open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Görnüşleri we populýasiýalary goramak

**Görnüşleri we populýasiýalary goramak** – *floranyň we faunanyň görnüş düzümini, ýagny olaryň nesle geçýän gymmatly peýdaly häsiýetlerini gorap saklamaga, sanyny köpeltmäge gönükdirilen çäreleriň toplumydyr.*

### Görnüşleri we populýasiýalary goramagyň zerurlygy

Biologik dürlüligi, aýratyn-da seýrek duşyan, gymmatly görnüşleri we tebigy populýasiýalary gorap saklamak hem-de köpeltmek umumyadamzat ähmiyetli wajyp meseleleriň biri hasaplanýar.

Dünýä ýurtlarynda aýratyn goralyan tebigy ýerlerde görnüşleri we populýasiýalary gorap saklamak, dikeltmek we sanyny artdyrmak, seýrek we ýitip barýan görnüşleri öňki ýiten ýerlerine gaýtaryp ertmek, täze ýerlere uýgunlaşdyrmak bilen bagly işler, ösümlikleriň seýrek görnüşlerini medeni şertlerde ösdürip ýetişdirmek we olaryň tebigy ýaýran ýerlerini gorap saklamak, Tebigatyň ýyl ýazgysyny yzygiderli ýöretmek, täze ylmy maglumatlary toplamak, wagyz işlerini, ekologik terbiýäni hem-de ilatyň habarlylyk derejesini ýokarlandyrmak boýunça işler alnyp barylýar.
Görnüşleri goramagyň çäginde seýrek duş gelýän ösümlikleri ýygnamak we haýwanlary awlamak, olaryň ýumurtgalaryny ýygnamak, tutmak, kolleksiýa üçin toplamak, görnüşleriň we populýasiýalaryň ýaşaýyş mesgenlerine zeper ýetirmek gadagan edilýär.
Bütin Ýer ýüzünde bolşy ýaly, biziň ýurdumyzyň hem örän baý tebigaty we tebigy baýlyklary bar. Uçut gaýaly, dereli daglarymyz, aňyrsyna göz ýetmeýän çägeli-çöllerimiz, tolkun atyp ýatan deňiz-derýalarymyz, bal suwly dag çeşmelerimiz Diýarymyzyň tebigatyna özboluşly gözellik berýär. 

Türkmen halky asyrlarboýy ylham çeşmesi hasaplanýan gözel tebigatymyzy gorapdyr we tebigat täsinliklerini özüniň medeniýetine, däp-dessurlaryna ornaşdyrypdyr, el işlerinde, aýdym-sazlarynda ajaýyp tebigatymyzy suratlandyryp görkezmegi başarypdyr. Dünýä belli türkmen halylarynyň reňkini dürli ösümliklerden alyp bezäpdir, ýüzlerçe dermanlyk ösümlikleri halk lukmançylygynda ulanypdyr. Şonuň üçin hem türkmenlerde tebigata bolan aýratyn sarpa, hormat asyrlarboýy saklanyp galyp, nesillerimiziň aňyna ornaşypdyr.

Ýurdumyzyň ösümlik we haýwanat dünýäsiniň ajaýyp genetiki gaznasyny gorap saklamak, köpeltmek, indiki nesillere ýetirmek şu günki günüň iň wajyp meseleleriniň biridir. Şu nukdaý nazardan Türkmenistanyň Gyzyl kitaby örän möhüm ähmiýete eýedir, biodürlüligiň hazynalar çeşmesidir.

### Edebiýatlar

*Durdyýew S., Aşyrmyradowa Ş., Nurberdiýew N. Ekologiýa 11. Aşgabat TDNG 2014.*

**IUHD. Akyýew Guwanç*
Tigir sürmek sporty

## Taryhy
Sportuň bu görnüşi boýunça ilkinji çekeleşikli ýaryşyň 1868-nji ýylda Fransiýanyň paýtagty Parižiň golaýyndaky ajaýyp Sen-Klu seýilgähinde geçirilendigini taryhy çeşmeler habar berýär. Bu sport ýaryşy 2 müň metr aralyga guralypdyr. Angliýaly J. Mur ýeňiji bolan Aslynda bolsa, tigiri ilkinji bolup 801-nji ýylda Russiýaly Ýefim Artamonow agaçdan ýasapdyr. Ilkinji tigir megerem häzirkilere garanyňda has sada bolandyr, emma şol döwürde bu waka ullakan öňegidişlik hökmünde kabul edilipdir hem-de köpleriň ünsüni özüne çekmegi başarypdyr. 

“Welosiped” adalgasynyň özüniň bolsa latyn dilindäki “velos” sözi çalasyn we pes aýak diýen manyny berýändigini bellemelidiris. 

### Türkmenistandaky taryhy
Tigir sürmegiň welotrek görnüşinde 1973-1974-nji ýyllarda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aktawian Nikolaýçugyň şägirtleri abraýly sport ýaryşlarynda gazanan üstünlikleri bilen öz janköýerlerini begendirmegi başarýarlar. Bütindünýä çempionatynda öňe saýlanan Wýaçeslaw Kuthiniň, SSSR döwletleriniň arasynda absolýut çempion diýen ada eýe bolan Wladimir Romansowyň, SSSR-iň dürli ýyllardaky çempionlary Oraz Ataýewiň, Grigoriý Danilowyň atlary türkmen sportunyň şöhratly taryhynyň sahyplaryna baky ýazylandyr.
Lomaý nyrhlar.

Lomaý nyrhlar boýunça senagat önümleri we hyzmatlary senagat pudaklarynyň arasynda, şonuň ýaly-da senagat bilen ykdysadyýetiň beýleki pudaklarynyň arasynda ýerleşdirilýär. Lomaý nyrhlar öz gezeginde kärhananyň lomaý nyrhlaryna we senagatyň lomaý nyrhlaryna bölünýär.

Kärhananyň lomaý nyrhlary boýunça öndürijiler öz önümlerini ýerleşdirýärler  hem-de şol nyrhlara laýyklykda jemi we sap önümlerini , peýdany, düşewüntliligi we olaryň işini häsiýetlendirýän beýleki görkezijileri kesgitleýärler. Bu nyrhlar harajatlaryň öwezini doldurýar we kärhana  üçin  kadaly  peýdanyň  alynmagyny üpjün  edýär. 

Senagatyň lomaý nyrhlary boýunça önümçilik serişdeleri sarp ediji kärhanalara  sarp ediş harytlary bolsa lomaý  söwda gelip düşýär. Senagatyň lomaý nyrhlary kärhanalaryň lomaý nyrhlaryndan üpjünçilik – ýerleşdiriş galdyrymynyň we goşulan gymmat üçin salgydyň möçberiçe ýokarydyr.

**IUHD. Mämmetnazarowa Merjen*
Elektron poçta, elektron hat

**Elektron poçta** – *bu ählumumy kompýuter baglanşygyndaky hatlaryň alyş-çalşygynyň ulgamydyr.*

**Elektron hat** – *bu haty kabul etjegiň elektron salgysyny we hatyň tekstini özünde  saklaýan tekstli faýldyr.*

**Elektron poçtaly guty** – *bu poçtaly serwer bolup gulluk edýän kompýüteriň gaty diskiniň bölümidir. Elektron poçtaly guta eyesi zçin poçta gelip gowuşýar.  Baglanyşdaky elektron poçtaly gutynyň yerini kesgitlemek üçin elektron salgy ulanylyar . Elektron salgy *'@** simwol bilen tapawutlanýan iki  bölekden durýar : **ulanyjynyň_ady@poçtasy@serwerin salgysy.**'

Ulanyjynyň ady serweriň poçtaly gutusundaky ýerini kesgitleýär. Ulanyjy bu ady kölenç özi saýlap alýar. Ol baş we setir latyn harplaryndan, sifirlerden we käbir simwollardan durýar. At saýlanyp alnanda şol at ulanyjy hakyndaky maglumatlary (özüňe degişli-da kopçälikleýin) özünde saklaýan bolsa has amatly bolýar.

Poçtaly serweriň salgysy nokatlar bilen çäklenýän böleklerden (domenlerden) durýar. Salgysy çepden saga tarap okalýar. @ simwola ýakyn at bu ulanyjynyň gutusuny özünde saklaýan kompýüteriň ady bolup durýar. Mundan başga-da, serweriň nirede ýerleşýändigini kesgitleýän aralarynda nokat belgisi ýazylan atlar bolup bilýär.
Iň sag tarapdaky ada suffiks diýilýär.
Suffiks köplenç ýurtlaryň kodlaryny aňladýar. 
Meselem: tm –Türkmenistan; su – ya-da ru – Russiýa; uk – Angliýa; mx – Meksika; tr – Türkiýe; za – Günorta Afrika; ni – Nikaragua; in – Hindistan; au – Awstriýa; de – Germaniýa. 

Hatlaryň ýolda dürli poçta stansiýalarynda saklanmasy ýaly, elektron poçta internetde syýahat edýän wagty bir kompýüterden beýleki kompýütere poçta serwisi ady bilen geçýär. Poçta serwisi, ýönekeý poçta bölüminiň işleýşi ýaly işleýän kompýüterdir. Habar poçta serwisine gelen badyna, ol hat elektron guta ýerleşdirilýär, tä ol haty alyjy ol ýerden alýança şol ýerde durýar. Bu iş diňe bir näçe sekundyň döwamynda amala aşyrylýar. Bu bolsa, internet hyzmatyny ulanyjylara dünýäniň her künjegindaki adamlar bilen giýje-gündiz islendik wagtynda çalt baglanşmaga mümkinçilik berýär.

Elektron poçtany almak uçin serwerde öz salgyň bolmaly. Ol hat alýan salga meňzeş bolmaly.

**IUHD. Merjen Mämmetnazarowa*
Mariana çukury

Mariana çukury, Ýuwaş okeanyň günbataryndaky Mariana adalarynyň iň ulusy bolan we iň günortasyndaky adasy bolup bilinýän Guam adasynyň günorta günbatarynda, Ýaponiýa we Indoneziýanyň ortasynda ýerleşýär. Dünýä ýüzündäki iň çuň nokatdyr. Bilim adamlary tarapyndan geçirilen barlaglar netijesinde iň çuň nokadynyň 10.994 metr bolandygy bellenipdir we uzynlygynyň 2542 kilometr bolandygy ýüze çykarylandyr. Çukuryň giňişligi 69 kilometrdir.

Bu çukuryň nähili emele gelendigini aýtsak: käbir wagtda ýergabygyny emele getiren plakalardan käbirleri bir-birlerine ýakynlaşyp çaknyşyrlar. Bu çaknyşma netijesinde bir plaka beýlekisiniň aşagyna girer. Netijede bu ýerlerde güýçli ýer titremeler emele gelýär we bularyň emele getirýän çuňluklary 700 kilometri alyp bilýär. Bu çukura ilkinji bolup inenler Amerikaly esger Tegmen Donald Walş we Şwesariýaly bilim adamy Jacques Piccardyr.     

bilgiustam.com Ýazan: Kaan Gündüz. Terjime eden: Allanur Hudaÿnazarow. Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti.

Kategoriýa:Ýuwaş okean
Grek Taňrylary

**On İki Olimposlylar** ýa-da  **Olimposlylar** (*Olimpiýan*), Grek mifologiýasynda dünýäni dolandyrýan taňrylaryň topary. Özlerinden öňki taňry topary bolan Titanlary, Titanlar urşunda ýeňip , dolandyryşy ele salýalar. *"Taňrylaryň Patyşasy"* ady bilen  Zeus, Olimposlularyň lideri hasaplanýar. Şazenany bolsa Zeusyň aýaly bolan Heradyr. Olimpos ady Gresiýanyň iň uly dagy bolan Olimpos dagyndan gelip çykýar. Taňrylaryň dagyň depesinde, bulutlaryň arasynda köşleriniň bardygyna ynanylýar. On iki belgi bolsa  halkyň rowaýatlaryndan gelip çykýar.   Ýewreýlerde on iki sany Ysraýyl tiresini, Çerkezlerde 12 sany uly tiräni, Hristiýanlarda Ysanyň |12 sany Hawarisini, Şaýylarda On iki ymamy, ýyldyzlarda 12 burçy aňladýar.San şeýle köp rowaýatlardan emele gelenligi sebäli grek taňrylary hem 12 sanydyr we 13 belginiň betmagytlyk getirýändigine ynanylýar. Meselem Iskandinaw mifologiýasynda taňrylaryň nahar stolunda 13-nji taňry Loki, gowulyk taňrysy Balderiň ölümine sebäp bolýar. Şol sebäpden hem On iki Olimposlynyň içinde hasap edilýän Hestiýa(Hestia),  Diýonisos (Dionisos) Olimposa gelen wagty 13 taňry bolmasyn diýip ýerini oňa tabşyryp adamlaryň arasyna goşulýar. 

Hadesiň ýeriň aşagynda ,  Poseýidoniň deňiziň aşagynda (Olimposyň daşynda) köşkleri bar. Ýene-de Demeter we Hestiýa mysallarynda görnüşi ýaly taňrylar islän wagtlary olimposdan çykyp ýa-da Herkül ýaly ýarym taňrylar ýa-da  Ganymedes ýaly adam hem Olimpusa kabul edilýar.

Olimpos taňrylary iki bölege bölünýär. Birinji bölegi birinji dogulanlar, Titan nesilinden gelýänler. Ikinji bölegi bolan soňky dogulanlar-  Zeusyň çagalary. Bulara diňe iki sany  taňrylar degişli däldir .Afroditi titan Kronosyň kakasy  Uranusyň deňize gaçan çyns organyndan dogup , titan nesilinden gelipdir. Beýlekisi bolsa Hephaýistos. Şazenany Hera Hephaýistosy ýeke özi dogurýar. 

On iki Olimposly, käbir maglumatlarda tapawutly görkezilen. Aşakdaky jedwelde 11-nji we 12-nji taňrylaryň atlary ýazylan.

## Başga
* Gaýiýa: (Ene toprak) topragyň we ýer ýüzüniň taňrysy.
* Uranus: Gök ýüzüniň taňrysy.
* Kronos: Saturn: wagtyň titany.
* Kratos: gaýymlyk .
* Pan: durnuklylygy we tebigaty goraýar

Kategoriýa:Gresiýa
Zeus

**Zeus** (Gadymy Grekce: , *Zeús*; Modern Grekce: Δίας, *Días*), *"Taňrylaryň we adamlaryň kakasy"* Grek mifologiýasynda iň güçli we möhüm taňrysy. Rimde Ýupiter diýip hem tanalýar. Gökleriň, ýyldyrymyň we gök gümmürdüsiniň taňrysy. Köplenç elinde ýyldyrym bilen suraty çekilýär.Bereket bilen baglanyşdyrylýar, ýagyşyň ýagmagyna şondan garaşylýar. Titan Kronosyň we aýaly Rheanyň iň kiçi ogly. Taňry şazenany Herayň adamsy. Symboly ýyldyrymyň ýanynda öküz , bürgüt we agaç. . Gigantlarda duşmany patyşa  Porphyriýon.

Köp gyzlar bilen gezýänligi bilen tanalýar. Islän zadynyň şekline öwrülip bilýär. Zeus Leda üçin guza, Antiýope  için satyra , Aýegina  üçin oda , Danaýe üçin altyn ýagyşa, Alkmene üçin adamsynyň şekline , Hera için kuku(Cuckoo) guşyň şekline, Callisto üçin jynsy gatnaşykda bomadyk gyz taňry Artemisiň şekline,  Mnemosyne üçin görmegeý çopanyň şekline, İýo üçin buludyň şekline , Demeter üçin keýigiň, Ýewropa(Europa) üçin oküziň şekline öwrülipdir.Ölümli ýa-da ölümsiz hemme kişä aşyk bolup bilýän taňry Zeus gyzlar bilen köp gezýänligi sepäli hemişe ýoldaşy Hera tarapyndan yzarlanaýr. Taňry Zeusyň tagt üçin eden işleri şular: Aýaly Metisi uklatmagy, Prometheýusy zynjyrlamagy, Thetisi bir adam(ölümli) bilen durmuş gurdurmagy.

Kaksy Titan taňrysy Kronosy  başga Olimpos taňrylarynyň kömegi bilen ýerdäki  Tartarusa gabadýar . Soňra Atlantislileriň Taňrysy Zeusyň goldawçylaryny(Grekleri) elinden bolman (sebäbi olara duzak gurýar)  ýok edýär we Olumposly taňrylaryň güýjini azaldyp Kronosy we ýanyndaky beýleki taňry zyndandan boşadýar.


File:04-12 Silifke 13 Remains of the Temple of Zeus 1.jpg| Zeus ybadathanasy Silifke, Mersin
File:Labr4.jpg|Labranda, Zeus Labrandenos ybadathanasy 
File:Turquie 2009 Euromos.jpg| Mugla, Antik Euromos şäher, Zeus ybadathanasy
File:Aizanoi.ZeusTemple.jpg|Aizonai antik bşäher Zeus ybadathana Çavdarhisar, Kütahýa
File:Berlin - Pergamonmuseum - Altar 02.jpg| Germaniýa ogurlanyp äkdidiler Bergama Zeus


Kategoriýa:Din
Sumerliler

**Sumerliler** dünýäde ilkinji gezek ýagny biziň eýýamymyzdan üç müň ýyl öň Mezopotamiýada (häzirki Yrakda) ýazuwy oýlap tapmak bilen, ynsanlaryň diliniň gepleýän we hakydalaryndan geçýän zatlary beýleki ynsanlara ýetirmek hem-de soňraky nesillere galdyrmaklygyň mümkinligini subut etdýärler.Hut şonuň üçin hem olara „adamzat medeniýetiniň düýbüni tutujylar“ diýip baha berilýär. Sumerliler ýazuwlaryny uwçly gurallar bilen çig kerpiçleriň ýüzüne basyp ýazyp soň hem ol kerpiçleri bişiripdirler. Şeýle ýazylany sebäpli ýazuwyň formasy dik we kese çüýlere meňzeş bolany üçin, alymlar oňa çüý ýazuwy - Keilschrift diýip at beripdirler, türkmen edebiýatynda bolsa pahna ýazuwy diýilýär.
   Sumer ýa Şumer aslynda ol halkyň öz ady däl-de eýsem yurtlarynyň ady bolup, Bibilde „Şen-ar“ görnüşinde geçýär. Şonuň üçin hem alymlaryň köpüsi ol halka **sumerliler**diýýärler. Ol halkyň adynyň has ýörgünliräk görnüşini, ýagny **sumerliler** sözüni ulanýaris. 
    Bu gün Sumeri öwreniji alymlaryň arasynda jedelsiz meselä öwrülen hakykatlar şu aşakdakylardan ybaratdyr: 1. Sumerlileriň dili Indo-German (Hindi-Ýewropa) dillerine-de samid dillerine-de degişli bolman eýsem, esasy Üral-Altaý dillerinden ybarat bolan Agglutinativ (iltisaky) dil toparyna degişilidir. 2. Sumerliler Mezopotamiýanyň ýerli halky bolman eýsem bagşa bir, medeniýetiň dürli ugurlarynyň ösen ýurdundan ol ýerik göçüp barypdyrlar. 3. Sumerlileriň ata watanlary Orta-Azýa bolup olar, biziň eýýamymyzdan öňki 4-nji müňýyllygyň ikinji ýarymynda Hazar deňziniň günortasyndan aýlanyp Mezopotamiýa (häzirki Yraga) baryp ýerleşipdirler.
Kategoriýa:Sumerliler
Al-Merwezi

**Al-Merwezi** — Orta asyrlarynyň görnükli alymlarynyň biri. Oltakmynan 770-nji ýylda Merw (häzirki Mary) şäherinde eneden dogulýar. Al-Merweziniň terjimehaly, onuň döredijilik işleri henize çenli doly öwrenilmändir. Ol hakda käbir žurnallarda we kitaplarda az-owlak çap edilen materiallara duş gelýäris. Al-Merwezi meşhur Muhammet ibn-Musa Al-Horezmi bilen bir döwürde ýaşap, ol Bagdatdaky ,,Akyldarlar öýüniň’’ agzasy bolupdyr. Ol astronomik gözegçilikleri şol ýerdäki obserwatoriýada alyp barýar. Al-Merweziniň ylmy- derňew işlerinde gowy netijeler gazanan ýyllary 825-835-nji ýyllar bolupdyr.Ol astronomiýa bilen köp gyzyklanypdyr, üç sany astronomik tablisany düzüpdir. Şolardan biri hindileriň ,,Sindhind’’ tablisasynyň ýaňadandan işlenip çykarylanydyr. Beýleki ikisi bolsa Al-Merweziniň geçiren ylmy-derňew işleriniň netijesinde özüniň düzenidir. Al-Merwezi matematikanyň köp ugurlary bilen gyzyklanypdyr.Ol trigonometriýadan hem işler ýazýar. Şol işleriň arasynda tangensiň we kotangensiň tablisasynyň berilmegi ylymda Al-Merweziniň adyny has-da ýokary galdyrýar. Birnäçe maglumatlara görä Al-Merweziniň astrolýabiýany , gün sagadynyň konstruksiýasyny ýasanlygy we astronomiýanyň başga birnäçe möhüm meseleleriniň üstünde işländigi hem bize mälimdir. Al-Merweziniň ogly Abu-japar ibn Hebeş  hem öz döwrüniň tanymal matematigi we astronomy bolup, birnäçe astronomik esbaplary oýlap tapan , kämilleşdiren we ýasan alymdyr.Al-Merweziniň ýiti zehinli bolanlygy we başarjaňlygy üçin ýurtdaşlary we egindeşleri oňa Hebeşhasib diýen lakamy dakypdyrlar.Onuň bu lakamyna biz birnäçe edebiýatlarda duş gelýäris.Alym Ýewropa ýurtlarynda Almerwanus lakamy bilen tanalýar.

Al–Mamun 813-nji ýyla çenli hökümdarlygyň gündogar ülkeler boýunça dikme-si (hökümdary) bolupdyr we Merwde ýaşapdyr. Onuň Al- Horezmi bilen  ilkinji tanyş-lygy şu ýerde bolup, soňra  Bagdada  işlemäge çagyrlan  bolmagy mümkindir. Al- Horezmi öz işleriniň birinde Al-Mamun barada öwgüli sözlerini aýtmak bilen onuň ylmy ösdürmäge goldawyna uly  baha berýär.

Ahmet Al-Merwezi tarapyndan ýerine ýetirilen işleriň käbirlerini getireliň:

# Üç galtaşýan tegelek barada kitap atly geometriýa ylmyna degişli bolan eser;
# Damask diýlip atlandyrylýan tablisa;
# Zij (Günüň we Aýyň arasyndaky aralyklar we olaryň hereketleri barada maglumat-lar berilýär);
# Mamunyň ziji;
# Globusy duýmak we onuň bilen işlemek barada kitap;
# Sferiki astrolýabiýa bilen işlemek we onuň täsinlikleri;
# Şanyň ziji, “Aralyklar we jisimler baradaky kitap;
# Astrolýabiýany gurmak barada kitap;
#  Gün sagady we gnomonlar barada kutap;
# Gorizontal, wertikal, ýapgyt we gyşyk tekizlikleri gurmak barada kitap;
# Tekiz astrolýabiýany gurmak barada kitap;
# Demirgazyk we Günorta astrolýabiýany gurmak;
# Görünýän täze Aý barada kämil traktat;
# Bagdatdaky gözegçilik barada kitap;
# Damaskdaky gözegçilikler barada traktat.

Ahmet Al-Merwezi Harun Al-Mutasim döwründe hem ylmy işler bilen meşgullanýar we takmynan ýüz ýaşap, 870-nji ýylda (käbir ylmy çeşmelerde 864-nji ýa-da 874-nji ýyllar diýlip görkezilýär) aradan çykýar.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Rene Dekart

**Rene Dekart** (fr. René Descartes) **(1596-1650)** — meşhur fransuz  matematigi, fizigi, filosofy we fiziology. Rene Dekart ilkinji bolup ylyma üýtgeýän ululyk we funksiýa düşünjelerini girizdi.Ol koordinatalar usulyny döredijidir.Bu usulyň esasynda ol analitiki geometriýanyň esaslaryny ösdürdi. Beýik alym analitiki geometriýany döredijileriň biridir. 

XVII asyrda  matematika boýunça ýazylan ylmy işler kitap görnüşünde çap edilip  köpçülige ýaýradylypdyr. Şeýle ylmy işleriň biri 1637-nji ýylda çap edilen ReneDekardyň (1596-1656 ýý.) “Usul barada oýlanma” atly kitabydyr. Beýik alymyň  bu  kitabynyň soňky bölümi “Geometriýa” diýlip atlandyrylýar. ReneDekardyň “Usul barada oýlanma” atly kitabynyň “Geometriýa” atly bölüminde  algebraik deňlemeleriň çözülişi, algebraik egrileriň  toparlara bölünişi berilýär. Rene Dekardyň bu işi analitiki geometriýadan ilkinji ýerine ýetirilen iş hasaplanylýar.  Meşhur alymyň  bu işleriniň netijesinde algebranyň we geometriýanyň düşünjelerini özara baglanşdyryp öwrenip boljakdygy subut edildi. Elbet-de, bu matematika ylmynyň  has-da ösmegine uly täsir eden uly açyşlaryň biridir.

Dekartyň meselesi. deňlemäni çözmeli.
Çözülişi.Berlen deňlemäni aşakdaky görnüşde ýazalyň:

*х3(х-4)-19х(х-4)+30(х-4)=0, bu ýerden х1=4*.
Deňlemäniň galan kökleri *х3-19х+30=0* deňlemäni çözüp tapýarys: 

*х3-3 х2+3 х2-9х-10 х +30=0,      х2( х-3)+3 х(х-3)-10(х-3)=0.*

Bu ýerden: *х2=3.* Deňlemäniň galan iki köküni *х2+3х-10=0* deňlemäni çözüp, alarys: 

*х3=2,  х4=-5*

**IUHD. Ýañyjumaýewa* *Mamagül*
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Dawid Guetta

**Dawid Pierre Guetta** (noýabr 7 1967, Pariž), Fransuz DJ ve produser. 1980-90-njy ýyllarda klublarda DJ-lik eden Guetta , Gum Productions-y gurýar we ilkinji albomy  *[[Just a Little More Love]]*y 2001-nji ýylda şireketiň ady bilen halka çykardy, soňra  *[[Guetta Blaster]]* (2004) we *[[Pop Life]]* (2007)  albomlaryny çykardy. Soňra bolsa 2009-njy ýylda *[[One Love (albomy)|One Love]]* adyny göterýän dördünji albomuny çykardy. 
Bu albomdan  "When Love Takes Over" (Kelly Rowland bilen), "Gettin' Over You" (Chris Willis, Fergie we LMFAO bilen) we "Sexy Bitch" (Akon bilen) ýaly aýdymlary çykardy. Bu aýdymlaryň biri Amerikada top 5-e çenli galdy,  mundan başga-da Angliýada bu aýdymlar 1-lige girmegi başardy.  Albomda bolan  "Memories"  (Kid Cudi bilen) atly aýdym halkara derejede at gazandy. Guettanyň dünýäde on bäş milýona golaý albomy satylandygy çaklanylar. d.<
## Şahsy durmuşy

Guettanyň kakasy Fas immigranty  Ýewreý, ejesi belgiýaly. Ýoldaşy  Cathy Guettabilen 2014-nji ýylda aýryşýar. Gyz dogany Natalie Guetta aktrisa bolup işeýär.

## Diskografiýasy
* *[[Just a Little More Love]]* (2002)
* *[[Guetta Blaster]]* (2004)
* *[[Pop Life]]* (2007)
* *[[One Love (albüm)|One Love]]* (2009)
* *[[Nothing But the Beat]]* (2011)
* *[[Nothing But the Beat 2.0]]* (2012)
* *[[Listen (albüm)|Listen]]* (2014)

## Baýraklary

## Resmi Internet Sahypasy
* davidguetta.com

Kategoriýa:Şahsyýetler
Jon Nýuman

**Jon Nýuman (John Newman)** (Iýun 16 1990) Iňlis aýdymçy ,sazanda we  produser. Beýik Britaniýa saz hatarlarynda ilkinji birlige çenli çykan aýdymy Love Me Again bilen halk köpçülügine tanalýar.Rudimental toparynyň 2012-nji ýylda çykaran Feel the Love we Not Giving In aýdymlarynda çykyş edýär.  BRIT 2014  baýraklarynda Iň Gowy Erkek Solo Aýdymçy, Ýylyň Iň Gowy Aýdymy  (Love Me Again) kategoriýada kandidat görkezildi. .
## Ilkinji Ýyllary
Jon Angliýanyň Settle etrabynda önüp-ösýär. 14 ýaşynda gitara çalyp başlan  Jon Nýuman şol bir wagtda öz aýdymlaryny ýazýar we aýdymlary ýazga geçirmegi öwrenip başlaýar. 20 ýaşyny dolduranda Londona göçüp, özüne bir topar döredip , aýdym aýtmaga başlaýarlar. Gysga wagtyň içinde Island Records bilen bir şertnama baglanyşýar.  
## 2012: Başlary
2012-iň Maýynda  Jon Rundimental toparda Feel the Love aýdymynda ýaranlyk edýär. Bu aýdym Beýik Britaniýada ilkinji birlige çenli göterilýär, hatda  Awstraliýa, Belgiýa, Niderlandlar we Täze Zelandiýa aýdym hatarlarynda-da ilkinji bäşlige girmegi başarýar. 2012-iň Noýabrynda ýene-de Rudimental bilen Not Giving In aýdymyny ýerine ýetirdi.
## 2013 we Şu gün: Tribute
2013-iň Maýynda Jon ilkinji albomyndaky Love Me Again-i halk köpçüligine ýetirdi.. Digital Spy bilen edilen bir interwiýuda aýdym üçin :" Aýdymy bilelikde işlän adamlar bilen ýüzümizde bir ýylgyryş bilen biribirimize seretdik we 'Gowy Iş-ä boldy' diýdik. Ýöne hemmämiziň bilşimiz ýaly hiç haçan gowy işiň bolanlygyny hiç bilip bilmeýäris."diýipdi. Aýdym Beýik Britaniýada ilkinji birlige çenli göterildi , hat-da  Awstraliýa, Awstriýa, Belgiýa, Daniýa, Germaniýa, Irlandiýa, Norwegiýa, Täze Zelandiýa we Şweýsariýada  ilkinji onluga girmegi başardy. Aýdym şol bir wagtda  FIFA 2014-iň Soundtrack-inde hem ullanyldy. Jon Senýatr 16 2013-nji ýylda ikinji aýdymy Cheating-i çykardy. Aýdym Beýik Britaniýada ilkinji 9 dokuzluga girmegi başardy. 
## Diskografiýasy
;Albomlary
* 2013: *[[Tribute (albomy)|Tribute]]*

;Ýeke
* **Love Me again** (iýun 2013)
* **Cheating** (Sentýabr 2013)
* **Losing Sleep** (Noýabr 2013)

## Çeşmeler

*
*
Kategoriýa:Aýdymçylar
Françesko Gabbani

**Françesko Gabbani** (asyl:Francesco Gabbani) (Sentýabr 9 1982), italiýan aýdymçy. 2016 Sanremo Saz festiwalynda täze agzasy "Amen" aýdymy bilen ýeňiş gazananyndan soňra meşhurlyk gazandy. Indiki ýyl "Occidentali's Karma" aýdymy bilen 2017 Sanremo Saz Festiwalynda esasy bölümini ýeňmegi dowam etdi we 2017-nji Ýewrowideniýe Aýdym Bäsleşiginde Italiýanyň adyndan Kiýewde "Occidentali's Karma" atly aýdymy bilen temsil etmäge hukuk gazandy.

## Ýewrowideniýa Aýdym Bäsleşigi
[thumb|[2017-nji Ýewrowideniýe Aýdym Bäsleşigi|Ýewrowideniýde Aýdym Bäsleşiginde]]
Sanremo 2017-däki ýeňişinden soňra RAI, Gabbaniniň Ukraina, Kiýewde "Occidentali's Karma" bilen 2017-nji Ýewrowideniýa Aýdym Bäsleşiginde İtaliýanyň adyndan çykyş etmegi üçin teklibini kabul edýär. İtaliýa "Uly Bäşligiň" agzasy bolanlygy sebäpli  , Maý 13 2017-de bolan finalda gönüden-göni bäsleşjekdi.

## Diskografiýasy
### Albomlary

### Ýeke
#### Ýekelikdäki Aýdymlary

#### Grupba bolup aýdan aýdymlary

## Çeşmeler
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Sungat
Kategoriýa:Aýdymçylar
Peýdaly endikler

“Adam özüniň dowamly gaýtalanýan hereketiniň guluna öwrülýär.” - Orison Swed Marden                                       

Endik näme? Birnäçe  wagtyň dowamynda dowamly we durnukly gaýtalanylýan islendik hereket endige öwrülýär. Adamlar şol hereketleri dowamly gaýtalap özlerine endik edýärler we bu endikler  bolsa, wagtyň geçmegi bilen olaryň häsiýetlerine öwrülýärler. Endikler 2 hili bolýar: peýdaly endikler we zyýanly endikler.  Peýdaly endikler üstünlige ýetirýän bolsa, zyýanly endikler şowsuzlyklara duçar edip, durmuşymyzy kynlaşdyrýar. Peýdaly endiklere kitap okamak, sport bilen meşgullanmak, dil öwrenmek, ir turmak, arassaçylyk düzgünlerini berjaý etmek ýaly jemgyýetimize peýdaly endikler degişlidir. Zyýanly endiklere bolsa, çilim çekmek, düzgün-tertibi berjaý etmezlik, ýalan sözlemek ýaly adamlary ýaltaçylyga we bidüzgünçilige eltýän endikler degişlidir. Bu endikler jemgyýetimiz üçin howply hereketlerdir. Bu hereketleriň netijeleri bolsa adamlaryň durmuşy üçin howply bolup durýar. 

“Milliýon dollarlyk endikler” atly kitapda  zyýanly endikleri öwrenmek aňsat ýöne olar bilen ýaşamak kyn, peýdaly endikleri öwrenmegiň kyndygyny, ýöne olar bilen ýaşamagyň aňsatdygyny barada bellenip geçilýär. Bu kitapda endileri özleşdirmegiň 7 sany täsin usuly  usullary barada hem nygtap geçýär. Olar şulardan ybarat:
1. Karara gelmek. Mysal üçin ir turmak endigini özleşdirmek üçin jaňly sagadyňyzy belli bir wagta düzmeli we ertir ir oýanmalydygyňyz barada pikir etmeli.
2. Endigiňiziň bozulmagyna ýol bermezlik. Hiç haçan päsgelçiliklere garamazdan özleşdirjek bolýan endigiňiziň bozulmagyna ýol bermeli däl!
3. Beýlekilere gürrüň bermek.  Özleşdirjek bolýan endigiňiz barada beýlekilere gürrüň beriň, şeýtmek arkaly sizde endigi özleşdirmäge has hem köpräk höwes dörär.
4. Göz öňüne getirmek. Özüňizi şol ýerine ýetirýän täze hereketiňizde göz öňüne getiriň!
5. Durnukly gaýtalamak. Özleşdirjek bolýan hereketiňizi dowamly we durnukly ýerine ýetiriň!
6. Yza gaýtmazlyk. Hereketiňiz endige öwrülýänçä dowam ediň, yza gaýtmaň!
7. Sylaglamak. Özleşdirjek bolýan hereketiňiz endige öwrülenden soňra özüňizi halaýan zatlaryňyz bilen sylaglap, özüňizi höweslendiriň!

Şu etaplary ýerine ýetirmek arkaly biz özümizde täze endikleri özleşdirip bilýäris. 
Adamlaryň nähili endikleri kabul etmekligi özüne bagly bolup durýar. Biz endiklere nähili özümizi öwrenişdigimizçe şonçada olar bizi dolandyrmaga başlaýar. Endikler biziň durmuşymyzda esasy orunda durýar. 
Ýöne biz hemişe peýdaly endileri özleşdirmek we zyýanly endiklerden gaça durmagy unutmaly däldiris!

Jennet Seýidowa, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyby
Okamak peýdaly endik

Okamak-bu adamyň beýnisiniň işjeň ýagdaýda bolmagyna hem-de pikirleniş endiginiň kämilleşmegine we dünýägaraýşyň kämilleşmegine kömek edýär. Çeper eserleri, dessanlary okamaklyk diliň çeper bolmagyna, goşgulary ýatdan öwrenmeklik bolsa ýatkeşlik ukybynyň ösmegine ýardam berýär. Kitap okamagy endik eden adamyň pikirlenşi, gürleýşi kitap okamaýan adamyňky bilen deňeşdireniňde tapawutlylyk duýulýar. Şonuň üçin hem her gün ýatmazyňdan öň ýanynda 30 minut gyzykly hekaýaly kitaplary okamak peýdaly. Şeýle edilende biz kitap okamak endigimizi ösdürýäris. Bu endik diňe bir kitap okap kämilleşmegimize däl eýsem, okamakdan lezzet almaga, rahat uklamagymyza hem ýardam berýär. Çagalarda kitap okamak endigini kiçi ýaşyndan döremegine kömek etmeli. Kiçi ýaşly çagalara ýatmazyndan öň gyzykly ertekili kitaby okap bermek bilen oňa kitap okamaga bolan höwesi döretmekde uly goltgy berdigimiz bolar.
Okamak arkaly adam köp zat öwrenýär. Biz näçe köp okadygymyzça şonça-da az zat bilýändigimize göz ýetirýäris. Bu bolsa bizi diňe kämillige tarap eltýär. Şonuň üçin hem geliň kitap okamak endigimizi ösdüreliň!                                                             

Jennet Seýidowa, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyby
Salvador Sobral

*Salvador Vilar Braamcamp Sobral*' (d. 28 Dekabr 1989) portugaliýaly aýdymçy, Kiýewde Eurovision Song Contest 2017 ýaryşynda  Portugaliýanyň adyndan aýal dogany Luisa tarapyndan ýazylan "Amar pelos dois" aýdymy bilen çykyş etdi .. Salvador Portugaliýa 1964-nni ýyldan bäri gazanyp bilmedik ýeňişini 758 utuk bilen gazandyrdy.

## Diskografiýasy
### Albomlary

### Aýdymlary

## Çeşme
Kategoriýa:Aýdymçylar
Piramidalara baý ýurt

Dünýäde iň köp piramida Sudanyň çäklerinde ýerleşýär” diýip, “Science Alert” portaly ýazýar. Sudanyň gadymy Mereo şäherinde işleýän arheologlar şeýle netijä geldiler. Diňe onuň daş-töwerginde 200 piramida bar. Alymlaryň hasaplamalaryna görä, tutuşlygyna alanyňda, Sudanyň çäklerinde azyndan 255 sany şeýle desga bar.

Müsüre garanyňda, bu iki esse köpdür. Köpler bu ýurdy gadymy desgalarynyň sanyna görä, rekordçy hasaplaýar. Ýöne Müsürde jemi !38 piramida resmi hasaba alnypdyr. Olary Afrikanyň dürli halklary gurupdyrlar. Häzirki zaman Sudanyň çäklerinde şeýle dessurlar has giçki asyrlarda ýüze çykypdyr.

Emma ýerli gurluşykçylar demirgazyk goňşularyndan öňe geçmegi başarypdyrlar. Munda gadymy Kuş medeniýetiniň gurluşykçylary has erjellik görkezipdirler. Olar öz tehnologiýasyny ulanypdyrlar. Ýöne kuşitler tarapyndan gurlan piramidalar müsürlileriňkiden pes bolupdyr. Olaryň ortaça belentligi 30 metre ýetipdir. Şol döwürde müsür piramidalarynyň ortaça belentligi 138 metre barabar bolupdyr.

Mundan başga-da, kuşit aramgähleri müsür desgalaryndan kiçi. Ýöne Sudan piramidalarynyň sany Müsürdäkiden köp. Mundan ozal, alymlar Müsürden biziň eýýamymyzdan öň, 5316-njy ýylda gurlan şäheri ýüze çykarypdyrlar.

Şirin Rahmanowa, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyby
Toklutaý

**Toklutaý** — Haýwanat dünýäsindäki özboluşly görnüşi bilen tapawutlanýan jandarlaryň biri hem toklutaýdyr. Olar hindi towuk ölçegli, uly guşdur. Üstki tarapynyň reňki kese gara zolakly çypar, kellesi we boýun bölegi tüsse reňkli çal. Ýazyna horazynyň bokurdagynyň gapdallary sallanyp duran ak ýelekli, boýnunyň aşagy bolsa çypar reňklidir. Ganatlary gara uçly. Ol sahra guşy.

Toklutaýlar esasy Ýewraziýanyň düzlük we dag sähralygyna giňden ýaýrandyr. Şeýle hem biziň ýurdumyzda Hazar deňziniň kenarynda we Etrek derýasynyň aşaky başyndan Köpetdagyň öňüne çenli we uly derýalaryň jülgelerinde seýrek duş gelmek bolar. Olar Demirgazyk Garadeňiz pesliginde, Hazarýakasynda, Kiçi we Alynky Aziýanyň käbir ýerlerinde gyşlaýarlar.

Bu guşlaryň ýaşaýyş şertleri uçup geçýän we gyşlaýan guş. Ýazyna martda we apreliň başynda, güýzüne-oktýabrda we noýabrda uçup geçýär. Guşlar ýarym çöllük, ýowşanly sähralyk ýerlerini, oazisleriň gyra çetlerini halaýarlar. Ýabany otlaryň we medeni däneleriň baldagy we tohumlary, tomzaklar we beýleki käbir mör-möjekler bilen iýmitlenýärler

Toklutaý guşlary ýitip gitmek howpy abanýan görnüş hökmünde döwletimiziň Gyzyl kitabyna girizilendir.
## Jemi sany
Jemi sany 31,000 bilen 37,000 sany diýip hasap edilýar.  4,200 - 4,500  görnüşi Gündogar Aziýada duş gelýär.  Soňky wagtlarda Gündogar , Merkezi Ýewropada we Aziýada , aýratyn hem Gazagystan we Mongoliýada sanlarynda düşüş bar.Toklutaylaryň bedeniniň massasy 19 kg-a çenli yetyar.Makiyanlary 2-3  sany goňur tegmilli yumurtgalary goyyar.Kadaly yagdayda 28-30 gunde yumurtgadan juyje cykyar.Men bu maglumatlary bellap geĉdim . Aliyeva Gozal🙃


Kategoriýa:Haýwanlar
Omar Haýýam

Giýasaddun Abul Fatih ibn Ibrahim Omar Haýýam Nişapuri – XI asyrda ýaşap geçen görnükli şahs bolup, ol 1048-nji ýylda Nişapurda dogulýar, şol ýerde önüp ösýär we ilkinji sowady şol ýerde alýar. Soňra bolsa şol döwrüň esasy bilim ojagy ýerleşen Balhda we Samarkantda bilimini dowam etdirýär. 

1069-njy ýylda Samarkanda gelýär we algebranyň meseleleriniň çözlüş usullary barada traktat ýazýar. Oňa çenli diňe iki sany matematika traktaty bardy. Soňra Omar Haýýam astronomiýa bilen gyzyklanýar, 1074-nji ýylda Ispihandaky astronomiýa bilen bagly barlag-amaly merkezine barýar. 1077-nji ýylda bu baradaky kitabyny ýazyp gutarýar. 1079-njy ýylda egindeşleri bilen bilelikde senenama (kalendar) döredýär.

XI asyryň 90-njy ýyllarynda, barlag-amaly merkezi ýapylandan soň, Omar Haýýam Mekkä zyýarata gitýär. 1097 ýyldan başlap Horasanda  lukman bolup işleýär. Şol döwürde hem özüniň ‘’Umumy barlyk barada’’ filosofiki traktatyny ýazýar.

Omar haýýam ömrüniň soňky 10-15 ýyllaryny Nişapurda ýekelikde geçiripdir. Adamlar bilen az gatnaşykda bolupdyr. Bu ýyllarda diňe kitap bilen dostlaşypdyr. Bu barada taryhçy Beýhaki onuň diňe kitap ýazmak we okatmak bilen meşgullanandygyny belläp geçýär. Şeýle hem ömrüniň ahyrynda kynçylyk çekip ýaşapdyr diýen maglumat hem bar. Beýhakiniň aytmagyna görä, ol ölmeginiň öňi syrasynda Ibn Sinanyň saglygy bejeriş baradaky kitabyny okapdyr. 

Ol diňe bir goşgy ýazman, eýsem, astronomiýa, matematika, fizika we beýleki ylymlara hem köp goşant goşupdyr. Häzirki wagtda onuň ýazan traktatlary bütin dünýäde peýdalanylýar. Onuň döredijiligi Merkezi Aziýanyň, Eýranyň we bütin adamzadyň taryhynda, medeniýetinde öçmejek yz bolup galandygy giňden ykrar edilýär. Onuň ýazan rubagylary elden ele, öýden öýe, ýurtdan ýurda, asyrdan asyra geçip, biziň döwrümize çenli gelip ýetipdir. Onuň rubagylarynda adamzada uly ähmiýet berendigi bellenip geçilýär. Tebigatyň kanunlarynyň üstüni açypdyr, adamlara öz-özüniň ruhy baknaçylygyndan azat bolmaklaryna kömek etmäge çalşypdyr. Gahar-gazabyň hem ynsan ruhynyň tussaglygy diýip belläpdir. Şol tussaglykdan özüňi halas edip bilse, adamyň erkin we bagtly durmuşa ýetjekdigini aýdypdyr. Şeýle hem, Omar Haýýamyň döredijiliginde durmuşa bolan hyjuwy duýmak bolýar. Ondan başga-da, onuň eserleri orta asyrlarda adamlaryň ruhy taýdan ösüşlere ýetendiginiň subutnamasy hökmünde garalýar.
## Çeşme
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Filosoflar
Kategoriýa:Alymlar
Şanhaÿ Hyzmatdaşlyk Guramasy

Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy ýa-da Şanhaý Pakty adyny birinji duşuşygyň geçirilen ýeri Şanhaýdan alýandyr. 1996-njy ýylyň 26-njy Aprelinde Şanhaýda duşuşan bäş ýurduň serhetlerinde harby howpsuzlygyň ýitileşdirilmesi ylalaşygyna gol çekmegi bilen Şanhaý bäşlisi guruldy. Bundan soň Şanhaý bäşlisiniň ýyllyk duşuşyklary 1998-de Almatada, 1999-da Bişkekde, 2000-de bolsa Duşanbede geçirildi.

     2001-nji ýylda guramaň ady ŞHG bilen üýtgedildi sebäbi altynjy döwlet Özbegistan goşuldy.

     2015-nji ýylda Rusýa bagly Başkortostan Respublikasynyň paýtagty Ufada geçirilen ŞHG Liderleriň sammitinde Hindistan we Päkistanyň doly goşulmagynyň proseduralarynyň başlamagyna karar berildi. Bunyň 2017-nji ýylda taýýar boljagy bildirilendir.

     2001-nji ýylyň Iýýun aýynda degişli döwletler Sankt Peterburg sammitinde guramanyň maksat, prensip, struktura we işleýşini bildirýän ŞHG-nyň beýannamasyna gol çekdiler. Aýratyn hem sammitde “anti-terror agendi”-niň gurulmasyna degişli bir ylalaşyga hem gol çekildi. ABŞ-a garşy birinji ädim 2005-nji ýylda atylandyr. ŞHG-nyň ýygnagynda ABŞ-a orta Aziýa harby täsirini bes etmesi üçin duýduryş berilendir. Bunuň netijesinde Özbegistandaky ABŞ esgerleri ýurdy terk edendir. 2007-nji ýylyň Awgustynda alty döwlet Rusiýanyň Ural daglarynda “baryş missiýasy 2007” ady bilen harby iş geçirdi.

tr.m.wikipedia.org Şanghay Işbirligi Örgütü  Terjime eden: Allanur Hudaÿnazarow. Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti.
Döwlet gurlyşy barada düşünje we onuñ görnüşleri

Döwlet gurluşynyň görnüşi – bu dowletiň düzüm bölekleriniň merkezi we ýerli döwlet dolandyryş hakimyet edaralaryn arasyndaky gatnasyklaryn hasiyetini acyp gorkezyan milli, we dolandyrys-cak gurlusydyr.

Hazirki dowurde dowlet gurlysynyn gornusi boyunca dowletler esasy uc topara bolunyarler:

- unitar döwlet

- federasiýa 

- konfederasiýa

1. Unitar dowlet – ýurduň bütin çägi ýerli dolandyryş edaralarynyň(jaý dolandyryş,etrap häkimi) kömegi bilen merkezi häkimýet dolandyryş edarasy tarapyndan dolandyrylýan, dolandyryş çäk birliklerine bölünen, berk merkezleşdirilen, bir bitewi döwlet gurluşydyr. Unitar döwletiň anyk mysaly hökmünde Türkmenistan, Belarussiýa, Ermenistan, Gazagystan ýaly döwletleri görkezmek bolar.  Unitar döwletiň esasy alamatlary şu aşakdakylardyr:

-Ýerine ýetiriji, wekilçilikli hem kazyýet edaralary tutuş ýurt üçin bir we umumy bolup durýarlar.

-Bütin ýurduň çäginde ýeke-täk konstitusiýa, bir bitewi kanunçylyk, salgyt ulgamy we raýatlyk hereket edýär.

-Döwletiň  düzüm birlikleriniň  özygtyýarlylygy ýok

-Ähli döwletara gatnaşyklar ýurda halkara gatnaşyklar ulgamynda wekilçilik edýän merkezi döwlet häkimýet dolandyryş edaralary tarpyndan amala aşyrylýar.

-Ýeke-täk ýaragly güýçleri bolýar.

Federasiýa adalgasy,  “federatio- birleşik, bileleşik “ diýen latyn sözünden emele gelip, özbaşdak döwletleri ya-da döwlete çalymdaş gurluşlary, ýagny dürli döwletlerde respublikalar, ştatlar, ýerler, ülkeler diýlip dürli atlar bilen atlandyrylýar hem-de çäklendirilen syýasy özbaşdaklyk hukugyndan peýdalanýan, emma suweriniteti, ýagny özygtyýarlygy bolmadyk federasiýanyň subýektlerini öz düzüminde jemleýän, çylsyrymly bileleşik-döwlet aňladýar. Federasiýanyň mysaly hökmünde ABŞ, Russiýa Federasiýany, GFR, Kanadany görkezmek bolar. 

Konfederasiya- umumy bahbitleri goramak we upjin etmek maksady bilen doredilen ozygtyyarly hem garassyz dowletlerin hukuk taydan wagtlayyn birlesmesidir.  Konfederasiyanyn mysaly hokmunde duzumine 29 sany dowlet giryan  Yewropa Bilelesigini we Swesariyany gorkezmek bolar.
Höwes döretmek

Howes doretmek-munun ozi ozuni we beylekileri sahsy maksatlara ya-da guramanyn maksatlaryna yetmek ucin ise howeslendirmekdir. Howes doretmek teoriyasynyn gornusleri

Mazmun teoriyalary

Adamlary basgaca dal-de, hut sunun yaly hereket etmage itekleyan, zerurlyk diyip atlandyrylyan icerki isleglerinin jemine esaslanyar

Prosessual teoriyasy

Adamlaryn kabul edis we akyl yetiris nukdaynazaryndan ozlerini alyp baryslaryna esaslanyar.                     

Talap

Mazmuny we prosessual teoriyalarynyn manysyna dusunmek ucin, ilki bilen talap atly esaslandyryjy anlatmanyn manysyna goz yetirilmelidir.

Hacanda haysydyr bir  fiziologik ya-da psihologik yetmezcilik duylanda adamda talap doreyar. Seyle talaplar birinji we ikinji derejeli talaplara bolunyar.

      Birinji derejeli talaplar-oz tebigaty boyunca fiziologik, adat boyunca dogabitdi zerurlyklar(iymite ,suwa ,dem almaga we s.m. bolan talap)

      ikinji derejeli talaplar- oz tebigaty boyunca psihologik gornusde bolyarlar.(ustunlik gazanmaklyga, hormata we s.m. bolan talap) Birinji drejeli talaplar genetiki taydan gecyan bolsalar, ikinji derejelilere tejribanin usti bilen an yetirilyar.

                  Talaplar sebapli ozuni alyp barma

Adamda talap dorande onda maksada okgunlylyk howesi oyanyar. Bu howes haysydyr bir zadyn yetmezciliginin duygusydyr we ol anyk ugra gonukdirilendir. 

Bu manydaky maksat- bu talabyn kanagatlandyrylmasynyn serisdesi hokmunde dusunilyan zatdyr. Hacan-da adam bu maksadyna yetende onun talaby kanagatlandyrylyar, kem-kasleyin kanagatlandyrylyar ya-da kanagatlandyrylman galyar.

Ÿazan: Serdar Orazow Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersiteti.
Raýan Gosling

**Raýan Thomas Gosling** (d. Noýabr 12, 1980), Oskar baýragyna dalaşgärlige hödürlenen Kanadaly aktýor. The Notebook, Half Nelson we Fracture (2007 film) filmlerdäki baş gahrymanlygy bilen tanalýar. 

Half Nelson filmi bilen Stockholm Film festiwaly we Las Palmas Film Festiwalynda Iň Gowy Aktiýor baýragyna mynasyp boldy.

2007-nji ýylda Academy of Motion Picture Arts and Sciences-a goşulmak üçin çakylyk aldy.

## Şahsy Durmuşy
2011-nji ýylda Amerikaly aktrisa Ewa Mendes bilen gatnaşyga başlady. 2014-nji ýylda jübütiň  Esmaralda Amada Gosling atly gyzy doguldy.

## Filmografiýasy

### Telewizor

## Diskografiýasy

## Salgylanmalar

Kategoriýa:Aktýor
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Golliwud
Keselleriň döremeginiň sebäpleri

**Psihologiýa.** Biziň bedenimiz biziň bilen keselleriň, ýarawsyzlyklaryň we beýleki fiziki kynçylyklaryň üsti bilen gürleşende, ol öz ýagadaýyna üns bermegimizi isleýär. Ol bize durmuşymyzy, hereketlerimizi, pikir edişimizi üýtgemelidigimizi habar berýär. Eger adam öz-özüni ýigrenýän bolsa, ony hiç kim halamaýan boldsa, ol hem adamlary halamaýan bolsa, bu onuň saglyk ýagdaýyna täsir etmezmi? Elbetde eder! Ol öýke-kine, bahyllyk, gorky, gahar-gazap ýaly heläkleýji duýgularyň girdabyna düşer. Eger adam şeýle duýgulardan saplanmak islemese, onuň sagdyn bolmaga mümkinçiligi bolmaz. Şonuň üçin-de, ilki bilen şondan başlamaly. Durmuşda ileri tutulmaly zatlary saýgarmaly. Özüňi söýmegi öwrenmeli.

**Iýmitlenme.** Uzak wagtlap zaýalanmaýan iýmiti iýmek maslahat berilmeýär. 

**Suw.** Ähli keselleriň üçünji bir sebäbi suw we içgilerdir. Beýniniň düzüminiň 90%-i suwdan ybaratdyr. Biziň organizmizdäki öýjüklere suw gerek.

**Bakteriýalaryň,  wiruslaryň, kömelekleriň, parazitleriň hüjümleri.**

**Zyýanly endikler**

Jeren Gutlyýewa

Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş uniwersiteti
Ýatkeşligi ösdürmegiň usullary

Ýat adamyň ýaşap geçen islendik pursatlaryny, ýagdaýlaryny, maglumatlaryny özünde saklaýan we geljekki günlerine ýetirýän ýokary derejeli mehanizmdir.

Ýat öz häsiýeti boýunça uzak wagtlylyk we gysga wagtlyk bolup bilýär. Ilkinji nobatda gysga wagtlyk bolup bilýär.  Esasy maglumatlary beýnide saklamak üçin şu düzgznlerini berjaý etmek maslahat berilýär. 

1.      Ýadyňyzy gowulandyrmak üçin kadaly uky hökmandyr. Gije-gündiňiziň dowamynda 8 sagatlyk uky- beýni üçin zerurdyr. Beýni günüň dowamynda 

2.      Gyzykly kitaplary okamak. Haçanda kitap okalanda, beýni awtomatik usulda okalan maglumatlary ýatda saklaýar. Egerde kitapda beýan edilýän waka gyzykly bolsa, onda bu täsir hem ýokarlanýar. 

3.      Goşgulary ýat tutmak. Beýniniň işjeň ýagdaýda bolmagyna, ýatkeşligiňiziň ösmegine getirýär.

4.      Sanlar bilen işleşmek. Telefon belgileri ýatdan bilmäge çalşyň!

5.      Dynç almak, arassa howada gezelenç etmek ýatkeşligiňiziň ösmegine ýardam berýär.

6.      Dogry iýmitlenmek.

7.      Daşary ýurt dillerini öwrenmek.

8.      Sport bilen meşgullanmak  beýnä barýan kislorodyň mukdaryny ýokarlandyrýar, ýadyň bozulmagyna getirip biljek ýürek-damar, süýji keseliniň ähtimallygyny peseldýär.

9.      Saz diňemek. Söýgüli sazyňyzy ses yrgyldylary beýnä baryp, beýnide işjeňleşme ojagyny döredýär.

10.  Hemişe oňat zatlar hakda pikir etmek. 

Jeren Gutlyýewa

Halkara Ynsanperwer Ylymlary we ösüş uniwersiteti
Benjamin Dizraeli

Benjamin Dizraeli ( 21.12.1804 – 19.04.1881, 76 ýaş.), Britaniýaly syýasatçy we XIX asyrda birnäçe gezek Beýik Britaniýanyň premýerministri bolan döwlet adamy. Asly ýewreý. XIX asyryň ikinji ýarymynda Britaniýa syýasatynyň, Liberal partiýaly bolan William Gladstone bilen bile iň esasy adamlarydy. Konserwatiw partiýanyň öňdäki liderlerinden biridir. 1870 – 1880-nji ýyllar arasyndaky premýerministrligi wagtynda Britaniýaly aristokratlary ýanyna alyp Beýik Britaniýanyň syýasatyny öz eline alandyr.  Şazenany Wiktoriýanyň iň gowy gördigi syýasatçydy. Saýlawlarda garşydaşy Gladstone tarapyndan ýeňilenden soň syýasatdan doly aýryldy. Synp söweşi we işçi synpy hakyndaky pikirleri, 1950-nji ýyllaryň Beýik Britaniýadaky pragmatik we merkezçi ykdysady syýasatlarynda möhüm rol oýnandyr. Benjamin Dizraeli, paternalist konserwatiw düşünjesini birinji ulanan adamdyr. Britaniýanyň şol wagtlarda baý we garyp diýen ikä bölünmek howpy garşysynda, “aşakdan rewolusiýa” ýerine “ýokardan reform” edilmegini maslahat berendir. 1820-nji ýyllarda Benjamin, familiýasyndaky kesme belgisini aýyryp familiýasynyň ýazylyşyny üýtgedýär. Doganlary Sarah (1802-1859), Naphtali (1807), Ralph (1809-1898) we James (1813-1868) bardy. Benjamin Blackheathdäki Reverend John Potticary’s school atly kiçijik bir mekdebe gidýärdi. 1817-nji ýyldan soň Benjamin Walthamstowdaky Higham Hall mekdebine başlaýar.

Kakasy ony hukuk ugrunda bir kariýer etmesi üçin ýetişdirdi we 1821-nji ýylda Dizraeli ylalaşyk arkaly bir aklawjy bilen baglanýar, emma Dizraeli mundan ýüz öwürýär.

Kategoriýa:Syýasatçylar
Benjamin Franklin

Benjamin Frenklin öz döwründe tanymal alym, täze açyşlar eden Amerika koloniýasy döwründe bolan ussat diplomat. Benjamin Frenklin 1706-njy ýylyň 17-nji ýanwarynda Boston şäherinde dogulýar. Ol diplomat işgäri bolup işlän döwründe Amerikanyň Britaniýa koloniýasyndan özbaşdaklygyny almakda öz tagallalaryny edýär we Fransiýadan bu ugur boýunça goldaw almagy başarýar. Ol syýasat işi bilen hem içgin meşgullanýar.

Benjamim Frenlin

“Men köp adamlaryň açlykdan, müňlerçe adamyň bolsa iýmekden ölýänini gördüm”

“Sen öz aýtmal isleýän zadyňy däl-de adamlaryň eşitmek isleýän zadyny aýt”

“Lezzet almak durmuşy bilen ýaltalyk ýaşaýşy bir zat. Gabyrda dynç almak üçin ýeterlik wagtyňyz bolar.”

“Üç adam syr saklap biler, eger-de olaryň ikisi öli bolsa.”

“Durmuşyň tragedyýasy biz çalt ulalýarys, ýöne giç akyllanýarys.”

“Hiç haçan hem gowy uruş, erbet parahatçylyk bolmandy.”

Jeren Gutlyýewa

Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş uniwersiteti
Ak depe

**Ak depe obasy** —Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.
Kategoriýa:Ahal welaýatynyň obalary
Papua-Täze Gwineýa

thumb|right|Papua-Täze Gwineýa
**Papua-Täze Gwineýa** öz garaşsyzlygyny 16.09.1975-nji ýylda alan, döwlet dili iňlis, tok-pisin we hiri-motu. Döwlet baştutany Beýik Britaniýanyň Şazenany bolup, General-Gubernator onuň wekilli, Kanun çykaryjy häkimýeti Milli Parlament. Döwlet dolanyrylyşy Konstitusion Monarhiýa. 

Tutýan meýdany 462,840 km2., bolup, dünýäde 54-nji ýerde durýar. Ilaty 7,3mln., dünýäde ilat sany boýunça 104-nji ýerde durýar, esasy ýaşaýjylary melanezeýler, papuaslar, negritolar, mikronezeýler we polinezeýler. Esasy bölegi hristian dinine uýýarlar. 

Pul birligi kina. Papua-Täze Gwineýa - Okeaniýa döwleti, günbatar-demirgazyk böleginde Ýuwaş okeany, gündogar böleginde Täze  Gwineýa, arhipelag Bismara, demirgazyk böleginde Solomon adalary bilen araçäkleşýär. Papua-Täze Gwineýa BMG-nyň, ATES we Milletler arkalaşygynyň agzasydyr. Döwlet baýdagy iki üçburluk bölekden, aşaky gara we ýokarky gyzyl reňkden ybarat, ýokarky gyzyl örtüginde behişdi guşyň şekili, aşaky gara ötüginde bolsa bäş sany ýyldyz ýerleşdirilendir. Gara we gyzyl reňk - milli papuas sungatyny, bäş ýyldyz – Günorta Haç, behişdi guş – diňe Papua-Täze Gwineýada duş gelýän guşdygyny aňladýar.

Kategoriýa:Döwletler
Kategoriýa:Unitar döwletler
Ýarajy

Ýarajy obasy Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýerleşýär.

=Şahsyýetler=

# Ak işan
# Annaberdi Atdanow
Babarap obasy

Babarap obasy Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynda ýerleşýär.

=Şahsyýetler=
# Gurbanguly Berdimuhammedow

=Ýörelgeler=
Il arasynda "Babarap taňra mätäç däl" diýen bir ýörelge bar we bu ýörelge Babarap obasynda suwyň bollugy sebäpli aýdylýar.
Kategoriýa:Ahal welaýatynyň obalary
Gypjak

**Gypjak** aşakdaky makalalar bilen baglanyşykly bolup bilýär:

*Gypjak (oba)
*Gypjak dilleri
*Gypjak dili
*Deşt-i Gypjak
*Gypjaklar
Annaberdi Atdanow

**Annaberdi Atdanow** — Türkmenistanyň halk artisti

=Terjimehal=
Türkmenistanyň halk artisti Annaberdi Atdanow 1940-njy ýylda Bäherden etrabynyñ Ýarajy obasynda daýhan maşgalasynda eneden bolýar. Annaberdi atasynyñ we kakasy Atdan aganyñ çalan sazlaryna ýaşlykdan öwrenipdi. Ol ilki aýdym aýtmaga başlamanka, dutar çalmagy öwrenipdi. 1959-njy ýylda çeper-höwesjeñleriñ respublikan gözden geçirilşine gatnaşyp TSSR medeniýet ministirliginiñ Hormat hatyna mynasyp bol‎ýar. 1964-nji ‎ýylda bolsa TSSR Ýokary Sowetiniñ Prezidiumynyñ Hormat haty bilen sylaglan‎ýar. Annaberdi Atdanow 1970-nji ýylda Türkmen döwlet filarmoniýasynda işe başlaýar. Ýetmişinji ýyllarda Annaberdiniñ owazy has-da giñeldi. Onuñ owazy Kanada, Mongoliýa ýaly ýurtlarda ýañlandy. Onuñ aýdymlary hem çeper telefilimlerde ýañlandy. 1992-nji ýylyñ 11-nji Martynda Annaberdi Atdanowa Türkmenistanyñ halk artisti diýen at dakyldy. Annaberdi Atdanow 1982-nji ýylyñ 31-nji dekabyrynda ulag-ýol heläkçiliginde aradan çykýar. Halk özüniñ bilbil owazly ogluny hemişe ýatlaýar, onuñ miras goýup giden aýdymlaryny höwes bilen diñleýär, lezzet alýar.

=Çeşmeler=
# 
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kişineu

right||thumb|300px|Kişineu

**Kişineu** — Moldowanyň paýtagty.

Kategoriýa:Ýewropa döwletleriniň paýtagtlary
Kategoriýa:Moldowa
Tássia Camargo

**Maria Aparecida Pereira Anastásio** (29 ýanwar, 1961 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.

Kategoriýa:Ýehudy
Kategoriýa:Braziliýa
Kategoriýa:Aktrýs
Lucélia Santos

**Maria Lucélia dos Santos** (20 maý, 1957 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.

Kategoriýa:Braziliýa
Kategoriýa:Aktrýs
Dättlikon

thumb|right|Dättlikon

**Dättlikon** Şweýsariýa'da bir oba.

* Dättlikon

Kategoriýa:Şweýsariýa
Fernanda Montenegro

**Arlette Pinheiro Esteves Torres** (16 oktýabr, 1929 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs.

Kategoriýa:Braziliýa
Kategoriýa:Aktrýs
Mylla Christie

**Mylla Christie Vitta Sartori** (10 iýun, 1971 Braziliýa) Braziliýanyň aktrýs,  model, sunucu, şarkıcı ve işkadını.

## Filmografiýa
### Telewizor
* 1990: *Meu Bem, Meu Mal*
* 1992: *Deus Nos Acuda*
* 1993: *Clube da Criança*
* 1994: *A Viagem*
* 1995: *Engraçadinha: Seus Amores e Seus Pecados*
* 1995: *A Comédia da Vida Privada*
* 1995: *Você Decide*
* 1995: *Malhação*
* 1996: *Quem É Você?*
* 1996: *Você Decide*
* 1997: *A Justiceira*
* 1999: *Tiro e Queda*
* 2000: *Mylla em Forma*
* 2003: *Kubanacan*
* 2004: *Senhora do Destino*
* 2007: *Amor e Intrigas*
* 2013: *José do Egito*
* 2017: *Carinha de Anjo*
* 2018: *As Aventuras de Poliana*

## Çeşme


Kategoriýa:Ýehudy
Kategoriýa:Braziliýa
Kategoriýa:Aktrýs