkinji Prezidenti Saparmyrat Niýazowyň başlangyjy bilen guruldy we häzirki wagtda ýüplik çykarmak bilen meşgullanýar. Zawod öz önümlerini esasan daşary ýurtlara eksport edýär. Häzirki wagtda, Gurbansoltan eje adyndaky tekstil toplumynyň ady "Balkandokma" ÝGPJ - Ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti hökmünde atlandyrylýar.

### '''Haly fabrigi'''
Gyzylarbadyñ aýal-gyzlary uzak wagtlardan bäri halyçylyk ussatlyklary bilen meşhurdyr. Bu ýeriň halyçylary 20-nji asyryň birinji ýarymynda dünýäde iň uly ölçegli teke gölli halysyny dokadylar we ol haly Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Häzirki wagtda ol haly Aşgabat şäheriniň haly muzeýinde saklanýar.

### '''Gyzylarbat ýod zawody'''
thumb|Gyzylarbat şäherindäki esasy metjid
Bu zawod SSSR döwri gurulyp, häzirki wagtda hem önüm bermegini dowam edýär. Zawodyň çykarýan önümi esasan daşary ýurtlara eksport edilýär.

### '''Ösümlik ýag kärhanasy'''
Gyzylarbat şäheriniň ösümlik ýag kärhanasy pagta çigidinden nahar ýagyny çykarmak boýunça ýöriteleşýär. Zawodyň önümi içeri we daşarky bazarlarda uly islege eýedir.

## '''Gyzylarbadyñ belli şahsyýetleri'''
Han Ahmet (Türkmenistanyň premýer ministri bolan)thumb|Serdar şäheriniň baş meýdançasy

Röwşen Hallyýew (Türkmenistanyň belli halk aýdymçysy bolan)



## '''Gyzylarbat etrabynda ýerleşýän meşhur medeni taryhy ýerler'''

### Paraw bibi
Türkmenistanda belli zyýarat edilýän ýerleriň biri.

### Gyzylarbat şäheriniň taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi
Rus patyşa döwründe gurulan, öň serkow (церковь) bolan.
### Köpetdagyň eteginde ýerleşýän çagalar sagaldyş merkezi
Öň Kaçkowskiý ýa-da Orlýonok diýip atlandyrylýardy. 2016-njy ýylyň tomsunda bu ýerde täze çagalar sagaldyş merkezi guruldy we işläp başlady.

## Seret
* Paraw obasy

Kategoriýa:Türkmenistan
Kategoriýa:Türkmenistandaky şäherler
Kategoriýa:Balkan welaýaty
Kategoriýa:Balkan welaýatyndaky şäherler
2009

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
*Atabaý Çargulyýew - Türkmenistanyň halk artisti 

Kategoriýa:2009
1992

## Wakalar

### Sebitler boýunça
* Estoniýanyň Kons­ti­tu­si­ýa­sy ka­bul edil­di.

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
*Isabel Alýende 

Kategoriýa:1992
1975

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### Tema boýunça



## Dünýä inenler
* 29 sentýabr - Gurbannazar Ezizow, türkmen şahyry. (d. 1940)

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1975
1966

## Wakalar

### Sebitler boýunça

### 1964 nji ýylda ýurt agdarlyşygy


## Dünýä inenler
* 

## Aradan çykanlar
* 

Kategoriýa:1966
Mardin (il)

**Mardin**, Türkiýe'nyň ili.

## Ayrıca Bakınız
Artuklu Beyliği
* Güneydoğu Anadolu Bölgesi İlleri
Ankara welaýaty

300px|thumb|Ankara ili
**Ankara** Türkiýäniň paýtagty. Ankara Mustafa Kemal Atatürk tarapyndan paýtagt edildi. Ankaranyň adybelli ýerleri şulardyr: Ulus, Kyzylaý, Bahçeliewler, Beşewler, Syhhiýe, Keçiören, Çankaýa, Tandogan, Çaýýolu, Ümitköý, Mamak.zaybaley

## Seret
* Ankaradaky uniwersitetler
* http://tr.wikipedia.org/wiki/Anıtkabir ; Anıtkabir


Image:Ankara Kizilay square.JPG|Kyzylaý


Kategoriýa:Ankara
Nigeriýa

**Nigeriýa** ( ), **Nigeriýa Federatiw Respublikasy** () — Günbatar Afrikada döwlet. Ol günbatarda Benin, demirgazykda — Niger, demirgazyk-gündogarda — Çad, gündogarda — Kamerun bilen araçäkleşýär. Meýdany — 923&nbsp;768&nbsp;km².

Kategoriýa:Afrikanyň ýurtlary
Mali

**Mali** Günbatar Afrikada ýerleşýän döwlet. Paýtagty — Bamako.

Kategoriýa:Mali
Kategoriýa:Fransuz dilinde gepleýän ýurtlar
Türk dili

**Türk dili** (*Türkçe*) – Anadola gelen Oguzlaryň **türk dili**. Türkiýeden başga-da Demirgazyk Yrakda, Syriýada, Iranda, Kiprde we Balkan döwletlerindäki türk jemgyýetlerinde gürlenilýär. Azerbaýjan dili we Türkmen dillerine ýakyn dil. Kayseri agyzy, Antalya Teke Türkmen Ýörük agyzy Türkmen dili gürlenilýär.

## Elipbiý
Türk dili üçin osmanly döwründe arap elipbiýi ulanylýardy. Türkiýe Respublikasy bolan soň, arap elipbiý latyn ýazuwy bolup özgerdildi. 

## Kiçi Sözlük
{|border="0" align="center" style="border: 1px solid #999; background-color:#FFFFFF"
|-align="center" bgcolor="#CCCCCC"
!Türkmen
!Türk
|-
|men
|ben
|-
|sen 
|sen 
|- 
|ol 
|o
|-
|biz 
|biz
|-
|siz 
|siz
|-
|olar 
|onlar
|-
|gelýärin 
|geliyorum
|-                    
|gelýärsiň 
|geliyorsun
|-                     
|gelýär 
|geliyor
|-               
|gelýäris 
|geliyoruz
|-            
|gelýärsiňiz 
|geliyorsunuz
|-              
|gelýärler 
|geliyorlar
|-
|ene
|ana
|-
|burun
|burun
|-
|gol
|kol
|-
|ýol
|yol
|-
|semiz
|şişman (adamlar) / semiz (haýwanlar)
|-
|toprak
|toprak
|-
|gan
|kan
|-
|suw
|su
|-
|gara
|kara / siyah
|-
|ak
|ak / beyaz
|-
|gyzyl
|kızıl / kırmızı
|-
|gök
|mavi / gök
|-
|dyrnak
|tırnak
|-
|hakykat
|gerçek / hakikat
|-
Toý
Düğün

## Çeşmeler

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Türk halklar
Kategoriýa:Türki diller
Fransuz dili

frameless|upright=2|right
**Fransuz dili** (, ) — Fransiýanyň resmi dilidir.

## Fransuz elipbiýi

*
Kategoriýa:Fransuz dili
Rus dili

**Rusça** – Russiýa, Gazagystan, Gyrgyzystan we Belarus döwletleriniň resmi dili. Türkmen dilinde **Orsça** diýmek **Rus dili** diýmek bolýar.

Rus-dili slawýan dili bolupş russiýa, belarus, ukraina, gazagystan we beýleki köne SS ýurtlarynda has giň ýaýran dildir. Munyň bilen bir hatarda rus-dili moldowa, finlandiýa ýaly ýerlerde hem ýaýrandyr. Hindi-ýewropa dil maşgalasyna degişlidir. Iň köp adamyň ene-dili hökmünde ulanýan dilleri arasynda 8-nji orundadyr we dünýäde iň ýaýran 5nji dildir. BMG-nyň ulanýan 6 dilinden biridir.

## Rus elipbiýi

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Russiýa
Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Slawýan dilleri
Kategoriýa:Azerbaýjanyñ dilleri
Garagum

**Garagum çöli** Türkmenistanda ýerleşýär. Tutýan meýdany 350,000&nbsp;km² bolan bu çöl Türkmenistanyň 70 prosentinden gowragyny öz içine alýar. Adynyň Garagum (Gara Gum) gumunyň reňkiniň beýleki çölleriň gumundan garaňky reňkde bolanlygy sebäplidir.
Türkmenistanyň çäklerindäki ähli çägelik düzlükleri öz içine alýar.
301px|left
Garagumuň iň uly böleginiň iki dürli ady bolup, oňa Peslik Garagum ýa-da Merkezi Garagum diýýärler. Ýer üstüniň deňiz derejesinden beýikligi töweregindäki ýerlerden pes bolany üçin oňa Peslik Garagum diýilýär. Merkezi Garagum diýilmeginiň sebäbi bolsa bu çägelik meýdanyndan günbatarda-da, gündogarda-da, demirgazykda-da, günortada-da başga çägelikleriň ýerleşýändigi üçindir. Merkezi Garagum Balkan, Ahal, Mary welaýatlarynyň çäklerine ýaýrandyr.

Tutýan meýdany boýunça ikinji uly çägelige Üňüzaňyrsy Garagum diýilýär. Bu çägelik tutuşlygyna diýen ýaly Daşoguz welaýatynda we Lebap welaýatynyň demirgazyk-günbatar çetinde ýerleşýär.

Meýdany boýunça üçünji ýerde durýan çäge-düzlüge Günorta-Gündogar Garagum diýilýär. Bu çägelik Merkezi Garagumuň gönüden-göni gündogardaky dowamydyr. Günorta-Gündogar Garagum Lebap hem-de Mary welaýatlarynyň çäginde ýerleşýär.

Garagumuň hemme ýeri boýdan-başa çägeler bilen örtülen däldir. Günorta böleginde toýunly düzlükler takyrlyklar bilen cäge gerişleriniň, depeleriniň utgaşykly ýer üstüniň giňden ýaýran çäkleri öri meýdanlary üçin ýylyň bütin dowamynda amatlydyr. Ata-babalarymyz “Gumum bar – humum bar” diýip ýöne ýere aýtmandyrlar. Türkmen halkynyň sallançagy, gowgaly ýyllarda goragçysy bolan we ony maldarçylyk, gurluşyk önümleri, şeýle hem dürli ýerasty baýlyklar bilen bol-elin üpjün edýän bu ümmülmez giňişlik, sözüň doly manysynda, ülkämiziň genji-hazynasydyr, tükeniksiz baýlygydyr. Şuny göz öňünde tutup, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamada:

Gaýmagyň galňasyn, synman gaýnagyn,  
Goýny Garagumly – gorly türkmensiň!

Garagumuň – desterhanyň, hazynaň,  
Rysgal-bereketli, barly türkmensiň! –

diýip ýazýar (275-276 s.).

Garagumyň düzümine 2013-nji ýylyň 18-nji iýulynda açylyp ulanylmaga berilen Bereketli Garagum döwlet goraghanasy açyldy. aUNESСOЩ

Kategoriýa:Türkmenistanyñ geografiÿasy
Kategoriýa:Tebigat
Kategoriýa:Çöller
Ýapon dili

Hello-salam
Hay-salam
I-men
You-sen
Love-gowarmak
Dog-it
Kad-pyşyk

## Ýapon diliniň taryhy we aýratynlyklary
Ýaponiýadaky ýerli ilatyň dili we şiwesi II asyryň başlarynda Ýewropa ýakyn bolan aziýalylaryň we Ýuwaş umman adalarynyň ýaşaýjylarynyň gelmegi bilen üýtgänligi çaklanylýar. Emele gelen dili bolsa ýapon günorta-günbatar adalarynyň dilleri diýlip atlandyrylypdyr. III asyra degişli Hytaý resmi-iş kagyzlarynda gadymy ýapon sözleriniň birnäçesi gabat gelýär. Emma tutuşlygyna ýapon dilinde ýazylan resminamalara diňe 8 asyrdan soň gabat gelinýär. Ýapon diliniň köki hytaý dilinden gaýdan bolmasa-da, hytaý diliniň gadymy ýapon diline eden täsiri güýçli bolupdyr. Muny ýapon dilinde duşýan birnäçe hytaý sözleri bile düşündirmek bolar. Häzirki zaman ýapon dilinde bolsa ýewropa dillerinden gaýdýan birnäçe alynma sözlere hem gabat gelinýär.

Ýapon diliniň döwürleri:
# Gadymy döwür ýapon dili
# Irki döwür ýapon dili
# Giçki ýapon dili
# Irki häzirki zaman ýapon dili
# Häzirki zaman ýapon dili
Ýapon dili agglýutinatiw dildir (ýagny dürli morfemasy bolan sözleriň birigip, dürli sözleri emele getirmegi). Onuň çekimsiz sesleriniň uzynlygy we çekimileriniň  arassa aýdylmagy beýleki dillerden tapawutly fonetikany emele getirýär. Sözleriniň ýazylyşy boýunça ol üç topara bölünýär: hiragana katakana, kanji. Işlikler zaman we işlik şekilleriniň goşulmalaryny kabul edýärler.

Häzirki wagtda dünýäniň iň ösen uniwersitetlerinde ýapon dili ikinji dil hökmünde öwredilýär. Hatda orta mekdeplerde-de ýapon dili bardyr. Ýapon medeniýetiniň, tehnologiýasynyň, animasion filmleriniň ýaýramagy bilen bu dili öwrenmäge höwes edýän halklaryň sany barha artýar.

## Hiragana

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:Ýaponiýa
Koreý dili

thumb|Käbir harplar
thumb|Dialektler
**Koreý dili**, **Koreýçe** (한국어), Demirgazyk Koreýa we Günorta Koreýanyň resmi dili. Hangul ýazuwy bilen ýazylýar. 77 million adam bu dilde gürleýär.
Kategoriýa: Koreýa
Kategoriýa: Dil
Kategoriýa: Aziya dilleri
Taýwan

**Taýwan** resmi ady **Hytaý Respublikasy**, Aziýa'da yerleşyan bir Döwlet.
## Geografiÿa
right
Taýwan Hytaýyň günorta-gündogarynda ýerleşýän ada ýurdudyr. Ýer titremeleri we taýfunlar ýygy-ýygydan bolýar.

Goňşy döwletler: Hytaý, Filippinler, Günorta Koreýa we Ýaponiýa.

Kategoriýa:Aziýa
Filippinler

**Filippinler**, Aziýada ýerleşýän döwletleriň biri.

Goňşy döwletler: Hytaý, Taýwan, Wýetnam we Malaýziýa.

Kategoriýa:Aziýa
Alman dili

**Alman dili** ya-da **Nemes dili** (Deutsch) : Almaniýa, Awstriýa, Lihtenşteýn, Lüksemburg, Belgiýa we Şweýsariýa'nyň resmi dili. Namibiýa'nyň milli dili.

## Alman Elipbiý
: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z, ä, ö, ü, ß
: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Ä, Ö, Ü, ẞ

## Taryhy
## Sepler
* Türkmen dili
* Arap dili 
* Bolgar dili
* Dança 
* Eston dili 
* Fin dili 
* Fransuz dili 
* Gollandça 
* Grek dili 
* Horwat dili
* Hytaý dili (Sadalaşdyrylan)
* Indonez dili 
* Iňlis dili
* Island dili 
* Ispan dili 
* Italýan dili 
* Katalan dili 
* Koreý dili 
* Latwiýa dili 
* Litwa dili 
* Alman dili 
* Norweg dili 
* Polýak dili 
* Portugal dili 
* Rumyn dili 
* Rus dili 
* Serb dili

Kategoriýa:Diller
Kategoriýa:German dilleri
Mongoliýa

thumb
**Mongoliýa** (mongolça: *Монгол Улус*; "Mongol Ulusy"), Aziýa'da bir döwlet. Goňşy döwletler Russiýa we Hytaý. Ilatyň köpüsi halh mongollary bolýar we mongol dilinde gürleýär. Paýtagty Ulan Batyr şäheri. Ulanylýan pullary Tugrug, internet kody .mn (ýa-da .мон), telefon kody +976.

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Döwletler
Wýetnam

**Wýetnam** ýa-da **Wetnam** (), resmi ady — **Wýetnam Sosialistik Respublikasy** — Günorta-Gündogar Aziýada döwlet, ol Hindi-hytaý ýarymadasynda ýerleşýär. Günbatarda Laos we Kamboja, demirgazykda — Hytaý bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny gündogarda we günortada Günorta Hytaý deňzi ýuwýar. Paýtagty Hanoý.

## Suratlar

Faýl:Vista de Ciudad Ho Chi Minh desde Bitexco Financial Tower, Vietnam, 2013-08-14, DD 13.JPG|Ho Chi Minh
Faýl:Hanoi purple haze.jpg|Hanoi
Faýl:Halong Bay in Vietnam.jpg|Aýlag


## Şäherler
* Hanoi - paýtagt
* Ho Chi Minh - iň uly şäheri
* Vietnaaam Undefeated


Kategoriýa:Döwletler
Laos

thumb|left|288px|Laos**Laos**, bir döwlet Aziýa'da. Goňşy döwletler: Taýland, Wýetnam, Kamboja we Hytaý. Häzirki Laos 14-nji asyrdan XVIII asyra çenli Günorta-Gündogar Aziýanyň iň uly patyşalyklarynyň biri hökmünde bar bolan Lan Xang bilen taryhy we medeni aýratynlygyny yzarlaýar. Günorta-Gündogar Aziýada merkezi geografiki ýerleşişi sebäpli bu patyşalyk ýerüsti söwda merkezine öwrüldi we ykdysady we medeni taýdan baý boldy. Birnäçe wagtdan bäri dowam eden içerki dawa-jenjelden soň Lan Xang üç aýry patyşalyga - Luang Phrabang, Wientiane we Çampasak bölünipdi. 1893-nji ýylda bu üç sebit fransuz goraghanasyna girdi we birleşip, häzirki Laos diýlip atlandyrylýan zady emele getirdi. Japaneseapon basybalyjylygyndan soň 1945-nji ýylda gysga wagtyň içinde garaşsyzlyk gazandy, ýöne 1949-njy ýylda özbaşdaklyk gazanança Fransiýa tarapyndan gaýtadan dikeldildi. Laos 1953-nji ýylda Sisawang Wongyň döwründe konstitusion monarhiýa bilen garaşsyz boldy. Garaşsyzlykdan soňky raýat urşy başlandy, onda Sowet Soýuzy tarapyndan goldanýan kommunistleriň garşylygy, soňra ABŞ tarapyndan goldanýan harby reimesimleriň täsiri astyndaky monarhiýa garşy söweş başlandy. 1975-nji ýylda Wýetnam söweşi gutarandan soň, kommunist Pathet Laos häkimiýet başyna geldi we raýat urşuny bes etdi. Laos soňra 1991-nji ýylda dargadylýança Sowet Soýuzynyň harby we ykdysady kömegine garaşlydy.

## Taryh
left|thumb|293x293px|Wat Sieng Thong buddist ybadathanasy. Luang Prabang şäherinde ýerleşýär.
Laos dilinde ýurduň ady Muang Laos (ເມືອງ ລາວ) ýa-da Pathet Laos (ປະ ເທດ is), ikisiniňem manysy “Laos ýurdy” diýmekdir.  

Laosyň demirgazygyndaky Annamit daglaryndaky Tam Pa Ling gowagyndan gadymy adam kellesi tapyldy; kellesi azyndan 46,000 ýyl, bu günorta-gündogar Aziýada tapylan iň gadymy häzirki zaman galyndylaryna öwrüldi. Laosyň demirgazygyndaky Giçki pleýositene degişli ýerlerde Hoabinhian görnüşlerini öz içine alýan daş eserler tapyldy. Arheologiki subutnamalar beöň 4-nji müňýyllykda ösen agronom jemgyýetiniň bardygyny görkezýär. Jynaza bankalary we beýleki mazarlar bürünçden ýasalan zatlaryň takmynan 1500-nji ýylda dörän we demir gurallary beöň 700-nji ýyldan belli bolan çylşyrymly jemgyýeti görkezýär. Taryhy başlangyç döwür Hytaý we Hindi siwilizasiýalary bilen aragatnaşyk bilen häsiýetlendirilýär. Lingwistik we beýleki taryhy subutnamalara görä, Tai dilli taýpalar 8-10-njy asyryň arasynda Guangxi şäherinden günorta-günbatara Laosyň we Taýlandyň häzirki sebitlerine göçüpdirler. 
[thumb|297x297px|Laosyň [Paýtagt|paýtagty Wientiane şäherindäki Wat Si Saket ybadathanasy.]]
 

Kategoriýa:Aziýa
Kamboja

**Kamboja Patyşalygy**, bir döwlet Aziýa'da.

Goňşy döwletler: Taýland, Wýetnam, Laos we Hytaý.

Kategoriýa:Aziýa
Mošovce

**Mošovce** (Ilat: 1380) - bir şäher Slovakiýa'da, berentak taryh bina, we poet Ján Kollár.

## Eksterne linke

* www.mosovce.sk
* Broschura 
* Info 
* Drienok 

## Gallery

Image:Kastielmosovce.jpg|Bina - Mošovce
Image:Kostolmosovce1.jpg|Protestant bina - Mošovce
Image:Kostolmosovce2.JPG|Katolick bina - Mošovce
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Bina - Mošovce
Image:Dom-Mosovce.jpg|Bina - Mošovce

Image:Mosovce.jpg|Gerbi - Mošovce
Image:Vlajka-Mosovce.jpg|Baýdagy - Mošovce
Image:Map_slovakia_mosovce.png|Mošovce - Slovakiýa
Image:Mapa-Mosovce.png|Mošovce


Commons:Mošovce

Kategoriýa:Slowakiýa
Birleşen Arap Emirlikleri

thumb|220px
thumb|220px
thumb|220px
**Birleşen Arap Emirlikleri** (), **BAE** — günorta-gündogar Aziýada Arabystan ýarymadasynyň gündogar böleginde döwlet. Ol günbatarda we günortada Saud Arabystany, günorta-gündogarda we demirgazyk-gündogarda Oman bilen serhetleşýär. Kenarýakasyny Pars we Oman aýlaglary ýuwýar.

## Geografiýa
Birleşen Arap Emirlikleriniň territoriýasy Arap ýarym adasynyň demirgazyk-gündogar böleginde ýerleşýär. BAE günortada we günbatarda Saud Arabystany, gündogarda Oman bilen serhetleşýär. Demirgazyk kenary, Eýranyň garşysyndaky Pars aýlagynyň boýunda. Katar demirgazyk-günbatarda bary-ýogy 50 km. BAE ýedi emirden ybarat - Abu-Dabi, Ajman, Dubaý, Fujaira, Ras al-Haýma, Şarja we Umm al-Kaiwain. Bu emirler bilelikde Portugaliýa bilen deň meýdany eýeleýär. Abu Dabiniň emiri BAE-nyň umumy meýdanynyň 85% -ini tutýar. Emirlikleriň iň kiçisi Ajman bary-ýogy 250 km².

BAE geografiýasynyň özboluşly aýratynlygy, Birleşen Arap Emirlikleriniň çäginiň köp böleginiň çöl (Rub al-Hali) tarapyndan eýelenmegi. Dünýädäki gum bilen örtülen iň uly meýdan. Birleşen Arap Emirlikleriniň kenarýaka sebitleri duz gatlagy bilen örtülendir, bu ýerde duz känleri bar, ýurduň demirgazyk we gündogar sebitleri bolsa ýaşyl meýdan (tebigat) bilen örtülendir. Respublikanyň demirgazyk we gündogar sebitleri üçin dag ýerleri möhüm ähmiýete eýe.

### Howa
Ýurduň howasy gaty yssy we gurak (tropiki çöl). Gum tupanlaryny şu ýerden tapyp bilersiňiz. Tomus aýlarynda kölegeli-sowukda ortaça iň ýokary temperatura 40-47 ° C, ýöne köplenç 50 ° C-e ýetýär. Gyşyň temperaturasy: gündizine 20-23 ° C, gijelerine sowuk, ýöne aýaz seýrek bolýar. Fallagyş möwsümi, esasan, noýabr aýyndan maý aýyna çenli ýyllyk ortaça 100 mm töweregi.

Kategoriýa:Döwletler
Bahreýn

**Bahreýn**, Demirgazyk-günbatar Aziýada, Pars aýlagynda adada ýerleşýän iň kiçi Arap döwletdir.

left|300px
left|300px

Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Ada döwletleri
Qatar

**Qatar**, bir döwlet Aziýa'da.

Kataryň paýtagty − Doha.

left|thumb
left|thumb
left|300px
left|300px

Kategoriýa:Aziýa
Matematika

[right|thumb|250px|<center>[Ýewklid. "Afiny mekdebinden" detal, Rafael Santi]]

**Matematika** ( — öwrenmek, ylym), **Ryýazýat** — hakyky obýektleriň formalaryny sanamak, ölçemek we beýan etmek amallaryna taryhy taýdan esaslanýan gurluşlar, tertip we gatnaşyklar hakda ylym. Matematiki obýektler hakyky ýa-da beýleki matematiki obýektleriň aýratynlyklaryny ideallaşdyrmak we şol aýratynlyklary formal dilde ýazmak arkaly döredilýär. Matematika tebigy ylymlara degişli däldir, ýöne hem olaryň mazmunyny takyk formulirlemek, hem-de täze netijeleri alamak üçin ony giňden ulanýarlar. Matematika — beýleki ylymlaryň (umumy) dil serişdesi bolup durýan fundamental ylymdyr; şonlukda matematika olaryň gurluşlaýyn özara gatnaşygyny açyp görkezýär we tebigatyň iň umumy kanunlarynyň tapylmagyna mümkinçilik berýär.

### Bölümler
* Algebra
* Ähtimallyk teoriýasy
* Analiz
* Geometriýa
* Topologiýa
* Sanlar teoriýasy
* Kombinatorika
* Logika
* Differensial deňlemelerm

### Bellikler

* Ankara Özel Ders 

*
Statistika

**Statistika** Matematikanyn bir bölümidir. Bir bilim ugrydyr. Hasabatlar bilen gyzyklanyar.

Kategoriýa:Matematikanyň bölümleri
Mýanmar

**Mýanmar Bileleşigi**, Aziýa'da bir döwlet.

Goňşy döwletler: Hindistan, Taýland, Laos, Bangladeş we Hytaý. Iň uly şäheri Ýangon

Kategoriýa:Aziýa
Fenerbahçe

**Fenerbahçe Sport Kluby** (türkçe doly ady:Fenerbahçe Spor Kulübü) 

1907-nji ÿylda Nurizade Ziya Beg, Ayetullah Beg we Necip Beg adyndaky 3 sany adam tarapyndan Osmanly İmpersiÿasynyñ paÿtagty Stambul şäheriniñ Kadyköÿ etrabynda gurylandyr. Klubyñ eşik reñki sary we goÿy gök reñkdedir.
* Fenerbahçe Professional Futbol komandosy,şu wagt Türkiÿäniñ iñ ÿokary ligasy bolan Sport Toto Süper Liginäki komandodyr, Stambulyñ Kadyköÿ etrabyndaky Şükrü Saraçoğlu stadionynda duşyşyklaryny geçirÿändir. 
* Fenerbahçe Sport Klubynyñ futboldan başgada, basketbol, voleÿbol, atletika, boks, gaÿykly ÿüzme, ÿelkenli ÿüzme we stol tenisi branşlary bardyr. Fenerbahçe Sport Kluby bu braşlaryñ hemmesinde Türkiÿede gurnalÿan iñ ÿokary ligalarda çykyş etÿändir.
* Şu wagtky Sport Kluby başlygy Ali Köçdyr. Resmi web sahypasy: www.fenerbahce.org
* 2015/16 ÿyly 1-nji ÿarymy üçin Fenerbaçe Futbol komandosynyñ kadry
*  2012 ýyllynda UEFA Europea League ýary-jemleýji oýnamyştyr.
*  2008 ýyllynda UEFA Çempiÿonlar Ligasy çeýrek-jemleýji oýnamyştyr.
* Baş bäsdeşy Galatasaraý'dyr.

## Oýunçy günda
Ekip 2023-24 (7.12.2023)

## Statistika
* Türkiÿäniñ Futbol boÿunça Süper Ligasynda Fenerbahçeniñ Çempiÿon bolan ÿyllary:
**Çempionlar (**19**):
***Jemi: 1959, 1960–61, 1963–64, 1964–65, 1967–68, 1969–70, 1973–74, 1974–75, 1977–78, 1982–83, 1984–85, 1988–89, 1995–96, 2000–01, 2003–04, 2004–05, 2006–07, 2010–11, 2013–14
* Türkiÿäniñ Futbol kubogyny alan ÿyllary:
Jemi (7): 1967–68, 1973–74, 1978–79, 1982–83, 2011–12, 2012–13, 2022–23
### Oýunçy statistika
* Oýun:
** **570**
*** 20px **Müjdat Ýetkinew**
* Gol:
** **215**
*** 20px **Lefter Küçükandonýadis**

thumb|Fenerbahçe'nyn köne legenda oýunçylaryndan we 2007-2012 ýyllarynda kapitan bolan Alex de Souza |194x194px
## Oýunçy taryhynda

## HEM
Futbol

**Futbol** dünýäde iň köp seredilýän we gyzyklanylýan sport görnüşidir.Futbol football sözünden döräpdir. Futbola türkmen dilinde aýak topy hem diyilyär. Futbolyň dörän ýurdy Angliýadyr. 1886-njy ýylda ilkinji topar (klub) döredilýär. Söweş esgerlerinden düzülen bu toparyň (klubyň) ady Arsenaldyr. Futbol boýunça Dünýä çempionaty her 4 ýylda bir gezek geçirilýär.

Meniň pikirimçe maglumat gysga.
Futbol esasan meniň pikirimçe 22 adamdan ybarat.Futbol oýnamak üçin iki(2) topara ýagny,iki(2) komanda bölünýär.
;Konfederasiýalar;
*UEFA
*KONMEBOL
*AFK
*KAT
*Konkakaf 
*OFK
;Ýaryşlary:
*Futbol boýunça Dünýä çempionaty
;Baýraklary:
*Futbolda altyn top
*Futbolda altyn aýakgap
*Ýylyň iň gowy derwezeçisi
;Milli ýygyndy toparlary:
*Braziliýa
*Italiýa
*Germaniýa
;Toparlary:
*Real Madrid
*Milan
*Barselona
*Koritiba

## HEM
*Futbol taryhynda iň köp oýun uran oýunçylar
*Futbol taryhynda iň köp namaglup oýunlar uran derwezewanlar
*Futbol taryhynda köp kömek edýär
Golf

thumb|Golf

**Golf**, golf klublary we tebigatda ýörite ýasalan meýdanda golf taýaklary we kiçijik gaty top bilen oýnalýan oýun. Oýunyň maksady, golf topuna iň az urgy bilen meýdanyň bellenen 18 nokadyny (çukurlaryny) tamamlamakdyr.

Kategoriýa:Sport
Göreş

**Göreş** sportyñ bir görnüşidir. Munda her iki tarap bir-biri ýykmaga synanyşýar.



Kategoriýa:Sport
Ähtimallyk teoriýasy

thumb|140px
[thumb|140px|[Hiristiýan Huýgens Ähtimallyk hakynda ilkinji kitaby çap edilen alym hasaplanýar.]]
[thumb|140px|[Karl Fredrih Gauss matematika ylymynyñ şazadasy hasaplanýar we Ähtimallyk teoriýasyna köp goşandy bolupdyr.]]
**Ähtimallyk teoriýasy** matematikanyň tötänleýin hadysalaryň ähtimallygyny analiz edýän bölümi.

Kategoriýa:Matematika
Analiz

**Analiz matematikada** hasaplamalarda öran wajyp rol oynayar. Gurlyşy Limit'in baradadyr.

Kategoriýa:Matematika
Uniwersitet

## [[Türkmenistan]]daky uniwersitetler.
** Magtymguly adyndaky Türkmen Döwlet Uniwersiteti.
** Medisina uniwersiteti
** Halkara Türkmen-Türk Uniwersiteti
** Oba hojalyk uniwersiteti
** 

## [[Türkiýe]]däki uniwersitetler.
** Hacettepe Uniwersiteti
** Bogaziçi
** ODTU
** Stambul tehniki uniwersiteti
** Kastamonu Uniwersiteti
** Marmara
** Istanbul
** Ankara
** Seljuk uniwersiteti
** Gazi
** Kocaeli Uniwersiteti

## [[Belarus]]däki uniwersitetler.
** Belarus döwlet uniwersiteti
** Belarus Döwlet informatika we radioelektronika uniwersiteti

Kategoriýa:Bilim
Fizika

**Fizika** gadymy grek dilinden gelip tebigat, tebigat bilimi manysyna gelýär. Energiýa we güýç, maddanyň herekedi ýaly zatlary öwrenýar. Maksady bütin älemiň syrlaryny öwrenmek. Onuň başy grek alymy Aristotel tarapyndan tutulýar.Ol fizikany tebigaty öwrenýän ylym diýip düşündirýär. Gadymy grekler fizika ylymyna uly goşant goşýarlar. Belli fiziklere mysal edip Isak Nýutony, Aristoteli, Bleýz Paskaly, Albert Eýnşteýni getirip bolar. Ylym mehanika, termodinamika, elektromagnetika, suwukluk dinamikasy, meta-fizika, kwantum fizika we birnäçe başga toparlara bölünýär

## Klassiki fizika
1900 ýylyna çenli wagty öz içine alýar. Esasy ady geçýän ylym adamlary Nýuton, Galileo Galileý, Kepler, Makswel ...

Elbet-de klassik fizikanyň ösmegine goşant goşan birnäçe fizikçi bardyr, emma Nýuton bularyň hemmesinden önde geler. Çüňki ylymyň namedigine kesgitleme getiren ylym adamy Nýutondyr. Nýutonyň aýtmagyna görä, bir teoriýanyň fizika kanuny bolmasy üçin tejribe bilen tassyklanmasy gerekdigini aýdyp geçýar. Bu bütin ylym kanunlary üçin geçerli bolyar. Klassik fizikanyň esasy içine alýan zatlary mehanika, termodinamika, statistik fizika we elektromagnetizm.

## Häzirki zaman fizikasy
Häzirki zaman fizikasy 1900-nji ýylda Maks Plank bilen başlaýar. Klassik fizikanyň käbir ýagdaýlary düşündirip bilmedigi üçin häzirki zaman fizika ýüze çykýar. Häzirki zaman fizikasy kwantum fizikasy we Eýnşteýniň teoriýalary bilen gülläp ösýär.

*
Sosiologiýa

**Sosiýologiýa** (-*jemgyýet*,  *[lóɡos]-ylym* bilim), jemgyýet we jemgyýeti emele getirýän dürli sosial toparlaryň (gatlaklaryň, synplaryň,stratalaryň, demografiki, etniki we ş.m.) arasyndaky gatnaşyklary öwrenýän ylym. Jemgyýeti takyk derejede (edil fizika, biologiýa ýaly tebigaty öwreniş ylymlary kimin) öwrenýän täze ylmyň zerurlugy baradaky pikiri ilkinji bolup öňe süren we şeýle ylmyň "sosiologiýa"diýlip atlandyrylmagyny teklip eden fransuz alymy Ogýyst Kont (1798-1857)hasaplanylýar. Şonuň üçin-de, O.Kont sosioloýiýanyň esaslandyryjysy hasaplanylýar

Kategoriýa:Sosiologiýa
Sanlar teoriýasy

Sanlar Teoriyasy - sanlar barada teoriýa. Munyn içinde iki bölüm bar. Algebric Sanlar Teoriyasy we Analitiki Sanlar Teoriyasy.

Kategoriýa:Matematika
Neýtralnyý Turkmenistan

**Neytralniy Turkmenistan**, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.

Kategoriýa:Gazetler
Gazet

**Gazet**—Gündelik yada Hepdelik habarlary çap edyan serişde.

### Gazetler
* Neýtralnyý Turkmenistan
* Watan
* Zaman
* Nesil
* Galkynyş
* Mugallymlar gazeti
* Esger
* Adalat 
* Türkmeniň ýüpek ýoly
* Edebiýat we Sungat
* Türkmen sporty
* Biznes Reklama
* Şalom

Kategoriýa:Gazetler
Hakyky Isa buthanasy

"**Çyn Isa Serkowy**" (Hytaýça: 真耶穌教會) garaşsyz serkowdyr. Ol 1917de Pekin, Hytaý da guruldy. Şu wagt munyn 45 döwletde çenek bilen 1.5 million agzasy bar. Bu serkow Hristiyanlygyn 20-nji asyrda yüze çykan Protestanlyk bölümüne degişli. Bu serkow Taze Yyl Bayramyny gutlamayar.
Serkowyn 10 sany ynanjy:
# **Mukaddes Ruh**: Dillerde gürlemek bilen subut edilýän Mukaddes Ruhy almak, Gögüň Patyşalygyna mirasymyzyň kepili bolup durýar.
# **Baptizm**: Suwda çokundyrylmak, täzeden döreýiş üçin günäleriň geçilmegi üçin sakramentdir. Çokundyrylma derýa, deňiz ýa-da köl ýaly tebigy janly suwlarda bolmaly. Çokundyrylmany amala aşyrýan adam, suw we Mukaddes Ruh çokundyrylmagyny eýýäm Reb Isa Mesihiň adyndan amala aşyrýar. Çokundyrylan adam başyny aşak egip, aşaklygyna suwa çümdürilmelidir.
# **Ayak Yuwmak**: "Aýaklaryň ýuwulmagy, agzalara Reb Isa bilen gatnaşmaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem, her bir adamyň söýgi, mukaddeslik, kiçigöwünlilik, bagyşlamak we hyzmat etmelidigini hemişe ýatladýar. Suwda çokundyrylan her bir adam, Isa Mesihiň ady bilen aýaklaryny ýuwmalydyr. Zerur bolanda özara aýak ýuwmak amal edilip bilner."
# **Mukaddes Birleşmek**: Mukaddes gatnaşyk Reb Isa Mesihiň ölümini hatyralamak üçin sakramentdir. Bize ebedi ýaşaýşa eýe bolup, soňky günde direlmegimiz üçin Rebbimiziň etinden we ganyndan iýmäge we Onuň bilen gatnaşykda bolmaga mümkinçilik berýär. Bu sakrament mümkin boldugyça ýygy-ýygydan geçiriler. Diňe bir hamyrmaýa çörek we üzüm şiresi ulanylar.
# **Sabat güni**: Sabat güni, hepdäniň ýedinji güni (şenbe), Hudaý tarapyndan bereketli we mukaddes edilen mukaddes gün. Taňrynyň ýaradylyşyny we gutulyşyny ýatlamak üçin we geljekdäki durmuşda ebedi dynç almak umydy bilen Rebbiň merhemeti bilen berjaý edilmelidir.
# Isa Pygamber
# Mukaddes Injil: Köne amenthtden we Täze amenthtden ybarat Mukaddes Injil, ýeke-täk ýazgy hakykaty we hristian durmuşy üçin standart Hudaý tarapyndan ylhamlandyryldy.
# **Halas Bolmak**: "Halas bolmak imanyň üsti bilen Hudaýyň merhemeti bilen berilýär. Iman edenler mukaddeslige ymtylmak, Hudaýy hormatlamak we adamzady söýmek üçin Mukaddes Ruha bil baglamalydyrlar."
#Serkow
# **Sonky hukuk/hak**: Rebbiň ikinji gelşi, dünýäni höküm etmek üçin asmandan inen iň soňky gün bolar: dogruçyllar ebedi ýaşaýyş alarlar, erbetler bolsa baky höküm ediler.

Kategoriýa:Din
Stambul tehniki uniwersiteti

**İstanbul Teknik Üniversitesi** (**İTÜ**), (Türkmençe:*Istanbul Tehniki Uniwersiteti*, ITU) İstanbul, Türkiýe'de bir uniwersitet.

* ITU Baş Sahypa
* ITU Baş Sahypa , English

Kategoriýa:Türkiýe
Türkmeniň ýüpek ýoly

**Turkmening Yupek Yoly**, Türkmenistanda neşir edilýän gazetleriň bir görnüşidir.

Kategoriýa:Gazetler
Inženerlik

#**[[Elektrik inženerligi]]**
#**[[Maşyn inženerligi]]**
#**[[Kompýuter inženerligi]]**
#**[[Elektronika inženerligi]]**
#**[[Himiýa inženerligi]]**
#**[[Gurluşyk inženerligi]]**
#**[[Senagat inženerligi]]**
#**[[Nebit we gaz inženerligi]]**
#**[[Azyk inženerligi]]**
#**[[Aýna inženerligi we bilimi]]**
#**[[Fizika inženerligi]]**
#**[[Genetika inženerligi]]**
#**[[Geologiýa inženerligi]]**
#**[[Atom inženerligi]]**
#**[[Tokaý inženerligi]]**
#**[[Tekistil inženerligi]]**
#**[[Oba hojalyk inženerligi]]**
#**[[Matematika inženerligi]]**
#**[[Dolandyryş inženerligi]]**
#**[[Medisina enjamlary inženerligi]]**
#**[[Uçar inženerligi]]**
#**[[Mehatronika we robototehnika inženerligi]]**
#**[[Energiýa serişdeleri we daşky gurşawy gorama inženerligi]]**
#**[[Elektronika we aragatnaşyk inženerligi]]**
#**[[Demirýol inženerligi]]**
#**[[Harby güýçler inženerligi]]**
#**[[Ýer titreme inženerligi]]**
#**[[Magdan inženerligi]]**
#**[[Transport inženerligi]]**
#**[[Keramika inženerligi]]**

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilimiñ Görnüşleri
Kategoriýa:Amaly ylymlar
Arheologiýa

[thumb|250px|[Ugliç kremliniň territoriýasyndaky arheologik gazuw-agtaryşlar]]
[thumb|250рх|[Ispaniýada *Gran Dolina* (Atapuerka gazuw-agtaryş işleri]]
**Arheologiýa** ( — gadymy we  — söz, öwrenmek) — adamzadyň taryhy geçmişiniň maddy çeşmelerini öwrenýän taryh bilimi. Ol esasan gazuw-agtaryş işleri bilen gyzyklanýar.

* Наталия Рудая. ПАЛИНОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ(учебно-методическое пособие для археологов) 

Kategoriýa:Arheologiýa
Uly Balkan dagy

**Uly Balkan dagy** – (Balkan daglarynyň bir bölegi)-  Türkmenistan döwletiniň günbatar çäginde,  kaspi derýanyň  kenar ýakasynyň gündogar çäginde ýerleşýän uly dag gerşleri. Gury Uzboyuň ugry kiçi Balkan dagyndan we Köpetdagyň günbatar çet gerşinden aýratyndyr.

Dag gerşleri Türkmenistanyň günbataryndan gündogara 60&nbsp;km uzynlygyna uzalyp ini bolsa 20&nbsp;km ýaýrap gidýar. Uly Balkanyn çür depesi- Arlan dagy bolup onyn boýy 1880 metre baryp ýetýär. Arlan dagy ýapy beýik görnüşinde bolup, demigazygynda kert inelgeleri we günortasynda has ýapy eňňitleri özünde jemleýär. Aýratyn görnüşde gurnalan hek daşlary, gumly ýura ulgamy  we  hek gatlaklaryny özünde jemleýär. Kertler örän ýalaňaç halda bolup  esasanda  demirgazyk gerişleri dikligine gaýtýar we günorta gerşleriniň ýapgytlarynda bolsa, giň gowaklara-da duş gelmek bolýar. 
Lanşawtdan ( dag peýzažy)  seredende uly bölegini gum, yartygum we dag gerşlerinde gury tokaýlary, arçalara duş gelmek bolýar.  Uly balkan dagynyň edil günorta aşagynda Balkanabat şäheri (Nebit- dag) ýerleşýär.
Dag

[thumb|right|250px|Dünýäniň iň beýik depesi, [Ewerest]]

**Dag**, depäniň uly görnüşi. Dünýäde iň uly dag Gimalaý dagydyr. Onuň iň beýik depesi bolan Ewerest bolsa Ýerý üziniň iň belent depesi hökmünde tanalýar. Dünýäde birnäçe dag bolup olaryň gelip çykyşy dürli-dürlidir.

Aziýany 54 göterimi,

Demirgazyk Amerikanyň %36 göterimi,  

Ýewropanyň %25 göterimi, 

Günorta Amerikanyň %22 göterimi,

Awstraliýanyň %17 göterimi we

Afrikanyň %3 göterimi dağlar bilen örtülendir.

* Ýetýüziniň guryýeriniň jemi %24 göterimi daglykdyr.
* Adamlaryň %10 göterimi daglyk ýerlerde ýaşaýarlar.

## Suratlar

Image:Mount Feathertop and Razorback.jpg|Feathertop Dagy, (1922 m), Wiktoriýa, Awstraliýa
Image:Mount_Yu_Shan_-_Taiwan.jpg|Yu Shan (Jade Dagy), (3952 m), Taýwan. 
Image:Mt erebus.jpg |Erebus Dagy, (3795 m), Antarktika.
Image:Mt si and meadowbrook cows.jpg|Si Dagy, Waşington, ABŞ.
Image:MtHood TrilliumLake.jpg|Trillium Kölinden Hood Dagynyň görünişi, Oregon.
Image:Lanin1997.jpg| Argentina Şilide Lanin wulkany.
Image:South Peak Mount Kinabalu 1.jpg|Kinabalu Dagy, Borneo
Image:Mount-Yamnuska2-Szmurlo.jpg|Yamnuska Dagy, Alberta


Kategoriýa:Daglar

__FORCETOC__
__NOEDITSECTION__
__NEWSECTIONLINK__

## Dag h

kynda nakyl 95.85.104.223 15:30, 9 oktýabr 2024 (UTC)

## 21dom 30kwr 3mkr

Bayhan.Arzuwow &#126;2025-38711-65 (talk) 14:37, 5 dekabr 2025 (UTC)
Derýa

thumb|right|Derýada gezelenç

**Derýa** —Derýa diýip gözbaşyny akarsuwlardan alyp gaýdýan we deňze, köle ýa-da başga bir derýa tarap akýan, adatça süýji suwuň tebigy akymyna diýilýär. Seýrek ýagdaýlarda derýa diňe ýeriň düýbine akyp beýleki bir suw göwrümi bilen birikmezden ozal dolulygyna gurap gidýär.

Kategoriýa:Derýalar
Algebra

[thumb|right|200px|<center><math>x=v \times \cos(u)</math>, <math>y=v \times \sin(u)</math>, <math>z=2 \times \sin(u)</math> </center> algebraik trigonometrik deňlemeleri bilen suratlandyrylan üç ölçegli [göni konoid]]

**Algebra** (, "el-jebir" — *üstüni ýetirmek*) — matematikanyň bir bölümi, ony umuman arifmetikanyň umumylaşdyrylmagy we giňeldilmegi hökmünde häsiýetlendirmek mümkin. "Algebra" sözi dürli algebraik ulgamlaryň atlarynda hem ulanylýar. Sözüň has giň manysynda algebra diýlip, matematikanyň sanlary adaty goşmak we köpeltmek amallaryny umumylaşdyrýan erkin tebigatyň köplüginiň elementlerindäki amallary öwrenmäge bagyşlanan bölümidir.

Algebra — algebraik ulgamlary takyklykdan izomorfizme çenli barýança öwrenýän ylym.

## Bellikler

*
Geometriýa

thumb
**Geometriýa** — grek sözi bolup, türkmen dilinde terjime edilende "ýer ölçemek" diýmekdir

* Trigonometriýa

Kategoriýa:Matematika
Kategoriýa:Geometriýa
Jomolungma

300px|thumb
**Jomolungma** (), **Everest** (), ýa-da **Sagarmatha** () ýer şarynyň Gimalaýlarda ýerleşýän iň beýik belentligi. Dürli maglumatlara görä onuň 8844 - 8852 metrdir.

Kategoriýa:Gimalaýlar
Amyderýa

thumb|300px|'''Amyderýa'''
thumb|300px|'''Amyderýa'''
**Amyderýa** Türkmenistanda bir derýadyr. Amyderýa öz gözbaşyny Owganystandaky Hindiguş daglaryndan alyp gaýdýar ve Aral deňizine guýýar.

Amyderýa – Merkezi Aziýanyň iň uly derýasy. Ol Owganystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň çäginden geçip, Aral deňzine guýýar. Derýa ep-esli ýerde Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Owganystanyň tebigy araçägi hasaplanýar.
Uzynlygy 1 415 kilometr, goşandy Penj derýasy bilen 2 540 kilometr. Onuň 1 000 kilometri Türkmenistanyň çäginden geçýär. Amyderýanyň suwunyň ortaça mukdary 2 000-2 200 metr kub/s, ol gyşyna 500 metr kub/s-a çenli azalýar. Ol Mart aýynda köpelip başlaýar we İyun-İyul aýlarynda iň ýokary derejä ýetip, 4 000-6 000 metr kub/s-a çenli köpelýär. Amyderýanyň suwunyň şeýle düzgüni oba-hojalyk ekinlerini suwarmak üçin örän amatlydyr. Derýanyň ýyllyk suwunyň akymynyň ortaça mukdary 64 kilometr kub. Amyderýa gözbaşyny Owganystandaky belentligi 4900 metr bolan Hindiguşdaglarynyňdemirgazyk eňňidindäkiWrezewskiý buzlygyndan alyp,ilki Wanjir,soňra Wahanderýa ady bilen akýar.Wahanderýa bilen Pamir derýasynyňbirleşmeginden bolsa,Penj derýasy emele gelýär.Wahşyň Penje guýýan ýerinden başlap,tä Aral deňzine çenli Amyderýa adyny alýar.Gunduz,Surhab,Kafirnigan hem-de Surhanderýa Amyderýanyň esasy goşantlarydyr.Amyderýa dünýäde iň bulanyk suwly derýalaryň biridir.Onuň1 metr kub suwunyň düzüminde 3kilograma çenli gyrmynça bardyr,derýa joşanda ol 5-7 kilograma çenli köpelýär.Amyderýanyň halk hojalygynda uly ähmiýeti bar.Termez şäherinden Aral deňzine çenli gämi gatnaýar.Onuň 1metr kub suwunyň düzüminde 3 kilograma çenli gyrmança bardyr, derýa joşanda ol 5-7 kilograma çenli köpelýär. Amyderýanyň halk hojalygynda uly ähmiýeti bar. Termez şäherinden Aral deňzine çenli gämi gatnaýar. Onuň boýunda Termez, Atamyrat, Türkmenabat, Ürgenç, Nöküs, ýaly şäherler ýerleşýär. Amyderýanyň suwy bilen merkezi Aziýa ýurtlarynda we Owganystanyň 8 million gektardan gowrak ýer suwarylýar. Amyderýadan Garagum derýa, Garşy, Amy-Buhara, Türkmenderýa ýaly kanallar suw alýar. Derýanyň suwuny tygşytly ulanmak üçin onuň goşantlarynyň we hanasynyň ugrunda Nurek, Ragun, Düýeboýun ýaly uly suw howdanlary guruldy. 
Bu derýa geçmişde Oks (Oguz) derýasy hem diýlipdir, oňa gepleşikde Jeýhun hem diýilýär.

Kategoriýa:Aziýa
Kategoriýa:Derýalar
Kategoriýa:Türkmenistanyñ geografiÿasy
Halkara Informatika Olimpiadasy

thumb|right|Halkara Informatika Olimpiadasynyñ gerbi
**Halkara Informatika Olimpiadasy** (IOI, International Olympiad in Informatics) informatika dersi boýunça mekdep okuwcylarynyñ arasynda her ýilda geçirilýän bäsleşikdir. Birinji HIO 1989-nji ýylda geçirildi.

Bäsleşik 2 günlük kompýuter programmirlemekden we algoritmik meseleleri cözmekden ybarat. Her okuwcynyn ozi ayri ýaryşýar. Gatnaşýan her Döwletden 4-e çenli okuwcy getirmek bolýar (2004-nji ýylda 81 golaý yurt gatnaşdy). Okuwçylar öz ýurtlarynda geirilýän Döwlet bäsleşiklerine görä saýlanýarlar. Meselem, Türkmenistanyň adyndan gatnaşýan topar, Turkmenistanyñ mekdep okuwcylarynyñ arasynda geçirilýän "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyñ altyn zehinleri" atly informatika we kompýuter tehnologiýalarynyñ esaslary dersi boýunça bäsleşige görä saýlanýar.

Türkmenistan IOI99(diñe ýolbaşçy), IOI2000, IOI2001(dine yolbascy), IOI2002, IOI2003, IOI2004, IOI2005 (1 bürünç medal), IOI2006 (1 altyn medal) gatnaşdy we IOI2007 taýýarlyk görülýär.

IOI2007 Horwatiýa döwletinde geçiriler.

## Bäsleşigiñ geçirilşi
Bäsleşigiñ her gününde okuwçylara 3 sany mesele we olary cozmek ucin 5 sagat berilyar. Her okuwcynyn yeke ozi ishlemeli, dine oz kompyuteri bilen we okuwcydan, kitapdan hic hili komek almazdan. Meseleleri cozmek ucin okuwcylar C, C++ yada Paskal programmirleme dilinde programma yazmaly we ony 5 sagat gecmezden on ibermeli bolyarlar. Synag gutaranyndan sonra, onden tayyarlanan gizli testler (koplenc 10-20 test bolyar) bilen hemme kisinin programmalary barlanyar. Her dogry gecen test ucin okuwcy belli bir baha alyar. Yazilan programma belli bir wagtyn icinde ishini gutarmaly, rugsat edilen yatdan artykmac ulanmaly dal we dogry jogap cykarmaly.

Birinji we ikinji gunlerde alynan ballar jemlenyar. Yapilis dabarada okuwcylara olaryn bahalaryna gora medallar paylanyar.

## IOI bolan yerleri we sahypalary
* **IOI 2009** 2009-njy ýylda Plovdiv, Bolgariýa geciriler. 
* **IOI 2008** 2008-nji ýylda Alexandriýa, Müsür geciriler.
* **IOI 2007** 2007-nji ýylda Zagreb, Horwatiýa geciriler.
* **IOI 2006** 2006-njy ýylyň Mérida, Yucatán, Meksika, August 13 - 20, 2006 Web sahypasy

## Serediñ
*Halkara Matematika Olimpiýadasy (IMO)
* Halkara Fizika Olimpiýadasy (IPhO)
* Halkara Himiýa Olimpiadasy (IChO))
* Halkara Biologiýa Olimpiadasy (IBO)
* Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiýadasy (IJSO: International Junior Science Olympiad)

## Sepler

*Turkmenistan Bilim Olimpiyadalary 
*IOI Halkara komitet web-sahypasy
*IOI Katib web-sahypasy
*IOI 2005 Web-sahypasy
*IOI 2006 Web-sahypasy

Kategoriýa:Bilim
Kategoriýa:Bilim Ýaryşlary
Kategoriýa:Informatika
Türkmenistanyň Milli Futbol Ligasy

Her ýyl 2 aýlawda - öýde we myhmançylykda  oýunlar geçirilýar.

## Hazirki Toparlar (2006)
*HTTU Aşgabat
*Nisa Topary
*Nebitçi Topary
*Köpetdag Topary
*Merw Topary
*Şagadam Topary
*Turan Topary
*Aşgabat Topary
Elazyg (il)

300px|thumbnail|Elazığ ili
**Elazığ**, Türkiýe'nin ili.

## Link
* http://www.elazig.gov.tr 

enσ:Elâzığ Province
Aksaraý

300px|thumb|Aksaraý ili
**Aksaraý** Türkiýäniň bir ili.

## Çykgytlar
* Aksaray Sohbet 
* Aksaray Haberleri
Bitlis (il)

**Bitlis** Türkiýäniň bir ili.
## Geografiýa
Nemrut Dagy we Nemrut krater Köli Bitlis welaýatynyň çäginde ýerleşýär.

300px|thumb|Bitlis ili
Eskişehir (il)

300px|thumb|Eskişehir ili
**Eskişehir**, Türkiýe'nin ili.

Hamam Yolu ile ünlüdür. ( http://www.HamamYolu.com  .: Eskişehir' de Herşeye Fokslan!)
Kaýseri

300px|thumb|Kayseri ili

thumb|right|Kayseri Saat kulesi
thumb|right|250px|Erciyes dağı
thumb|right|390px|Kayseri (Cumhuriyet Meydanı)
thumb|right|390px|Kayseri (Sahabiye Medresesi)
Kilis (il)

300px|thumb|Kilis ili
**Kilis**, Türkiýe'nin ili.
## Eğitim
Kilis ilindeki tek yükseköğretim kurumu, Türkiye Devleti tarafından 2007 yılında kurulan Kilis 7 Aralık Üniversitesi'dir. Halen üniversitede kayıtlı 8000 öğrenci vardır. Üniversite hakkında daha fazla bilgi sahibi olmak için Kilis 7 Aralık Üniversitesi'nin resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz: www.kilis.edu.tr
Kyrşehir (il)

**Kırşehir**, Türkiýe'nin ili.

Kırşehir Türkiyenin iç anadolu bölgesinde yer alan küçük bir şehirdir.
Kırşehir Ilaty:253.000 
Kırşehir Meydany:6.570 km2
Wan (il)

**Van**, Türkiýe'nin ili.  Welaýatyň merkezi Wan şäheridir.Van Şehir Rehberi 

## Geografiýa
Wan welaýatynyň iň beýik daglary Artos Dagy we Erek Dagydyr.
Şanlyurfa

Şanlyurfa (Türkçe: Şanlıurfa), Türkiýede ýerleşýän bir welaýat.300px|thumb|Şanlıurfa ili
Ýozgat (il)

300px|thumb|Yozgat ili
**Yozgat**, Türkiýe'nin ili.

### Links
* Yozgat 
* Yozgat Valilik
* Yozgat Belediye
Tekirdag

**Tekirdağ**, Türkiýe'nin ili.

Tekirdağ ilinin ilçeleri.

Tekirdağ(Merkez), Çerkezköy, Çorlu, Hayrabolu, Malkara, Marmara Ereğli, Muratlı,Saray, Şarköy
Samsun welaýaty

**Samsun**, Türkiýede bir welaýat.
## Etraplar
*Alaçam
*Asarjyk
*Aýwajyk
*Bafra
*Çarşamba
*Hawza
*Kawak
*Ladik
*Ondokuz Maýys
*Salypazary
***[[Samsun]]**
*Tekkeköý
*Terme
*Wezirköprü
*Ýakakent
Muş (il)

**Muş**, Türkiýe'nin ili. Welaýatyň merkezi Muş şäheridir

## Dolandyryş
Muş welaýatynda 6 etrap bar. Merkez, Bulanyk, Malazgirt, Warto, Hasköý we Korkut etraplaryny öz içine alýan Muş welaýatynyň ilaty 411,117 adam.
## Howa
Sebit deňizden uzak we beýik bolansoň, kontinental howasy bar.
## Ykdysadyýet
Esasy girdeji çeşmesi oba hojalygy we maldarçylykdyr. Welaýat çäkleri düzlüklerden, platoslardan we käbir daglardan ybarat. Şonuň üçin goýun, geçi we mal üçin örän amatlydyr.
## Bilim
Muş Alparslan uniwersiteti 2007-nji ýylda döredildi.
Seýit Nesimi (1369-1417)

Neýlerem

Dilbera, men senden aýru tende jany neýlerem,
Täju tahtu mülku malu hanymany neýlerem.

Isterem waslyň jemalyn tä kylam derde dewa,
Men seniň bimaryňam özge dewany neýlerem.

Çoh dogalar kylmyşam men halykyň dergähine,
Çün myradym hasyl olmaz men dogany neýlerem.

Eý, musulmanlar, biliň kim ýar ile hoşdur jahan,
Çünki ýardan aýra düşdüm bu jahany neýlerem.

Dilber aýdar: eý, Nesimi, sabr kyl, etme fygan,
Şimdi efgan etmesem, daňla fygany neýlerem.

Ýüz döndermenem

Ýüz müň jefa kylsaň maňa, men senden ýüz döndermenem,
Janym dahy gurban kylar, men senden ýüz döndermenem.

Duşman geler garşymyza, umyduwar özi duşa,
Duşmanlaryň körlügine men senden döndermenem.

Men seni söwdüm jan ile, gul olmuşam gurban ile,
Ant içerem Kuran ile, men senden ýüz döndermenem.

Isamysyň, Musamysyň ýa Ýusuby Kenganmysyň,
Walla, janym janymysyň, men senden ýüz döndermenem.

Eý, Nesimi, aşykmysyň, Hak ýoluna sadykmysyň,
Közerdigiçe ýanarmysyň, men senden ýüz döndermenem.

Kategoriýa:Azerbaýjanyñ şahyrlary
Demirgazyk Kipr Türk Respublikasy

**Demirgazyk Kipr Türk Respublikasy** (*DKTJ*) (Türkçe: *Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, KKTC*) ya da **Kipr Türk Döwleti** (Türkçe: Kıbrıs Türk Devleti), Aziýa'da ýerleşýän döwlet. 

Demirgazyk Kipr, resmi taýdan Demirgazyk Kipr Türk Respublikasy (TRNC), Kipr adasynyň demirgazyk-gündogar bölegini öz içine alýan de-fakto döwlet. Diňe Türkiýe tarapyndan ykrar edildi we territoriýasy beýleki döwletler tarapyndan Kipr Respublikasynyň bir bölegi hasaplanýar. Demirgazyk Kipr demirgazyk-gündogardaky Karpas ýarym adasynyň ujundan Güzelyurt aýlagyna, Keýp Koruçam we iň günbatar nokady, Erenköý anklawyna çenli uzalyp gidýär. Onuň iň günorta nokady Aınjylar obasydyr. Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan dolandyrylýan bufer zonasy Demirgazyk Kipr bilen adanyň galan böleginiň arasynda ýerleşýär we adanyň iň uly şäherini we iki guramanyň paýtagty Nikosiýany bölýär.

## Dış Bağlantılar
* Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı

Kategoriýa:Türk Döwletler
Kategoriýa:Döwletler
Programmirleme

frameless|

**C++ Programmirleme- 1-nji sapak 
                     Dev-C++ Ýüklemek**

Programmirleme dilini öwrenmegiň iň gowy ýoly, ony ulanyp programma ýazmakdyr. Ýazan
programmalarymyzy barlap görmek üçin bize Dew-Ç++ gerek bolar we birinji etmeli işimiz, şol
programmany oz kömpýüterimizde işletmek.
 
  Ol programmany internet-den şu salgydan alyp bilersiňiz.
** http://surfnet.dl.sourceforge.net/sourceforge/dev-cpp/devcpp-4.9.9.2_setup.exe** 

 Dev-C++ Programmasy.
Birinji Programmamyzy ýazalyň
1. Dew-C++ açyn,
2. File -> New -> Source File girin ýada CTRL+N
3. Täze açylan ýer, C++ programmasy ýazylýan ýer. Şol ýerik aşakdaky bölegi göçürin. Edil bolşy
görçürmegiňiz zerurdyr. Baş-setir (uly,kiçi) harplar tapawut edýär.
C++ Programmirleme- 1-nji sapak (http://www.tmolympiad.org/ )
/* menin birinji programmam */
# include
# include
using namespace std;
int main()
{
cout  Save. Ýada CTRL+S. Özüniz bir at berin
5. Ýazan programmamyzy işledelin. Execute -> Compile & Run. Ýada F9
6. Siz “Salam! Men C++ owrenyarin!!!!” Ýazgysyny we “Press any key to continue ...”
ýazgysyny görmeli. Bu işlap duran biziň ýazan programmamyz.
7. Çykmak üçin her haýsy duwma basyn.

  Şulary edip bilen bolsanyz ýeterlik. Indi Ikinji sapaga garaşyn!

Kategoriýa:Informatika
Heýkeltaraşlar

Türkmenleriň zergärçilik däpleri gadymy wagtlardan başlanypdyr. Matalaryň ýüzüne keşde çekmek we altyn çaýylan, gymmat bahaly daşlar bilen bezelen, zikgelenen kümüşden taýýarlanylan zergärçilik önümleri şu däbiň ýüze çykmasy bolup durýar. Aýal-gyzlaryň egin-eşikleri, ozaly bilen-de gelinleriň egin-eşikleri ýokary çeperçilik bilen bezelýär. Börüge dakylýan şaý-sepler, saçbagylar, gulakhalkalar, boýna we döşe, bilege dakylýan şaý-sepler taýýarlanypdyr: depesinden dabanyna çenli nepis şaý-sepler bilen bezelen gyz, hamala diýersiň, özüniň açyk gyzyl reňkdäki köýneginde kümüşe çolanan ýaly bolup görünýär. Özboluşly zergärçilik önümleri adamyň we haýwanlaryň, guşlaryň we möjegiň formalaryny gaýtalaýar, bular bolsa ähli türki halklaryň iň gowy görýän nagyşlarydyr. Estetiki wezipesinden başga-da şaý-sepler dürli keselleriň öňüni almak ähmiýetine hem eýedir, şaý-sepleriň keramatlylary hem bolup, olar adamlary göz degmeden goraýar. Seýrek bolaýmasa, olaryň Merkezi Aziýanyň beýleki halklarynyň şaý-sepleriniň arasynda özüne meňzeşleri ýokdur. Şol bir wagtyň özünde gadymy Parfiýanyň hem-de Margiananyň bezeg sungaty bilen arabaglanyşygynyň bardygy duýulýar, bu bolsa, şübhesiz, çeperçilik däpleriniň güýjüne hem-de üznüksizligine şaýatlyk edýär.
Aalen ýarusy

**AALEN ÝARUSY** - [GFRiň günorta-günbatarynda ýerleşýän Alen (Aalen) şäherçesiniň adyndan] - ýura sistemasynyň ortaky bölüminiň aşaky ýarusy. Çökündileri toýun, çägesöw we kömürli gatlardan ybaratdyr. Ol Alp dagy we Kawkaz dagy daglarynda, Türkmenistanda-Uly Balkanda, Tüwegyrda, Köýtendagda duşýar.

Kategoriýa:Geologik ýaruslar
AB preparaty

**AB preparay** - oba-hojalyk ekinleriniň keseline garşy ulanylýan serişde. Ol mawy tegmilli, çalymtyk, açyk gök reňkli poroşok görnüşinde bolýar. AB preparaty kükürturşy mis bilen kömürturşy misden ybarat. Preparat suwda ereýär. Ol budaýyň, süläniň, mekgejöweniňtozanly garabaş keselleriniň garşysyna ulanylýar. AB preparatyny boddos suwuklygynyň deregine kartoşkanyň fitoftora, üzümüň kerep kesellerine garşy tozadyp sepmek bilen hem ulanmak bolýar.

Kategoriýa:Bagbançylyk
Litwa

**Litwa** (), resmi ady — **Litwa Respublikasy** () — Ýewropada, Baltika deňziniň gündogar kenarýakasynda bir döwlet. Demirgazykda Latwiýa, gündogarda Belarus, günorta-günbatarda Polşa hem-de Russiýanyň Kaliningrad oblasty bilen araçäkleşýär.

[left|thumb|250px|[Gediminas|Gedimina (Vilnius) - Litvanyň nyşan]]

Kategoriýa:Litwa