open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ጆርጂያ

**ጆርጂያ** እዩ ኤውሮጳ ሃገር ኣቖመ ብ ምብራቓዊ ኣውሮጳ ዞባ ናይ ኮከሰስ. ብጂኦግራፊያዊ ተኸለ ኣቀማምጣ ኣብ እቲ ብ ምብራቓዊ እስያ ድማ ምብራቓዊ ኣውሮጳ.

thumb|ጆርጂያ

መደብ:ጆርጂያ
መደብ:ሃገራት
ሽወደን

**ሽወደን** ውሽጢ ሃገራትስካንዲናቭያ ሃገር እዩ ሰሜናዊ ኣውሮጳ. እቲ ርእሲ ኣሎ ስቶክሆልም. ንሱ ደንደስ ኖርወይ ፊንላንድ ናብ ምብራቕ, ድማ ኣሎ ከምኡውን ናብ ዴንማርክ ደቡባዊ ምዕራብ ብወገን ብ ልድ ሶርኖ-መትረብ   ብወገን ናብ ኜሬሡዶ ጸቢብ.
ስዑዲ ዓረብ

***ስዑዲ-ዓረብ*** ወይ ስዑዲ ዓረብ (ኣናብባ፥ ***Saʿūdiyyah ʿArabiyyah***])፣ ብወግዒ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ (ዓረብኛ: ***ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة***) ***ٱلسُّعُوْدِيَّ ة***፡ ኣል-ማምላካ ኣል-ዓረብያ ኣስ-ሱድያ)፡ ስዑዲ ዓረብ ብወግዒ ንግስነት ስዑዲ ዓረብ (KSA) ኣብ ምዕራብ ኤስያ እትርከብ ሃገር እያ። ኣብ.

ንጉሳዊ ስድራቤት ስዑዲ ብልሽውና ኣለዎም፡ ኣብ የመን ብዝገበርዎ ተግባራት ሕፍረት ይግበረሎም።.

ማእከል ማእከላይ ምብራቕ እትርከብ ኮይና፡ ኣብ ዞባ ወሽመጥ ዓረብ ካብ ዝርከባ ሃገራት ሓንቲ እያ። ንመብዛሕትኡ ክፋል ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዝሽፍን ኮይኑ፡ ኣስታት 2,150,000 ኪ.ሜ2 (830,000 ትርብዒት ማይል) ስፍሓት መሬት ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብ ኤስያ ሓምሻይ ዝዓበየት ሃገር፡ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝዓበየት ሃገር፡ ኣብ ዓለም ድማ መበል 12 ዝዓበየት ሃገር እያ። ብምዕራብ ብቀይሕ ባሕሪ ትዳወብ፤ ብሰሜን ዮርዳኖስ፡ ዒራቕን ኩዌትን፤ ብምብራቕ ወሽመጥ ፋርስ፣ ባሕሬን፣ ቀጠርን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን፤ ዖማን ብደቡባዊ ምብራቕ፤ ብደቡብ ድማ የመን። ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ዝርከብ ወሽመጥ ዓቃባ ንስዑዲ ዓረብ ካብ ግብጽን እስራኤልን ይፈላልዮም። ስዑዲ ዓረብ እታ እንኮ ኣብ ክልቲኡ ቀይሕ ባሕርን ወሽመጥ ፋርስን ገማግም ባሕሪ ዘለዋ ሃገር ኮይና፡ መብዛሕትኡ መሬታ ድማ ደረቕ በረኻታት፡ ቆላታት፡ በረኻታትን ኣኽራናትን ዝሓዘ እዩ። ርእሰ ከተማን ዝዓበየትን ከተማ ሪያድ እያ፤ ካልኦት ዓበይቲ ከተማታት ድማ ጅዳን እተን ክልተ ቅዱሳን ከተማታት እስልምናን መካን መዲናን ይርከብአን። ዳርጋ 32.2 ሚልዮን ብዝሒ ህዝቢ ዘለዋ ስዑዲ ዓረብ ኣብ ዓለም ዓረብ ብብዝሒ ህዝቢ ኣብ ራብዓይ ደረጃ ትርከብ።

ወግዓዊ ባንዴራ ስዑዲ ዓረብ:
ምስሪ

**ምስሪ** ሰባት እዮም 4መን ሰዓበ ወይ ልምምድ ምስልምና, እቲ ዝሄርነት ኣብርሃም ሃይማኖት. ምስሪ ሓሰበ እቲ ቁረነ, ናይ ንቅዱስ መጽሓፍ, ከም ኣቃልዐ ናይ እግዚኣብሄር ቃል ሙኻን ምስልምናዊ ነቢይ ከምኡውን ልኡኽ ሙሀኖአዾ.
ኖርወይ

thumb|ኖርወይ
**ኖርወይ** ኣሎ ነውሐ ሃገር ሰሜን ምዕራብ ኣውሮጳ ናይመን ግዝኣት ምዕራባዊ ከምኡውን ሰሜናዊ ክፋል የጠቓልል ሃገራትስካንዲናቭያ ሓውሲደሴት; እቲ ኔው ደሴት ናይ ጀን መየነ ድማ  እቲ ኣርኪፓለጎ ደሴት ሡቬነበዾ ከምኡውን ኣካል እዮም ኖርወይ.
ማድሪድ

**ማድሪድ** ኣሎ እቲ ርእሰከተማ ከምኡውን ብጣዕሚ ብዙሕ ቍጽሪ ዘለዎም ጭፍራ መራኽብ ስፔን. ብ ውሽጢ ካልኣይ ዝዓበየ ከተማ እያ ሕብረት ኣውሮጳ. እቲ 15 ምምሕዳርከተማ ከደነ 604.3 km2 (233.3 sq mi).

[thumb|ማድሪድ [ሓድጊሰማይ]]

መደብ:ስፔን‎
ኡራጓይ

**ኡራጓይ** (ብስጳንኛ፦ *Uruguay*)፣ ወግዓዊ **ምብራቓዊት ሪፓብሊክ ኡራጓይ** (ብስጳንኛ፦ *República Oriental del Uruguay*)፣ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ናይ ደቡብ ኣመሪካ ክፋል እትርከብ ሃገር እያ። ርእሲ ከተማ ሞንተቪደዮ እያ።


መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ኮሎምብያ

**ኮሎምብያ** ()፣ ወግዓዊት **ሪፓብሊክ ኮሎምብያ** ()፣ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ደቡባዊ ኣመሪካ እትርከብ ምስ ባሕሪ ካሪበያ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ቦጎታ እያ።

መደብ:ኮሎምብያ
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
መደብ:መዋቕራት ሃገራት
ኤኳዶር

**ኤኳዶር** (ብስጳንኛ፦ *Ecuador*)፣ ወግዓዊ **ሪፓብሊክ ኤኳዶር** (ብስጳንኛ፦ *República del Ecuador*)፣ ኣብ ሰሜናዊ ምዕራብ ናይ ደቡባዊ ኣመሪካ እትርከብ ሃገር እያ። ርእሲ ከተማ ኪቶ እያ።

መደብ:ኤኳዶር
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ቋንቋ ስጳንኛ

**ስጳንኛ** (*español* /ኤስፓኞል/) ወይ **ካስቲልያንኛ** (*castellano* /ካስተያኖ/) ካብ ላቲን ናይ ደረሰ ካብ ቋንቋ ሮማንስ ሓደ እዩ። ካብ 483 ሚልዮን ንላዕሊ ተዛረብቲ በሉ።
ቺታ

ቺታ ኣታ **ዝነሃረት** እንስሳ ኣብ ዓለም እያ። ቺታ ብብዝሒ ኣብ ኣፍሪቃን ኢራንን ትርአ እንስሳ እያ። ቺታ ብውሑድ 93ኪሜ/ሰ ክትጎዪ ትኽእል።
ለበዳ ኮቪድ-19

ናይ **2019-2020 ኮሮናቫይረስ ለበዳ** ከቢድ ድማ ህጹጽ ናይ ምስትንፋስ ኣካላት ሕማም ኣምጸአ ብኾነው ሳርስ-ኮቭ-2 (SARS-CoV-2) ቫይረስ ምኽንያት ናይ ተፈጥረ ናይ ኮሮናቫይረስ ሕማም **[[ኮቪድ-19]]** (COVID-19) ለበዳ እዩ። ለበዳ ኣብ መጀመርታ ጊዜ ናይ ጸብጸበ ብቻይና፣ ዉሃን፣ ሁቤ ውሽጢ ብታሕሳስ 2019 ነበረ። ናይ ውድብ ጥዕና ዓለም ብመጋቢት 11 መዓልቲ 2020 ብሕማምውን ናይ ለበዳ ደረጃ ኣብ መድረሱን ኣወጀ። ብማእከል መጋቢት 19 መዓልቲ 2020 ክሳብ ህልው ሓበሬታ መሰረት ካብ244 ሽሕ ልዕሊ ናይ ኮቪድ-19 ጉዳያት ብ176 ሃገራት ውሽጢ ዝተመዝገበ። ብለብዒ ብቐዳምነት ዝትከተት ሃገራት መንጎ ቻይና፣ ኢጣልያ፣ ኢራን፣ ደቡብ ኮርያ ድማ ስፔን ይርከብ።

## ንመብዛሕትኡ ቀሊል ሕማም ይገብረሉ
ንመብዛሕተኦም ሰባት ሰዓልን ረስንን ዘለዎ ባዕሉ ዝጠፍእ ቀሊል ሕማም ዝገብረሎም ኮይኑ ንገሊኦም ግና ጸገማት ምስትንፋስን ነድሪ ሳምቡእን (ኒሞንያን) ዘለዎ ብርቱዕ ሕማም ይገብረሎም። እቲ ቫይረስ ምስ ዝሓመመ ሰብ ቀረባ ምርኻባት ምስ ዝህሉ ወይ ብነጠብጠብታዊ ለብዒ ማለት እቲ ዝሓመመ ሰብ ምስዝስዕል ወይ ሕንጥሸው ምስዝብል ይመሓላለፍ። እቲ ምልክት ሕማም መብዛሕትኡ ግዜ ቀሊልን ሓደ ሰብ ምስተለኽፈ ድማ ድሕሪ ኣስታት 5 መዓልትታት ይረአ። እቶም ምልክታት ሕማም ግን ቅድሚ ወይ ድሕሪ ሓሙሽተ መዓልትታት’ውን ክረአዩ ይኽእሉ እዮም።

## ኮቪድ-19 ሓፈሻዊ ስምዒት ሕማም ዝፈጥር ሓደ ወይ ዝያዳ ካብ’ዞም ዝስዕቡ ምልክታት ሕማም ኣለዎ

* ምስዓል
* ረስኒ 
* ናይ ምስትንፋስ ጸገማት
* ነድሪ ኣፍንጫ
* ቃንዛ ጒረሮ
* ሕማም ርእሲ
* ቃንዛ ጭዋዳን ቃንዛ መላግቦ ዓጽምን
* ዕግርግር(ቅልሽልሽ)

## ንኣረገውቲ ከቢድ ሕማም ክገብረሎም ይኽእል እዩ
ንገሊኦም ግን እቲ ሕማም ጽንኩር ስለ ዝኸውን ጸገማት ምስትንፋስን ነድሪ-ሳንቡእን(ኒሞንያን) ይገብረሎም። እቶም ጽንኩር ሕማም ዝገብረሎም ሰባት መብዛሕተኦም ኣረገውትን ልዕሊ 80 ዕድመ ኣለዎም። ወላ’ውን ሓዳሪ ሕማም ልብን ሓዳሪ ሕማም ሳምቡእን ወይ መንሽሮ ዘለዎም ሰባት ጽንኩር ዝኾነ ሕማም ይገብረሎም እዩ።

## ሕማም
ኮሮናቫይረስ

**ኮሮና ቫይረስ ([[እንግሊዝኛ]]፡** Coronavirus) ክንብል ከለና፣ ኣብ 2019/2020 ዝተረኽበ ዓይነት ህማም (ቫይረስ) እዩ። ኣብ 2020 ሰብ ኣንቀጥቂጡ ዘሎ ህማም ድማ እዩ። ኮሮና ዋላ'ኳ ቀታሊ ዓይነት ቫይረስ እዩ እንተ በልናዮ፣ ወይ ካብ 80 ዓመት ንላዕሊ ኢኻ፣ ወይ ካልእ ሕማም ኣለካ። ንኣብነት፣- ሽኮርያ፣ ደም ዋህዲ፣ ደም ብዝሂ ወዘተ። ብዝተረፈ ግን፣ እንተ ተጠንቂክቃ፣ ዝሓዊ ሕማም እዩ። ከም በዓል ሕማም ቫይረስ ኢቦላ ግን ኣይኮነን። ብኸመይ መጽዩ፣ ብከመይ ክንከላከሎ ንክእል፣ ድማ ቀጺለ ክሕብረኩም እየ።

## መምጽኢ ኮሮና ቫይረስ
ኮሮና ቫይረስ፣ ቀንዲ መምጽኢኡ ኡኳ 100% ብከመይ ከም ዝመጸ አንት ደይ ተፈልጠ፣ 92% ግን ካብ መንካዕ ከም ዝኾነ፣ ተመራመርቲ ኣረጋጊጾም ኣለዉ። ቦታ መምጽኢኡ ድማ፣ ካብ ዉሃን ዝበሃል ቦታ ኣብ ቻይና ትርከብ ዓዲ ከም ዝመጸ ተረጋጊጹ ኣሎ። ኣብ ዉሃን፣ ዘይ ሕጋዊ ነገር ስለ ዝገብሩ፣ ንኣብነት ዘይ ግፈፍ ዓሳ ገፊፎም እንዳ በልዑ፣ ድማ ነዚ ቫይረስ ኣብ ዓለም ሕደገኛ ኮይኑ ከም ዘሎ ድማ ጌሮም። ኮሮና ቫይረስ፣ ድሕሪ ነዊሕ ምምርማር፣ ቅድሚ ሕጂ ውን ከምኡ ዓይነት ቫይረስ ከም ዝነበረ ተረጋጊጹ ኣሎ። እቲ ናይ ቀደም ቫይረስ ድማ ማራ ሓደገኛ ኔሩ። እቶም ክልተ ናይ ቀደም ቫይረስ ድማ፣ ሳርስ፣ መርስን ይበሃሉ። እዚ ናይ 2020 መጽዩ ዘሎ ኮሮናቫይረስ ድማ፣ ኮቪድ19 ተባሂሉ ይጽዋዕ። ንምንታይ ኮቪድ**19** ይበሃል ዝብል ሕቶ እንተ'ለኩም፣ ኣብ 2019 ስለ ዝተረኽበ ሕማም እዩ።

*



## ኮሮናቫይረስ ከመይ ጌርና ንከናኸኖ

* ካብ 80 ሓሊፍካ፣ ወይ ሽኮርያ ሓሚምካ ማለት፣ ግድን ትመውት ማለት ኣይኮንካን። ምክንኻን ግን ኣዝዩ ከድልየካ እዩ። ብኸመይ ንከናከኖ እንተ ደኣ ኢልና፣ ኩሉ ግዜ፣ ካብ ዝመጻካ መጺካ ብርሑቅ ይኹን ብቀረባ፣ ኢድካ ብማይን ሳምናን ጌርካ፣ ናስታት 20 ሰከንድ ዝከውን ኣጽሪኻ ክትሕጸቦ ኣለካ። ከምኡ ድማ፣ ሰላምታ ምስ ሰብ፣ ብዝተኻእለካ መጠን ከተቋርጾ ኣለካ። እንተ ተካኢሉ ውን፣ ጠቅላላ ሰላም ኣይትበል። ብጉሩብ ኮንካ በሓንሳብ ኣብ ጽርግያ ምዝዋር ውን ኣዝዩ ሓደገኛ ክከውን ይኽእል እዩ። ብዝተካለካ መጠን ካብ 1,5ሜ ክተራሓሓቅ ክትክእል ኣለካ። ነዚ ብምግባር፣ ኮሮናቫይረስ ከይሕዘካ፣ ክተከናከን ኢኻ።
ጋላ ነፍሒ

ጋላ ነፍሒ ሓንቲ ካብ ኑኡሳን ዞባታት ናይ ዞባ ማእከል ኮይና: ናይ 38 ምምሕዳራት ዘጠቃለለት ኢያ።
ኪተ ካልአይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት

## '''ከባቢታት'''
ኪተ ናይ ውንጌላዊ ቤተ ቤተ-ክርስትያንን ካልአይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት ብምስራቅ ትርከብ። አብ ኪተ ማእከል ውሽጥይ ናይ ባዕሉ ጸጥ ዝበለ መናፈሻ ቦታ አሎ። ካብ ማእከል ኪተ ናብ ዮንሱ 70 ኪ, ሚ ርሕቀት (ንውሓት) አልወን ፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ሄልሲንኪ ድማኒ 400 ኪ,ሜ ርሕቀት አለወን፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ሶርታቫን 100 ኪ,ሜ ርሕቀት አለወን፣ ካብ ማእከል ኪተ ናብ ናይ ድንበር ሞቃረጺ ነጠብጣብ ዞሎ ቫርትሲላ 40 ኪ,ሜ ርሕቀተ አሎወን።

## '''ታሪኽ'''
ኪተ የኢቫንደሊካል አገልግሎት ናይ ደረጃ ትምህርቲ ትምህርቲ ቤት ድጋፍ ማሕበር ዝተቃወመሉ ብ 1943 እ,ኤ,አ ነይሩ። ኮለጅ ንመጀመርታ ጊዜ ዝተጀመረሩ ታሕሳስ ብ 1946 እ,ኤ,አ እዩ።

አብ ዝሰርሑሉ እዋን እዚ ኮሌጅ ዝተፈላለዩ ናይ መምሃሪ አቅርቦታት ክምስገኑ ዝግቡኡ እዮም። ካብ አከባቢያቶም እውን አበይቲ መማህር ኮይኖም እዮም። ኣብ ሕጂ እዋን እዚ ኮሌጅ ነዋሕ መሰመራት ውሽጢ እውን 2000 ንላዐሊ ብ ሓጺር ኮርስታት ውሽጢ ናብ 500 ተምሃሮታት ይማሃሩ።

## '''መላማመዲ (ልምምድ)'''
ነዊሕ ኮርስታት (ናይ ትምህርቲ ዓመቲዊ - ነዊሕ መስመር)

*አስራይ ክፍሊ (ብመስረታዊ ትምህርትን ተወሳኪ ትምህርቲ)
*ንስደተኛታት ተወሳኪ ናይ መጀመርያ ደረጃ ቤት ትምህርቲ 
*ናይ ፊንላንድ ቃላት ቃላት መሰለጠኒ (ስልጠና)
**ምንባብን ምጽሓፍን መሰልጠኒ
**ናይ ፊንላንድ ቃላት A - ደረጃ (ናይ መጀመርታ ደረጃ 0-A 1.1፣ ዝተዓለመ ደረጃ  A 2.1 - A 2.2)
**ናይ ፊንላንድ ቃላት B ደረጃ (ናይ መጀመርታ ደረጃ A 2,2 ዒላማ ደረጃ B.1-B1.2)
*ናይ ሞያ ፊንላንድ ትምህርቲ (ናይ ምትሕውዋስ ጊዜ ኦሙን ዝወደኡ ስደተኛታት)
*ናይ መሊሱ ምህናጽ፣ ናይ ጨርቅታት ወይ ድማ ናይ ኢድ ስራሕታት

*ባዓል ብዙሕ ቃላት ትምህርቲ እውን ዜግነት፣ ባዓል ብዙሕ ትምህርቲ 

*ሙዚቃ መስመር 

*ናይ ኣትክልቲ እና ናይ ጎሮ ንድፍ

*አብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተመስረተ 
*ብንድፊ ሓሳብ እና ብተግባር ስነ-መሎኮት ስነ-ምግባር መሰረታዊ ነገራት 
*ንህጻናት እና ንወጣታት ብፉሊይ መማህራን ተወሳኪ ብቅዓት
*ብኢንፎርሜሽን እና ብኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ተወሳኪ ብቅዓት።

ንሞያ ብቅዓት መዘጋጀይ ዝዘጋጀ

እዚ ኮሌጅ ንዝተከታተሉ ሞያዊ ዲግሪ ናይ ድርጁቱ ስምምዕ አለዎ።

*ኣብ ልምዓት ጉድለታት ውሽጢ ተወሳኪ ብቅዓት
*ተወሳኪ ናይ ትምህርቲ ደረጃ መምርሒ 
** ኣብ ትምህርቲ ቤት ውሽጢ ናይ መላማመዲ ቦታ ናይ ንግሆ እና ድሕሪ ሰዓትን እንቀሳቃሴታት መምርሒ 
** ኣብ ቤተ ሰብ ናይ ማዓሊቲ እንኽባካቤ ውሽጢ ናይ ባዓል ሞያ ቦታ 
** ኣብ ትምህርቲ መስርሕ ናይ ባዓልሞያ ቦታ 
** ኣብ መምርሒ ውሽጢ ናይ ብቅዓት መስርሕ 
*ብፉሊይ ትምህርቲ እና መምርሒ ውሽጢ ናይ ፉሊይ ባዓልሞያ
*ብ ደረጃ ጽሕፈት ቤት እና ቢሪልእሰቴት አገልግሎታት ብተወሳኺ ብቅዓት
**ናይ ገዛ ውሽጢ ኣጎልግሎታት ናይ በዓልሞያ ቦታ 

*ብኢንፎርሜሽን እና ብኮሙኒኬሽን ቴክኖሎጂ ተወሳኺ ብቅዓት ኮሌጅ ብተወሳኺ ሓጸርቲ ኮርስታት እና ዝተፈላለየ ካሞፓኒም የዘጋድ ን ኣብነታት :
**ናይ አሮማቴራፒ ትምህርቲ 
**ናይ ካሊቫላ ናይ ኣባላት መስተካከሊ ኮርስታት
**ናይ ኣማሕድራ ትምህርቲ 
**ናይ ኣረጋዊያን ስልጠና 
**ናይ ድልየታት ትምህርቲ 
**ናይ በረድ ካሞፕታት ንህጻናት፣ንወጣታት እውን መንእሰያትን 

## '''መምህራን'''
ናይ ፎል 2 ይ ደረጃ ትምህርቲ ቤት ኮርስ ሰፊሕ እዩ ብተወሳኺ ብመማህራን ውሽጢ ዝተፈላለየ በዓል ሞያ አለዉ።ብጣዕሚ ዝፍለጡ ናይ ቀደም ናይ ቤዝቦል ተጻወቲ ፓሲ ፓሪንየን ብተወሳኺ እውን ናይ ሙዙቃ መምህር ፕሌን ዲሞቭ ዝብሃሉ በዓል በዓል ብዙሕ ክእለት ትምህርቲ መምህራን እዩሞ።ንኣብነት ፕሌን ዲሞቭ ኣምሃሪ እውን ናይ ድሕሪት ድጋፍ ንኣብነት ናይ ለይቲ ምኞት ኣቦ ተባሂሎም ይጽዉዐ። ኣብ ኩርናዕ ኣብ ላዕሊ ናይ ዝተመስረተ ናይ ሓጺን ባንዲ መጀመርታ ታራ ቱርየን እና ቱማስ ሆሎፔይንየን። ኣብ ሊውቪሽ ባሕሪ ቫዩሊን ተጻዊቱ እዩ ።

ኣገልገልቲ እና አገልግሎታት

አብዚ ኮሌጅ ንምጽናዕ፣ ንምምባር እውን ነጻ ጊዜን ንምጥቃም ሙቹው (ጽቡቅ) ቦታ አለዎ። መምሃሪ ክፍልታት በዝግባእ ኩሉ ዘማልእ እዩ ። ንተምሃሮ ናይ መመገቢ ኣዳራሽ አለው ከምኡ እውን ደብሪ ክፍሊቲት እውን መደቀሲ ክፍሊታትእውን መሰርሒ ምግቢ (ክሽኔ) አለዎ። ብተወሳኪ እዚ ኮሌጅ ሳውና ተወሳኪ ድማ ንእተይ መሐንበሲ እውን ናይ ግሊ ገዛ አሎ። አብዚ ኮሌጅ አብ ቀረባ አከባቢ በዙሕ ናይ እስፖርታ ቦታ አሎ ሓድሽ ናይ እስፖርታ መዘናግዒ አሎዎ።

Evangelical Folk High School of Kitee
ውድብ ጥዕና ዓለም

**ውድብ ጥዕና ዓለም** (**ው.ጥ.ዓ.**) ወይ **ዓለማዊ ውድብ ጥዕና** (፣ *WHO*)፣ ንዓለምለኻዊ ናይ ህዝባዊ ጥዕና ሓላፍነት ዘሎ ናይ'ቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት (ው.ሕ.ሃ.) ውሕልነታዊ ኤጀንሲ እዩ።
ካራ

እቲ  **ካራ** ኣሎ ነታ ናውቲ ምስ ነታ ኣቋራጭ  ብልሒ ወይ ግላዝ ብዙሕ ዓዂኹ ናብ ነታ ሓዘ ወይ ልዓት ሳንጃ.
ሮሜ ግዝኣት

እቲ **ሮሜ ግዝኣት** ነበረ  እቲ ድሕሪ-ረፑብሊካዊ እዋን ናይ ጥንታዊ  ሮሜ. ክ ነታ ንሱ ዝምልከት ሰፊሕ ኣከባቢ ትሕዞ ባሕሪ መዲተራነያን ብ ኣውሮጳ, ሰሜን ኣፍሪቃ ድማ ምዕራብ እስያ ንዅሉ ጥቓ ሃጸይ.
ቸስ

እቲ **ቸስ** ኣሎ ነታ ናይ ክልተ ውጥን  ጣውላ ጸወታ ሰሌዳ ልያኸ ኣብ ነታ ሰንጠረጃዊ ጸወታ ምስ 64 ትርብዒት ዘቕተሎ ብ ሓደ 8x8  መስርዕ.!
ሻምቡቆ

**ሻምቡቆ** ንኡስ ዞባ ንእሽተይ ከተማ ኮይና ኣብ ዞባ ጋሽ ባርካ ኣብ ኤርትራ ትርከብ።

መደብ:ኤርትራ
ጉግል

**ጉግል ው.ሓ.ኩ** (ውሱን ሓላፍነት ኩባንያ) (ብእንግሊዝኛ፦ Google LLC)፣ ናይ ኣመሪካዊ ኣልፋበት ቀንዲ መለስተኛ (subsidiary) ኩባንያ እዩ፣ ፍሉይ ክእለቱ ድማ ምስ ኢንተርነት፣ ሶፍትዌር፣ ኤለክትሮኒካዊ መሳርሒታትን ካልኦት ቴክኖሎጂታትን ዝተኣሳሰሩ ፍርያትን ኣገልግሎታትን እዮም። ቀንዲ ፍርያት ጉግል ተመሳሳሊ ስም ዘሎ ናይ ኢንተርነት ትሕዝቶ ምድላይ ሞተር እዩ፣ ዋላ እኳ ካልኦት ፍርያትን ኣገልግሎታትን ከምቲ ናይ ጉግል ድራይቭ (Google Drive) ቤት ጽሕፈት ተርታ ኣቕሑ፣ እቲ ጂመይል (Gmail) ዝበሃል ኢመይል፣ ናይ ጉግል ካርታታት (Google Maps)፣ ጉግል ስትሪት ቪውን (Google Street View) ጉግል ኤርዝን (Google Earth) ናይ ካርታ ኣገልግሎታቱ፣ እቲ ናይ ዩትዩብ (YouTube) ቪድዮታት መርበብ ሓበሬታን ካልኦት ናይ መርበብ ሓበሬታ ኣገልግሎታትን ከም ጉግል መጻሕፍቲ (Google Books)፣ ጉግል ዜናን (Google News) ተርጓሚ ጉግልን (Google Translate) የቕርብ እንተኾነ።

## ታሪኽ
thumb|ላሪ ፐይጅን ሰርገይ ብሪንን፣ መስራትቲ ጉግል፣ ብመስከረም 2003።

ጉግል ኣብ 1998 ብላሪ ፐይጅን ሰርገይ ብሪን ዝተባህሉ ሰባት’ዩ ተመሰሪቱ። እዞም ክልተ መንእሰያት ኣብ ስታንድፎርድ ዩንቨርሲቲይ ተመሃሮ ፒኤችዲ ዲግሪ እንከለዉ’ዮም መስሪቶሞ። ላሪ ፐይጅን ሰርጊ ብሪን 14% እዚ ትካል ክውንኑ እንከለዉ፡ 56% ድማ ብ(ስቶክ ሆልደርስ)’ዩ ዝውነን።

ጉግል ኣብ 4 መስከረም 1998 ናብ ናይ ውልቂ ትካል ተሰጋገረ። ኣብ 19 ነሓሰ 2004፣ ናብ ላዕለዋይ ቤት ጽሕፈቱ ‘ካሊፎርንያ’ ዝገዓዘ ጉግል፣ ንፈለማ እዋን ናብ ህዝቢ ዝቐርብ፦ “ጉግል ፕለክስ” ዝብል ስም ተዋህቦ። ኣብ ነሓሰ 2015፣ ጉግል ነቲ ዝተፈላለየ ድሌታት ዘለዎ መደባቱ፣ ኣብ ሓደ ጠርኒፉ መደባቱ ከምዘተዓራሪ ንህዝቢ ኣፍለጠ።

ካብ ዝጠራነፍ ኣትሒዙ ቅልጡፍ ዕብየት ዘርኣየ ጉግል፣ ብሓንሳዕ’ዩ ዝተፈላለዩ መደባት ኣቕሪቡ። ዝተፈላለዩ ነገራት ደሊኻ ኣብ ጉግል ኣቲኻ ምርካብ፣ ንስራሕ ዘድልዪ ነገራት ኣገልግሎት ምሃብ፣ ፍርያት ጉግል ከም ወረቃቕቲ፣ ኢሜይል፣ ምስራዕ ምትዕርራይ መደባት፣ ማሕበራዊ መራኸቢ መስመራት፣ ብጽሑፍን ብቪዲዮን መልእኽቲ ምስዳድ፣ ቋንቋ ምቕያር፣ ካርታ ሃገራት ምሕባር፣ ዝተፈላለዩ ጽሑፋትን ኣገልግሎታትን የዳሉ።

ካብዚ ቀጺሉ ጉግል ኣብ ሞባይል ኣንድሮይድ፣ ጉግል ክሮም ዌብ ብሮውሰር፣ ክሮም ኦስን ኣብ ሞባይል ዝሰርሑ ዝተፈላለዩ ሶፍትዌራትን ኣተኣታትዩ’ዩ።

ጉግል ካብ 2010 ኣትሒዙ ክሳብ 2015 ዝተፈላለዩ ንብረት እዩ ኣፍሪዩ። እዚ ትካል ምስ ዝተፈላለየ ኤለክትሮኒካዊ ነገራት ዘፍርያ ትካላት ብምሕባር፡ ከም ሞባይልን መጉልሒ ድምጽን ኣብ ጥቅምቲ 2016 ኣቕሪቡ። ጉግል፣ ብተወሳኺ እቲ ቀንዲ ተሰካሚ ኢንተርነት ክኸውን ክኢሉ’ዩ።

ጉግል፣ ዩቱብን ብሎገርን ዝርከብዎ ኣብ ዓለም ካብቶም ዝያዳ ተጠቀምቲ ዘለዉዎ መስመራት ኢንተርነት ተባሂሉ ተጠቒሱ’ዩ። እዚ ትካል ምስቶም ፍሉጣትን ክቡራትን ትካላት ዓለምና’ዩ ዝስራዕ። እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ ግን፣ ኣብ ውልቃዊ ጉዳያት፣ ምውጋድ ቀረጽ፣ ዘይእመን ሜማ ወይ ሰንሰር ኣብ ዝኣመሰሉ ክስታትን ኣገደስቲ ነቐፌታትን ይቐርቦ እዩ።

ዕላማ ጉግል፦ “ኣብ ዓለም ዘሎ ሓበሬታታት ብምዕራይ፣ ንኩሉ ብማዕረ ንኽበጽሕን ጠቓሚ ክኸውንን” ዝብል እዩ።
ቦሊቭያ

**ቦሊቭያ**, ኣሎ እቲ ሃገር ኣመልከተ ብ ምዕራባዊ ማእከላይ ደቡብ አሜሪካ. እቲ ቅዋማዊ ዓቢ ኣሎ ሱቹር, እናበለ እቲ ሰድያ ናይ መንግስቲ ድማ ቀረበሉ ዓቢ ኣሎ ረፐዙ.

thumb|ቦሊቭያ

መደብ:ቦሊቭያ
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
ፉል

**ፉል** ኣሎ ሓደ ጥረታት እቶት እኹል ዝብልሉ ንእሱ ዝብላዕ ዘርኢ. ንሱ ኣሎ ብጣዕሚ ኣድላይ እቶት ንክልቲኦም ሰፊሕ ድማ ንኡስ ንግዳዊ ኣቕራቢ.
ክልል ትግራይ

ትግራይ (ዕላዊ ስም:- ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ) ሓንቲ ካብተን ክልላት ኢትዮጵያ ኮይና ኣብ ሰሜናዊ ጫፍ እታ ሃገር ትርከብ ሽዱሽተ ዞባታት ኣለውዋ። ንሳቶም ድማ ዞባ ምብራቕ፥  ዞባ ደቡባዊ ምብራቕ፥ ዞባ ማእከል፥ ዞባ ደቡብ፥ ዞባ ሰሜናዊ ምዕራብን ዞባ ምዕራብን እዮም። ዝነብሩላ ብሄራት ድማ ትግራይ፥ ኩናማ ፣ኢሮብን እዮም ። ብመሰረት ሕገ መንግስቲ ፌደራላዊት ዴሞክራሲያዊት ሪፐብሊክ ኢትዮጵያ ክልል ሓደ ተባሂላ ትፅዋዕ። ርእሰ ከተማኣ መቐለ ትበሃል። ካብ ክልላት ኢትዮጵያ ብስፍሓት መሬት  ሻድሸይቲ ክትኸውን ከላ ብበዝሒ ህዝቢ ከዓ ሓምሸይቲ እያ። ከም ውቅሮ፣ ዛላምበሳ፣ ዓብዪ ዓዲ፣ ዓድዋ፣ ሓውዜን፥ ሸራሮ፣ ዓዲግራት፣ ኣኽሱም፣ ሽረ እንዳስላሰ፣ ማይጨው፣ ኣላማጣ፥ ማይፀብሪ፥ ዓዲረመፅ፥ ዳንሻ፥ ሑመራ፥ ኮረም፥ ዝበሉ ፍሉጣት ዓበይቲ ከተማታት ኣለውዋ። ብሰሜን ኤርትራ፣ ብምብራቅ ክልል ዓፋር ፣ ብደቡብ ክልል ኣምሓራ ብምዕራብ ብሱዳን ትዋሰን፡፡ ጠቅላላ 50,286 ካሬ ኪ.ሜ. ስፍሓት መሬት እንትሽፍን ብመሰረት 1999 ዓ/ም ዝተካየደ ቆፀራ ህዝቢ በዝሒ ህዝባ 5 ሚልዮን እዩ፤ ሎሚ ግን ናብ ኣስታት 7 ሚልዮን ከምዝዛየደ ይግመት። ትግርኛ ናይታ ክልል ናይ ስራሕ ቋንቋ እዩ። ትግራይ ብጣዕሚ ብዙሓት ተፈጥራዊ፣ ባህላውን ታሪካውን  ፀጋታት ዝተዓደለት ስፍራ እያ። ከም ኣብነት ጥንታዊ ቤተ መቅደስ ይሓ፣ ጥንታዊ ሓወልትታት ኣክሱም፣ ካብ 4ይ ክሳብ 15 ክ/ዘመን ከምዝተሰርሑ ዝንገረሎም ልዕሊ 120 ዝኮኑ ካብ ከውሒ ተፈልፊሎም ዝተሃነፁ  ኣብያተክርስትያናትን ገዳማትን፣ ከምኡ እውን ካልኦት ብዙሓት ታሪካውን ኣርኪኦሎጂካውን ስፍራታት ዝርከቡላ ኣዝያ ንመስሕብ ቱሪዝም ዝመቸወት ክልል እያ።  ከም እምባ ኣላጀን ፅበትን ዝበሉ በረክቲ እምባታት ይርከቡዋ።ከተማ ኣኽሱም ቅድሚ እኒ ሞዛርትን ካልኦት ፍሉጣት ሙዚቀኛታት ዓለምን ዜማታት ግእዝን ኣራራይን ዝመሃዘ መበቆል ቅዱስ ያሬድ እያ። ከም ሓያሎ ዓለማዊ ስልጣነታት ፥ ኣኽሱም ዕዙዝ ስፍራ ዝሓዘት ማእኸል ስልጣነ ዓለም እያ።
መደብ:ክልላት ኢትዮጵያ
ተርጓሚ ጉግል

**ተርጓሚ ጉግል** (ካብ እንግሊዝኛ፦ *Google Translate*)፣ ጽሑፍ፣ ሰነዳትን መርበባት ሓበሬታን ካብ ሓደ ቋንቋ ናብ ካልእ ቋንቋ ንምትርጓም፣ ብጉግል ዝተማዕበለን ዝቐረበን ብዙሕ ቋንቋታት ዝጥቀም ማሽን ትርጉም ስርዓት እዩ። ተርጓሚ ጉግል ኣብ ዝተፈላለየ ደረጃታት ናብ 133 ቋንቋታት ናይ ምትርጓም ዓቕሚ ዘለዎ ኮይኑ፣ እቲ ስርዓት ናጻ ኣገልግሎት ዝህብን ልዕሊ 200 ሚልዮን ሰባት መዓልታዊ ዝጥቀሙሉን እዩ።

ካብ ታሕሳስ 2016 ጀሚሩ፣ ናጻ ጽሑፍ ትርጉም ብጉግል ናብ 5.000 ፊደላት ክድረት እንከሎ፣ ትርጉም ገጽ መርበብ ሓበሬታ ግን ናይ ንውሓት ገደብ የብሉን።

## ባህርያት
### መርበብ ሓበሬታ
ንገለ ቋንቋታት፣ ተርጓሚ ጉግል ነቲ ዝተተርጎመ ጽሑፍ ክዛረብ፣ ኣብቲ ምንጪን ዕላማ ዘለዎን ጽሑፍ ዝሰማምዑ ቃላትን ሓረጋትን ከጉልሕ፣ ከምኡ’ውን ንሓደ ቃል ኣብ ሓደ እዋን ከም ቀሊል መዝገበ-ቃላት ኮይኑ ክሰርሕ ይኽእል። "Detect language" እንተተመርጹ፣ እቲ ስርዓት ብኣውቶማቲክ ነቲ ቋንቋ ከለልዮ ይኽእል።

### ውህደት መዳህሰሲ
ተርጓሚ ጉግል ኣብ ገለ መዳህሰሲታት ከም መናውሒ ኮይኑ ኣብቲ ዝረኽብዎ መርበባት ሓበሬታ ዝእክቦም ጽሑፋት ይትርጉም ኣሎ።

ብተወሳኺ ናይ ጉግል ክሮም መርበብ ሓበሬታ መናውሒ ኣሎ፤ ብለካቲት 2010፣ ተርጓሚ ጉግል ኣብቲ ምዱብ ናይ ጉግል ክሮም መርበብ ሓበሬታ ተዋሃሂዱ፡ ነቲ ዝረአ ዘሎ መርበብ ሓበሬታ ብኣውቶማቲክ ክትርጉሞ ተገይሩ።

መደብ:ኣገልግሎታት ጉግል
ፊዚክስ

**ፊዚክስ** ኣሎ እቲ ተፈጥሮኣዊ ክእለት እታ መጽናዕቲ ነገር, ናታ እማመ ድማ ዝጥቀምሉ ብማእከል ቦታ ድማ ጊዜ, ድማ እቲ ዚዛመድ ዚጥቀሙሉ ናይ ጉልበት ድማ ሓይሊ. ፊዚክስ ኣሎ ሓደ ናይ እቲ ዳርጋ መሰረታዊ ስነፍልጠታዊ ኽትግስጾዘ, ድማ ናታ ዋና ሽቶ ኣሎ ናብ ተረድአ ከመይ እቲ ኣድማስ ተኣደበ.
ሪፓብሊክ

ሓንቲ **ሪፓብሊክ** ወይ **ረፑብሊክ** (ካብ ላቲን፣ *[[ረስ ፑብሊካ]]* «ህዝባዊ ጉዳይ»)፣ ብዘይ ንጉስ ዓይነት መንግስቲ እያ። ብዙሕ ሃገራት ሪፓብሊክ ይጥቀሙ።
ፊንላንድ

**ፊንላንድ**, ተባሂሉ ይጽዋዕ **የፊንላንድ**, ኣሎ እቲ ሃገር ብ ሰሜናዊ ኣውሮጳ.
thumb|ፊንላንድ
thumb

መደብ:ፊንላንድ
መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ፓራጓይ

**ፓራጓይ** (ብስጳንኛ፦ *Paraguay*)፣ ወግዓዊ **ሪፓብሊክ ፓራጓይ** (ብስጳንኛ፦ *República del Paraguay*፤ ብጓራኒ፦ *Tetã Paraguái*)፣ ኣብ ማእከላይ ደቡብ ኣመሪካ እትርከብ ሃገር እያ። ርእሲ ከተማ ኣሱንስዮን እያ።

መደብ:ፓራጓይ
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ጆ ባይደን

**ጆሴፍ ሮቢነት ባይደን ጁንየር** (ብእንግሊዝኛ፦ Joseph Robinette Biden Jr.፣ ኣብ ስክራንቶን፣ ፔንሲልቫንያ፣ 20 ሕዳር 1942 ተወልደ)፣ ከም **ጆ ባይደን** ብዝሓሸ ዝፍለጥ፣ ኣመሪካዊ ፖለቲከኛ ከምኡውን ናይ ሕቡራት መንግስታት ፕረዚደንት እዩ።

መደብ:ናይ ታሪኽ ሂወት መዋቕራት
መደብ:ጆ ባይደን
ጋዕናን ድሙ

**ጋዕናን ድሙ** (**) 2016 ቱርካዊት አኒሜሽን ፊልም

## ጸብጻብ


## መርበብ
* thebadcatmovie.com

መደብ:ቱርኪ
መደብ:ሲነማ
ሃገር

**ሃገር** ማለት ብሓደ ብህዝቢ ዝተምረጸ መንግስቲ ወይ በዓል ስልጣን እትመሓደር ብርእሳ ወይ ብ ካብ ካብኣ ብወተሃደራዊ ወይ ውን ቆጠባዊ ዝሕይላ እትመህደር ግን ከኣ ናይ ባዕላ ኣካይዳ ሕግን ቅዋምን ዘለዋ እያ።
ባንዴራ ኮሎምብያ

ሃገራዊት **ባንዴራ ሪፓብሊክ [[ኮሎምብያ]]** ንናጽነት ኮሎምብያ ካብ ስጳኛ ተመልክት፣ ብ20 ሓምለ 1810 ተረኺባ።

thumb|200x200px|ባንዴራ ኮሎምብያ እናወዛወዘት
[280px|thumb|ባንዴራ ኮሎምብያ ኣብ [ቦጎታ]]

## ዝሓለፋ ባንዴራታት

ፋይል:Flag of New Granada (1830-1834).svg|23px ኣብ መንጎ 1830ን 9 ግንቦት 1834ን ተጠቒማ።
ፋይል:Flag of New Granada.svg|23px ኣብ መንጎ 9 ግንቦት 1834ን 26 ሓምለ 1861ን ተጠቒማ።
ፋይል:Flag of United States of New Granada.svg|23px ኣብ መንጎ 26 ሓምለን 26 ሕዳር 1861ን ተጠቒማ።


## ጋለሪ ባንዴራታት
**ሃገራዊት ባንዴራ**

ፋይል:Flag of Colombia.svg|23px ባንዴራ ሕቡራት መንግስታት ኮሎምብያን እዋናዊት ሪፓብሊክ ኮሎምብያን፣ ካብ 26 ሕዳር 1861 ክሳዕ ሎሚ ተጠቒማ።
ፋይል:Flag of Colombia (construction sheet).svg|ንድፍን ዓቐናትን ሃገራዊት ባንዴራ።

**ታሪኻዊት ባንዴራታት**

ፋይል:Flag of New Granada (1811-1814).svg|23px (1811-1814)
ፋይል:Flag of New Granada (1814-1816).svg|23px (1814-1816)
ፋይል:Flag of the Gran Colombia (1819-1820).svg|23px (1819)
ፋይል:Flag of the Gran Colombia (1820-1821).svg|23px (1820)
ፋይል:Flag of Gran Colombia.svg|23px (1821-1831)
ፋይል:Flag of New Granada (1830-1834).svg|23px (1830-1834)
ፋይል:Flag of New Granada.svg|23px (1834-1861)
ፋይል:Flag of United States of New Granada.svg|23px (1861)

**ወተሃደራዊትን ሲቪላዊትን ባንዴራታት**

ፋይል:Civil Ensign of Colombia.svg|23px ንግዳዊት ሓይሊ ባሕሪ ባንዴራ። *ዓቐን፦ 2:3*።
ፋይል:Civil flag of Colombia (construction sheet).svg|ንድፍን ዓቐናትን ንግዳዊት ባንዴራ ኮሎምብያ።
ፋይል:Naval Ensign of Colombia.svg|23px ባንዴራ ሓይሊ ባሕሪ። *ዓቐን፦ 2:3*።
ፋይል:Naval flag of Colombia (construction sheet).png|ንድፍን ዓቐናትን ባንዴራ ሓይሊ ባሕሪ።
ፋይል:Military flag of Colombia.svg|23px ባንዴራ ሰራዊት። *ዓቐን፦ 4:5*።
ፋይል:Military flag of Colombia (construction sheet).png|ንድፍን ዓቐናትን ወተሃደራዊት ባንዴራ።
ፋይል:Flag of the President of Colombia.svg|23px ፕረዚደንታዊት ባንዴራ። *ዓቐን፦ 2:3*።
ፋይል:Presidential flag of Colombia (construction sheet).png|ንድፍን ዓቐናትን ፕረዚደንታዊት ባንዴራ።

**ታሪኻዊት ወተሃደራዊትን ሲቪላዊትን ባንዴራታት**

ፋይል:Civil ensign of New Granada.svg|23px (1834-1861)
ፋይል:Naval ensign of New Granada.svg|23px (1834-1861)
ፋይል:Civil ensign of United States of Colombia.svg|23px (1861-1886)
ፋይል:Naval ensign of United States of Colombia.svg|23px (1861-1886)


መደብ:ሃገራዊት ባንዴራታት
መደብ:ባንዴራታት ኮሎምብያ
ካራካስ

**ካራካስ** (ብስጳንኛ፦ *Caracas*)፣ ርእሰ ከተማን ዝዓበየት ከተማን ቬኔዝዌላ እያ። ካብ መበል 19 ዘመን ከም ማእከል ፖለቲካውን ቁጠባውን ሓይሊ ቬኔዝዌላ ተቖጺራ እያ።

## መርበብ
ወግዓዊት መርበብ ሓበሬታ

መደብ:ካራካስ
ሆንግ ኮንግ

**ሆንግ ኮንግ (ኣብ 香港 ቻይና)** ሓንቲ ኻብተን ኣብ ቻይና ዚርከባ ኽልተ ፍሉያት ምምሕዳራዊ ዞባታት እያ (እቲ ኻልኣይ ማካው እዩ) ። ኣብ ደቡባዊ ገማግም ቻይና እትርከብ ኰይና ኣብ ኣፍ ፈለግ ፐርልን (ዴልታን) ባሕሪ ደቡብ ቻይናን እያ እትርከብ። እዚ ቦታ እዚ ሓደ ኻብቲ ኣብ ዓለም ዘሎ ዝለዓለ ህዝባዊ ኵርናዓት እዩ። እዚ ኸኣ ኣብ 1,104 ትርብዒት ኪሎ ሜተር ሸውዓተ ሚልዮን ሰባት ብምሓዝ ኢዩ።
ማካው

**ማካው** (澳門) ሓንቲ ኻብተን ቻይና እቲ ኻልኣይ ሆንግ ኮንግ ዝበሃላ ፍሉያት ምምሕዳራዊ ምምሕዳራት ኢያ
ክራር

thumb|258x258px|ክራር መሳርሒት ሙዚቃ

ክራር (ብትግርኛ ፡ ትግረ ከምኡ "ውን ኣምሓርኛ) ፡ ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ ገመድ ዝቘመ ጭሔሎ ዘለዎ ሊሪ እዩ ። ምስ ስፍሓት ሰንቲ-ሜተሮኒክ ዝተጣመረ እዩ ። ዘመናዊት ክራር ኽትግልበጥ ትኽእል እያ ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ናይ ኤለክትሪክ ጊታር ወይ ቫዮሊን ክመሳሰል ይኽእል እዩ ።

## ትሕዝቶ
thumb|ጻይቱ በራኺ ክራር እንዳሃረመት ኾላ
ክራር ፡ ብዕንጨይትን ብጨርቅን ይስለም እዩ ። እቲ ሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ ጫፍ ከኣ ፡ ነቲ ዘሎ ጉድጓድ ይውስኖ ። ቃና እቲ መሳርሒ ኣብቲ እቲ ሙዚቀኛ ዝጥቀመሉ ሜላ ኣጸዋውታ: ማለት ኣብ ምስጋድ: ምውዝዋዝ ወይ ምቕጣን እዩ ዝምርኰስ ። እንተ ለቕሊቑ ፡ ልስሉስ ቃና እዩ ዘፍሪ ። በቲ ሓደ ሸነኽ ግን ፡ ስኒት ዘለዎ ስጉምቲ ምውሳድ ፡ ባህ ዘብል እዩ ።

መብዛሕትኡ ግዜ ፡ ዓዝማሪ ብዚብሃል ሙዚቀኛ ዝዝመር ክራር ይጻወት እዩ ። መብዛሕትኡ ግዜ ምስ መዝሙራትን ዓለማዊ መዝሙራት ናይ ፍቕርን ዝስነ እዩ ።

## ምንጪታት(ፈላፍላት)

* Asnakech Worku, *Ethiopiques 16: The Lady with the Krar* (compact disc). Buda Musique 822652, 2003.
* *Ethiopie, chants d'amour* (Ethiopia, Love Songs).  Fantahun Shewankochew, vocals and krar (compact disc). INEDIT/Maison des Cultures du Monde W260080, 1998.
ኣዲስ ኣበባ

**ኣዲስ ኣበባ** (ብኣምሓርኛ፦ *አዲስ አበባ*፣ ‘ሓድሽ ዕምባባ’ ብኦሮመኛ : Finfinnee )፣ ርእሰ ከተማን ዝዓበየት ከተማን ኢትዮጵያ እያ።

## መርበብ
ወግዓዊት መርበብ ሓበሬታ

መደብ:ከተማታት ኢትዮጵያ
ዮሃን ሰባስትያን ባኽ

[thumb|ዮሃን ሰባስትያን ባኽ, 1746[ፋይል:Johann_Sebastian_Bach_signature.svg|center|frameless|Bachs Unterschrift]]
thumb|"JSB"

**ዮሃን ሰባስትያን ባኽ** (21 መጋቢት 1685 - 28 ሓምለ 1750) ጀርመናዊ ኣዳላዊ ባሮክ እዩ ነይሩ ። ሓደ ኻብቶም ኣብ ታሪኽ ምዕራባውያን ብሉጻት ሙዚቀኛታት ጌርካ እዩ ዚርአ ። ባኽ ንኸም ሞዛርት ቢቶቨን ብራምዝ ዝኣመሰሉ ሙዚቀኛታት ጸልይዎም ኢዩ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበረ ሙዚቃ ድማ ብሉጽ ከም ዝኸውን ገበሮ ። ባኽ ሓደ ኻብቶም ኣብ ታሪኽ ምዕራባውያን ኣዝዮም ኣገደስቲ ስነ-ጥበባውያን እዩ ሙዚቃኡ ኸኣ ኣብ መላእ ዓለም እዩ ዚርአ።

## መወከሲታት


መደብ:ጀርመን
መደብ:ሙዚቃ
ባንዴራ ኤርትራ

[left|thumb|200px|[ፕረዚደንታዊት ባንዴራ።]]
**ሃገራዊት [[ባንዴራ]] [[ኤርትራ]]** ብ5 ታሕሳስ 1995 ተቐቢላ። ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኣብ ቃልሲ ንናጽነት ካብ ዝነፈረላ ባንዴራ ዝተመስረተት እያ። እቲ ቀጠልያ ሕብሪ ንቁጠባ ሕርሻን ጥሪትን ኤርትራ ዘመልክት፣ ቀይሕ ሕብሪ ማለት ኣብ እዋን ቃልሲ ንናጽነት ኤርትራ ዝፈሰሰ ደም፣ ሰማያዊ ሕብሪ ንሃብቲ ባሕሪ ዝውክል፣ ብጫ ሕብሪ ንማዕድን ሃብቲ ኤርትራ ዝውክል፣ ኣብታ ባንዴራ ዘሎ ዕንበባ ኣውሊዕን ጨንፈርን ካብታ ኣብ መንጎ 1952ን 1961ን ኣብ ጥቕሚ ዝወዓለት ቀዳመይቲ ሃገራዊት ባንዴራ ኤርትራ ዝመጸ እዩ፣ እቲ ዕንበባ ኣውሊዕ ካብ ባንዴራ ሕቡራት ሃገራት ተቐቢሉን ንሰላም ዘመልክትን እዩ።

## ታሪኻዊት ባንዴራታት

ፋይል:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|23px ባንዴራ ካብ 1897 ክሳዕ 1936 ከምኡ’ውን (1941-1952)።
ፋይል:Flag of Eritrea (1952-1961).svg|23px ባንዴራ ካብ 1952 ክሳዕ 1961።
ፋይል:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|23px ባንዴራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ሃይለ ስላሴ ካብ 1961 ክሳዕ 1974።
ፋይል:Flag of the EPLF.svg|ባንዴራ ህ.ግ.ሓ.ኤ።
ፋይል:Flag of Eritrea (1993-1995).svg|23px ባንዴራ ካብ 1993 ክሳዕ 1995 (ዓቐናት 2:3)።


መደብ:ሃገራዊት ባንዴራታት
ኩሽ (መጽሓፍ ቅዱስ)

ኩሽ ወይ ኩሥ (ብዕብራይስጥ:  כּוּשׁ‎ ; ብግዕዝ: ኩሽ/ኩሥ) ቦኽሪ ወዲ ካምን ወዲ ወዱ ንኖህን እዩ ነይሩ ። ንሱ ድማ አሕዋት ኸነዓን፥ ሚስራይምን ፥ፉጥን ነበረ። ኩሽ ኣቦ ኒምሮድ ዝበሃል ንጉስ እዩ ነይሩ ፣ ንሱ ድማ "ኣብ ምድሪ ናይ መጀመርታ ጅግና" ተባሒሉ እዩ ዝጽዋዕ ነይሩ ።

ኩሽ ብልምዲ ኣቦሓጎ እታ ኣብ ጥቓ ቀይሕ ባሕሪ እትርከብ ከም ዝነበረት ዝእመነላ ጥንታዊት ግዝኣት "ምድሪ ኩሽ" ጌርካ እያ እትርአ ። ኩሽ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ እትርከብ ምስ መንግስቲ ኩሽ ወይ ጥንታዊት ኢትዮጵያ እያ ። ቛንቋ ኩሽ ፡ ኩሽ ዝብል ስም እዩ ዘለዎ ።

## መለለዪ

ኩሽ ብቛንቋ ዕብራዊ/ዕብራይስጥ እተጸውዐ ስም ኰይኑ ፡ ካብቲ ካሽ ዝብል ናይ ግብጺ ስም ታሕተዋይ ኑብያ ፡ ደሓር ከኣ ካብቲ ኣብ ናፓታ ዝነበረ መንግስቲ ኑብያ ዝመጸ ክኸውን ይኽእል እዩ ።

እቲ ኩሽ ዝብል ፎርም ፡ ኣብ መዝገብ ግብጻውያን ካብ ግዝኣት መንቱሆተፕ ካልኣይ (21 ክፍለ-ዘመን ቅ.ል.ክ) ኣትሒዙ ፡ ኣብ ዞባ ኑብያ ወፈራታቱ ብዝርዝር ተጻሒፉ ይርከብ ። ኣብቲ መጽሓፍ ቅዱስ ዕብራይስጢ እተጠርነፈሉ እዋንን ኣብ ብምሉኡ ክላሲካዊ ኣጸዋውዓ መንግስቲ ኑብያ ኣብቲ ዘመናዊ ሕዝቢ ሱዳን ዝነበረ መሮቭ ዘተኰረ እዩ ነይሩ ።

## ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝርከብ መወከሲታት
thumb|360x360px|ካብቲ ኣብ መበል 16 ዘመን ዝነበረ ኤሊታ ለቪታ ዝጸሓፎ ፡ ዪዲሽ-ዕብራይስጢ-ላቲን-ጀርመንኛ ዘዳለዎ መዝገበ-ቃላት ፡ ዝርዝር ኣህዛብ ዝሓዘ ገጽ ኣሎ ፣ እታ "ክራቫት יהוה" ኩሽ ወይ ድማኒ ኩሺ እትብል ቓል ፡ ናብ ቛንቋ ላቲን "ኢትዮጲስ(Aethiops)" ተባሂላ ተተርጒማ ፡ ናብ ጀርመንኛ "ሞር (Mor)" ተባሂላ ተተርጒማ ኣላ ።
ደቂ ወይ ውሉዳት ኩሽ፦ ሴባ፥ ሓዊላ፥ ሳብታ፥ ራዕማ፥ ሳብተካህ ይበሃሉ።

ሙሴ ዉን ካብ ኩሻዊት ጓል-ኣንስትየቲ እዩ ተመርዕዩ።

## ባህላዊ መለለዪ
ዮሴፍ ብዛዕባ ሕዝበ ኩሽ ወዲ ካምን ወዲ ወዱ ንኖህን ከምዚ ብምባል ጸብጻብ ሃበ - "ካብ ቶም ኣርባዕተ ደቂ ካምሲ ጊዜ ንስም ኩሽ ከቶ ኣይጐድኦን፣ ከመይሲ እቶም ንሱ ዝነገሰሎም ኢትዮጵያውያን ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ ንበይኖምን ብዅሎም ሰብ እስያን ኩሻውያን ተባሂሎም ይጽውዑ ኣለዉ። s" (*[[:en:Antiquities_of_the_Jews|Antiquities of the Jews]]* 1.6).

መጽሓፍ ዘሁልቍ 12 1 ንሰበይቲ ሙሴ "ኩሻዊት ሰበይቲ" ኢላ ኽትጽውዓ ኸላ ጺጶራ ሰበይቲ ሙሴ ግን መብዛሕትኡ ግዜ ኻብ ሚድያን ከም ዝመጸት ጌርካ እዩ ዚግለጽ። ህዝቅኤል እታ ኤክሳጎጅ 60-65 ጺጶራ ኣብ ሚድያን ጓና ኸም ዝዀነት ድሕሪ ምግላጽ ነቶም ኣብ ሰሜን ኣፍሪቃ ዝነበሩ ተቐማጦ ኣባሓጎታታ ኸምዚ ብምባል ገለጸሎም -

"እዛ ሃገር እዚኣ ሊብያ ተባሂላ እያ እትጽዋዕ። ካብ እተፈላለዩ ሕዝብታት ኢትዮጵያውያን ከምኡውን ካብ ጸልማት ዝመጹ ዓሌታትን ነገዳትን ዚነብሩላ ኸተማ እያ። ሓደ ሰብኣይ ገዛኢ እታ ምድሪ እዩ ፣ ንጉስን ጀነራልን እዩ ። ነቲ መንግስቲ ይገዝኦ ነቲ ሕዝቢ ይፈርዶ ካህን ድማ እዩ። እዚ ሰብኣይ እዚ ኣቦይን ናታቶምን እዩ።

ኣብ 5ይ ዘመን ድ.ክ. ሶርያውያን ጸሓፍቲ ነቶም ሒምያራውያን ዝበሃሉ ደቡብ ዓረብ ኩሻውያንን ኢትዮጵያውያንን ከም ዝዀኑ ገለጹሎም ።

እቲ ፋርሳዊ ጸሓፍ ታሪኽ ኣል-ታባሪ (ከ. 915) ፡ ሰበይቲ ኩሽ ቃርናቢል ፡ ጓል ባታዊል ፡ ወዲ ቲራስ ከም እተባህለት ፡ "ኣብሲናውያን ፡ ሲንዲስን ህንዳውያንን" ከኣ ከም ዝወለደትሉ ዝገልጽ ልምዲ ኣዘንተወ ።

ሎሚ ተዛረብቲ ቋንቋ ኩሻውያን ንኣገው: ኦሮሞ: ሶማል: ዓፋር: ከምኡውን ንኻልኦት ሓያሎ ቀቢላታት፣ ብሔራትን፣ ነገዳትን ዝሓቘፉ እዮም ፣ ኣብ መኣድታት ማሱዲ ወርቂ ካብ 947 ድ.ል.ክ. ከም ዘርኢ ኩሽ እዮም ዝቑጸሩ ነይሮም ። እቶም ቋንቋ ኩሽ ዝዛረቡ ህዝቢ ቤጃ ፡ ካብ ኩሽ ዝመበቈሉ መስመር ወለዶ ኣለዎም ።

ጀምስ ብሩስ ዝስሙ ኣብ ከባቢ 1770 ናብ ከበሳታት ኢትዮጵያ ዝኸደ ዳህሳሲ ፡ ብዛዕባ እቲ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ኣብ ዝነበራ መዓልትታት ፡ ኩሽ ወዲ ካም ምስ ስድራ ቤቱ ኰይኑ ናብ ጐልጐል ኣጣራ ኽሳእ ዝበጽሕ ፡ ካብኡ ንደሓር ሰብ ዘይነብሮ ፡ ካብኡ ድማ ንምድሪ ኢትዮጵያ ክርእዩ ዝኽእሉ ኣቢሲናውያን ፡ "ልምዲ" ከም ዝነበረ ጸሓፈ ። ኣብኡ ድማ ንኣክሱም ደዪቦም ሰርሑ ፣ እተወሰነ እዋን ጸኒሖም ከኣ ናብ ጐልጐል ተመልሱ ፣ ንሜሮቭ ድማ ሰርሑ ። ንሱ ብተወሳኺ ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበሩ ኤውሮጳውያን ምሁራት ፡ ነዚ ጸብጻብ እዚ ብምኽንያት እቲ ተመስሪቱሎም ዝነበረ ክልሰ-ሓሳብ ፡ ብትእምት ከም ዝነጸግዎ ፡ ኩሽ ብመንገዲ ዓረብን በቲ ኣብ መንጎ የመን ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ ዝርከብ ሓርፋፍ ኵነታት ባብ-ኤል-መንደብን ኣቢላ ናብ ኣፍሪቃ ከም ዝኣተወት ፡ ጅቡቲን ኤርትራን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ከም ዝርከባ ይገልጽ ። ብተወሳኺ: እቲ ኣብ ኣክሱም ዝነበረ ዓቢ ጭሕሚ: ኩሽ ነቲ እተመደበሉ ከባቢ ንምምልካት ከም ዘዳለዎ እዩ ዝንገር: እቲ ኢቲኦፕ ዝበሃል ወዱ ድማ ኣብኡ ከም እተቐብረ እዩ ዝንገር ። ብመሰረት መጽሓፍ ኣክሱም: ብሩስ ኣብ ኣቢሲንያ ምስ ክብራ ናጋስት ብማዕረ ከም እተቐብረ እዩ ዝገልጽ ።

ከም ዮሃን ማይክልስን ሮዘንሙለርን ዝኣመሰሉ ምሁራት ፡ እቲ ኩሽ ዝብል ስም ኣብ ክልቲኡ ሸነኽ ቀይሕ ባሕሪ ፡ ኣብ ሓውሲ ደሴት ዓረብ (የመን) ን ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃን ኣብ ዝርከባ ትራክትታት እታ ሃገር ከም ዝውዕል ሓቢሮም እዮም ።

## መወከሲ
ቋንቋ ፓሽቶ

**ፓሽቶ** (پښتو)፣ ናይ ደቡብን ማእከላይን ኤስያ ናይ ፓሽቱናት ቋንቋ ኣደ እዩ። እዚ ቋንቋ እዚ ክፍሊ ምብራቓዊ ኢራናዊ ቋንቋታት እዩ፣ ብቐጥታ ድማ ካብ ቋንቋ ኣቨስትኛ እዩ ዝወርድ።
መቐለ

thumb|ጎደና ደጀን ፡ መቐለ ።
thumb|ንበዓል ቅዱስ መስቀል ኣብ ምብራቓዊ ኣንፈት እታ ከተማ ኣብ ዝርከብ ጎቦ ዝርከብ መስቀል።
መቐለ ናይ ክልል ትግራይ ዋና ከተማ እያ። መቐለ ኣቐዲማ ኣብ ትግራይ ዋና ከተማ  ኣውራጃ እንደርታ እያ ነይራ። ካብ ዋና ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ብሸነኽ ሰሜን 780 ኪሎሜተር (480 ማይል) ርሒቓ ትርከብ ኮይና 2,254 ሜትሮ (7,395 ፉት) ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ብራኸ ኣለዋ። ብኣመሓዳሪ ፡ ከተማ መቐለ ከም ፍሉይ ዞባ እያ ትቑጸር ፡ እዚ ድማ ኣብ ሸውዓተ ክፍለ ከተማታት ትኽፈል። ቊጠባዊ፣ ባህላውን ፖለቲካውን ማእከል ሰሜናዊ ኢትዮጵያ እያ።

ከተማ መቐለ ካብ 1991 ጀሚሩ በዝሒ ህዝባ እናወሰኸ ዝመፀ ኾይኑ ብ 1984 61,000  ፡ ብ 1994 97,000 ተቐማጦ (96.5% ተዛረብቲ ትግርኛ ምዃኖም) ፡ ብ 2006 ድማ 170,000 (እዚ ማለት 4% ህዝቢ ትግራይ)።  ከተማ መቐለ ካብ ኢትዮጵያ ድሕሪ አዲስ አበባ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እትስራዕ ከተማ እያ: ብዝሒ ህዝቢ ድማ ከባቢ 545,000 እዩ ። ካብታ ኣብቲ ክልል ብዕቤታ ኣብ ካልኣይ ደረጃ እትስራዕ ከተማ ዓዲግራት ብ2.6 ዕጽፊ ይዓቢ።

መብዛሕትኡ ህዝቢ ከተማ መቐለ ኣብ ናይ መንግስቲ ስራሕ፣  ንግድን ኣናእሽቱ ትካላትን እዩ ዝምርኰስ። ብ 2007 ኣብ ከተማ መቐለ ሓድሽ ናይ ምህንድስናን ስሚንቶን ፋብሪካ ዓለባን ስለ ዝነበረ ፡ ኣብ ውሽጢ ዓዲ ኰነ ኣብ ወጻኢ ሃገር ዕዳጋ ይፈሪ ነይሩ። ዩኒቨርሲቲ መቐለ ካብቲ ቅድሚ 1991 ዝነበረ ኮሌጅ ሕርሻ ኣሪድ እዩ ማዕቢሉ: ሓያሎ ካልኦት መንግስታውን ብሕታውን ኮሌጃት ድማ ተመስሪተን እየን።

## ታሪኽ

### መበቆል
thumb|ናይ አፀ ዮውሃንስ ራብዓይ ዓብዪ ግምቢ
መደብ:ከተማታት ኢትዮጵያ
Social omsorg

**ማሕበራዊ ኣገልግሎት** ወይ ድማ **ኣሃዱ ማሕበራዊ** ኣገልግሎት ብምምሕዳርዊ ቅርጺ ናይ ነፍሲ ወከፍ ክፍሊ ምምሕዳር ተማእዚዙ ዝኸይድ ኣሃዱ ኮይኑ፣ ፖለቲካዊ፣ ኮነ ማሕበራዊ ሕቶታት ናይ ህዝቢ ንምምላስ ማሕበራዊ ሕጊ ተማእዚዙ ዝዓዪ ኣሃዱ ኢዩ። እት ልክዕ ስሙ ድማ ከከም ዝጥዕም ብነፍሲ ወከፍ ምምሕዳር ክስየም ይኽእል። 

ኣሃዱ ማሕበራዊ ኣገልግሎት በቲ ኣብ 2001 (ዓንቀጽ 2001/453) ዝተደንገገ ተማእዚዙ ይሰርሕ። ቅድሚኡ ግን እቲ ሓሳብ (እዚ ሕጂ ማሕበራዊ ኣገልግሎት) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ዘሎ ካልእ ስም ማለት ማሕበራዊ ክንክን ብዝብል ኢዩ ይጽዋዕ ኔሩ። ቅድሚ 1956 ድማ ክንክን ድኻታት ወይ ድማ ምእላይ ድኻታት ተባሂሉ ኢዩ ዝጽዋዕ ዝነበረ።

እቶም ነዚ ዓይነት ኣግለግሎት ዝጥቀሙ ሰባት (ተረባሕቲ ናይዚ ኣገልግሎት ዝኾኑ) ድማ፣ ተገልገልቲ፣ ተጠቀምቲ፣ ዓማዊል፣ ተረባሕቲ ተባሂሎም ከከም ኩነታቱ ይጽዉዑ ኔሮም።
ጸሓይ

**ጸሓይ** ወይ **ፀሓይ** (ትእምርቲ: ) ብመሰረት ሳይንስ ኣብ ፍኖተ ጸባ ዝርከብ ኮኾብ እዩ።
ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ

**ፋሽስታዊ ፅውፅዋይ** ወይ ምስጢራዊ እምነት (ብጣልያንኛ፦ *ሚስቲካ ፋሲስታ*) ኣብ ፋሺስት ጥልያን ዝነበረ፣ ኣብ ፊደኒዝም፣ እተመስረተ ቅቡል ወይ ልሙድ ምንቅስቓስ ናህሪ ፖለቲካውን ሃይማኖታውን ኣተሓሳስባ እዩ ነይሩ፣ እዚ እምነት እዚ ብዘይ ምኽንያት ዝነበረ እዩ፣ ፋሺሽታዊነት ከኣ ኣብ ፅውፅዋያትን መንፈሳዊ ምስጢራውነትን እተመስረተ ክኸውን ኣለዎ ዝብል እምነት።

## ትርጉም
ኒኮሎ ጂያኒ ንትርጕም ምስጢራዊነት ካብቲ ፈረንሳዊ ፈላስፋ ሉዊ ሩጀር ዝጸሓፎ ጽሑፍ ኢዩ ወሲድዎ - 

ምስጢር ምስ ልምዲ ወይ ስምዒት ዚሰማማዕ እተፈላለየ ሓሳባት እዩ ፣ እዚ ሓሳባት እዚ ርትዓዊ መመኽነይታ እኳ እንተ ዘይኰነ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ነቲ ናብኡ ዝመርሐ ቐንዲ ምኽንያታት ዚርስዕ እዩ። |ሉዊ ሩጀር ኣብ ኒኮሎ ጃኒ ብ9 ጥቅምቲ 15 ጥቅምቲ 1932 

ጃኒ ምስ ሩዥየር ብምስምማዕ ኣብቲ ቤት ትምህርቲ ፋሺስት ሚስቲሲዝም ዘቕረቦ መግለጺ ፋሺዝም 'ምስጢራዊ' መዳይ ከም ዘለዎ ኣጕልሐ ከመይሲ ፋሺዝም እተሓላለኸ ስነ-ምግባራውን ማሕበራውን ፖለቲካውን ምድብን ቀኖናውን እምነታት ኢዩ ዘመሓላልፎ እዚ ድማ ብሓፋሽ ይኹን ብሒደት ሰባት ተቐባልነት ረኺቡ ኣብ ሕቶ ዘይኣቱ ኢዩ ። ... [ፋሽስት] ኣብቲ ፋሺስትን ፈጣርን ስልጣነ ዝዀነ ዘይጋገ ዱስ በኒቶ ሙሶሊኒ ኸም ዚኣምን ገለጸ፣ [ፋሽስት] ካብ ዱስ ወጻኢ ዝዀነ ይኹን ነገር መንፈሳዊ ወይ ኣረማዊ ኣተሓሳስባ ኸም ዘለዎ ይኽሕድ እዩ።"'' ኣልዶ ግራንዲ 'ግሊ ኢሮይ ዲ ሙሶሊኒ። Niccolò ጃኒ ኢ ላ ስኩኦላ ዲ ሚስቲካ ፋሺስታ 'ሚላኖ ሪዞሊ (ኤዲዝዮኒ ቡር) 2004 ፓግ.32

## የፕሮቴክተሮኒስት
ነቲ ናይ ፋሺስት ምስጢር ኣብ ግምት ከእትዉዎ ኸለዉ ኢጣልያውያን ፈላስፋታት ዝገብርዎ ወፈያ "ናይ ምሕሳብ ዝንባለ" ጥራይ ኢዩ ዘሎ እንተዀነ ግን ነቲ ኒኖ ትሪፖዲ ዝጠቐሶም ሩዥየር ኣልበርት ሶረል ከምኡውን ሄንሪ በርግሰን መምርሒ ኣብ ክንዲ ዝህቡ ኣብ መንእሰያት ምስጢራት ናይ ኣእምሮ ዅነታት ኣብ ምውሳን ኣድላዪ እኳ እንተ ነበረ ጠቒሶምዎ ኢዮም። ብመሰረት እቲ ኢንዞ ፓሲ ዚበሃል ፈላስፋ ዝበሎ ፋሺስት ምስጢራዊ ኣተሓሳስባ ኸምቲ ኣብቲ ግዜ እቲ ዝነበረ ባህሊ ኒቸስን ሶረልን ጸልይዎም እዩ -
 
መሰረታዊ ስርዓታት ምስጢራዊ ፋሺዝም ብዓብዪኡ በቶም ኒኮሎ ጃኒን ምስቶም ኣብ ቤት ትምህርቲ ፋሺስት ሚስቲዝም (እንተላይ ጊዶ ፓሎታን በርቶ ሪቺን) ዝነበሩ መምህራን እተኣስሩ ሒደት ኣባላት ፋሺስት ዝቘመ ኢዩ ገለ ኻብዚኣቶም ከኣ ፈርዲናንድ መዛሶማ ኢዮም ጁሰፔ ቦታይ) በቶም ፋሺስት እምነት (ቴለሲዮ ኢንተርላንዲ ቨርጂንያ ጋይዳ) ከምኡውን በኒቶ ሙሶሊኒ እተረጋገጹ ጸሓፍትን ጋዜጠኛታትን እተዳለወ። ኣብ መወዳእትኡ ነቲ ምስ ፖሊሲታት ቤት ትምህርቲ ፋሺስት ሚስቲዝም ዚተሓሓዝ ስነ-ስርዓትን መምርሒታትን "ፋሽስት" ኣብ ምምዕባል ስዒቡ ዝመጸ ባህላዊ መስመራት መርመሮ። ኣብ ከባቢ እዚ ሕመረት ናይቶም ልዑል ግምት ዘለዎም ምሁራት ንኻልኦት ዘተኰረ ኢዩ ነይሩ ንፓውሎ ኦራኖ ሉዊጂ ስተፋኒኒ (ናይ ፋሺስት ሚስቲዝም ቤት ትምህርቲ ወግዓዊ ኣማኻሪ ዝነበረ) ከምኡውን ጁልየስ ኢቮላ ከምኡውን ጆቫኒ ኣህዛብን ተማሃራይን ዓርኩን ኣርማንዶ ካርሊኒን ሓዊስካ ካርሊኒ ኣብ ፋሺስት "ምስጢር" ሕጽር ዝበለ ግደ ዝነበሮ ኢዩ ዝመስል።

## እውን ርአ

*ሳሒራዊ ጠርዚ ክንፊ የማንይናይነት
*ኢሶቶሪክ ናዚዝም

## መወከሲ
 
መደብ:ፋሽሽታዊነት
ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ

**ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ** (ብሳንጎ፣ *Ködörösêse tî Bêafrîka*፤ ብፈረንሳይኛ፣ *République centrafricaine*፣ ወይ ብቐሊሉ **ማእከላይ ኣፍሪቃ**፣ ኣብ ማእከላይ ኣፍሪቃ እትርከብ ብባሕሪ ዘይተዓጽወት ሃገር እያ። ርእሰ ከተማን ዝበዝሐ ህዝቢ ዝነብረላን ከተማ ባንጊ እያ።

መደብ:ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ
ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን

ኣብዚ እዋን እዚ፣ **ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን** (**ህግደፍ**) ኣብ ኤርትራ እንኮ ሕጋዊ ፖለቲካዊ ሰልፊ እዩ። ብኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ኮይኑ፣ ብግዲኡ መራሒ ሃገር እዩ። ብለካቲት 1994 ኣብ ዘካየዶ ሳልሳይ ጉባኤኡ፣ ስሙ ናብዚ ሕጂ ዘሎ ዝቐየረ ማርክሳዊ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ከም ተካኢ እዩ ዝቑጸር። እቲ ትካል፣ ንኤርትራውያን ሃገራውያን፣ ማሕበራዊ ደርቦም ብዘየገድስ፣ ኣብ ሓደ ዘራኽብ፣ ሰፊሕ መሰረት ዘለዎ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ክኸውን ዝዓለመ እዩ።
ሓጋጊ ኣካል

thumb|350px|
thumb|ንሓጋጊ ኣካል ነፍሲ ወከፍ ሃገር ዝምልከት ኣጸዋውዓታት

**ሓጋጊ ኣካል**፣ ኣብ ርእሲ ምምሕዳር ባጀት መንግስቲ፣ ንሓደ ከም ሃገር ወይ ከተማ ዝኣመሰለ ፖለቲካዊ ኣካል ሕጊ ናይ ምፍጣር ፍሉይ ስልጣን ዘለዎ ናይ ምምይያጥ ባይቶ እዩ። ሓገግቲ ኣካላት ኣገዳሲ ኣካል መብዛሕትኦም መንግስታት እዮም፤ ኣብ ሞደል ምፍልላይ ስልጣን ምስ ፈጻሚን ፍርድን ጨናፍር መንግስቲ ብምንጽጻር ብተመሳሳሊ መንገዲ ብመሰረት ሕገ መንግስታዊ ድንጋገታት ተግባራቶም ናይ ምቁጽጻር ሓላፍነት ዝወስድን እዩ።

ብሓገግቲ ኣካላት ዝሕንጽጹ ሕግታት ሕጋገ ተባሂሎም ይፍለጡ። ሓገግቲ ኣካላት ንተግባራት መንግስቲ ይከታተሉን ይመርሑን ብሓፈሻ ድማ ኣብቲ መስርሕ ዝሳተፍ ባጀት ወይ ባጀታት ናይ ምምሕያሽ ብሕታዊ ስልጣን ኣለዎም።
ግብጺ

**ግብጺ**፣ ወይ **ምስሪ** (፤ ብቅብጢ፦ Ⲭⲏⲙⲓ)፣ ብወግዒ **ዓረባዊት ሪፓብሊክ ግብጺ** (ብዓረብኛ፦ )፣ ስግረ-ኣህጉራዊት ልኡላዊት ሃገር እያ። መብዛሕትኡ ኣብ ጫፍ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ ክትርከብ እንከላ፣ ኣብ ኤስያ ድማ ኣብ ሓውሲ ደሴት ሲና ትርከብ። ብደቡብ ምስ ሱዳን፣ ብምዕራብ ምስ ሊብያ፣ ብሰሜናዊ ምብራቕ ድማ ምስ ጋዛ (ፍልስጤም)ን እስራኤልን ትዳወብ። ብሰሜን ምስ ማእከላይ ባሕሪ ብደቡባዊ ምብራቕ ድማ ምስ ቀይሕ ባሕሪ ትዳወብ።

ዳርጋ ፍርቂ ግብጻውያን ኣብ ከተማታት ይነብሩ፣ ብፍላይ ኣብተን ጽዑቕ ህዝቢ ዝነብረለን ማእከላት ካይሮን፣ ርእሰ ከተማኣ፣ እስክንድርያን ይነብሩ።

መደብ:ግብጺ
መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ኢትዮጵያውያን ኣውስትራሊያውያን

**ኢትዮጵያውያን ኣውስትራሊያውያን** (*Ethiopian Australians*) ኣብ ኣውስትራሊያ ዝነብሩ ኢትዮጵያውያን ወይ ድማ ኢትዮጵያዊ ቅርሲ ዘለዎም ኣውስትራሊያውያን እዮም። ኣስታት 18,600 ኣውስትራሊያውያን ቅርሲ ኢትዮጵያ ዘለዎም ኮይኖም 5,633 ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ተወሊዶም።
ትሪኒዳድን ቶባጎን

**ትሪኒዳድን ቶባጎን** (ብእንግሊዝኛ፦ Trinidad and Tobago)፣ ወግዓዊ ስማ **ሪፓብሊክ ትሪኒዳድን ቶባጎን** እያ (ብእንግሊዝኛ፦ Republic of Trinidad and Tobago)፣ ካብተን ንደሴታዊት ኣመሪካ ዘቑማ ዓሰርተ ሰለስተ ሃገራት ሓንቲ እያ። ርእሰ ከተማኣ ፖርት ኦፍ ስፔን እያ።

መደብ:ትሪኒዳድን ቶባጎን
ጎ፣ ዶግ። ጎ!

**ጎ፣ ዶግ። ጎ!** () ኣመሪካውያን አኒሜሽን ተለቪዥን ፕሮግራም።

## ጸብጻብ


## መርበብ

* dreamworks.com/shows/go,-dog.-go!

መደብ:ኣመሪካ
መደብ:ካናዳ
ዓድዋ

ዓድዋ ኣብ ማእኸል ትግራይ እትርከብ ከተማ እያ።

ካብ ዓድዋ ክሳብ ኣስመራ 120 ኪሎሜተር እዩ።

ካብ ዓድዋ ክሳብ ኣክሱም 20 ኪሎሜተር እዩ።

ዓድዋ ብኣኽራን ዝተኸበበት እያ። ገለ ካብቶም ኣኽራናት ሶሎዳ ተባሂሎም ይጽውዑ።
ሕቡራት ሃገራት

ውድብ **ሕቡራት ሃገራት** ወይ **ተባበሩት መንግስታት** 193 ሃገራት ዝሓቖፈ ማሕበር እዩ።
ሺንዞ ኣቤ ተዅሲ

ሺንዞ ኣቢ ብ8 ሓምለ 2022 ኣብ ጃፓን እተፈጸመ ናይ ቅትለት ጕዳይ ኢዩ ነይሩ ።ቀዳማይ ሚኒስተር ጃፓን ነበር ሺንዞ ኣቢ ብሓደ ወዲ 41 ዓመት ሰብኣይ ተረሸነ።
ዲኔፕሮ

**ዲኔፕሮ** () — በዩክሬን ውስጥ ከተማ. ከተማዋ በዲኔፐር ወንዝ ላይ ትገኛለች. ከኪየቭ ፣ ካርኮቭ እና ኦዴሳ በኋላ በዩክሬን ውስጥ አራተኛው የህዝብ ብዛት ያለው ከተማ።
ኣብርሃም ኣፈወርቂ

**ኣብርሃም ኣፈወርቂ (Abraham Afewerki)** (30 ጥሪ 1966 - 7 ጥቅምቲ 2006) ኤርትራዊ ደራፋይ፡ ጸሓፊ፡ ኣፍራዪ ሙዚቃ እዩ ነይሩ። ብፍሉይ ኣብ ትግርኛ መሰረት ዝገበረ ድርሰታቱን ግጥምታቱን ዝፍለጥ፡ ኣብ ሞንጎ ኤርትራውያን ሙዚቀኛታትን ኣዝዩ ፍሉጥ ከምኡ’ውን ኣብ ዓለም ሓደ ካብቶም ኣፍልጦ ዝረኸቡ ሰባት’ዩ ነይሩ።

## '''ኣብ ንኡስ ዕድሚኡ'''
ኣብርሃም ኣፈወርቂ ኣብ 1966 ኣብ ኣስመራ ኤርትራ ተወሊዱ። ኣብ እዋን ኲናት ንናጽነት ኤርትራ ኣብርሃምን ስድርኡን ካብቲ ውግእ ሃዲሞም ኣብ ሱዳን ከም ስደተኛታት ይነብሩ ነበሩ። ካብ ንእስነቱ ኣትሒዙ ኣብ ሙዚቃ ተገዳስነት ስለ ዝነበሮ ፡ ፋምፉም ተመሃረ። ኣብርሃም ኣብ መበል 12 ዕድሚኡ ናብ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ተጸንቢሩ**ዓመተ ምህረት**፣ ኣባል ናይ ሓደ ብህግደፍ ዝቆጻጸሮ ከባቢታት ዝዘውር ባህላዊ ጉጅለ ኮይኑ። ነቲ ኲናት ብዝምልከት ናይ ገዛእ ርእሱAbraham Afewerki ደርፍታትን ሙዚቃን ክጽሕፍ ጀሚሩ፡ ካብ 1979 ጀሚሩ ድማ ምርኢት የቕርቦ ነበረ። [1]

ኣብርሃም ናብ ጣልያን ገዓዘ፡ ኣብኡ ድማ ክራር ምጽዋት ተማሂሩ፡ ኤርትራዊ ሃገራውነት ብዝብል ቴማ ደርፍታት ምጽሓፍ ቀጸለ። ድሕሪ ሓያሎ ዓመታት ናብ ኣመሪካ ብምኻድ ብኽብሪ ናይ ዩኒቨርስቲ ዲግሪ ኣጽንዐ። [1]

## '''ሙዚቃዊ ሞያ'''
ኣብርሃም መጀመርያ *ወጋሕታ* ( *Sunrise* ) ትብል ኣብ 1991 ተዘርጊሓ ነይራ። ኣብተን ዝቐጸላ 15 ዓመታት፡ ኣብርሃም ክልተ ተወሳኺ ኣልበማት ብምዝርጋሕ ኣብ ኤርትራውያን ህቡብነቱ ዝያዳ ኣልዓሎ። ደርፍታቱ ህቡብ ነይሩ ምኽንያቱ ሕላዩ ሓያልን ግጥማዊን ምስሊ ባህሊ ኤርትራ ዘንጸባርቕ ስለዝነበረ። "ኣብዘለናሊና" (Wherever We Are) እትብል ደርፉ ኣብ ኤርትራን ዓለምን ኣዝያ ተፈታውነት ረኺባ፡ ማሕበራዊ ንቕሓት ዝመልኦ ቃላቱን ምልዕዓል ዝፈጥር ግጥምታቱን ብዛዕባ ጅግንነት ናይቲ ህዝቢ የዘንቱ ነይሩ። [1]

ኣብታ ሰማይ ("Sky") እትብል ናይ መወዳእታ ዘርጊሑ፡ ኣብራሃም ምስ ሓያሎ ኤርትራውያን ሙዚቀኛታት ብምትሕብባር፡ ውጽኢቱ ኣዝዩ ጥዑም ድምጺ ነይርዎ። ኣብርሃም ሙዚቃኡ ምስ ጃዝ ፣ Ramp;B ፣ ከምኡ’ውን ሬጌ ህርመት ምውህሃድ ቀጸለ ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ድማ መበቆላውነትን ሓቅነትን ሙዚቃኡ ዓቂቡ። ብፍላይ ሓንቲ ደርፊ ካብታ ኣልበም "ሰማይ ኢዩ ደረተይ" ("The Sky Is My Limit") እትብል ደርፊ፡ ኣብ ኤርትራ ሓንቲ ካብተን ህቡባት ደርፍታት እያ። [2]

## '''ሞት'''
ኣብርሃም ኣብ 2006 ኣብ ጥቓ ምጽዋዕ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ንሓደ ዓርኩ ከድሕን ምስ ክብል ጥሒሉ ። ዓርኪ ኣብርሃም እግሩ ኣብ ትሕቲ ማይ ኣብ ሑጻ ተዋሒጡ እንዳጠሓለ፡ ኣብርሃም ከድሕኖ ክብል ጢሒሉ። ሙዚቃዊ ክሊፕ ንምፍራይ ናብ ኤርትራ ተመሊሱ ነይሩ። [2] ድሕሪ ሞቱ፡ ኣብርሃም ብብጾቱ ኤርትራውያን ስነ-ጥበባውያን ልዑል ኣኽብሮት ብዙሕ ሞሳን ሂቦሞ። እቲ ሙዚቃዊ ጽልዋኡ ናብ ኢትዮጵያ ’ ውን ተዘርጊሑ ’ ዩ ሙዚቃኡ ካብ መበቆለይና ትግርኛ ወጻኢ ብኻልእ ቋንቋ ን ካልኦት ሙዚቀኛታት ተሓቲሙ እዩ። [2]

## '''ኣልብማዊ ሕትመት'''
ኣብ ኤርትራ እዘን ዝስዕባ ኣልበማት ኣሕቲሙ፡

* 1991 *፡ ወጋሕታ* (Sunrise)
* 1994 *፡ ተስፋ`ዩ ስንቀይ* (Hope is my kit)
* 1998 *፡ ምስጢር ፍቕሪ*  (Secret of Love)
* 2000 *፡ ሓደራ* (Promise)
* 2006 *፡ ሰማይ* (Sky)

## '''መተሓሳሰቢ'''

## '''መወከሲታ'''

* ኣክየምፖንግ፡ ኣማኑኤል ክዋኩ፤ ጌትስ፡ ሄንሪ ሉዊስ (2012)። መዝገበ ቃላት ኣፍሪቃዊ ታሪኽ ህይወት። ቅጽ. 6. ኦክስፎርድ፡ ቤት ማሕተም ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ።  

* Akyeampong, Emmanuel Kwaku; Gates, Henry Louis (2012). Dictionary of African Biography. Vol. 6. Oxford: Oxford University Press. .

## '''ደጋዊ ጥብቆ'''

* 
መደብ:ተጻወቲ ክራር
መደብ:ናይ መበል 21ን ክፈለ ዘመን ደረፍቲ ተባዕትዮ
መደብ:ወዝባዊ ሓደጋ ኣብ ኤረትራ
መደብ:ናይ ምጥሓል ሞታት
መደብ:ናይ 20 ክፍለ ዘመን ናይ ደቂ ተባዕትዮ ደረፍቲ
መደብ:ህዝቢ ኣስመራ
መደብ:ናይ 2006 ሞታት
መደብ:ወለዶ ናይ 1966
ዩቱብ

**ዩቱብ** (ብእንግሊዝኛ፦ YouTube)፣ ኣመሪካዊ መበቆል ዘለዎ ቪድዮታት ንምክፋል ዝዓለመ መርበብ ሓበሬታ እዩ። ዝተፈላለዩ ናይ ፊልም ክሊፓት፣ መደባት ተለቪዥንን ቪድዮታት ሙዚቃን ዝሓዘ እዩ። ነዚ መድረኽ ትሕዝቶ ዝፈጥሩ ሰባት ብሓፈሻ *[[ዩቱበር|ዩቱበርስ]]* (በዓል ሞያ ዩቱብ) ተባሂሎም ዝፍለጡ እዮም።

ኣብ ለካቲት 2005 ብሰለስተ ነበር ሰራሕተኛታት ፐይፓል ዝተፈጥረ ኮይኑ፣ ኣብ ጥቅምቲ 2006 ብጉግል ብ1.65 ቢልዮን ዶላር ተዓዲጉ፤ ሕጂ ድማ ከም ሓደ ኣብ ትሕተ-ቅርጺ ትካላቱ ኮይኑ ይሰርሕ ኣሎ። ኣብ ኢንተርነት ካብ ጉግል ቀጺሉ ብዓይነቱ ዝበዝሐ ዝጥቀመሉ መርበብ ሓበሬታ እዩ።
፪፻ (200)

**== ወረዳ ሰንዓፈ ==**

### መስሓል ወደ’ከለ

 እምባ-ብደሓን፡ ኮኾባይ፡ ሰርሓ፡ ማይ-ጻዕዳ፡ ጻዕዳ-ኮርሶ፡ መስሓል፡ ማይ-ኣጉለ፡ ጸጸን፡ ምራራ፡ ድብድብ፡ ዓዲ-ዕንቅርቲ፡ሑጓ-ወዲማንታ፡ ሳግላ፡ ጉልዒ፡ ዓዲኻ፡ ዓዲ-ሓዞ፡ ደማጺ፡ ዓዲ-ንግድዮ፡ ሮኾይቶ፡ መምብሮ፡ ገልጋሊት፡ በዓቲ-ጸላም፡ ክሳድ-ብሩኻ

### ወደ’ከለ ኣኽራን
 ገርገራ፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ ዓዲመስገነ፡ ዳምባ-ሓይሽ፡ ዓዲ-ኹቱ፡ ቅንቶ፡ ዑና-ሸሓቕ፡ እንገበቶ፡ ክንን፡ መስሓል፡ ጸሊም ቀላይ፡ ዓዲሻሁ፡ ዒንጣ፡ ቆሎ-ብርዶ፡ ሰብዖ፡ ሓስሓስ

### ዝባውንቲ
 ኣሮሞ፡ ነድወ፡ ዓድ-ምባርኽ፡ ምግዳር-ደበና፡ ምሳርሓ፡ ዓዲቁሪ፡ ዝግፈት፡ ቀልቀል-መልዓሳ፡ ኣሕፍሲ፡ ሑጓእና

### መነዅሰይቶ
 ዓዲ-ሰራው፡ ዓዲ-ብጽዖ፡ ሳዕስዕ፡ ዓዲ-ብሎና፡ መነዅሰይቶ፡ ዀለት፡ ግርዓና

### ዓዲ-ጉልቲ
 ጉቦ፡ እምባ-ሕሰኣ፡ ቢሓት፡ እግሪ-ማንታ፡ ዓዲ-ዕንቅርቲ፡ ፍቕያ፡ ዓደጣል፡ ሕንጠጥፌ፡ በራቒት፡ ፍያሻ

### እንዳ-ዳሽም
 ዓደርሖ፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ በረክንሃ፡ እምባቖም፡ እምባርሓጎዳ

### ቤት-መጣዕ
 ሃም፡ ጭዓናዱግ፡ ኣምበሰተ፡ ገለባ፡ ደብረሊባኖስ፡ ዓዲ-ጠላዕ፡ እግሪ-ኣቦው፡ ኣረገን፡ ፍሐ፡ ኣሕዝ፡ ዑና-ወለስቲ፡ ዓዲ-መረታ

### ላዕላይ ኣጕሩፍ
 ክሳድ-ኣጕሩፍ፡ ዘዀሎ፡ ጨዓ፡ ዓዲ-ባዕከር፡ ዝባን-ኣዋሊዕ፡ መጠራ፡ ጨፋ፡ መቓይሕ፡ ኣገርጽዮት፡ ሓድሽ-ዓዲ፡ መደረ፡ ሰሉስ 

### ታሕታይ ኣጕሩፍ
 ክሳድ-እምባ፡ መገዲ-ዕርፊ፡ ዓቕብ-ጎርዞ፡ ግያስሕ፡ ዓደ'ባጊዕ፡ ዓዲ-ኣጣል፡ እምባለኻ፡ ጨጓሮ፡ ዓዲ-ሕሾ፡ ዓዲ-ዓባስ፡ ኣውላዕ ሓሓይለ፡ ሰንዓፈ

### ዘርኢሞሲ
 ዕቡኽ፡ ዓሶጹር፡ ክሸዓት፡ ደናጉል፡ ብርቀነነ፡ ዓዲ-ኣሮና፡ ሓመስ፡ ካሪቦሳ፡ ዓዲ-ሃንስ፡ ማይሩባ፡ ነጠባ፡ ቀርኒ-ማጨው፡ ጉርጉር፡ ማይ-ኣብዓ፡ ማይ-ጕንዲ፡ ዓዲ-ሰጣሕ

#####
ማክዶናልድስ

**ማክዶናልድስ** (ብእንግሊዝኛ፦ McDonald's)፣ ኣብ ቺካጎ፣ ኢሊኖይ ዋና ቤት ጽሕፈቱ ዘለዎ ኣመሪካዊ ሰንሰለት ኣብያተ መግቢ ቅልጡፍ መግቢ እዩ። ቀንዲ ፍርያቱ ድማ ሃምበርገራት፣ ቅልዋ ድንሽ፣ ዝርዝር መግቢ ቁርስን ልስሉስ መስተታትን እዮም። ኣብ መዓልቲ ንኣስታት 68 ሚልዮን ዓማዊል የገልግል፣ ኣብ ልዕሊ 36 ሽሕ ትካላት ኣብ 118 ግዝኣታትን ሃገራትን ዓለም።
Televijiinii

right|thumb|320x320px| ቴሌቪዥን (ሳንዱቕ ሱርሳጋ)
**ቴሌቪዥን** ካብ መተሓላለፊ ስእልን ድምጽን ምልክታት ዝቕበል ዓይነት ርክብ እዩ። እቲ "ቴሌ-" ዝብል ክፋል ብግሪኽ "ርሑቕ" ማለት ኮይኑ "-ራእይ" ድማ ካብ ሮማዊ *ቪዥዮ* /ቪዥዮ/ "ምርኣይ" ("ምርኣይ") ዝመጸ እዩ። ብሓፈሻ **ተለቪዥን** ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ ዝንቀሳቐስ ምስልታት (መብዛሕትኡ ግዜ ድምጺ) ንምትሕልላፍ ዝጥቀመሉ ናይ ርክብ መሳርሒ እዩ። እዚ እንተኾይኑ ሽዑ እቲ zeedaa **ተለቪዥን** ንኽልቲኡ ነቲ ምቕራጽ ምስልን ነቲ ምስል ተቐባሊን የጠቓልል፣ ንቡር ግን ነቲ ምስሊ ተቐባሊ ጥራይ ኢና ንጽውዖ።
ኣቆጻጽራ ኦሮሞ

**ኣቆጻጽራ ኦሮሞ** ህዝቢ ኦሮሞ መዓልታትን ኣዋርሕን ዓመታትን ዝቖጽረሉ ኣገባብ እዩ። እዚ ኣቆጻጽራ 300 ዓመት ዝገበረ እዩ። ብመሰረት እዚ ኣቆጻጽራ ኣብ ሓደ ወርሒ 29.5 መዓልታት፡ ኣብ ዓመት ዓሰርተው ክልተ ኣዋርሕ፡ ኣብ ዓመት ድማ 354 መዓልታት ኣለዋ። ዓሰርተታት ዓመታት ሰሙናት የብሎምን ኣብ ወርሒ ኩለን መዓልታት ድማ ኣስማት ኣለወን። ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ኣብ ወርሕን ከዋኽብትን ዝተመርኮሰ እዩ።

## ታሪኽ
ኦሮሞ ኣብ ከባቢ 300 ቅ.ል.ክ. ኣብ ሰሜናዊ ኬንያ ኣብ ዝርከብ ናሞራቱንጋ ኣርኪዮ-ስትሮኖሚያዊ ቦታ፡ ምዕራባውያን ቦራና ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ኰዀባት ኣንፈት ዝሕብር ዓንዲ እምኒ ተረኺቡ። ዳግማዊ ናሞራቱንጋ ኣብ ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ዝጥቀሙሉ ሸውዓተ ኮኾባት ኣንፈት ገጾም ዝጥምቱ 19 ዓምድታት ባዛልት ኣለዎ። እቶም ከዋኽብቲ ትሪኣንጉሉም (ብኣፋን ኦሮሞ: ሚሚ)፣ ፕለያደስ (ብኣፋን ኦሮሞ: ቡሶን)፣ ቤላትሪክስ (ብኣፋን ኦሮሞ: ኣልጋጂማ)፣ ኣልደባራን (ባከልቸ)፣ ማእከላይ ኦርዮን (ብኣፋን ኦሮሞ: ኣርበ ጋዱ)፣ ሳይፍ (ብዓፋን) እዮም። ኦሮሞ፡ ኡርጂ ወላ) ከምኡ’ውን ስርየስ (ባስ)። ኣቆጻጽራ ኦሮሞ ነዚ ንምምሃዝ እዚ ተመራማሪ ከዋኽብቲ ከምዝተጠቕመሉ ይእመን።
ባንዴራ ቤልጎሮድ

thumb|ባንዴራ ቤልጎሮድ
**ባንዴራ ቤልጎሮድ** ሓንቲ ካብተን ወግዓውያን ምልክታት (ምስ ኣርማ) ከተማ ቤልጎሮድ፡ ዞባ ቤልጎሮድ፡ ፈደረሽን ሩስያ እያ። ባንዴራ ምልክት ሓድነትን ምትእስሳርን ነበርቲ እታ ከተማ እያ።

እዛ ሕጂ ዘላ ባንዴራ ብውሳነ ቤት ምኽሪ ምክትላት ከተማ ቤልጎሮድ ቁጽሪ 321 ብ22 ሓምለ 1999 ተጸዲቓ ኣብ 2002 ኣብ መዝገብ ስቴት ሄራልዲክ ፈደረሽን ሩስያ ብቁጽሪ ምዝገባ 978 ኣትያ።.

## መግለጺ
ባንዴራ ከተማ ቤልጎሮድ (ሰማያዊ ሸራ ኣብ ታሕቲ ጻዕዳ መስመር ዘለዎ) ብጫ ኣንበሳ ኣብ ድሕሪት እግሩ ደው ኢሉ ኣብ ልዕሊኡ ጻዕዳ ንስሪ ይንሳፈፍ። ምልክታት እታ ከተማ ልዕሊ 300 ዓመት ዝዕድሚኦም ኮይኖም ኣብ ዘመነ ንግስነት ጴጥሮስ ቀዳማይ ዝተራእዩ እዮም።ዛር ሩስያ ንኽብሪ ኣብ ውግእ ፖልታቫ (1709) ኣብ ልዕሊ ሽወደናውያን ዝረኸቦ ዓወት ንህዝቢ ቤልጎሮድ ኣርማ ኣበርኪቱ። ብ1712 እቲ ምልክት ዕጥቂ ኣብ ሰንደቕ ዕላማ ናይቲ ንጸላኢ ዝሰዓረ ረጅመንት ቤልጎሮድ ተሳኢሉ፡ ብ1727 ድማ ምልክት ናይታ ሓዳስ ዝተመስረተት ኣውራጃ ኰነት።.

## መላግቦታት
ቦጎታ

thumb
**ቦጎታ** ርእሰ ከተማ ኮሎምብያ እያ። ከምኡ’ውን ኣብ ኮሎምብያ ዝዓበየት ከተማ እያ።
ሳን ማሪዮ

thumb|ኣቀማምጣ ሳን ማሪኖ
**ሳን ማሪዮ** ኣብ ዓለም ካብ ዘለዋ ዝነኣሳ ሃገራት ሓንቲ እያ። ኣብ ኤውሮጳ ዝርከብን ብጣልያን ዝተኸበበን እዩ።
መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ኩባ

**ኩባ** (፣ ብወግዒ **ሪፓብሊክ ኩባ** (፣ ልኡላዊት ደሴታዊት ሃገር ኮይና፣ ኣብ ኣንቲለስ ባሕሪ ካሪብያን ሰፊራ።

መደብ:ኩባ
መደብ:ሃገራት ባሕሪ ካሪብያን
ዓረብኛ ዊኪፒዲያ

ዓረብኛ ዊኪፒዲያ ናይ ዓረብኛ ስሪት ናይ ዊኪፒዲያ ኢንሳይክሎፒዲያ እዩ። ብ9 ሓምለ 2003 ዝተጀመረ ኮይኑ፡ ብ4 መጋቢት 2023 ዓ.ም. ዓረብኛ ዊኪፒዲያ ብመሰረት ብዝሒ ጽሑፋት ብዓበይቲ ዊኪፒዲያታት መበል 16 ደረጃ፡ ብዕምቆት ድማ ኣብ መበል 8ይ ደረጃ ብምሓዝ፡ ኣብ ዊኪፒዲያታት ሩስያ፡ ጣልያን፡ ጀርመን፡ ስጳኛን ካልኦትን ብሚእታዊት ዕምቆት በሊጻ፡ ተቐቢላ 1.2% ካብ መጠን በጻሕቲ ዊኪፒዲያ ኣብ መላእ ዓለም። ይኹን እምበር፡ ብመልክዕ ጥራዛት ወይ ዲቪዲ (ከም ኢንሳይክሎፒድያ ብሪታኒካ ብእንግሊዝኛ)፡ ብዓለምለኻዊ ደረጃ ብዝተዘርግሑ ኩለመዳያውን ዘመናውን ኢንሳይክሎፒዲያታት (ከም ኢንሳይክሎፔድያ ብሪታኒካ ብእንግሊዝኛ)፡ ሳይክሎፔድያዊ ትውፊት ስለዘሎ፡ ነቲ ዓረብኛ ዝዛረብ ተጠቃሚ ባዶነት ይመልኦ። ዊኪፒዲያ ዓረብ ነዚ ተራ ዝጻወት ድማ ብሰንኪ ዝርግሐ ጽሬት ዘለዎም ፕሮጀክትታት ዓረብ ሳይክሎፔዲክ ኣብ (ከም ዓረብኛ ኢንሳይክሎፔድያን ኣህጉራዊ ዓረብ ኢንሳይክሎፔድያን)፣ ከምኡ’ውን ህላወ ዊኪፒዲያ ኣብ ቀዳማይ ውጽኢት ሞተር ምድላይ።
## እቲ ዕለት
ኣብ መጀመርታ ዊኪፒዲያ ኣብ 2001፡ ብዓረብ መሃንድሳት ዝምወል ንዊኪፒዲያ ዝኸውን ዓረብኛ ዶመይን ክፈጥር ጻውዒታት ነይሩ። እቲ ዓውዲ ኣብ ትሕቲ "ar.wikipedia.org" ዝብል ኣድራሻ ዝተገብረ ኮይኑ፡ እንተኾነ ግን በቲ ሓሳብ ዝፍትኑ ዝነበሩ ስሞም ዘይተገልጸ ተጠቀምቲ ጥራይ እዩ ከቢድ ፈተነታት ነይሩ።

ኣብቲ እዋን እቲ ኣብ ዓረብኛ ዊኪፒዲያ ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑጸሩ ጽሑፋት ነይሮም። ድሕሪኡ፡ ፋውንዴሽን ዊኪሚድያን ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ጉጅለ ታግሪዳትን፡ ተጠቀምቲ ንዓረብኛ ዊኪፒዲያ ንምእራም ንምስልጣን ዝዓለመ ፕሮግራም ንኣዳለውቲ ዓረብኛ ዊኪፒዲያ ኣጣይሾም። ኣብ መወዳእታ ሰነ 2014፡ ቁጽሪ ጽሑፋት 284,000 በጺሑ ነይሩ።
ሮቤል ተኽለሚካኤል

**ሮቤል ተኽለሚካኤል ባህታ** (ተወሊዱ 11 ሓምለ 2000) ኤርትራዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ክለብ ኢትዮጵያ ቡና ከም ተኸላኻላይ ዝጻወትን ሓለቓ ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራን እዩ።
ቅዱስ ጊዮርጊስ ኤስ.ሲ

**ክለብ ስፖርት ቅዱስ ጊዮርጊስ** (ኣምሓርኛ : ቅዱስ ጊዮርጊስ ስፖርት ክለብ) ***፣*** ብኻልእ ኣጸዋውዓ **ኪዱስ ጊዮርጊስ** ፣ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ፣ ኢትዮጵያ ዝመደበራ ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ እያ። ኣብ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ፡ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ይጻወታ። ኣብ 1935 ዝተመስረተት እዛ ክለብ ኣብ ኢትዮጵያ ናይ መጀመርታ ኮይና ምልክት ሃገራውነት ኢትዮጵያን ተቓውሞን ኣንጻር ጎበጥቲ ሓይልታት ፋሽሽታዊ ጣልያን ኮይና ተመስሪታ ።
ሲሰሮ ስታድዩም

**ሲሰሮ ስታድዩም** ኣብ ኣስመራ ኤርትራ ዝርከብ ብዙሕ ዕላማ ዘለዎ ስታድዩም ’ ዩ። እቲ ስታድዩም ብማሌዥያዊ ኣርኪተክተር ማይክል ኬሲ ቺያህ ዝተነድፈ ኮይኑ፡ ኣብ ህንጸት ሮያል ስታድዩም ፖሊስ ዖማን ዖማን ምምኽኻር ጀሚሩ። 6000 ሰብ ዝሕዝ ዓቕሚ ዘለዎ  ኣብዚ እዋን እዚ መብዛሕትኡ ንጸወታታት ኩዕሶ እግሪ ይጥቀመሉ።
ኢትዮጵያዊ ቡን SC

**ኢትዮጵያዊት ቡን ስፖርት ክለብ** ( ኣምሓርኛ : የኢትዮጵያቡና ስፖርት ክለብ)፣ ብኻልእ ኣጸዋውዓ ***ኢትዮጵያዊት ቡና ትፍለጥ፣*** ኣብ ኣዲስ ኣበባ እትርከብ ፕሮፌሽናል ናይ ኢትዮጵያ ኩዕሶ እግሪ ክለብ እያ።

ኣባል ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኮይኖም ኣብ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ይፃወቱ። ናይ ዓዶም ስታድዩም ኣዲስ ኣበባ ስታድዩም ’ ዩ። ምስ መወዳድርታ ዝኾነት ቅድስቲ ጊዮርጊስ ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ካብ ዘለዋ ዓበይቲ ደገፍቲ ሓንቲ እያ ትምካሕ።
ቸንቾ ጌልትሸን

**ቸንቾ ጌልትሸን** (10 ግንቦት 1996 ተወሊዱ) ቡታናዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ክለብ ኣይ-ሊግ ራውንድግላስ ፑንጃብ ከም ኣጥቃዓይ ዝጻወትን ሓለቓ ጋንታ ሃገራዊት ጋንታ ቡታንን እዩ። ጂልትሸን ኣብ ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሚት ዝስራዕ ኣህጉራዊ ኣመዝጋቢ ሸቶ ቡታን ኢዩ።

ንሱ ብፍቕሪ *CG7* ወይ *ቡታናዊ ሮናልዶ* ዝብል ሳጓ ይወሃቦ ፡ ምኽንያቱ ምስ ናይ ክርስትያኖ ሮናልዶ ዝመሳሰል ቅዲ ጸወታኡ ።   ጂልትሸን ካብ ሃገር ወጻኢ ዝተጻወተ ናይ መጀመርታ ቡታናዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ እዩ።
ኣዲስ ኣበባ ስታድየም

**ስታድዩም ኣዲስ ኣበባ** ( ኣምሓርኛ : አዲስ አበባ ስታዲስ) ኣብ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ብዙሕ ዕላማ ዘለዎ ስታድዩም እዩ። ዋላ እኳ ናይ ኣትሌቲክስ መሳለጥያታት እንተሃለዎ መብዛሕትኡ ግዜ ንጸወታታት ኩዕሶ እግሪ ዝውዕል እዩ። እቲ ስታድየም 35 ሽሕ ሰባት ዝሕዝ እዩ።
ኣቡበከር ናስር

**ኣቡበከር ናስር ኣሕመድ** (23 ለካቲት 2000 ዓ.ም.ፈ) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኩዕሶ እግሪን ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያን ምስ ማሜሎዲ ሳንዳውንስ ከም ኣጥቃዓይ ኮይኑ ይጻወት ። ቅድሚ ሕጂ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ምስ ኢትዮጵያ ቡና ኤስ ሲ ተጻዊቱ ።
መቐለ 70 እንደርታ ኤፍ.ሲ

**መቐለ 70 እንደርታ FC** ኣብ መቐለ ኢትዮጵያ ዝመደበሩ ናይ ኢትዮጵያ ኩዕሶ እግሪ ክለብ እዩ። ኣባል ፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኮይኑ ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ላዕለዋይ ዲቪዥን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ይፃወት። እታ ክለብ ድሕሪ ምዝዛም ዓመተ ስፖርት 2016-17 ንፈለማ እዋን ናብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ደይባ።  ኣብ ዓመተ ስፖርት 2018/19 መቐለ 70 እንደርታ ሻምፕዮን ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ  ኮይና ንኢትዮጵያ ወኪላ ኣብ ሻምፕዮንስ ሊግ ካፍ 2019 ክትሳተፍ ከላ ኣብ ቀዳማይ ዙር ግን ይጎድላ። 

ኣብዚ ሕዚ እዋን እታ ክለብ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ 2019/2020 ካብ ዝመርሓ ጋንታታት ሓንቲ እያ  ።
ጌታነህ ከበደ

**ጌታነህ ከበደ ገበቶ** (ተወሊዱ 2 ሚያዝያ 1992) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ክለብ ወልኪተ ሲቲ ከም ኣጥቃዓይ ዝጻወት እዩ።
ሮሞዳን ዩሱፍ

**ሮሞዳን ዩሱፍ መሓመድ** (  : መዳን ዩሱፍ
; ተወሊዱ 12 ለካቲት 2001) ኢትዮጵያዊ ፕሮፌሽናል ተጻዋታይ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ፡ ኣብ ፕሪምየር ሊግ ኢትዮጵያ ክለብ ሴንት ጆርጅን ሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያን ከም ጸጋማይ ተኸላኻላይ ዝጻወት እዩ።
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ** ( ኣምሓርኛ : የአትዮጵያ ብሔራዊ እግርያስ ቡድን)፡ ብስም ዋሊያ *ዋሊያ* ትጽዋዕ ፡ ንኢትዮጵያ ወኪላ ኣብ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ተባዕትዮ ኮይና፡ ብፌደሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ፡ ኣመሓዳሪ ኣካል ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ትቆጻጸር። እዛ ጋንታ ካብ  ዓ.ም. ዋልያታት ኣብ ሜድኦም ኣብ ርእሰ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝርከብ ስታድዩም ኣዲስ ኣበባ ይጻወቱ ።
 
&#x5B; *<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">citation needed</span>* &#x5D;  ደረጃ ዓለም ፊፋ ኣብ ዓለም መበል 150፡ ኣብ ካፍ ድማ መበል 44 ደረጃ ሒዛ ኣላ [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ethiopia_national_football_team&action=edit &#x5B; update &#x5D;]

.  

ኢትዮጵያ ኣብ 1957 ኣብ ፈላሚ ዋንጫ ኣፍሪቃ ካብ ዝተሳተፋ ሰለስተ ጋንታታት ጥራይ (ምስ ግብጽን ሱዳንን ) ሓንቲ እያ ነይራ። ኣብቲ ውድድር ኣብ 1962 ተዓዊታ ፡ ኣአንጋዲት እውን እያ ነይራ። ይኹን እምበር፡ ካብ መወዳእታ 1960ታት ኣትሒዙ ዓወት ክርከብ ኣይከኣልን እዩ። ኣብ ትሕቲ ኣሰልጣኒ ሰውነት ቢሻው ፡ እታ ጋንታ ድሕሪ ናይ 31 ዓመታት ካብ ጸወታ ወጻኢ ናብ ዋንጫ ኣፍሪቃ 2013 ሓሊፋ።

## ዓለም ለኸ ዓወታት

### ሻምፕዮን ኩዕሶ እግሪ ዓለም

* ካብ 1930 ክሳብ 1954 - *ኣይተሳተፈን* ።
* 1958 - *ፊፋ ተሳትፎ ኣይፈቐደን*
* 1962 - *ብቑዕ ኣይነበረን።*
* 1966 - *ኣይተሳተፈን* ።
* ካብ 1970 ክሳብ 1986 - *ብቑዕ ኣይነበረን* ።
* 1990 - *ኣይተሳተፈን* ።
* 1994 - *ብቑዕ ኣይከኣለን*
* 1998 - *ኣይተሳተፈን* ።
* ካብ 2002 ክሳብ 2022 - *ብቑዕ ኣይነበረን* ።

### ዋንጫ ሃገራት ኣፍሪቃ

* ቀይሕ ፍሬም፡ ወናኒ ገዛ
ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ

**ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ** ንኤርትራ ወኪሉ ኣብ ናይ ደቂ ተባዕትዮ ኣህጉራዊ ኩዕሶ እግሪ ኮይኑ ብሃገራዊ ፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኤርትራ (ENFF) ይቆጻጸር። *ሳጓ ድማ ኣወዳት ቀይሕ ባሕሪ* ’ ዩ ዝወሃቦ። ናብ ፍጻመ ዋንጫ ዓለምን ዋንጫ ኣፍሪቃን ሓሊፋ ኣይትፈልጥን ። ናይ ውሽጢ ዓዲ ክለብ ቀይሕ ባሕሪ FC ቀንዲ ኣቕራቢ ሃገራዊት ጋንታ እያ፣ እታ ጋንታ ንኽልቲኦም ፊፋን ኮንፈደረሽን ኩዕሶ እግሪ ኣፍሪቃን (CAF) ትውክል።
ማሜሎዲ ሳንዳውንስ ኤፍ.ሲ

**ማሜሎዲ ሳንዳውንስ ፉትቦል ክለብ (Mamelodi Sundowns Football Club)** (ብቐሊሉ **ብሳንዳውንስ (Sundowns)** ትፍለጥ ) ኣብ ማሜሎዲ, ፕሪቶርያ ኣብ ኣውራጃ ጋውቴንግ ዝመደበራ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ፕሮፌሽናል ኩዕሶ እግሪ ክለብ ኮይና ኣብ ፕሪመር ሶከር ሊግ ትጻወት ፣ ቀዳማይ ደረጃ ስርዓት ሊግ ኩዕሶ እግሪ ደቡብ ኣፍሪቃ። ኣብ ሰብዓታት ዝተመስረተት እዛ ጋንታ፡ ኣብ ሜድኣ ጸወታታት ኣብ ስታድዩም ሎፍቱስ ቨርስፈልድ እያ እተካይዶ።

ሳንዳውንስ ኣብ 1996 ካብ እትጅምር ንደሓር 12 ግዜ ክብረወሰን ዝሓዘት ኮይና፡ 3 ሃገራዊ ሻምፕዮን ኩዕሶ እግሪ ሊግ ናይ ሓባር ክብረወሰን ዝሓዘት ኮይና፡ ብድምር 15 ዋንጫ ሊግ ክትዓትር ክኢላ እያ። ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዘመነ ፒኤስኤል ደቡብ ኣፍሪቃ ዝዓበየት ዕውትቲ ክለብ ኩዕሶ እግሪ እያ። ኣብ 2016 ካፍ ሻምፕዮንስ ሊግ ፣ 2017 ካፍ ሱፐር ካፕ ብምዕዋት ብሉጽ ክለብ ካፍ 2016 ተባሂላ ተመሪጻ። ኣብ ውሽጢ ሃገር እውን ንዋንጫ ኔድባንክ 6 ግዜ ፡ ንኤምቲኤን 8 4 ግዜ ፡ ንቴልኮም ኖክኣውት ድማ 4 ግዜ ተዓዊታ ኣላ። ኣብ ዋንጫ ዓለም ክለባት ፊፋ ዝተሳተፈት ናይ መጀመርታ ደቡብ ኣፍሪቃዊት ጋንታ ኮይና ፡ ኣብ 6ይ ደረጃ ዛዚማ።

ሳንዳውንስ ብደቡብ ኣፍሪቃዊ ንግዳዊ ትካል ፓትሪስ ሞትሰፐ ዝውነን ኮይኑ፡ ብዋጋ ዕዳጋ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ካብ ዘለዋ ክቡራት ክለባት ሓንቲ እያ።  እታ ክለብ ብፍሉይ ቅዲ ምጥቃዕ ጸወታኣ ትሕበን፣ ኣብ ውሽጢ ዓዲ "Shoe Shine & Piano" ተባሂሉ ዝጽዋዕ ኮይኑ እዚ ድማ ውህደት ቅልጡፍን ሓጺርን ምሕላፍ ኣብ ሜዳ ዘጠቓልል ኮይኑ እዚ ድማ ምስ ስጳኛዊ ቲኪ-ታካ ይመሳሰል። ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት እዚ ቅዲ ጸወታ ኣብ ጋንታታት መንእሰያትን ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ደቂ ኣንስትዮን ይንጸባረቕ ነይሩ። ኣብ 2021 ሳንዳውንስ ኣብ ኣፍሪቃ ንፈለማ እዋን ክልቲኡ ዋንጫ ሻምፕዮንስ ሊግ ካፍን ሻምፕዮንስ ሊግ ደቂ ኣንስትዮ ካፍ ዝዓተረት ክለብ ኮይና።
የድምጽ ሳጥን

thumb| ቀንዲ ክፋላት ናይ ድምጺ ሳንዱቕ ኣብ ሰብ፡ ብመንገዲ ቅድመ-ገጽ።
ንትራክያን ፍሪንክስን የራኽብ። እቶም መትሓዚ ድምጺ ከም ኣዳምስ ኣፕል፡ ግሎቲስ፡ ኮክሊያ ወይ ላሪንክስ ወይ ኤፒግሎቲስን ድምጽን ዝኣመሰሉ ኣቃውማታት የጠቓልሉ። እቶም መስመራት ድምጺ ነቲ ካብ ሳንቡእ ዝለዓል ኣየር ናብ መትሓዚ ድምጺ ብምቕናዕ ድምጺ ዘረባ የፍሪ።
ጀፍሪ ማርሽ

ጀፍሪ ማርሽ ኣብ 1900ታት ፖለቲካዊ ሰብ እዩ ነይሩ። ካብ ሮደዥያ ዝመጸ ጸረ እንግሊዝ ተቓዋሚ እዩ ነይሩ። ብ1890 ተወሊዱ ብ 1974 ዓሪፉ። ኣብ ምንቅስቓስ ምውጋድ መግዛእቲ ሮደዝያ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ፖለቲካውያን ፍሉጣት ሰባት ኮይኑ፡ ኣብ መወዳእታ ንመንግስቲ እንግሊዝ ነቲ ዞባ ንምውጋድ ዘእመኖ ቪክቶር ዎከር ናይ ቀረባ ዓርኪ እዩ ነይሩ።
ሙጎ ጋተሩ

ኣር ሙጎ ጋተሩ (፪፩ ነሓሰ ፩፱፪፭ – ፪፯ ሕዳር ፳፩፩) ኬንያዊ ጸሓፊ እዩ። እታ ቆልዓ ክልተ ዓለም እትብል ታሪኽ ህይወቱ ኣብ መግዛእታዊ ኬንያ ከምዝዓበየ ትሕብር። 

ጋተሩ ኣብ ሕርሻ ኤውሮጳ ካብ ዝነብሩ ስኩተር ስድራቤት እዩ ተወሊዱ። ኣብ ከተማ ናይሮቢ ትምህርቲ ሕክምና ተማሂሩ ፡ እንተኾነ ግን ነቲ ብገዛእቲ መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ ኣፍሪካውያን ዝፍጸም ዝነበረ ኣተሓሕዛ ብምቅዋሙ ትምህርቱ ኣቛሪጹ ኣብ ወጻኢ ሃገራት ክቕጽል ተገዲዱ። ንሓደ ዓመት ኣብ ህንዲ ድሕሪ ምጽናሕ፡  ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ሕጊ ቅድሚ ምምሃሩ ፣ ካብ ፩፱፶ ጀሚሩ ንሸሞንተ ዓመታት ኣብ ኣመሪካ ኣሕሊፉ። ኣብ ፩፱፮፫ ናጽነት ምስ ረኸበት ናብ ዓዱ ኬንያ ተመሊሱ። 

ኣብ ሳክራሜንቶ ኣብ ዝርከብ ካሊፎርንያ ስቴት ዩኒቨርሲቲ ንብዙሕ ዓመታት ታሪኽ ኣፍሪካን ማእከላይ ምብራቕን ኣምሂሩ። 

## ይሰርሕ
ሃንሺን ታይገርስ

**ሃንሺን ታይገርስ** ( ጃፓንኛ :阪神タイガース)ጃፓናዊት ፕሮፌሽናል ጋንታ ቤዝቦል ኮይና ምስ ማእከላይ ሊግ ትተሓሓዝ። ካብተን ዝጸንሓ 12 ፕሮፌሽናል ጋንታታት ቤዝቦል ጃፓን ድሕሪ ዮሚውሪ ጃይንትስ ካልኣይቲ ዝነውሐ ግዜ ዝጸንሐት ጋንታ እያ ።

ኣብ 1935 ብስም ኦሳካ ታይገርስ ዝተመስረተት ኮይና ፡ ኣብ ሓደ ዘመነ ሊግ ኣርባዕተ ሻምፕዮንነት ክትዓትር ከላ፡ ኣብ 1950 ክልቲአን ሊጋት ካብ ዝጅምራ ጀሚረን ድማ፡ ሓሙሽተ ሻምፕዮን ማእከላይ ሊግ፡ ብድምር ትሽዓተ ሻምፕዮን ሊግ ተዓዊተን። ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ከተማ ኒሺኖሚያ ፕረፈክቸር ሂዮጎ ዝርከብ ስታድዩም ሃንሺን ኮሺየን ከም ናይ ዓዶም ስታድዩም ይጥቀሙሉ ኣለዉ ።
ፌስቡክ

ፌስቡክ ብኣሜሪካዊ ትካል ቴክኖሎጂ ሜታ ፕላትፎርምስ ዝውነን ናይ ኦንላይን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ማሕበራዊ መራኸቢታትን ኣገልግሎት እዩ። ኣብ 2004 ብማርክ ዙከርበርግ ምስ ብጾቱ ተማሃሮ ኮለጅ ሃርቫርድን መሓዙቱን ኤድዋርዶ ሳቨሪን፡ ኣንድሪው ማኮሉም፡ ዳስቲን ሞስኮቪትዝን ክሪስ ሂዩዝን ዝተፈጥረት ኮይና፡ ስማ ካብቲ መብዛሕትኡ ግዜ ንኣመሪካውያን ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ዝወሃብ ናይ ገጽ መጽሓፍ ማህደር ዝመጸ እዩ። ኣባልነት ኣብ መጀመርታ ኣብ ተማሃሮ ሃርቫርድ ጥራይ ዝተሓጽረ ኮይኑ፡ በብቑሩብ ናብ ካልኦት ዩኒቨርሲቲታት ሰሜን ኣመሪካ፡ ካብ 2006 ጀሚሩ ድማ ናብ ዝኾነ ልዕሊ 13 ዓመት ዝዕድሚኡ ሰብ ይሰፍሕ ነይሩ። ክሳብ ታሕሳስ 2022፡ ፌስቡክ ወርሓዊ 2.96 ቢልዮን ንጡፋት ተጠቀምቲ ከምዘለዎን፡ ኣብ መላእ ዓለም ድማ ካብቶም ዝበዝሑ በጻሕቲ ዝረኽብዎም መርበባት ሓበሬታ ኣብ ሳልሳይ ደረጃ ተሰሪዑ። ኣብ 2010ታት ዝበዝሐ ዳውንሎድ ዝገበረት ናይ ሞባይል ኣፕ እያ ነይራ።

ፌስቡክ ካብ ምትእስሳር ኢንተርነት ዘለዎም መሳርሒታት፡ ከም ፐርሶናል ኮምፒዩተራት፡ ታብሌታትን ስማርትፎናትን ክትረኽቦ ትኽእል ኢኻ። ተጠቀምቲ ድሕሪ ምምዝጋቦም፡ ብዛዕባ ገዛእ ርእሶም ሓበሬታ ዝገልጽ ፕሮፋይል ክፈጥሩ ይኽእሉ። ጽሑፍ፡ ስእልታትን ማልቲሚድያን ክዝርግሑ ይኽእሉ እዮም፡ እዚ ድማ ምስ ዝኾነ ካልእ "ዓርኮም" ክኸውን ዝተሰማምዐ ተጠቃሚ ወይ ድማ ዝተፈላለየ ናይ ብሕትውና ቅጥዕታት ዘለዎ ብግልጺ ክካፈል ይኽእል። ተጠቀምቲ ብመሰንጀር ብቐጥታ ኣብ ነንሕድሕዶም ክረዳድኡ፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘለዎም ጉጅለታት ክጽንበሩ፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ንጥፈታት ናይ ፌስቡክ ኣዕሩኽቶምን ዝከታተልዎም ገጻትን መፍለጢታት ክረኽቡ ይኽእሉ።

ኣርእስቲ ብዙሕ ክትዓት ዝኾነ ፌስቡክ፡ ብብሕታዊነት ተጠቀምቲ (ከምቲ ኣብ ዳታ ካምብሪጅ ኣናሊቲካ ዝነበረ ዕንደራ)፡ ፖለቲካዊ ምትላል (ከምቲ ኣብ ምርጫ ኣመሪካ 2016)ን ጃምላዊ ምክትታልን ዝኣመሰሉ ጉዳያት ብዙሕ ግዜ ይንቀፍ ነይሩ። ፌስቡክ ብስነ-ኣእምሮኣዊ ሳዕቤናት ከም ወልፍን ትሑት ርእሰ-ምትእምማንን፡ ከምኡ’ውን ብዛዕባ ከም ናይ ሓሶት ዜና፡ ውዲታዊ ክልሰ-ሓሳብ፡ ምግሃስ መሰል ቅዳሕ፡ ከምኡ’ውን ጽልኢ ዝመልኦ ዘረባ ዝኣመሰሉ ትሕዝቶታት ዝተፈላለየ ክትዓት ክቐርብ ጸኒሑ’ዩ። ወሃብቲ ርእይቶ፡ ፌስቡክ ከምዚ ዓይነት ትሕዝቶ ንምዝርጋሕ ብፍቓዱ ከም ዘመቻችእ፡ ከምኡ’ውን ንመወዓውዒታት ንምስሓብ ብዝሒ ተጠቀምቱ ኣጋኒኑ’ዩ ክብሉ ይኸሱ።
Abeno Harukas

**Abeno Harukas**(ጃፓን:あべのハルカス-) - ኦሳካ, ጃፓን ውስጥ የሚገኘው ሰማይ ጠቀስ. ግንባታ በ 2010 ተጀምሮ በ 2014 ተጀምሯል.
ዊኪፐድያ ብትግርኛ

**ዊኪፐድያ ብትግርኛ** ሕታም ብትግርኛ ዊኪፐድያ እዩ። ከምቲ ብኻልኦት ቋንቋታት ዝጸንሑ ሕታማት ዊኪፐድያ፣ ብናጻ ትሕዝቶ ዝሓዘ ኢንሳይክሎፐድያ ኮይኑ፣ ኣብ ኢንተርነት ብናጻ ፍቓዳት CC BY-SA 3.0ን GFDLን ዝሕተም እዩ።  ኣብዚ ሕጂ እዋን  ጽሑፋት ዘለዎ ኮይኑ፣ ብወለንታውያን ተጠቀምቲ ዝተጻሕፈ እዩ፣ ማለት ዝኾነ ሰብ ንሓደ ጽሑፍ ኣርቲዑ፣ ክእርሞ ወይ ከስፍሖ ይኽእል። እቶም ኣገልገልቲ ብመሰረት ዊኪሜድያ ዝምራሕ ኮይኑ፣ እዚ ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ትካል ኮይኑ፣ ምወላኡ ብቐንዱ ኣብ ወፈያታት ዝተመርኮሰ እዩ።

ዊኪፐድያ ብትግርኛ  ተጠቀምቲ ኣለዉዎ፣ ካብዚኦም እቶም  ንጡፋት እዮም።

ትግርኛ
ኮሺየን ስታዲየም

**ኮሺየን ስታዲየም**(ጃፓን:甲子園球場-) - ኦሳካ, ጃፓን ውስጥ የሚገኘው ስታዲየም. ግንባታ በ 1923 ተጀምሮ በ 1924 ተጀምሯል.
ሳምሰንግ

**ሳምሰንግ** ግሩፕ ወይ ብቐሊሉ ሳምሰንግ፡ ዋና ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ሳምሰንግ ታውን፡ ሴኡል፡ ደቡብ ኮርያ ዘለዎ ብዙሕ ሃገራት ዝሰርሕ ናይ ማኑፋክቸሪንግ ኮንግሎሜሬት ደቡብ ኮርያ እዩ። ብዙሓት ምትእስሳር ዘለዎም ትካላት ንግዲ ዝሓቖፈ ኮይኑ፡ መብዛሕትኦም ኣብ ትሕቲ ምልክት ሳምሰንግ ዝተጠርነፉ ኮይኖም፡ እቲ ዝዓበየ ናይ ደቡብ ኮርያ chaebol (ቢዝነስ ኮንግሎሜሬት) እዩ። ካብ 2020 ጀሚሩ ሳምሰንግ ኣብ ሻሙናይ ደረጃ ዝለዓለ ዓለማዊ ዋጋ ምልክት ንግዲ ኣለዋ።
ሊንጓ ፍራንካ ኖቫ

**ሊንጓ ፍራንካ ኖቫ** (“ኤሊፈን”) ብፍላይ ንኣህጉራዊ ርክባት ቀሊልን ቅኑዕን ንኽትመሃሮ ቀሊልን ክኸውን ዝተዳለወ ቋንቋ እዩ። ሓያሎ ኣወንታዊ ባህርያት ኣለዎ፦
# ውሱን ቁጽሪ ድምጽታት ኣለዎ። ምስ ናይ ጥልያን ወይ ስጳንኛ ዝመሳሰል ድምጺ ኣለዎ።
# ከምቲ ዝድመጽ እዩ ዝጽሓፍ። ዝኾነ ቆልዓ ዘይስሩዕ ነገራት ክመሃር ዓመታት ከሕልፍ የብሉን።
# ልክዕ ከምቲ ናይ ዓለምና ክርዮል ቋንቋታት፣ ምሉእ ብምሉእ ስሩዕ ሰዋስው ኣለዎ።
# ሓደሽቲ ቃላት ንምፍጣር ውሱንን ፍጹም ስሩዕን ስርዓት ኣፍረይቲ ጥብቆታት ኣለዎ።
# ምስ ብዙሓት ዓበይቲ ቋንቋታት ዝሰማማዕ፣ ንመስርዕ ቃላት ብጽቡቕ ዝተነጸረ ሕግታት ኣለዎ።
# ምሉእ ብምሉእ ኣብ ዘመናዊ ቋንቋታት ሮማንስ ዝተመርኮሰ ዝርዝር ቃላት ኣለዎ። እዞም ቋንቋታት እዚኦም ብሰፊሑ፣ ኣዝዮም ጽልዋ ዘለዎምን ኣብ መብዛሕትኡ ስነ-ቓላት እንግሊዝኛ ኣበርክቶ ገይሮምን እዮም።
# ሓደሽቲ ናይ ላቲንን ግሪኽን ቴክኒካዊ ቃላት ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ንምቕባል ዝተዳለወ እዩ፣ እቲ ብተግባር “ዓለማዊ ደረጃ”።
# ንኻልኦት ንኽመሃርዎ ዝያዳ ከየጸገሞም፣ ነቶም ምስ ቋንቋታት ሮማንስ ዝፋለጡ ብተዛማዲ “ተፈጥሮኣዊ” ንኽመስሎም ዝተዳለወ እዩ።
ኬሲ ሲምፕሰን

197px|right
ኬሲ ዌስት ሲምፕሰን ኣሜሪካዊ ተዋሳኣይ ኮይኑ፡ ኣብታ ኒከሎዲዮን እትብል ሲትኮም ኒኪ፡ ሪኪ፡ ዲኪ ኤንድ ዳውን ንሪኪ ሃርፐር ብምጽዋት ዝፍለጥ እዩ።

መስሓቕ ገጸ ባህርያት ብምጽዋት ፍሉጥ ኮይኑ፡ ኣብ ድራማዊ መደባት ቲቪ እውን ተዋሲኡ እዩ። ካብ ኣዝዩ ንእስነቱ ጀሚሩ ተዋሳኣይ ኮይኑ ጸኒሑ።
ኪንተትሱ

**ኪንተትሱ**(近鉄,Kintetsu) ኣብ ካንሳይን ቹቡን ዝርከብ ጃፓናዊ ናይ ብሕቲ ኩባንያ ባቡር እዩ ።
ድምር ንውሓት መስመራት ኪንተትሱ 501.2 ኪ.ሜ. ካብ ኩለን ኩባንያታት ባቡር ጃፓን ዝነውሐት ኮይና፡ ናይ JR Group ኣይኮነትን ።
ኪዮሚዙ-ደራ

**ኪዮሚዙ-ደራ** ( ጃፓንኛ :清水寺ማለት ማይ ፈልፋሊ ወይ ጽሩይ ማይ ) ኣብ ኪዮቶ ጃፓን ዝርከብ ፍሉጥ ጥንታዊ ቤተ መቕደስ ቡድሃ እዩ ። ኣብያተ መቕደስ ብኢሱሚ (ቺባ) ፣ ሚያማ (ፉኩኦካ) ፣ ከምኡውን ያሱጊ (ሺማነ) እውን ተመሳሳሊ ስም ኣለወን ። ነፍሲ ወከፎም ኣብ ዘመነ ሄያን ዝተመስረቱ ’ ዮም ። እዚ ኣብ ኪዮቶ ዝርከብ ኣካል ናይቲ ዩኔስኮ ቅርሲ ዓለም ዝኾነ ታሪኻዊ ሓወልትታት ጥንታዊት ኪዮቶ እዩ ።

እቲ ቤተ መቕደስ ኣብ ዓመት 778 ተመስሪቱ።እቶም ሕጂ ዘለዉ ህንጻታት ብ1633 ኣብ እዋን ፕሮጀክት ጽገና ብሾጉን ቶኩጋዋ ኢኤሚኩ ዝተሃንጹ እዮም ። ኣብ ዝበዝሕ ህላወኡ እቲ ቤተ መቕደስ ናይ ቡድሃዊ ኑፋቄ Hossō , ኣብ 1965 ግን ናጻ ኮይኑ ሕጂ ድማ ኑፋቄኡ "Kitahossō" ተባሂሉ ይጽዋዕ።
ኣፕል ኢንክ

**ኣፕል ኢንክ** ኣብ ካሊፎርንያ ካሊፎርንያ ኩፐርቲኖ ዋና ቤት ጽሕፈቱ ዘለዎ ኣሜሪካዊ ብዙሕ ሃገራዊ ኩባንያ ቴክኖሎጂ እዩ። ኣፕል ብኣታዊታቱ ኣብ ዓለም ዝዓበየ ናይ ቴክኖሎጂ ኩባንያ ኮይኑ፡ ኣብ 2022 394.3 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ኣታዊ ረኺቡ። ክሳብ መጋቢት 2023፡ ኣፕል ብዕዳጋ ካፒታላይዜሽን ዝዓበየ ኩባንያ ዓለም እዩ። ክሳብ ሰነ 2022፡ ኣፕል ብኣሃዱ መሸጣ ራብዓይ ዝዓበየ ሸያጢ ውልቃዊ ኮምፒተርን ካልኣይ ዝዓበየ ኣፍራዪ ሞባይል ቴሌፎንን እዩ። ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ሓሙሽተ ኣሜሪካውያን ኩባንያታት ቴክኖሎጂ ሓበሬታ ኮይኑ፡ ጎኒ ጎኒ ኣልፋቤት ኢንክ (ወላዲ ኩባንያ ጉግል)፡ ኣማዞን፡ ሜታ ፕላትፎርምስ (ናይ ቀደም ፌስቡክ፡ ኢንክ)፡ ከምኡ’ውን ማይክሮሶፍት እዩ።

ኣፕል ብ1 ሚያዝያ 1976 ብስቲቭ ዎዝኒያክ፣ ስቲቭ ጆብስን ሮናልድ ዌይንን ዝተመስረተት ኮይና ናይ ቮዝኒያክ ኣፕል I ፐርሶናል ኮምፒተር ንምምዕባልን ንምሻጥን እያ። ብጆብስን ዎዝኒያክን ኣብ 1977 ኣፕል ኮምፒተር ኢንክ ተባሂላ ተመስሪታ።ካልአይቲ ኮምፒተር ናይቲ ኩባንያ ኣፕል II ብሉጽ መሸጣ ዘለዋን ሓንቲ ካብተን ቀዳሞት ብብዝሒ ዝፍረያ ማይክሮኮምፒዩተራትን ኮይና። ኣፕል ኣብ 1980 ንህዝቢ ወጺኣ ቅጽበታዊ ፋይናንሳዊ ዓወት ኣመዝጊባ። እቲ ኩባንያ፡ መሃዝቲ ስእላዊ መተሓላለፍቲ ተጠቀምቲ ዘለወን ኮምፒዩተራት ኣማዕቢሉ፡ እንተላይ እታ ናይ 1984 ኦሪጅናል ማኪንቶሽ፡ ኣብታ ዓመት ኣብ 1984 ኣብ ዝተባህለ ብነቐፍቲ ናእዳ ዝረኸበት መወዓውዒ ኣፍሊጣ። ዎዝኒያክ ካብ ኣፕል ንድሕሪት ተመሊሱ ካልእ ስራሕ ክሰርሕ እንከሎ፡ ጆብስ ድማ ካብ ስልጣኑ ወሪዱ ንገለ ሰራሕተኛታት ኣፕል ሒዙ ኔክስት መስሪቱ።

ዕዳጋ ውልቃዊ ኮምፒዩተራት ኣብ ምሉእ 1990ታት እናሰፍሐን እናማዕበለን ምስ ከደ፡ ኣፕል በቲ ዝተሓተ ዋጋ ዘለዎ ዱዮፖሊ ናይ ማይክሮሶፍት ዊንዶውስ ኦፐሬቲንግ ሲስተም ኣብ ኢንቴል ዝሰርሑ ፒሲ ክሎናት (ብ"ዊንቴል" እውን ይፍለጥ) ርኡይ ብጽሒት ዕዳጋ ኣጥፊኣ። ኣብ 1997፡ ካብ ምኽሳር ሰሙናት ተሪፍዎ ዝነበረ፡ እቲ ኩባንያ ነቲ ዘይዕዉት ስትራተጂ ስርዓተ-ምሕደራ ኣፕል ንምፍታሕን ንጆብስ ናብቲ ኩባንያ ንምምላስን ንኔክስት ዓዲጉ። ኣብ ዝቐጸሉ ዓሰርተ ዓመታት፡ ጆብስ ንኣፕል ናብ መኽሰብ ንምምላስ ብብዙሕ ሜላታት ኣቢሉ መሪሕዎ፡ ንኣብነት ንኣይማክ፡ ኣይፖድ፡ ኣይፎንን ኣይፓድን ናብ ነቐፍቲ ናእዳ ብምትእትታው፡ "ፍልይ ዝበለ ሕሰብ" ዝብል ወፍሪ ምጅማርን ካልእ ተዘካሪ ናይ መወዓውዒ ጎስጓሳትን፡ ሰንሰለት ቸርች ኣፕል ስቶር ብምኽፋት፡ ከምኡ’ውን ፖርትፎሊዮ ፍርያት ናይቲ ኩባንያ ንምስፋሕ ብዙሓት ኩባንያታት ምግዛእ እዩ። ጆብስ ኣብ 2011 ብጥዕናዊ ምኽንያት ካብ ስልጣኑ ምስ ወረደ፡ ድሕሪ ክልተ ወርሒ ድማ ምስ ሞተ፡ ብቲም ኩክ ከም ዋና ኣካያዲ ስራሕ ተተኪኡ።

ኣፕል ኣብ ነሓሰ 2018 ልዕሊ 1 ትሪልዮን ዶላር፡ ድሕሪኡ ኣብ ነሓሰ 2020 2 ትሪልዮን ዶላር፡ ኣብ ጥሪ 2022 ድማ 3 ትሪልዮን ዶላር ዝግመት ናይ መጀመርታ ብህዝቢ ዝንገድ ኣመሪካዊ ኩባንያ ኮይኑ፡ ክሳብ ሚያዝያ 2023 ኣስታት 2.6 ትሪልዮን ዶላር ዋጋ ነይርዎ። እቲ ኩባንያ ብዛዕባ ኣሰራርሓ ስራሕ ኮንትራክተራቱ፡ ኣሰራርሓ ከባቢኡን ንግዳዊ ስነ-ምግባሩን፡ እንተላይ ጸረ-ውድድር ኣሰራርሓታትን ምንጪ ንብረትን ዝምልከት ነቐፌታ ይረክብ። እዚ ከምዚ ኢሉ እናሃለወ እቲ ትካል ዓብዪ ተኸታታሊ ዘለዎን ልዑል ደረጃ ተኣማንነት ምልክት ንግዲ ዘለዎን እዩ። ብተወሳኺ ብቐጻሊ ሓደ ካብቶም ኣብ ዓለምና ኣዝዮም ክቡራት ምልክታት ንግዲ ተባሂሉ ተሰሪዑ ጸኒሑ እዩ።
ሃምበርገር

**ሃምበርገር**፣ ወይ ብቐሊሉ **በርገር**፣ ካብ ጥሑን ስጋ ወይ መበቆል ኣሕምልቲ ዘለዎ ስጋ ዝተሰርሐ እምቦቲቶ ኮይኑ፣ ብመልክዕ ኣብ መስለዊ ዝተበሰለ ቢስተካ ተኣሲሩ፣ ዋላ እኳ ክጥበስ እውን ይኽእል እንተኾነ። ኣብ ክልተ ተኸፋፊሉ እንቋቝሖ ወይ ክቡብ ቅርጺ ዘለዎ ቀሊል ባኒ እዩ ዝቐርብ። መብዛሕትኡ ግዜ ብቀለቤታት ሽጉርቲ፣ ቆጽሊ ሰላጣ፣ ውሑዳት ቁራጽ ኮሚደረ፣ ቁራጽ ጥርሽን ቅልዋ ድንሽን ይስነ። መብዛሕትኡ ግዜ ብገለ መቓምምቲ ከም ኬቻፕ፣ ኣድሪ፣ ረሊሽ ወይ ማዮኔዝን ካልእን ይቕመም። ሓደ ንጣብ ዝተመስርሐ ፎርማጆ ኣብ ዝተቐመጠሉ እዋን፣ ቺዝበርገር ይኸውን።
በርበረ

መደብ:ኣፍሪቃ

**በርበረ** መብዛሕትኡ ግዜ በርበረ ቺሊ ፣ ቆሎ ፣ ሽጉርቲ ፣ ጅንጅብል ፣ ዘርኢ ቅዱስ ባዝል (ቤሶቤላ) ኢትዮጵያ፣ *ኮራሪማ* ፣ ሩ ፣ ኣጅዋይን ወይ ራድሁኒ ፣ ኒጀላን ፈኑግሪክን ዘጠቓልል ምትሕውዋስ ቀመማት እዩ።     ኣብ ምግቢ ኢትዮጵያን ኤርትራን ቁልፊ ቀመም ’ ዩ። በርበረ ንባዕሉ በርበረ በርበረ እውን የመልክት። 

በርበረ ሓደ ሓደ ግዜ ብዓለምለኻዊ ደረጃ ብዙሕ ዘይፍለጡ ኣትክልትን ቀመማትን ዘጠቓልል እዩ። እዚኦም ድማ ዝለምዑ ተኽልታትን ኣብ ኢትዮጵያ በረኻ ዝበቁሉ ከም ኮራሪማ ( *Aframomum corrorima* ) ዝኣመሰሉ ይርከብዎም።

## ከምኡውን ርአ

* ምትሚታ ፡ ካልእ ናይ ኢትዮጵያ ቀመማት ምትሕውዋስ
* ፒሪ ፒሪ
* ዝርዝር መግብታትን መግብታትን ኢትዮጵያ
* ምቕማም ምግቢ