open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
BDU-nyň halkara gatnaşyklar fakulteti

BDU-nyň halkara gatnaşyklar fakulteti () - 1 oktýabr 1995-nji ýylda döredildi. Fakultetde 250-ka golaý mugallymlar işleýärler, 12 proffesorlar, 60 dosentler we  ylym kandidatlar. Fakultetda 144 türkmen raýatlar okaýa

## Hünärler
* Halkara gatnaşyklar
* Halkara hukugy
* Halkara ykdasyýet
* Syýahat menejment 
* Gümrük işi 
* Lingwostranowedeniýe 
* Täze halkara dilleri
* Medeniýet‎

## Halkar
* BDU-nyň HGF resmi web-saýty 

Kategoriýa:Belarus
Ýitip barýan görnüşler

**Ýitip barýan görnüşler** () — sanlarynyň örän azdygy ýa-da daşky gurşawyň käbir faktorlarynyň täsir etmegi sebäpli ýitip gitmek howpuna uçran biologik görnüşlerdir.


Image:Warsaw ZOO - Equus Przewalskii.jpg|Pržewalskiniň aty (*Equus ferus przewalskii*)
Image:sea otter.jpg|Kalan (*Enhydra lutris*)
Image:Bison Brockhaus.jpg|Amerikan bizony (*Bison bison*)
Image:California-condor.jpg|Kaliforniýa kondory (*Gymnogyps californianus*)
Image:Caretta caretta01.jpg|Loggerhed (*Caretta caretta*)

Image:Arowana.jpg|Malaýziýa skleropagy (*Scleropages formosus*)


Kategoriýa:Tebigat
Kategoriýa:Daşky gurşawy goramak
Kategoriýa:Haýwanlaryň goragy
Kategoriýa:Gyzyl kitaplar
Ynjyk ýagdaýdaky görnüşler

**Ynjyk ýagdaýdaky görnüşler** () — ýitip giden görnüşlere öwrülmek howpuna sezewar bolan biologik görnüşlere berilýän gorag statusy.

thumb|center|300px|<center>TGHB-niň kategoriýalary<center>

## Käbir wekilleri
* Geçigaplaň
* Ak aýy
* Kiçi panda
* Garaýagyz akula
* Jennet durnasy

## Şulara-da serediň
* Gyzyl kitap
* Ynjyk ýagdaýdaky görnüşleriň sanawy — iňlis dilinde

Kategoriýa:Daşky gurşawy goramak
Kategoriýa:Gyzyl kitaplar
*
Goramak boýunça tagallalara bagly görnüşler

thumb|220px|<div class="center">TGHB-niň kategoriýalary</div>
**Goramak boýunça tagallalara bagly görnüşler** () — Tebigaty goramagyň halkara bileleşiginiň (TGHB, IUCN) görnüş subkategoriýasy.

## Şulara-da serediň
* Gorag statusy
* Gyzyl kitap

Kategoriýa:Halkara Gyzyl kitaby
*
Geçigaplaň

**Geçigaplaň**, ýa-da **aziýa geçigaplaňy**, ýa-da **awçy leopard**, ýa-da **çita** () — pişikler maşgalasyna degişli süýdemdiriji ýyrtyjy. Ýeriň ýüzünde ýaşaýan iň ýyndam jandar.

Kategoriýa:Pişikler
Kategoriýa:Afrikanyň süýdemdirijileri
Kategoriýa:Aziýanyň süýdemdirijileri
Kategoriýa:1775-nji ýylda ýazylan haýwanlar
Kategoriýa:Halkara Gyzyl kitaby
Durnalar

**Durnalar** () — Ýewropada, Aziýada, Demirgazyk Amerikada we Awstraliýada ýaşaýan hakyky durnalar maşgalasyna degişli guşlaryň bir urugy.

Kategoriýa:Hakyky durnalar
Kategoriýa:Guşlaryň uruglary
Adaty lakga

**Adaty lakga** () — lakga şekilliler otrýadynyň lakgalar *(Siluridae)*  maşgalasyna degişli süýji suwda ýaşaýan iri teňňesiz balyk.

Kategoriýa:Lakga şekilliler
Kategoriýa:Süýji suw balyklary
Kategoriýa:Tutulýan balyk
Kategoriýa:1758-nji ýylda ýazylan haýwanlar
Allo

Her gün birnäçe gezek ulanýan ALO sözümiz nirden gelip çykypdyr?! Köpümiziñ bilşimiz ýaly telefony ilkinji oýlap tapan adam Alexander Graham Bell. Bu adam telefony oýlap tapandan soñra ilki bilen söýgülisiniñ öýüne telefon çekipdir. Söýgülisi gözel gyzyñ adyna Alessandara Lolita Oswaldo diýer ekenler. Graham Bell ussahanasyna jañ gelende, telefony her gezek söýgülisiniñ adyny tutup"Alessandra Lolita Oswaldo" diýip alar eken. Sebäbi diñe söýgülisinden jañ gelýärdi, başga hiç ýerde telefon ýokdy. Graham Bell telofony ýaýratmak üçin gije gündiz ussahanasynda işleýär eken. Soñ soñlar söýgülisinden jañ gelse adyny gysgaldyp "Ale Lol Os" diýip telefona jogap beryar eken. Günleriñ geçmegi bilen Graham Bell özüni telefona berip wagtynyñ köp bölegini ussahanasynda geçirýar eken. Işiñ köplügi we wagtynyñ azlygy sebäpli söýgülsiniñ adyny has hem gysgaldyp diñe baş harplary aýdypdyr - ALO. Graham Bell özuni telefona berip ony ýaýratmagyñ üstünde işläp söýgülisi bilen wagt geçirmeýanligi üçin Alessandra Lolita Oswaldo Graham Belli terkedipdir. Telefon bütün şähere ýaýrapdyr. Graham Bell söýgülisine köp garaşypdyr. Her gezek telefon jyrlanda jañ etýän söýgülisidir öýdüp ALO diýip telefony alýar eken. Graham Belliñ hormatyna bütün şäher ALO sözüni ulanyp başlapdyrlar we şeýle dowam edip shu günümize ýetip gelipdir.
Kategoriýa:Diller
Mihail Ýurýewiç Lermontow

Görnükli rus şahyry **Mihail Ýurýewiç Lermontow** 1814-nji ýylda Moskwada dünýä inýär. Ol ene-atasyndan ir mahrum bolup, mamasynyň elinde terbiýelenýär. Şahyryň çagalygy mamasynyň mülki bolan Tarhany obasynda geçýär.

Mihail Lermontow rus edebiýatynda Puşkiniň däplerini dowam etdirýär. Halypasynyň köpsanly çeperçilik ýörelgelerini ösdürmek bilen, ol rus jemgyýetçilik aňynyň täze bir ýagdaýynyň beýan edijisine öwrülýär. Bu bolsa onuň şygryýetiniň çuňňur özboluşlylygyny üpjün edýär. Ol rus şygryýetine pikiri beýan etmek babatda öň görlüp-eşidilmedik güýje eýe bolan setirleri sowgat edýär.

Mihail Lermontow rus kyssasyna hem önjeýli goşant goşýar. Onuň “Biziň döwrümiziň gahrymany” romany (1840 ý.) realizmiň dabaralanmagy hökmünde, belli bir derejede rus edebiýatynyň geljekki ösüş ugruny kesgitledi.

Mihail Lermontow 1841-nji ýylda, 27 ýaşynda aradan çykýar.

### Çeşme
* “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№4.2011)

Kategoriýa:Mihail Ýurýewiç Lermontow
Kategoriýa:Rus ýazyjylar
Ýehudylykda

thumb|150px
**Ýehudylyk** dini Ybraýymy dinleriň biridir. Olar ÝHWH atly ýeketäk taňra ynanýar. Mukaddes Kitaby Tora (Töwratdyr).

Kategoriýa:Ybraýym dinleri
Kategoriýa:Ýehudy
Kategoriýa:Ýehudylykda
Kategoriýa:Ysraýyl
Polandball

thumb|upright|Polandball
**Polandball** (**Polşar**) — nemes imijbordy Krautchan.net tarapyndan 2009-nji ýylyň ikinji ýarymynda döredilen internet-mem. Bu mem köp sanly internet komiksleri bilen baglanyşykly. Onda ýörite şekiller (**countryballs**) ulanylýar. Polandball/Polşar şeýle komiksleriň arasynda lkinji we iň meşhur personaždyr.

## Daşarky çykgytlar

* Krautchan.net 
* Polandball на сайте Knowyourmeme.com
* Тред о Polandball на militaryphotos.net
* Polandball на Reddit.com

Kategoriýa:Komiksler
Kategoriýa:Internet
Nikkolo Kusano uniwersiteti

thumb|300px|Nikkolo Kusano uniwersiteti

**Nikkolo Kusano uniwersiteti** (ital.: *Università degli Studi Niccolò Cusano* - UNICUSANO), 2006-njy ýylda Rim düýbi tutulan döwlet uniwersiteti. Häzirki döwürde, Italiýa iň gowy uniwersitetlerin biri hasap edilýär.

## Çykgytlar
* Nikkolo Kusano uniwersiteti

Kategoriýa:Italiýa
Şofar

thumb|200px|Ýemeniň sofar
**Şofar** bolmak saz gural degişlilik duýmak yahudi, peýda içinde Roş Aşana.

Kategoriýa:Saz gurallary
Kategoriýa:Yahudilik
Kategoriýa:Ysraýyl Saz
Howa maglumaty

**Howanyň üýtgemegi**link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Thunder_lightning_Garajau_Madeira_289985700.jpg/237px-Thunder_lightning_Garajau_Madeira_289985700.jpg|thumb|237x237px| Madeiranyň golaýynda ýyldyrym çakdy
**Howa maglumaty,** ýa-da ýönekeý **howa**, belli bir pursatda atmosferanyň ýaşaýyş we adam işjeňligine edýän täsirini göz öňünde tutup, ýagdaýdyr. Käwagt *hawalaryň* köplük görnüşinde ulanylýar. Howa düşünjesi, adatça, uzak möhletli howa üýtgemelerine däl-de, atmosferadaky gysga möhletli üýtgeşmelere degişlidir. Görünmek, bulutlylyk, çyglylyk, ýagyş, temperatura we ýel şertleri ýaly asmanyň dürli aýratynlyklaryna degişlidir.

## Howanyň çaklamalary we hasabatlary
Belli bir sebitdäki häzirki howa, degişli meteorologiýa edaralary tarapyndan howa hasabaty we geljekde garaşylýan şertler howa maglumaty görnüşinde çap edilýär.

## Şeýle-de seret

* Howa

## Çeşmeler

Kategoriýa:Howa ýagdaýy
Türbet-Jam etraby

**Türbet-Jam Etraby** ýa-da Türbet-i Jam etraby (Parsça: تربت جام) Eýranyň Rezewi Horasan welaýatynda owganystan serhedinde ýerleşýän bir etrap we şäher.

Etrabyň rayat sany 90 müňe golaýdyr.

Şih Ahmed Jam atly ulu şahsiýetiň adyny alan Türbet-Jam halky umuman Parsça gürleşiýär.

Bu şäherde 3 müňe  golaý öýli Türkmen ýaşaýar. Geçen asrýň 30-njy ýyllarynda Türkmenistandan Eýranyň demirgazyk-gündogaryna göçen Salyr Türkmenler bu şaherde ýaşaýar.

Salyr türkmenleri häzirki döwürde hem Eýranyň Türbet-jam şäherinde ýüzlerçe maşgala bolup ýaşaýarlar. Aradan ep-esli wagtyň geçendigine garamazdan, salyr türkmenleri özleriniň milliligini, türkmen dilini, däp-dessurlaryny, aýdym-sazlaryny gorapdyrlar.
## Çeşme
Horasandaky salyr türkmenleri- Azatlyk Radiosy

Kategoriýa:Eýran
Aýdym-sazly çykyşyň logistikasy

**Aýdym-sazly çykyşyň logistikasy** çykyşyň üstünlikli geçmegi üçin gerek bolan ähli resurslary, enjamlary we maglumaty üpjün etmekligi maksat edinýär.

Kategoriýa:Aýdym-saz
Witebsk döwlet tehnologik uniwersiteti

**Witebsk dowlet tehnologik uniwersitety**-yokary umumy jayy Belarusiya Dowletinin Witebsk shaherinde yerleshyar.
thumb|border|300px|Witebsk dowlet tehnologik uniwersitety

Bu Uniwersitetde 3000-den gowrak talyp okaýar, şol sanda türkmen talyplary hem ylym alýar. Elbetde bu Uniwersitet iň beti
diýip bolmaz, yöne öz aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Uniwersitetiň iki sany umumy ýaşaýyş jaýy bolup, olar iki ädimlik aralykda, ýagny ýakynda ýerleşýär. Uniwersitetiň stadiony hem olardan daşda ýerleşenýän däldir.
Başga bellemeli zatlaryň biri - sport toplumydyr. Onda sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak mümkinçiligi bar (ýeňil/agyr atletika, basseýn, aýrobika we ş.m.).
WDTU-da 7 sany fakultet:
#  Ykdysadyýet
# Çeperçilik-tehnologik
# Mehanik-tehnologik
# Konstruktor-tehnologik
# Gaýbana (заочный)
# Kwalifikasiýany ýokarlandyryş we kadrlary taýýarlaýyş
# Ýokary okuwa taýýarlaýyş
Doly maglumat almak üçin aşakdaky saýta göz aýlaň.
## Biziň salgymyz
210035, г. Витебск
Московский пр-т, 72
Tel: 8 (0212) 47-50-26 (rektoryň kabulhanasyokuwa kabul edilyan bolsa menin ady Agajan Familyam Babamyradow men oz unwerstetinize kabul etmegiňizi haýyş edyan

## Ssylkalar
* Resmi sayt WDTU 

Kategoriýa:Belorussiýa
Witebsk

Witebsk-Belarusya şaharinin gundogarynda yerleshyar,administratiwnyý merkezi welaýat Witebsk we Witebskyň şaherinde.
Halky-369 411 adam (2012 ýyl). merkezi-124,538&nbsp;km.
thumb|border|300px|Witba deryasy
Şaher gundogaryn Witebsk welayatynyn Zapadnaya Dwina ceshmesinde yerleshyar.
ADSL

**ADSL** (Inlisçe: Asymmetric Digital Subscriber Line), Asimmetrik Öyjikli Abonent Ugry, döwrümizde internet birikmesi üçin in köp ulanylyan baglanyş tilsimidir. Bir paylayjy (splitter) , bir telefon liniyasy bilen ADSL baglanşygyna we gelyan janlara rugsat beryar. ADSL esasan merkezi bekedinden 4 kilometrden uzakda bolmadyk aralyklara birikdirilip bilner. Yöne kabellerin hiline göra 8 kilometre çenli baryp biler.
Telefon beketleri adaty telefon liniyasy üçin umumy başga bir yygylyk paylayjysynyn ses band signalyny ayyryan yeri Öyjikli Abonent Ulgamy baglanyş köpeldijisi/paylayjysy (Digital Subscriber Line Access Multiplexer) -nda gutarar. ADSL bilen iberilen datalar adat boyunça telefon edarasynyn data liniyasy boyunça amala aşyrylyar we sonunda internet protokol ulgamyna barar.

Asimmetrik sözi, data alyş-beriş tizliginin, ibermek we alyş üçin den daldigini aydyar. Abonentin data alyş tizligi, iberiş tizliginden yokary bolyar.

Hazir ösen yurtlarda ADSL2 hem ulanylyar. Bu (Extended bandwidth Asymmetric Digital Subscriber Line) ADSL-in has kamil görnüşidir. ADSL2 ADSL-in iki esse tizligindedir. ADSL 12Mbit/sek tizlikde işlap bilyan bolsa ADSL2 24Mbit/sekunda çykyp bilyar.

Kategoriýa:Informatika
Kategoriýa:Aragatnaşyk
Kategoriýa:Telekommunikasiýalar
Kategoriýa:ITU-T maslahatlary
Žiraf

Synpy - süýdemdiriji

Otrýady - goşatoýnaklylar

Maşgalasy - žiraflar

Žiraflar jahanyň iň uzyn boýly jandarydyr. Olaryň boýy 4,5-5 metre, agramy takmynan ýarym tonna ýetýär. Bu owadan jandar ýokary tizlikde (sagatda 50&nbsp;km) ylgamagyň hötdesinden gelýär. Olar afrikanyň sawannalarynda ýaşaýarlar we esasan ýasş agaçlaryň ýapraklary bilen iýmitlenýärler. Žiraflar bir-gije gündiziň dowamynda 100 kilogram çemesi iymit iýýärler. Žiraflaryň tegmilleri ýapraklaryň reňkine menzeş bolonson, olary ýyrtyjylarynň gözüne ilmeginden goraýar. Žiraflaryň boýnunyň uzyn bolmagy bolsa beýiklikde ýerleşýän ýapraklary aňsatlyk bilen iýmegine ýardam berýär. Krokodiller žiraflaryň esasy duşmanlarynyň biridir. Olar suw içip durka, beýlekisi garawullaýar. Žiraflar ýolbarsdyr barsdan depmek arkaly goranýarlar. Bu urgy şeýle bir guýçli bolup, hatda ýyrtyjyny öldürip hem bilýär. Umuman Žiraflar parahat jandardyr. Olaryň arasynda oňuşmazlyklar örän seyrek yagdayda bolyar. Žiraflar biri-birini boýny bilen urmak arkaly uruşýrlar. Žiraflaryň göwreliligi 14 aýa çekýär. Olaryň çagasy dünýä inende boýy 2 metre ýetýär we birnäçe günden soň enesiniň yzyny eýerip bilýär. Žiraf çagasynyň ilkinji depdedaki ýaşaýşy olar üçin diýseň howpludyr. Şol wagt olaryň her üçünjisi ýyrtyjylaryň dişinden ölýärler. Žiraflar 20-30 ýyl töweregi ýaşaýarlar.

Kategoriýa:Afrikanyň süýdemdirijileri
Kategoriýa:1758-nji ýylda ýazylan haýwanlar
Kategoriýa:Žiraflar
Kategoriýa:Afrikanyň endemikleri
Ýabany tebigatda ýitip gidenler

**Ýabany tebigatda ýitip gidenler** — wekilleri diňe bendilikde saklanyp galan biologik görnüşlere ýa-da taksonlara berilýän gorag statusy.

## Käbir wekilleri
* Ameka
* Sahara oriksi
* Zenaida graysoni

## Şuňa-da serediň
* Gyzyl kitap

Kategoriýa:Daşky gurşawy goramak
*
Agageldi Allanazarow

**Agageldi Allanazarow** 1948-nji ýylda Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň Marçak obasynda eneden bolýar. Ol obalaryndaky orta mekdebiniň 8 klasyny tamamlandan soňra, Mary şäherindäki mugallymçylyk uçilişesinde okuwyny dowam edýär. Bir ýyl mekdepde mugallymçylyk edýär. 1969-njy ýylda ol goşun gullugyna çagyrylýar. Gullukdan soň 1971-nji ýylda Moskwanyň A.M.Gorkiý adyndaky edebiýat institutyna girip, ony 1976-njy ýylda tamamlaýr.

Agageldi Allanazarow 1976-njy ýylda Aşgabada gelip, „Türkmenistan neşirýatynyň redaktory bolup işe başlaýar. 1983-nji ýyldan 1988-nji ýyllar aralygynda TSSR-iň Ýazyjylar birleşiginiň ýanyndaky çeper edebiýaty wagyz etmek boýunça Býuronyň direktory bolup işleýär. Ol 1988-nji ýylda „Türkmenistan“ neşirýatynyň baş redaktory soň şol neşirýatyň direktory bolup işleýär.

Agageldi Allanazarow döredijilik işine mekdepde okan ýyllary başlaýar. Onuň ilkinji goşgulary 1964-nji ýylda „Mydam taýýar' gazetinde, soňra bolsa „Pioner“ žurnalynda peýda bolýar. 1976-njy ýylda „Günüň öýi“ ady bilen onuň ilkinji goşgular kitaby neşir edilýär.

Agageldi Allanazarow türkmen we rus dillerinde neşir edilen 30-dan köpräk kitaplaryň awtory. Olardan „Ýedi däne“, „Iner ýüki“, „Kalbyma hem alysa syýahat“, „Ýoldan gelen hat“, „Çat aşan menzil“, „Dagdanam beýik“ we başgalar.

Ol 1979-njy ýyldan SSSr-iň Ýazyjylar birleşiginiň agzasy, Türkmenistan Lenin komsomoly baýragynyň laureaty. Agageldi Allanazarowyň aýry-aýry eserleri çet ýurt dilleriniň onlarçasyna terjime edildi. „Şadyýan harplyk“ kitaby üçin ol Türkmenistanyň Ýazyjylar birleşmesiniň „H. Ysmaýylow“ baýragyna mynasyp boldy. Türkmenistanyň ozalky A.Garlyýew adyndaky kinostudiýasynda A.Allanazarowyň „Ýedi däne“, „Çat aşan menzil“ powestleri boýunça doly metražly çeper filmler hem surata düşürildi.

„Süýji gawun, waharman“ atly eseri Daşoguzyň N.Andalyp adyndaky döwlet sazly drama teatrynyň sahnasynda goýuldy.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Şahyrlar
Bazar Amanow

**Amanow Bazar** (1908-1981 ýý.)— Türkmenistanyň halk artisti, ökde aktýor, dramaturg B.Amanow 1908-nji ýylda Tejen etrabynyn Babadaýhan obasynda eneden dogulýar. Ol ilki oba mekdebinde okaýar.Soňra Tejendaky internada, 1926-njy ýylda Aşgabada gelip, Aşgabat teatr studiýasyna okuwa girýär we ony 1929-njy ýylda gutarýar hem Türkmendöwlet drama teatryna artist bolup işe girýär. Şol ýyldan hem B.Amanow döredijilik işine başlaýar.

B.Amanow „Zöhre-Tahyr“ (H.Çaryýew bilen), „Keýmir kör“ (G.Burunow bilen), „Kemine“, Soltan Sanjar“, „Aýazhan“, „Mollanepes“, Hazynalar adasy“, „Jadyly nagyşlar“ pýesalary döredip, dramaturgiýamyzy baýlaşdyrýar.

B.Amanow „Jahan“ dramasynda şahyryň, „Keýmir körde“ Nedir şanyň, „Derňewçide“ Osipiň, „Huýrulykga-Hemrada“ Hysrow şanyň, „Aýgytly ädimde“ Gully hanyň, „Otelloda“ Ýagonyň ýatdan çykmajak keşplerini döredip, tomaşaçylaryň söýgüsine mynasyp bolýar.
Türkmen dramaturgy, belli aktýor, Halk artisti.

B.Amanow Tejen etrabynda daýhan maşgalasynda 1908-nji ýylda eneden bolýar. 1924-nji ýylda Aşgabada gelýär. 1926-1929-njy ýyllarda Aşgabat teatr studiýasynda okaýar we ony gutaryp, Türkmen döwlet drama teatrynda artist bolup işe başlaýar. Ol türkmen sahnasynda Şahyryň (“Jahan”), Nedir şanyň (“Keýmir kör”), Osipiň (“Derňewçi”), Hysrow şanyň (“Hüýrlukga-Hemra”), Gully hanyň (“Aýgytly ädim”), Ýagonyň (“Otello”) we onlarça beýleki obrazlary sahnada dikelden ajaýyp artistdir. Şonuň bilen bir wagtda-da Bazar Amanow “Zöhre-Tahyr” (1937, H.Çaryýew bilen), “Aýlar” (1963), “Keýmir kör” (1940, G.Burunow bilen), “Kemine” (1942), “Soltan Sanjar” (1946), “Aýazhan” (1961), “Mollanepes” (1963), “Hazynalar adasy” (1967) pýesalaryny döretdi.

Onuň “Zöhre-Tahyr” (1937 ý.), “Kemine” (1942 ý.), “Mollanepes” (1963 ý.) dramalary köp ýyllaryň dowamynda sahnadan düşmän oýanalan eserler boldy. Aýratyn-da B.Amanowyň G.Burunow bilen ýazan “Keýmir kör” atly taryhy dramasy türkmen teatr sungatynyň altyn fonduna ymykly giren eser boldy.  “Keýmir kör” indi 50 ýyldan-da köp wagt bäri sahnadan düşmän gelýän dramadyr.

Türkmen filmlerinde: “Prokurorda” Sapar baýyň, “Aýnada” esen baýyň, “Çopan oglunda” Nepesiň we başgalaryň hem obrazlaryny döretdi.

Çeşme:

Türkmen edebiýaty, 8-nji klas üçin synag okuw gollanmasy – hrestomatiýa. – A.: M.Kösäýew, B.Şamyradow, O.Ýazymow, N.Çaryýew. “Magaryf”,1995.
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 1, sah. 125

Kategoriýa:Aktýor
Kategoriýa:Şahsyýetler
Tehnologik adalgalar

3G (WCDMA)- mobil telefonynyň üçünji nesli. Beýle telefonlarda diňe bir sesli jaňlary däl, eýsem wideoşekilli jaňlary amala aşyrmak hem mümkindir.

ADSL - telefon kabeliniň üsti bilen ýokary tizlikli interneti birikdirýän tehnologiýa.

Broadband  - ýokary tizlikli internet aragatnaşygy

DLD  - ýerli uzak aralara jaň.

EDGE  - internet üpjüçiliginiň 2,5G hili

ILD  - halkara uzak aralara jaňlar.

ISP  - internet hyzmatyny üpjün ediji.

LAN  - ýerli aragatnaşyk tory. Kompýuter toparyny birikdirýän uly bolmadyk çäkdäki aragatnaşyk tory.

VoIP  - internet ulgamynyň üsti bilen telefon hyzmaty.

Wi-Fi  - radio tolkunlary arkaly internete birikmek.

WiMAX  - radio tolkunlary arkaly internete birikmek. Emma Wi-Fi ulgamyndan çalt hem-de tolkunlary giň çäkde kabul edýär.

Kategoriýa:Internet
Atamyrat Atabaýew

$

Doglan wagty: 16.11.1948 ý.
Arada Çykan wagty: 04.03.2020ý.

Doglan ýeri: Mary welaýatynyň Mary etrabynyň 1-nji Gökje obasy.

Okan ýerileri: Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti we Moskwanyň (Russiýa Federasiýasy) edebiýat instituty.

Alan baýraklary we olaryň ady: „Watana bolan söýgüsi üçin“ medaly, „Gaýrat“ medaly, „Galkynyş“ ordeni, „Bitaraplyk“ ordeni, Türkmenistanyň ýaşlar baýragynyň eýesi, Türkmenistanyň halk ýazyjysy. “Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Altyn asyry” atly bäsleşiginiň ýeňijisi, 2008 ýyl.

**Eserleriniň atlary:**  „Diýarym“, „Seni söýmedik bolsam“, „Çuňluk“, „Söýgüden söýgä“, „Dowamat dowam“, „Tylla terezi“ (1992), „Gumsagat“ (1989), „Bary-ýogy bir ömür“, „Başga tüýsli goşgular“ (1997), „Garaşsyzlyk ganatym“, "Başa täç edeliň Türkmenistany", "Döwletli döwran" (2010).
 **Çagalar üçin:** "Bagşy bilbil", "Boý derege boý gerek", "Dört dogan", "Ýaz nireden çykdy".
 Poemalary: "Dowamat dowam", "Oguz han rowaýat", "Salyr Gazanyň toýy","Kül Teginiň hatyrasyna uly ýazgy", "Kül Teginiň hatyrasyna kiçi ýazgy", "Bilge Kaganyň hatyrasyna ýazgy"

**Terjimeler:**  1.	Döwletmämmet Azady “ Wagzy-Azat”.

2.	Abdysetdar Kazy “Jeňnama”.

3.	Töwratyň 1-njii kitaby.

4.	Gadymy Mahineý ýazgylaryndan “Ergutlar”.

5.	Gadymy Ýunanystanyň mifleri.

6.	Mihail Bulgakowyň “Ussat we Margarita” romany.

7.	Ahmet Gurbannepesow we Döwletmyrat Kerimow dagy bilen bilelikde “Kalila we Dimna” (hindi rowaýatlar kitaby).

8.	Gazakbaý Ýollyýew bilen bilelikde “Hyýanatdan soňky sud”.

9.	Rus dilinden Puşkiniň, Lermontowyň, S. Ýeseniniň, Ýew. Ýewtuşenkonyň, Kaýsyn Kulyýewiň, Rasul Gamzatowyň goşgulary.

 Gosgularyndan:
             Garaşsyz
Goý,güller açylsyn sähraň ýüzünde,
Asmanam,goý,rähnet nuruny saçsyn!
Müň dokuz ýüz togsan biriň güýzünde
Türkmenistan-ata mekan garaşsyz!	
	
Dünýäniň kartasynda türkmeniň ýurdy,
Täze kürtäň keşdesi deý ýaraşsyn.
Daglaryň arslany, çölleriň gurdy -	
Türkmen, bu gün gadym ýurduň garaşsyz!

Türkmen aga, telpegiňi göge zyň,
Gyňaçlaram baýdak kimin parlasyn.
Aýdym aýdyň, at çapdyryň, saz çalyň
Türkmenistan - ata ýurdum Garaşsyz!
	
	

	

    

Kategoriýa:Edebiýat
Aşyrberdi Kürt

AŞYRBERDI KÜRT
(1930-1997)

Türkmeniň meşhur satirik ýazyjysy **Aşyrberdi Kürt** 1930-njy ýylyň 15-nji dekabrynda Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň Bamy obasynda eneden dogulýar. Onuň kakasy demirýol işgäri bolan, ejesi bolsa ir ýogalan. Iki aýal dogan, iki erkek dogan bolup ýetim galan Aşyrberdi Kürt Bamy obasynyň köne demirýol orta mekdebinde bilim alýar. Soňra ol Aşgabadyň mugallymçylyk institutynyň Türkmen dili we edebiýaty bölümini tamamlaýar. Institut Mary şäherine göçürilendigi sebäpli, Marynyň mugallymçylyk institutynda mugallym bolup işleýär. Ondan soňra Moskwa aspirantura okuwa gidýär. Aspiranturada dissertasiýa gorap bilmeýär. Ol şol ýerde teatr institutynda mugallym bolup işleýär. Mundan başga-da „Izwestiýa“ gazetiniň habarçysy, SSSR-iň ýokary sowetinde terjimeçi bolup işleýär. 1960-njy ýyllarda Aşgabada dolanyp gelýär, „Naýza“ satiriki žurnalynyň baş redaktory wezipesinde işleýär. Birnäçe ýyllap „Ýaş kommunist“ gazetinde işleýär. „Nesil“ gazetiniň bolsa düýbüni tutanlaryň biri.
Ol özüniň ýiti ýumora ýugrulan hekaýalary, ýumareskalary, felýetonlary bilen dürli metbugatlarda çykyş edip özüne giň okyjylar köpçüliginiň söýgüsini gazandy. Onuň eserleriniň köpüsi wäşi artistleriň sahna eserlerine öwrüldi. Aşyrberdi Kürt „Bir köpük“, „Üç şert“, „Saňa ýalan, maňa çyn“, „Biler bolsaňyz“, „Gaharlanmak gadagan“ ýaly ajaýyp kitaplaryň ýazary. Ol 1997-nji ýylyň 22-nji awgustynda aradan çykdy.

Kategoriýa:Edebiýat
Nury Baýramow

Baýramow Nury 
(1933 – 1993)

**Nury Baýramow** 1933-nji ýylyň 30-njy ýanwarynda Wekilbazar etrabyndaky Mülkbükri obasynda daýhan maşgalasynda eneden dogulýar. Oba mekdebini, Mary şäherindäki 6-njy mekdep-internatyny tamamlanyndan soňra, iki ýyl obalaryndaky mekdepde mugallymçylyk edýär.
Nury Baýramowyň ilkinji goşgusy 1948-nji ýylyň tomsunda „Ýaş kommunist“ gazetinde çap edilýär. „Bagt hakynda rowaýat“ ady bilen ilkinji goşgular kitaby bolsa, 1958-nji ýylda çap bolup çykýar.
1952-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine okuwa girýär.
1957-nji ýylda talyplyk okuwynyň daşyndan „Mydam taýýar“ çagalar gazetiniň redaksiýasynda işläp başlaýar, „Pioner“ žurnalyny hem redaktirleýär.
Nury Baýramow türkmen çagalar edebiýaty meýdanynda iň öndümli we yzygider işleýän awtor boldy. 1964-nji ýylda „Dänejigiň aýdymy“, 1972-nji ýylda „Meret bilen Gün“, 1979-njy ýylda „Çeşme“, 1981-nji ýylda „Adam nämeden başlanýar“, 1984-nji ýylda „Sähradaky sallançak“, 1991-nji ýylda bolsa, „Dostluk älemgoşary“ atly goşgular we poemalar kitaplary okyjylara gowuşdy. Mundan başga-da, „Maňa garaşyň“, „Meniň hazynam“, „Ýönekeý goşgular“, Ýyldan-ýyllara“ ýaly ençeme goşgular we poemalar ýygyndylarynyň hem awtorydyr.
Nury Baýramowyň kyssa eserleriniň hem çagalar edebiýatymyzda mynasyp orny bar. Onuň ilkinji ýazan „Döwli guýy“ (1962) powesti türkmen çagalar prozasyna romantik öwüşgini alyp geldi. Bu hatara „Örän uzaga çeken günler“, „Durnalar“, „Sähra güli“ atly powestler hem hekaýalar kitaplaryny, türkmen zenanlarynyň durmuşyna bagyşlap döreden „Sähra ýollary“ powestler romanyny hem goşmalydyr.
Ençeme ýyl „Magaryf“ neşirýatynda işlemek we oňa ýolbaşçylyk etmek bilen okuw kitaplarynyň manysynyň çuňlaşmagyna, çeperçilik derejesiniň artmagyna goşandyny goşýar. Türkmen çagalar edebiýatynyň kämilleşmegine itergi berýär. Türkmenistanyň tebigaty hakynda söýgi bilen gürrüň berýän „Mähriban tebigat“ atly okuw kitabyny ýazýar. 
Türkmenistanyň halk ýazyjysy, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.
Durdy Gylyç

**Durdy Gylyç** (1886-1950 ýý.)

Türkmenistanyň ilkinji halk şahyrlarynyň (1938) biri, ökde dessançy, ertekiçi şahyr Durdy Gylyç 1886-njy ýylda Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň Hojakümmet obasynda eneden dogulýar. Ol ýaşlykda mama keseline ucrap iki gözünden mahrum batyl bolýar. Durdy Gylyç ýaşlyk zehini, yhlasy, ýatkeşligi bilen beýleki çagalardan tapawutlanypdyr. Ol eşiden, diňlän gürrüňlerini, rowaýatlaryny, ertekidir dessanlaryny ýat tutupdyr. Soňra bolsa olary halka ýatdan aýdyp beripdir. Şonuň üçin özi-de goşgy düzmäge başlapdyr. Durdy Gylyç halkyň içinden ýetişen zehinli şahyrlaryň biri. Şagyryň „Ömrüň ýanan, zaýa gelin“, „Jykyr“, „Emekli“, „Çatma“, „Zalymlar“, „Zamanaň geldi“, „Ylym okalyň“, „Biziň Türkmenistanda“, „Ýöriň“, „Iberiň urşa“, „Gurban Durdy“, „Ataýew“ we ş.m. goşgulary bardyr. 
Onuň eserleri zamanasynyň şahyrana ýazgylary bolup, edebiýat taryhynda yz galdyrdy.
 1927-nji ýylda Durdy Gylyç Türkmenistan Sowetleriniň ikinji gurultaýyna Daşoguz welaýatyndan delegat bolup gatnaşýar.Ol gurultaýda çykyş edip, halkyň arzuw-isleglerini şygyr bile beýan edýär.
 Şahyryň bu çykyşy «Sýezdden» ady bilen şol ýylyň 7-nji aprelinde «Türkmenistan» gazetinde çap edilýär.Munuň özi onuň metbugatda çykan ilkinji şygyry bolýar.Durdy Gylyç 30-njy ýyllaryň başynda Türkmenistan radiosynda bagşyçylyk edýär.Şol döwürden başlap "Zamanyň geldi","Ylym okalyň","Şat boluň,aýal gyzlar","Halkym","Biziň Türkmenistanda","Ýaranlar" ýaly wagyz- nesihat häsiýetli şygyrlary döredýär.
Garaja Burunow

left|140px|Garaja Burunow
**Burunow Garaja** (1896-1965 ýý.) — Türkmeniň talantly şahyry, dramaturg hem ökde terjimeçi – Garaja Burunow 1896-njy ýylda Tejende eneden dogulýar. Ol ilki mekdepde, soňra Kakadaky medresede, Tejende açylan ýerli rus mekdebinde okap bilim alýar. Garaja Burunow Tejen etrabynda ilki söwda organlarynda, soňra magaryf işlerinde zähmet çekýär. Ol 1924-nji ýylda Aşgabada gelip, metbugatda işleýär hem döredijilik işine başlaýar. G.Burunow ilki şahyrçylykdan başlap, „Tirýekkeş“, „On sekiz gark edilen türkmen“, „Maýsa“, „Pagta ýygymynda“, „Depgin“ ýaly poemalary ýazyp XX – asyr türkmen poeziýasyna uly goşant goşdy. G.Burunow çeper terjimeçilik işinde-de ilkinjileriň biri bolup, otuzynjy ýyllaryň türkmen edebiýatyny baýlaşdyrdy. Ol W.Şekspiriň „Otello“, „Korol Lir“, „W.Gogolyň „Derňewçi“ we Puşkiniň, Krylowyň we başgalaryň dünýä belli eserlerini türkmen diline terjime edýär. 
G.Burunowyň „Seýdi“, „Gül-Bilbil“, „Ýusup-Ahmet“, „Leýli-Mežnun“ we başga operalary, „Seýdi“, „Arslan“ (M.Atahanow bilen) pýesalary, „Aldarköse“ baleti, Keýmir kör“ (B.Amanow bilen) dramasy bar.

Kategoriýa:Şahyrlar
Ata Atajanow

left|150px|'''Ata Atajanow'''
**Atajanow Ata** (1922-1989 ýý.)

Ýazyjy, şahyr, dramaturg Ata Atajanow 1922-nji ýylyň 15-nji dekabyrynda Mary etrabynyň ikinji Gökje obasynda mugallym maşgalasynda dünýä inýär. Ýedi ýaşyna çenli ene-atasynyň elinde terbiýelenip, soňra obalaryndaky mekdepde okaýar. 1934-1938-nji ýyllar Daşkentdäki pedagogik tehnikumda, 1938-1939-njy ýyllar Aşgabatdaky pedagogik institutda, 1949-1952-nji Ýokary partiýa mekdebinde, 1959-1960-njy ýyllar Ýokary edebiýat kursunda okap ýazyjylygynyň inçe syrlaryny özleşdirýär. 
Şahyr ilki mugallymçylyk, soň metbugat işinde işleýär. Mary oblastynyň “Lenin baýdagy” gazetinde, radio habarçysy, “Ýaş kommunist” gazetiniň redaktorynyň orunbasary redaktory, soňra Krasnowodskiniň oblast gazetiniň soň “Sowet Türkmenistany” gazetiniň redaktory şeýle-de “Sowet edebiýaty” žurnalynyň bölüm müdiri, redaktorynyň orunbasary wezipelerinde işleýär. 
Ýazyjy döredijilik işine 1941-nji ýylda başlaýar. Ilkinji goşgusy “Täze ýyl geldi” ady bilen Tagtabazaryň raýon gazetinde çap edilýär. 
Onuň “Hoş gal eziz obam”, “Ölmejek joýa”, “Ýeňiş”, “Ýar sary uç guşum”, “Çykda seret ýollara”, “Näbelli gahryman” ýaly birnäçe goşgulary Beýik watançylyk urşy baradadyr. 
A.Atajanowyň “Alma ýene gülleýär”, “Türkmenistan bahary”, “Arzyly myhman”, “Ädimme ädim”, “Sallançagym sähra meniň”, “Aýly agşam” atly kitaplarynyň awtorydyr. Türkmenistanyň prozasyny ösdüren “Çakmak”, “Öz tanyşlaryň”, “Halyň niçik Ýaran”, “Teke gyzy Tatýana”, ýaly romanlary durmuşyň dürli taraplaryny öz içine alýar. 
A. Atajanow ökde terjimeçidir (Puşkiniň, Twardowskiniň, Polewoýyň we baş eserlerini terjime eden).

Kategoriýa:SSSR-iň dramaturglary
Kategoriýa:Türkmen dramaturglary
Kategoriýa:Türkmenistanyň ýazyjylary
Kategoriýa:Türkmenistan SSR-niň halk ýazyjylary
Kategoriýa:Taryhy romanlaryň awtorlary
Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Şahyrlar
IKAO

**IKAO** munuň ozi dünyaäniň birnäçe yurduny özünde birleşdirýän, BMG-nyň howandarlygyndaky halkara gurama. Onuň esasy maksady bütin adam zadyň bähbidi üçin howa ulaglarynyň howpsuz, wagtly-wagtynda netijeli uçmagyna yardam bermekden ybaratdyr. Bu gurama gecen ur$uñ aldym-berdimli döwründe döräpdi. Uru$dan son jemgyyetcilik halkara guramasyna öwrüldi. BMG-nin yöriteleşen merkezi hökmünde Halkara Rayat Awiasiyasy guramasynyn (IKAO) wezipesi, hukugy, alyp baryan işinin ähmiýeti barha artyar. Sebäbi, häzirki wagtda müňlerçe aeroport we howa giňişliginde műňlerçe uçar hereket edyär.

Kategoriýa:Raýat awiasiýasy
Angry Birds

**Angry Birds** türkmençe terjime edilende **Gaharjaň Guşlar** diýmekligi aňladýar. 

## Hakynda

Doňuzjuklar guşlaryň ýumurtgalaryny alyp gaçýarlar,guşlar hem muny öwrenende doňuzjuklaryň galalaryny ýykyp ähli doňuzjygy öldürip ýumurtgalaryny yzyna alýarlar. Düşmanlaryň ýa da ýaman tarapyň doňuz bolmagy oýunyň döredilen ýylynda doňuz virusynyň ýaýramagydyr. Bu oýyny meşhur bolmagyna hem getiren sebäp şuldur.
Oýun uly meşhurluga eýe bolup birnäçe telefonlarda satyn alnanda bardyr.Köplenç öňki Nokia kysymly telefonlarda bolan bu oýunyň dürli görnüşleri bardyr.

## Guşlar

* Red: Süriniñ ilkinji guşydyr. Ekrana bassaň gygyrar. Oýunyň käbir wersiýalarynda bolsa güýji bar.
Chuck :Sary reňkde üçburçluk şekilindedir. Ekrana bassaň garan tarapyna örän tiz hereket edýär. Tahta bloklaryny aňsat buz bloklaryny kyn ýykýar.
The Blues (Jay, Jake we Jim): Kiçijik, gök guşdur Ekrana bassaň üçe bölünýär. Buz bloklary aňsat döwýär. 
Matilda: Ak reňklidir, Ekrana bassaň ýumurtga goýberýär.
Bomb:Gara guşdur. Ekrana bassaň partlar,basmasaň bloga degen soň  partlar. Daş bloklary aňsat döwer.

## Doňuzjyklar
## Oýunyň Versiýalary
## Şeýlede

# Supercell

# Clash of Clans

# Clash Royale
Kategoriýa:Wideo oýunlar
Kategoriýa:Franşizalar
Rodolfo Abrantes

**Rodolfo Gonçalves Leite de Abrantes**  (20 sentýabr, 1972, Brasília, Braziliýa) Braziliýanyň rock aýdymçysy we gitarist.

Kategoriýa:Gitarist
Kategoriýa:Aýdymçylar
Parfiýa döwletinde lukmançylyk

**Parfiýa döwletinde lukmançylyk** — Parfiýa döwletinde medeniýete, sungata ylma şol sanda lukmançylyk ylmyna hem uly üns berlipdir. Taryhy maglumatlara görä Parfia şasy Mitridat tebpiçilik bn içgin gyzyklanypdyr . Ol rim lukmany Asklepiadyn, Neponyň şahsy lukmany Adromahyn , gadymy grek alymy Gippokratyn ylmy işlerini öwrenipdir. Mitridat 22 dilde gürlap bilipdir, özüniň 56 yyl şalyk süren döwründe Parfiýa döwletiniň dürli künjeklerinde ýaşaýan halklaryň wekilleri bilen düşünişmek üçin bir gezek hem dilmaja yüz tutmandyr. Mitridat öz ýurdunda duş gelyän we tebipçilikde ulanylýan derman serişdeleri barada köp maglumatlar toplapdyr. Ol esasanda haywanlaryň önümlerinden we ösümliklerden alynýan dermanlary synag usuly bn barlap görüpdir bogunagyryda bogunlarda duz yygnalanda samyryň hamyndan tikilen aýakgaby ulanmagy maslahat beripdir. Demgysma garşy skif otunyñ ve gylýal süýdüniň (gymyzynyň) peydalydygyny belläpdir..
Mitridat zäherlenmelere garşy täsir edýän emleri döretmekde hem köp açyşlar edipdir. Ol barada Gündogaryň beýik alymy dünýä meşhur Abu Ali ibn Sina özüniň *lukmançylyk ylmynyň kanunlary* atly ylmy eserinde ýörite belläp geçýär.

## Salgylanma
N.Mollaýew, J.Sopyýew TDLU. 2007, y.Shenbe, 1nji-dekabr. Tükrkmenistan gazeti

Kategoriýa:Saglyk
Kategoriýa:Parfiýa
Pi­ra­mi­da­ (binagärlik)

**Piramidalar** her biri 20 tonnadan ybarat bolan äpet daşlardan gurlandyr. Bu daşlaryň piramidalaryň ýerleşýän ýerine çenli nähili ýagdaýda, nädip getirilendigi bolsa hiç kime mälim däldir.
 
Sebäbi daşlaryň iň ýakyny bilen birnäçe asyrdan bäri bar bolan piramidalaryň arasy 100 kilometrdir. Piramida kimiň adyny göterýän bolsa, onuň otagy diňe iki gezek güneşli bolupdyr: doglan güni we tagta çykan güni.
Piramidalaryň içindäki mumiýalarda radioaktiw madda bar. Hut şol sebäpdenem, mumiýalary ilkinji tapan 12 alym heläkçilige uçrapdyr. Piramidalaryň içinde ultrases, radar, gidrolokator ýaly enjamlar işlemeýärler. Piramidalaryň içinde goýlan hapa suw birnäçe günden soň arassalanýar. Süýt bolsa diňe birnäçe günden soň gatyga öwrülýär. Ösümlikler piramidalaryň içinde has tiz boý alýarlar. Piramidalaryň içi gyşyna yssy, tomsuna bolsa sowuk bolýar.Alymlarym piramidalaryň gelip çykyşy barada bir näçe pikirleri bar meselem:piramidalaryň golaýynda okean bardy we ol daşlary hem okean getirdi;piramidalar gurlan döwründe ylymyň bilimiň iň ösen döwrüdi we ş.m diyip oylanylypdyr.Emma bu düşinjeleriň ählisinede bir sorag tapylypdyr okean bolsada daşlary belli bir ýere çenli getirerdi ýa-da ylym bilim ösen bolsa onda tehnologiki galyndylar hem tapylardy ýöne hiç zat tapylmady.Piramidalar şeýle dogry salnypdyr şol her hatar daşyň arasyndan bir a4 list içine girip çykýa şeýle dogruja binalar häzirki tehnologiýa bilen hem gurup bolanok.Müsürdäki iň uly we iň täze piramida faraon Heopsyň piramidasy bolupdyr.

Kategoriýa:Arheologik desgalar
*
[
[Kategoriýa:Arheologiýa]]
Ýann M'wila

thumbnail|Yann M'Wila
Yann M'Wila (; 22 iýun 1990, Amýen) - fransuz futbolçy, «Rubin Kazan FK» we Fransiýa milli ýygyndysynda oýnoýa. 2009-njy ýylda fransuz "Renn" komandasynyñ düzüminde futbol oýnap başlaýar. 2013 ýylda tatarstanyň «Rubine» geçdi.

## Çykgytlar
* Yann M'wila - Rubin Kazan  
* Yann M'wila - L'Équipe
* Yann M'wila - LFP  

Kategoriýa:Fransuz futbolçylar
Türkmenistanyň sebitler boýunça bölünişi

2012-nji ýylyň ýanwar aýynyň 1-ine Türkmenistanyň edara ediş ýerli birlikleriniň sebitler boýunça bölünişi.
 
Turkmenistanda Jemi:
 
1927 oba bar. 560 sany geneşlik bar. 78 sany posýolok bar. 25 sany şäher bar. 57 sany etrap bar.
 
In kop oba Daşoguz welaýatynda bar: 654 Iň az oba Balkanda bar: 128

## Salgylanma
http://www.stat.gov.tm/content/info/turkmenistan/administrative-regional/
Ýew­ro­pa­da doň­dur­ma gü­ni

**Ýew­ro­pa­da doň­dur­ma gü­ni** ulu­dan bel­le­nip ge­çi­ler.  Ol şu ýy­lyň 24-nji mar­tyn­da bel­le­ner.
 
Şol gün ka­fe­de doň­dur­ma­nyň dür­li gör­nüş­le­ri hö­dür­le­ner. Onuň ba­ha­sy 1 ýew­ro ba­ra­bar bo­lar. Doň­dur­ma gü­ni my­na­sy­bet­li ge­çi­ril­jek da­ba­ra 50 müň­den gow­rak kär­ha­na­nyň gat­naş­ma­gy­na ga­ra­şyl­ýar.

Ýeri gelende aýtsak, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda her ýylyň iýul aýynda milli doňdurma aýy bellenip geçilýär. Bu baýramçylygy bellemegi 1984-nji ýylda Prezident Ronald Regan kararlaşdyrdy.

Şeýle hem ol iýul aýynyň üçünji ýekşenbe gününi “Milli doňdurma güni” hökmünde bellemek maksatnamalaşdyrdy.  Ol doňdurmanyň ýurtda meşhur bolmagy üçin şeýle karar kabul edipdi.
Oksford uniwersiteti

11-njy asyryň ahyrynda esaslandyrylan **Oksford uniwersiteti** Beýik Britaniýada ýerleşýär, Ýewropanyň iň gadymy ýokary okuw mekdepleriň biri hasaplanýar. Häzirki wagtda uniwersitetiň talyplarynyň dörtden biri daşary ýurtlydyr. Oksford uniwersiteti beýleki ýokary okuw mekdepleriň arasynda durnukly öňdeligini saklap, reýtingde Kembrij uniwersiteti we Garward uniwersitetleri bilen çekeleşikli bäsleşikdedir.Oksford maý baýramçylygyny, Kraýs Çerj kollejini, Garri potter filmniň surata düşürilen ýerleri görmek üçin bu ýere ýylda millionlarça jahankeşdeler gelýär.

Meşhur uçurymlary:

Oksforduň mugallymlarynyň hem-de uçurymlarynyň 40-sy nobel baýragynyň eýeleridir. Birleşen şalygyň premýer ministrleriniň 25- si, şalarynyň 6- sy, ruhanylarynyň 12- si 50- ä golaý olimpiada ýeňijileri,şonuň ýaly hem dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň 20- ä golaýy, syýasatçylaryň,alymlaryň müňlerçesi şu ýokary okuw mekdebiniň uçurymlarydyr.Oksfordda okuw oktýabr aýynda başlaýar we 3 tapgyrda geçirilýar.
Nanotehnologiýa

Na­no­metr– met­riň mil­li­ar­dyn­jy bö­le­gi­dir.

Teh­no­lo­gi­ýa (grekçe technё - sun­gat, us­sat­lyk we ba­şar­nyk) – önüm ön­dür­mek pro­se­sin­de çig ma­ly, ma­te­ria­ly we ýa­rym fab­ri­kat­la­ryň dur­ku­ny üýt­get­mek ýa­ly gaý­ta­dan iş­le­mek usu­ly­nyň je­mi­dir. Onuň we­zi­pe­si ylym ýa­ly - has ne­ti­je­li we yk­dy­sa­dy önüm­çi­lik pro­se­sin­de ama­ly taý­dan ulan­mak we kes­git­le­mek mak­sa­dy bi­len fi­zi­ki, hi­mi­ki, me­ha­ni­ki we beý­le­ki ka­nu­na la­ýyk­ly­gy ýü­ze çy­kar­mak­dan yba­rat bo­lup dur­ýar.

Ga­ty ji­sim – bu ga­ty hal­da­ky när­se­ler däl-­de, eý­sem, ter­tip­li gur­lu­şy bar bo­lan ji­si­me aý­dy­lýar. Kris­tal gö­ze­ne­giň ýa-da hi­mi­ki mo­le­ku­la­la­ryň gur­lu­şy­nyň nä­me­di­gi  ba­ra­da köp­ adamlar okan bol­sa ge­rek. Atom­la­ryň öza­ra ýer­le­şi­şi we ot­no­si­tel muk­da­ry di­ňe hi­li­ne däl­de, eý­sem, ne­ti­je­de al­nan ji­si­miň özü­ne hem bag­ly­dyr. Ug­le­ro­dyň şol bir atom­la­ry bir gur­luş­da gra­fit, - beý­le­ki­si bol­sa, al­maz eme­le ge­tir­ýän­di­gi­ni köp­ler bil­ýän­dir. Ug­le­ro­dyň äh­li bar bo­lan üç ato­my, kis­lo­ro­dyň we wo­do­ro­dyň uly bol­ma­dyk go­şun­dy­sy bi­len bak­te­ri­ýa, wi­rus we bi­ziň özü­miz ýa­ly äh­li or­ga­ni­ki ji­sim­le­ri düz­ýär­ler.

Şeý­le­lik­de, bu atom­la­ryň çen bi­len la­ýyk met­riň mil­li­ar­ddan bir pa­ýy bo­lan öl­çe­gi bar. Alym­lar ji­si­miň fi­zi­ki we hi­mi­ki dü­zü­mi­ni ju­da tiz kes­git­le­me­gi öw­ren­di­ler.  Atom­la­ryň öza­ra ýer­le­şi­şi­ni öw­ren­mek has çyl­şy­rym­ly bol­dy. Dür­li-dür­li teh­no­lo­gik pro­ses­ler­de we te­bi­gy şert­ler­de dür­li hä­si­ýet­ler­dä­ki ji­sim­ler eme­le ge­lip­dir. Bu we­zi­pe­ler dür­li fi­zi­ki usul­lar ar­ka­ly ge­çen asy­ryň ahyr­la­ry­na çen­li çö­zül­di. Hä­zir biz dür­li-dür­li teh­no­lo­gi­ýa­lar ar­ka­ly ji­si­miň hä­si­ýe­ti­ne bag­ly goş­ma­ça atom­la­ryň nä­me üçin gur­lu­şa düş­ýän­di­gi­ni anyk­lap bil­ýä­ris. Ýö­ne kris­ta­lyň ga­ryn­dy­syn­da ola­ryň bö­lü­ni­şi bu­lam – bu­jar­dyr.

Na­no­teh­no­lo­gi­ýa, dür­li gur­luş­la­ryň jik­me-jik­li­gin­dä­ki ýa­ly, kris­tal­la­ryň aý­ry atom­la­ry­nyň ze­rur ala­mat­la­ry­na gö­zeg­çi­lik et­me­giň fi­zi­ki usul­la­ry­ny göz as­ty­na al­ma­ga müm­kin­çi­lik­le­ri  ber­ýär. **Ýag­ny met­riň mil­liard­dan bir pa­ýy­na ba­ra­bar öl­çeg­dä­ki aý­ry ato­my gör­me­li we ýer­leş­dir­me­li**. Na­no­teh­no­lo­gi­ýa ady hem şol ýer­den ge­lip çyk­ýar.

*
Kategoriýa:Görnüşi boýunça tehnologiýalar
Kategoriýa:Materiallary öwreniş
Kategoriýa:Himiýanyň bölümleri
Şafi mezhebi

Ilkibaşda şafiler Bagdat we Kayirde hereket edipdirler. 9-njy, 10-njy asyrlarda Mekge we Medine şafileriň merkezi boldy. 
Hanafi we Mälikileriň arasyndaky ylalaşyga ýakyn bir taglymatdyr. Mälikilere has ýakyndyr. 
Şafiler raýy we kyýasy çäklendiryär
Al-Aşari (...-935), Al-Mawardi (....-1058), Al-Gazali (....-1111) we başgalar öz eserlerinde şafileriň hukugyny işläp taýýarlamakda saldamly goşantlary goşdular.

Kategoriýa:Yslam
Mälikiler mezhebi

Mälikiler – Ymam Mälik ibn Anasyň dini-hukuk mekdebine eyerijiler. Eyyäm 9-njy asyrda Mälikiler mezhebi Medine we Hyjazdan daşary Tunisde, Aljirde, Marokkada,Afrikanyň musulman rayonlarynda yayrapdyr. Arap Ispaniyasynda Mälikiler mezhebi döwlet dini diylip yglan edildi.

Barlyşyksyz, rowayata pugta eyeryärler. Gurhana payhas arkaly düşünmäge garşy, diňe ynam we iman bilen düşünyärler.

Kategoriýa:Yslamyň taryhy
Hanbali mezhebi

Ymam Ahmet ibn Hanbalyň dini-hukuk mekdebine eyerijiler. Halyfatda agalyk süren Mutazililer taglymaty inkär edilensoň aralaşan ideya reaksiyasy Hanbalylar mezhebiniň yayramagyna yardam etdi. Tä 14-nji asyra çenli hanbalylar tutuş musulman dünyäsine giňden ýaýrady we jemgiyetçilik durmuşda uly rol oynadylar. 10-njy asyrda hanbalylar Eyranda köpdi. 10-njy asyrdan 15-nji asyra çenli Sibirde we Palestinada hanbalylar mezhebiniň tarapdarlary agdyklyk edipdir. Osmanlylaryň häkimiyete gelmegi bilen hanbalylar mezhebi pese düşyär. Häzirki wagtda olar diňe hyjaz we nejd towereklerde yayrapdyrlar. Ahlu sunned wel jemagat uly imamlaryndan bolan Ahmad ibnu Hanbal esaslandyrýar.  Ahlu sunnedin gowy görkezijileriniñ biri we esasy Allah tagala tarapyndan Muhammed sallallahu aleýhi we selleme gelenler bilen hereket etmek, Pygamberimiziñ aýdan ähli zadyna iman etmek, gaýtaran zatlaryndan gaýtmak, bidgatlardan daşda durmagy görkezip bolar.
Kategoriýa:Yslam
Frensis Bekon

thumb|Bacon, ''Sylva sylvarum''
Fren­siz Be­konn (iňlisçe: FRANCIS BACON - 22 Ýanwar 1561 – 9 Aprel 1626) – iň­lis aly­my we sy­ýa­sy iş­gä­ri. Yl­myň mak­sa­dy te­bi­ga­tyň güýç­le­ri­ne eýe bol­ma­gy öz içi­ne al­ýan­dy­gy­ny, yl­myň esa­sy­nyň bol­sa, gö­zeg­çi­lik­le­re we tej­ri­be­le­re da­ýan­ýan­dy­gy­ny aý­dyp­dyr. Ol “Tä­ze At­lan­ti­da” at­ly hy­ýa­ly ro­ma­ny­ny ýa­zyp, on­da uçar, ýa­ras­ty gä­mi­ler, su elekt­rik be­ket­le­ri, gün bi­len iş­le­ýän he­re­ket­len­di­ri­ji­ler, la­zer­ler, te­les­kop­lar, so­wa­dy­jy en­jam­lar we beý­le­ki­ler ýa­ly hä­zir­ki oý­la­nyp ta­py­lan zat­la­ry öňün­den aý­dyp­dyr.

Kategoriýa:Syýasat
Kategoriýa:Filosoflar
Georgiý Agrikola

Ge­or­giý Ag­ri­ko­la(Georg Andreas Agricola)

Ge­or­giý Ag­ri­ko­la – ne­mes luk­ma­ny we aly­my. Ol mi­ne­ra­lo­gi­ýa­nyň, geo­lo­gi­ýa­nyň, dag-mag­dan baýlyklarynyň we me­tal­lur­gi­ýa­nyň esa­sy­ny goý­dy. Öz dur­mu­şy­nyň esa­sy zäh­me­ti – “Me­tal ha­kyn­da” 12 jilt­lik mo­nog­ra­fi­ýa­syn­da ga­zy­lyp alyn­ýan peý­da­ly jisimleri göz­le­me­giň, mag­da­ny baý­laş­dyr­ma­gyň we me­tal­lur­gi­ýa pro­ses­iniň esa­sy ugur­la­ry­ny do­ly we yzy­gi­der­li usul­da tes­wir­le­ýär. 20 tä­ze mi­ne­ra­ly yl­my taý­dan kes­gi­läp­dir we ýa­zyp be­ýan edip­dir.

Kategoriýa:Alymlar
Arhimed

thumb|right|Arhimed heýkeli
thumb|''Archimēdous Panta sōzomena'', 1615
**Ar­hi­med,** (Mi­la­dy­dan öň 287- 212) – ga­dy­my grek ma­te­ma­ti­gi, fi­zi­gi we oý­lap ta­py­jy­sy bo­lup­dyr. Ol ry­ça­gyň teo­ri­ýa­sy­ny iş­läp dü­züp­dir, su­wy we agyr ýük­le­ri gal­dyr­mak üçin ony tej­ri­be­de ula­nyp­dyr. Üs­tün­den 2000 ýyl ge­çen­di­gi­ne ga­ra­maz­dan, he­ni­ze çen­li adam­lar onuň “Ma­ňa da­ýanç no­ka­dy­ny be­riň, men Ýe­ri gö­te­re­ýin” di­ýen söz­le­ri­ni ha­ky­da­syn­da sak­la­ýar­lar. Bu söz­le­ri ryçagyň nazaryýetini iş­läp dü­zen we onuň müm­kin­çi­lik­le­ri­ne akyl ýe­ti­ren görnükli grek alymy - ma­te­ma­ti­gi, fi­zi­gi we oý­lap ta­py­jy­sy Arhimed aý­dyp ge­çip­dir.
 
Ol Si­ra­ku­zyň hö­küm­da­ry­nyň gö­zü­niň al­nyn­da po­li­pas­tan we leň­ňer­den yba­rat çyl­şy­rym­ly en­jam­y ula­nyp, gä­mi­ni suwa goý­be­rip­dir. In­di kim­dir bi­ri tä­ze açyş eden bol­sa, “Ew­ri­ko!” (Tap­dym!) di­ýen sözi şy­gar bo­lup ýaň­lan­ýar. Köp­e mä­lim Ar­hi­me­diň ka­nu­nyny açan­da, alym şeý­le di­ýip gy­gy­ran eken.

Şeý­le hem Ar­hi­med ekin meý­dan­la­ry­ny su­war­mak üçin oba ho­ja­lyk ma­şyn­la­ry­ny we zyň­mak üçin ni­ýet­le­nen harby en­jam­la­ry oý­lap ta­pyp­dyr. Ol gid­ros­ta­ti­ka­nyň esa­sy­ny go­ýup­dyr, onuň baş ka­nun­la­ry­ny anyk­lap­dyr we ji­sim­le­riň ýüz­me­gi­niň şert­le­ri­ni öw­re­nip­dir.

Ar­hi­me­diň uçur­syz teh­ni­ki ze­hi­ni rim go­şun­la­ry onuň Si­ra­ku­zy şä­he­ri­ne ýö­rüş eden­de has aý­dyň ýü­ze çy­kyp­dyr. Ar­hi­me­diň ma­şyn­la­ry rim­li­le­ri hü­jüm et­mek­den bo­ýun ga­çyr­ma­ga we şä­he­ri ga­ba­ma­ga geç­mä­ge mej­bur edip­dir. Di­ňe ha­ýyn­lyk Si­ra­ku­zyň der­we­ze­le­ri­ni duş­ma­na açyp be­rip­dir.

Bi­ziň gün­le­ri­miz­de Gre­si­ýa­da, ha­ky­kat­dan-da Ar­hi­med Gün şöh­le­le­ri­niň kö­me­gi bi­len rim­li­le­riň gä­mi­le­ri­ni ot­lap ba­şa­ran­dy­gy­ny bar­lap gör­me­gi ýü­re­gi­ne düw­di­ler. Ýet­mi­şe go­laý adam deň­ziň ke­na­ryn­da Si­ra­ku­zyň go­raý­jy­la­ry nä­hi­li ula­nan bol­sa­lar, el­le­rin­de mis gal­kan­la­ry sak­lap ha­ta­ra du­rup­dyr­lar. Ha­çan­da olar Gün “şöh­le­le­ri­ni” agaç gä­mi­niň ma­ke­ti­ne tu­tan­la­ryn­da, ol bir­nä­çe se­kunt­dan soň, tu­ta­şyp ýan­ma­ga baş­lap­dyr.

Kategoriýa:Şahsyýetler
Kategoriýa:Alymlar
Gladiator

left|200px|Gladiator
Gladýator latyn
dilinden terjime edende (gladius-gylyç) gylyç göteriji diýen manyny berýär.Olar
öz-özleri bilen her hili haýwanlar bilen halky güýmenje üçin ýörite gurylan
arenalarda söweşipdirler.Gladýator oýunlary Rim imperýasynyň güýçlenmegi bilen täze-täze
ýerleri basyp almagy,gullaryň sanynyň has köpelmegi bilen başlapdyr. Bu
uruşlarda ejizler ölüp güýçliler galypdyr bu bolsa arenalara gelen halkyň
begenjiniň has artmagyna getiren.Rimde ilkinji gladýator oýny b.e.öň 264-nji
öküz bazarynda Brut Periň sadakasynda üç jübüt gladýator söweşipdir bu waka
Rimiň ýyl ýazgylaryna giripdirB.e.öň 105 ýylda gladýatorlar oýny ähli Rim
imperýasynyň çägine ýaýrapdyr.Sezyryň döwründe b.e.öň 65 ýylda uly glaýator
oýny geçirilip oňa 320-i jübüt gladýator gatnaşypdyr. Eger iki gladýator
söweşip biri çalajan galsa onuň ykbalyny arena gelen halk çözüpdir.Eger baş
barmak ýokary galsa diri aşak egilse ölüm hasaplanypdyr.

Kategoriýa:Taryh
Kategoriýa:Gadymy Rim
Şükranalyk baýramçylygy

Bu baýramçylyk ABŞ-da bütin ýurt baýramçylygy bolup hemmeler bu gün işden boşadylýar we maşgalalary bilen baýramçylygy belleýärler. Bu baýramyň taryhy 1600 ýyllara degişli bolup, ýewropadan Amerika gelen "mesihileriň" durmuşynda bolup geçen ajaýyp gudratlar ýagny açlyk gelen wagtynda Hudaýyň gudraty bilen berilen bolçulygyň netijesinde we Amerikan "indeýleriniň" olara eden kömegi bilen dostlugyň netijesinde giden halkyň açlykdan halas bolandygy mynasybetli bellenip başlanypdyr! Gelip 1863 ýylda bolsa prezidetn Abraham Linkoln tarapynda bütin ýurt baýramçylygy diýilip bellenipdir!

Hudaýa iman eden maşgalalarda bu baýramçylyk ähli zadyň eýesi, ähli bereketleriň çeşmesi we adamzadyň ýaşaýşynyň eýesi bolan Ýaradan we ähli zady gudratly ygtyýary bilen saklaýan Hudaýa şükranalyk bildirmek bilen esaslanýar!

Bularyň üstesine-de, biziň minnetdar bolmaly bolan ata-enemiz, dogan-garyndaşlarymyz, il-günümiz, dost-ýarymyz, söýgülimiz ýada söýgüli aýalymyz we balalarymyz üçin hem minnetdarlyk aýdýarys!
Türkmenistanyň ''Halkbank'' döwlet täjirçilik banky

Türkmenistanyň *Halkbank* döwlet täjirçilik banky 2001-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary esasynda döredildi (öňki Türkmenistanyň Süýşirintgiler banky).

Garaşsyzlyk ýyllarynyň özgerişikleriniň esasy netijesi bankyň ýöriteleşdirilen bankyndan hemme taraplaýyn banka öwrilendir. Döwriň talabyna laýyk gelýän hyzmatlary ýola goýmak , ilatdan çekilýän serişdeleriň usullaryny we görnişlerini kämilleşdirmek arkaly, Türkmenistanyň *Halkbank* döwlet täjirçilik banky şu günki gün 30-dan gowurak bank hyzmatlaryny ilata hödürleýär. Şolaryň arasynda goýumlaryň we depozitleriň dürli görnişlerine serişde goýmak, pensiýa ätiýaçlandyrmasyny baglaşan raýatlaryň atly pensiýa hasaplaryny ýöretmek, karz pullaryny bermek, şeýle hem jemegat tölegleri we beýleki tölegleri tölemekde hyzmat etmek esasy ugurlar hasaplanýar. Türkmenistanyň *Halkbank* döwlet täjirçilik banky halkyň hal ýagdaýyny gowulandyrylmagynda we ýurduň ykdysady ösüşiniň pugtalanmagynda uly orny eýeleýär. Ýurdumyzyň ykdysadyýetini ösdürmekligiň meýilnamasyna laýyklykda *Halkbank* oba hojalygy, dokma senagady, döwlete dakyl däl hususy eýeçilikdäki kiçi we orta göwrümli telekeçileri we söwda pudaklaryny karzlaşdyrmaga uly üns berýär.

Häzirki wagtda bank öz müşderilerine milli manatda we daşary ýurt walýutasynda bank hyzmatlaryny 100-den gowragyny amala aşyrýar. Şunuň bilen baglylykda bank hyzmatlaryny hil taýdan täze, has ýokary derejä götermek,dünýä tejribesiniň öňdebaryjy usullaryny we innowasion tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, pul serişdeleriniň kadaly dolanyşygyny üpjün etmek we ilatyň ýokarlanýan talaplaryna laýyk gelýän bank önümlerini (hyzmatlaryny) ösdürmek boýunça işler alnyp barylýar. Germaniýanyň öňdebaryjy banklarynyň biri bolan *Commerzbank AG* bankynda *Nostro* hasaplary açmak bilen bank halkara bazaryna çykmaklyga uly gadam basdy we ilat arasynda milli pulda kämilleşdirilen we çaltlandyrylan *Gyrat* pul geçirimleri müşderlere hyzmat etmäge başlady.

Bankyň karz syýasatynyň esasy maksady içerki önüm öndürijileri goldamaklyga we ýurtda telekeçiligiň ösmegine ýardam bermeklige gönükdirilendir.

Kategoriýa:Türkmenistandaky Banklar