እድሪስ ወድ አሚር

**<big>እድሪስ ወድ አሚር</big>**
frameless|right
አቡሁ አምራሂም አሚር
እድሪስ ወ እሙ ሓወ ሙሰ
ፍካክ ልትበሀሎ፣ ዲብ
ሰነት 1916 ዲብ ዓይለት
ትወለደ፣ ዝያድ ህዬ
ዲብ ባጽዕ ዐበ ወአብሀዘ፣
እድሪስ ወድ 20 ሰነት ክም
ገብአ (ደረሳይ 2ይ ፈስል
እንዴ እንቱ)፡ ዲብ 1936
ምስል ጥልያን ተዐስከረ፣
ክም ዴደባን (ዋርድየት)
ህዬ እት ማርሰ ተክላይ
ሸቀ፣
ወድ አሚር ንኡሽ
እንዴ ሀለ ጎልየ ወሕላይ
ፈቴ ዐለ ልብሎ፣ ዐስከሪ
ዲብ እንቱመ ለጠርቡሸት
ጥልያን ዲብ ረአስ
መንዱቅ እንዴ ሰቅለየ፡
ዋርድየት እንዴ ሐድገ
ትልህየ ልትመዬ ክምሰል
ዐለ ልትሀ’ደግ፣ እብሊ ህዬ
ምን ዕስክርየት ጥልያን
፣ እድሪስ አሚር ኣምነ
ለትትበሀል ወለት ፈቴ
ዐለ፣ ምናተ ህቱመ ክምሰል
ክሎም ሔልየት ትግሬ
ስሜተ እፍጉር ኢኮን፣
ለስርዑ ዐለት ስሜት
ላኪን እንዴ ትሰተረት
ኢተርፈት፣ አምዕል ሐቴ
ዲብ ቀበት መሕበር እት
ለሐሌ፡ እት ምንለዐሉ
ስቁል ለዐለ ፋኑስ አ’መት
አለበ ሸወጠዩ ወእብ ስሜተ
አስቀረ፣ እተ ዶሉ ህዬ
ክእነ ለተ’ሌ ሽዕር ቤለ
ከሐለ።-
ጠዐመ ዲብዬ ምራቀ
ወሐምለት ዲብዬ ስጤተ

እብ ረቢኩም ምን
ተአምኖ፡ ለወለት ልብዬ
ወዕንቼተ

አነ ምሩር ህሌኮ ምን
ኪደትለ አፌተ

ህተ ትብል ሑዬቱ ወአነ
እብል ሕቼተ

እግል እተልሄ
መጽአኮ ድሩር
አፉሁ ለቤተ

ብህል ዐልኮ
ማዛይት እግል
ይአፍግር ስሜተ

ስቡር ልግበእ
ለፋኑስ ለአፍገረ
ስሜተ፡ ቤለ
ልትበሀል፣

ወድ አሚር
ስሜተ ምንመ
ኢ ለ አ ፈ ግ ር
ፍቲሆም ላኪን ስትርት
ሰበት ይዐለት፡ ዐደ አመረ
እቡ፣ ዲብ ገበይ እንዴ
ጸንሐዉ ህዬ እዴሁ አስክ
ትሰበር ዛበጠዉ፣ሐቆ እለ
ክእኒ እት ልብል ሐለ
ወአስተንተነ።-

“እም ዋልደይት አለቡ፡
ምን አምረ ምክራዩ

ሕት ወለት እም አለቡ፡
ምን አምሩ ብካዩ

ሑ ወድ እም አለቡ፡ ዲብ
ዐድ ገንድል ቄትላዩ

ወሑ ወድ አብ አለቡ
ቅራር ሃርእ እብ ማዩ”
ቤለ፣

ቀደም እላመ፡ ዐድለ
ወለት፡ ወለቶም ቀደሙ
ሕጺት ክምሰልተ ወእግል
ኢልትሃገየ ክም ሐዘረዉ
ወክሉ አግቡይ ክም
ዳብአው ምኑ ክእኒ ብህለ
ዐለ።-

“የወእ እከ ወድ አሚር
ክም በዲርከ ኢትሕዜ

ህተ እግል ኢትምጸከ
ጽብጥት ህሌት እብ እዴ

ወእንተ እግል ኢትምጽአ
እምበል መንገአት
ኢተአቴ

ሐመልሜለት ግርሳተ
ኬዘራነት ዲብ እዴ

አክ’ለ ጌሰት ወአቅበለት
አልባብ ምስለ ልትገሌ

ጀነት እግለ አትልወ
ወጀሀነብ እግልዬ ትትሌ

ሰላመቼ ሰሉመ ምንኩም
ዐደ ለለአቴ

ምንቱ ምንዲ ትብለኩም
ካይን ፈኩ ለኢፈዴ!” ብህል
ከሓሊ ቱ፣

እተ ክምሰልሁመ
እድሪስ ወድ አሚር እት
ባጽዕ እንዴ ሐመ እት
እስብዳልየት ራግድ እት
እንቱመ ለፈታይቱ ተዐድዱ
ዐለት ልትበሀል፣ አዳም
እግል ኢለኣምር እበ ህዬ
ልባስ እናስ እንዴ ለብሰት
ወእብ ሕብዔ ተዐድዱ
ወተንትኑ ዐለት ልብሎ፣
ሐር ሐቆ ሐየ፡ ለውላዳት፡
“ወድ አሚር፡ ወድ አሚር
ልቡለ ወለአትካጁለ ሀለው”
ሰምዐ፣ እሊ ክምሰል
ሰምዐ፡ ለአምር ለፍንጌሀ
ወፍንጌሁ ሀለ እቶም
ጀደደ እንዲ-ኢኮን ህቱ
ላተ ጀዲድ ክምሰል ኢኮን
እግል ለአስብት እግሎም
ምን ሐዘ፣

“ኢቲቦለ ወድ-አሚር
ለወለት በዲር ሕቱ ተ

እስብዳልየት ተአምረ
ስልጣንየት እብ ሩዘ

ባኮ ንምረ ተላተ ሐ’ገት
ምልእት ምን ሱገ”፡ ቤለ
ከሐለ ልብሎ፣

እምበል እሊመ ለእምር
ሕላየቱ፡ ቀጣን ገበይ ስጋለት
እትሊ መናሰባት ክምሰል
ሐለየ ልትአመር፣ ክሉ
ሕላይ ወድ አሚር ሰበቡ
እለ ወለት ዐለት፣ ጥልያን
እት ሰነት 1941 እንግሊዝ
እንዴ ፈለተ ምን ኤረትርየ
ክምሰል ፈግረት፡ ወድ
አሚር ባጽዕ እንዴ አቅበለ
እት ገራጅ(ወርሸት) ዎሮት
ጥልያኒ ክምሰል ዋርድየት
እግል ልሽቄ አንበተ፣ ዲብ
እሊ ሽቅሉ እት እንቱ ህዬ፡
እት ሰነት 1943 ሰዐድየ
ዑስማን ለትትበሀል ወለት
ዐድ-ሹመ ሀደ፣ ላኪን እት
ሰነተ እንዴ ኢትወልድ
ሰበት ሞተት ምኑ፡ አድ-
ሕድ ኢቀጽረው፣

ዲብ ክእኒ ተየልል ዲብ
እንቱ ህዬ፡ ሐቆ ሐምስ
ሰነት ምን ሞት ሰዕድየ፡
ሐቴ ዲብ ዐዳገ (ባጽዕ)
አካን ጀበነት ለዐለት እግለ
ወለት ፈተ፣ እለ ወለት እለ
ወለት ስሕል ተ ልብሎ፣
ምናተ የቲመት ሰበት ዐለት
ዲብ ባጽዕ እብ አማነት
ምስል አዳመ ትነብር
ዐለት፣ ወድ አሚር ምነ
አምዕል ለሻም እለ ወለት
ሪሸት ልቡ ቀጥሐ እት
ሕላይ ትጠለቀ፣ ምናተ
ለወለት ትፈትዩ ምንመ
ዐለት፡ አዳመ ዲብ ብዕድ
እናስ ቀሰበወ ወምን ገጽ
ወድ አሚር እግል ቲሪም
አስክ ሶዳን አልጀአወ፣
ወድ አሚርመ እብ ሕላዩ
እት ጎምም አሰረ አስክ
ዐለዮ ትወጀሀ፣
ዔማት፡ ምን ለትፈናተ
ክቱብ ወአንፋር

**<big>አባይኪ ጌሰ ኢመድሩ</big>**
ምነ እግል ፍቲ ለተሐለ የም አለቡ ሐልየት ትግራይት እብ ክሱስ ፈርያት ናይ ሐቴ ሕላየት እግል ንርኤቱ፣
ለሕላየት ምነ ፍቱያት ወእብ ብዝሓም ለደግመት እትገብእ። ምስለ ዲቡ ለተሐሌት ዘመን ጽበጠ ወመካሪተ
አስክ ዮም ልጃገረ አለቡ፣ ሕላየት እድሪስ ወድ አሚር። እድሪስ ወድ አሚር እት ሰነት 1920 ለትወለደ
ወእት ሰነት 1964 ለትረሐመ እሙር ወፍቱይ ሔልያይ ዐለ፣ “አባይኪ ጌሰ ኢምድሩ” ለትብል ሕላየቱ ህዬ እት
እዝን ብዝሓም ባጽሐት ተ፣ ኣቤ እለ ሕላየት እለ ዲበ እድሪስ ወድ አሚር ለሐለየ ዲቡ ወቀት ሙሲቃት ሰበት
ይዐለ ክእነ ክም እት አዜ እብለትፈናታ ሙሲቃት እንዴ ተሐላዌት ወትሰናቄት ትትሐሌ ምንመ ይዐለት። ለዲብ
ከርሰ ለህለ ፈርያት ላተ ዲበ ዘመን ለሀይ ልትበሀል ለዐላቱ። ከዮም መጀለት ታክያት ምነ ብዙሕ ፈርያት ናይለ
ሕላየት ክሉመ ምን ኢገብእ ገሌታይ እንዴ ነጨት ጀበእ ትብለኩም፡ ከለዘተ ሕላየት እብ ስመዕ እንዴ ኢገብእ
እብ ቅራአት አዳውሮ፣
***
ይወእ ወድ እም አለቡ - ዕጨት ክፍኩፍ ሐበጠ
ኢጠርቅኒ ዲብ መሕበር ወኢልትሃጌ ክም ፈተ
ምንዲ መጽእ እብ ቅስም ወምንዲ ገይስ እብ ረደ
ኢገበዩ ለኬደ እለ ረክብ ወዐረደ፣
ስምዬ እድሪስ ወድ አሚር ወክናየቼ ዐወተ
ሐሻሼናይ ወባዲ ገጬ ሀለ ዲብ በደ
ምን አቅበል እብ በክት ወምን ገይሽ ሸተተ፣
ስምዬ እድሪስ ወድ አሚር ወክናየቼ መትፈንጅር
አትሃጅከ ጸንሐኮ ጋረ እለ ኢመስል፣
ኢቲቤሉ ወድ አሚር ወለት በዲር ሕቱተ
እስብዳለየት ተአምረ ስልጣንየት እብ ሩዘ
ባኮ ንብረት ተላተ ሕ’ገት ምልእት ምን ሱገ፣
***
****አይወ ለሕላየት ረያም ምንማተ። ለምን ሐዲስ እንዴ ደግመው ለሐለወ
**ላተ እብለትፈናታ ፍሬሀ ለአነብቶ። ሰሮም ምን ምግብ ወስሮም ምን ግረ**
**ወሰሮምመ ክምሰለ ናይ ወድ አሚር እበ ህቱ ለሐለየ ራትዐት ስለል**
**ለሐሉወ አዜመ ምን ፈርያትለ ሕላየት ዶል ነአዳውር።-**
***
መስኪን አድሪስ ወደሚር እት ከደኑ ባዲቱ
እት ከደኑ ለበዴ እለ ትገብእ ክሪቱ
ወለጣራት አግዕራይ እሲት ግርም ሃዲቱ
ገድከ ሞተ ልብሉከ እግል ትወረሰ ለእሲቱ፣
ቀጣን ገበይ ስጋላት ቀጣን ገበይ ስጋለት
ሀረስኪኒ ምን ስካብ ወካሬኒ ዲብ ሓለት
አዳም አቅሉብ ሓኒዩ ምዶል ምስል ልትዋለድ
ወለፍኩዎ ለአፉኪ ክም ወለፍለ ስጃረት
ሐቴ ላሊ ምስልኪ ራዲ አና ርሳሰት፣
ቀየሕ ምነን እትቀዬሕ ወጸላም ወምነ ኢትጸልም
ለበርሀተ አንያበ እንጄሕ ጋብእ ፈለልም
ለጽልምለ ዓሳረ ሕልቡብ ላሊ ለምም
ለቅጥነ ከቦሀ ጭቅመት እዴ ኢተምም
ህተ ዐደ ሳረየ ወረቢ ዲብዬ ለአገርም
ሐቴ ላሊ ምስልኪ ራዲ አነ እብ ረጅም፣
***
**እሊ ለወስፋቱ ለዐለ። ለግርመተ። ለከቦሀ። ለዓሳረ። ለሕብረ። ለመባትክ**
**ገሮበ እብ ክእነ ሐቆለ ወስፈዩ። ምስለ ሐቆ ትራከበ አርወሐቱ ክምሰል**
**ቤዘ እግለ ወፍዛሀ እንዴ ገብአ ሐዞቱ ክምሰል ለሀድግ እግላመ ይሐብዐ**
**ወኢሰትረ።**
***
ሎሂቱ ዶሳሃ ስከት ባቡር መዐደይ
ጀመል እከ ወድ አሚር ክም በዲርከ ኢትሕዜ
ህተ እንዴ ኢትምጸአከ ጽብጥት ህሌት ዲብ እዴ
እንተ እንዴ ኢትምጸአ አምበል መንገአት ኢተአቴ
ቀየሕ ሕብር ብርትካን ኬዘራነት ዲብ እዴ
ፉጠት ካኒ ትትዐንደቅ ወአቡ ሰብዐ ትትመልሼ
አክል ጌሰት ወአቅበለት አልባብ ምስለ ልትገሌ፣
***
**ወድ አሚር ክሉ ተጋቢቡ እብለትፈናታ አውሳፍ ሸርሐዩ እግለ፣ ምስሉመ እብ ሰበት ግርመተ ወለብሰተ እንዴ**
**ኢሰትር ወለሐቤዕ ሐለየ ወሰንቀየ፣ ወእብ ክእነ ህዬ ሰላመቱ አብጸሐየ።-<br>**
***
ሰላመቼ አስኡለ ምንኩም ዐደ ለለአቴ
ምንቱ ምንዲ ትብለኩም ካይን ፈኩ ኢፈዴ
ከም ምራደ ኢትረክብ ዋርድየት ላሊ ትትፈሌ
ዋርድየት ኖሼ ሐድገ ከዲብ ስራጥ እትዐዴ
ኢሳት ትግበእ ወጀነት ገድከ ምስለ ትትከሬ
ጀነት እግለ አብሑተ ወእሳት እግልዬ ትትሌ
ዮምዲ እለ እቤለ ወሓሪት ለሃመ እትበዴ
***
**ወድ አሚር እግለ ፋቲሀ ለዐለ ወለት እብ ክሉ ምንመ ሐለየ እብ ሰበት ጭገረ ላተ ፍንቱይ ወስፍ ወሰፈየ፣<br>
**እግልሚ ጭገር ኦሮት ምን ጀላል ግርመት አንሳት ቱ፣ ከወድ አሚር ጭገር ፈታይቱ ረዪምቱ ሚ ሐጪር ክርድቱ
**ሚ ሸጢፍ ሑድ ቱ ሚ ብዙሕ ምን ፈርያት ሕላየቱ ንርአዩ፣<br>
***
እሊ ብርድ ናይ ሮራ ስራይ ከፎ ትቀዲሩ<br>
ሀርጨምጨመ ደባቢር ክላል አበ ሰጢሩ<br>
ክላል ምንዲ ሰጥረዩ አንስ አበ ገዲሉ<br>
አንስ ምንዲ ገድለዩ አርቀይ አበ አኪሉ<br>
ቀባሸሸ ገሮብዬ ወሐዘ ክምሰል በዲሩ<br>
ምስኪን እድሪስ ወድ አሚር ሶዳን ሐዜት ቀቲሉ፣<br>
***
**እድሪስ ወድ አሚር እግለ ፋቲሀ ለዐለ ወለት እብ ክሉ ወሰፈየ፡ ሐለየ ወሰንቀየ፡ ላኪን ዲብ ደንጎበ ረክበየ
'''ገብእ ሚ ኢፋል ምነ ተሌ ፍሬሀ ሕላየቱ ንጌምም።-
***
አነ ግድም ተሐለልኮ ጸብጠተኒ ሕላሌ
ክስራ ብሹል ገሮበ አምበል ላካፍ ልትካሬ
አባዬ ወአባይከ በኑ ልብለዕ ወልስቴ
አባዬ ወአባይኪ ኢሰምዑ ልትላኬ
ፍቲ እግለ ኢለአምረ ለአመስለ ሕንቃቄ
ቀላል ፍቲ እላተ ምስለ ወልዋል ተትሃጌ፣
አነ እግል ፈታዬ ሴፈ አነ ወመስተይ
ወአነ እግል አባዬ ሾከት አነ እት ገበይ
ሑኪ ጨብላይ ስናቱ ሕዘይ ዲቡ ወ’ተምነይ
ወክድ እኪ ነቅለ አምዕል ሕሜት ወመእከይ
አስክ ኢሸርበውኪ ምን ረአሼ ኢትስከይ
ዶል እግልዬ ሸሩበ ወዐይ ዲብዬ ወብከይ፣

ከረርም:ታሪክ ሐያት