open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grace Wan

**ግሬስ ዪን ዋን** (የተወለደው ኦክቶበር 5፣ 1982) የካናዳ ተዋናይ፣ ፕሮዲዩሰር፣ ዳይሬክተር፣ ሙዚቀኛ፣ ፊልም ሰሪ፣ ዘፋኝ እና የስክሪፕት ጸሐፊ ​​ነው። በበርካታ የሙዚቃ ቪዲዮዎች እና ፊልሞች ውስጥ በተለያዩ ሚናዎች ተለይታለች ።[1][2][3] የሙዚቃ ችሎታዋ ፒያኖ፣ ጊታር፣ ባስ እና ከበሮ መጫወትን ያካትታል። 

## የመጀመሪያ ህይወት እና ትምህርት
ዋን የተወለደው በኤሚ እና ፓክ ቼንግ ዋን በኤድመንተን አልበርታ ሲሆን ሁለት ታናናሽ ወንድሞች አሉት።[1][3] በአምስት ዓመቷ የባሌ ዳንስ ትምህርት ወሰደች እና በሰባት ዓመቷ ከቤተሰቧ ጋር ወደ Port Coquitlam፣ BC ሄደች። ከ 1ኛ እስከ 6ኛ ክፍል ሴንትራል አንደኛ ደረጃ ት/ቤት ገብታ ብራኒ እና ሴት አስጎብኚዎች ቡድንን ተቀላቅላለች። 

ዋን ገና በልጅነቱ ስኬቲንግን፣ መዘመርን፣ ጊታርን እና ፒያኖን ተምሯል። ከ1994-1996 በሲታዴል መለስተኛ ደረጃ ት/ቤት ገብታ ከ1996-2000 ወደ ሪቨርሳይድ 2ኛ ደረጃ ት/ቤት ገባች ፣ እዚያም ብዙ ጊዜ የፒያኖ እና የዘፈን ችሎታዋን በተሰጥኦ  ትርኢት አሳይታለች ። ለትምህርት ቤቱ በፈቃደኝነት . ለደረጃ 5 እና 6 ፒያኖ ሁለት የምስክር ወረቀቶችን ከሮያል ኮንሰርቫቶሪ ኦፍ ሙዚቃ ተቀብላለች። ዋን በቲኦ ቢሲ ትምህርት ቤት የኮምፒዩተር ኦፊስ ሲስተምን ተከታትሏል፣ በ2003 በኮምፒዩተር ኮርስ ተመረቀ እና እጅግ በጣም ታታሪ ተማሪ ተሸልሟል ።[1]

በዌስትኮስት ተዋናዮች ስቱዲዮ፣ Moonstone ቲያትር፣ ቫንኮቨር የድራማቲክ አርትስ አካዳሚ እና ግራንቪል ተዋናዮች ስቱዲዮ የትወና ትምህርቶችን ወስዳለች፣ ከዌስትኮስት ተዋናዮች ስቱዲዮ የምስክር ወረቀት ተቀብላለች። በፓስፊክ ኦዲዮ ቪዥዋል ተቋም የፊልም እና ዲጂታል አርትስ ፕሮግራምን ተከታትላለች።[1][3]

## ሙያ
ዋን በMainstream Company ውስጥ የቢሮ ረዳት ሆኖ መሥራት ጀመረ። በአሁኑ ጊዜ በPOCO ቢሮ ህንፃ ውስጥ ትሰራለች።

ዋን ለደም ሥራ ፕሮዳክሽን ገለልተኛ ፊልም ፕሮዳክሽን ረዳት ሆኖ ሰርቷል። *እ.ኤ.አ. በ 2006 በካናዳ አይዶል ወቅት 4 በቫንኩቨር ታየች ፣ ከሁሉም የላቀ ፍቅር* እና *ገነትህ ውስጥ* ዘፈነች ።[1][2]  

የዋን የመጀመሪያ ፊልም አጭር የፍቅር ኮሜዲ  *ሻምፑዝሌድ ነበር፣*  እሷም የእስያ የቤት ባለቤት ሆና ተጫውታለች። ለገንዘብ ማሰባሰቢያ ፊልም *ግራፊቲ አበቦች* ተጨማሪ ሆናለች ።[1] የትወና ስራዋ የጀመረው በጄሚ ፉ ደጋፊነት ሚና የጀመረው *የቤተሰብ ቁምነገር* በተባለ አጭር ድራማ ፊልም ላይ ሲሆን ይህም የቻይንኛ አዲስ አመትን ሲያከብር አንድ ሀብታም ቤተሰብ ታሪክ ይነግረናል. የቅርብ ጊዜውን ኪሳራ ለማሸነፍ ጠንክረው ይሰራሉ። *የበቀል ድርጊት* በተሰኘው ፊልም ላይ  ዋን ፈጣን ተናጋሪ ከሆነው ጠበቃ አንቶኒዮ ባንዴራስ ጋር በመሆን ደንበኛ በመሆን ተጫውቷል።[5]

ዋን በሰብአዊ ስራዋ እና ማህበረሰቧን በመደገፍ ትታወቃለች ።

## የግል ሕይወት
ዋን በቫንኮቨር፣ ዓ.ዓ. ይኖራል[4]
ማይክል ኣንቶኒ ፔረዝ

**ማይክል ኣንቶኒ ፔረዝ** (Michael Anthony Perez) ኣሜሪካዊ ተዋሳኣይ ተለቪዥን እዩ። ኣብ ሎስ ኣንጀለስ እዩ ተወሊዱ።

እዚ ተዋሳኣይ ብፊልም *«Mayans M.C.»* ዝፍለጥ እዩ።

መደብ:ስነ ጥበብ
ማቲው ስቲቨን ሹልዘ

**ማቲው ስቲቨን ሹልዘ** (Matthew Steven «Matt» Schulze) ኣሜሪካዊ ተዋሳኣይ ፊልም እዩ።  ኣብ ሚዙሪ እዩ ተወሊዱ።

እዚ ተዋሳኣይ ብፊልም *«The Fast And The Furious»* ዝፍለጥ እዩ።

መደብ:ስነ ጥበብ
ጃኮፖ ሆስቺዩክ

ጃኮፖ ኣድሪያኖ ሆስቺዩክ (12 ጥቅምቲ 2005) ሮማንያዊ ተቐዳዳማይ ውድድር ሞተር ሳይክል እዩ።

## ሃገራዊ ተጻዋታይ ጣልያን|ጣልያን
ኣብ 8 ዓመት ዕድሚኡ፡ ኣብ 2014፡ ጃኮፖ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ሃገራዊ ሻምፕዮን፡ ኣብ ኢጣልያ፡ ምስ ጋንታ ፋንቶም ተሳቲፉ፡ ኣብዚ ዓመተ ስፖርት ብሓፈሻ ኣብ መበል 8ይ ደረጃ ዛዚሙ። ኣብ 2015 እዚ ሮማንያዊ ፓይለት ኣብ ተመሳሳሊ ውድድር ተሳቲፉ፡ ኣብ ምድብ ላዕለዎት ግን፡ ጃኮፖ (ፋንቶም) ዝተሳተፈላ ጋንታ፡ ብቴክኒካዊ ምኽንያት ነቲ ናይ ውድድር ዓመተ ስፖርት ገዲፋቶ። ኣብ 2016 ክልተ ውድድራት ኣብ ሓደ ግዜ (ሮማንያውን ኢጣልያውን) ብምፍጻም፡ እዚ መንእሰይ መራሒ መኪና ኣብ ሻምፕዮን ፕሪሚኒጂፒ ኢጣልያ ተሳቲፉ፡ ኣብዚ ዓመተ ስፖርት ብ3ይ ደረጃ ዛዚሙ።

ኣብ 2017 ጃኮፖ ናብ ሻምፕዮን ሚኒጂፒ ደይቡ፡ ኣብዚ ዓመተ ስፖርት ኣብ 8ይ ደረጃ ዛዚሙ።ዓቢ ስጉምቲ ብምውሳድ፡ ኣብ መበል 12 ዓመት ዕድሚኡ፡ ኣብ 2018፡ እዚ ሮማንያዊ ተቐዳዳማይ ናብ 125cc ሞተር ሳይክል ቀይሩ፡ ክልተ ግዜ፡ ምስ ሃገራዊት ኢጣልያ ተወዳዲሩ ሻምፕዮን (CIV) ኣብ ፕሪሞቶ3 ክላስ ምስ ፍላሽ ሞተርስ (ሆንዳ)፡ ካልኣይ ደረጃ ብምሓዝ፡ ንብዙሓት ኣዝዩ ዘሐጎሰ፡ እዚ ዓመት እዚ ​​ኣብ ከምዚ ዓይነት ጸወታ ናይ መጀመርታ ዓመት ምዃኑ። ብሽክለታ። ኣብ 2019 ኣብ 13 ዓመት ዕድሚኡ ካብዚ ዝዓቢ ስጉምቲ ብምውሳድ ናብ 250cc 4 ስትሮክ ብሽክለታ ብምቕያር ኣብ ኢጣልያ ምስ ጋንታ ኣካዳሚጂፒ ኣብ ተመሳሳሊ ሻምፕዮን ተሳቲፉ ነዚ ዓመተ ስፖርት ኣብ 5ይ ደረጃ ዛዚሙ።

## ሃገራዊ ሻምፕዮን ሮማንያ
ሻምፕዮን ኢጣልያን ሻምፕዮን ሮማንያን ሓደ ዓይነት ብምግባር፡ ዓመት 2016 ንፈለማ እዋን ህላወ ጃኮፖ ሆስቺዩክ ኣብ ሃገራዊት ጋንታ ሮማንያ ትውክል፡ ኣብ ምድብ 50cc፡ ኣብኡ ድማ 8 ውድድራት ተዓዊቱ፡ ነዚ ዋንጫ ሒዙ። ጉጅለ. ኣብ 2017 ጃኮፖ ኣብ ምድብ 85cc ተሳቲፉ፡ ካብ ዝተሳተፈሎም 6 ውድድራት ኣብ 6 ተዓዊቱ፡ ዳግማይ ዋንጫ ሃገራዊ ሻምፕዮን ኮይኑ።

## ዋንጫ ሰሜናዊ ክእለት
ኣብ 2020 ጃኮፖ ኣብቲ ብዶርና (ወናኒ መሰል MotoGPን WSBKን) ዝተዳለወ ዋንጫ ሰሜናዊ ክእለት ክሳተፍ ተመሪጹ፡ ኣብኡ ድማ ብ250cc KTM (4-stroke)፡ ምስ ጋንትኡ፡ 100% ሮማንያዊት፡ HOS ተሳቲፉ ጋንታ ውድድር፡ ዓመተ ስፖርት ኣብ ሓሙሻይ ደረጃ ዛዚማቶ።

ኣብ 2021 ዋንጫ ሰሜናዊ ክእለት ዳግማይ ንጃኮፖ ሆስቺዩክ መሪጹ 6ይ ደረጃ ብምሓዝ 4 ግዜ ኣብ ፖድዮም ውድድሩ ዛዚሙ፡ ኣብ ኣሰን ሆላንድ ኣዝዩ ጽቡቕ ዓወት ሓዊሱ። ኣብተን ኣብ ዋንጫ ተውህቦ ኖርዲክ ዘሕለፈን ክልተ ዓመታት ጃኮፖ ሆስቺዩክ ሓደ ካብ ተወዳደርቲ ናይቲ ውድድር ኮይኑ፡ ስታቲስቲክስ ዝቐንእ እዩ ነይሩ፡ ኣብ 22 ውድድራት ተዓዊቱ፡ እቲ ዓወት ነፍሲ ወከፎም 7 ፖድዮም ሒዞም።

## ተጻዋታይ ሻምፕዮን ኣክስዮን ኤውሮጳ
ኣብ ሕዳር 2021 ጃኮፖ ሆስቺዩክ ኣብ ውድድር ቫለንሽያዊ "ሪካርዶ ቶርሞ" ኣብ ሻምፕዮን ኣክስዮን ኤውሮጳ ተሳቲፉ፡ ኣብቲ እዋን ኣካል ሻምፕዮን ኤውሮጳ ሞቶ2 ዝነበረ ኮይኑ፡ ሕማቕ ኣጋጣሚ ኮይኑ ግን ውድዱ ድሕሪ ሓደ ዙርያ ተዛዚሙ፡ ቴክኒካዊ ጸገማት ስለ ዘጋጠሞ ክገብሮ ግድን ኮይኑ ጡረታ ይወጹ። . ኣብ ዓመተ ስፖርት 2022 ጃኮፖ ምስ ስጳኛዊት ጋንታ ፒናሞቶ ድሕሪ ምሉእ ዓመተ ስፖርት ኣብ ክላስ ስቶክ ብሓፈሻ መበል 9ይ ደረጃ ሒዙ። ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ዓመተ ስፖርት 2023፡ ኣብ ኤስቶሪል (ፖርቱጋል) ዝተወዳደረ፡ ሆስቺዩክ ማህረምቲ ስለዘጋጠሞ፡ ሕቖኡ ተሰይሩ፡ እዚ ድማ ካብ ውድድራት ከምዘይሳተፍ ገይርዎ።ኣብተን ቀዳሞት ክልተ ዓመታት። እንተኾነ እዚ ሮማናዊ ፓይለት ክልተ ውድድራት ድሕሪ ምሕላፉ ተመሊሱ ኣብ ዝቐጸለ ሰለስተ ዙርያታት ማለት ጀረዝ (ስጳኛ)፡ ፖርቲማኦ (ፖርቱጋል) ከምኡ’ውን ባርሴሎና (ስጳኛ) ተሳቲፉ።

## ሻምፕዮን ኤውሮጳ ሞቶ2
ኣብዚ ሕጂ እዋን ጃኮፖ ሆስቺዩክ ምስ ኢጣልያዊት ጋንታ ኤምኤምኣር ኣብ ሻምፕዮን ኤውሮጳ ሞቶ2 ይወዳደር ኣሎ፡ ኣብ ምድብ ካሌክስ ሞቶ2 ዝወዳደር ናይ መጀመርታ ሮማንያዊ ተቐዳዳማይ ኮይኑ ኣሎ።
1ይ ናይ ብሕቲ ጂምናዝየም ኣብ ብራቲስላቫ

**1. ናይ ብሕቲ ጂምናዝየም ኣብ ብራቲስላቫ** ሸሞንተ ዓመት ናይ ብሕቲ ካልኣይ ደረጃ ኮይኑ፡ ኣብ ብራቲስላቫ ኣውራጃ [ብራቲስላቫ – ሩዚኖቭ ኣውራጃ] ይርከብ። ] ።

== ታሪኽ ==
እቲ ጂምናዝየም ኣብ ወርሒ ሓምለ [1991 ብኢንግ. ፍራንቲሸክ ቶት († 2006)፡ ኣር.ኤን.ዲ. ማርያ ስምረኮቫ፡ ኣር.ኤን.ዲ. ዳና ጃንቺኖቫን ኣና ሲፍሮቫን ዝበሃላ ምዃነን ይፍለጥ። ቀዳማይ ክፍሊ ጀሚሩ 2. መስከረም 1991 ኣብ ጎደና ቸፕኮቫ። ኣብ 2002፡ እቲ ቤት ትምህርቲ ናብ ዘመናዊ ዝተሓደሰ ህንጻ ኣብ Bajkalská ulica.

## ዳይረክተራት ኣብያተ ትምህርቲ
ቀዳማይ ዳይረክተር ኢንግ. ፍራንቲሸክ ቶት። ካብ 2002 ክሳብ 2006 ዳይረክተር RNDr. ዳና ጃንቺኖቫ። ካብ 2006 ክሳብ 2018 ዳይረክተር RNDr. ማርያ ስምረኮቫ። ካብ መስከረም 1, 2018 ክሳብ ሕጂ ዳይረክተር እቲ ቤት ትምህርቲ RNDr. ዳና ጃንቺኖቫ.

## መወከሲታት

## ናይ ደገ መላግቦታት
* ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ናይቲ ቤት ትምህርቲ

ምድብ:ኣብ ብራቲስላቫ ዝርከባ ካልኣይ ደረጃ ኣብያተ ትምህርቲ
ምድብ:ሩዚኖቭ
ተሰነይ

right|220px
**ተሰነይ** ኣብ ምዕራብ ኤርትራ እትርከብ ከተማ እያ።

ብዝሒ ህዝቢ ተሰነይ 4,815 እዩ።

እዛ ከተማ እዚኣ በቲ ኲናት ተሳቒያ እያ።

መደብ:ኤርትራ
ዓለምለኻዊ ስርዓት ኣሃዱታት መለክዒ

**ኣህጉራዊ ስርዓት ኣሃዱታት** ( ፈረንሳ : *Système international d'unités* )፡ ብሓጺሩ **SI** (*esse-i*  ይድመጽ)፡ እቲ ዝሰፍሐ ስርዓት ኣሃዱታት እዩ።እቲ ብ1875 እተገብረ ውዕል ሜትሮ ፡ ካብ 1961 ኣትሒዙ *ኣህጉራዊ ስርዓት ተባሂሉ ዚጽዋዕ ናይ ሓባር ስርዓት* ኣሃዱታት መለክዒ መሰረት ኣንቢሩ እዩ። ምስ ግዜ ካልኦት መሰረታዊ ኣሃዱታት መለክዒ ተወሰኹ፣ ኣብ 1971 ዓ.ም ሸውዓተ በፂሖም፤ ነፍሲ ወከፎም ንሓደ ኣካላዊ ብዝሒ የመልክቱ ። ካልኦት ኩሎም ኣሃዱታት መለክዒ ካብዚኦም ዝመጹ ስለዝኾኑ ዝተረኽቡ ኣሃዱታት ይበሃሉ። 

ገለ ሃገራት ኣንግሎ-ሳክሶን ፣ ዋላ እኳ ስርዓት SI እንተተቐበላ፣ ሕጂ’ውን ከም ናይ ኣመሪካን እንግሊዝን ዝኣመሰሉ ልምዳውያን ኣሃዱታት ይጥቀማ።ካብ ሓደ ስርዓት ናብ ካልእ ስርዓት ምስግጋር ዘጋጥም ባህላዊ ጸገም ብመሰረቱ ምስ ታሪኻዊ ሱር ዝተኣሳሰር እዩ። እቲ ኣህጉራዊ ስርዓት መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ትሕዝቶ ሰውራ ፈረንሳ ዝተወልዱ ኣሃዱታት ናይቲ **ሜትሪክ ስርዓት** ይጥቀም : SI ኣሃዱታት ተመሳሳሊ ኣስማትን ብተግባር ምስ ሜትሪክ ኣሃዱታት ተመሳሳሊ ግብራዊ ስፍሓትን ኣለዎም። እቲ ኣብ ግዜ-ንውሓት-ጅምላ ብዝሒ ዝተመርኮሰ ስርዓት፡ ካብቲ ተመሳሳሊ **CGS System** ንምፍላይ ኣብ መጀመርታ **MKS System** ተባሂሉ ይጽዋዕ ነይሩ ፤ ኣሃዱታት መለክዒታቱ ብሓቂ ሜትሮ፡ ኪሎግራምን ካልኣይን ኣብ ክንዲ ሴንቲ ሜተር፡ ግራም፡ ካልኣይ እዩ ነይሩ።
ኵነት ነገር

ምትእኽኻብ ናይቲ ንጥረ ነገር ንጥረ ነቲ ንጥረ ነገር ብከላታት ይውስኖ። ምትእኽኻብን ንጥፈታትን ንጥረ ኣብ ዝተፈላለዩ ብከላታት ንጥረ ነገራት ይፈላለ እዩ። ከከም ምትእኽኻብ ናይ ንጥረ ነገር ንጥረ፡ ንጥረ ነገር ኣብ ሰለስተ በከልቲ ነገራት ይርከብ። ንሳቶም ድማ፡ ደረቕ ነገራት፡ ፈሳስን ጋዛትን እዮም። ንጥረ ነገር ካብ ሓደ ብከላ ናብ ካልእ ክቕየር ይኽእል። ኣብ ምትእኽኻብ ሱድ ዝመጽእ ለውጢ ኣብ ብከላታት ንጥረ ነገራት ለውጢ የስዕብ።

## 4 መሰረታዊ ኵነት

### ደረቕ
ደረቕ ነገራት ሓደ ካብቶም ሰለስተ ብከላታት ንጥረ ነገር እዩ። ናይ ገዛእ ርእሶም ቅርጽን ባህርያትን ዘለዎምን ክምረዙ ዘይክእሉን ነገራት ደረቕ ይበሃሉ። ጽኑዕ ንጥረ ኣዝዮም ተቐራሪቦም እዮም። ስለዚ ኣብ ደረቕ ነገራት ዝርከቡ ሱድታት ምንቅስቓስ ኣዝዩ ድሩት እዩ። ኣብነት; ጨው ጠረጴዛ፡ ሽኮር፡ ዕንጨይትን ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለን እዩ። ኣብ መንጎ ደረቕ ንጥረ ነገራት ዝነበረ ሓያል ናይ ስሕበት ሓይሊ፡ እቶም ደረቕ ነገራት ናይ ገዛእ ርእሶም ቅርጽን ምሓዝን ክሕዙ ገይርዎም። ሞለኪዩላቶም ብሓያል ሓይሊ ኣብ ነንሕድሕዶም ስለዝስሓቡ ኣዝዮም ይቀራረቡ። ስለዚ ደረቕ ነገራት ዋላ እቲ ጸቕጢ እንተወሰኸ ክምረዙ ኣይክእሉን እዮም።

ኣብ ክሪስታላዊ ደረቕ ነገራት፡ ንጥረ (ኣቶማት፡ ሞለኪዩላት ወይ ኣዮናት) ኩሉ ግዜ ብመስርዕ፡ ብተደጋጋሚ ቅዲ ይኽዘኑ። ዝተፈላለዩ ዝተፈላለዩ ባልሲ(ክሪስታል) ኣቃውማታት ኣለዉ፣ ሓደ ንጥረ ነገር ካብ ሓደ ንላዕሊ ኣቃውማ (ወይ ሶሊድ ፌዝ) ክህልዎ ይኽእል። ንኣብነት፡ ኣካል ማእከል ዝገበረ ኪዩቢክ ቅርጺ ዘለዎ ሓጺን ፡ ሙቐት ትሕቲ 912፡ ገጽ ማእከል ዝገበረ ኪዩቢክ መዋቕር ድማ ካብ 912 ክሳብ 1,394 . በረድ ዓሰርተ ሓሙሽተ ዝፍለጡ ኣቃውማ ባልሲ ወይ ዓሰርተ ሓሙሽተ ደረቕ ምዕራፋት ኣለዎ፣ እዚኦም ድማ ኣብ ዝተፈላለየ ሙቐትን ጸቕጥን ይርከቡ።

### ፈሳሲታት
እቶም ፈሳሲ ንጥረ ብመጠኑ ተፈላልዮም እዮም። ምስ ደረቕ ነገራት ክነጻጸሩ ከለዉ ትሑት ስንባደ ኣለዎም። ኣብ መንጎ ፈሳሲ ንጥረ ኣዝዩ ውሑድ ቦታ ስለዘሎ፡ ደረቕ ፈሳሲታት ክነጻጸሩ ከለዉ ብመጠኑ መርዛማት እዮም። ፈሳሲታት ጽኑዕ ቅርጺ የብሎምን። ኣብቲ ንብረት ዘለዉዎ ቅርጺ ኣለዎም። ኣብነት; ማይ፡ ጸባን ካልእ ከምኡ ዝኣመሰለን እዩ። ንፈሳሲ ሱድ ስእሊ 2.6 ርአ። ስእሊ 2.6 ፈሳሲ ሱድ ፈሳሲ ዝተወሰነ ንብረት ኣለዎ። ሱድ ፈሳሲታት ካብ ናይ ጋዛት ዝያዳ ስለ ዝቐርቡ፡ ጸቕጢ ፈሳሲታት ካብ ናይ ጋዛት ይዓቢ። እቲ ፈሳሲ ክዝርጋሕ እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ሱድ ናይ ሓደ ዋሕዚ ቀስ ኢሎም ናብቲ ጎረቤት ዋሕዚ ይውሕዙ። ስለዚ ዝርገሐ ፈሳሲ ሱድ ካብ ናይ ጋዛት ዝወሓደ እዩ።

### ጋዝ
ምስ ደረቕን ፈሳስን ክነጻጸር እንከሎ፡ ጋዛት ኣዝዩ ትሑት ጸቕጢ ኣለዎም። ምኽንያቱ እቶም ካብኦም ዝፍጠሩ ንጥረ ኣዝዮም ርሒቖም ስለዝኾኑ፤ ይውጥሩ፣ ብናጽነት ይንቀሳቐሱ፣ ይንቀሳቐሱ፣ ይሰፍሑ፣ ናይ ገዛእ ርእሶም ርጉጽ ምሓዝን ቅርጽን የብሎምን። ኣብነት; ሃይድሮጅን፡ ኣየር፡ ኦክስጅንን እዚን።

similar.suds of gases ኣዝዮም ርሒቖም እዮም። ጋዛት ኣብቲ መትሓዚ እንተሃልዮም ነቲ መትሓዚ ይመልእዎ፡ ኣብቲ መትሓዚ እንተዘይሃልዮም ግን ናብ ኣየር ይውሕዙ። ጋዛት ብቕልጡፍ ይዝርግሑን ዝረኸብዎ ቦታ ይሕዙን። ክትነፍሕ ከለኻ እንታይ ይኸውን? እቲ ናብቲ ንፋስ ዝነፍስ ኣየር ንኹሎም ኣብ ውሽጢ ዘለዉ መንፋሕቲ ይሕዞም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ እቶም ናይ ጋዝ ንጥረ ስርዓታዊ ውህደት ስለዘይብሎም እዩ። ስእሊ 2.8 ከምዘርእዮ ጋዝ ኣብ ኩሉ ቦታ ክሕዝ ከምዝኽእል ይሕብር። እቲ ነቶም ናይ ጋዝ ንጥረ ብሓባር ዝኣስር ሓይሊ ኣዝዩ ድኹም እዩ። ኮስትሞኦም ኣብ ኣዝዩ ነዊሕ ርሕቀት ነንሕድሕዶም ይስሕቡ። ሱድታቶም ብዙሕ ተቐራሪቦም ዘይኮኑስ ፋሕ ኢሎምን ኣብ ስርዓታዊ ምንቅስቓስን እዮም። ጋዛት ብድኹም ሓይልታት ስለ ዝተኣሳሰሩ፡ ብዘይ ደረት ምንቅስቓስ ናብ ኩሉ ኣንፈት ይዝርግሑ። ልዑል ዝርገሐን መርዛምነትን ኣለዎም። እቶም ጋዛዊ ንጥረ ነገራት ብድኹም መንገዲ ተኣሳሲሮም ስለዘለዉ፡ ግዳማዊ ሓይሊ ኣብ ልዕሊኦም ክግበር ከሎ ይውሓጡ። ባህርያት ንጥረ ነገር ኣብ ዝተፈላለዩ ብከላታት ሓደ ኣይኮነን።

### ፕላዝማ
ፕላዝማ (ካብ ጥንታዊ ግሪኽኛ πλάσμα (plásma) ‘ዝቕረጽ ንጥረ ነገር’)

ኣብ ዝኾነ ርክብ ዓቢ ክፋል ሱዶ-ቻርጅ ዘለዎም ኤሌክትሮናት ብምህላዎም ዝልለ እዩ። ኣብ ኣድማስ እቲ ዝበዝሐ መልክዕ ተራ ንጥረ ነገር ኮይኑ፡ ብቐንዱ ምስ ጸሓይ ሓዊሱ ምስ ከዋኽብቲ ዝተኣሳሰር እዩ።
ነይማር

**ነይማር ዳ ሲልቫ ሳንቶስ ጁንየር** (5 ለካቲት 1992 ተወሊዱ) **፡ ብነይማር ጁንየር** ወይ ብሓደ ስሙ **ነይማር** ዝፍለጥ፡ ብራዚላዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ከም ኣጥቃዓይ ኮይኑ ምስ ስዑዲ ፕሮ ሊግ ክለብ ኣል ሂላልን ሃገራዊት ጋንታ ብራዚልን ይጻወት። ፍርያም ኣመዝጋቢ ሸቶን ሰራሒ ጸወታን ኮይኑ ብፍሉይ ቅዲ ጸወታ ዝፍለጥ ንሱ፡ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ ተጻወትቲ ዓለምን ብሉጻት ብራዚላዊ ተጻዋታይ ወለዶኡን ተባሂሉ ብሰፊሑ ይግለጽ። ነይማር ንሰለስተ ዝተፈላለያ ክለባት ብውሕዱ 100 ሸቶታት ብምምዝጋብ ፡ ነዚ ቅያ ካብ ዘመዝገቡ ውሑዳት ተጻወትቲ ሓደ ኮይኑ ኣሎ። 

ነይማር ኣብ ሳንቶስ ንፈለማ ግዚኡ ኣብ 17 ዓመት ዕድሚኡ ፕሮፌሽናል ጸወታኡ ኣካይዱ። ነዊሕ ከይጸንሐ ኮኾብ ተጻዋታይ ሊግ ብራዚል ኮይኑ ፡ ኣብ 2011 ምስ ሳንቶስ ኮፓ ሊበርታዶረስ ተዓዊቱ፡ ድሕሪ 1963 ንፈለማ እዋን ኣብ ውድድር ኮፓ ሊበርታዶረስ ተዓዊቱ። ኣብ 2011 ን 2012ን ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣመሪካ ተባሂሉ ዝተሸለመ ኮይኑ፡ ኣብ 2013 ናብ ኤውሮጳ ተሰጋጊሩ ናብ ባርሴሎና ተጸንቢሩ። ኣብ ካልኣይ ዓመቱ ከም ኣካል ናይቲ ባርሴሎና ምስ ሊዮነል ሜሲን ልዊስ ስዋረዝን *፡ MSN* ተባሂሉ ዝጽዋዕ ስሉስ ኣጥቃዕቲ ጸወታታት፡ ኣብ ላሊጋ ፡ ኮፓ ደል ረይን ሻምፕዮንስ ሊግን ኮንቲነንታል ትሪብል ተዓዊቱ። ብደረጃ ክለባት ትኹረት ዝገበረ ተጻዋታይ ክኸውን ዝተደፋፍአ ነይማር፡ ኣብ 2017  ብዘይተጸበዮ መንገዲ ካብ ባርሴሎና ወጺኡ ናብ ፓሪስ ሴንት ጀርመን (ፒኤስጂ) ብ222 ሚልዮን ዩሮ ዝውውር ኮይኑ፡ እዚ ድማ ክሳብ ሕጂ ዝኸበረ ተጻዋታይ ገይርዎ። In Paris, Neymar was voted Ligue 1 Player of the Year in his debut season, was integral to PSG reaching its first ever Champions League final in 2019–20, and became the highest scoring Brazilian player in Champions League history. መስበርቲ ንነይማር ኣብ ፒ.ኤስ.ጂ ናይ ጸወታ ግዜ ኣሸጊሩዎ፡ ኣብ 2023 ድማ ድሕሪ 6 ዓመታትን 5 ግዜ ዋንጫ ሊግ 1 ን ምስ ኣል ሂላል ብኣኽባሪ ውዕል ፈሪሙ።

ኣብ 18 ዓመት ዕድሚኡ ንፈለማ ግዚኡ ምስ ብራዚል ዝተጻወተ ነይማር፡ ኣብ 128 ጸወታታት 79 ሸቶታት ብምምዝጋብ ፡ ኣብ ኩሉ ግዜ ዝበለጸ ኣመዝጋቢ ሸቶ ሃገራዊት ጋንትኡ ኢዩ። ኣብ 2013 ዋንጫ ኮንፈደረሽን ፊፋ ብምዕዋት ወርቃዊ ኩዕሶ ተዓዊቱ ። ኣብታ ናይ መጀመርታ ዋንጫ ዓለም ፡ ሕታም 2014 ፡ ኣብ ጋንታ ሕልሚ ተሰይሙ። ኣብ ኮፓ ኣሜሪካ 2015 ዝነበሮ ተሳትፎ ብመቕጻዕቲ ተቖሪጹ፡ ቅድሚ ሓለቓ ጋንታ ብራዚል ኣብ ሓጋይ ኦሎምፒክ 2016 ንፈለማ እዋን ኣብ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ ወርቂ መዳልያ ኦሎምፒክ ክትረክብ ምኽኣላ ፡ ድሮ ኣብ ሕታም 2012 ብሩር መዳልያ ረኺባ። ሓለቓ ጋንታ ኮይኑ ድሕሪ ምኽሓዱ ኣብ ዋንጫ ዓለም 2018 ተሳቲፉ ፣ ኣብ ኮፓ ኣሜሪካ 2019 ብመስበርቲ ድሕሪ ምስላፉ ድማ ንብራዚል ኣብ 2021 ካልኣይ ደረጃ ክትሕዝ ሓጊዙዋ ፣ ኣብዚ ውድድር ምስ ሜሲ ሓባራዊ ሽልማት ብሉጽ ተጻዋታይ ተዓዊቱ። ኣብ ዋንጫ ዓለም 2022 ፡ ኣብ ሰለስተ ዋንጫ ዓለም ሸቶ ዘመዝገቡ እንኮ ብራዚላውያን ብምዃን ምስ ፔለን ሮናልዶን ተጸንቢሩ። ነይማር ንብሉጽ ብራዚላዊ ተጻዋታይ ኤውሮጳ ዝወሃብ ሽልማት ሳምባ ወርቂ ክብረወሰን ዝሓዘ 6 ሽልማት ተዓዊቱ።

ነይማር ኣብ 2015 ን 2017 ን ንሽልማት ባሎን ዲ ኦር ፊፋ ሳልሳይ ደረጃ ሒዙ ፡ ሽልማት ፊፋ ፑስካስ ተሸሊሙ ፡ ኣብ ፊፋ ፊፍፕሮ ዎርልድ11 ን ክልተ ግዜ ብሉጽ ጋንታ ዩዌፋን ተሸሊሙ፡ ከምኡ'ውን ብሉጽ ጋንታ ቻምፕዮንስ ሊግ 3ይ ዓመተ ስፖርት ተሸሊሙ ግዜ። ካብ ሜዳ ወጻኢ፡ ኣብ ዓለም ካብቶም ፍሉጣት ስፖርተኛታት ይስራዕ። *ስፖርትፕሮ* ኣብ 2012ን 2013ን ኣብ ዓለም እቲ ዝበዝሐ ዕዳጋ ዝረኸበ ኣትሌት ክብል እንከሎ ፡ ESPN ድማ ኣብ 2016 ራብዓይ ፍሉጥ ኣትሌት ዓለም ምዃኑ ጠቒሱ። ኣብ 2017 *ታይም* ኣብ ዓመታዊ ዝርዝር 100 ጽልዋ ዘለዎም ሰባት ዓለም ኣስፊራቶ ።  ኣብ 2018 *ፈረንሳ ፉትቦል* ንነይማር ኣብ ዓለምና ዝለዓለ ደሞዝ ዝኽፈል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ሳልሳይ ደረጃ ሂብዋ። ኣብ ዝቐጸለ ዓመት *ፎርብስ* ኣብ ዓለም ሳልሳይ ዝለዓለ ደሞዝ ዝኽፈል ኣትሌት ጌሩ ሰሪዕዎ ፣  ኣብ 2020 ሓደ ደረጃ ወሪዱ ናብ ራብዓይ ደረጃ በጺሑ
ማርያም ዳግማዊት ንግስቲ ዓዲ እንግሊዝ

## ታሪኽ ህይወት
ድሕሪ ዓወት ሰውራ ባይቶ እንግሊዝ ምህዳም ጄምስ ምስ ምሕዳግ ዝፋን ዝመጣጠን ምዃኑ ኣዊጁ፡ ነቲ ባዶ ዝፋን ንሜሪን በዓል ቤታ ዊልያምን ብሓባር ክነግሱ ኣቕረበ። ብ13 ለካቲት 1689 ንመግዛእቲ እንግሊዝን ኣየርላንድን ተቐቢሎም፡ ብ11 ሚያዝያ 1689 ድማ ባይቶ ስኮትላንድ ኣሰር ባይቶ እንግሊዝ ብምስዓብ ብተመሳሳሊ ቅድመ ኩነት ዝፋን ስኮትላንድ ሃቦም።
ማሪ ኣንቶኔት።

ማሪያ አንቶኒያ ጆሴፋ ዮሃና (ጀርመንኛ፡ ማሪያ ጆሴፋ ዮሃና አንቶኒያ)፣ እንዲሁም ማሪ አንቶኔት (ፈረንሣይኛ፡ ማሪ አንቶኔት፤ ኅዳር 2 1755 – ጥቅምት 16 ቀን 1793)፣ የኦስትሪያ አርክዱቼስ ነበረች፣ ከፈረንሳይ አብዮት በፊት የፈረንሳይ የመጨረሻዋ ንግስት ነበረች። በአብዮት ጊዜ የፈረንሳይ ንጉሥ የነበረው የሉዊ 16ኛ ሚስት

ማሪ አንቶኔት በዋነኝነት የሚታወሱት ለእሷ በተነገረው አባባል ነው፡- “ዳቦ ከሌላቸው ኬኮች ይብሉ”)፣ ይህም በፍጥነት ጊዜውን በጥሩ ሁኔታ የሚወክል ታዋቂ ጥቅስ ሆነ። ይሁን እንጂ ይህ አባባል ስለ ንግስቲቱ እንደተነገሩት ብዙ ታሪኮች የፈረንሳይ አብዮተኞች አብዮቱን ያስከተለው ከባድ የኢኮኖሚ ቀውስ እሷን ተጠያቂ በማድረግ ስሟን ለማጥፋት የተነደፈ ማጭበርበር ሆነ።

እታ ፍልጥቲ ጥቕሲ፡ ንማሪ ኣንቶኔት ካብ ህዝቢ ዝተቖርጸት፡ ብልሽውናን ስቓያ ዘይትሓልፍን ንግስቲ ኮይና ንኽትስእል ኣበርክቶ ዝገበረት ብዙሓት ጥቕስታት ሓንቲ እያ። እዚ ሓረግ እዚ ኣብ ታሪኻዊ ዝኽሪ ዝተቐርጸ ኮይኑ፡ ካብ ዘዳግም ከም ዝተወስደት እያ ትግለጽ፡ ዋላ እኳ ሕጂ እቲ ሓረግ ቅድሚ ናብ ፈረንሳ ምምጽኣ ነዊሕ ከም ዝተባህለ እንተተፈልጠ: ኣብ መጽሓፍ ዣን-ጃክ ሩሶ ፡ " The Confessions " which he ብ1767 ጽሒፋ ወዲኣ (ማሪ ኣንቶኔት ጓል 12 ዓመት ከላ) ብ 1782 ድማ ተሓቲማ ፣ ሩሶ ነቲ ትረኻ ብዛዕባ እታ ብዛዕባ ተገዛእታ ከምዚ ዝበለት ንግስቲ ነገረቶ። [23] [24] ኣብ ባህሊ ፈረንሳ ፍሉጥ ዛንታ ኮይኑ፡ ማሪ ኣንቶኔት ናብ ንጉሳዊ ቤተ መንግስቲ ቅድሚ ምምጽኣ ብዙሕ ዓመታት ብኣፍ ዝሓለፈ እዩ። እታ መጽሓፍ ምስ ተሓተመት፡ ማሪ ኣንቶኔት ድሮ ንግስቲ ፈረንሳ ኮይና ዘገልገለት ኮይና፡ ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት ምጽባይ ኣደ ክልተ ቆልዑ (ካብቶም ኣብ ዕድሚኣ ዝወለደቶም ኣርባዕተ) እያ ነይራ። እቶም ኣብ ንጉሳዊ ቤተ መንግስቲ ኣንጻራ ውዲት ዝኣልሙ ሰባት፡ ኣብ መጽሓፉ ኣብ ሕቶ ዘላ ገጸ ባህሪ ንሳ እያ ክብሉን በዚ ድማ ካብ ህዝቢ ንምርሓቕን፡ መጽሓፍ ሩሶን ዘምጽኦ ጥቕስን ተጠቒሞም።
ኤልሳቤጥ ልእልቲ ባቫርያ

ኤልሳቤጥ ብ24 ታሕሳስ 1837 ኣብ ሙኒክ ካብ ማክሲሚልያን ጆሴፍ ልኡል ባቫርያን ሉዶቪካ ልእልቲ ባቫርያን ጓል ማክሲሚልያን ቀዳማይ ዮሴፍ ንጉስ ባቫርያን ካሮሊን ባደንን ተወሊዳ። ካብ ወጋሕታ ንእስነታ "ሲሲ" ትበሃል ነበረት። ሓፍቲ ኣደ ሲሲ ሊቀ ዱቸስ ሶፊ ንፍራንዝ ካርል ሊቀ ዱክ ኦስትርያ ሊቀ ዱክ ቤት ሃብስበርግ ተመርዕያ ኣደ ፍራንዝ ጆሴፍ ሃጸይ ኦስትርያ እያ ነይራ። ኣደ ሲሲን ሓፍታ ሶፊን ንዓባይ ሓፍታ ሄለና መርዓት ናይቲ ሃጸይ ክትከውን ዒላማ ገበራ፡ እቶም ስድራቤታት ምስ ተራኸቡ ግን እቲ ሃጸይ ንኤልሳቤጥ በዓልቲ ቤቱ ክትከውን መሪጹ ብ1854 ኣብ ቪየና ተመርዓዉ።
ኣማኑኤል ዮውሃንስ

**ኣማኑኤል ዮውሃንስ ጋሞ** (  : አማኑኤል ዮሃንስ ጋሞ

; ተወሊዱ 14 መጋቢት 1999) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብታ ሓለቓ ጋንታ ዝኾነት ክለብ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ቡና ፡ ከምኡ'ውን ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ከም ኣከፋፋሊ ኮይኑ ዝጻወት እዩ።
ኣል ናስር ኤፍ.ሲ

**ክለብ ኩዕሶ እግሪ ኣል ናስር** (  : نادي النصر السعودي

; ** ማለት *ዓወት* ) ኣብ ሪያድ ዝመደበራ ስዑዲ ዓረብያዊት ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ ’ ያ። ብ24 ጥቅምቲ 1955 ዝተመስረተት ክለብ፡ ኣብ ሜድኣ ኣብ ፓርክ ኣል-ኣውዋል ጸወታታት እያ እተካይዶ። ሕብሪ ገዛኦም ብጫን ሰማያውን እዩ።

ኣል ናስር ኣብ ስዑዲ ዓረብ ካብ ዘለዋ ዕዉታት ክለባት ኮይና፡ 28 ወግዓዊ ዋንጫታት ኣመዝጊባ።  ብደረጃ ውሽጢ ሃገር፡ እታ ክለብ ትሽዓተ ዋንጫታት ፕሮ ሊግ ፡ ሽዱሽተ ዋንጫ ንጉስ ፡ ሰለስተ ዋንጫ ልኡል ዘውዲ ፡ ሰለስተ ዋንጫ ፈደረሽን ፡ ክልተ ዋንጫ ሱፐር ካፕ ስዑዲ ዓረብ ክትዓትር ክኢላ እያ። ብደረጃ ዓለም፡ ኣብ 1998 ንኽልቲኡ ዋንጫ ተዓወትቲ ዋንጫ ኤስያን ሱፐር ካፕ ኤስያን ብምሓዝ ታሪኻዊ ድርብ ኤስያ ኣመዝጊባ፡ ኣብ 2023 ድማ ዋንጫ ሻምፕዮን ክለባት ዓረብ ተዓዊታ። ኣል ናስር ክልተ ዋንጫ ክለባት ጂሲሲ ውን ተዓዊቱ ኣሎ።
ዋንጫ ኣፍሪቃ 2021

**ብስፖንሰርሺፕ** **ምኽንያት ዋንጫ ኣፍሪቃ 2021** ( **AFCON 2021** ወይ **CAN 2021** ተባሂሉ’ውን ይጽዋዕ)  መበል 33 ሕታም ዋንጫ ኣፍሪቃ **፡ ኣብ** ክልተ ዓመት ዝካየድ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ እዩ። ብኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ (CAF) ዝተዳለወ ሻምፕዮን ኣፍሪቃ። እዚ ውድድር ብካሜሩን ፣  ዝተኣንገደ ኮይኑ ካብ 9 ጥሪ ክሳብ  ለካቲት 2022 ዓ.ም.

እዚ ውድድር ፈለማ ኣብ ወርሒ ሰነን ሓምለን 2021 ክካየድ መደብ ተታሒዙሉ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ካፍ ኣብቲ እዋን ብሰንኪ ዘይምቹእ ኩነታት ኣየር፡ እቲ ውድድር ኣብ መንጎ 9 ጥሪን 6 ለካቲት 2021ን ክካየድ ዳግማይ መደብ ከምዝተገብረሉ ብ15 ጥሪ 2020 ኣፍሊጡ  ብዕለት 30 ሰነ 2020 ካፍ ኣብ መላእ ኣህጉር ዘስዓቦ ሳዕቤናት ለበዳ ኮቪድ-19 ስዒቡ ንኻልኣይ ግዚኡ ዕለታት ውድድር ናብ ጥሪ 2022 ኣሰጋጊርዎ፡ ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ 2021 ዝብል ስም ድማ ንዕላማ ስፖንሰርሺፕ ዓቂቡ። 

ኣልጀርያ ተኸላኻሊት ሻምፕዮን ክትከውን ከላ፡ ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ግን ኣብ ታሕተዋይ ደረጃ ምድብ ድሕሪ ምውድኣ ተባሪራ።  ሰኔጋል ድሕሪ ተወሳኺ ግዜ 0ብ0 ድሕሪ ምፍልላያ፡ ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ንግብጺ ብፍጹም ቅላዕ 4ብ2 ድሕሪ ምዕዋታ ፡ ንፈለማ እዋን ዋንጫ ኣፍኮን ክትዓትር ክኢላ።
ዋንጫ ኣፍሪቃ 2013

ካብ 19 ጥሪ ክሳብ 10 **ለካቲት** **2013** ዓ.ም ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ (CAF)።  ካብዚ ሕታም ጀሚሩ እቲ ውድድር ምስ ዋንጫ ዓለም ፊፋ ንኸይጋጮ ኣብ ክንዲ ኣብ ጽምዲ ቁጽሪ ዘለዎም ዓመታት ኣብ ጽምዲ ቁጽሪ ዘለዎም ዓመታት ክካየድ ተቐይሩ ።  ስለዚ እዚ ሕታም ’ ዚ ካብ 1965 ጀሚሩ ኣብ ዘይተጻረየ ቁጽሪ ዓመት ዝተኻየደ ናይ መጀመርታ ’ ዩ።

ደቡብ ኣፍሪቃ ቅድሚ ሕጂ ኣብ 1996 ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ድሕሪ ምእንጋዳ ንኻልኣይ ግዜኣ ነዚ ውድድር ኣአንጊዳቶ። ኣብ 2013 ዓ.ም. እታ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ድሕሪ ፍጹም ቅላዕ ብማሊ ኣብ ርብዒ ፍጻመ ተኣልያ። ዛምብያ ተኸላኻሊት ሻምፕዮን ክትከውን ከላ፡ ኣብ ምድብ ግን ካብ ጸወታ ተኣልያ።

ናይጀርያ ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ንቡርኪናፋሶ 1ብ0 ብምስዓር ንሳልሳይ ግዜኣ ሻምፕዮን ዋንጫ ኣፍሪቃ ኮይና ። ናይጀርያ ኣብ ብራዚል ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ኮንፈደረሽን ፊፋ 2013 ከም ወኪል ካብ ካፍ ተሳቲፋ።
ሮበርቶ ሞውዞ

**ሮበርቶ ሞውዞ** (Roberto Mouzo; 8 ጥሪ 1953 ተወሊዱ) ኣርጀንቲናዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ነበር ኮይኑ፡ ከም ተኸላኻላይ ኮይኑ ይጻወት ነይሩ። ካብ ኣካዳሚ መንእሰያት ቦካ ጁንየርስ ዝዓበየ ፣ ዝበዝሕ ናይ ሂወቱ ምስ ቦካ ጁንየርስ ዝተጻወተ ሞውዞ ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ጣኦታት ናይታ ክለብ ተባሂሉ ይግለጽ። ኣብ ኩሉ ግዜ ዝበዝሐ ተጻወትቲ እታ ጋንታ ኮይኑ፡ 426 ጸወታታት ኣካይዱ። ሞውዞ ምስታ ክለብ 6 ዋንጫታት'ውን ተዓዊቱ  25 ሸቶታት ኣመዝጊቡ። 

ሞውዞ ኣብ ሱፐርክላሲኮ 29 ጸወታታት ብምክያድ ዝበዝሐ ጸወታታት እውን ኣለዎ (ምስ ኣፈ ታሪኽ ክለብ ሲልቪዮ ማርዞሊኒ ዝተኻፈለ)። ኣብ 1983 ኣብ ኮፓ ኣሜሪካ ተጻዊቱ ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ውን ንሃገራዊት ጋንታ ኣርጀንቲና ተሰሊፉ ኔሩ ።
ውጥረት-ግዴታዊ ጸገም

**Obsessive-compulsive disorder**  ወይ **OCD** (ብእንግሊዝኛ ***obsessive-compulsive disorder*** ወይ **OCD**) ናይ ኣእምሮ ጸገም ኮይኑ **obsessive-compulsive syndrome** ወይ **SOC** (ብእንግሊዝኛ ***obsessive-compulsive syndrome*** ወይ **OCS**) ተባሂሉ’ውን ይጽዋዕ። ኣብ ገለ ጽሑፋት ከም *obsessive-compulsive disorder*, *obsessive-coactive syndrome* ወይ ድማ ብቐሊሉ *obsessive-compulsive disorder* ን *obsessive syndrome* ን ተባሂሉ ይፍለጥ እሞ፡ ቅድሚ ምውጽኡ እቲ ዝተመሓየሸ ሳልሳይ ሕታም ናይቲ *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders*, ከም *obsessive-compulsive ይፍለጥ (psycho)neurosis*, *(psycho) obsessive-coactive neurosis* ወይ ብቐሊሉ ከም *(psycho) obsessive neurosis* ን *(psycho) compulsive neurosis* ን . እቲ ጸገም፡ እቲ ሕሙም ውሑድ ወይ ውን ዋላ ሓንቲ ቁጽጽር ከምዘይብሉ ዝሕብር ተሪርን ኢጎ-ዲስቶኒክን ሓሳባት ( obsessions ) ከምኡ’ውን ተደጋጋሚ ስርዓታዊ ባህርያት ( compulsions ) ብምህላዉ ዝልለ እዩ። ግዴታዊ ባህርያት መብዛሕትኡ ግዜ ዕንደራን ዕላማ ዘይብሉን ኮይኑ ግን ድሌት ናይቲ ዓሚቝ ናይ ጭንቀት ኩነታት ከይተሰምዖ ከይተፈጸመ ክተርፍ ዘይክእል ተገዛኢ የገድዶ። 

ኣብ ስነ - ኣእምሮኣዊ ትንተና ሕጂ ’ ውን **ከም ውጥረት ዝመልኦ ኒውሮሲስ** ይግለጽ ። እዚ ጸገም እዚ ብዓቢ ዝተፈላለየ መልክዕ ዝግለጽ ስነ-ኣእምሮኣዊ ጸገም ዝሓዘ ኮይኑ፡ ብቐንዱ ግን ብኣናንካዝም ዝልለ ኮይኑ  ምስ ግዴታታት (ፍሉይ ተግባራት ወይ ክፍጸሙ ዘለዎም ስርዓታት) ዝተኣሳሰሩ ውጥረት ዝመልኦም ሓሳባት ዝሓቖፈ ኮይኑ፡ ነቲ... ውጥረት (obsessions) ዝብል ምዃኑ’ዩ። 

Obsessive-compulsive disorder − እዚ ብ DSM-IV-TR ፣  ብ2010 ICD-9-CM፣  ብ ICD-10  ከምኡ’ውን ብመርክ *ዳያግኖስቲክ ማንዋልን* ኣብ መንጎ ናይ ጭንቀት ጸገማት ዝተመደበን... *therapy* −  ሕጂ ብብዙሓት ይቑጸር፣ ብሰንኪ እቲ ብጭንቀት ዝፈትሑ መድሃኒታት ንሕክምና ዝህቦ ዘይርጉጽ ምላሽ፣ ከም ርእሰ-ምምሕዳር ዘለዎ ኖሶግራፊክ ኣካል። ስለዚ ውጥረት-ግዴታዊ ጸገም ብናቱ መልክዕ ስነ-ኣእምሮኣዊ ኒውክለስ ተባሂሉ ይግለጽ፣ ፍሉይ መስርሕን ምልክታትን ዘለዎ ፣ ከምኡ’ውን በብቑሩብ ዝቕልቀሉ ዘለዉ ፍሉያት ስነ-ህይወታዊ ምትእስሳራት።  ኣብ DSM-5፡ እቲ ፍሉይ ምዕራፍ *Obsessive-compulsive disorders and related disorders* ዝበሃል ተፈጢሩ፣  ብዘይካ obsessive-compulsive disorder, hoarding disorder, body dysmorphic disorder, trichotillomania, dermatillomania (excoriation disorder ), compulsive buying syndrome ዝሓቖፈ ከምኡውን ኩሎም ናይ ድርኺት ምቁጽጻር ጸገማት (ምስ ወልፍን ናይ ኣመጋግባ ጸገማትን ከይተደናገሩ, መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ሓደ ግዴታዊ ባእታ)።

ውጥረት-ግዴታዊ ጭንቀት ምስ ውጥረት-ምግዳድ ስብእናዊ ጸገም (OCPD) ክደናገር የብሉን፣ እዚ ፓቶሎጂ ኣብ ክንድኡ ናይ ስብእና ጸገማት ዝምደብ እዩ . OCD ልዑል ምትሕውዋስ ሕማማት ምስ ምውጋድ ጸገም ፣ ማሕበራዊ ፍርሒ ፣ ስኪዞታይፓል ጸገም ፣ ሓያሎ ፍርሒ ፣ ከምኡውን ገለ ናይ ስሚዒት ጸገማት (ብፍላይ ናይ ጭንቀት ጸገም ) ይውንን።
ማሪኦ (ገጸ ባህርይ ጸወታ ቪድዮ)

thumb|right

**ማሪኦ** (ጃፓንኛ: マリオ፣ እንግሊዝኛ: Mario) ናይ ቪድዮ ጸወታ ገጸ ባህርን ማስኮትን ናይ ጃፓናዊ ኩባንያ ኒንቴንዶ እዩ።
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ዩጎዝላቭያ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ዩጎዝላቭያ**  ንዩጎዝላቭያ ወኪላ ኣብ ኣህጉራዊ ማሕበራት ኩዕሶ እግሪ ተሳቲፋ።

ዋላ እኳ እታ ጋንታ ብቐንዱ ቅድሚ ኲናት ዝነበረት ንግስነት ዩጎዝላቭያን ድሕሪ ኲናት ዝነበረት SFR ዩጎዝላቭያን ትውክል እንተነበረት፡ ዝተፈላለዩ ምድግጋማት ናይቲ ግዝኣት ብወግዒ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ተጣይሾም፡ ንሳቶም ድማ፤

* ንግስነት ሰርብያውያን፡ ክሮኤሽያውያንን ስሎቨናውያንን (1918–1929)
* ንግስነት ዩጎዝላቭያ (1929–1945)
* ዲሞክራስያዊት ፈደራላዊት ዩጎዝላቭያ (1945)
* ፈደራላዊት ህዝባዊት ሪፓብሊክ ዩጎዝላቭያ (1945–1963)
* ሶሻሊስት ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ዩጎዝላቭያ (1963–1992)

ኣብ ኣህጉራዊ ውድድር ዓወት ብምምዝጋብ ኣብ ዋንጫ ዓለም 1930 ን 1962ን ናብ ፍርቂ ፍጻመ  በጺሓ ። ኣብ 1992 ኣብ እዋን ውግኣት ዩጎዝላቭያ ፡ እታ ጋንታ ከም ኣካል ናይቲ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ዩጎዝላቭያ ዝገበሮ እገዳ ካብ ኣህጉራዊ ውድድር ተኣጊዳ ።
ሱኒል ቸትሪ

**ሱኒል ቸትሪ** (3 ነሓሰ 1984 ተወሊዱ) ህንዳዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ከም ኣጥቃዓይ ዝጻወትን ሓለቓ ጋንታ ክልቲአን ክለብ ሱፐር ሊግ ህንዲ ቤንጋሉሩ ኤፍ ሲን ሃገራዊት ጋንታ ህንዲን እዩ። ብናይ ምትእስሳር ጸወታ፡ ብናይ ሸቶ ምምዝጋብ ክእለት፡ ከምኡ’ውን ብመሪሕነት ይፍለጥ።   ካብ ንጡፋት ተጻወትቲ ብድሕሪ ክርስትያኖ ሮናልዶን ሊዮነል ሜሲን ጥራይ ሳልሳይ ዝለዓለ ኣህጉራዊ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኮይኑ   ብሓፈሻ ራብዓይ ደረጃ ኮይኑ፡ ብተወሳኺ ድማ ዝበዝሐ ጸወታታት ዝሓዘ ተጻዋታይን ኣብ ኩሉ ግዜ ዝለዓለ ኣመዝጋቢ ሸቶታት ሃገራዊት ጋንታ ህንዲን እዩ። ንሱ ንሃገርና ብዝገበሮ ኣበርክቶ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ህንዳውያን ተጻወትቲ ኩዕሶ እግሪ ተባሂሉ ብሰፊሑ ይግለጽ።   

ቸትሪ ኣብ 2002 ኣብ ሞሁን ባጋን ፕሮፌሽናል ሂወቱ ጀሚሩ   ናብ JCT ብምስግጋር ኣብ 48 ጸወታታት 21 ሸቶታት ኣመዝጊቡ።  ሱኒል ኣብ ደልሂ ኣብ ዝተኻየደ መበል 59 ሕታም ዋንጫ ሳንቶሽ ኣካል ጋንታ ደልሂ ’ ዩ ነይሩ። ኣብቲ ውድድር ኣንጻር ጉጃራት ሃትሪክ ሓዊሱ 6 ሸቶታት ኣመዝጊቡ ። ደልሂ ኣብ ርብዒ ፍጻመ ብኬራላ ተሳዒራ ኣብቲ ጸወታ ውን ሸቶ ኣመዝጊቡ።  ኣብ 2010 ምስ ክለብ ሜጀር ሊግ ሶከር ካንሳስ ሲቲ ዊዛርድስ ፈሪሙ፡ ካብታ ንኡስ ክፍለ ዓለም ናብ ወጻኢ ሃገራት ዝኸደ ሳልሳይ ተጻዋታይ ኮይኑ።  ናብ ህንዲ I-League ተመሊሱ ቅድሚ ናብ ወጻኢ ሃገር ምምላሱ ምስ ቺራግ ዩናይትድን ሞሁን ባጋንን ተጻዊቱ፡ ኣብ Sporting CP of the Primeira Liga, ኣብኡ ድማ ምስ ተጠባባቒት ጋንታ እታ ክለብ ተጻዊቱ። 

ቸትሪ ንህንዲ ኣብ 2007 ፣ 2009 ን 2012 ን ዋንጫ ነህሩ ከምኡ ’ ውን ኣብ 2011 ፣ 2015 ፣ 2021 ን 2023 ን ሻምፕዮን ሳፍ ክትዓትር ሓጊዙዋ ። ብተወሳኺ ኣብ 2008 ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ቻለንጅ ኤኤፍሲ ንህንዲ መሪሑዋ፡ እዚ ድማ ድሕሪ 27 ዓመታት ንፈለማ እዋን ናብ ዋንጫ ኤኤፍሲ ኤስያ ኣሕሊፉዋ  ኣብ 2011 ኣብ ናይ መወዳእታ ውድድር ክልተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ።  ኣብ 2016 ቸትሪ ንቤንጋሉሩ ኤፍ ሲ መሪሑ ኣብ ዋንጫ ኤኤፍሲ ብሩር መዳልያ ሒዛ። ቸትሪ ብተወሳኺ ኣብ 2007፡ 2011፡ 2013፡ 2014፡ 2017፡ 2018–19 ከምኡ’ውን 2021–22 7 ግዜ ብሉጽ ተጻዋታይ ኤ.ኣይ.ኤፍ.ኤፍ.  

ቸትሪ ኣብ 2011 ብዘመዝገቦ ብሉጽ ስፖርታዊ ዓወት ሽልማት ኣርጁና ተቐቢሉ፡ ኣብ 2019 ሽልማት ፓድማ ሽሪ ፡ ራብዓይ ዝለዓለ ሲቪላዊ ሽልማት ህንዲ እዩ። ኣብ 2021 ድማ ሽልማት ኬል ራትና ፡ ዝለዓለ ስፖርታዊ ክብሪ ህንዲ ተቐቢሉ፡ ነቲ ሽልማት ዝተቐበለ ናይ መጀመርታ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ።
ቢስሚላህ

**[[ባስማላ]]** ዝብል ኣብ መጀመርታ ሱራ ኣብ ቁርኣን ዝርከብ ኮይኑ፡ ናምል ሱራ 30 እውን እዩ።ጥቕሲ ኣብ . ቢስሚላ ኣብ መጀመርታ ናይ ኩሎም ሱራታት ብዘይካ ሱራ ኣት-ተውባ ይርከብ። መብዛሕትኡ ግዜ ብቋንቋ ቱርኪ "[ብስም [ኣላህ መሓሪን መሓሪ" ተባሂሉ ይትርጎም። ኣብ መዓልታዊ ህይወት መብዛሕትኡ ግዜ ከም ኣሕጽሮተ ቃል "ቢስሚላህ" (ብስም ኣላህ) ተባሂሉ ይጥቀመሉ። ኣብ እምነት እስልምና ራህማንን ራሂምን ክልተ ኣስማት ኣላህ ኮይኖም ኣብ መንጎ እስማ-ኡል ሑስና ዝቑጸሩ እዮም። እቲ ቀዳማይ ሰዋስው ቅጽል ክኸውን ከሎ፡ እቲ ካልኣይ ድማ exaggeration ዘለዎ ገበነኛ ስም እዩ። እቲ müşebbehe ዝብል ቅጽል ንቐጻልነትን ዘይልወጥን ናይቲ ባህሪ ዝገልጽ ኮይኑ፡ እቲ ገበነኛ ዝብል ስም ድማ ምፍጣርን ምሕዳስን ዝገልጽ እዩ። በዚ መዳይ እዚ "ብርህራሄ ብስም ኣላህ ብምሕረት" ተባሂሉ ይርዳእ።

መብዛሕትኡ ግዜ ብቋንቋ ቱርኪ "[ብስም [ኣላህ መሓሪን መሓሪ" ተባሂሉ ይትርጎም። ይኹን እምበር እዚ ኣጠቓቕማ እዚ ግጉይ እዩ። ኣብዚ ሓረግ ዘይተጠቕሰ፡ ግን ከኣ ነፍሲ ወከፍ ኣንባቢ ከከም ዝጅምሮ ስራሕ ዝዓለመ "... ኣንቢበ፡ እጅምር፡ እገብሮ፡ ይበልዕ" ዝብል ተግባር ኣሎ። "[ብስም ኣላህ ምብላዕን ምንባብን" ዝብል ኣበሃህላ ብቋንቋ ቱርኪ "ዝብላዕን ዝተነበበን ምስ ስም ኣላህ ብሓባር ይብላዕ ወይ ይንበብ። "።" እዚ ትርጉም እዚ ዝተሓሰበ ስለዘይኮነ፡ ነቲ ዕላማ ብትኽክል ንምግላጽ፡ ብስም ኣላህ ንሱ ረሓሚን መሓሪ ስም ብምጥቃስ ቢስሚላህ ንብል። .. ከምኡ’ውን ካብ ... ኣላህ ሓገዝ ምሕታት።..” ኢልካ ምትርጓሙ እውን ግቡእ ምኾነ።

## ርእይቶታት ብዛዕባ ቢስሚላ
ቢስሚላህ ናይ ነፍሲ ወከፍ ሱራ ናጻ ኣያ ድዩ ወይስ ኣብ መጀመርታ ናይ ኩለን ሱራታት ዝተነበበት ሓንቲ ኣያ ምዃና ኣካታዒ ጉዳይ እዩ። ብመሰረት እቲ ተመራጺ ኣረኣእያ "ቢስሚላ ሱራ ፋቲሃ ጥራይ እያ ስለዚ ድማ ቀዳመይቲ ኣያ ናይ ሙሻፍ እያ"። ምኽንያቱ በዚ መንገዲ ቁጽሪ ኣያታት ናይቲ ሱራ ናብ ሸውዓተ ይውዳእ እሞ ኣብ መበል 87 ኣያ ሱራ ሂጅር ዘሎ ኣበሃህላ ይረጋገጽ:: *"ብርግጽ እተን ሸውዓተ ዝተደጋገማ ኣያታትን ዓቢ ቁርኣንን ሂብናኩም ኣለና"* (ሂጅር፣ 87)።

ፋቲሓ ምስ ቢስሚላ ሓቢሩ ሸውዓተ ኣያታት ዝሓዘ ኮይኑ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ሰላት ረካሕ ይድገምን ናይ ክልተ ሰንሰለት ይፍጠርን። ይኹን እምበር፡ እቲ ሰላት ምስ ማእኸል ኣብ ዝፍጽመሉ እዋን፡ እቲ ኢማም ብኣእምሮ ቢስሚላ ይነብዕ፡ ነተን ካልኦት ሽዱሽተ ጥቕስታት ሱራል-ፋቲሃ ግን ዓው ኢሉ የንብበን።

## ባህላዊ ኣጠቓቕማ
ባስማላ ማለት ሓደ ሓላል ስራሕ ኣብ እትጅምረሉ እዋን ስም ኣላህ ምጥቃስን ነቲ ስራሕ በዚ ስም እዚ ብምጅማር እቲ ስራሕ ጽቡቅን ብሩኽን ክኸውን ምጽላይ ማለት እዩ።

ቢስሚላ ብምቕራጽ ከምዚ ይብል:- "ኦ ጎይታ ኣብዚ ሕጂ እዋን ገለ ክገብር እየ። ስምካ ጠቒሰ ፍቓድካ እሓትት ኣለኹ" ይብል። ስለዚ ኢኻ ናይ ሓራም ነገራት ክትጠቅስ ዘይብልካ። ሓላልን ሰናይ ግብሪን ብስም ኣላህን ብመሰረት ትእዛዛቱን ፍቓዱን ዝፍጸሙ ተግባራት እዮም። ቢስሚላህ ሙስሊም ኣብ ኩሉ ዝገብሮ፡ ኣብ ዝኽተሎ ኩሉ መንገዲ ምስ ኣላህ ምዃኑን ብሓገዝኡ ከም ዝሰርሕን ከም ዝፈልጥ የረጋግጽ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ስራሕ ብቐጻሊ ምድግጋም ቢስሚላህ ናይ ኣላህ ዚኽር ጥራይ ዘይኮነስ፡ እቲ ኣስላማይ ኣብ ምሕረቱ ተመርኲሱ ንግዲ ክገብርን ከም ዝፈቐዶ ክሰርሕን ምስ ኣላህ ዝገበሮ ውዕል ምሕዳስ እዩ።

እስላማዊ ነቢይ መሓመድ "ኣላህ ነቲ ብስም ቢስሚላሂራህማኒርሂም ጽቡቕ ጌሩ ዝጽሕፍ ሰብ ይቕረ ክብለሉ እዩ" ኢሉ። ኣብቲ ሓዲስ መሰረት ብምግባር ኣብ ምሉእ ታሪኽ እስልምና ኣብ ስነ-ጥበብ ሑስን-ሁ ሃት እውን ኣገዳሲ ቦታ ሒዙ እዩ።
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ ኣሜሪካ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ ኣሜሪካ** ( **USMNT** ) ንኣሜሪካ ወኪላ ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ ትሳተፍ። እታ ጋንታ ብፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኣሜሪካ እትቆጻጸር ኮይና ኣባል ፊፋን ኮንካካፍን እያ ።

ጋንታ ኣሜሪካ ኣብ ዓሰርተ ሓደ ዋንጫ ዓለም ፊፋ ተሳቲፋ እያ ፣ እታ ቀዳመይቲ ኣብ 1930 ሓዊሱ ፣ ኣብኡ ድማ ናብ ፍርቂ ፍጻመ በጺሓ፤ ሳልሳይ ደረጃ ሒዛ ክትዛዝም ከላ፡ ድሒራ ብሓፈሻዊ ክብረወሰናት ውድድር ዝተሸለመት ኮይና፡ ካብ ዩዌፋን ኮንሜቦልን ወጻኢ ካብ ዝመጸት ጋንታ ዝበለጸ ውጽኢት ኢዩ። ኣብ 1934 ን 1950ን ተመሊሰን ኣብ ዳሕረዋይ ንእንግሊዝ 1ብ0 ብምስዓር፡ ክሳብ 1990 ግን ዳግማይ ኣይተሓለፋን። ኣብ 1994 ከም ኣአንጋዲት ኣመሪካ ኣውቶማቲክ በርት ረኺባ ኣብ ዙር ዓሰርተ ሽዱሽተ ብብራዚል ተሳዒራ። ናብ ዝቕጽሉ ሓሙሽተ ዋንጫ ዓለም ሓሊፈን (ሸውዓተ ተኸታታሊ ጸወታታት (1990– 2014 )፡ ምስ ካልኦት ሸውዓተ ሃገራት ጥራይ ዝተኻፈለ ቅያ)  ሓደ ካብቶም ስሩዓት ተወዳደርቲ ናይቲ ውድድር ኮይነን፡ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ሓሊፈን። ኣመሪካ ኣብ 2002 ናብ ርብዒ ፍጻመ ክትበጽሕ ከላ፡ ብኣካታዒ መንገዲ ድማ ብጀርመን ተሳዒራ ። ኣብ 2009 ኣብ ዝተኻየደ ዋንጫ ኮንፈደረሽን ፡ ኣመሪካውያን ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ንላዕለዋይ ደረጃ ዝሓዘት ስጳኛ ኣውጺኦምዋ፡ ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ብብራዚል ቅድሚ ምኽሳሮም ፡ እታ ጋንታ ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ኣብ ሓደ ዓቢ ኣብ መንጎ ኣህጉራት ዝካየድ እንኮ ጸወታ ኢያ።

ኣሜሪካ ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት እውን ትሳተፍ እያ፣ ንሳቶም ድማ ዋንጫ ወርቂ ኮንካካፍ ፣ ሊግ ሃገራት ኮንካካፍን ኮፓ ኣሜሪካን ይርከብዎም። ኣመሪካ 7 ዋንጫ ወርቂ፡ ክልተ ዋንጫ ኔሽንስ ሊግ ክትዓትር ከላ፡ ኣብ 1995 ን 2016 ን ኣብ ክልተ ኮፓስ ኣሜሪካ ራብዓይ ደረጃ ክትሕዝ ክኢላ። ዋና ኣሰልጣኒ እታ ጋንታ ግረግ በርሃልተር ፡ ኣብ ሰነ 2023 ዳግማይ ተመዚዙ
ፋሲል ከነማ ኤስ.ሲ

**ፋሲል ከነማ ስፖርት ክለብ** ( ኣምሓርኛ : ፋሲል ከነማ ስፖርት ክለብ) **፡ ብፋሲል ከተማ** ዝፍለጥ፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ጎንደር ዝመደበሩ ፕሮፌሽናል ክለብ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ እዩ። ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢዩ ዝጻወት።
ክለብ ኣሜሪካ

**Club de Fútbol América SA de CV** ፡ ብተለምዶ **ክለብ ኣሜሪካ** ወይ ብቐሊሉ **ኣሜሪካ** ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ከተማ ሜክሲኮ ዝመደበሩ ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ ’ ዩ። *ላስ ኣጉይላስ* (ዘ ኢግልስ) ዝብል ሳጓ ዝተዋህቦ ኮይኑ፡ ኣብ ሊጋ ኤምኤክስ ፡ ላዕለዋይ ደረጃ ኩዕሶ እግሪ ሜክሲኮ ትወዳደር። እታ ክለብ ኣብ 1916 ዝተመስረተት ኮይና፡ ካብ 1959 ጀሚራ ድማ ብናይ መራኸቢ ብዙሃን ኩባንያ ቴሌቪዛ ትውነን ኣላ።  እዛ ጋንታ ኣብ ሜድኣ ኣብ ኢስታድዮ ኣዝቴካ ፡ እቲ ዝዓበየ ስታድዩም ላቲን ኣመሪካን ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ስታድዩማት ዓለምን እያ እተካይዶ።   

ኣሜሪካ ሓንቲ ካብተን መስረትቲ ኣባላት ፕሪሜራ ዲቪዥን እያ። እታ ክለብ ምስ ጓዳላሃራ ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ንሕንሕ ኣለዋ ፡ ክልቲአን ኣብታ ሃገር ዝዓበያ ዕዉታትን ህቡባትን ጋንታታት ኮይነን ካብ ውድድር ወሪደን ዘይፈልጣ ክለባት ጥራይ እየን ።  ኣብ መንጎኦም ዝካየድ ጸወታታት *ኤል ሱፐር ክላሲኮ*  ተባሂሉ ይፍለጥ፣ ኣብ ሜክሲኮ ከም ዝዓበየ ንሕንሕ ዝቑጸር፣ ኣብ ዓለም ድማ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ንሕንሕ።    ኣሜሪካ ኣንጻር ክሩዝ ኣዙልን ክለብ ዩኒቨርሲዳድ ናሽናልን ’ ውን ደርቢ ትጻወት ። እተን ክለባት ብሓባር " ዓበይቲ ኣርባዕተ " ኩዕሶ እግሪ ሜክሲኮ ይፈጥራ።

ክለብ ኣሜሪካ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ሜክሲኮ ካብ ዝኾነት ጋንታ ንላዕሊ ዋንጫታት ክትዓትር ክኢላ እያ።  ኣብ ውሽጢ ሃገር እታ ክለብ ክብረወሰን ዝሓዘ ዓሰርተ ኣርባዕተ ዋንጫታት ሊግ ከምኡ'ውን ክብረወሰን ዝሓዘ ሽዱሽተ ዋንጫታት ኮፓ ሜክሲኮ ፡ ከምኡ'ውን 6 ዋንጫታት ካምፒዮን ደ ካምፒዮንስ ክትዓትር ክኢላ እያ። ኣብ ኣህጉራዊ ውድድራት ኣሜሪካ ዓሰርተ ዋንጫታት ፊፋ ኣፍልጦ ዝረኸባ ክለባት ተዓዊታ፡ እዚ ድማ ካብ ዞባ ኮንካካፍ ዝመጸት ክለብ ዝበዝሐ ኮይኑ፡ ክብረወሰን ዝሓዘ 7 ዋንጫ ሻምፕዮንስ ኮንካካፍ/ሻምፕዮንስ ሊግ ፡ ሓደ ዋንጫ ኮንካካፍ ጃይንትስ ፡ ከምኡ’ውን ክልተ ዋንጫታት ኮፓ ኢንተርኣሜሪካና ኣመዝጊባ።    እታ ክለብ ብዙሕ ፍልልያት እውን ሒዛ ኣላ፡ ንኣብነት ብዓወታትን ነጥብን ኣብ ናይ ኩሉ ግዜ ሰሌዳ ሊግ ክትስራዕ  ዝበዝሐ ጸወታታት ኣብ መድረኽ ፕለይ ኦፍ  ዝበዝሐ ጸወታታት ፍጻመ ፕለይ ኦፍ (19)  ከምኡ'ውን ዝበዝሐ ካልኣይ ደረጃ ውድድሩ፡ ምስ ክሩዝ ኣዙል (10፡ ኣብ ፍጻመ ፕለይ ኦፍ 6 ሓዊስካ)።  ኣሜሪካ ብ IFFHS ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ኣብ ቀዳማይ ዓሰርተ ዓመታት (2001–2011) ዝበለጸት ክለብ ሰሜን ኣመሪካ ተባሂላ ተሰይማ።
ኣስቻለው ታመነ

**ኣስቻለው ታመነ ስዩም** (  : አስቻለው ታመነ

; born 22 November 1991) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ክለብ ምክልኻል ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያን ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያን ከም ማእከላይ ተኸላኻላይ ዝጻወት እዩ።
ኣል ሂላል SFC

**ክለብ ኩዕሶ እግሪ ስዑዲ ዓረብ ኣል ሂላል** (  : نادي الهلال السعودي

), ብቐሊሉ ብኣል **ሂላል** ዝፍለጥ ኣብ ሪያድ, ስዑዲ ዓረብ ዝመደበሩ ፕሮፌሽናል ብዙሕ ስፖርት ዘለዎ ክለብ እዩ። ጋንታ ኩዕሶ እግሮም ኣብ ፕሮፌሽናል ሊግ ስዑዲ ዓረብ ትወዳደር ። ብቋንቋ ዓረብ ኣል ሂላል ማለት *ወርሒ* ወርሒ ማለት እዩ። ኣብ ኤስያ ብብዝሒ ዝተሰለመት ክለብ ኮይና 66 ወግዓዊ ዋንጫታት ተዓዊታ። ኣል ሂላል ብተወሳኺ ኣብ ኤስያ ዝበዝሐ ኣህጉራዊ ዋንጫታት ብምምዝጋብ ክብረወሰን ሒዛ ኣላ ፣ ከምኡ ውን ክብረወሰን 18 ዋንጫ ፕሮፌሽናል ሊግ ሒዛ ኣላ። 

ብ16 ጥቅምቲ 1957 ዝተመስረተት ኣል ሂላል፡ ኣብ 1976 ካብ ዝምስረት ኣትሒዛ ኣብ ኩሉ ዓመታት ፕሮፌሽናል ሊግ ስዑዲ ዓረብ ካብ ዝተሳተፋ ሰለስተ ጋንታታት ሓንቲ እያ።

ብሓፈሻ ኣል ሂላል ኣብ ዝተፈላለየ ውድድራት 68 ወግዓዊ ዋንጫታት ብምዕታር፡

ኣብ ውሽጣዊ ውድድራት ክብረወሰን ዝሓዘ 19 ዋንጫ ፕሮፌሽናል ሊግ ፡ ክብረወሰን ዝሓዘ 13 ዋንጫ ዋንጫ ዘውዲ ልኡል ፡ ክብረወሰን ዝሓዘ 7 ዋንጫ ፈደረሽን ስዑዲ ዓረብ ፡ ዓሰርተ ዋንጫ ንጉስ ዋንጫ ፡ ክብረወሰን ዝሓዘ ሰለስተ ዋንጫ ሱፐር ካፕ ፡ ከምኡ’ውን ዋንጫ መስራቲ ስዑዲ ዓረብ ።

ብደረጃ ኣህጉር፡ ኣል ሂላል ክብረወሰን ዝሓዘ ሸሞንተ ዋንጫታት ኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኤስያ - ሻምፕዮንስ ሊግ ኤኤፍሲ ኣብ 1991 ፡ 2000 ፡ 2019 ን 2021 ን ፡ ዋንጫ ተዓወትቲ ዋንጫ ኤስያ ኣብ 1997 ን 2002 ን ፡ ከምኡ'ውን ሱፐር ካፕ ኤስያ ኣብ 1997 ፡ 2000 ። ኣብ መስከረም 2009 ኣል ሂላል ብ IFFHS ብሉጽ ኤስያዊት ክለብ መበል 20 ክፍለ ዘመን ተባሂላ ተሸሊማ። 

ብዓለምለኻዊ ደረጃ ኣል ሂላል ኣብ ዋንጫ ዓለም ክለባት ፊፋ ብዙሕ ጸወታታት ኣካይዱ, ኣብ ዋንጫ ዓለም ክለባት 2022 ካልኣይ ደረጃ ሒዙ ።
ያሬድ ባየህ

**ያሬድ ባየሕ በላይ** (  : ያሬድ ባየህ በላይ

; born 22 January 1995) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ክለብ ባህርዳር ከነማን ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያን ከም ማእከላይ ተኸላኻላይ ዝጻወት እዩ።
ፐርሲያ ጃካርታ

**ፐርሳቱያን ሰፓክቦላ ኢንዶነዥያ ጃካርታ** (Persatuan Sepakbola Indonesia Jakarta፤ ብሓጺሩ **ፐርሲጃ** ) ፡ ብተለምዶ **ፐርሲጃ ጃካርታ** ተባሂላ እትፍለጥ ፡ ኣብ ርእሰ ከተማ ኢንዶነዥያ ጃካርታ እትመደበራ ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ኢንዶነዥያዊት ክለብ እያ። ፐርሲያ ጃካርታ ኣብ ኢንዶነዥያ ካብ ዘለዋ ዕዉታት ክለባት ኩዕሶ እግሪ ኮይና 2 ዋንጫ ሊግ ኢንዶነዥያን 9 ዋንጫ ፐርሰሪካታንን ኣመዝጊባ። ኢንዶነዥያ ናጻ ሃገር ቅድሚ ምዃና ዓሰርተ ሓሙሽተ ዓመት ኣብ 1930 ሃገር-ለኸ ውድድር ካብ ዝጅምር ኣብ ታሕተዋይ ሊግ ኮይና ኣይትፈልጥን።  ፐርሲያ ምስ ካልኦት ሽዱሽተ ክለባት ሓደ ካብ መስረትቲ ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ኢንዶነዥያ ፒኤስኤስኣይ እዩ። ፐርሲጃ ምስ ብጻያ መስራቲ ፒኤስኤስኣይ ፐርሲብ ባንዱንግ ዝነበራ ንሕንሕ ንዓሰርተታት ዓመታት ዝቐጸለ ኮይኑ፡ ሓሓሊፉ ብዓመጽ ተበላሽዩ።

## ስታድዩም

ፐርሲያ ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ሜድኣ ኣብ ማእከላይ ጃካርታ ኣብ ዝርከብ ስታድዩም ጌሎራ ቡንግ ካርኖ (GBK) ምስ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢንዶነዥያ ጸወታታት ትጻወት ኣላ ። ከም VIJ፡ ፐርሲያ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ VIJ ስታድዩም ፔቶጆ ፡ ጋምቢር እያ ተጻዊታ። 

እታ ክለብ ኣብቲ ዓቢ ጂቢኬ ቅድሚ ምቕማጣ፡ ኣብ ጃካርታ ዝርከባ ንኣሽቱ ስታድዩማት ከም ሜዳኣ ትጥቀም ነይራ። ንሊጋ 1 2017 ን መብዛሕትኡ ናይ 2018 ሊጋ 1 ን ፐርሲያ ናብቲ ኣብ ጥቓኣ ዝርከብ ቤካሲ ክግዕዝን ስታድዩም ፓትሪዮት ቻንድራባጋ ወይ ስታድዩም ዊባዋ ሙክቲ ክትጥቀምን ነይርዋ፡ ስታድዩም ጂቢኬ ንጸወታታት ኤስያ 2018 ምሕዳስ ኣብ ዝገበረሉን ድሒሩ ድማ ንቐንዲ ቦታ ኣብ ዝጥቀመሉ ዝነበረን እዋን ናይቲ ብዙሕ ስፖርት ዝሓቖፈ ውድድር።  

ናይ ሕጂ ኣመሓዳሪ ጃካርታ ኣኒስ ባስዌዳን ኣብ 2019 ኣብ ሰሜን ጃካርታ ንፐርሲጃ ሓድሽ ስታድዩም ክሃንጽ ወሲኑ ፡ እዚ ድማ ኣህጉራዊ ስታድዩም ጃካርታ ተባሂሉ ይጽዋዕ ። እቲ ሓድሽ ስታድየም ኣብ 2022 እዩ ተዛዚሙ።

ይኹን እምበር፡ ነቲ ስታድዩም ብስም ምሁር ፡ ሃገራዊ ጅግና ፡ ተወላዲ ጃካርታ ዝኾነ መሓመድ ሑስኒ ታምሪን ንምስያም ወፍሪ ይካየድ ኣሎ።     ታምሪን ንፐርሲጃ ከም VIJ ኣብ ምምስራት እውን ኣገዳሲ ተራ ተጻዊቱ እዩ ናይ ገዛእ ርእሱ ገንዘብ ብምውፋይ ናይ VIJ ናይ መጀመርታ ሜዳን ስታድዩምን ኩዕሶ እግሪ VIJ ስታድዩም ንምህናጽ።
ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ

**ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ** ( ኣምሓርኛ : የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ)፡ ብስፖንሰርሺፕ ምኽንያት **ብቤትኪንግ ፕሪምየር ሊግ** ኢትዮጵያ ዝፍለጥ፡ ብናይ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ሼር ኩባንያ (ቀደም ካብ 1997 ክሳብ 2020 ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ዝነበረ) ዝካየድ ላዕለዋይ ደረጃ ማሕበር ኩዕሶ እግሪ ሊግ ኢትዮጵያ እዩ። ).  ኣብ 1997 (1990 EC ) ዝተመስረተት ኮይና፡ ነቲ ናይ ቀደም ቀዳማይ ክፍለ ሰራዊት (est. 1944) ተኪኣቶ። ብዓሰርተ ሽዱሽተ ክለባት ዝወዳደር ኮይኑ፡ ምስተን ካልኦት ካልኣይን ሳልሳይን ሊጋት ኢትዮጵያ ብስርዓት ምዕባይን ምውራድን ትሰርሕ። እዚ ሊግ ካብ 1997–98 ዓመተ ስፖርት ጀሚሩ ዓመታዊ ውድድር ኮይኑ ፡ ሴንት ጆርጅ ኣብዚ ዘመን 15 ዋንጫታት (ብሓፈሻ 30 ዋንጫ ቀዳማይ ዲቪዥን) ብምምዝጋብ ኣብዚ ዘመን መሪሕ ክለብ እታ ሃገር ኮይና ተቐልቂላ።

## ክለባት

### ዓመተ ስፖርት 2022-23

እዘን ዝስዕባ 16 ክለባት ኣብ 2022–23 ዓመተ ስፖርት ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ክወዳደራ እየን። ዝርዝር ተዓወቲ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ካብ ዝምስረት ኣትሒዙ ፡ ዝርዝር ሻምፕዮናት ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ .

### 2021–22 ዓመተ ስፖርት

* ሻምፕዮን ፡ ቅዱስ ጊዮርጊስ
* ካብ ውድድር ዝወረደ: ከተማ ሰበታ ፣ ጅማ ኣባ ጅፋር ፣ ከተማ ኣዲስ ኣበባ
* ፕሮሞሽን: ኢትዮ ኤሌክትሪክ ፣ ለጌታፎ ለገዳዲን ኢትዮጵያ ኢንሹራንስን ::
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢንዶነዥያ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢንዶነዥያ** (Tim nasional sepak bola Indonesia) ንኢንዶነዥያ ወኪሉ ኣብ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ ይጻወት ። ኣብ ዋንጫ ዓለም ፊፋ ብፍላይ ድማ ኣብ ሕታም 1938 ከም ሆላንድ ምብራቕ ኢንዲስ ዝተሳተፈት ናይ መጀመርታ ኤስያዊት ጋንታ እያ ነይራ።   ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ብናይ መወዳእታ ናብ ፍጻመ ዝበጽሐት ሃንጋሪ 6ብ0 ዝተሳዕረትሉ ግጥም፡ እታ ሃገር ኣብ ዋንጫ ዓለም እንኮ ጸወታ ኮይና ትቕጽል ኣላ። በዚ ድማ ኢንዶነዥያ ዝወሓደ ጸወታታት ዘካየደት ጋንታ (1) ከምኡ’ውን ሓንቲ ካብተን ዝወሓደ ሸቶታት ዘመዝገባ ጋንታታት (0) ብምዃና ክብረወሰን ዋንጫ ዓለም ሒዛ ኣላ። 

እታ ጋንታ ኣብ ኦሎምፒክ ዝተሳተፈትሉ እንኮ ኣብ 1956 እዩ ።  ኢንዶነዥያ ንሓሙሽተ ኣጋጣሚታት ናብ ዋንጫ ኤስያ ኤኤፍሲ ሓሊፋ፡ ኣብ ሕታም 2023 ንፈለማ እዋን ናብ ኣውዲቕካ ምሕላፍ ሓሊፋ፡ ካብ ዙር 16 ወጺኣ። ኢንዶነዥያ ኣብ 1958 ኣብ ቶክዮ ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ኤስያ ነሓስ መዳልያ ረኺባ።  እዛ ጋንታ ንሽዱሽተ ኣጋጣሚታት ናብ ናይ መወዳእታ ግጥም ሻምፕዮን ኤኤፍኤፍ በጺሓ'ኳ እንተነበረት ሻምፕዮን ኮይና ኣይትፈልጥን። ምስ ጋንታታት ኣሴን ዞባዊ ንሕንሕ ይካፈላ፣ ብፍላይ ድማ ምስ ማሌዥያ ዝግበር ንሕንሕ ፣ ብቐንዱ ብሰንኪ ፖለቲካውን ባህላውን ወጥሪ።
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ማሌዥያ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ማሌዥያ** (Pasukan bola sepak kebangsaan Malaysia) ንማሌዥያ ወኪሉ ኣብ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ ዝጻወት ኮይኑ፡ ብማሕበር ኩዕሶ እግሪ ማሌዥያ ዝቆጻጸር ’ ዩ። እታ ሃገራዊት ጋንታ ማሌዥያ ቅድሚ ምምስራታ ሓደ ወርሒ ንውድድር መርደካ 1963 ዝተመስረተት ካብ ስራሕ ዝሰኣነት ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ማላያ ተካኢት ምዃና ብፊፋ ኣፍልጦ ረኺባ እያ። እታ ጋንታ ንማላያዊ ነብሪ ብምጥቃስ ብወግዒ *ሃሪማው ማላያ* ዝብል ሳጓ ተዋሂብዋ ኣሎ ።  ተጻዋታይ ነበር ሞኽታር ዳሃሪ ኣብ ታሪኽ ዓለም ካብ ዘለዉ ብሉጻት ኣመዝገብቲ ሸቶታት ሓደ ኢዩ።

4 ጋንታታት ዝሓቖፈት ጉጅለ (እተን ካልኦት ሰለስተ ሲንጋፖር፡ ቬትናምን ታይላንድን እየን) ደቡባዊ ምብራቕ ኤስያ ነፍሲ ወከፈን እንተወሓደ ሓደ ግዜ ሻምፕዮን ኤኤፍኤፍ ዝዓተራ ፡ ሓደ ግዜ ተዓዊተን፡ ማሌዥያ ግን ካብ ዞባኣ ወጻኢ ካብ ሀ ኣብ 1974 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ኤስያ ነሓስ ተዓዊቱ ። ኣብ ሓጋይ ኦሎምፒክ ሓንሳብን ኣርባዕተ ዋንጫታት ኤኤፍሲ ኤስያን ዝተሳተፈት ጋንታ ፡ ካብ ምድብ ምድብ ወጻኢ ገስጊሳ ኣይትፈልጥን።

ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ዓበይቲ ተቓወምቲ ማሌዥያ ጂኦግራፍያዊ ጎረባብታ – ኢንዶነዥያ ፣ ሲንጋፖር ፣ ታይላንድን እየን – ዝሓለፋ ግጥማት ተፈሪየን ብፍላይ ድማ፣ ኢንዶነዥያ ዘሳትፍ ግጥማት ካብዞም ምስ ፖለቲካውን ማሕበራውን ጉዳያት ዝሰማማዕ ዝያዳ ውዑይ ምዃኑ፣ ብስም ' ኑሳንታራ ደርቢ ' ተባሂሉ ተሰይሙ። .  ምስ ካምቦድያ እውን ንሕንሕ ማዕቢሉ ነይሩ፣ “The Koupreys” ካብ ምጅማር ሻምፕዮን ኤኤፍኤፍ ጀሚሩ ኣብ ዝጻወትዎ ነፍሲ ወከፍ ጸወታ ኣንጻር ማሌዥያ ክትዕወቱ ፈቲኖም ነይሮም።  

ማሌዥያ ካብ 2020ታት ጀሚራ፡ ተስፋ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪኣ ዳግማይ ንምትንሳእ ኣብ ዝግበር ፈተነ ፡ ካብ ወጻኢ ዝመጹን ተፈጥሮኣዊ ዝኾኑን ተጻወትቲ ብዝያዳ ክትስለፍ ጸኒሓ።
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ህንዲ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ህንዲ** ንህንዲ ወኪላ ኣብ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ እትጻወት ኮይና ብፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ መላእ ህንዲ (AIFF) ትመሓደር።

እታ ኣብ ደቡብ ኤስያ ዝበለጸት ጋንታ ተባሂላ እትግለጽ ጋንታ፡ ኣብ 1951 ን 1962ን ኣብ ዝተኻየደ ውድድር ኤስያ ክልተ ወርቂ መዳልያታት ክትዓትር ከላ፡ ኣብ 1956 ኣብ ዝተኻየደ ሓጋይ ኦሎምፒክ ድማ ራብዓይ ደረጃ ሒዛ። ህንዲ ኣብ ዋንጫ ዓለም ተሳቲፋ ኣይትፈልጥን እያ ፡ ዋላ እኳ ካልኦት ኩለን ኣብ መጻረዪ ምድብ ዝነበራ ሃገራት ድሕሪ ምስሓባ ብነባሪ ንዋንጫ ዓለም 1950 ሓሊፋ። ይኹን እምበር ህንዲ ቅድሚ ምጅማር እቲ ውድድር ስሒባ። እታ ጋንታ ኣብ ዋንጫ ኤስያ ኤኤፍሲ ፡ ላዕለዋይ ሻምፕዮን ኩዕሶ እግሪ ኤስያ ’ ውን ኣርባዕተ ግዜ ተሳቲፋ ኣብ 1964 ድማ ካልኣይቲ ኮይና ዛዚማ። ህንዲ ኣብቲ ኣብ ደቡብ ኤስያ ዝለዓለ ዞባዊ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ዝኾነ ሳፍ ሻምፕዮን ’ ውን ትሳተፍ። ኣብ 1993 ካብ ዝምስረት ኣትሒዛ 9 ግዜ ክብረወሰን ውድድር ተዓዊታ።

ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን፡ ብዘይካ ዓወታት ሻምፕዮን ሳፍ፡ ህንዲ ኣብ ሕታማት 2007 ን 2009ን ዋንጫ ኔሩ ተዓዊታ። ህንዲ ኣብ 2008 AFC Challenge Cup ውን ተዓዊታ ፡ በዚ ድማ እታ ጋንታ ድሕሪ ናይ 27 ዓመት ፍልልይ ናብ ዋንጫ ኤስያ ሓሊፋ።
ኣዶልፍ ሂትለር

thumb|ኣዶልፍ ሂትለር
  
ኣዶልፍ ሂትለር (20 ሚያዝያ 1889 – 30 ሚያዝያ 1945) መራሒ ናዚ ፓርቲን ቻንስለር ጀርመንን እዩ ነይሩ። መርዛም ጸረ-ሴማውያንን ሃገራውያንን ስነ-ሓሳባቱ ናብ ሆሎኮስት፡ ኣብ እዋን ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ልዕሊ ሽዱሽተ ሚልዮን ኣይሁድን ካልኦት ሚልዮናትን ስርዓታዊ ምጽናት ዓሌት ኣምሪሑ። ናይ ሂትለር ናይ ግዝኣታዊ ምስፍሕፋሕ መደባት ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣበጊሱ፣ ወተሃደራዊ ግጉይ ስሌታቱ ድማ ኣንጻር ኣክሲስ ሓይልታት ዝቕየር ውሕጅ ኣበርክቶ ገይሩ። ኪዳን ሃገራት ኣብ ዝዓጸዉሉ እዋን፡ ሂትለር ብ30 ሚያዝያ 1945 ኣብቲ ኣብ በርሊን ዝነበሮ ድፋዕ ነብሱ ቀተለ።

ኣዶልፍ ሂትለር፡ ብ20 ሚያዝያ 1889፡ ኣብ ብራውናው ኣም ኢን፡ ኦስትርያ-ሃንጋሪ (ሕጂ ኦስትርያ) ዝተወልደ ኮይኑ፡ ብቓልስ ዝተለለየ በዳሂ ቁልዕነት ኣሕሊፉ። ኣቡኡ ኣሎይስ ሂትለር ተሪር ስለ ዝነበረ፡ ኣብ ቀዳሞት ዓመታት ሂትለር እታ ስድራቤት ብተደጋጋሚ ትግዕዝ ነይራ። ድሕሪ ሞት ኣቡኡ ብ1903፡ ሂትለር ስነ-ጥበባዊ ናይ ምዃን ሕልሙ ናብ ቪየና ኣምሪሑዎ፡ እንተኾነ ግን ካብ ኣካዳሚ ስነ-ጥበብ ምንጻግ ኣጋጢምዎ። ሂትለር ፋይናንሳዊ ቃልሲ ስለ ዘጋጠሞ፡ ዘላቒ ናብራ ይነብር ነበረ፣ ኣብ መዕቆቢ ገዛ ዘይብሎም ሰባት ግዜ የሕልፍን ከም ሸቃላይን ቀባእን ድኹም ኣታዊ ይረክብ ነበረ። ኣብዚ እዋን’ዚ ዘጋጠሞ ተመኩሮታት ንቂምታኡን ሃገራዊ ኒሕኡን ዝቐረጸ ኮይኑ፡ ድሒሩ ንፖለቲካዊ እምነታቱ ነዳዲ ገይርዎ። ኣብ ቀዳማይ ኲናት ዓለም ኣብ ሰራዊት ጀርመን ኣብ ዘገልገለሉ እዋን ዝተሰለመ እዩ። ብ1919 ኣብ ጀርመን ሸቃሎ ፓርቲ (DAP) ተጸንቢሩ፡ ቅድመ-ሰልፊ ናዚ ኮይኑ፡ ብ1921 ድማ መራሒ ሰልፊ ናዚ ኮይኑ ተመዚዙ። ብ1923 ኣብ ሙኒክ ብዝፈሸለ ዕልዋ መንግስቲ ስልጣን መንግስቲ ክሕዝ ፈቲኑ፡ ንሓሙሽተ ዓመት ክእሰር ተፈሪድዎ፡ ካብቲ ዝተፈርዶ ፍርዱ ድማ ልዕሊ ሓደ ዓመት ኣሕሊፉ። ኣብኡ እንከሎ ድማ ንመጀመርታ ጥራዝ ናይታ ኣውቶባዮግራፊኡን ፖለቲካዊ ማኒፌስቶኡን ሜን ካምፕፍ ("ቃልሰይ") ኣመሓላሊፉ። ሂትለር ኣብ 1924 ብኣግኡ ምስ ተፈትሐ ን ውዕል ቨርሳይ ብምጥቃዕን ፓን-ጀርመንነት፣ ጸረ-ሴማውነትን ጸረ-ኮሚኒዝምን ብካሪዝማቲክ ኣዘራርባን ናዚ ፕሮፖጋንዳን ብምስፋሕ ህዝባዊ ደገፍ ረኺቡ። ብተደጋጋሚ ንኣህጉራዊ ርእሰማላውነትን ኮሚኒዝምን ከም ኣካል ኣይሁዳዊ ውዲት ይኹንን ነይሩ።

ክሳብ ሕዳር 1932 ሰልፊ ናዚ ኣብ ራይክስታግ ዝበዝሐ መንበር ሒዙ እኳ እንተነበረ፡ ዝበዝሐ ድምጺ ግን ኣይነበሮን። ዝኾነ ፖለቲካዊ ሰልፊ ንሓደ ሕጹይ ቻንስለር ዝድግፍ ናይ ኣብዝሓ ድምጺ ጥምረት ክምስርት ኣይከኣለን። ቻንስለር ነበር ፍራንዝ ፎን ፓፐን ካልኦት ዓቃባውያን መራሕቲ ንፕረዚደንት ፖል ፎን ሂንደንበርግ ንሂትለር ቻንስለር ክኸውን ብ30 ጥሪ 1933 ኣእሚኖምዎ። ድሕሪ ቁሩብ ግዜ ራይክስታግ ናይ 1933 ሕጊ ኣኽእሎ ኣጽዲቑ ን ዋይማር ሪፓብሊክ ናብ ናዚ ጀርመን ናይ ምቕያር መስርሕ ጀሚሩ፣ እዚ ድማ ኣብ ፍጹም ምልካዊ ምልካዊ ስነ-ሓሳብ ናዚዝም ዝተመስረተ ሓደ ሰልፊ ዘለዎ ምልካዊ ስርዓት እዩ። ሂንደንበርግ ብ2 ነሓሰ 1934 ምስ ሞተ፡ ሂትለር ተኪኡ፡ ብሓንሳብ ፍጹም ስልጣን ዘለዎ መራሒ ሃገርን መንግስትን ኰነ። ሂትለር ነቲ ድሕሪ ቀዳማይ ኲናት ዓለም ብፈረንሳን ሃጸይነት እንግሊዝን ዝዓብለሎ ኣህጉራዊ ስርዓት በደል ኮይኑ ዝረኣዮ ንምምካት ጀርመናውያን ኣይሁድ ክጥረዝ ወይ ክቐትልን ሓድሽ ስርዓት ክምስርትን ደለየ። ኣብ ስልጣን ዝነበረ ቀዳሞት ሽዱሽተ ዓመታት ካብ ዓቢ ቅልውላው ቁጠባ ቅልጡፍ ቁጠባዊ ምሕዋይ፣ ድሕሪ ቀዳማይ ውግእ ዓለም ኣብ ልዕሊ ጀርመን ዝተነበረ እገዳታት ምድምሳስ፣ ከምኡ’ውን ብሚልዮናት ብሄረ ጀርመናውያን ዝነብሩሉ ግዝኣታት ምሕዋስ፣ እዚ ድማ ኣብ መጀመርታ ርኡይ ህዝባዊ ደገፍ ሂብዎ።
ኒኮላስ ኬጅ

[thumb|ኒኮላስ ኬጅ ኣብ 2011 [ኣብ ሳንዲያጎ ኮሚክ-ኮን።]]
**ኒኮላስ ኪም ኮፖላ** (7 ጥሪ 1964 ተወሊዱ)፡ ብናይ መድረኽ ስሙ **ኒኮላስ ኬጅ** ዝፍለጥ፡ ኣመሪካዊ ተዋሳኣይን ኣፍራዪ ፊልምን እዩ። ንሱ ተቐባሊ ናይ ዝተፈላለየ ናእዳታት ዝተፈላለዩ ሽልማት፡ ሽልማት ኣካዳሚ፡ ሽልማት ስክሪን ኣክተራት ጊልድ፡ ከምኡ’ውን ሽልማት ወርቃዊ ግሎብ ከምኡ’ውን ንኽልተ ሽልማት ባፍታ ሕጹያት።

ካብ ስድራቤት ኮፖላ ዝተወልደ ኬጅ፡ ሞያኡ ኣብ ከም ፋስት ታይምስ ኣብ ሪጅሞንት ሃይ (1982) ከምኡ’ውን ቫሊ ጓል (1983) ዝኣመሰላ ፊልምታት፡ ከምኡ’ውን ዝተፈላለዩ ፊልምታት ኣኮኡ ፍራንሲስ ፎርድ ኮፖላ ከም ራምብል ፊሽ ዝኣመሰሉ ፊልምታት ጀሚሩ  (1983)፡ ክለብ ጡጥ (1984)፡ ከምኡ’ውን ፔጊ ሱ ተመርዕያ (1986)። ኣብ ወርሒ ዝሃረመ (1987) ከምኡ’ውን ኣሪዞና ምዕባይ (1987) ብዝተጻወቶ ተራታት ነቐፌታዊ ዓወት ረኺቡ፣ ቅድሚ ብድራማዊት ፊልም ካብ ላስ ቬጋስ ወጺኡ (1995) ብሉጽ ተዋሳኣይ ዝብል ሽልማት ኣካዳሚ ረኺቡ። ኣብታ ኮሜዲ-ድራማ ፊልም ምትዕጽጻፍ (2002) ማንታ ቻርሊን ዶናልድ ካውፍማንን ብምጽዋት ንኦስካር ተሓጽዩ።

ኬጅ ኣብ ቀንዲ ኣክሽን ፊልምታት ከም ዘ ሮክ (1996)፣ ኮን ኤር (1997)፣ ፌስኦፍ (1997)፣ ጎን ኢን 60 ካልኢት (2000)፣ ተኸታታሊ ፊልምታት ሃገራዊ ስንቂ (2004–2007)፡ ተኸታታሊ ፊልምታት ጎስት ራይደር (2007–2011)፡ ከምኡ’ውን ኪክ-ኣስ (2010)። ብተወሳኺ ኣብ ከተማ መላእኽቲ (1998)፡ ምዉታት ምውጻእ (1999)፡ ሰብ ስድራቤት (2000)፡ ማችስቲክ መን (2003)፡ ከምኡ’ውን ዘ ዊከር ማን (2006)። ኣብ ፍራንቸይዝ ዘ ክሩድስ (2013–ሕጂ) ከምኡ’ውን ኣብ ስፓይደር-ማን: ኢንቱ ዘ ስፓይደር-ቨርስ (2018) ንገጸ ባህርያት ድምጺ ሂቡ እዩ። ኣብ ማንዲ (2018)፡ ፒግ (2021)፡ ዘ ዘይጽወር ክብደት ማሲቭ ታለንት (2022) ከምኡ’ውን ድሪም ስናርዮ (2023) ብዝተጻወቶ ተራታት ዳግማይ ናይ ነቐፍቲ ኣፍልጦ ረኺቡ።

ኬጅ ናይ ምፍራይ ኩባንያ ሳተርን ፊልምስ ዝውንን ኮይኑ፡ ከም ሻዶው ኦፍ ዘ ቫምፓየር (2000) ከምኡ’ውን ዘ ላይፍ ኦፍ ዴቪድ ጌል (2003) ዝኣመሰላ ፊልምታት ኣፍሪዩ፡ ከምኡ’ውን ሶኒ ኣካይዱ። (2002) ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ። ኣብ 2007 ኣብ መጽሔት ኢምፓየር ኣብ ዝርዝር ዘ ብሉጻት 100 ኮኾባት ፊልም ኦፍ ኦል ታይም ቁጽሪ 40 ክስራዕ እንከሎ፡ ኣብ 2008 ድማ ኣብ ፕሪሚየር 100 ሞስት ፓወርፉል ፒፕል ኢን ሆሊዉድ ቁጽሪ 37 ተሰሪዑ።

## መወከሲታት

# https://www.upi.com/Top_News/2019/01/07/UPI-Almanac-for-Monday-Jan-7-2019/6991546835238/?ur3=1 
# https://archive.org/details/nicolascage0000nade
# https://www.spokesman.com/stories/2022/apr/21/to-celebrate-an-unforgettable-career-here-are-the-/
# https://web.archive.org/web/20231221225405/https://bnnbreaking.com/arts/nicolas-cage-a-versatile-career-and-the-complexities-of-fame/
# https://www.theguardian.com/film/2018/oct/02/mandy-nicolas-cage-the-most-maverick-actor-since-marlon-brando
# https://www.rogerebert.com/features/the-whole-parade-on-the-incomparable-career-of-nicolas-cage
# https://www.washingtonpost.com/arts-entertainment/2019/08/07/enduring-strangeness-nicolas-cage
# https://www.hollywoodinsider.com/nicolas-cage-tribute-journey/
# https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/nicolas-cage-retiring-movies-acting-1235709589/
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሕብረት ሶቭየት።

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሕብረት ሶቭየት** (  &#x3A; сбо́рная СССР по футбо́лу ንዓይ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ ንዓኻ
 
፣ ትር. *sbórnaya SSSR ፖ ፉትቦሉ*

) ካብ 1922-1992 ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሕብረት ሶቭየት እያ ነይራ።

ድሕሪ ምብትታን ሕብረት እታ ጋንታ ናብ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሲኣይኤስ ተቐይራ ። ፊፋ ንሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሲኣይኤስ (ኣብ መወዳእታ ድማ ፡ ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ሩስያ ) ከምታ ናይ ቀደም ክብረወሰናታ እትምድበሎም ተካኢት ጋንታ ሶቭየት ይቖጽራ (ብዘይካ እቶም ብሰንኪ ፖሊሲ IOC ዘይተዋሃሃዱ ክብረወሰናት ኦሎምፒክ)፤ ዝኾነ ኾይኑ፡ ዓቢ ሚእታዊት ካብቶም ናይታ ጋንታ ነበር ተጻወትቲ ካብ ወጻኢ ሩስያዊ SFSR, ብቐንዱ ካብ ዩክሬናዊ SSR, ዝመጹ ኮይኖም፡ ድሕሪ ምብትታን ሕብረት ሶቭየት፡ ገለ ከም በዓል ኣንድሬይ ካንቸልስኪስ ካብ ናይ ቀደም ዩክሬን SSR፡ ኣብ ሓዳስ ሩስያ ምጽዋት ቀጺሎም ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ።

ሕብረት ሶቭየት ክልተ ግዜ ጥራይ ማለት ኣብ 1974ን 1978ን ናብ ዋንጫ ዓለም ክትሓልፍ ዘይከኣለት ኮይና፡ ብድምር 7 ናይ መወዳእታ ውድድራት ተሳቲፋ። ዝበለጸ ውጽኢት ዘመዝገባ ኣብ 1966 ፡ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ብዕራብ ጀርመን 2 &#x2013; 1 ተሳዒራ ራብዓይ ደረጃ ሒዛ። ሕብረት ሶቭየት ንሓሙሽተ ሻምፕዮን ኤውሮጳ ሓሊፋ ፡ ኣብ 1960 ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ንዩጎዝላቭያ 2 &#x2013; 1 ኣብ ዝረትዓሉ ናይ መጀመርታ ውድድር ተዓዊታ። ሰለስተ ግዜ ካልኣይቲ ( 1964, 1972, 1988 ) ፡ ሓደ ግዜ ድማ ራብዓይቲ ( 1968 ) ፡ ኣብ ፍርቂ ፍጻመ ምስ ኢጣልያ ማዕረ ድሕሪ ምፍልላያ ፡ ብክሳራ ሳንቲም ምውጥዋጥ ናብ ሳልሳይ ደረጃ ዝሓዘ ጸወታ ፕለይ ኦፍ ተላኢኻ ። ሃገራዊት ጋንታ ሕብረት ሶቭየት ’ ውን ኣብ ብርክት ዝበሉ ውድድራት ኦሎምፒክ ተሳቲፋ ኣብ 1956 ን 1988 ን ወርቂ መዳልያ ረኺባ ። ጋንታ ሶቭየት ዋላ እኳ ፊፋ ኣብ 1958 ዝኾነ ተጻወትቲ ሃገራዊት ጋንታ ኣብ ኦሎምፒክ ከየቕርቡ እንተኸልከለ (ኣብቲ እዋን ኣብ ኦሎምፒክ ዝነበሩ ተጻወትቲ ኣማተር ክኾኑ ይግደዱ ነይሮም፣ ሶቭየት ብውጽኢታዊ መንገዲ ነቲ ሕግታት ብምዝርዛር ጠውያቶ ኣብ ወተሃደራዊ ስራሕ ብሉጻት ተጻወትቶም)።
ኣዳማ ከተማ ኤፍ.ሲ

**ክለብ ኩዕሶ እግሪ ከተማ ኣዳማ** ( ኦሮሞ : *Garee Kubbaa Miilaa Magaalaa Adaamaa* ; ኣምሓርኛ : አኳማ ከተማ እግር ክስለብ)ኣብ ክልል ኦሮሚያ ኣዳማ ዝመደበሩ ናይ ኢትዮጵያ ፕሮፌሽናል ክለብ ኩዕሶ እግሪ ኢዩ። እዛ ክለብ ኣብ 1991 ዝተመስረተት ኮይና ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ፣ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ትሳተፍ ኣላ።  ኣዳማ ሲቲ ብዘይካ እታ ጋንታ ናብ ምውራድ ዝኸደትላ ሓንቲ ዓመት ኣብዚ ሊግ ብቐጻሊ ክትሳተፍ ኣለዋ። ዝበለጸ ግዜ እታ ጋንታ ኣብ 2008 ካልኣይቲ ኮይና ኣብ 2017-18 ንዝተወሰነ ግዜ ኣብ ቅድሚት ሊግ ክትጸንሕ ከላ እያ እዚ ድማ 5ይ ደረጃ ኮይና ተዛዚማ። ጋንታ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ 2018-19 ዋንጫ ብምዕታር ሎዛ ኣበራን ሰናፍ ዋኩማን ወርቃዊት ኩዕሶን ቦትን ብቕደም ተኸተል ተዓዊተን ኣለዋ።
ወልቂት ከተማ ኤፍ.ሲ

**ወልቂት ከተማ ኤፍ.ሲ** ( ኣምሓርኛ :  ፣ **** ) ኣብ ወልኪተ ፣ ኢትዮጵያ ዝመደበሩ ፕሮፌሽናል ክለብ ኩዕሶ እግሪ እዩ። ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢዩ ዝጻወት።
ዋንጫ ኣፍሪቃ 2023

ብሕጽር ዝበለ **2023** **AFCON** ወይ **CAN 2023** ዝፍለጥን ንዕላማ ስፖንሰርሺፕ ድማ **ቶታልኢነርጂስ 2023 ዋንጫ ኣፍሪቃ** ተባሂሉ ዝፍለጥ ዋንጫ ኣፍሪቃ 2023 ብኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃ ( CAF) ዝብል ጽሑፍ ኣሎ። ብኣይቮሪኮስት ዝተኣንገደ ኮይኑ፡ ድሕሪ ሕታም 1984 ንኻልኣይ ግዜ ኣብታ ሃገር ዝተኻየደ ’ ዩ።

እዚ ሕታም ናይዚ ውድድር ኣብ መጀመርታ ኣብ ግዜ ሓጋይ ሰሜናዊ ንፍቀ ክቢ ከም ዋንጫ 2019 ክካየድ መደብ ተታሒዙሉ ኔሩ ፣ ምእንቲ ምስ ጋንታታት ክለባት ኤውሮጳን ውድድራትን ዝፍጠር ናይ መደብ ግርጭታት ንምንካይ።     ይኹን እምበር፡ እቲ ውድድር ንዕላማ ስፖንሰርሺፕ ነቲ መበቆላዊ ስም እኳ እንተዓቀበ፡ ብሰንኪ ስክፍታታት ኩነታት ኣየር ሓጋይ ኣብ ኣይቮሪኮስት ብካፍ ናብ 3 ሓምለ 2024 ናብ 3 ሓምለ 2022 ተሰጋጊሩ።   እዚ ድሕሪ እቲ ዝሓለፈ ሕታም ኣብ 2021 ኣብ ካሜሩን እውን ብተመሳሳሊ ምኽንያት ናብ ወቕቲ ክረምቲ ሰሜናዊ ንፍቀ ክቢ ምግዓዙ፡ ዋላ’ኳ ብሰንኪ ጽልዋ ለበዳ ኮቪድ-19 ኣብ ኣቆጻጽራ ካፍ ምስ ምድንጓይ እንተተደሚሩ ። 

ኣአንጋዲት ሃገር ኣይቮሪኮስት ንሳልሳይ ግዜኣ ዋንጫ ክትዓትር ክኢላ። ኣብ መዛዘሚ ጸወታ ንናይጀርያ  ረቲዓታ ፡ ኣብ ዙር 16 ንተኸላኻሊት ሻምፕዮን ሰኔጋል ውን ድሕሪ  ማዕረ ብፍጹም ፍጹም ቅላዕ ረቲዓታ።
ከተማ ሻሸመኔ

**ከተማ ሻሸመኔ** (ተባሂላ እትጽዋዕ **ሻሸመነ ከነማ** ) ኢትዮጵያዊት ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ እያ፣ ኣብ ከተማ ሻሸሜነ ፣ ዞባ ምስራቕ ሸዋ ፣ ክልል ኦሮምያ ።  ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ላዕለዋይ ደረጃ ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ዝጻወት ኢዩ።
ሙስጠፋ ከማል ኣታቱርክ

Muሙስጣፋ ከማል ኣታቱርክ[c] (1881,[d] ተሰሎንቄ፡ ግዝኣት ኦቶማን - 10 ሕዳር 1938፡ ኢስታንቡል፡ ቱርኪ) ቱርካዊ ወተሃደር፡ መንግስታዊ፡ ዋና ኣዛዚ ኲናት ናጽነት ቱርኪ፡ መስራትን ቀዳማይ ፕረዚደንትን ናይቲ... ሪፓብሊክ ቱርኪ።.
thumb|alt=Mustafa Kemal Atatürk(ሙስጠፋ ከማል ኣታቱርክ)|Mustafa Kemal Atatürk(ሙስጠፋ ከማል ኣታቱርክ)
ናእሚ ግርማይ

**ናኦሚ ሃይለ ግርማ** ( /  GER  ;  14 ሰነ 2000 ዓ.ም ሃገራዊት ጋንታ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ .  ኣብ 2022 ኣብ ዝተኻየደ ውድድር NWSL Draft ቁጽሪ 1 ሓፈሻዊ ምርጫ እያ ነይራ።

ግርማ ንኣሜሪካ ወኪላ ኣብ ሃገራዊ ጋንታታት ትሕቲ 17 ዓመት ፣ ትሕቲ 19 ዓመትን ትሕቲ 20 ዓመትን ዝተሳተፈት ኮይና፡ ኣብ 2020 ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣመሪካ መንእሰይ ጓል ኣንስተይቲ ተባሂላ ተሸሊማ። ኣብ 2019 ሓለቓ ጋንታ ስታንፎርድ ካርዲናል ኮይና ዋንጫ ኮለጅ ደቂ ኣንስትዮ ተዓዊታ ።

ግርማ ኣብ 2022 ብሉጽ ሮኪ NWSL ፡ ኣብ 2022ን 2023 ን ብሉጽ ተኸላኻላይ NWSL ፡ ኣብ 2023 ድማ ብሉጽ ጓል ኣንስተይቲ ተጻዋቲት ኣመሪካ ኩዕሶ እግሪ ተባሂላ ተሸሊማ።

## __LEAD_SECTION__

**ናኦሚ ሃይለ ግርማ** ( /  GER  ;  14 ሰነ 2000 ዓ.ም ሃገራዊት ጋንታ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ .  ኣብ 2022 NWSL Draft ቁጽሪ 1 ሓፈሻዊ ምርጫ እያ ነይራ።

ግርማ ንኣሜሪካ ወኪላ ኣብ ሃገራዊ ጋንታታት ትሕቲ 17 ዓመት ፣ ትሕቲ 19 ዓመትን ትሕቲ 20 ዓመትን ዝተሳተፈት ኮይና፡ ኣብ 2020 ብሉጽ ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኣመሪካ መንእሰይ ጓል ኣንስተይቲ ተባሂላ ተሸሊማ። ኣብ 2019 ሓለቓ ጋንታ ስታንፎርድ ካርዲናል ኮይና ዋንጫ ኮለጅ ደቂ ኣንስትዮ ተዓዊታ ።

ግርማ ኣብ 2022 ብሉጽ ሮኪ NWSL ፡ ኣብ 2022ን 2023 ን ብሉጽ ተኸላኻላይ NWSL ፡ ኣብ 2023 ድማ ብሉጽ ጓል ኣንስተይቲ ተጻዋቲት ኣመሪካ ኩዕሶ እግሪ ተባሂላ ተሸሊማ።
ዎላይታ ሶዶ

**ዎላይታ ሶዶ** (ብኣምሓርኛ): **ዎላይታ ሶዶ**  ወይ ብቐሊሉ **ሶዶ** (ብዎላይትኛ: **Wolaytta Sooddo**)፣ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ እትርከብ ከተማ እያ። እታ ከተማ ከም ፖለቲካውን ምምሕዳራውን ማእኸል ዞባ ወላይታን ክልል ደቡብ ኢትዮጵያን ኮይና ተገልግል። እታ ከተማ ኣብ ላቲቱድን ሎንጊቱድን 6°54′ ሰሜን 37°45′ ምብራቕ፡ ካብ ጽፍሒ ባሕሪ ካብ 1,600 ክሳብ 2,100 ሜትሮ ቁመት ትርከብ።
## ዛንታ
ኣብ መጀመርታ 1930ታት ወላይታ ሶዶ ኣብ ደቡብ ኢትዮጵያ እታ እንኮ ትልሚ ዝተገብረላ ከተማ እያ ነይራ። ፈለማ ናብ መስመር ቴሌፎንን ፖስታ ቤትን ርእሰ ከተማ ኣተዉ። ኣብ 1958 ሶዶ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ መጀመርታ 27 ዓድታት ዝነበራ ኮሙን እያ ነይራ። ባንኪ ንግዲ ኢትዮጵያ ኣብ 1965ን 1968ን ተኸፊቱ። 
## ብዝሒ ህዝቢ

ብመሰረት ቢሮ ስታቲስቲክስ ኣብ 2010 ዓ.ም ብዝሒ ህዝቢ እታ ከተማ 213,467 እንትኸውን ካብዚኦም እቶም 108,161 ደቂ ተባዕትዮ እንትኾኑ 105,306 ደቂ ኣንስትዮ እዮም።
## ምጥቃስ ጽሑፍ

መደብ:ከተማታት ኢትዮጵያ
ፍራንሲስኮ ፍራንኮ

thumb|ሚስተር ፍራንሲስኮ ፍራንኮ
  
ሚስተር **ፍራንሲስኮ ፍራንኮ ባሃሞንደ** (4 ታሕሳስ 1892 – 20 ሕዳር 1975 ) ኣብ እዋን ኲናት ሓድሕድ ስጳኛ ንሃገራውያን ሓይልታት መሪሑ ንካልኣይቲ ሪፓብሊክ ስጳኛ ንምውዳቕ ዝመርሐን ብድሕሪኡ ድማ ካብ 1939 ክሳብ 1975 ከም ውልቀ መላኺ ኮይኑ ኣብ ልዕሊ ስጳኛ ዝገዝአን ውልቀ መላኺ ስጳኛ እዩ። *[[ካውዲሎ]]*። ኣብ ታሪኽ ስጳኛ ካብ ሃገራዊ ዓወት ክሳብ ምጥፋእ ፍራንኮ ዝዝርጋሕ ዘመን ፍራንኮዊት ስጳኛ ወይ ፍራንኮዊ ምልካዊ ስርዓት ተባሂሉ ክጽዋዕ ልሙድ እዩ።

ሚስተር ፍራንሲስኮ ፍራንኮ ኣብ ፈሮል ጋሊስያ ካብ ላዕለዋይ ደርቢ ወተሃደራዊ ስድራቤት ተወሊዱ፣ ፍራንኮ ኣብ ሰራዊት ስጳኛ ካብ 1907 ክሳብ 1910 ኣብ ኣካዳሚ ኣጋር ሰራዊት ቶለዶ ከም ካዴት ኮይኑ ኣገልጊሉ።ኣብ ሞሮኮ ኣብ ዘገልገለሉ እዋን ብመሳርዕ ኣቢሉ ወሲኹ ናብ… ኣብ 1926 ኣብ መበል 33 ዓመት ዕድሚኡ ብርጋዴር ጀነራል ኮይኑ።ድሕሪ ክልተ ዓመት ፍራንኮ ዳይረክተር ናይቲ ኣብ ዛራጎዛ ዝርከብ ሓፈሻዊ ወተሃደራዊ ኣካዳሚ ኰነ። ፍራንኮ ዓቃባውን ንጉሳውን ዝንባለታት እኳ እንተነበሮ፡ ምድምሳስ ንግስነትን ምምስራት ካልኣይቲ ሪፓብሊክን ኣብ 1931 ተስፋ ቆሪጹ።ምዕጻው ኣካዳሚኡ እውን ኣዝዩ ጸልይዎ፤ እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ ኣብ ሰራዊት ሪፓብሊካን ምግልጋሉ ቀጸለ። ኣብ 1933 ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ የማናውያን CEDA ን PRR ን ዓወት ምስ ኣረጋገጹ፡ ሞያኡ ዕቤት ኣጋጢምዎ፡ እዚ ድማ ነቲ ኣብ 1934 ኣብ ኣስቱርያስ ዝተኻየደ ናዕቢ ንምዕጋት ክመርሕ ኣኽኢልዎ። ፍራንኮ ንሓጺር እዋን ናይ ሓለቓ ስታፍ ሰራዊት ተራ ሒዙ ክሳብ እቲ ኣብ 1936 ዝተኻየደ ምርጫ ንጸጋማዊ ህዝባዊ ግንባር ናብ ስልጣን ዘምጽእ ኮይኑ፡ ናብ ደሴታት ካናሪ ዳግማይ ክምደብ ምኽንያት ኮይኑ።

## መወከሲታት
ኣንድሬ-ፍራንክ ዛምቦ ኣንጉይሳ

**ኣንድሬ-ፍራንክ ዛምቦ ኣንጉይሳ** (16 ሕዳር 1995 ተወሊዱ)፡ ብፍራንክ **ኣንጉይሳ** ዝፍለጥ፡ ካሜሩናዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ከም ማእከላይ ኣከፋፋሊ ክለብ  ናፖሊን ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩንን ዝጻወት እዩ።
ፋሲለደስ ስታድዩም

**ስታድዩም ፋሲለደስ** ( ኣምሓርኛ : ፋሲልደስ ስታዲየም) ኣብ ኢትዮጵያ ከተማ ጎንደር ዝርከብ ስታድዩም እዩ።
ቪንሰንት ኣቡባከር

**ቪንሰንት ኣቡባከር** (22 ጥሪ 1992 ተወሊዱ) ካሜሩናዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ክለብ ሱፐርሊግ ቤሺክታሽ ከም ኣጥቃዓይ ዝጻወትን ሓለቓ ጋንታ ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩንን እዩ።

ኣቡባከር ኣብ ኮቶን ስፖርት ጸወታኡ ጀሚሩ ኣብ 2010 ናብ ኤውሮጳ ብምኻድ ምስ ክለባት ሊግ 1 ቫለንሽየንን ሎሪየንን ተጻዊቱ ብድምር 109 ጸወታታትን 26 ሸቶታትን ኣብ ላዕለዋይ ዲቪዥን ፈረንሳ ኣመዝጊቡ። ኣብ 2015 ናብ ፖርቶ ፈሪሙ ፡ 125 ጸወታታት ተጻዊቱ 58 ሸቶታት ብምምዝጋብ ዋንጫ ፕሪምየር ሊጋ ተዓዊቱ። ኣብ 2017 ኣብ ቤሺክታሽ ብልቓሕ ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኣብ 2021 ድማ ዳግማይ ንጋንታ ሱፐር ሊግ ቱርኪ ተዓዊቱ።

ኣቡባከር ኣብ ግንቦት 2010 ንፈለማ ግዜ ኣብ ኣህጉራዊ ጸወታ ካብ ዝጻወት ንደሓር ንካሜሩን 100 ጸወታታት ኣመዝጊቡ። ኣብ 2010 ፣ 2014 ን 2022 ን ዋንጫ ዓለም ከምኡ ’ ውን ኣብ 2015 ፣ 2017 ፣ 2021 ን 2023 ን ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ ካብ ዝነበራ ጋንታታተን ’ ዩ ነይሩ። ኣብ መዛዘሚ ውድድር 2017 ናይ ዓወት ሸቶ ኣመዝጊቡ፡ ኣብ ሕታም 2021 ድማ ብሉጽ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኮይኑ።

ኣቡባከር ኣብ ታሪኽ ሃገራዊት ጋንታ ካሜሩን ብብዝሒ ሸቶታት ሳልሳይ ደረጃ ብምሓዝ ፡ ሮጀር ሚላ ብ43 ሸቶታት ፡ ሳሙኤል ኤቶ ድማ ብ56 ሸቶታት ስዒቡ ሳልሳይ ደረጃ ዝሓዘ እዩ።
ሪዮ (2011 ፊልም)

ሪዮ ኣብ 2011 ብብሉ ስካይ ስቱድዮን 20 ክፍለ ዘመን ፎክስ ኣኒሜሽንን ዝተዳለወት ናይ 2011 ኣሜሪካዊት ኣኒሜሽን ሙዚቃዊ ኣድቨንትሪ ኮሜዲ ፊልም እያ። ብካርሎስ ሳልዳንሃ ካብ ዶን ራይመር፡ ጆሹዋ ስተርኒን፡ ጀፍሪ ቨንቲሚልያን ሳም ሃርፐርን ዝተጻሕፈት ስክሪፕት ዝተዳለወት ኮይና፡ ብሳልዳንሃን ናይ ኤርል ሪቺ ጆንስን ቶድ ጆንስን ናይ ጽሕፈት ጉጅለን ኣብ ዝተሓሰበ ዛንታ ዝተመርኮሰት እያ። እዚ ኣርእስቲ ንብራዚላዊት ከተማ ሪዮ ዲ ጃኔሮ ዘመልክት ኮይኑ፡ እታ ፊልም ተቐሚጣ ኣላ። እታ ፊልም ድምጺ ኣን ሃታዌይ፡ ጀሲ ኣይዘንበርግ፡ ጀማይን ክሌመንት፡ ለስሊ ማን፡ ጆርጅ ሎፐዝን ጄሚ ፎክስን ዝዝውራ ድምጽታት ኣለዋ። ዛንታ ናይታ ኣብ ውሽጢ ገዛ እትርከብ ናይ ተባዕታይ ስፓይክስ ማካው እትብል ናይ ገዛ ተባዕታይ ስፒክስ ትነግር፡ ምስ ሓንቲ ናጻ መንፈስ ዘለዋ ጓል ኣንስተይቲ ስፒክስ ማካው፡ ጀውል (ሃታዌይ) ክትራኸብ ናብ ሪዮ ዲ ጃኔሮ ዝተወስደት እያ። ክልቲኦም ኣብ መወዳእታ ኣብ ፍቕሪ ይወድቁ፣ ብሓባር ድማ ብኒጀል (ክሊመንት)፣ ኮካታው ካብ ምትሓዝ ክሃድሙ ኣለዎም።

መደብ:ኣመሪካ
መደብ:ሲነማ
ሩቢ ሮዝ

ሩቢ ሮዝ በንተን (2 ጥቅምቲ 1997 እተወልደት) ካብ ለክሲኮን ከንቱኪ ዝመጸት ናይ ኣመሪካ ራፕ ደራፊት ከምኡውን ሞዴል ኢያ ።
ሞንስተርስ፣ ኢንክ

ሞንስተርስ፣ ኢንክ (ሞንስተርስ ተባሂሉ’ውን ይፍለጥ፣ ኢንኮርፖሬትድ) ብ2001 ብፒክሳር ኣኒሜሽን ስቱድዮስ ንዋልት ዲዝኒ ፒክቸርስ ዝተዳለወት ናይ 2001 ኣሜሪካዊት ኣኒሜሽን ኮሜዲ ፊልም እያ። ድምጽታት ጆን ጉድማን፡ ቢሊ ክሪስታል፡ ስቲቭ ቡስሴሚ፡ ጀምስ ኮበርን፡ ሜሪ ጊብስን ጀኒፈር ቲሊን ዝሓዘት ፊልም፡ እታ ፊልም ብፒት ዶክተር (ኣብቲ ናይ መጀመርታ ናይ ዳይረክተርነት ናይ መጀመርታ ደረጅኡ) ዝተዳለወት ኮይና፡ ብሊ ዩንክሪችን ዴቪድ ሲልቨርማንን ብሓባር ዝተዳለወት ፊልም እያ ነይራ። ብዳርላ ኬ ኣንደርሰን፡ ካብ ስክሪፕት ብኣንድሪው ስታንቶንን ዳኒኤል ገርሰንን ዝመጸት እያ። እታ ፊልም ኣብ ክልተ ጭራም ዘማእከለት፡ እቲ ጸጉሪ ዘለዎ ጀምስ ፒ "ሱሊ" ሱሊቫን (ጉድማን)ን ሓደ ዓይኒ ዘለዎ መጻምድቱን ብሉጽ ዓርኩን ማይክ ዋዞውስኪ (ክሪስታል)፡ ኣብቲ ቲቱላር ኢነርጂ ዘፍሪ ናይ ፋብሪካ ሞንስተርስ፡ ኢንክ ተቖጺሩ ዝሰርሕ ዘሎ ንህጻናት ደቂ ሰባት ብምፍርራሕ ሓይሊ ይፈጥር። እንተኾነ ግን ጭራም ዓለም እቶም ቆልዑ መርዛማት ምዃኖም ይኣምን፣ ሓንቲ ንእሽቶ ጓል ሰብ ቡ (ጊብስ) ናብቲ ፋብሪካ ስሒባ ምስ ኣተወት ድማ ቅድሚ ምድንጓያ ናብ ገዛ ክትምለስ ኣለዋ።

መደብ:ኣመሪካ
መደብ:ሲነማ
ቬኒስያዊ ነጋዳይ

***ነጋዳይ ቬኒስ*** ኣብ መበል 16 ክፍለ ዘመን ብዊልያም ሸክስፒር ዝተጻሕፈት ተዋስኦ ኮይና፡ ብዛዕባ ሓደ ኣንቶንዮ ዝተባህለ ቬነስያዊ ነጋዳይ፡ ካብ ሓደ ነጋዳይ ዝተለቅሖ ዓቢ ዕዳ ክመልስ ዘይክእል *፡ ብወለድ* ገንዘብ ኣብ ምልቃሕ ዝነጥፍ ዝነበረ ኣይሁዳዊ ፡ ሻይሎክ ይበሃል። እታ ተዋስኦ ኣብ 1596 - 1599 ከም ዝተደርሰት ይእመን። ኣብ ቀዳማይ ፎልዮ ከም ኮሜዲ ተመዲባ ምስ ካልኦት ፍቕራዊ ኮሜዲታት ሸክስፒር ገለ ምምስሳል እኳ እንተሃለዋ፡ እታ ተዋስኦ ግን ብድራማዊ ትርኢታታ ዝያዳ ትዝከር፤ እቲ ዝያዳ ፍሉጥ ሻይሎክን ብዛዕባ ሰብኣውነት ዝሃቦ ፍሉጥ መደረን *፡ ዓይኒ ዘይብሎም ኣይሁድ?* ካልእ ፍሉጥ ትርኢት ድማ ሞኖሎግ ፖርትያ *The Quality of Mercy* *.*
ተግባራዊ ትንተና

**ተግባራዊ ትንተና** ብዝጥዕም ቶፖሎጂካዊ ኣቃውማን ኣብ መንጎኦም ቀጻሊ መስመራዊ ኦፕሬተራትን ዝተመላእ ናይ ቬክተር ቦታታት ዘጽንዕ ጨንፈር ሒሳባዊ ትንተና እዩ። መጽናዕቲ ስፔክትረም ኦፕሬተራት እዩ ናብ መጽናዕቲ ቶፖሎጂካዊ ኣልጀብራ ዝመርሐ፣ ካልእ ኣርእስቲ ተግባራዊ ትንተና እዩ። ውጽኢቱን ኣገባባቱን ኣብ ብዙሓት ዝተፈላለዩ ስነ-ፍልጠታት ከም ክልሰ-ሓሳብ ተራ ዲፈረንሻል ማዕረታት ፣ ከፊላዊ ዲፈረንሻል ማዕረታት ፣ ክልሰ-ሓሳብ ጽንፈኛታትን ተለዋዋጢን ጸገማት፣ ካልኩለስ፣ ክልሰ-ሓሳብ ውክልና ፣ ... ኣብ መጀመርታ ዓመታት ናይቲ ክፍለ ዘመን ዝተወልደ 20፡ ካብቲ ኣብ ውህሉል መመዓራረይቲ ዝምልከት ስርሓት ሂልበርት፡ ፍረድሆልም፡...ክሳብ ሕጂ ተግባራዊ ትንተና ኣገደስቲ ዓወታት ኣዋህሊሉ ኣብ ምርምርን ምቕራብን ፍልጠት ሒሳብ ደረጃ ኮይኑ ኣሎ።
ምልክት ስነ-ኮኾብ

ኣብ ምዕራባዊ ስነ-ኮኾብ **፡ ምልክታት ስነ-ኮኾብ** እቶም ዓሰርተው ክልተ 30 ዲግሪ ጽላታት ኮይኖም ንመሬት ኣብ ዙርያ ጸሓይ 360 ዲግሪ ዝዓቐኑ ምድሪቤት ዝፈጥሩ እዮም። እቶም ምልክታት ካብታ ቀዳመይቲ መዓልቲ ጽድያ ኣትሒዞም ይዝርዘሩ፣ እዚ ኸኣ ቀዳመይቲ ነጥቢ ኣሪስ ተባሂላ እትፍለጥ እያ፣ እዚ ኸኣ ናይ ጽድያ ምዕሩይ ግዜ እዩ። ምልክታት ስነ - ኮኾብ ድማ ኣሪስ ፣ ታውረስ ፣ ጀሚኒ ፣ መንሽሮ ፣ ልዮን ፣ ድንግል ፣ ሚዛን ፣ ስኮርፒዮ ፣ ሳጂታሪየስ ፣ ካፕሪኮርን ፣ ኣኳርየስን ፒስስን እዮም። ምዕራባዊ ዞድያክ መበገሲኡ ካብ ባቢሎናዊ ስነ-ኮኾብ ፣ ድሒሩ ድማ ብባህሊ ሄለኒስታዊ ጽልዋ ተገይሩሉ። ነፍሲ ወከፍ ምልክት ብስም ጸሓይ ዓመታዊ ሰማይ እናሰገረት እትሓልፎ ዝነበረት ኰዀብ እዩ ተሰይሙ። እዚ ትዕዝብቲ ’ ዚ ኣብቲ ዝተቐለለን ህቡብን ምልክት ጸሓይ ስነ - ኰዀብ ተጐሊሑ ኣሎ ። ኣብ ዝሓለፈ ዘመናት፡ ምዕራባውያን ስነ-ኮኾብ ዞድያካላዊ ምክፍፋላት ምስቶም ብኣክሲያላዊ ቅድመ-ምድላው  መሬት ብስሞም ዝተሰምዩ ከዋኽብቲ ካብ ምትእስሳር ወጻኢ ክግዕዙ እንከለዉ፡ መለክዒታት ስነ-ኮኾብ ሂንዱ ነዚ ምዝንባል እዚ ይእርምዎ።  ስነ-ኮኾብ (ማለት ኣብ ሰማያዊ መልክዕ ዝተመርኮሰ ስርዓት ኦሚና) ኣብ ባህሊ ቻይናን ቲቤትን እውን ተማሂዙ እዩ እዚ ስነ-ኮኾብ ግን ኣብ ዞድያክ ዝተመርኮሰ ዘይኮነስ ምስ ምሉእ ሰማይ ዝዛመድ እዩ።

ቈጸራ ኸዋኽብቲ ናይ ሓሶት ስነ - ፍልጠት ’ ዩ።  ሳይንሳዊ ምርምራት ክልሰ - ሓሳባዊ  መሰረትን ፈተነ ምርግጋጽ ናይ ክስታት  ሳይንሳዊ ቅኑዕነት ወይ መግለጺ ሓይሊ ከምዘይብሉ ኣረጋጊጾም ። ኣብ መንጎ ባህርያት ስብእናን ኣዋርሕ ልደትን ዘሎ ርኡይ ምትእስሳር ዝያዳ ኣእማኒ መግለጺታት ኣሎ፣ ንኣብነት ጽልዋ ወቕታዊ ውልደት ኣብ ደቂ ሰባት .

ብመሰረት ስነ-ኮኾብ ፡ ሰማያዊ ተርእዮታት ምስ ንጥፈታት ደቂ ሰባት ብመትከል " ከምቲ ኣብ ላዕሊ፡ ከምኡ ኣብ ታሕቲ " ዝተኣሳሰር ስለዝኾነ፡ እቶም ምልክታት ንባህርያዊ ኣገባባት መግለጺ ከም ዝውክሉ ይሕዙ።  ሳይንሳዊ ስነ-ፍልጠት ስነ-ከዋኽብቲ ክሳብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ከም ምዕራባውያን ስነ-ኮኾብ ዝጥቀመሉ ዝነበረ ጽላታት ኤክሊፕቲክ ይጥቀም ነይሩ ።

ኣብዚ እዋን እዚ ዝተፈላለዩ ኣገባባት ምዕቃንን ምምቕቓልን ሰማይ ብዝተፈላለዩ ስርዓታት ስነ-ኮኾብ ይጥቀሙ ኣለዉ፣ ዋላ እኳ ትውፊት ኣስማትን ምልክታትን ዞድያክ መብዛሕትኡ ግዜ ቅኑዕ እንተኾነ። ምዕራባውያን ስነ-ኮኾብ ካብ ነጥብታት ኢኲኖክስን ሶልስቲስን (ምስ ማዕረ፡ ዝነውሐን ዝሓጸረን መዓልታት ናይ ትሮፒካዊ ዓመት ዝተኣሳሰሩ ነጥብታት) ክዕቅን ከሎ ፡ ሂንዱ ስነ-ኮኾብ ድማ ብኢኳቶርያል ፕላን ( sidereal year ) ይዕቅን።
ጻዕዳ ባኒ

**ጻዕዳ ባኒ** ፡ ብመስርሕ ምፍሓር ብራንን ጀርምን ኣብ ዝእለየሉ ደረጃ፡ ካብ ሓርጭ ስርናይ ዝስራሕ ዓይነት ባኒ እዩ። ነቲ ዘይቲ ዝሓዘ ብራን ድሕሪ ምእላይ፡ እቲ ፍርያት ብመልክዕ ጻዕዳ ባኒ ክስራሕ ዘኽእልን ንነዊሕ እዋን ናይ ምኽዛን ዓቕሚ ዘለዎን እዩ። ካብ ዝተጸረየ ጻዕዳ ሓርጭ ዝተሰርሐ ጻዕዳ ባኒ ከምቲ ካብ ጥረ ጻዕዳ ሓርጭ ዝተሰርሐ ጻዕዳ ባኒ (ምስ ብራን) ልዑል ትሕዝቶ ጽሕጊ የብሉን። ኣብዚ ግዜ ’ ዚ ጻዕዳ ባኒ ብናይ ምሉእ እኽሊ ባኒ ምትካእ ይምከር ።

እዚ ዓይነት ባኒ ንቁርሲ ምስ ጃም፡ ምስ ስጋ ሳንድዊች ወይ ምስ ቅጥን ዝበለ በርበረ ተጠቢሱ ክብላዕ ይከኣል... እቲ ዝተወድአ ኬክ ልሙጽን ልስሉስን እምበር ብዙሕ ጥዑም ኣይኮነን። ፍርያት ጻዕዳ ባኒ ዝለዓለ ጥዕናዊ ረብሓ ንምርካብ ካብ ጥረ ሓርጭ ስርናይ ዝስራሕ እዩ። ትሑት ካሎሪን ሃብታም መኣዛታትን ስለዘለዎ ልዑል ካሎሪ ዘለዎም መግብታት ክትክእ ይኽእል። ከከም ኣሰራርሓኡ፡ ቁራጽ ጻዕዳ ባኒ 69% ካሎሪ ካብ ካርቦሃይድሬት፡ 15% ካብ ስብሒ፡ 16% ድማ ካብ ፕሮቲን ይህብ።  ይኹን እምበር፡ ብስጋ፡ ጻዕዳ ባኒ፡ ጸባን ፓስተርን ዝሃብተመ ኣመጋግባ ምዕራባዊ ቅዲ ዝምገባ ደቂ ኣንስትዮ ኤስያ ፡ ካብ ካልኦት ጉጅለታት ዝለዓለ ሓደጋ መንሽሮ ጡብ ከምዘለወን መጠንቀቕታ ኣሎ። ሓደ ካብቶም ነቲ ዕሸል ክጎድኡ ዝኽእሉ መግብታት እዩ።&#x5B; *<span title="Tuyên bố này cần tham khảo đến các nguồn đáng tin cậy.">ምጥቃስ የድሊ</span>* &#x5D;

## ተወሳኺ ርአ

* ምሉእ ስርናይ ባኒ
* ቡናዊ ባኒ
* ዝርዝር ዓይነታት ባኒ
ደርቢ ሰራሕተኛታት

**ደርቢ ሸቃሎ** ብመሰረት ካርል ማርክስ ደርቢ ሰራሕተኛታትን ሸቃሎን ኮይኖም ንሓይሎም ብደሞዝ ክሸጡ ዘለዎምን ወነንቲ መሳርሒታት ምፍራይ ዘይኮኑን እዮም። ከምኡ’ውን ብመሰረት ማርክስ ደርቢ ሸቃሎ ንሕብረተሰብ ትርፊ ዋጋን ሃብትን ዝፈጥር ደርቢ እዩ። ሎሚ እዚ ኣብ ዓውዲ ኢንዱስትሪ ንዋታዊ ሃብቲ ዘፍሪ ደርቢ ሸቃላይ ኮይኑ ዘመናዊ ቴክኒካውን ቴክኖሎጂካውን ደረጃታት እናወሰኸ ዝኸይድ ዘሎ እዩ። እቲ ዘፍርይዎ ትርፊ ፍርያት ቀንዲ ምንጪ ሃብትን ማሕበራዊ ምዕባለን እዩ።

## ጽንሲ

ብዛዕባ ኣገባብ ጉልበትን ኣገባብ ምፍራይን፦ ደርቢ ሸቃሎ ብቐጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ መንገዲ እናወሰኸ ዝኸይድ ዘመናዊን ኣዝዩ ማሕበራዊ ምትእስሳር ዘለዎን ናይ ኢንዱስትሪ ምህርቲ መሳርሒታት ዘካይዱ ሰራሕተኛታት እዮም። 

ኣብ ዝምድናታት ርእሰማላውያን ምህርቲ መርገጺ ብዝምልከት : ደርቢ ሸቃሎ ናይ ምፍራይ ኣገባብ ዘይብሎም ፣ ናይ ዕዮ ሓይሎም ንርእሰማላውያን ክሸጡ ዘለዎምን ብርእሰማላውያን ትርፊ ዋጋ ዝምዝምዙን ሰራሕተኛታት እዮም።
ሞኖቴይዝም

**ሞኖቴይዝም***፣* ኣድማሳዊ ስልጣን ዘለዎ ሓደ ልዑል ኣካል ከምዘሎ ምእማን ወይ ድማ ኣብ ሓደነት ኣምላኽ ምእማን እዩ። *መዝገበ ቃላት ኦክስፎርድ ክርስትያናዊት ቤተ ክርስቲያን* ዝያዳ ጽኑዕ ትርጉም ይህብ: "ኣብ ውልቃውን ስግረ- ኣምላኽን እምነት": ብኣንጻር ሽርክን ፓንቴይዝምን . 

ሞኖቴይዝም ካብ ሄኖቴይዝም ፣ ካልኦት ንኻልኦት ኣማልኽቲ ብማዕረ ቅኑዕነት ከምልኹ እንከለዉ ንሓደ ኣምላኽ ምምላኽ፣ ከምኡ’ውን *ሞኖላትሪዝም* ፣ ህላወ ብዙሓት ዝተፈላለዩ ኣማልኽቲ እኳ እንተፈለጠ ምስ ሓደ ኣምላኽ ዝሰማማዕ ኣምልኾ ይፍለ *።*

መብዛሕትኡ ግዜ፡ ኩለን ኣብርሃማዊ ሃይማኖታት ከም ሓደ ኣምላኽ ዝእተዋ እየን ዝቑጸራ። ብሰፊሕ ትርጉም፡ ሓደ ኣምላኽ ዝኣምኑ ሃይማኖታት ተፈጥሮኣዊ ቲዝም ፡ ዞራስትርያኒዝም ፡ ማንደይዝም ፡ ያዚዲዝም ፡ ታኦይዝም ፡ ካኦዳይዝምን ገለ ኑፋቄታት ሂንዱነትን እውን የጠቓልል።