ሓምድ እድሪስ ዓዋተ - ምዕራፍ 6

= ምዕራፍ 6=

## ኣዋጅ ስምሐ

## ሓምድ ዲብ ሀደምደሜ

## ሓምድ ስጋድ ሸፍታይ ነትፍ

## ሓምድ እት ገርሰት

ምዕራፍ 6
አዋጅ ስምሐ

ዲብ እርትርየ ሸፍትነት እግል ትገርግር፡ ፈርግ አድያን ወቀባይል
ዲብ ረቨመቱ እግል ልብጸሕ፡ መቅሪሬሕ እግል ኢለሰህሌ፡ ሰርቅ ወዘማቱ፡
LA ትመክረህት እግል ትዕመም ለወደው እንግሊዝ ናሶም ቶም። እብ
Ant AA ልትደመር ለዐለ አቅትሳድ፡ ወልትረኤ ለዐለ መሰኩበት
ለኣለቡ ቴለል ሰያሰት እግል መንፈዐቶም ሰበት ዐለ፡ አግል ሸፍትነት፡
እግለ እርትርዩን እት ርሖም እንዴ ተንከበው ሕኩመት እግል ለአሰሶ
ኢቀድር' ለልብል መውቀፈም ክም ደሊል ልትነፍዑ አቡ ዐለው። ዲብ
መደት ሰልፍ እሊ በሰር እሊ ምንመ ዐወተዮም፣ ብዞሕ እንዴ ኢገይስ
መክርዒ እግል ልግበአእ እሉ ለትቀሰብ ሓለት ትከለቀት።

ኤድዋርዶ አንሶ ማቴንሶ መፈወድ መጅልሰ ቅራን እንዴ ገብአ ክም
ትሸየመ፡ሚ ቀራር ፈደሬሸን እት ዐመል እግል ልተርጅም ወመሰወደት
ደሰቱር እርትርየ እግል ለአፍግር ዲብ እርትርየ ክምሰል ለመጽእአ፡
መታክል ብዞሕ ሰበት ሳደፈዩ፡ ዲብ ዮም ሐቱ ማዮ 1951 ዲብ
እርትርየ ሸፍትነት ወውዳይ ረዐድ (አርዐዶት) አሰክ ኢበዋጥረ፡ ለእሉ
ተህየበ ሸቅል ዲብ ካቲማሁ አእግል ለአብጽሑ ክም ኢቀድር ረሰሚ
አትአመረ። አሊ ሸሬሕ እሊ አግል አዳረት እንግሊዝ ጨቅጥ ሰበት
OF በ ህይ፡፥ ዲብ 19 ዩንዮ 1951 አዋድ ሰምሐ እግል ተአፍግር
ትቀሰበት።
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ዲብለ አዋጅ ኤድዋርዶ አንሶ ማቱቴንሶ፡ እግልሚ ወሚ አግል ልውዳ
መጽአ፣ APH እግል ለአተላሌ ለቀደመዩ ሸርጥ ወለከልቀዩ ጨቅጥ
ኢተህደገ እቡ። እግል ሸዐብ አርትርየ ዝያድ አእንግሊዝ ለልትትሐሰር
እቡ ሒለት ክም ይህሌት፡፣ እብ ንየት ሰኔት ወአራደት ሕኩመት፡ እዳረት
እንግሊዝ ምን እርትርየ ነዐር እንዴ አብዴት መሰኩበት እግል ትምደድ
ለትበገሰት እንዴ አተምሰለት አዋድ ካቲመ ሸፍትነት አፍገረት። ገሌ
ምነ እብ ፈርመት ዓም ሓክም እርትርየ ዲሲ-ካሚንግ፡ AN TIC
ለአትነሸረ አዋጅ ክእነ ተሌቱ፥

እብ አሳሰለ ናይለ እብ መጅልስሰ ቅራን ህዩብ ለህለ፡ ውሕደት
ፈደራልየት ፍንጌ$ እርትርየ ወአቶብየ ለኽሰሰ በርናመጅ፣ ክምሰልሁመ
እሊ በርናመጅ ዲብ OPA አእግል ልውዐል ሰላም ወመሰኩበት
ደላብ እግል ትትመደድ፡ ሓይሰት ሕኩመት እንግሊዝ እግል ክሎም
ሸፈቲት አብሊ ተሌ ውፋቅ ናይ ክላሰት እግል ተህቦም ሳምሐት
ህሌት።'

ለኣዋጅ ለገብአ ልግበአ ሸፍታይ እዴሁ እንዴ ህበ መንዱቂ ሐቀለ
ሰለመ ዲብ ዐዱ አብ ሰላም እግል ልንበር እግለ ለሐዜ ክም ልዐዝም፣
ምንለ ለተአወደ ዲበ ዕለት ወእንሰር፡ ገሌ ኤተክ ለኢወደው ሸፈቲት
እብ ገጽ ፋይሕ ከም ልትከበቶም፡ ወእብ ክሱሰለ ሐልፈት ሸፍትነቶም
እብ ፖሊስ ልግበአ ወቤት ፍርድ ክም ኢልትጃዳዘው ለአክድ። አግለ
አዋጅድ እንዴ ነክረው፡ ኢፋልነ አግለ ቤለው አንፋር፡ ምሰዳር ትርድት
ክም ትትነሰእ ዲቦም ለሐዝር። አንዴ አትለ፡ ለአዋጅ ነቲጀት ሰኔት
ትረከበት ምኑ ምንገብእ፡ ዲብ ሐብሰ ለህለው ሸቨፈቲትመ፡ ለኣዋድ እግል
ልሸመሉም ክምሰል ቀድር እብ ክእነ ለተሌ ሰእየት AVL

.... እብ ቀጭፍ እንዴ ትሸከው ለትፈረደው ሸፈቲት፡ በህለት
እግለ ህዩብ ህለ ትርዶም እብ ሐዲሰ እግል ልትመርመር፡ ክምሰልሁመ

1. ]ኒ1)(', 8.ላ.1 አዋጅ ናይ ከፈ ሸፍተ (ዲ -ሲ- ካሚንግ ፣ ዓም ሙዲር እርትርየ፡ አስመረ 19 ዩንዮ
1951 ) Box/293,F SH/20 V.II Acc - 13406

158
ኣዋጅ ሰምሐ

ምን እሊ አዋጅ ክም መሰልሐት እግል ልርከቦ፡ እግል ሓክም ዓም
ለገሙ ውለሰዱ ሸማገሌ እግል ልትከወኖቱ።

... ሰዲብ መደት ሸፍትነት ለቀንጸት ቅራመት ወመከሐደ ህይ፡፣
እብለ ትቀደረት እብ ፍቴሕ ቤት አብ እብ ዕፊ ክም ሰክብ እግል
ልግበአቱ። (እት ደንንበ) ለእዴሆም ለህበው፡ ዎሮት ከዲብ ዐይለቱ
እንዴ አቅበለ፡ ከም በዲሩ እት ናይ ሰላም ወራቱ እግል ልንበር
ምራድ ሰልጠት እዳረት ቱ። ምን ኣመረ አብ ገሌ አሰባብ ሸቅል
እግል ልርከቦ ኢቀድረው ምን ገብእ ላተ እግል ዶሉ እብ መራዐየት
ሕኩመት ለትዳለ ሸቅል ዲቡ እት ሸቁቂ አግል ልንበር ቱ። አውመ
እብ ገበይ ብዕደት ሰደይት እግል ትግበእ እግሉሎም። እሊ ዲብ AOA
AC AVA: AN NE ዲብ ዐመል ክም ልውዕል፡ እግል ክሉሎም ሰብ
መዝ እብ ክቱብ ልግበእ ልትነሸቨር ወአብ ገበይ ምክር እግል ልትህየብ ቲቱ።፡

At ደንንበ ህይ፡ ለኣአዋጅ እት ዐመል እግል ልውዐል፡ ሸዐብ AN
እንክሩ ደላብ ሰላም ወመሰኩበት፡ እግለ እዱሆም ለለህይቦ እበ ወደወ
ዐገብ ዐፎ እግል ሊበል እግሎሉም፣ እግለ ድድ ቃኑን ለበጥረው ህይ
ለውዳዮም እንዴ ሰቀ፡ ህቶም ለበዱ እበ ገበይ እግል ልባሰር ምሰል
ሕኩመት እግል ልትሳዴ ትትፋኔ።

እዳረት እንግሊዝ እሊ አዋጅድ እሊ ለአፍገረት አቡ ሰበብ፡ ልእከት
አንሶ ማቴንሶ እግል ትሰርገል እብ መጅልስ ቅራን ጨቅጥ ምን ገብአ
ዲበ እንድኢኮን አእግል ሸዐብ አእርትርየ እንዴ ረሕመት ወእንዴ ህመት
እቡ ኢኮን። ዲብ እርትርየ ሰሳም ወመሰኩበት እግል ትመደድ እንዴ
ትቤመ ኢኮን ለአወደጀቱ። ሰብ አለ ምን ገብአኦ ምን ቀናሞም ዲብ ደማር
አርዛቅ ወጠን ወኢትበገሰው፡ እቅትሳድ ወጠን ወይአክረበው፡ ዲበ ዐድ
ኢረኪብ ሸቅል ክም ለዐምም ወኢትጻገመው፡ ሸፍትነት ለለኣአትናይት
መዋዲት ወኢወደው። ሕኩመት ሸቅል ሸፈቲት ትሸቄ ዲብ ህሌት፡
APA ለሐግለ ነፈር ዓዲ ምን ሸናት ወሕሳሉ ምን ልትጠለቅ እግሉ
ለለአትፈክር ኢኮን።

2. ክምሰሌሁ
159
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

እብለ ገብአት፡ እሊ አዋድ እሊ እት ዐመል እግል ልውዐል ረሰሚ
ምነ ትጠበዐ ዲበ አምዕል እንዴ አንበተ፡ እግል ክሉም ሴክመት አቃሊም
ሐብሬ ትለአከት እቶም። አብ ሰለሰ ንሰከት ለትዳለ፡ ሰለሰ ለትፈናተ
ሕብር ለቡ ናይ ሰምሐ ወረቀት ሸሃደት ህይ ተህየበው። ለለዓል ጸዕደ
ሐሕብር ለቡ ገጽ እግለ እዴሆም ለህበው ሸፈቲት ለልትህየብ፡ ካልኣይት
ሰዐርሰዐር' ለሕብረ ንሰከት ዲብ ለከሰሶ ለዓል በዐል ሰልጠ፡ ለሳልሰ
ንሰከት ቀየሕ ህይ ዲብ ሰድል ናይለ ሸፍታይ ትትከሪ። እለ ሸሃደት
እለ እግለ መንዱቀም ለኢሰለመው አው ለሐብዐው ለትከሰሰ ይዐለት።’
ክእነ ለመሰል መትዳላይ እት ገብእ ላተ፡፣ ምንለ አዋድ ለአትነሸረ ዲቡ
19 ዩልዮ 1951አሰክ 29 ዩልዮ 1951 ዲብ አቅሊም ምውዳቐቅ- ጸሓይ
እርትርየ እዱሁ ለህበ ሸፍታይ መዶብ ይዐለ ልትሐሰብ። ከረ ሐምድ
ዲብ ሸክ ገብአው፣ ሰሮም ገሌ ህይ “AAP መን ለአንብቱ? እት
ልብሉ ሕድ ተሓረሰው።'

ጸብሬ እንዴ በዝሐት ዲቦም፡ እዴሁ ለህይብ ክም ተሐገለ ዐሳክር
እንግሊዝ ህዱማት አንበተው። ዲብ መደት ሐጫር ህይ$ ሐድ 909ኳዕ ምነ
ሸፍተ አዴህ ህበት። ምን ክለን አቃሊም እርትርየ አብ ጀማዕ 1161
እዴሆም ክም ህበው፡ 41 3ንዴ፡ 279 ለትፈናተ መናዱቅቕ፡ 21 ፈርድ፡
AA ትሪሺ፡ 394 ቀንብለት እዴ እግል ሕኩመት ትሰለመ። ለዶል ለህይ
ሐቲቱ ትሪቪሺ ለሰለመ 15 ጅኔሕ፡ እግል ጓንዴ 10 ጀ፮ሕ፡ ናይ ጥልያን
አው ድወል ብዕድ መናዱቅ ሰለሰ ጅኔሕ፡ እግል ፈርድ ሰለሰ ጅኔሕ፡
እግል ቅምብለት እዴ ሐምስ ሸልን፡ እግል ልትደፈዕ ቅሩር ዐለ።’ ገሌ
PIA ሸፈቲት አቶብዩን ሰበት ዐለው፡ እዳረት አእንግሊዝ ዐዶም ክም
ገይሶ ወዴቶም።

እሊ ወቀይ እሊ እግል ብዝሴ ሸፍተ ወመዋዲት ሸፍትነት ዲብ
እርትርየ ሰኒ ወአማን ሰበት አውሐደዩ አንሶ ማቴንሶ TPA ANA
ለአተላሌ አቅደረዩ። እሊመ ዲብ እንቱ APS AACN AFI

3. ](13(), 848."?|88 for Implimenting General Amnesty” From Headquarters Asmara
to All Sinior Divisional Officers. No,S/SH/69/A. Date 18th June, 1951

4. RDC, BAE “Monthly Political Report- Western Province July 1951”

5. RDC, BAE. “Plan for implimenting General Amnesty” 1951

160
ኣዋጅ ሰምሐ

SESS

BRITISH ADMINISTRATION - ERITREA

S/SH/63A

To -- Sp at a eR - . ዀ oe et Led
Your name has been reported to me as a person who in the past has
committed crimes punishable with death. Under the general amnesty
recently proclaimed you have the opportunity to return to a peaceful life. if
you do so before 18th July, 1951, your life will be saved. [f you do aot
the Army and Police wHi do everything they can to arrest you and when you
are arrested you will be tried and hanged. Since § am now authorised by
H.M. Government to approve such hanging without reference to London § am

giving you this personal warning.

{ order you to present yourself with your weapons to the Senior

Divisional Officer and to return to a peaceful life.

Asmara, 6th July, 1951 ፖ”7 ~- ዲብለ ትፋናተ አውካድ መቃበለት ምሰል ኬትባይ፡ አድሪስ ቪሚል 05 ዩንዮ
1989 ህይኮተ፡ ሐመድ ቘገ ወጀዕፈር ያሲን 05 ዩንዮ 1989 ዐደልመ መንገራይብ፣ እድሪሰ መሕሙድ
ጅሜል ሐው ሰላስ፡ 02 የናይር 1990 ከሰለ - ሱዳን።

189
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ከዲብ አካኑ አቅበለ። ሕነ ላቱ ሕብሸታይቱ ክም ቤሉነ አማን ተሐይሰ
ነፍሰነ ኢረዴተ። ሐቀ ቀትል ሚ ህለ፤፣ ሰጋዱ እንዴ ነጭበ ዲብ TAN
በደል ለክፉ፡ ለግናዘት እንዴ ኢትገምም ወትጫረም አዳም እንዴ
አርፍዐየ እግል ልልከፈ አቶም ወቀድረ ማሜሚ! እንዴ እንቤ አግል
ሓምድ ሐሜናሁ።’•

ሐሰን ከራርመ ለመደት ምሰል ዕያሉ ዲብ ህደምደሚሜ እንዴ ገዐዘ
ምሰል ሓምድ ሰበት ዐለ ክምለ ማሌ ጀሬት ትመሰል እቱ፥፦

ሓምድ እንዴ ረድአ እግለ ሐ ዎር ነፈር እንዴ ቀትለ አተክረየ።
እግለ ትቀተለ ረአሱ እንዴ ገርበ ዲብ ኮር ፈረሱ ለዐለ ቢሮቡ ዲቡ
እንዴ ኣተዩ ህይኮተ ነሰአዩ። እለ ለረአ መሰኡል ፖሊሰ እት ልትፈከር
ለእለ ልብል እንዴ በጌት ምኑ ወእንዴ ፈርህ ሐመጣማጥ ለትሰረረተ
ኢነቀመ። ሓምድ ህይ ወፍተወ ወአበወ አሊ ሐንገልቱ ወአለ ለሐ
ዝምትት bs AT ቤለዮም ምን መክተቦም ፈግረ ወፈረሱ እንዴ ትጸዐነ
ትበገሰ።

ANA NA Ad ወዑስማን ክሸ ዋርድየት ናይ ሓምድ ዐልነ። ዲቡ
ለዐለው ዐሳክር ለገሌ ልትሰሐቀ ዐለው። ለገሌሆም ህይ 'ሐምድ ሰኒ
ኢወደ፡ ለግናዘአት ኣው እብ ተማመ ወአምጸአየ አውመ ዲቡህ ወአዝመ
ምነ' ልብሎ ዐለው።

ANA ገብአት ሓምድ ዲብ አካኑ ክም አቅበለ፡ ‘AAA ወዴከ
ደሐንተ፡ ምናተ፡ አዜ ለታርፍ ህለ ክፋል ናይለ ግናዘት ኖሰከ አምጽኡ'
ቤለው ከለአከው እቱ። ህቱ ላተ "አነ ይአመጽኦ ኖስኩም እንዴ
መጽአኩም ንሰእዉ” ሰበት ቤለ፡ ፖሊሰ ወሸዐብ እንዴ ጌሰው እግለ
ንታፍ ናይለ ግናዘት ዲብ ገመል እንዴ ጸዐነዉ ህይኮተ መጽአው አቡ
ከዲቡ ትቀበረት።

ለዶል ለህይ ሓምድ፡ . . . እግል እንግሊዝ፡ "አነ ምን ሸፍትነት
ይአቱ ለእቤለኩም አሊ ወእሉ መሰል ምኑ ምን ፈርህኮቱ። አሊ ነፈር

26. ገብሬሰላሴ ልጅድ ሸት፡ መቃበለት ምሰል ኬትባይ 1] ዩልዮ 1989፡ 08 ኦጎሰት 1991 ተሰነይ።
ዲብ እዋን ፈደሬሸን እርትርየ ምስል አቶብየ ዲብ መክተብ እዳረት ተሰነይ ባንደ (ለልትለአክ
ሰሉሕ) ለዐለ።

190
ኣዋጅ ሰምሐ

እሊ ህይ እግል ልቅተል ትለአከ። ክምለ ምሰልኩም ትዋፈቀነ እተ
ወገለድ ለኣቱቴኩመ እይ ጋብአት ወገብአት እሊ መሰል ወኢመጽአ።
እንቱም ላኪን ጠለምኩም" ቤለዮም። ህቶም ላቱ በሊሰ ኢህበዉ።-’'

እለ ምስዳር ሐዳስ ሓምድ እዴሁ ምን ህበ ሰነት እንዴ ኢለኣደውር
ተ ለትረኤት። ጽበጥ ናይለ መዳግመት ወሓክም ተሰነይ ለዐለ ለህበዉ
ሐብሬ ሕድ ለሸብህ ቱ።

አማኖምቱ፡ እሊ ነፈር እሊ ሸፍታይ ዐለ። የም አለበ ሐ ዛምት
ወአዳም ቃትልቱ። እት ደንንገበ ምነ ሓምድ ዐለ ዲቡ ደዋሒ ሐ
ዘምተ፡ ለሰብለ ሐ እግል ሓምድ አሰአለው፡ ሓምድ ህይ ምን ሐር
ረድአ። ANA እናስሰ ቀትለዩ። እግለ አምን ናይ እንግሊዝ በደ ልብሉም
ዐለ። እግል ሰኒ ለአኣፍህሞምተ ሰጋዱ እንዴ ገርበ 'እንቱም ተሐዝዉ
ዐልኩም፡ አነ ህይ እሊቱ ረአሱ አምጸእኮ እኩም' እንዴ ቤለ ለክፈዩ
እቶም ከጌሰ።’"

ምን እለ ሓድሰት እለ ወሐር ሓምድ አበ አእሉ እንድኢኮን ካፒታና፡'
ዐብደልቃድር እንዴ ፈደዐ ዕሬ ለሐዜ ዐለ ልትበህል። ክእነ ህይ ልትሐሌ
OA

ሐንገል ግሩብ አተየ- ንቅጠት እንትል ህይኮተ
ዐብደልቃድር ቶቤኮ- ምን እለ አምዕል ልትዐደል’”"
ሓምድ እሳት ዕልባቱ- ኢልትዐደል

ካፒታኖ ዐብደልቃድር ምስል ነዘር እንዴ ትሳደ እግል APH
እግል ልሸረብ ለነዌ እናሰ በዐል ትርኢኒ ዐለ። ሐድ 29 ሰነት ሐር
እንዴ አቅበለ እግለ ሓለት ፈቅድ AT VA AME ANA LL APS
ለዐለ መውቀፉ አግል ልሕበዕ፡ ምሰል ሓምድ ፈተ ይዐለት እግልነ

27. ሐሰን ከራር ዐዋቲ 1990

28. መሐመድ እክድ ህሮደ(ፊተውራሪ) 1991

29. ዓማት ዲብለ ትፈናተ አውካድ ምንለ ገብአ መቃበላት ምሰል ኬትባይ፡ እድሪስ ሸሚል፡ ሐምሰ
ዩልዮ1989 ህይኮተ። መሐመድ ሺገ ወጀዕፈር ያሲን ሐምስ ዩንዮ 1989 ዐደልመ፡ መነራይዩብ

191
ሓምድ እድሪሰ ዓዋተ

ወዐዳወት ምንመ ቤለ፡ ናይ አማን ኣደብ ወጃንብ ሰኒ ናይ APR
ላቱ ይሐብዐዩ። ህድትኑት እብ ሰኔት ምን ኢገብእ እብ እኪት ኢረፍዐዩ፦

ሓምድ ዐዋቱ ቘኽ-አልኸጥ ሰበት ይዐለ፡ ድሙል ዐለ። ዐሊ ሙንጣዝ
ወመሐመድ ሓምድ ቀደማሁ አብ ሰምሐ እዴሆም ክም ህበው፡ ቪመት
ተህየበው ወማህየት ጋብአት እሎሉም ዐለት። ሓምድ ላተ ኢሺመት
ወኢማህየት ክልኢተን ኢረክበ። ከአእብሊ ሸኬ ዐለ። ሸካሁ በሊሰ እንዴ
ኢትረክብ ሐንገል አዳም ክም ቀርጨ እንግሊዝ እንዴ ሐርቀው ሺቪመት
ኢረክበ። 'እሊ አዳም ኢኮን ሹጣንቱ’ እንዴ ቤለው ሐበት ይህበዉ።

ሕኩመት ሺቪመትመ ኢተህቡ እንድኢኮን አብ ሸዐብ ቅቡልየት
ሰኔት ዐለት አሉ። ፋርሰ ወባትክ ሰበት ዐለ ህቱ ለልብለ ክሉ ልትከበተ
ዐለ። ጠልገቱ ዲብ ምድር ሰአብት ኢትከፊራ፡ አዳም ፈርሁ ዐለ። ANA
ሕኩመት ሐብፊሬ ልቡለ ኢተህቦ ቤለ ምን ገብእ ንቅም ለልብል ይዐለ።
ሕኩመት መሰኡልየት ወሰልጠት ኢሳደቀት አሉ እንድኢኮን ለአካናት
ቲብ ሐን መራቀበቱ ዐለ። ናይ ቀባይል ወአድያን ይዐለ። እግል ቀቢለት
ፍንቲት እንዴ ኢገብእ እግል ክሉ ሸዐብ ለዳፈዕ እናስ ፈዳብ ዐለሄ’"

30. ዐብደልቃድር መሐመድ ዐሊ (ሜማጀር) መቃበለት ምሰል ኬትባይ 22 የናይር 1990 እምጉርጉር
- ሱዳን። መብዝሖም መዳግመት እግል ሜማጀር እብ ካፒታኖ ቶም ለለህዱጉ። ዲብ እሊ ክታብመ AN
ክምሰልሁ ክቱብ ህለ። ካፒታኖ ምነ እሉ ቨርሐ ለበዜሕ ሐብፊ እግል ለህብ ለቀድር ዐለ። ምናተ፡
ሰኒ ሕሙም ሰበት ዐለ ምነ እለ ለኣምር ሕድት ተ ለእለ ህበ። ካፒታኖ ዛብጥ እሙር ዐለ። ተሰፊሕ
ለአፈግር፡ ምን እርትርየ ለትዘመተት አሐ እግል ተአቅብል ሕኩመት እንዴ ወከለ ናቅሸ። እምበል
እሊመ ሱዳን እንዴ አተ አሸቃል ዐይን (እሰትኽባራት) ለአገዴ። ናይብ መስኡል ፖሊሰ ተሰነይመ ዐለ።
ካፒታኖ ምሰል ኬትባይ መቃበለት NI? ወደ ሐቆ ወሬሕ ትረሐመ።

192
ኣዋጅ ሰምሐ

ሓምድ ላብ ገርሰት

ሓምድ ዲብ ህደምደሜ ብዞሕ ኢጸንሐ፡ ምሰል ዐይለቱ ወአቃርቡ
አስክ ገሉጅ ገዐዘ። ለዐለ እሉ ንዋይ ከስእ ወእብ ACA ATTACH IA
ምን መጽኡ ሰኒ ልትሐደሩ፣ ለሐርድ አሉ ወሰኒ ሳርሑ። ለዐድ ፈተዩ
ወሰኒ ዉፋቅ ምሰሉ ዐለ። ዲቡመ ኢሰብተ፡ ዲብ ሒን ሐጋይ ማይ ሰበት
ተሐገለ አካን ቀየረ። ምሰል ዕያሉ ዲብ ገርሰት ሐድረ። ዲብ ገርሰት
መንበሮሁ እንዴ አጥፈሐ ዲብ አካቱን ሐርሱ አፍየሐ። ዲቡ ለሐፍረየ
ቈለ ህይ አሰክ እለ ዮም ቈለ ሓምድ እንዴ ትበህለት እግል ዝክረቱ እብ
ሰሙ ትሰሜ ህሌት። ሐምድ ሰለሰ ቶም አሎም ወልደ። ምን እም ዕያሉ
ዓሸ ዑስማን ዐሊ፡ ኣምነ ወመርየም ለልትበህለ ክልኤ ወለት ወከራር
ለልትበህል ዎር ሕጻን ወልደ።

ሓምድ ዲብለ ሰልፍ ለሐድር ዲቡ ለዐለ አያም ዲብ ሐርሰ ምን
ኢገብእ ሸፍትነት ላተ ቱቡይ ምነ ዐለ። ምሰል አግዋሩ ወምሰለ መገሲ
እንዴ ሐዘው ባኩ ለሐድረው ሰብ ንዋይ ወሐረሰቶት ሰኒ ትዋፈቀ።

 

.
ሆ ሻ' = 5
(ቆ ”

ታ
--መ-

ኒ

|

ሽ
- 5
= ~~

ዲብ ድገለብ ኣምነ፡ እብ ድማን መርየም፡ ምግባይት እመን - ዓሸ ዑሰማን ዐሊ

193
ሓምድ እድሪስሰ ዓዋተ

ሓምድ ኤዝየይት ኢገብአት ምን ገብእ ለትመጽኦ ጻብኢት ብዞሕ
ከም ለአትማሸሸ ምነ ልትህደግ። እተ መደት ለህ ሳሌሕ ዒሰ ሓጅ ዐሊ
ለልትበህል እናሰ ቫራር ግዋፊሬ ሓምድ ዐለ። ሳሌሕ ዓዲ ወድ ዐድ
እንዴ ኢገብአ እግል እሲት ሓምድ አዳማቱ። አሊ ATA PAT dt
ሓሁ እግል ልሕለብ "‘መሐልከ አየ ህለ፤" ቤለየ እግለ ቅሩቡ፡፥ እሲት
APL Ub UR NLA ተሐብሩ "ምን ሕኔት እሲት ትሰአል አእቡ አርፎ
እናሰ ኢትሰኣል እቡ፣" ቴለቱ። ህቲቱ ህይ ፍዱዕ AIA ኢቲበሉ 1A
ፈርህ ዲብ ሓምድ እንዴ ትወለበ "“‘ለመሐልከ አየ ህለ፤" ቤለዩ። “ፈረሰ
ኣሰር እቡ ህሌኮ’ በልሰ ሓምድ። ለዶል ሳሌሕ አግለ ፈረሰ ሓምድ
እንዴ ቀብብ፡ "የድቦእ ከራይ ትንሰኡ ለአድግከ፡ ግረ እለ እብ መሐልከ
ኢትእሰሩ" እንዴ ቤለዩ እግለ ፈረሰ እንዴ ፈትሐዩ ዲብ ከደኑ ጠለቀዩ።
እሊ ክሉ ዲብ ገብእ ሓምድ ሐቱ ኢቤለ፣ እት ልትፈከር አዝመ። አእብ

 

አቡ-ሩጥነ እድሪሰ ኣድም

194
ኣዋጅ ሰምሐ

 

በክት ለፈረሰ እንዴ ኢፈርር አቡፋጥነ ለልትበህል ድነ ወድ ግዋሬሆም
AN 1497 እግለ ፈረስ እብ ሐብል ብዕድ አሰረዩ። ለድነ አብ እንክሩ
ክእነ ልብል፥

አነ ንኡሻይ ወድ 13 ሰነት ዐልኮ። ለዶል እብ ሐቱ ደህት
ሓልይ ወወድ አቡይዩ ላቱ ሳሌሕ እድሪስ ንገሸሸ፡ አቡኸምሰ መንዱቅ
ጥልያን ዐለ እሉ። ፖሊስ ምን አየ አምጻእካሁ እንዴ ቤለው እግል
ኢልትጻብአዉ ህይ ዝቤድ ምን ሶዳን እንዴ መጽአው እንሰ ዲብ
ዘምቶ አእንዴ ልርእዮም ኢለክፈ ዲቦም። እምበል ሰለሕ እግል
ልዋጅሆም ህይ ለትገብአ ኢመሰለት እቱ። እብ በይንከ መትቀሻይ
ለኻርጅ ምን ኢመሰለ ዲቡ ባክ ሓምድ ሐድረ። ሰበት ልትኣመር’'
ህይ ባኩ እግል ንሕደር ሰበት ሰምሐ እግልነ እተ ደዋሒሁ እንዴ
ሐደርነ አንሳነ ነአውዕል ዐልነ። አብሊ ህይዩ ምሰል ሓምድ ግሩም
ተኣመርነ ወዲብ ደዋሒሁ ሰከነ።=''

ለጋድኦት ናይ ሳሌሕ አብለ ኢደወ። እግል ሓምድ ቀበዩ
መቅንሙብቱ ቤለ ገብእ፡ አዜመ ሰበብ ሐዘዩ። ለምሴት ሰህ ገሌ ሳክኑ
ዐለ፡ ለኣአትጣቤ ወለሐልብ እንዴ አምሰ ምንኮር ወደ። እብ እማሚብ
ሐቱቲ ሐሊብ ክዑይ ዲበ ለዐለ ዐርሰት ዲብ ዐራት ለክፈየ። ዲብለ ዐራት
ለዐለ መንዱቅ ሓምድ ሐሊብ ትናጠረ ዲቡ። ሓምድ ትም እንዴ ቤለ
ለትገብአ ህሌት ልርኤ ሐቀለ ጸንሐ፡ ዲብለ መንዱቅ ዲብ ለአሸር "እሊ
ምንቱ፡ ተአምሩ፣’ LAG ANA ሳሌሕ። "መንዱቅቱ ብዕደት ምን እግል
ልግበእ" ቤለዩ ሳሌሕ።

“"በገ ለኣአግደ ሓምድ አነ ኢኮን ህቱ ቱ። UE hd? SUA APES
ይህለ። ጅርከ ርኢሁ ህሌኮ። ኢትሐይሰከ ትገሴ፡ እት ልብል ሐሩቀቱ
ዲብ ከብዱ እንዴ በልሰየ ናይ ሕውትነት ሐዝረዩ። ምነ አምዕል ሰህ
ወሐር እናስ ፈርህ ገብእ እግል ልትመሳሰል አንበተ ወእብ መቅሬሕ
ወውፋቅ አት ነብሮ ላመ መንዱቅ አብ ተርተረት እግል ልጽቦጡ
አንበተው። አብ ክአእነ ሓምድ ምስል አዳም አብ መቅሬሕ ነብር ዐለሠ’”

31. አቡፋጥነ እድሪስ ኣድም (ደንገቢች) መቃበለት ምሰል ኬትባይ 10 ዩንዮ 1989 ህይኮተ
32. ክምሰሌሁ

195
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ሓምድ አደቡ እንዴ ቀየረ ምነ ዐለት እሉ ህዳአት ዝያድ USA:
ለዐለት አእሉ ዕሸረት ዕሸረት እንዴ ወሰከት ምሰል ዐቢ ኢልብል ወንኡሸ
ምሰል ክሉ ገሜ፡ ልትሃጀክ ወዳግም ዐለ። ምስሎም እብ ሰን ወሕሸመት
ሕሐሕድ እግል ልንበር አንበተ። ህቱ ኢልትቀደሮ ለልብሉም ሰካብ ከልእዉ
ለዐለው ሰለሰ አባይ ሌጠ OAM Ate ህቶም ህይ፡፣ ከራይ፡ ሐናኒት
ወቀመል ቶም።

ሐቱ አምዕል አከሪት ምን ከሌቦም ብዕራይ ዎሮ ነሰአ። ለአከሪት
ለእሉ ነሰኣ ብዕራይ ትም እንዴ ቤለ በደል በልዑ ዲብ በሌዕ መትናቃይ
ወሰሓቃት ጠቢዐቱ ቱ። ለዶል ለህይ ሓምድ ምንለ ንሰአትለ ብዕራይ
ወኬን ለንቃዩ ሰበት አትሐረቀዩ አከሪት ለልትበህል "“ምን አለ እዲነ
እግል ልብዴ ህሌት አሉ”" እት ልብል አትሃጅከዩ አግል አቡፋዋጥነ። አቡ
ፋጥነ ደንንባለ ህጅክ እንዴ ለኣአተላሌሩ፥

ትርኤ ህሌክ አቡ ፋጥነ አዜ አደሐ ወገብኣ እግል እሊ አከሪት
እብ አሰር እንዴ ረከብናሁ ወቃተልናሁ። ወድ አዳም ክሉ ቀድር
ምናተ፡ ከራይ እንዴ ወሰከ ለኢልትቀደረ ሰለሰ ሓደጀት ህለየ። ከራይ
ንዋይነ ባልዐት ዲብ እንተ አብ ተርጀገት እንጉይ ትብል ዲብ)፡
ሐናኒት እንዴ በልዐት እግል ኢትእዘም ሐቀ ጽጋበ ኒን ዲብ ትብል
ከሃለትከ ተአከልሰ ምንከ፡ ቅመል ዲብ ረአሰነ ወልባሰነ እንዴ ትሳቀቀ
ላሊ ወአምዕል ሐሸ ዲብ አንብል እኪት ለአደሌነ። ትቃትሎ አንዴ
ወዐልከ ህይ ለኢከልሰ።" ዲብ ልብል አትሰሐቁኒ። ለዶል ለህይ እሊ
እግልዩ እግል ለአትሰሕቅ ካፊ ወሓልፍቱ። አእብ አማን ህይ ዲብ
አርድ ሕሩን እሉም እግል ንምለክ ቃድራም ይህሌነ=’’

ለበህል ሓምድ እግለ ሰምዒቱ አእብ ዋድሐት ለወሰፍ ዐለ። አብለ
ዎርት እንክር እግል ሰላም አክል አዩ ለአኖክየ ክም ዐለ ለአሸር፡ አብለ
ካልእ እንክር ህይ ዲብ መደት ሰላምመ ናይ ጠቢዐት ዕድዋን ሰበት
ህለው እለ እዲነ AHN nF AAN AACA

33. ክምሰሌሁ
196
ኣዋጅ ሰምሐ

ሓምድ ለህጅኩ ዲበ ኢበዋጥረት፣ እብ ሰበትለ ሐልፈ ጋራት፣ ተድሪበቱ
ወፍንቱይ ጠባይዑ ደግም ዐለ። ክምሰልሁ እግል ልድገም ላተ መበገሰ
ለሐዜ። ዲብ ክዋናቱ፡ ሰገ እንዴ ማደው እት በልዖ APS VEN
አንበተ። ሰገ ዲብ ልትማዴ ምን ረዩም ቘንዩ፣ እለ ክልቀት ናዩተ፡ እለ
መውህበት እለ ህይ አባይ ምን ረዩም እግል ልታቤዕ ትሰድዩ ክም ዐለት
እግል አቡሩጥነ ደግም እሉ።

አምዕል ሐቱ ሸፈቲት ሐ ዘምተው፣ አቡይ ወአነ ወብዕዳም እብ
ራድኢት ግሰነ። ነሐሰሰ ዲብ ህሌነ ምን ረዩም ሰገ ልትቀመድ ምን
ጹኔኒ፡ ለሸፍተ ለቃመደቱ እግል ልግበአ ቀድር እንዴ እቤ ሐሰብኮ።
ምናተ፡ አቡይ ሐሳይ እግል ኢሊበለኒ ወለብዕዳምመ ክምሰልህ እግል
ኢለትሓሱኒ አዘምኮ። ዲብለ ጹኔኒ ለዐለ አድብር ውቂል ወታኪ ዶል
ገንሐኮ፡ እግል አቡይ ሐበርክዉ። ህቱ ህይ 'ትጌጌከ አዳም ኢኮን
ህበይቲ’ ቤሌኒ፡ ከገበዩ አተላለ። አነ ህይ ምሰምሰ ረከብኮ 'ከላስ አዳም
ሐቆ ኢገብአ’ እቤ ከለከፍኮ እቱ ወወድቀ። እንዴ ግሰኮ ምን ረኤኮ
አዳም እት እንቱ ጸንሐ። ዎሮ ምነ ዘምተው ሸፈቲት ዐለ። ዲቡ ህይ
ናይለ ምን ረዩም ለጹኔኒ ሰገ ሸንሩሕ ጸንሑኒ። ወእብለ ለዝምትት
ዐለት ሐ እንዴ ዐሬነ እበ በለሰናህ ቤሌነ።’'

አቡ ፋጥነ እብ ሰበት ሓምድ ለለአምሩ እንዴ ዳገመ ቤለ ኢከልሰ።
እብ አደቡ ልትዐጀብ፡ እብ አፍካሩ ልትፈከር፡ እብ ክሉ ጠባይዑ
ለሐምዱ። አእብ ሰበት መባትኩ ወመጋይሱ ለኢበዳቈ ዝክርያት ህለ Ale

ሓምድ ቅንጨብቱ። ደላል ለለህይቡ አመት ለገብእ ሰጋድ ቡ።
ሐመልሚል፡ ጭገሩ ሸምለ ዶል ማርኑ ወዶል ድግድገ ወድዩ። ሸከም
ላተ ይዐለ እሉ። ዕንታቱ ኢቅንጨብ ወኢፋሪ ምግባይቱ። መካይዱ
እግል ሒለቱ ወበታከቱ ለወሰፍ ቱ። ክርንቱ ድህር ወቀጣን ምንመ
ዐለት፡ እግለ ለኣፈግረን ከሊማት ደቅብ ለተህይብተ። ዲብ ረአሰለ
ባርህ ጀሃሪሁ ባክ ኒበት ከልብ ለዐለ ዲቡ ዓድ ዶል ልትሰሐቅ ምን
MAP? ATS ETE ትነውሩ ዐለት። መባትኩ ምሰለ ሸሉጥ አደቡ
ፍሩህ ወፍቱይ ወድዩ። ዲብ ቅልጭሙ ለዐለት ምብሸሕ እሻረት

34. ክምሰሌሁ
197
ሓምድ እድሪስ ዓዋተ

ጽንቈ እንድኢኮን ሰኪን ለዘብጠየ እቱ ምሕካር ትመሰል ይዐለት።
ሓምድ ሰጃረት ለለአተንን ዋልፍ ምንመ ዐለ ሰፊፍ ትምባክ ላተ
ላምዱ ኢኮን። እት አካን ሰጃረት ፒፐ ለአቀሬሕ ዐለ። ለፒፕፐ
ሶዳንዩን ለልትነፍዖ AN ምን እበን ለልትሸቁቄ ከዶሰ ለልትበህል ቱ።

ለናዩ ህዩ ዲብለ መጻውረ ሰለሰ ክሉሊት ወርቅ ዐለየ ዲበ። ሓምድ
ህግያሁ ክምለ እተ ብጥረቱ ሐሜርተ.።’'

35. ክምሰሌሁ

198

ከረርም:ስያሰት
ከረርም:ታሪክ ሐያት
ከረርም:ተእሪክ እርትርየ
ከረርም:ሓምድ እድሪስ ዓዋተ