open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ኤርትራ

**ኤርትራ**፣ ብወግዒ **ሃገረ ኤርትራ**፣ ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር እያ። ብሰሜንን ብምዕራብን ብሱዳን ትዳወብ፤ ብደቡብ ድማ ምስ ኢትዮጵያን ጅቡትን፤ ምብራቕ እታ ሃገር ምስ ቀይሕ ባሕሪ ሰፊሕ ገማግም ባሕሪ ኣለዎ። ከምኡ’ውን ኣካል ኤርትራ፣ ደሴታት ዳህላክ፣ ኣብ ገማግም ባሕሪ ምጽዋዕ ዝርከብ እኩባት ደሴታት እዩ። ስማ ካብታ ብ1 ጥሪ 1890 ዝተፈጥረት መግዛእቲ ጥልያን ዝነበረት ኤርትራ ዝመጸ ኮይኑ፣ ብስም Mare Erythraeum፣ *ማረ ኤሪትርየም* («ቀይሕ ባሕሪ»፣ ብላቲን) ብግዲኡ ካብ «erythros»፣ *ኤሪትሮስ* ዝብል ናይ ግሪኽኛ ዝተሰየመ ኮይኑ፣ ትርጉሙ ድማ «ቀይሕ» እዩ። ብ1993 ካብ ኢትዮጵያ ናጻ ኮይና። ርእሰ ከተማኣን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋ ከተማኣን ኣስመራ እያ።

ንመብዛሕትኡ ንኤርትራን ሰሜን ኢትዮጵያን ዝቖመ ንግስነት ኣኽሱም፣ ኣብ ከባቢ 1ይ ወይ 2ይ ክፍለ ዘመን ተቐልቂሉ፣ እዚ ንግስነት እዚ ድሕሪ ምቕልቃሉ ነዊሕ ከይጸንሐ ክርስትና ዝወሰደ እዩ። ኣብ ማእከላይ ዘመን፣ ዝበዝሕ ክፋል ኤርትራ ኣብ ትሕቲ መግዛእቲ ንግስነት ምድሪ ባሕሪ ኣትዩ፣ ገለ ክፋሉ ድማ ሓማሴን ኣቚሙ።

ኣብ መበል 16 ክፍለ ዘመን ኦቶማናውያን ንገለ ክፋል መሬት ኤርትራ ይሕዙ። ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ግብጺ ንገለ ክፋል ኤርትራ ወሪራ። ምፍጣር ዘመናዊት ኤርትራ ውጽኢት ምውህሃድ ናጻ መንግስታትን ሓያሎ ተወፈርቲ ሃጸያዊ ግዝኣት ኢትዮጵያን ሃጸያዊ ግዝኣት ኦቶማንን ብምዃኑ፣ ንኢጣልያዊት ኤርትራ ንምቛም ምኽንያት ኮይኑ። ብ1885 ኢጣልያውያን ወተሃደራት ናብ መሬት ኤርትራ ብምእታው ብ1 ጥሪ 1890 ከኣ ኢጣልያ ነቲ ዝተወረረ መሬታ ናይ ገዛእ ርእሳ መግዛእቲ ምዃና ብወግዒ ኣዊጃቶ።

ብ1941 ኤርትራ ከም ኣካል ወፍሪ ምብራቕ ኣፍሪቃ ብሃጸያዊ ግዝኣት ብሪጣንያ ተታሒዛ፣ ብ1952 ድማ ምስ ሃጸያዊ ግዝኣት ኢትዮጵያ ተሓዊሳ ፈደረሽን ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣጣይሻ። እዚ ግዱድ ሕብረት እዚ ናብ ኲናት ናጽነት ኤርትራ ዘምርሕ እዩ፣ እዚ ኲናት ናጽነት ናይ ሎሚ ኤርትራ ብ1993 ተዛዚሙ።

ኤርትራ ሃገራዊ ምርጫ ብተደጋጋሚ ክናዋሕ ዝጸንሐት ሓንቲ ሰልፊ ዘለዋ ሃገር እያ። ብመሰረት ጸብጻብ ህዩማን ራይትስ ዎች፣ መዝገብ ሰብኣዊ መሰላት መንግስቲ ኤርትራ፣ ካብቶም ዝኸፍኡ ኣብ ዓለም ተቖጺሩ ይርከብ። ወተሃደራዊ ኣገልግሎት ካብ 17 ክሳዕ 50 ዓመት ግዴታ ስለዝኾነ፣ ዋላ'ኳ እቲ ሕጊ 18 ኣዋርሕ ክጸንሕ ዝእዝዝ እንተኾነ፣ ሰራዊትን ሰበ ስልጣንን እታ ሃገር ብዘይ ፍቓዶም ነቲ ግዜ ንዘይተወሰነ ግዜን ንዘይተወሰነ ግዜን ብምንዋሕ፣ ገለ ኤርትራውያን ካብታ ሃገር ክሃድሙ ይገብሮም። ኩለን ናይ ውሽጢ ሃገር መራኸቢ ብዙሃን ብመንግስቲ ዝውነና ብምዃነን፣ ኤርትራ’ውን ድሕሪ ቱርክመኒስታንን ሰሜን ኮርያን ኣብ መሐበሪ ናጽነት ፕረስ ዓለም ዝወሓደ ናጽነት ፕረስ ዘለዋ ኮይና ተሰሪዓ።

ወተሃደራዊ ምትእትታው ሩስያ ኣብ ካልኦት ሃገራት ኣብ ዝነበረሉ እዋን፡ ኤርትራ ኣብ ኣፍሪቃ ብቑጠባ ናብ ሩስያ ዝቐረበት ሃገር ኮይና።

## ምምሕዳራዊ ክፍልታት
ኤርትራ ኣብ ሽድሽተ ምምሕዳራዊ ዞባታት ትምቀል።
left|thumb|230px|ዞባታት ኤርትራ

## ስነ ህዝቢ
### ሃይማኖት

ኤርትራ ክልተ ዓብላሊ ሃይማኖታት ኣለዋ፦ ክርስትና፣ 50% ሰዓብቲ ኣለዋ፤ ከምኡ’ውን 50% ካብ ህዝቢ ዝጥርንፍ ምስልምና እዩ።

## መወከሲታት



መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ኣስመራ

**ኣስመራ** ዝዓበየትን ርእሰ ከተማን ኤርትራ እያ። ኣስታት 579 ሽሕ ዝኸውን ህዝቢውን ይቅመጥዋ። ካብቶም ቀንዲ ኢንዱስትርያዊ ፍራያት ዐለባ፡ ዝተዐሸገ ስጋ፡ ቢራ፡ ሳእኒን ኣሕልታትን ይርከብዎም።ከምኡ ውን ኣብ ዩ.ኔ.ስ.ኮ(U.N.E.S.O)  ተመዝጊባ ዘላ ከተማ እያ።

ቀንዲ ተቀማጦ ኣስመራ ካብ ብሄረ ትግረ፡ዓሳዉርታ፡ትግሪኛ ኮይኖም ኣርባዕተ ኣስመራ ሓምሻዮም ነበራ ይብሃሉ: ከምቲ ዝፍለጥ ኣብ ኣስመራ ሸፋቱ የሸግርዎም ስለዝነበሩ እተን ኣንስቶም እየን ኣስሚረንኦም:: ኣርባዕተ ክንብል ከለና ኣሕዋት ኣይነበሩን ገዛ ኣስምዔን ገዛ ስርንስር ጥራሕ እዮም ደቂ ሓደ ሰብኣይ እንዳ ሓሰበላ ዝብሃሉ ናበራ ዝብሃሉ ደቂ ክልተ ኣሕዋት ኮይኖም ካብ ሓሰብን ሓሰበላን ይውለዱ:: ገዛ ስርንስርን ኣስምዔን ነበራን ደቂ ክልተ ኣሕዋት ክኮኑ ከለው:: እቶም ክልተ ነገድ ገዛ ጉረቶምን ሸለለን ግና ካብ ካልእ ቦታ ዝነገዱ እዮም:: ብዛዕባ ነበራ ምስ መግዛእቲ ኣሉላ ናብ ከባቢ ገማግም ቀይሕ ባሕሪ ክቅመጡ ተገዲዶም ኣብ ጉልዒ ዝብሃል ዓድን ብድሕሪ ቤት ገርግሽ ዘሎ ኣጻድፍ ክነብሩ ወሲኖም ብዙሓት ካብኦም ኣብ ከባቢ ኣስመራ ዝነብሩ ኣለዉ።

## ታሪኽ

ኣስመራ ኣብ መበል ዐሰርተው ክልተ ክፍለ ዘመን ካብ ኣርባዕተ ማይቤት እያ ተመስሪታ ። ከም ዝዝንተው ፈለማ ገዛ ጉርቶም፣ ገዛ ሸለለ፣ ገዛ ሰረንሰር ን ገዛ አሰምዐ ዝተባህሉ ኣርባዕተ ማይ ቤት ይነብሩ ነይሮም ። ዝተጠቅሱ ማይ ቤታት 
ካብ መታሕትን ካብ ስግር መረብ ምላሽን ብዝመጹ ዝነበሩ ጸላእቲ ብቀጻሊ ይውረሩ ነበሩ።ነዚ ንምክልካል ድማ ኣንስቲ ኣርባዕቲአን ዓዲ ብሓባር ክሰምራ ተሰማምዓ።እቲ ሓሳብ ውን ንሰብኡተን ነገርኦም ። እቶም ሰብኡት ውን በዚ ተሰማሚዖም ነቲ ሓሳብ ናይ ኣንስቶም ኣብ ግብሪ ኣውዓልዎ። ሳልእን ውን ስለ ዝሰመሩ "ኣርባዕተ ኣስመራ" ኢሎም ነታ ሓዳሽ ዓዲ ሰየምዋ።  እቲ ምስኡ ጠቢቑ ዝዓበየ ብ ኢጣልያውያን ዝኸተመ ክፍሊ ኸኣ ኣስመራ ተባሂሉ ክፅዋዕ ጀመረ ። እታ ጥንታዊት ክፋል ግና ክሳብ ሕጂ ደቀባት ይሰፍርዋን ኣርባዕተ ኣስመራ ተባሂላ ትጽዋዕን ኣላ ። ኣስመራ ብ 1889 ወረርቲ ሓይሊ ጥልያን ኣትዮም ኣኸቲሞም ቀይሕ ባሕሪ ናብ ከተማ ምጽዋዕ ዝበጽሕ መገዲ ባቡር ተሰሪሑላ ግን ከኣ ክሳብ ሕጂ ዝጠፍኣ ዓድታት ኣለዋ ኣብ ዉሽጢ ኣስመራ ከም ገጀረት፡ሰምበል፡ሰኒታ፡ቤት መኻእ ኣብ ግዜ ኣሉላ መሬቶም ገዲፎም ተሰደዱ ህዝቢ ደቀባት ናይቲ ቦታ ኣብ ድሕሪ ቤት ገርግሽ ዝርከብ ኣጻድፍ ይነብሩ ኣለዉ።
ጥዕና ሳይንስ

ናይ **ጥዕና ሳይንስ** ንናይ ሰብን እንስሳን ጥዕና ዝምልከት ጨንፈር ስነ ፍልጠት እዩ ። ናይ ጥዕና ሳይንስ አብ ክልተ ጨናፍር ይምቀል ። እቲ ቀዳማይ ንመጽናዕትን ፈተነታትን እቲ ካልኣይ ከኣ ንተግባራዊ መዓላኡ ይምልከት።
ርሑስ ቀውዒ! ርሑስ ምጅማር ትምህርቲ!

**ርሑስ ቀውዒ! ርሑስ ምጅማር ትምህርቲ!**:

እንሆ እምበኣር ዕረፍቲ ክረምቲ ተወዲኡ፡ ቀውዒ ኣትዩ፡ ቤት ትምህርቲ ተኸፊቱ። 

መምህራን ስራሕና፡ ተመሃሮ ከኣ ትምህርትኹም ጀሚርኩም። 

ጽቡቕ ምጅማር ይግበረልና! 

ኣዳለውቲ እዚ መርበብ'ዚ ብዝተኻእለ መጠን ንዓኻትኩም ይጠቅም ይኸውን 

ኢልና ዝገመትናዮ ነገራት ከነዳልወልኩም ክንፍትን ኢና። 

መምህራንን ወለድን ተመሃሮን ከኣ በብወገንኩም  ብዝተኻእለኩም መጠን፡ 

ይጠቅም እትብልዎ ጽሑፋት ይኹን ርእይቶታት ምስ እትሰዱልና፡ 

ትሕዝቶ መርበብና ሃብታም ኪኸውን ይኽእል። ስለ'ዚ ሓገዝኩም ኣይፈለየና።
ቴማ ቋንቋ ኣደ

**ቴማ ቋንቋ ኣደ**:

ኣብዚ መርበብ'ዚ፡ ብ26 ቋንቋታት፡ ሓበሬታታት ብዛዕባ ቋንቋ ኣደ ይውሃብ። ትግርኛ ሓንቲ ካብ'ዘን ቋንቋታት እዚኣተን ኢያ።
እዚ ዓይነት መርበብ'ዚ ብትግርኛ ዚውሃብ ዘሎ፡ ንመጀመርታ ግዜ ኢዩ። 
ብሃገራዊ ምምሕያሽን ምምዕባልን ትምህርቲ ይምወል። 
ብመምህራን ቋንቋ ኣደ ከኣ ይዳሎ።

በብእዋኑ እናማዕበለን እናተለዋወጠን ይኸይድ።
ምእንቲ ኪምዕብል ናይ ኵልና ምትሕብባር የድልዮ።ንዚውሃበና ምኽርን ሓበሬታን ምስ ምስጋና ንቕበል።

መልእኽትኹም በዚ ዚስዕብ ኣድራሻ ክትልእኩልና ትኽእሉ።

መደብ:ቋንቋ
ስነ-ኮኾብ

**ስነ-ኮኾብ** (**አስትሮኖሚ**) ናይ አፅናፈ ዓለምን አብ ውሽጡ ዝርከቡ ነገራትን ዘፅንዕ ናይ ምርምር ክፋል እዩ። 
አስትሮኖሚ ዘፅንዕ ስብ አስትሮኖመር ተባሂሉ ይፅዋዕ። አስትሮኖመራት ዝርኤ ብርሃን ጥራይ ዘይኮነ ከም ናይ ሬድዮ ሞገዳት ዝአመሰሉ ዘይረአዩ ናይ ሓይሊ ዓይነታት ብዝርኢ ተለስኮፕ ዝተባህለ መሳርያ ን ሰማያት የጽንዑ። 
አብ ቀረባ ዝርከቡ ከም ጸሓይ (ምልክት: ☉)፣ ፕላነትትን (☿ ♀ 🜨 ♂ ♃ ♄ ⛢ ♆)፣ ኮመትትን (☄)፣ ከምኡውን አዝዮም ርሑቕ ዘለዉጋላክሲ 
ዝተባሃሉ ናይ ጠፈር አካላትን ካልኦት አብ አዝዩ ርሑቕ ቦታ ዝርከቡ ናይ ጠፈር አካላት ብዑምቀት የፅንዑ።
ባዮሎጂ

**ባዮሎጂ** ብዛዕባ ህይወት ዘለዎም ነገራት ዘፅንዕ ናይ ምርምር ክፋል እዩ። ነዚ ፅንዓት ዘካይድ ሰብ *[[ባዮኦልጂስት]]* ተባሂሉ ይፅዋዕ። መብዛሕቱ ግዜ ባዮሎጂ አብ ክልተ ይምቀል። እቶም ክልተ ጨንፈራትውን *[[ቦታኒ]]* (ብዛዕባ ተኽልታት ዘጽንዕ) ከምኡውን *[[ዙሎጂ]]* (ብዛዕባ እንስሳታት ዘፅንዕ) እዮም። እዞም ክልተ ጨንፈራት ከአ ደጊም ናብ ዝተፈላለዩ ጨንፈራትን ፍሉይ ናይ ምርምር ክፋላት ይምቀሉ። 
 
ይኹን እምበር ከም *[[አናቶሚ]]* (ህይወት ናይ ዘለዎም ነገራት ንድፊ ዘጽንዕ ጨንፈር) ን *[[ጀነቲክስ]]* (አብ ልዕሊ ውርሰ ባህሪ ድግበር ፅንዓት) ዝአመስሉ መብዛሕትኦም ጨናፍር ባዮሎጂ ንእንስሣ ይኹን ን አታኽልቲ ብዘየገድስ ንክልቲኦም ክፋል ህይወት የፅንዑ። 
  
ባዮሎጂስትታት መብዛሕትኡ ግዜ ጽንዐቶም ንምክያድ ካብ ጨንፈር ፅንዓት ናቶም ዝተፈልየ ናይ ምርምር ክፋላት ዝጥቀሙሉ ዘዴታትን ሐደስቲ ፍልጠታትን ይጥቀሙ። ንአብነት ተጠቐስና፡ ህይወት አብ ዘለዎም እንስሳታትን አታኽልትን ዝካየዱ ውህደታት ንምርዳእ ክሕግዞም ምእንቲ *[[ፊዚክስ]]* ን *[[ኬሚስትሪ]]* አብ ዝተባህሉ ናይ ምርምር ጨንፈራት ይውከሉ።

## 

ፋይል:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
ፋይል:Zboże.jpg|Planta - Triticum
ፋይል:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
ፋይል:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
ፋይል:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
ፋይል:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
ፋይል:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
ርሑስ ክረምቲ

**ርሑስ ክረምቲ**:

ዝኸበርኩም ተኸታተልቲ መርበብና

እንሆ ዓመት ትምህርቲ ፪፬፬፫-፪፬፬፬ ተወዲኡ፥ ክረምቲ ኣትዩ፥ ኣብያተ ትምህርቲ ተዓጽየን።

ተመሃሮ ነናይ ሓደ ዓመት ፍልጠት ወሲኾም።

ገለ ካብኣቶም ናይ ካልኣይ ደረጃ ትምህርቶም ፈጺሞም። "ዝኣከብኩሞ ፍልጠት ንባዕልኻትኩምን ንኣከባቢኹምን ንሃገርናን ንዓለምናን ዚጠቅም ይግበሮ!"

ተባሂሎም ተመሪቖም።

መርበብ ቋንቋ-ኣደ፡ ኣብ ምእታው ቀውዒ፡ ትምህርቲ-ሓዘል መደባቱ ሒዙ ኪመጽእ እናኣተስፈወ፡ 

ሰናይ ዕረፍቲ ይምነየልኩም። ብሰላም የራኽበና!!!

ኣብ ሃገርና 

ምዕጻው ኣብያተ ትምህርቲ ብኸመይ ይብዓል ነበረ?

ኣብ ፵ታትን ፶ታትን 

ናይ መንግስቲ ኣብያተ ትምህርቲ፡ ብፍላይ ኣብ ዓበይቲ ከተማታት ከም ኣስመራ፡ ኵለን ብሓባር ኣብ ሓደ ዓቢ ሜዳ ተሰሪዐን፡ በብጽሒተን ብምልዓል፡ ገለ ቤት ትምህርቲ ብመዝሙር፡ ገለ ብትርኢት ምውስዋስ ኣካላት፡ ከምኡ ድማ ብጕያ፡ ብዝላ፡ ብጕስጢ፡ ወዘተ.. ናይ ሓባር ውድድር ብምግባር፡ ይብዓል ነበረ። ነናይ ክፍሎም ብሉጻት ተመሃሮ ኸኣ ካብ ኣመሓደርቲ ብልጫታቶም ይወስዱ ነበሩ።

ኣብቲ በዓል ኵሎም ተመሃሮ ብሓባር ዚዝምሩዋ ዝነበሩ መዝሙር:

ወላዲትና ዓድና

ኣብዛ ዓለም ብመላኣ

ንዓናሲ የልቦን ከምኣ

ግሩም ጸሓይ ኣብ ዋዒኣ ጥዑም'ውን ኣየራ
ደጋ

thumb|ደጋ
እቲ ካብ ፪፬፬፬(፳፻፬፻፵፬) ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ንላዕሊ ዘሎ ቦታ ደጋ ይብሃል።  እዚ ቦታታት እዚ ምስቲ ካልእ ቦታታት ኤርትራ ኣነጻጺርካ ዝሑል ኢዩ። ኣብ እዋን ቀውዕን ሓጋይን፡ ኣብ ለይቲ ክሳዕ ፭°C ኣቢሉ ይብጽሕ። ብመዓልቲ ግን ካብ ፩፭°C ንላዕሊ ኢዩ።
ትምህርቲ ትግርኛ ብርሑቕ

**ትምህርቲ  ትግርኛ ብርሑቕ**:

ኣብ ሽወደን፡ ኵሉ ቈልዓ ቋንቋ ኣደኡ ኪምሃር መሰል ኣሎዎ። ግን ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ገለ ተመሃሮ ኪምሃሩ ዕድል ኣይረኸቡን። ነዚ መፍትሒ ንምፍጣር፡ 
ትካል ምምዕባልን ምምሕያሽን ትምህርቲ ዝሓለፈ ዓመት ንፈተነ ተባሂሉ፡ ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ብርሑቕ ብሾብዓተ ቋንቋታት ተዋሂቡ። ሓንቲ ካብ'ዘን ቋንቋታት እዚኣተን ትግርኛ ኢያ። ኣብዚ ፈተነ’ዚ ዝተኻፈሉ ኣብ ክሪስትያንስታድ ዚርከቡ ተመሃሮ ኢዮም። ከምቲ ተሓሲቡዎ ዝነበረ፡ ንዕብይ ዝበሉ ተመሃሮ፡ ብኮምፕዩተር እናተሓገዙ ኪምሃሩ ኢዩ። ግን ኣብኡ ዚርከቡ ተመሃሮ ካብ ደቂ ፮ ዓመት ክሳዕ ፮ይ ክፍሊ ዚምሃሩ ኢዮም ነይሮም። ካብቶም ዝተመዝገቡ ፪፯ ተመሃሮ ፩፱ ተኻፊሎሞ። ነቲ ነገር ንምቅላል፡ መምህር ኣብ ወርሒ ሓደ ግዜ እናኸዶም፡ ዝተረፈ ግዜኦም ከኣ ብወለዶም እናተሓገዙ ኪምሃሩ ጸኒሖም። እዚ ቀዳማይ ፈተነ’ዚ ዝሓለፈ ሰሙን ተዛዚሙ። 
  
 
ኣብቲ መዛዘሚ መዓልቲ፡ ኣኼባ ስድራ-ቤት ተገይሩ። ነቲ ዝሓለፈ ትምህርቲ ገምጋም ተገይሩሉ። ስድራ-ቤታት በቲ ዝተዋህበ ትምህርቲ ሕጉሳት ከም ዝዀኑ ገሊጾም። ግን ሓደ ግዜ ኣብ ወርሒ ኣዝዩ ውሑድ ስለ ዝዀነ፡ ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ኪረኽቦም ዚኽእል መምህር ኪግበረሎም፡ እቲ ዝጸንሐ መምህር ከኣ፡ ኪህቦም ዝጸንሐ ኣመሃህራ መታን ከይቋረጾም፡ ገለ ገለ መዓልታት እናመጸ ሓገዙ ኬወፍየሎም ሓቲቶም። 
 
ስድራ-ቤታትን ኣካየድቲ ስራሕን በቲ ዝቐረበ ሓሳባት ተሰማሚዖም፡ ተመሳጊኖም ተፈላልዮም። ቀጻሊ ትምህርቲ ኣብ ወርሒ መስከረም ኪጅመር ኢዩ።

መደብ:ቋንቋ
ብመምህር ፍስሃየ ባህታ

**ብመምህር ፍስሃየ [[ባህታ]]** (ወዲ ዓዲ):

ኣንበሳ እቲ " ንጉስ እንስሳ" ተባሂሉ ዚጽዋዕ  እንስሳ በረኻ ኢዩ። ቀደም፡ ኣንበሳ ኣብ ኣፍሪቃ ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ እስያን ኣብ ገለ ቦታታት ኤውሮጳን'ውን ይነብር ነበረ።   ኣብ'ዚ ዘለናዮ እዋን ግን፡ ኣናብስ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ኣብ ውሽጢ  እቲ ከይበርስ ተባሂሉ ዝተሓዝአ፡ ሃድን ከኣ ዘይፍቀዶ ቦታታት ጥራይ ኢዮም ዚርከቡ። 
 
 

ተባዕታይ ኣንበሳ እቲ ዝሓየለን ግርማ ዘሎዎን እንስሳ ኢዩ። ሓደ ኣንበሳ፡ ኣብ'ቲ ብጹሕ ዕድመኡ፡ ምስ'ቲ ጽቡቕ ጸጕሩ፡ ኣዝዩ ግርማ ዝመልኦ ትርኢት ኣሎዎ። ሓደ ንእሽቶ -  እቲ 'ሽደን' ኢልና እንጽውዖ'ውን ጸጕራም ኢዩ። ኣንበሳ ኣብ ግዜ እርጋኑ፡ ሕብሩ እናቐየረ፡ ማለት እናጸለመ'ውን ይኸይድ'ዩ። 

ተባዕታይ ኣንበሳ ንውሓቱ ( ካብ ርእሱ ክሳብ ጭራኡ) 2,5 ሜ. ኣቢሉ ይበጽሕ። ቍመቱ  ( ካብ ርእሱ ክሳብ እግሩ)  ከኣ ካብ 1,2 ሜ. ንላዕሊ ኢዩ። ኣንስተይቲ ኣንበሳ (ዋዕሮ) ግን ካብኡ ትንእስ። ክብደቶም ካብ 125 - 250 ኪ.ግ. ኢዩ።
 
## ምፍራይ

ኣናብስ፡ ደቂ ክልተ ዓመት ምስ ኰኑ ኪወልዱ ይኽእሉ። ምልኦ ዋዕሮ ካብ 105 ክሳዕ 112 መዓልታት ኢዩ። ካብ ክልተ ክሳብ ሓሙሽተ ኰራኵር ክትወልድ ትኽእል። ኣብ ከክልተ ዓመት ትወልድ። እዋን ሕርሳ ምስ ኣኸለ፡ ሓደ ምቹእ ቦታ ትመርጽ። እዚ ቦታ'ዚ ጸላእቲ ብቐሊል ዘይረኽቡዎን ጥቓ ማይ ዘሎዎን ኪኸውን ትመርጽ።

ደቃ ኪውለዱ ከለዉ፡ ዓይኖም ኣይርእን'ዩ። ጸጕሮም ከኣ ነቝጣ ነቝጣ ኢዩ። ንኽልተ ኣዋርሕ ካብ ጡብ ኣዲኦም ጥራይ ኢዮም ዚምገቡ። ደቂ ሽዱሽተ ሰሙን ምስ ኰኑ፡ ናብቲ ዚብላዕ ዘሎዎ ቦታ ምስ ኣዲኦም ይስዕቡ። 

ኰራኵር ኣናብስ፡ ሓደ ዓመት ከይገበሩ ኣስናኖም ስለ ዘይድልድል ባዕላቶም ስጋ ኪምንጭቱ ኣይክእሉን ኢዮም። ስለ'ዚ መግቢ ካብ ኣደኦም ኢዮም ዚጽበዩ። ቀስ ብቐስ ግን ከመይ ጌርካ ከም ዚህደን ይምሃሩ እሞ፡ ደቂ 15 ኣዋርሕ ኣቢሎም ምስ ኰኑ፡ ባዕላቶም ነኣሽቱ እንስሳታት ኪሃድኑ ይጅምሩ። ደቂ ክልተ ዓመት ምስ ኰኑ፡ ኣደኦም መሊሳ መላእ ስለ እትኸውን ኪገድፉዋ ኣሎዎም። ገለ ካብተን ኣንስትዮ ደቃ ኪጸንሓ ይፍቀደለን። እቶም ተባዕትዮ ግን ካብቲ ዕስለ ኬልግሱ ይግደዱ።

## [[ሃድን]]

ኣናብስ ኣብ ግዜ ጸሓይ ዕራርቦ ኢዮም ዚሃድኑ። ኣብ እዋን ቀትሪ ግን ይድቅሱ። ኣናብስ ብለይቲ ናይ ምርኣይ ክእለት ኣሎዎም። ስለ'ዚ ከኣ ብጸልማት ኪሃድኑ ኣይጽገሙን። ተባዕታይ ኣንበሳ ባዕሉ ኣይሃድንን ኢዩ። ምስ ክብደቱ ኣነጻጺርካ ልቡ ንእሽቶ ኢያ። ስለ'ዚ ቍሩብ ምስ ጐየየ ቀልጢፉ ይደክም። እተን ዚሃድና ኣንስትዮ ኢየን። ነቲ ዝተሃድነ ብቐዳምነት ኪበልዖ ዚጅምር ግን እቲ ተባዕታይ ኢዩ። ንሱ፡ በሊዑ ምስ ጸገበ ነተን ኣንስትዮን ደቀነን ኪበልዑ ይፈቕደሎም።
ኣነባብራ

**ኣነባብራ** ኣናብስ ከም ሓደ ዓቢ ስድራ-ቤት ኰይኖም ኢዮም ዚነብሩ። ሓንቲ ጕጅለ ወይ ዕስለ ካብ 20 - 30 ዚዀኑ ኣናብስ ይህልዉዋ። ሓደ ተባዕታይ ጥራይ ከኣ ይህሉዋ።  ኣብ ገሊአን ጕጅለታት ግን ክሳብ ኣርባዕተ ተባዕትዮ ኪርከቡ ይኽእሉ። እዚኣቶም ግን ወይ ኣሕዋት ወይ ከም ኣሕዋት ኰይኖም ዚነብሩ ኢዮም። እቲ መራሒ ግን ኵሉ ግዜ ሓደ ኢዩ። እቶም ካልኦት ናቱ ተኣዘዝቲ ኢዮም።

ኣንበሳ ነቲ ሕዙእ ቦታ ናይ'ታ ወገኑ ኣጽኒዑ ይሕዝ። ካልእ ተባዕታይ ኣንበሳ ኣብ'ቲ ቦታኡ ኪኣቱ ኣይፍቀደሉን። እተን ዋዕሮታት እንተዀና'ውን ካልኦት ዋዕሮታት ኪኣትወአን ኣይፈቕዳን። እንተ ኣትዮሞም ግን ዓቢ ባእሲ ይልዓል። ክሳዕ ዚዳኸሙ ከኣ ይቃለሱ። ሽዑ እቲ ዝሰዓረ ነታ ዕስለ ይውንና፡ እቲ ዝተሳዕረ ኣንበሳ ከኣ ካብኣ ይስጐጕ።
ብተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ቡሰንሁስ

**ብተመሃሮ ቤት ትምህርቲ ቡሰንሁስ**:

ኣብ ሓደ ቦታ፡ ኣብ ኣፍሪቃ፡ 
ብዙሓት እንስሳታት ነበሩ። 
ሓደ ግዜ ማይ ኪሰትዩ ኣብ ሓደ ሩባ ተራኸቡ። 
ማይ ምስ ሰተዩ ኬዕርፉ ኮፍ በሉ። 
ነብሪ ግን ምስኣቶም ኣይነበረን። 
ቍርብ ጽንሕ ምስ በሉ፡ ኣንበሳ ነገር ደለየ።  
" ካብ ኵሎም እንስሳታት መን'ዩ ሓያል? " ኢሉ ሓተቶም። 
ኵሎም ፈሪሖም ንስኻ! ንስኻ በሉዎ። ወኻርያ ግን ኣይመለሰትሉን።
ሓረጋት

**ሓረጋት**:

ንበቡ!

እቲ ወዲ'ቲ

እታ ጓል'ቲኣ

እቶም ዓቢ ሰብኣይ

እተን ዓባይ ሰበይቲ

ትማሊ ዝረአናዮ ወዲ

ጽባሕ እንኸዶ ቦታ

ድሕረይ ዝነበረት ጓል

ቅድመኻ ዝነበረ ቈልዓ

እቲ ሕሱም ከልቢ

እዘን ክልተ ኣዋልድ

ንሕናን ንሳቶምን

ሓጺርን ረጒድን

ነዊሕን ቀጢንን

ህዉኽን ቅልጡፍን

እናጐየየ ከይዱ

እናዘለለ መጺኡ

እናበልዐ የንብብ

እናጸሓፈ ይዛረብ

ብየማኑን ብጸጋሙን

ብላዕልን ብታሕትን

ሰማይን ምድርን

ኣብ ዓድን ኣብ ባሕርን

ንፉዕ ምስ ሕማቕ

ዓቃል ምስ ህዉኽ

ዝሑል ምስ ውዑይ

ብሩኽዶ ርጉም

ጥዑይዶ ሕሙም

ህኩይዶ ትጉህ

ዝተሰብረ ምዕራይ

ዝረስሐ ምጽራይ
 
በቃቕ ኣንጭዋ

ነብርን ወኻርያን
 
ኣንበሳን ድብን
 
ኣቦን ወድን ኣድጎምን
 
ኣንበሳን ኣንጭዋን
 
ዘይሓስብ ነጋዳይ

ፈታው ወርቂ ንጉስ
 
ዳሞንን ፒቲያስን
ዓለም-ለኻዊ መዓልቲ ቋንቋ ኣደ ፪፬፬፮

፪፩ የካቲት ዓለም-ለኻዊ መዓልቲ ቋንቋ ኣደ ኢዩ። እዚ መዓልቲ እዚ ብ፩፱፱፱ ብዩነስኮ (UNESCO) ዝተሓንጸጸ ኢዩ። ዕላማኡ፡ ኣብ ዓለም ምሉእ ዘሎ ሰብ ቋንቋኡ ኪጥቀምን ብቋንቋኡ ኪጥቀም ዕድል ኪረክብን ንምትብባዕ ኢዩ።

በዚ ምኽንያት፡ ኣብዛ መዓልቲ እዚኣ፡ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት፡ ገለ ቋንቋታት ንኸይጠፍኣ ንምክልኻል፡ ብቛንቋ ኣደኻ ክትምሃር ምእንቲ ኪክኣልን ኣብ መንጎ ብዙሓት ባህልታት ምርድዳእ ኪህሉን ብዜመልክት ዝተፈላለየ መደባት ከቢሩ ይውዕል። 

እዚ ትካል'ዚ ንሻብዓይ ግዜኡ ኢዩ ዜብዕሎ ዘሎ። ኣብ ዝተፈላለየ ቦታታት ሽወደን፡ ብዝተፈላልየ መገዲ ከቢሩ ውዒሉ። ከም ኣብነት፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዩልስታ ብዓቢ ድምቀት ከቢሩ ኣምስዩ። 

እዚ በዓል'ዚ ብክልት፫ ተማሃሮ ኢዩ ተኸፊቱ። ሓለቓ ቤት ትምህርቲ ዩልስታ፡ ኤልሳቤጥ ከኣ ነቲ ኣብኡ ዝነበረ ተዓዛቢ፡ " እንቋዕ ብደሓን ምጻእኩም። ቤት ትምህርትና፡ ካብ ዝተፈላለየ ወገናት ዓለም ዝመጹን ዝተፈላለየ ቋንቋታት ዚዛረቡን ተመሃሮ ዝሓቘፈ ቤት ትምህርቲ ብምዃኑ ብዙሕ የሐብነናን የሐጕሰናን፡ ስል ዝዀነ ከኣ፡ ነዛ መዓልቲ እዚኣ ከነኽብራ ይግባእ" ድሕሪ ምባላ ነቲ መድረኽ ነቶም ነቲ በዓል ዚመርሓ ዝነበራ ተመሃሮ ኣተሓላሊፋትለን። 

ነቲ በዓል ተመሃሮ ጥራይ ዘይኰኑ፡ ወለዶምን ናእሽቱ ኣሕዋቶምን ኣሓቶምን እውን ተኻፊሎሞ። እዚ ብብዙሓት ስድራ-ቤታት ዝደመቐ በዓል፡ ነታ ቤት ትምህርቲ ብፍላይን፡ ንሽወደን ድማ ብሓፈሻኡን፡ ብዝሐ ባህላውያን ገይሩወን ኣምስዩ። ተመሃሮ፡ ብዝተፈላለየ ቋንቋታት ግጥምታት ነቢቦም።

ነፍሲ ወከፍ ጕጅለ ተመሃሮ ነናይ ሃገሮምን ባህሎምን ሳዕስዒታት ኣብ ዘርአዩሉ እዋን፣ በቶም ጕጅለ ጥራይ ከይተወሰነ፡ ካብ ካልኦት ጕጅለታት'ውን ዘዘሊሎም ናብ ስዕስዒት እናተሓወሱዎም፣ ሓደ ዓቢን ናይ ሓባርን ባህሊ መሲሉ ኣምስዩ። 

ቋንቋ ትግርኛ'ውን ሓንቲ ካብዘን ቋንቋታት እዚኣተን ኰይና ኣምስያ። ተመሃሪት ልዋም ተስፋይ ነዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ግጥሚ ነቢባቶ።ትዕግስቲ ኣብራሃን ልዋም ፍትዊን ከኣ ናብ ቋንቋ ሽወደን ተጒመናኦ። ተመሃሮ ትግርኛ፡ ብቛንቛ ትግርኛ ኪዛረቡን ኪነቡን ከለው፡ ባህላዊ ሳዕሲዒቶም ኪስዕስዑ ከለውን ክትርኢ ኣዝዩ የሐጕስ። ብዝያዳ ንኺምዕብል ግን ሓገዝ ወለዲ የድልዮ።

ወረጃን ሓጎስ ዝመልኦን ምሸት! ኣገናዕ!!!

መደብ:ቋንቋ
ብልዋም ተስፋይ

**ብልዋም ተስፋይ**:

ሓደ ግዜ ወኻርያን ራዛን ጐረባብቲ ነበራ። ሓደ መዓልቲ ወኻርያ ንራዛ ኣብ ግዜ ምሳሕ ዓደመታ። ራዛ ከኣ ክትምሳሕ መጸት። ጐራሕ ወኻርያ፡ ጽቡቕ ምሳሕ ኣብ ሓደ ገፊሕን ጸፊሕን ሸሓኒ ቀረበትላ። መስኪነይቲ ራዛ ኣፋ ነዊሕ ስለ ዝዀነ ንምብላዕ ጸገማ። ጐራሕ ወኻርያ ንበይና ንዅሉ እቲ መግቢ በልዓቶ። 

----

ዝገበረቶ ከየሕፈራ ኸኣ ንራዛ እናላገጸት፡ ፍቕርቲ ጐረበተይ ብዙሕ ስለ ዘይበላዕኪ ሕዝንቲ ኢየ በለታ። 

ራዛ ዘረባኣ ምስ ሰምዐት፡ ኣይኰነን ኣነ ጽቡቕ ምሳሕ በሊዐ፡ የቐንየለይ መሓዛይ። ንስኺ ከኣ ጽባሕ ኣብ ገዛይ ምሳይ ክትምስሒ ዓዲመኪ ኣለኹ በለታ።

ንጽባሒቱ ጐራሕ ወኻርያ ከም ውዕላ ናብ እንዳ ገረቤታ ከደት። ራዛ ከኣ ጽቡቅ ምሳሕ ኣብ ሓደ ነዊሕ ዝኽሳዱ ጥርሙዝ ቀሪባ ኣዳልያ ጸንሓታ። 

----

መኣዲ ምስ ተቐረበ ራዛ ኣጸቢቓ በልዐት። ወኻርያ ግና ኣፋ ኣልሚጻ ተረፈት። ሽዑ ወኻርያ በደላ ተፈለጣ። ርእሳ ኣድኒና ኣውን ከደት። ራዛ ከኣ ብልባ ከምዚ ኢያ ዝገበርክኒ ኢላ ስቕ በለት።

እዚ እንተረሲዕኩም ሞት ትረስዕኩም።
ኣየናይ ኢዩ ቅኑዕ?

**ኣየናይ ኢዩ ቅኑዕ?** እ'ዚ ዓምዲ'ዚ ካብ'ዚ እዋን'ዚ ጀሚሩ ብቐጻሊ ኣብ ኣዘራርባናን ኣጸሓሕፋናን ንእንገብሮ ገለ ገለ ጌጋታት ንምእራም ምስ ነበብትና ናይ ሓባር ክትዕ ከነካይደሉ ከፊትናዮ ኣለና። 

ነቢቡ ዶ ኣንቢቡ
መልሲ: ነቢቡ ዝበሃል ትግርኛ ኣበይ ይዝረብ:: ንለውጦ እንተኾይኑ ግና ንመያየጠሉ:: 

ኣንቢቡ = ንኻልእ ሰብ ከም ዚነብብ ገይሩ

ኣንቢዑ = ንኻልእ ሰብ ከም ዚነብዕ ገይሩ

ነቢቡ / ነቢዑ   (ባዕሉ)       መዝገበ ቃላት መሪጌታ ግርማጽዮን፡ ገጽ 392

ኣንበበ                                መዝገበ ቃላት ትግርኛ ተክአ ተስፋይ፡  ገጽ 543

ነብበ፡ ይነብብ፡ ይንብብ፤   መዝገበ ቃላት ሐዲስ ኪዳነ ወልድ ክፍለ፡ ገጽ 618

አንበበ =             ለበሃማን ያነብቦሙ = ንዓባሳት ከምዝዛረቡ ይገብሮም። ብልሳነ ግዕዝ ነበበ ብትግርኛ ተዛረበ ማለት እዩ።
ድርብ ቋንቋነት

**ድርብ ቋንቋነት**:

ዝበዝሑ ህዝብታት ዓለም ሰብ ድርብ ወይ ብዙሕ ቋንቋ ኢዮም። 

ድርብ ወይ ብዝሐ-ቋንቋ ንውልቀ-ሰብ ይኹን ንሕብረተ-ሰብ ኣዝዩ ጠቓሚ ኢዩ። ካብ ሓደ ሃገር ናብ ካልእ ሃገር ዝቐየሩ ስድራቤታት፡ ቋንቋ ኣደኦም ምስ ዚዕቅቡ ምስ ሃገሮም ርክቦም ኪቕጽሉ ዝቐለል ይዀነሎም። ካብ ከምዚኦም ዓይነት ስድራ-ቤታት ዝተወልዱ ቈልዑ፡ ቋንቋ ስድራኦም ኪዛረቡ ዚኽእሉ ምስ ዝዀኑ፡ ባህሊ ስድራ-ቤቶም ንኺቕበሉ ዝዓበየ ዕድል ኣሎዎም። 

ድርብ ቋንቋ ዘሎዎም ሰባት፡ ጥቕሚ ብዝሐ-ባህልታት ብቐሊሉ የስተ ማቕሩ፡ ሰፊሕ ኣረኣኣያ ዓለም ኪፈጥሩ ከኣ ይኽእሉ።

ቋንቋ ኣደ፡ ንርክብ ኣብ መንጎ ስድራቤታትን ኣዝማድን፡ ንቘልዑ ከኣ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም መንነትን ዝምድናን ርግጸኛታት ኪዀኑን ኣዝዩ ጠቓሚ ኢዩ። 

ኵሎም ቘልዑ ክልተ ወይ ዝያዳ ቋንቋታት ኣብ ሓደ ግዜ ኬጽንዑ ይኽእሉ ኢዮም። ግን ንኽልቲኡ ቋንቋታት ብማዕረ ዚኽእሉዎ ሳሕቲ ኢዩ።

ቈልዓ፡ ንኽልቲኡ ቋንቋታት ብዝለ ዓለ ደረጃ መታን ኬማዕብሎ፡ ሓገዝ ስድራ-ቤትን ቅድመ ትምህ ርትን ቤት ትምህርትን የድሊ። ምስቲ ቘልዓ ርክብ ዘሎዎም ዓበይቲ፡ እቲ ቘልዓ ቋንቋ ኣደኡ ንኺጥቀም ብዝተፈላለየ መንገዲ ኬተባብዑዎን ኪድግፉዎን ኣድላዪ ኢዩ።
 
----

ቋንቋ ውሑዳን ብምጥቃም- ኣብ ስድራ-ቤታት ጥራይ ዘይኰነ፡ ኣብ ቦታ መጻወቲ፡ ኣብ ቅድመ ትምህርቲ፡ ኣብ ክፍልን ኣብ ስራሕን - ስድራ ቤታትን መምህራንን ነቲ ቘልዓ ብዝሐ ቋንቋ ምህላው ባህርያዊ ከም ዝዀነ ብጭቡጥ ኬርእዩዎ ይኽእሉ። ድርብ-ቋንቋነት ብዙሕ ኣወንታዊ ነገራት ስለ ዘሎዎ፣መብዛሕትኦም ክልተ ወይ ሓያለ ቋንቋ ዘሎዎም ስድራ-ቤታት ነዞም ቋንቋታት’ዚኣቶም ኬልግሱዎም ኢልካ ምሕሳብ ብፍጹም ዘይክኣል’ዩ።

እቲ ዝተረፈ ሕብረተ-ሰብ፡ ሰባት ብብዙሕ ቋንቋታት ምዝራቦም ብኣወን ታዊ ዓይኒ ምስ ዚርእዮ፣ ምዕባሌ ክልተ ቋንቋ ይቐልል።

መደብ:ቋንቋ
ንምዕባለ ቋንቋ ሽወደን ውላደይ

**ንምዕባለ ቋንቋ ሽወደን ውላደይ**:

ብኸመይ ክድግፎ እኽእል?

እቲ ጽቡቕ መሰረት መማዕበሊ ቋንቋ ሽወደን ናይ ሓደ ቈልዓ፡ ጽቡቕ ምትሕብባር ኣብ መንጎ ቅድመ-ትምህርትን ቤት-ትምህርትን ወለድን'ዩ። ቅድመ-ትምህርትን ቤት-ትምህርትን ኣብ ናይቲ ቈልዓ ምምዕባል ቋንቋ ሽወደን ዓቢ ሓላፍነት ኣሎዎ። ስድራቤት’ውን ብዝተፈላለየ መንገዲ፡ ብዝያዳ ኸኣ ኣብ ናይ’ቲ ቈልዓ ስራሕ ትምህርቲ፡ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ብምትብባዕ፡ ኪሕግዙ ይኽእሉ። ዋላ እቶም ወለዲ  ቋንቋ ሽወደን ብዙሕ ዘይክእሉ እንተዀኑ’ውን፣ ኣብ ናይ’ቲ ተመሃራይ ዕዮ-ቤት ኪሕግዙ ይኽእሉ። 

ብዙሓት ወለዲ፡ ደቆም ምስኣቶም ዚጻወቱ ሽወደናውያን መሓዙት እንተዘይብሎም ከመይ ገይሮም ቋንቋ ሽወደን ኪምሃሩ ይኽእሉ ዚብል ሕቶ ኣሎዎም። ወለዲ ኪሓስቡለን ዘሎዎም ብውሑድ ክልተ ነጥብታት ኣለዋ። እታ ቀዳመይቲ፡ እቲ ቈልዓ ብዝተፈላለየ መንገዲ ሽወደን ዚዛረቡ ሰባት ኪረኽበሉ ዚኽእል ዕድላት ኪርከበሉ፤ እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ከኣ፡ እቲ ቈልዓ ምስ ካልኦት መሓዙትን ዓበይትን - ቋንቋኦም ሽወደን ይኹን ኣይኹን ብዘየገድስ - ቋንቋ ሽወደን ኪጥቀመሉ ዚኽእል ዕድላት ኪረክብ ኢዩ። ንኣብነት ወለዲ እቲ ቈልዓ፡ ሽወደን ዚዛረቡ ቈልዑ ኣብ ዚርከቡዎ ምንቅስቓሳት ከም ኵዕሶ እግሪ፡ መዝሙር፡ ሳዕስዒት ወዘተ… ኪካፈል ኬተባብዑዎ የድሊ። 

እታ ካልኣይቲ፡ ነቲ ቈልዓ፡ ኣየናይ ቅድመ-ትምህርትን ቤት-ትምህርትን ከም ዚሰማምዖ ኣብ ግምት ምእታው ኢዩ። እቶም ወለዲ፡ እቶም ኣብ ቅድመ-ትምህርትን ቤት-ትምህርትን ዘለዉ መምህራን፡ ሰፊሕ ፍልጠትን ንቕሓትን ናይ ምዕባለ ድርብ ቋንቋ፡ ትምህርቲ ካልኣይ ቋንቋን ቈልዑ ንኻልኣይ ቋንቋ ከመይ ከም ዚምሃሩን ዚፈልጡ ኪዀኑ ኪጠልቡ መሰል ኣሎዎም። ከምኡ’ውን ወለዲ፡ መምህራን ንናይ ደቆም ቋንቋ ኣደን ሽወ ደንን ብዜማዕብል መንገዲ ዚሰርሑ ኪዀኑ ኪጠልቡ መሰል ኣሎዎም።

መደብ:ቋንቋ
ውላደይ ኣብ ቅድመ-ትምህርቲ ምዝራብ እንተ

**ውላደይ ኣብ ቅድመ-ትምህርቲ ምዝራብ እንተ**:

ኣቋረጾ፡ እንታይ ክገብር?

ቍሩብ ጽንሕ በል እሞ ተዓዘብ። ኣብ ገለ እዋን፡ ቈልዑ ኣብ’ቲ ቋንቋ ኣደኦም ዘይዝውተሮ ቅድመ ትምህርቲ ምስ ጀመሩ፡ “እዋን ስቕታ” ተባሂሉ ዚጽዋዕ ተረኽቦ የጋጥም ኢዩ። እቲ ቈልዓ ኸኣ ንነዊሕ እዋን ብሽወደን ሓንቲ ቃል እኳ ኣየውጽእን። ኣብ’ዚ እዋን”ዚ፡ ብኻልእ ኵነታቶም፡ ቅሱናት፣ ብኻልእ ኣገባብ ድማ ሓሳባቶም ዚገልጹ - ንኣብነት ንዝደለዩዎ እናኣርኣዩን እናኣመልከቱን -  ኣብ ቤቶም ከኣ ብቋንቋ ኣደኦም ምዝራብ እንተ ዘየቋሪጾም፣ ጸገም የለን ማለት’ዩ። ቅልጡፍ ምልክት እኳ እንተ ዘይተራእየ፡ ኵሉ ግዜ ፍልጠት ናይ’ቲ ሓዲሽ ቋንቋ እናኣዋህለሉ ኢዮም ዚኸዱ። ቈልዑ ድሕሪ’ቲ “እዋን ስቕታ”፡ እኹል ፍልጠት ናይ’ቲ ሓዲሽ ቋንቋ ምስ ኣዋህለሉ ኢዮም ኪዛረቡ ዚጅምሩ። ብዝዀነ ነኣሽቱ ቈልዑ፡ ቋንቋ ኣደኦም ኣብ ቤት ትምህርቲ ቅቡልን ዚዝረበሉን ምዃኑ ምስ ተዓዘቡ ኢዮም ፍዅስ ዚብለሎም።
ብዮሃና ፍስሃየ

**ብዮሃና ፍስሃየ**:

ሓደ መዓልቲ ሓንቲ ማንቲል ካሮቲ ክትደሊ ወጺኣ። 

ሽዑ ሓደ ጐብየ ረኺባ።

ጐብየ - እንታይ ትደልዪ ኣለኺ?

ማንቲለ - ኣይግድሸካን ኢዩ!

ጐብየ - ካሮቲ ምሽ! ክትቅልጥፊ ኣለኪ!

ማንቲለ - ንስኻ ትቕልጥፍ ማለት ድዩ?  ክንወዳደር ጽባሕ ሰዓት ሰለስተ ኣብዚ ንራኸብ።

ጐብየ - ሕራይ!

ንጽባሒቱ ንግሆ ጐብየ ተሲኡ ስፖርት ጌሩ፡ ማንቲለ ግን ደቂሳ ስለ ትስዕር መሲሉዋ። ሰዓት ሰለስተ ምስ ኮነ ተራኺቦም። ማንቲለ ኩለን ትፈልጠን ማንቲለታት ኣምጺኣተን፡ መታን ምስ ደኸመት ክሕግዛኣ። ኩለን ማንቲለታት ድሕሪ ስንጽሮታትን ገረብን ተሓቢአን መታን ጐብየ ከይርእየን።

----

ተዅላ ነቲ ቅድድም ጀሚሩሎም።

ተዅላ - ሰለስተ! ክልተ! ሓደ! ንቐሉ!

ሽዑ ነቒሎም። ኩለን ማንቲለታት እታ ሓንቲ ማንቲለ ክትመጽእ እናተጸበያ በብተራ ጐየን። ጐብየ ስቕ ኢላ ጐያ ጐያ። ኩለን ማንቲለታት በብተራ ምስ ጐየያ እታ ሓንቲ ጠፊኣ። ሽዑ ጐብየ ሓሊፋተን ከይዳ። ስዒራ!
ውላደይ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ንቋንቋ-ኣደ

**ውላደይ ኣብ ቤት-ትምህርቲ ን[[ቋንቋ]]-ኣደ**:

ከም ዓይነት ትምህርቲ ኪምሃሮዶ?

ምርምር ከም ዜርእዮ፡ ብቛንቋ ኣደኦም ምንባብን ምጽሓፍን ተማሂሮም ዝጸንሑ ሰብ ድርበ-ቋንቋ ቈልዑ፡ ነቲ ቋንቋኦም ምምዕባሉን ምዕቃቡን ይቐለሎም። ኵሎም ቈልዑ በቲ ዝሓየለ ቋንቋኦም ኬንብቡን ኪጽሕፉን እንተ ዚምሃሩ እቲ ዝበለጸ ምዀነ። እዚ ኸኣ ቋንቋ ኣደኦም’ዩ። ብሓደ ቋንቋ ምንባብን ምጽሓፍን ምኽኣል፡ ካልእ ቋንቋ ከተንብብ ንምምሃር ዝቐለለ ይኸውን። ቈልዑ ኣብ ሓደ እዋን ሓያለ ቋንቋታት ምንባብን ምጽሓፍን ኪምሃሩ’ውን ይኽእሉ’ዮም። ኣብቲ ኣብ ቤት ትምህርቲ ዚውሃብ ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ፡ ቈልዓ ብቛንቋ ኣደኡ ምንባብን ምጽሓፍን ናይ ምምሃር ተኽእሎ ኣሎዎ። ንኣብነት ደብዳበ ብምጽሓፍን፡ መጻሕ ፍቲ ይኹን ካልኦት ጽሑፋት ብምንባብን፡ ርክብ ምስ መበቈል ሃገሩ ኪቕጽልን ኬዛይድን ይኽእል። 

ቈልዓ ኣብ ቤት ትምህርቱ መሰል ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ኣሎዎ። ሓደ ጕጅለ ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ንምምስራት፡ ኣብ ዞባኦም ብውሑድ ሓሙሽተ ተመሃሮ ኪህልዉ ኣሎዎም። ሓደ ቋንቋ ዘሎዎም ቈልዑ ኣብ በበይነን ኣብያተ ትምህርቲ ዚምሃሩ እንተ ዀይኖም፣ ኣብ’ቲ ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ዚውሃበሉ ግዜ ኣብ ሓደ ቤት ትምህርቲ ይእከቡ። እቲ ትምህርቲ ብነጻ ድሌት’ዩ ዚውሃብ፤ ስለዚ ወለዲ ውላዶም ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ ኪምሃር ዚደልዩ እንተዀይኖም፡ ንቤት ትምህርቲ ኬመልክቱ ኣሎዎም። እቲ ቈልዓ ቋንቋ ሽወደን ኣጸቢቑ ዘይመልኽ ምስ ዚኸውን፡ ብቛንቋ ኣደኡ ሓገዝ ትምህርቲ ኪረክብ መሰል ኣሎዎ። እዚ ማለት ድማ፡ እቲ ቈልዓ ኣብ በበይኑ ዓይነታት ትምህርቲ ብመምህር ቋንቋ-ኣደኡ ሓገዝ ይረክብ ማለት ኢዩ። መምህር፡ ንትሕዝቶ ናይ’ቲ መማህ ርቱ ዚምሃሩዎ ትምህርቲ፡ ብቛንቋ ኣደኡ የረድኦን ኣብ መጽናዕቱ ይሕግዞን።  ነቲ ቈልዓ ሓገዝ ትምህርቲ ብቛንቋ ኣደኡ ዜድልዮ እንተ ዀይኑ እቲ ቤት ትምህርቲ ይውስን።  

ቋንቋ ኣደ ብኻልእ ኣገባብ’ውን ክትምሃሮ ይክኣል’ዩ። ንዚውሃቡ ኣገልግሎታትን እንታይ ማለት ምዃኖም ንምፍላጥን ንቤት ትምህርቲ ኪሕተት ይክኣል። 

ንገለ ጕጅለ ቋንቋታትን ኣብ ገለ ቦታታትን ብመልክዕ ድርበ-ቋንቋዊ ክፍልታት ወይ ናብ ሓደ ቋንቋ ዘድሃበ ነጻ ቤት ትምህርቲ፡ ድርበ- ቋንቋዊ ትምህርቲ ንምምራጽ ተኽእሎ ኣሎ።

መደብ:ቋንቋ
ካልኦት ሓበሬታታት

**ካልኦት ሓበሬታታት**:

ናብ መርበብ ኢንተርነት ንዚኣትዉ፡ (ኣብ ኣብያተ ንባብ ኣለዉ) ብዛዕባ ድርበ-ቋንቋነት ኣብ ስድራ-ቤታትን ኣብያተ ትምህርትን ሰፊሕ ሓበሬታ ይርከብ። 

ብዛዕባ ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ ኣብ ቅድመ-ትምህርትን ቤት ትምህርትን፡ ኣብ መርበብ ቋንቋ-ኣደ ኪርአ ይክኣል። ኣብኡ ናብ ወለድን ቈልዑን ዝኣመተ ፍሉይ ሓበሬታ’ውን ይርከቦ። 

https://web.archive.org/web/20051221084456/http://www.skolutveckling.se/mangfald/

https://web.archive.org/web/20070722151302/http://www1.lhs.se/sfi/
ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ

**ትምህርቲ ቋንቋ ኣደ**:

ትምህርቲ ብቛንቋ ኣደ ኣብ መባእታ፡ ሳላ'ቲ ኣብ ሜዳ ንጡፍ ዓውደ መጽናዕቲ ድሕሪ ምግባር ኪካየድ ዝጸንሐ ኣመሃህራ፡ ድሕሪ ናጽነት ክንሰርሐሉ ዋላ ሽግር ኣየጋጠመን። ካብ 93 - 95 ተሰሪሑሉ። ደሓር ዋሕዲ ሰብ ኣጋጢሙ፡ ደስኪሉ ምስ ጸንሐ፡ ብቛንቋ ኣደ መምህራን ዚዀኑ ንምስልጣን፡ ዓስራይ ክፍሊ ዝወድኡ ዜድሊ ክእለትን ጠባይን ዘማልኡ ተመሃሮ ብምምራጽ፡ ናብዚ ተቐቢልና ነቲ ኣብ መባእታ ዚጠቕሞም ኣገባብ ኣመሃህራ እናመሃርና፡ ምስኡ ድማ ንማትሪክ ንምድላው ዚጥቀሙሉ ትምህርቲ እናሃብና፡ ክንዕወተሉ ክኢልና። ኣብ ርእሲ ካልእ ትምህርቶም፡ (ብፊደላት ላቲን ነንቛንቋኦም) ናይ'ቲ ኪምህሩሉ ዚዳለዉሉ ዘለዉ ቋንቋ ኣደ ይምሃሩ። 

ኣብዚ እዋን'ዚ ምስልጣን መምህራን ኣብ ክልተ ኣብያተ ትምህርቲ ተኸፊሉ፡- 

እቲ ሓደ ተመሃሮ 10ይ ክፍሊ ወዲኦም ዚኣትዉዎ ኣብ ማይ ነፍሒ ዚርከብ በቲ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ኣገባብ ዚምሃሩ፡ ዝተፈላለዩ ቋንቋ ኣደ ዚምህሩ መምህራን ዚስልጥኑሉ፡ 

እቲ ካልኣይ ድማ ብሄሮም ኰነ ቋንቋ ኣዲኦም ብዘየገድስ፡ 11 ክፍሊ ወዲኦም ዚኣትዉዎ ኣብ ኣስመራ ዚርከብ ቤት ትምህርቲ ኢዮም።"

ንዝሓትተናዮ ምኽሪ መም. መብርህቱ ከምዚ ይብል፡-

"ኣብ ሃገር ሽወደን ዘሎ ምዕባሌ ኣዝዩ ልዑል'ዩ። ንነፍሲ ወከፍ ካብ  ወጻኢ ዝመበቈሉ ቘልዓ ቋንቋ ኣዲኡ ኪምሃርን ባህሉ ከይርስዕን (ኬማዕብልን) ዚብል ዕላማ ኣዝዩ ቅዱስ'ዩ። ከምኡ እንተ ዘይከውንሲ እቲ ምዕባሌ እቲ ሃገር ንዘዝመጹ ቈልዑ ናብ ባህሉን ቋንቋኡን ውሒጡዎም ምተረፈ። ዚምስገን ኢዩ። እንተዀነ ብዘይካ ትግርኛ ካልኦት 8 ቋንቋታት እውን ስለ ዘለዋና፡ በተን ዝተረፋ ቋንቋታት ሃገርና ኪምህሩ ዚኽእሉ ኤርትርውያን ከምዚ ናታትኩም ኪምህሩ ከተተባብዑዎም እምሕጸን" ኢሉ።

ሓጋይ - ክረምቲ

ሓግዙኒ ሊቃውንቲ!

መደብ:ቋንቋ
ገለ መግለጽታት ቃላት

**ገለ መግለጽታት ቃላት**:

ካልኣይ ቋንቋ - እቲ/እቶም ድሕሪ ቀዳማይ ቋንቋ ዚውሃብ/ቡ ቋንቋ/ታት ኢዩ/ዮም። ኣብ መንጎ ቀዳማይን ካልኣይን ቋንቋ ዘሎ ዶብ ንምፍላይ ኵሉግዜ ቀሊል ኣይኰነን። ገና ብቘልዓኡ ተወሳኺ ቋንቋ ንዝተማህረ ቈልዓ ብዚምልከት፡ እቲ ቘልዓ ክልተ ቀዳሞት ቋንቋታት ኣሎዎ ኪብሃል ይክኣል።
 
ቀዳማይ ቋንቋ - እቲ/እቶም መጀመርታ እቲ ቘልዓ ዚምሃሮ/ም ቋንቋ/ ታት ኢዩ/ዮም።
 
ቋንቋ ሃገር - እዚ ኣምር’ዚ፡ ምስ’ቲ ብ1977 ኪትኣታተው ዝጀመረ ጽገና ቋንቋ-ሃገር ዝተባህለ ተተሓሒዙ ዝቘመ’ዩ። "ትምህርቲ ቋንቋ-ሃገር" ሕጂ "ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ" ተባሂሉ ይጽዋዕ ኣሎ። ሓደ ካብ ወለዲ ወይ መጕ ዚት፡ ቋንቋ-ኣደኦም ዘይሽወደን ምስ ዚኸውን፣ እሞ መዓልታዊ ምስ ውላ ዶም በቲ ቛንቋ’ቲ ዚዛረቡ ምስ ዚዀኑ፣ ቈልዑ ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ ኪወስዱ መሰል ኣሎዎም።
 
ቋንቋ ብዙሓን - እቲ ዝዓበየን ዓብላልን ቋንቋ ናይ’ታ ሃገር። ኣብ ሽወ ደን ቋንቋ ሽወደን’ዩ ቋንቋ-ብዙሓን።

ቋንቋ ውሑዳን - እቶም ብገለ ክፋላት ናይ’ቲ ህዝቢ ዚዝረቡ ቋንቋታት። ኣብ ሽወደን ሓሙሽተ ወግዓውያን ቋንቋታት-ውሑዳን ውሽጢ-ሃገር ኣለዉ፡- ፊንላንዳዊ፡ ዪዲሽ፡ መአንኬሊ፡ ሮማኒ ቺብ፡ ሳሚ። ካልኦት፡ ሓደስቲ እታው ዚዛረቡሎም፡ ኣዝዮም ብዙሓት ቋንቋታት-ውሑዳን፡ ከም ዓረብ፡ ዳንማርክ፡ ኩርድ፡ ፐርስያዊ፡ ቱርኪ፡ ሶማል ዝኣመሰሉ ድማ'ለዉ። 

ቋንቋ ኣደ- ሰፊሕ ኣምር ኰይኑ፣ ኣውራ ግን እቲ/ቶም ኣብ ቤት ዚጽ ናዕ/ንዑ ቀዳማይ/ሞት ቋንቋ/ታት ማለት’ዩ።
 
ድርብ ቋንቋነት - ንኽልተ ወይ ዝያዳ ቋንቋታት፡ ብድምር ንምግላጽ እንጥቀመሉ’ዩ።

መደብ:ቋንቋ
ጾመ ነነዌ

**ጾመ ነነዌ**:

ልክዕ ድሕሪ 4 ኣዋርሕ፡ ዕለት 6 የካቲት፡ ጾመ ነነዌ ይኸውን። ኵሉግዜ ሰኑይ ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ኣብ’ተን 4 ኣዋርሕ፡ ዕለት 6፡ በብ2 መዓልቲ ኣብ ወርሒ ሕሳብ፡ ብ8 መዓልቲ ንቕድሚት ስለ ዚኸይድ። ነነዌ መሰረት ናይ ኣጽዋማትን በዓላትን ኢዩ።

መደብ:ክርስትና
ኣስዒቡዎ ዘሎ ምግጫው-ትርጉም ኣብ ወጻእን ኣብ ሃገርናን

**ኣስዒቡዎ ዘሎ ምግጫው-ትርጉም ኣብ ወጻእን ኣብ ሃገርናን**:

እዘን ክልተ በቀማምጣአን ኣንጻር ዝዀና ክፍለ-ዓመታት'ዚኣተን፣ ኣዋርሓተን ማዕዶ-ማዕዶ፡ ኵነታት ኣየረን ዘይቃረብ ዘይቃዶ፣ ገገዛእ-ርእሳተን ዝኸኣላ በበይነን ምዃነን ንምዝኽኻር ጥራይ ክጽሕፍ። 

ሓጋይ ኣብ ሃገርና ዝሑል፡ ብርሃን መዓልቲ ዚሓጽረሉ፣ ጸልማት ለይቲ ዚነውሐሉ፣ ኣብ ኣዋርሕ ታሕሳስ፡ ጥሪ፡ የካቲት የጋጥም። ክረምቲ ድማ፡ ምዉቕ፡ (ብዘይካ እቲ ዝናብ ኣብ ዚወርደሉ እዋን ዚቕልቀል ግዜያዊ ዛሕሊ) ብርሃን መዓልቲ ዚነውሐሉ፣ ጸልማት ለይቲ ዚሓጽረሉ፣ ኣብ ኣዋርሕ ሰነ፡ ሓምለ፡ ነሓሰ የጋጥም። 

ፈጺሞም ዘይራኸቡ፡ በብሽዱሽተ ኣዋርሕ ዝተፈላለዩ፣ ምስ ዙረት ዓለምና ኣብ ዙርያ ጸሓይ ኣነጻጺርካ'ሞ፣ ኣብ'ቶም ቀዳሞት ዝረአኻዮም ከዋኽብቲ ከይተረፉ'ውን ኣብ'ቶም ካልኦት ዘይትርእየሉ፣ ንጹር ትርኢትን ኵነትን ዝሓዘሉ ክፍለ-ዓመታት ኢዮም።  ኣብዚ እንፈላለ ኣይመስለንን።

ፍልልይሲ ብገለ መጺኡና'ሎ!!

----

ብኣቀማምጣ ሓደ ሃገር ኣብ ዓለምና - 

(ደቡባዊ ዶ ሰሜናዊ ንፍቀ-ክቢ)፧

ዶስ ብመስርዕ ኣዋርሕ ፧

ወይስ ብዅነታት ኣየር ፧

ንዚብሉ ሕቶታት ንምምላስ፣ 

ኣብ ክልቲኣተን ንፍቀ-ክብታት ዘለዋ ሃገራት፣ ሳመረንን ዊንተረንን (summer - winter) ኣንጻር ምዃኑ ዚስሕቶ ኣሎ ኢለ ኣይኣምንን። እዚ ምስ ዑደት ምድሪ ኣብ ዙርያ ጸሓይን፡ ምስ ምቕናን ዘንጋን ዝተተሓሓዘ ምዃኑ'ውን ንምዝኽኻር ደኣ እምበር፣ ምጡን ትምህርቲ ጂዎግራፍ ንዘሎዎስ ምርድኡ ኣይጽግምን። ንኣብነት ሳመር ኣብ ኤውሮጳ፡ ዊንተር ኣብ ኣውስትራልያ ይኸውን ማለት'ዩ። ኣብ ኤውሮጳ ሙቐት ዝበዝሐሉን ሰዓታት መዓልቲ ዝነውሐሉን፣ ኣብ ኣውስትራልያ ድማ፡ ዝቘረረን ሰዓታት ለይቲ ዝነውሐሉን እዋን-ዓመት ምዃኑ'ዩ። 

ሃገርና፡ ከም ሃገራት ኤውሮጳ፡ ኣብ ሰሜናዊ ንፍቀ-ክቢ ትርከብ። ኤውሮጳውያን ንሳመር ኪገልጹዎ ከለዉ፡- "ሙቐት ዝበዝሐሉን ሰዓታት መዓልቲ ዝነውሐሉን፣ ነዋርሕ ሰነ፡ ሓምለ፡ ነሓሰ ዘጠቓለለን'ዩ" ይብሉ። እሞ፡ ኣብ ሃገርና'ውን ሽዑ ሳመር ምዃኑ'ዩ። ግን ከኣ፡ እዘን ኣዋርሕ'ዚኣተን ኣብ ሃገርና "ወርሓት ክረምቲ" ንብለን። ምስ'ቶም ደቂ ዞባና (ሰሜናዊ ንፍቀ-ክቢ) "ሳመርና'ዩ" ክንብል ጸኒሕና፣ ምስ ደቂ ሃገርና "ክረምትና'ዩ" ንብል ማለት'ዩ። ገና ሕጂ'ውን መገድና ኣይሰሓትናን።
ዓቢይ ጾም

**ዓቢይ ጾም**:

2 ሰሙናት ድሕሪ ነነዌ፡ ዓቢይ ጾም ይኣቱ። ሰኑይ 20 የካቲት ምዃኑ’ዩ። እዚ’ውን ካብ ሰኑይ ኣይወጽእን።

መደብ:ክርስትና
ኮርትኒ ቼትዊንድ

**ኮርትኒ ቼትዊንድ** (እንግሊዝኛ: Courtney Chetwynde) እዩ ፊክትዮናዊ ካራክተር (ዲጀይ መክሀይል) እና ፔንድራጎን እዩ።

http://www.thependragonadventure.com
ምህንድስና

**ምህንድስና** ንነገራት ንምንዳፍ ወይ ንምስራሕ ሳይንስን ሒሳብን ምጥቃም እዩ።.
ዝብእን ወኻርያን

**ዝብእን ወኻርያን**:

ሓደ እዋን ሓንቲ ወኻርያ ነበረት። እዛ ወኻርያ ክልተ ውላዳት ወለደት። ነቲ ሓደ ውላዳ ከበዶም ነቲ ሓደ ከኣ ሸበዶም ዚብል ስም ሃበቶም። እዛ ወኻርያ ንግሆ ተሲኣ፡ ንደቃ መግቢ ከተናዲ ትኸይድ ነበረት።

ቅድሚ ምውጻኣ፡ ንደቃ "እዞም ደቀይ! ንዓይ እንተ ዘይኰይኑ፡ ንኻልእ ማዕጾ ከይትኸፍቱ። ኣነ መጺአ፡ ሸበዶም፡ ከበዶም፡ ክፈቱኒ ምስ በልክኹም ጥራይ ትኸፍቱ!" በለቶም።

ንሳቶም ከኣ ሕራይ በሉዋ።
ሶፍትዌር ምህንድስና

ሶፍትዌር ምህንድስና

፫ ሓምለ ፳፻፱

                                                                
ክዊክሶርት / Quicksort  

ኣብ ስነ-ኮምፒተር እቲ ክዊክሶርት ኣገባብ ሓደ ካብቶም ዝቀልጠፉ ኣገባባት እዩ
ሓደ ዓውዲ (Array) ንምስራዕ።
እቲ ዓውዲ ዘይስሩዕ ቁጽሪታት ወይ ከኣ ካልእ ትሕዝቶ ክህልዎ ይኽእል።

መፍትሒ ናይ ክዊክሶርት እቲ ክልሰ-ሓሳብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ (= divide and conquer) እዩ። ቅድም ነቲ ዓቢ ሽግር ኣብ ንኣሽቱ ሽግራት ትመቅሎ፣ ድሓር ነቶም ንኣሽቱ ሽግራት ንምፍታሕ ይቀልል እዩ። ሽዑ ስጉም ብስጉም ነቲ ዓቢ ሽግር ትፈትሖ ማለት እዩ። ስለዚ ከኣ እዚ ኣገባብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ ይበሃል፥ 

ሓደ ባእታ ካብቲ ዓውዲ ትወስድ (ኣየናይ ባእታ ከምትወስድ ኣገዳሲ ኣይኮነን) ነቲ ዓውዲ ምእንቲ ኣብ መኣከሉ ክትመቅሎ። 
ድሓር ነቶም ካልኦት ካብቲ ቀንዲ ባእታ ዝንእሱ ባእታታት ኣብ ጸጋም ትገብሮም፣ 
ነቶም ካልኦት ካብቲ ቀንዲ ባእታ ዝዓበዩ ባእታታት ኣብ የማን ትገብሮም። 
ድሓር ልክዕ ነዚ ዕማም ትደግሞ፣ ነቲ ሓድሽ ዝወጸ ክፋል ናይቲ ዓውዲ ትመቅሎ፣ ሽዑ ነቲ ሓድሽ ክፋል ትሰርዖ።
ድሓር ሙሉእ ዓውዲ ምስ ሰርዓኻ፡ እቶም ባእታታት ኣብቲ ዓውዲ (ትሕዝቶ ዓውዲ) ኩሎም ተሰሪዖም ኣለው። 

እዚ’ቲ ቀንዲ ሽጣራ ናይቲ ክዊክሶርት ኣገባብ እዩ።
ነቲ ክልሰ-ሓሳብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ ኣብ ብዙሕ ዝተፋላለዩ ነገራት ኣብ ውሽጢ ሶፍትዌር ወይ ስነ-ኮምፒተር ይጥቀምሉ እዩ።

ኣብ ውሽጢ’ቲ ፕሮግራም ወይ ኮውድ ሕሳባዊ ፍልጠት ከኣ ክህልወካ ኣለዎ።
ስነ-ሎምፒተር ብዘይ ሕሳብ ሙት እዩ።

መብርሂ ናይ ክዊክሶርት፥

እቲ ዝስዕብ ኣገባብ (= function) ነቲ ቀንዲ ባእታ ይደሊ፣ 
ነቲ ዓውዲ (files[ ]) ከኣ ይመቅሎ፥

ቀንዲ ባእታ = Pivot 

## ፍሉያት ኢንዱስትሪታት

ሶፍትዌር ምህንድስና ኣብ 10 ፍሉያት ጨናፍር ክምቀል ዝኽእል ኮይኑ፡ ንሳቶም ድማ  ።

# ሶፍትዌር ዘድልዮም ነገራት : ሶፍትዌር ዘድልዮም ነገራት ምትንታን፣ ምትንታን፣ ምግላጽን ምርግጋጽን .
# ዲዛይን ሶፍትዌር : ዲዛይን ሶፍትዌር ብተለምዶ ብመሳርሒታት ኮምፒተር ዝተሓገዙ ሶፍትዌር ምህንድስና (CASE)ን ከም ውሁድ ሞዴሊንግ ላንጉዌጅ ( UML ) ዝኣመሰሉ ናይ ቅርጺ ደረጃታት ብምጥቃምን ይዛዘም።
# ምምዕባል ሶፍትዌር : ብኣጠቓቕማ ቋንቋታት ፕሮግራሚንግ ሶፍትዌር ምህናጽ ።
# ሶፍትዌር ቴስቲንግ : ሶፍትዌር ቴስቲንግ ማለት ጌጋታት ንምርካብ ዝዓለመ ፕሮግራም ንምፍጻም ዝግበር መስርሕ እዩ። ፈተነ ሶፍትዌር እቲ ፍርያት ሶፍትዌር ልክዕ፣ ምሉእን ቅኑዕን ጠለባት ዓሚልን ጠለባት ፍርያትን ከምዘማልእ ንምርግጋፅ ዝዓለመ እዩ።
# ጽገና ሶፍትዌር : ስርዓታት ሶፍትዌር መብዛሕትኡ ግዜ ብዙሕ ጸገማት ስለዘለዎም ንመጀመርታ ግዜ ምስ ተዛዘሙ ነዊሕ ድሕሪ ምጽናሕ ክመሓየሹ ኣለዎም። እዚ ንኡስ ዓውዲ እዚ ነቶም ጉዳያት ይምርምሮም እዩ።
# ምሕደራ ውቅር ሶፍትዌር : ስርዓታት ሶፍትዌር ዝተሓላለኹ ስለዝኾኑ፡ ውቅሮም (ንኣብነት ፡ ምቁጽጻር ስሪትን ምንጪ ኮድን ) ስታንዳርድን ቅርጻውን ኣገባባት ተጠቒምካ ክመሓደር ኣለዎ።
# ምሕደራ ምህንድስና ሶፍትዌር : ምሕደራ ስርዓታት ሶፍትዌር ካብ ምሕደራ ፕሮጀክት ብዙሕ ኣምር ይልቃሕ ፣ ኣብ ሶፍትዌር ግን ኣብ ካልኦት ስነ-ፍልጠታት ምሕደራ ዘይገጥሙ ብዙሓት ንኣሽቱ ፍልልያት ኣለዉ።
# መስርሕ ምምዕባል ሶፍትዌር : መስርሕ ምምዕባል ሶፍትዌር ኣብ ሞንጎ ሞያውያን ኣካታዒ እዩ፤ ገለ ፍሉጣት መስርሓት ዋተርፎል ሞዴል ፣ ስፓይራል ሞዴል ፣ ወሰኽን ተደጋጋምን ምዕባለ፣ ከምኡ እውን ቅልጡፍ ምዕባለ እዮም።
# ንመሳርሒታት ሶፍትዌር ምህንድስና ብኮምፒተር ዝተሓገዘ ሶፍትዌር ምህንድስና ርአ
# ፅሬት ሶፍትዌር
ትግርኛ ፊደል

ትግርኛ ሓደ ካብ ሴማውያን ቋንቋታት እዩ።
ትግርኛ ኣብ ኤርትራ ብኣስታት ፬ ሚዮ፣ ኣብ ክልል ትግራይ ኢትዮጵያ ኸኣ ብኣስታት ፭ ሚልዮን ህዝቢ ዝዝረብ ቋንቋ እዩ። ፊደላት ትግርኛ ካብ ኣምሓርኛ ቐፂሉ ዝወፀ እንትኸውን ኣዶ ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝኾነ ካብ ቋንቋ ግእዝ ዝተዋጽኡ እዮም። 

     
መደብ:ፊደላት
ቈላ

**ቈላ**:

እዚ እቲ ካብ ፬ ክሳብ ፩፶፬()ሜ. ልዕሊ ጽፍሒ ባሕሪ ዘሎ ቦታ ኢዩ። እዚ ቦታታት እዚ ውዑይ ኢዩ። ብፍላይ ኣብ ግዜ ክረምቲ ኣዝዩ ውዑይ ኢዩ። ንኣብነት ኣብ ዓሰብ ክሳዕ ፶፭°C ዝተመዝገበሉ እዋን ኣሎ።
ኣንበሳ

እዚ ተባዕታይ **ኣንበሳ** ኢዩ። 

 ኣራዊት ኢዩ።ኣራዊት
ስጋ ይበልዕ።
ቋንቋ ኣምሓርኛ

ናይ ኣምሓረኛ ፊደል እሉ።

## ናይ ወጻኢ መጋጠሚታት

መደብ:ቋንቋ ኣምሓርኛ
መደብ:ናይ ቋንቋ መዋቕራት
ዓዲ ቀይሕ

[thumb|ኦርቶዶክሳዊ ቤት፣ክርስትያን ቅዱስ ጊዮርግስ ኣብ [ዓዲ ቀይሕ]]
    **ዓዲ ቐይሕ**
   **ከተማ ዞቧ ደቡብ**
  
   **ዓዲ ቐይሕ**  ናይ ንግዲ ከተማ ኮይና ኣብ ኤርትራ, ፻፲ ኪሎሜተር ካብ ኣስመራ ሪሒቓ ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ኤርትራ ትርከብ ከተማ እያ። ኣብ ናይ ፳፭፻ ሜትሮ ጽፍሒ ባሕሪ ተደኲና ትርከብ ምጭውቲ ከተማ ዓዲ ቐይሕ ከባቢ 40,000 ህዝቢ ዝቕመጥዋ ከተማ'ያ። ከም በዓል ቛሓይቶ ከምኡ ውን ተዀንዳዕ ዝ ኣመሰላ ታሪኻውያን ናይ ጥንቲ ከተማታት ጥቓ ከተማ ዓድቐይሕ እየን ዝርከባ። ቤት ትምህርቲ ኮለጅ ጥበብን ማሕበራዊ ስነፍልጠት, $17 ሚልዮን ዝውድአ መስርሒኡ ኰይኑ ኣብ ከተማ ዓድ ቐይሕ ይርከብ። 

 ከተማ       ዓዲ ቐይሕ

 ዞባ          ደቡብ

 ብዝሒህዝቢ     40,000

 ሃገረ         ኤርትራ
  
 ቛንቛ        ትግርኛን፣ሳሆን
  
 ብዝሒ ህዝቢ   40,000
ፈረንሰኛ ፊደል

ፈረንሰኛ ፊደል

----

A À Â Æ B C Ç D E È É Ê Ë F G H I Î Ï J K L M N O Ô Œ P Q R S T Ù Û Ü V W X Y Ÿ Z

a à â æ b c ç d e è é ê ë f g h i î ï j k l m n o ô œ p q r s t ù û ü v w x y ÿ z

መደብ:ፊደላት
ጀርመንኛ ፊደል

ጀርመንኛ ፊደል

----

A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S ẞ T U Ü V W X Y Z

a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z

መደብ:ፊደላት
እስፓንኛ ፊደል

እስፓንኛ ፊደል

----

A Á B C CH D E É F G H I Í J K L LL M N Ñ O Ó P Q R S T U Ú Ü V W X Y Z

a á b c ch d e é f g h i í j k l ll m n ñ o ó p q r s t u ú ü v w x y z

መደብ:ፊደላት
ኢታልያንኛ ፊደል

ኢታልያንኛ ፊደል

----

A B C D E F G H I L M N O P Q R S T U V Z

a b c d e f g h i l m n o p q r s t u v z

መደብ:ፊደላት
ባረንቱ

**ባረንቱ**, ኤርትራ።

ባረንቱ ርእሰ ከተማ ዞባ ጋሽ ባርካ ኮይና፡ካብ ርእሰ ከተማ ኣስመራ ንምዕራብ 240ኪ'ሜ 

ካብ ከሰላ (ሱዳን) ድማ ኣስታት 162ኪ'ሜ ርሒቓ ትርከብ።
ምጽዋዕ

thumb|220x124px|right
**ምጽዋዕ** ኣብ ኤርትራ ትርከብ፣ ካልአይቲ ዝዓበየት ከተማ ናይዛ ሃገር አያ ከኣ። ካብ ኣስመራ ንሸነኽ ምብራቕ ኣስታት 115 ኪሎመተር ሪሒቓ ትርከብ።
መንደፈራ

**  መንደፈራ<br>ዞባ ደቡብ**

*እታ ቀያሕ ነጥቢ መንደፈራ ትርከበላ ቦታ እያ። *መንደፈራ ደቡብ:ኤርትራ
ናቕፋ (ከተማ)

thumb|200px 

ናቕፋ ኣብ ዞባ ሰመናዊ ቅይሕ ባሕሪ ኤርትራ እትርከብ ከተማ እያ፣ ናይ ኤርትራ ባጤራ ውን ካብ ናታ ስም ዝተወሰደ እዩ። ናቕፋ ኣብ ግዜ ቃልሲ ናጽነት ኤርትራ ከም ቀንዲ ማእከል ናይ ህዝባዊ ግንባር ሓርንት ኤርትራ ኮይና ኣገልጊላ።

ናቕፋ ብሰንኪ ጽዑቕ ናይ ነፈርቲ መጥቃዕቲ ዓንያ ሓንቲ መስጊድ ጥራሕ ደው ኢላ ተሪፋ፣ ናቕፋ ብድፋዓት ተኸቢባ ትርከብ፣ ኣብ ናይ ግዜ ቃልሲ ሓይልታት ህዝባዊ ግንባር ንከተማ ናቕፋ ምስ ኣተዉ ክሳብ ግዜ ናጽነት ሓይልታት ጸላኢ ኣብ ትሕቲ ኢዱ ንኽትወድቕ ዘይፈተኖ ኣይነበረን ክኾነሉ ድማ ኣይከኣለን በዚ ምኽንያት ናቕፋ ኣደ ጽንዓት ዝብል ስም ሒዛ ።
''.]]
ዞባ ማእከል

ዞባ ማእከል

* ሰሜናዊ ምብራቕ
* ሰረጃቓ
* በሪኽ
* ደቡባዊ ምብራቕ
* ደቡባዊ ምዕራብ
* ጋላ ነፍሒ
ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ

ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ

* ምጽዋዕ
* ሽዕብ
* ቃሩራ
* ናቕፋ
* ኣፍዓበት
* ዳህላክ
* ገልዓሎ
* ጊንዳዕ
* ፎሮ
ዞባ ዓንሰባ

ዞባ ዓንሰባ

* ሃበሮ
* ሓልሓል
* ሓጋዝ
* ሰላዕ
* ኣስማጥ
* ከረን
* ከርከበት
* ዒላ በርዕድ
* ዓዲ ተከሌዛን
* ገለብ

## መርበብ

ዓንሰባ
ዞባ ደቡብ

ዞባ ደቡብ

* መንደፈራ
* ማይ ምነ
* ሰንዓፈ
* ሰገነይቲ
* ኩዶ ብዕር
* ዓረዛ
* ዓዲ ቀይሕ
* ዓዲ ዃላ
* ደቀምሓረ
* ድባርዋ
* ጸሮና

እዋእ ኣንቱም ሰባት ኣነ ምስ እዛ ሓፍቲ ብናይ ዓይኒ ቪዶ ፍቅራ እንበር ዓቢደ በጃኹም እባ መልስኹም ሓልየትኩም ኣይፈለየኒ ጉድ ተረኺቡ ከይ ሓሰብካዮ ወልፊ ዝሕዘካ እኮ ከምዚ ኢዩ ዝብሃል ቡዙሕ ግዜ ስለ ዝካታተሎ ንሳ ተማሓላልፎ  ናይ ቪዶ መልእክቲ ካብ ምርኣይ ዶ ይኾዉን?  ካብ ስራሕ ካብ ዘቃርጽ ዳርጋ ሳልስቲ ክልተ ሰሙን ኮይኑ ኣሎ ናታ ቪዶ ክርኢ እሞ ገለ በሉኒ
ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ

ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ

* ማእከል ደንካልያ
* ዓረዓታ
* ደቡብ ደንካልያ
ዞባ ጋሽ ባርካ

ዞባ ጋሽ ባርካ

* ሃይኮታ
* ላዕላይ ጋሽ
* ሎጎ ዓንሰባ
* መንሱራ
* ሞልቂ
* ሞጎሎ
* ሻምበኮ
* ባረንቱ
* ተሰነይ
* ኣቝርደት
* ኦምሓጀር
* ድገ
* ጎኘ
* ፎርቶ
* ሻምቡቆ
ቋንቋ ብዙሕ

**ቋንቋ ብዙሕ** እቲ ዝዓበየን ዓብላልን ቋንቋ ናይ’ታ ሃገር።

ብዙሕ ፣ ቋንቋ
ቋንቋ ሃገር

**ቋንቋ ሃገር** እዚ ኣምር’ዚ፡ ምስ’ቲ ብ1977 ኪትኣታተው ዝጀመረ ጽገና ቋንቋ-ሃገር ዝተባህለ ተተሓሒዙ ዝቘመ’ዩ። "ትምህርቲ ቋንቋ-ሃገር" ሕጂ "ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ" ተባሂሉ ይጽዋዕ ኣሎ። ሓደ ካብ ወለዲ ወይ መጕ ዚት፡ ቋንቋ-ኣደኦም ዘይሽወደን ምስ ዚኸውን፣ እሞ መዓልታዊ ምስ ውላ ዶም በቲ ቛንቋ’ቲ ዚዛረቡ ምስ ዚዀኑ፣ ቈልዑ ትምህርቲ ቋንቋ-ኣደ ኪወስዱ መሰል ኣሎዎም።

ሃገር ፣ ቋንቋ
ቋንቋ ውሑድ

**ቋንቋ ውሑድ** እቶም ብገለ ክፋላት ናይ’ቲ ህዝቢ ዚዝረቡ ቋንቋታት። 

ውሑድ ፣ ቋንቋ
ቋንቋ ኣደ

**ቋንቋ ኣደ** ሰፊሕ ኣምር ኰይኑ፣ ኣውራ ግን እቲ/ቶም ኣብ ቤት ዚጽ ናዕ/ንዑ ቀዳማይ/ሞት ቋንቋ/ታት ማለት’ዩ።

ኣደ ፣ ቋንቋ
ኢትዮጵያ

**ኢትዮጵያ**፣ ብወግዒ **ፈደራላዊት ደሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኢትዮጵያ** (ብኣምሓርኛ፦ *የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ*)፣ ቀደም ኣቢሲንያ ተባሂላ እትፍለጥ ዝነበረት፣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ እትርከብ ብባሕሪ ዘይተዓጽወት ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ፣ ከምኡ’ውን ዝዓበየትን ዝበዝሐ ህዝቢ ዘለዋን ከተማኣ ኣዲስ ኣበባ እያ። ብሰሜን ብኤርትራ፣ ብሰሜናዊ ምብራቕ ምስ ጅቡቲ፣ ብምብራቕ ብሶማልያ፣ ብደቡብ ብኬንያ፣ ብምዕራብ ድማ ብሱዳንን ደቡብ ሱዳንን ትዳወብ።

ኣብ እዋን ወተሃደራዊ ወራር ሩስያ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ሃገራት ኢትዮጵያ ምስ ሩስያ ቁጠባዊ ምቅርራብ ጀሚራ።
መደብ:ኢትዮጵያ
መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ማላዊ

**ማላዊ** ኣብ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር እያ።

መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ዛምቢያ

ዛምቢያ

## ፖለቲካ

ፖለቲካ ዛምብያ ኣብ ቅርጺ ፕረዚደንታዊ ወኪል ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ዝካየድ ኮይኑ ፡ ፕረዚደንት ዛምብያ ኣብ ብዙሕነት ዘለዎ ብዙሕ ሰልፍታት ዘለዎ ስርዓት መራሒ ሃገርን መራሒ መንግስትን እዩ። መንግስቲ ፈጻሚ ስልጣን ክጥቀም እንከሎ፡ ሓጋጊ ስልጣን ድማ ኣብ ክልቲኡ መንግስትን ባይቶን ዝወሃብ እዩ።

ዛምብያ ኣብ ጥቅምቲ 1964 ናጽነታ ምስ ረኸበት ብኡንብኡ ሪፓብሊክ ኮይና። ካብ 2011 ክሳብ 2014 ፕረዚደንት ዛምብያ ማይክል ሳታ ኮይኑ ጸኒሑ፡ ክሳብ ሳታ ብ28 ጥቅምቲ 2014 ዝዓረፈ  ድሕሪ ሞት ሳታ፡ ምክትል ፕረዚደንት ጋይ ስኮት ፡ መበቆል ስኮትላንድ ዝኾነ ዛምብያዊ፡ ግዝያዊ ፕረዚደንት ዛምብያ ኮይኑ። ፕረዚደንታዊ ምርጫ ብዕለት 22 ጥሪ 2015 ተኻይዱ። ኣብቲ ምርጫ ብድምር ቁጽሪ 11 ሕጹያት ፕረዚደንታዊ ተወዳደርቲ ኮይኖም ብዕለት 24 ጥሪ 2015 ድማ ኤድጋር ቻግዋ ሉንጉ ብጽኑዕ ውድድር ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ ተዓዊቱ 6ይ ፕረዚደንት ምዃኑ ተገሊጹ። ንሱ 48.33% ድምጺ ብምዕዋት፡ ኣብ ልዕሊ ናይ ቀረባ መወዳድርቱ ሃካይንደ ሂቺለማ ፡ ብ46.67% ብ1.66% መሪሕነት ሒዙ።  ካልኦት ትሽዓተ ሕጹያት ኩሎም ነፍሲ ወከፎም ትሕቲ 1% ረኺቦም። ኣብ ነሓሰ 2016 ፕረዚደንት ሓፈሻዊ ምርጫ ዛምብያ ኤድጋር ሉንጉ ኣብ ቀዳማይ ዙርያ ምርጫ ዳግማይ ምርጫ ብጸቢብ ተዓዊቱ። ተቓወምቲ ናይ ምትላል ክስታት ከምዝነበሮምን ኣመሓዳሪ ሃገራዊ ግንባር (PF) ድማ ነቲ ብተቓዋሚ ውድብ ዩፒኤንዲ ዝቐረበ ክሲ ነጺግዎ። 

ኣብቲ ብ70% ድምጺ መራጽቲ ዝልለ ሓፈሻዊ ምርጫ 2021 ፡ ሃካይንደ ሂቺለማ 59% ድምጺ ክዕወት ከሎ፡ ናይ ቀረባ መወዳድርቱ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፕረዚደንት ኤድጋር ቻግዋ ሉንጉ ድማ 39% ድምጺ ረኺቡ።  ብ16 ነሓሰ ኤድጋር ሉንጉ ኣብ ናይ ቲቪ መግለጺ ተኣሚኑ፡ ደብዳበ ብምልኣኽን ንዝተመርጸ ፕረዚደንት ሃካይንደ ሂቺለማ እንቋዕ ሓጎሰካ ኢሉ።   ብዕለት 24 ነሓሰ 2021 ሃካይንደ ሂቺለማ ሓድሽ ፕረዚደንት ዛምብያ ኮይኑ ቃለ መሓላ ፈጺሙ። 

### ናይ ወጻኢ ዝምድናታት

ድሕሪ ናጽነት ኣብ 1964፡ ዝምድናታት ወጻኢ ዛምብያ መብዛሕትኡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ደቡብ ኣፍሪቃ፡ ከም ሃገራዊ ኮንግረስ ኣፍሪቃን ስዋፖን ንዝካየዱ ሓርነታዊ ምንቅስቓሳት ኣብ ምድጋፍ ዘተኮረ እዩ ነይሩ። ኣብ እዋን ዝሑል ኲናት ዛምብያ ኣባል ምንቅስቓስ ዘይተሰለፋ ’ ያ ነይራ።

### ወተሃደራዊ ኣገልግሎት
ሓይሊ ምክልኻል ዛምብያ (ZDF) ብሰራዊት ዛምብያ (ZA)፡ ሓይሊ ኣየር ዛምብያ (ZAF)፡ ከምኡ’ውን ሃገራዊ ኣገልግሎት ዛምብያ (ZNS) ዝሓቖፈ እዩ። ZDF ብቐንዱ ኣንጻር ግዳማዊ ስግኣታት ዝተዳለወ እዩ።

ኣብ 2019 ዛምብያ ንውዕል ምኽልካል ኒዩክለራዊ ኣጽዋር ሕቡራት ሃገራት ፈሪማ ። 

ዛምብያ ኣብ ዓለም መበል 57 ሰላማዊት ሃገር ምዃና ኣብ 2024 ዓለምለኻዊ መዐቀኒ ሰላም ይሕብር። 

### ምምሕዳራዊ ክፍልታት
ዛምብያ ብምምሕዳራዊ መዳይ ኣብ ዓሰርተ ኣውራጃታት ተኸፋፊላ ኣብ 117 ኣውራጃታት ተኸፋፊላ, ብመረጻ ድማ ኣብ 156 ምርጫ ዞባታትን 1,281 ዋርድያታትን ተኸፋፊላ ኣላ።

; ኣውራጃታት

# ማእከላይ ኣውራጃ
# ነሓስ ቀበቶ
# ምብራቓዊ ኣውራጃ
# ሉኣፑላ
# ሉሳካ
# ሙቺንጋ
# ሰሜናዊ ምዕራብ ኣውራጃ
# ሰሜናዊ ኣውራጃ
# ደቡባዊ ኣውራጃ
# ምዕራባዊ ኣውራጃ

### ሰብኣዊ መሰላት

መንግስቲ ንዝኾነ ተቓውሞን ነቐፌታን ተሃዋሲ ስለዝኾነ ንነቐፍቲ ህዝባዊ ዕግርግር ኣለዓዒሎም ብዝብል ሕጋዊ ምስምስ ተጠቒሙ ኣብ ምኽሳስ ቀልጢፉ ’ ዩ። ሕጊ ጸለመ ንናጻ ምዝራብን ፕረስን ንምዕፋን ይጥቀሙሉ። 

ኣብ ዛምብያ ተመሳሳሊ ጾታ ጾታዊ ርክብ ንደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ዘይሕጋዊ እዩ።   ኣብ 2010 ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ 2% ጥራይ ካብ ዛምብያውያን ግብረሰዶም ብሞራል ቅቡል ኮይኑ ይረኽብዎ። 

ኣብ ታሕሳስ 2019፡ ኣምባሳደር ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣብ ዛምብያ ዳኒኤል ሉዊስ ፉተ ፡ ዛምብያ ንተመሳሳሊ ጾታ ዘለዎም መጻምድቲ ጃፌት ቻታባን ስቲቨን ሳምባን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብምእሳራ "ኣሰንቢዱ" ከምዝነበረ ተገሊጹ ነይሩ። ይግባይ ድሕሪ ምፍሻሉን እቶም መጻምድቲ ን15 ዓመታት ማእሰርቲ ምስተፈርዱን፡ ፉተ መንግስቲ ዛምብያ ንኽልቲኡ እቲ ጉዳይን ጸረ ግብረሰዶማዊ ሕግታት እታ ሃገርን ክምርምሮ ሓቲቱ። ፉተ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ድሕሪ ምፍርራሕ ድሕረ-ባይታ ኣጋጢምዎን ኣብ ህዝቢ ምቕራቡ ሰሪዙን፡ ድሕሪኡ ድማ ፕረዚደንት ሉንጉ ፐርሶና ኖን ግራታ ድሕሪ ምእዋጁ ተጸዊዑ።
ሶማልያ

**ሶማልያ** (ብሶማሊ፦ *Soomaaliya*፤ ብዓረብኛ፦ الصومال)፣ ብወግዒ **ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ሶማልያ** (ብሶማሊ፦ *Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya*፤ ብዓረብኛ፦ جمهورية الصومال الفدرالية)፣ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ፣ ኣብ ገማግም ወሽመጥ ዓደንን ህንዳዊ ውቅያኖስን እትርከብ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ሞቓድሾ እያ።

መደብ:ሶማልያ
መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ሱዳን

**ሱዳን** (ዓረበኛ: السودان), *Sūdān*, **ርፑብሊክ ሱዳን፣** ሓንቲ ሃገር ናይ ኣፍሪቃ እያ። ብግብጺ፣ ሊቢያ፣ ቻድ፣ ኢትዮጵያን ኤርትራን ድማ ተከቢባ ትርከብ።
ሊብያ

**ሊብያ** ኣብ ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር እያ።

thumb
thumb|

መደብ:ሊብያ
መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
መደብ:ናይ ሃገራት መዋቕራት
ናሚቢያ

ናሚቢያ

Geological expedition to Namibia in March 2012, more than 300 photographs. Climate, ice, water and landscapes. In search of traces of megatsunami.
ሞሮኮ

thumbሞሮኮ ብወግዒ ንግስነት ሞሮኮ፡ ኣብ ዞባ ማግረብ ሰሜን ኣፍሪቃ እትርከብ ሃገር እያ። ብሰሜን ንባሕሪ ማእከላይ ባሕሪ ብሸነኽ ምዕራብ ድማ ንኣትላንቲክ ውቅያኖስ ዝጥምት ኮይኑ፡ ብምብራቕ ምስ ኣልጀርያ፡ ብደቡብ ድማ ምስቲ ዘካትዕ መሬት ምዕራባዊ ሰሃራ ዝዳወብ መሬት ኣለዎ። ሞሮኮ ብተወሳኺ ስጳኛውያን ኤክስክላቭስ ሴውታ፡ ሜሊላን ፔኖን ደ ቬለዝ ደ ላ ጎሜራን ከምኡ’ውን ኣብ ገማግም ባሕራ ዝርከባ ሓያሎ ንኣሽቱ ብስጳኛውያን ዝቆጻጸራ ደሴታት ትገልጽ። 446,300 ኪ.ሜ.(172,300 ትርብዒት ማይል) ወይ 716,550 ኪ.ሜ. ወግዓውን ዕብለላውን ሃይማኖታ እስልምና ኮይኑ፡ ወግዓዊ ቋንቋታት ድማ ዓረብን በርበርን (ታማዚት)፤ ፈረንሳን ሞሮካዊ ላህጃ ዓረብኛን እውን ብሰፊሑ ይዝረብ። ሞሮካዊ መንነትን ባህልን ናይ ዓረብ፣ በርበር፣ ኣፍሪቃን ኤውሮጳን ባህልታት ዝተሓዋወሰ እዩ። ርእሰ ከተማኣ ራባት ክኸውን ከሎ፡ ዝዓበየት ከተማኣ ድማ ካዛብላንካ እያ። 

## መወከሲታት

መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ኬንያ

**ሃገረ ኬንያ**
thumb|''ሰንደቕ ዕላማ (ባንዴራ)
thumb|
ኬንያ ሓንቲ ሪፓብሊካዊት ሃገር እያ፣ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ'ውን ትርከብ። ኬንያ ብሸነኽ ህንዳዊ ውቅያኖስ ኣብ ቅናት ምድሪ ትርከብ። ምስ ሓሙሽተ ሃገራት'ውን ትዳወብ፤ ብሰሜን ምስ ኢትዮጵያ፡ ብሰሜናዊ ምብራቕ ምስ ሶማልያ፡ ብደቡብ ምስ ታንዛንያ፡ ብምዕራብ ምስ ዩጋንዳ ከምኡ'ውን ምስ ቀላይ ቪኢክቶሪያ ትዳወብ። ርእሲ ክተማ ኬንያ: ናይሮቢ ትብሃል።
ኬንያ ሓንቲ ካብተን ብዝተፈላለዩ ዓይነት እንስሳታት በረኻን ንእኦም'ውን ዝተሓዝኤ ቦታታትን በረኻታትን ዝመልኣን ዝሃብተማን ሃገራት ኣፍሪቃ እያ።

''ብቀይሕ ሕብሪ ዘለዋ ካርታ ሃገረ ኬንያ'ያ።
ኬንያ ሓንቲ ካብ: ሀገራት ኣፍሪቃ እያ

መደብ:ሃገራት ኣፍሪቃ
ጀርመን

**ጀርመን** (፣ )፣ ብወግዒ **ፈደራላዊት ሪፓብሊክ ጀርመን** ( )፣ ኣብ ማእከላይ ሰሜናዊ ኤውሮጳ እትርከብ ብሰሜን ብወገን ምስ፣ ደንማርክ፣ ብወገን ምብራቕ ምስ ፖላንድ፣ ብምብራቕ ምስ ሪፓብሊክ ቸክ፣ ብደቡባዊ ምስ ኣውስትርያን ስዊዘርላንድ ብምዕራብ ምስ ፈረንሳን በልጅዩምን ሉክሰምበርግን፤ ከምኡውን ኔዘርላንድ እትዳውብ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ በርሊን እያ።

## ሕጊ
ጀርመን ብኣዝዩ ጸቡቕ ኣካያይዳ ዘለዎ፣ ንናእሽቱ መንእሰያት ኣብ ስራሕ ትምህርቶም ከድህቡ ዝጸቅጥ ተረርቲ ሕግታት ኣለዋ።
ኣብ ጀርመን ሓደ ትሕቲ 18 ዓመት ከም መኪና፣ ኣሰንበድቲ ፊልምታት ወልፍታት ሽጋራ ናይ ሓንቲ ስድራ ምስካም`ውን ንትሕቲ ዕድመ ህጻናት ኣይፍቀድን እዩ.

መደብ:ጀርመን
መደብ:ሃገራት ኤውሮጳ
ሓቀኛ ቤተክርስትያን የሱስ

እቲ “**ሓቀኛ ቤተክርስትያን የሱስ**” ሓደ ነጻ ዝዀነ ቤተክርስትያን ኰይኑ፡ ብ1917 ዓ.ም. ኣብ በይጂንግ፡ ቺና ዝቘመ ኢዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ 48 ሃገራትን ሽዱሽተ ክፍሊ ዓለማትን ኣስታት 2,5 ሚልዮን ዝዀኑ ኣባላት ኣለዉዎ። እዚ ቤትክርስትያን እዚ ኣካል ናይቲ ኣብ መበል ዕስራ ክፍለ ዘመን ዝተቐልቀለ ጕጅለ ክርስትያናዊ ፕሮተስታንት ኢዩ። ዕላማኡ፡ ቅድሚ ካልኣይ ምጽኣት ክርስቶስ ንዅለን ሃገራት ወንጌል ንምስባኽ ኢዩ። 

እተን ዓሰርተ ቀንዲ እምነታት ናይ’ዚ ቤተክርስትያን እዘን ዚስዕባ ኢየን፡-

# መንፈስ ቅዱስ
# ጥምቀት
# ሕጽበተ-እግሪ
# ቅዱስ ቍርባን
# መዓልቲ ሰንበት
# የሱስ ክርስቶስ
# መጽሓፍ ቅዱስ
# ድሕነት
# ቤተክርስትያን
# መወዳእታ ፍርዲ
ISO 3166-1

ዝርዝር ሃገራት ISO 3166-1

* AD	ኣንዶራ
* AE	ሕቡራት ዓረብ ዕማራት
* AF	ኣፍጋኒስታን
* AG	ኣንቲካ ን ባርባዶስን
* AI	ኣንጒላ
* AL	ኣልባኒያ
* AM	ኣርመኒያ
* AN	ኔዘርላነድ
* AO	ኣንጎላ
* AQ	ኣንታርቲካ
* AR	አርጀንቲና
* AS	ኣመሪካ ሳሞኣ
* AT	ኣውስትርያ
* AU	ኣውስትራልያ
* AW	ኣሩባ
* AZ	ኣዘርባጃን
* BA	ቦዝኒያን ሀርሰጎቪናን
* BB	ባርባዶስ
* BD	ባንግላደሽ
* BE	በልጂዩም
* BF	ቡርኪና ፋሶ
* BG	ቡልጋሪያ
* BH	ባሕረይን
* BI	ቡሩንዲ
* BJ	በኒን
* BM	በርሙዳ
* BN	ብሩናይ
* BO	ቦሊቭያ
* BR	ብራዚል
* BS	ባሃማስ
* BT	ቡታን
* BV	ደሴት ቡቨት
* BW	ቦትስቫና
* BY	ቤላሩስ
* BZ	ቤሊዝ
* CA	ካናዳ
* CC	ደሴታት ኮኮስ (ኪሊን)
* CF	ሪፓብሊክ ማእከላይ ኣፍሪቃ
* CG	ኮንጎ
* CI	ኣይቮሪ ኮስት
* CK	ደሴታት ኩክ
* CL	ቺሌ
* CM	ካሜሩን
* CN	ቺና
* CO	ኮሎምቢያ
* CR	ኮስታ ሪካ
* CU	ኩባ
* CV	ካፕ ቨርደ
* CX	ደሴት ክሪስትማስ
* CY	ሳይፕሩስ
* CZ	ቸሺያ
* DE	ጀርመን
* DJ	ጂቡቲ
* DK	ዴንማርክ
* DM	ዶሚኒካ
* DO	ዶሚኒካን ሪፓብሊክ
* DZ	ኣልጀሪያ
* EC	ኤኳዶር
* EE	ኢስቶንያ
* EG	ምስሪ
* EH	ምዕራብ ሰሓራ
* ER	ኤሪትረያ
* ES	ስፔን
* ET	ኢትዮጵያ
* FI	ፊንላንድ
* FJ	ፊጂ
* FK	ደሴታት ፎልክላንድ (ማልቪናስ)
* FM	ሚክሮነሲያ
* FO	ደሴታት ፋሮ
* FR	ፍራንሳይ
* GA	ጋቦን
* GB	ዓባይ ብሪጣንያ
* GD	ግሬናዳ
* GE	ጆርጂያ
* GF	ፈረንች ጉያና
* GG	ገርንሰይ
* GH	ጋና
* GI	ጊብራልታር
* GL	ግሪንላንድ
* GM	ጋምቢያ
* GN	ጊነያ
* GP	ጉዋደሉፕ
* GQ	ኢኳቶሪያል ጊነያ
* GR	ግሪኽ
* GS	ደቡብ ጆርጂያን ደሴታት ደቡብ ሳንደዊችን
* GT	ጉዋተማላ
* GU	ጉዋም
* GW	ጊኒ-ቢሳው
* GY	ጉያና
* HK	ሆንግ ኮንግ
* HM	ደሴታት ሂርድን መክዶናልድን
* HN	ሆነዱራስ
* HR	ክሮአሺያ
* HT	ሃኢቲ
* HU	ሃንጋሪ
* CH	ስዊዘርላንድ
* ID	ኢንዶነዚያ
* IE	ኢርላንድ
* IL	ኢስራኤል
* IM	ኣይል ኦፍ ማን
* IN	ህንዲ
* IO	መሬት ህንዳዊ ውቅያኖ ብሪጣኒያ
* IQ	ዒራቕ
* IR	ኢራን
* IS	ኣይስላንድ
* IT	ኢጣልያ
* JE	ጀርሲ
* JM	ጃማይካ
* JO	ጆርዳን
* JP	ጃፓን
* KE	ኬንያ
* KG	ክሪጊስታን
* KH	ካምቦዲያ
* KI	ኪሪባቲ
* KM	ኮሞሮስ
* KN	ሰይንት ኪትስ ን ነቪስን
* KO	ኮሶቮ
* KP	ሰሜን ኮረያ
* KR	ደቡብ ኮረያ
* KW	ኩወይት
* KY	ደሴታት ካይማን
* KZ	ካዛክስታን
* LA	ላኦስ
* LB	ሊባኖን
* LC	ሰይንት ሉሲያ
* LI	ሊሽተንሽታይን
* LK	ስሪ ላንካ
* LR	ላይበሪያ
* LS	ሊሶቶ
* LT	ሊቲወኒያ
* LU	ሉክሱምቦርግ
* LV	ላቲቫ
* LY	ሊብያ
* MA	ሞሮኮ
* MC	ሞናኮ
* MD	ሞለዶቫ
* ME	ሞነቴነግርኦ
* MG	ማዳጋስካር
* MH	ደሴታት ማርሻል
* MK	ማከዶኒያ
* ML	ማሊ
* MM	ሚያንማር (ቡርማ)
* MN	ሞንጎሊያ
* MO	ማካዎ
* MP	ደሴታት ኖርዘርን ማሪያና
* MQ	ማርቲኒክ
* MR	ማውሪታንያ
* MS	ሞንትሰራት
* MT	ማልታ
* MU	ማውሪቲዩስ
* MV	ማልዲቭስ
* MW	ማላዊ
* MX	ሜክሲኮ
* MY	ማለይዚያ
* MZ	ሞዛምቢክ
* NA	ናሚቢያ
* NC	ኒው ካልዶኒያ
* NE	ኒጀር
* NF	ኖርፎልክ ደሴት
* NG	ናይጀሪያ
* NI	ኒካራጉዋ
* NL	ነዘርላነድ
* NO	ኖርወይ
* NP	ኔፓል
* NR	ናውሩ
* NU	ኒዩ
* NZ	ኒው ዚላንድ
* OM	ኦማን
* PA	ፓናማ
* PE	ፔሩ
* PF	ፍረንች ፖሊነዚያ
* PG	ፓፑዋ ኒው ጊነያ
* PH	ፊሊፒንስ
* PK	ፓኪስታን
* PL	ፖላንድ
* PM	ሰይንት ፒየር ን ሚከሎን ን
* PN	ፒትከይርን ደሴታት
* PR	ፑአርቶ ሪኮ
* PT	ፖርቱጋል
* PW	ፓላው
* PY	ፓራጉዋይ
* QA	ቐጠር
* RE	ሪዩኒዮን
* RO	ሮማንያ
* RS	ሰርቢያ
* RU	ሩስያ
* RW	ሩዋንዳ
* SA	ሰዑዲ ዓረብ
* SB	ደሴታት ሶሎሞን
* SC	ሳይቸለስ
* SD	ሱዳን
* SE	ሽወደን
* SG	ሲንጋፖር
* SH	ሰይንት ሀለና
* SI	ስሎቨንያ
* SJ	ስቫልባርድ (ስቫልባርድ ን ያን ማየን ን)
* SK	ስሎቨኪያ
* SL	ሲየራ ለዮን
* SM	ሳን ሞሪኖ
* SN	ሰነጋል
* SO	ሶማሊያ
* SR	ሱሪናም
* ST	ሳኦ ቶመ ን ፕሪንቺፐን
* SV	ሳልቫዶር
* SY	ሱርያ
* SZ	ስዋዚላንድ
* TB	ቲበት
* TC	ታርክስን ካይኮስን ደሴታት
* TD	ጫድ
* TF	ደቡባዊ ግዝኣት ፈረንሳይ
* TG	ቶነጎ
* TH	ታይላንድ
* TJ	ታጂክስታን
* TK	ቶከላው
* TL	ምብራቕ ቲሞር
* TM	ቱርኪመንስታን
* TN	ቱኒዝያ
* TO	ቶነጎ
* TR	ቱርኪ
* TT	ትሪኒዳድ ን ቶበይጎን
* TV	ቱቫሉ
* TW	ታይዋን
* TZ	ታንዛኒያ
* UA	ዩክረይን
* UG	ዩጋንዳ
* UM	ሕቡራት መንግስታት ማይነር ኣውትላይን ደሴታት
* US	ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ
* UY	ኡራጓይ
* UZ	ኡዝበኪስታን
* VA	ቫቲካን
* VC	ሰይንት ቪንሰንት ን ግረናዲንስ ን
* VE	ቬንዙዌላ
* VG	በሪቲሽ ቨርጅን ደሴታት
* VI	ኣመሪካ ቨርጅን ደሴታት
* VN	ቪየትናም
* VU	ቫኑዋቱ
* WF	ዋሊስ ን ፋቱናን
* WS	ምዕራብ ሳሞኣ
* YE	የመን
* YT	ማዮት
* ZA	ደቡብ ኣፍሪቃ
* ZM	ዛምቢያ
* ZR	ዛየር
* ZW	ዚምባቡወ

## ዝርዝር ሃገራት
* ዝርዝር ሃገራት ISO 3166-1
ዲሞክራሲ

thumb|400px|በተለያዩ አገሮች ውስጥ ያለው የዴሞክራሲ ደረጃ
**ዲሞክራሲ ** (Democracy ካብ ግሪክ ዝተወስደ ቃል) ዲሞ ማለት ህዝቢ ክኸውን ከሎ ክራሲ ድማ መንግስቲ ማለት እዩ። ህዝቢ ዝሓረዮ ምምሕዳር/ስልጣን መንግስቲ ዝምራሕ ሃገር ማለት ኢዩ።
## ከምኡውን ርአ፤
* ስርዓት ቭላድሚር ፑቲን
* ገበናት ኲናት ሩስያ
* ገበን ኲናት
## መወከሲታት
ኤውሮጳ

**ኤውሮጳ** ምሉእ ብምሉእ ኣብ ሰሜናዊ ንፍቀ ክቢ መብዛሕትኡ ከኣ ኣብ ምብራቓዊ ንፍቀ ክቢ እትርከብ ክፍለ ዓለም እያ።

ኤውሮጳ ብስፍሓት ከባቢ ካልኣይቲ ዝነኣሰት ክፍለ ዓለም እያ። ኣብ 2014 ሩስያ ኣንጻር ዩክሬን ኲናት ጀሚራ፡ እዚ ድማ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ኤውሮጳ ዝዓበየ ኲናት እዩ።

## ዝርዝር ሃገራትን ግዝኣታትን

ኤውሮጳ ብፖለቲካ ኣብ ሓምሳ ልኡላውያን ሃገራት፣ ሸሞንተ ሃገራት ውሱን ኣፍልጦ ዘለወን፣ ሽድሽተ ጽግዕተኛታት ግዝኣታት ከምኡውን ኣብ ሰለስተ ርእሰን ዝኸኣላ ዞባታት ኣብ ኤውሮጳዊ ሕብረት ተዋሃሂደን ትምቀል።

### ልኡላውያን ሃገራት
frameless|left|upright=2

## መወከሲታት

መደብ:ኤውሮጳ
ኮምፒዩተር ሳይንስ

ቁልጡፍ ሰራዒ / Quicksort   

ኣብ ስነ-ኮምፒተር እቲ ክዊክሶርት ኣገባብ ሓደ ካብቶም ዝቀልጠፉ ኣገባባት እዩ ሓደ ዓውዲ (Array) ንምስራዕ። እቲ ዓወይ ከኣ ካልእ ትሕዝቶ ክህልዎ ይኽእል።

መፍትሒ ናይ ክዊክሶርት እቲ ክልሰ-ሓሳብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ (= divide and conquer) እዩ። ቅድም ነቲ ዓቢ ሽግር ኣብ ንኣሽቱ ሽግራት ትመቅሎ፣ ድሓር ነቶም ንኣሽቱ ሽግራት ንምፍታሕ ይቀልል እዩ። ሽዑ ስጉም ብስጉም ነቲ ዓቢ ሽግር ትፈትሖ ማለት እዩ። ስለዚ ከኣ እዚ ኣገባብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ ይበሃል፥

ሓደ ባእታ ካብቲ ዓውዲ ትወስድ (ኣየናይ ባእታ ከምትወስድ ኣገዳሲ ኣይኮነን) ነቲ ዓውዲ ምእንቲ ኣብ መኣከሉ ክትመቅሎ። ድሓር ነቶም ካልኦት ካብቲ ቀንዲ ባእታ ዝንእሱ ባእታታት ኣብ ጸጋም ትገብሮም፣ ነቶም ካልኦት ካብቲ ቀንዲ ባእታ ዝዓበዩ ባእታታት ኣብ የማን ትገብሮም። ድሓር ልክዕ ነዚ ዕማም ትደግሞ፣ ነቲ ሓድሽ ዝወጸ ክፋል ናይቲ ዓውዲ ትመቅሎ፣ ሽዑ ነቲ ሓድሽ ክፋል ትሰርዖ። ድሓር ሙሉእ ዓውዲ ምስ ሰርዓኻ፡ እቶም ባእታታት ኣብቲ ዓውዲ (ትሕዝቶ ዓውዲ) ኩሎም ተሰሪዖም ኣለው።

እዚ’ቲ ቀንዲ ሽጣራ ናይቲ ክዊክሶርት ኣገባብ እዩ። ነቲ ክልሰ-ሓሳብ „መቀለ ድሓር ሰፈነ“ ኣብ ብዙሕ ዝተፋላለዩ ነገራት ኣብ ውሽጢ ሶፍትዌር ወይ ስነ-ኮምፒተር ይጥቀምሉ እዩ።

ኣብ ውሽጢ’ቲ ፕሮግራም ወይ ኮድ ሕሳባዊ ፍልጠት ከኣ ክህልወካ ኣለዎ። ስነ-ኮምፒተር ብዘይ ሕሳብ ሙት እዩ።

መብርሂ ናይ ክዊክሶርት፥

center|700px|

እቲ ዝስዕብ ኣገባብ (= function) ነቲ ቀንዲ ባእታ ይደሊ፣ 
ነቲ ዓውዲ (files[ ]) ከኣ ይመቅሎ፥

ቀንዲ ባእታ = Pivot 

center|700px|
center|700px|
ዊኪፐድያ

**ዊኪፐድያ** ናጻ፣ ሕብረ ልሳናውን ብሓባራዊ መንገዲ ዝተመዓራረየን ኢንሳይክሎፐድያ (መዘገበ ፍልጠት) እዩ። ኣብ መርበብ ናጻ ኢንሳይክሎፐድያ ንምፍጣር ፕሮጀክት እዩ። ኩሉ ሰብ ፍልጠቱ ኣብ ዝኾነ ኣርእስቲ ብኩሉ ሰብኣዊ ጥበብ ማዕከን ዳታ ንምፍጣር ከበርክት ይኽእል እዩ።

ብ15 ጥሪ 2001 ብጂሚ ዌልስን ላሪ ሳንገርን እዩ ተፈጢሩ፣ ከምኡ’ውን ኣብ ኢንተርነት ዝዓበየን ህቡብን መወከሲ ስራሕ እዩ።
ሃንስ ማርቲን ሱተርማይስተር

**ሃንስ ማርቲን ሱተርማይስተር** (1907 ኣብ ሽሎስሩወድ - 1977 ኣብ ባዝል) ናይ ስዊስ ሓኪምን ናይ ፓለቲካ ሰብን ኣንጻር ዘይፍትሓዊ መሰላት ተቓላሳይን ዝነበረን ::

መደብ:ሕክምና
ኣውስትራሊያ

**ኣውስትራሊያ**

* ዘመናዊ ደቡብ ወይልዝ
* ደቡብ ኣውስትራሊያ
* ቪክቶሪያ
ናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል

**ናይ ኣውስትራሊያ ቀይሕ መስቀል**
left|thumb|The Australian postage stamp (1954) commemorated for Australian Red Cross Society

መደብ:ሕክምና
ቁጽሪ

**ቁጽሪ** እዩ ሕሳባዊ ነገር ኔሩ ናብ ፍቕዲ, መስፈር , ድማ ምልክት. nኣብነት, 1,2,3,4,5. 

## ሓደ - ትሽዓተ

## ዓሰርተ - ቴስዓ

## ዓሰርተ ሓደ - ቴስዓ ትሽዓተን

## ሚእቲ - ቴስዓ ሓደ ሚሊዮን

## 
* እንግሊዝኛ፡ስእላዊ፡መዝገበቃላት። ቁጽርታት

*
ትምህርቲ

መጀመርታ ነዚ ዘዳለወ ውልቀሰብ ወይ ጉጅለ ከመስጊን ደስ ይብለኒ ፣
ብምቅጻል ነዚ ተታሒዙ ዘሎ መደብ ብዝሓየለ መልክዑ ኪድፋኣሉ ይላቦ 
ስለዚ ናይ ኮምፒተር ትምህርቲ በዚ ዌብ ሳይት ኪመሓላለፍ ተኽእሎ ተሎ ሕእደራ፣
ሕክምና

አዚ ኣብ መዳይ ሕክምና ሕፈሻዊ ሓበሬታ ንምሃብ ዝዓለመ እዩ። ዝርዝራዊ ትሕዝቶ ኣብ ዝመጽእ ተኽታተል።
እንስሳ

thumb|upright=1.5|<span style="color:grey;">እንስሳ</span>
**እንስሳ ** 

* መጥበዊ
* ገመል
* ድሙ
* ጭሩ
* ዑፍ
* ታኪን
* ንስሪ
* ገዚፍ ዑፍ
* ኣሞራ
* ኳዅ
* ሰገን
* ሓሰኻ
* ለመምታ
* ዓሳ
* ጎብየ
* ተመን
* ነፋሒቶ

መደብ:ስነ እንስሳ
መርዓት

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">መርዓት</span>

**መርዓት**፣ ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ጊዜ መርዓኣ እትጽውዓሉ ስም።
ልቢ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ልቢ</span>

**ልቢ**፣ ብጭዋዳታት ዝቆመ ደም ናብ ሙሉ ሰውነት ዝጭንጕዕ ኣካል።
ኣጻብዕ

150px|thumb|ኣመልካቲቶ ኣጻብዕ

**ኣጻብዕቲ**፣ ናይ ደቂ ሰባትን ካልኦት እንስሳታትን ናይ ኢድን እግርን ዞባ ርሑቕ ክፋላት እዮም። ቅርጺ፣ ዓቐን፣ እልመትን ሙቐትን ሓደ ነገር ከድንቑ ዝኽእሉ ዓሰርተ ጫፋት ኣካላት እውን እዮም።

ወዲ ሰብ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኢዱ ሓሙሽተ ኣጻብዕቲ ዘለዎ ኮይኑ ዓባይ ዓባይቶ፣ ኣመልካቲቶ፣ ማእከለይቶ፣ ቀለቤቶን ሕንጥሊቶን ይበሃሉ።

መደብ:ኣጻብዕቲ
ፖሊስ

**ፖሊስ**፣ ሕዝባዊ ጸጥታ ንምውሓስ ሓላፍነት ዘለዎ ሲቪላዊ ሓይሊ።
ኪዊ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ኪዊ</span>

**ኪዊ**፣ ናይ ኣክቲኒዲያ ቺነንሲስ ጃንዳ ዝኾነ ዓይነት ፍረ።

መደብ:ተኽሊ
ኣልማናክ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ኣልማናክ</span>

**ኣልማናክ**፣ ሓፈሻዊ ጸብጻብን ሓበሬታን ዝሓዘ ከም ዓውደ-ኣዋርሕን ምዓልታዊ መዝገብ ብኣታታትን ዘገልግል ኣብ ሓደ ዓመት ናይ ዝርከባ ነፍሲ ወከፍ ምዓልታት ጸብጻብ ዝሓዘ መጽሓፍ።
ጉሕጓሕ

thumb|right|200px|<span style="color:grey;">ጉሕጓሕ</span>
**ጉሕጓሕ**፣ ኣብ መንጎ ማህጸንን ብልዕትን ዝርከብ ክፍሊ መሳርዕ መፍረ ጓል ኣንስተይቲ።
መሸኒ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">መሸኒ<br />glande: ርእሲ መትሎ/መሸኒ ወዲ ተባዕታይ፣ ጫፍ መሸኒ ሰብኣይ።<br />escroto: ከረጺት ፍረነብሲ፣ ኣብ ትሕቲ ብልዕቲ ዝርከብ ንፍረ ነፍሲ ዝስከም ናይ ቆርበት ከረጺት።</span>
thumb|346x346px
thumb|346x346px|መሸኒ
**መሸኒ**፣ ናይ ወዲ ተባዕታይ ናይ ገብረ-ስጋ መሳርዕ።
* ምፍሻስ ሽግሪ

መደብ:ሕክምና
ሻምብቖ እንቛቕሖ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ምብቖ እንቛቕሖ</span>

**ሻምብቖ እንቛቕሖ**፣ እንቛቑሖ ካብ ማሕደረ-እንቛቑሖ ናብ ማሕጸን ዝመሓላለፈሉ ኣካል።

መደብ:ሕክምና
ጽሟቕ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ጽሟቕ ኣራንቺ</span>

**ጽሟቕ**፣ ካብ ፍረታትን ኣሕምልትን ተጸሚቑ ዝወጽእ ፈሳሲ።

* ጽሟቕ ኣራንቺ
* ጽሟቕ ቱፋሕ
ሚተ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ሚተ</span>
thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ቀይሕ ሚተ</span>

**ሚተ**፣ ኣብ ተርታ ኣካሪና ዚምደብ ንእሽቶ ባልዕ።

መደብ:ስነ እንስሳ
ካሮቲ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ካሮቲ</span>
thumb|''Daucus carota subsp. maximus''

**ካሮቲ**

መደብ:ተኽሊ
ኣውቶቡስ

thumb|Benz-Omnibus, 1896
thumb|right|260px|<span style="color:grey;">እቶም ቱሪስትታት ብኣውቶቡስ መጺኦም።</span>
thumb|left|260px|<span style="color:grey;">ናይ ቤት-ትምህርቲ ኣውቶቡስ</span>

**ኣውቶቡስ** ብዙሕ ተጓዓዝቲ ንምሓዝ ዝተነድፈ ናይ መንገዲ መተሓላለፊ መበጻጽሒ እዩ ዝተነድፈ ብዙሕ ተጓዓዝቲ ንምሓዝ.
ማሕደረ-እንቛቑሖ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ማሕደረ-እንቛቑሖ</span>

**ማሕደረ-እንቛቑሖ**፣ ናይ ጓል ኣንስተይቲ እቛቑሖ ዝፈርየለን ክልተ ማሕደራት።
ሓሽራ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ሓሽራ</span>
thumb|right|260px|<span style="color:grey;">መንከሲ ሓሸራ</span>

**ሓሽራ**፣ ኣብ ክፍሊ ኢንሰክታ ንኣሽቶ እንስሳ።

*መንከሲ ሓሸራ

መደብ:ስነ እንስሳ
ባንኮ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ናይ ፓርክ ባንኮ</span>

**ባንኮ**፣ ኮፍ መበሊ፣ ብዙሓት ሰባት ዘቐምጥ ነዊሕ ኮፍ መበሊ።
መሳርዕ ግብረ-ስጋ

ስጋዊ ርክብ ክትፍጽም ከለኻ

**መሳርዕ ግብረ-ስጋ**

ኣብ ውሽጢ ሰብነት ኮነ ኣብ ግዳም ዝርከብ ናይ ግብረ-ስጋ ኣካላት።

መደብ:ሕክምና
ቱሊፕ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ቀይሕ ቱሊፕ</span>
thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ሽጉርቲ ቱሊፕ</span>
thumb|left|260px|<span style="color:grey;">ናይ ቱሊፕ ቫዞ</span>

**ቱሊፕ**፣ ምስ ጃንዳ ቱሊፕ ዚምደብ ሽጉርቲ ዝመስል ሱር ዘለዎ ዓንባቢ ተኽሊ።

መደብ:ተኽሊ
ቲቪ

**ቲቪ**፣ **ተለቪዥን**፣ ናይ ቲቪ ኣቑሑት ብሓባር፣ ከም ሪሞት ኮንትሮል፣ ረሲቨር ዝበሉ ነገራት።
ባድመ

**ባድመ** ኣብ ሃገረ ኤርትራ፣ ዞባ ጋሽ-ባርካ እትርከብ ከተማ።

መደብ:ኤርትራ
ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ

**ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ** ዝብል ሃገራዊ መዝሙር ኤርትራ እዩ። ድሕሪ ናጽነት ሃገር ቁሩብ ጸኒሑ ዝተቐበሎ

## ትሕዝቶ
ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ፡
በዓል ደማ እናልቀሰ ተደምሲሱ፡
መስዋእታ ብሓርነት ተደቢሱ።
መዋእል ነኺሳ ኣብ ዕላማ፡
ትእምርቲ ጽንዓት ኰይኑ ስማ፡
ኤርትራ'ዛ ሓበን ዉጹዓት፡
ኣመስኪራ ሓቂ ክምትዕውት።
ኤርትራ ኤርትራ፡
ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።
ናጽነት ዘምጽኦ ልዑል ኒሕ፡
ንህንጻ ንልምዓት ክንሰርሕ፡
ስልጣነ ከነልብሳ ግርማ፡
ሕድሪ'ለና ግምጃ ክንስልማ።
ኤርትራ ኤርትራ፡
ኣብ ዓለም ጨቢጣቶ ግቡእ ክብራ።
መጽሓፍ ቅዱስ

[340px|thumb|[ጉተንበርግ መጽሓፍ ቅዱስ: እታ ቀዳማይቲ ዝተሓትመት መጽሓፍ ቅዱስ]]
340px|thumb|መጽሓፍ ቅዱስ እብራይስጢ ካብ 1300. ዘፍጥረት.
መጽሓፍ ቅዱስ ብእኩባት ቀንዲ ሃይማኖታዊ ጽሑፋት ናይ እምነት ኣይሁዳውያንን ክርስትናን ዝቖመ እዩ። ኣብ ታሪኽ መጽሓፍ ቅዱስ እታ ቀዳመይቲ ዝበዝሐት ዝተሸጠት መጽሓፍ እያ።

ትሕዝቶን መስርዕን መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ መንጎ ሃይማኖታት ዝተፈላለየ ስለ ዝኾነ፥ ሓንቲ መጽሓፍ ቅዱስ ጥራይ የላን። ታናኽ (እብራይስጢ፡ תַּנַ"ךְ, አደማምጻ  ወይ ; ካልእ አጸሓሕፋ "*ታናክ*")፥ መጽሓፍ ቅዱስ ናይቶም ቀንዲ ኣይሁዳውያን ኣብ 24 መጽሓፍቲ ይምቀል። ሳምራውያን ዝበሃሉ ውሑዳት ክፋል ኣይሁድ ግና 5 መጽሓፍቲ ጥራይ ኣለዎም። እተን 24 ጽሑፋት ኣይሁዳውያን ኣብ 39 መጽሓፍቲ ተመቒለን ንናይ ክርስትያን ብሉይ ኪዳን የቑማ። ቁጽሪ ምሉእ ጽሕፋት ናይ ክርስትና መጽሓፍ ቅዱስ፥ ካብ 66 መጽሓፍቲ ናይ ወንጌላውያን፥ ክሳዕ 81 መጽሓፍቲ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስትያን ይፈላለ።

## መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድ
መጽሓፍ ኣይሁድ ታናኽ፥ ኣብዘን ዝስዕባ ሰለስተ ክፋላት ይምቀል። (1) ቶራ (እብራይስጢ፡ תּוֹרָה፡ "*ሕጊ*") ሓሙሽተ መጽሓፍቲ ሕጊ ኮይኑ፥ መጀመርታ ታሪኽ እስራኤላውያንን ሕጎምን፥ ኪዳን ምስ ኣምላኽ እስራኤልን ይሕዝ። (2) ነቪይም (እብራይስጢ፡ נְבִיאִים፡ "*ነብያት*") ናይ ጥንቲ ታሪኽ እስራኤልን ይሁዳን ስራሕ ነብያትን ይሕዝ። (3) ከቱቪም (እብራይስጢ፡ כְּתוּבִים፡ "*ጽሑፋት*") ግጥምታትን ናይ ፍልጠት ጽሑፋትን፥ ከም በዓል መዝሙር ዳዊትን እዮብን ይሕዝ።

## መጽሓፍ ቅዱስ ክርስትና
ናይ ሃይማኖት ክርስትና መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ክልተ ይምቀል። ቀዳማይ ብሉይ ኪዳን ኮይኑ 39 መጽሓፍቲ ናይ እብራይስጢ ጽሑፋት ይሕዝ፡ ካልኣይ ከኣ ሓድሽ ኪዳን ኮይኑ 27 መጽሓፍቲ ድማ ኣለዎ። ወንጌላት፥ እተን ቀዳሞት ኣርባዕተ መጽሓፍቲ ሓድሽ ኪዳን፥ ብዛዕባ ህይወት ክርስቶስ የዘንትዋ። ንሰን መሰረት እምነት ክርስትና እየን።

ወላ'ኳ ጽሑፋት መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ክርስትና 'ተሃለዋ፥ መስርዐን ዝተፈልየ አዩ። እቲ ናይ ኣይሁድ ጽሑፍ ብምምላስ ህዝቢ እስራኤል ናብ የሩሳሌምን ናብ ቤት መቕደስን ይውዳእ፥ መወዳእታ መጽሓፍ ብሉይ ኪዳን ክርስትና ግና ትንቢት ሚልክያስ እያ።

#### ታሪኻዊ ጽሑፍ
ካብቲ ኣብ ቀደም ዝተጻሕፈ እሞ ክሳዕ ሕጂ ጸኒሑ ዝተረኽበ ጽሑፋት መጽሓፍ ቅዱስ ክርስትና፥ ኣብ ራብዓይ ክፍለ ዘመን ብቛንቃ ግሪኽ ዝተጻሕፈ እዩ። ክሳዕ ሕጂ ዝጸንሐ ምሉእ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድ ከኣ ብቛንቃ ግሪኽ ዝተቶርጎመ ካብ ራብዓይ ክፍለ ዘመን ኣትሒዙ ዝጸንሐ እዩ። ዝነውሐ ዝጸንሐ ምሉእ ጽሑፍ: ክፋል ናይቲ ቀንዲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይሁድ ተባሂሉ ዝሕሰብ፥ ማለት ልክዕ ናይ መጀመርታ ቃላት ዝሓዘ፥ ክሳዕ ፍርቂ ክፍለ ዘመን ይግምገም።

#### ምምስራት ቀኖና ክርስትና
ድሕሪ ምምስራት ሃይማኖት ክርስትና ብቀዳማይ ክፍለ ዘመን፥ ኣብተን ቀዳሞት ሰለስተ ክፍለ ዘመናት፥ ሽማግለታት ኣብያተ ክርስትያናት ናይ ወንጌል ጽሑፋትን መልእኽትታት ሃዋርያትን ኣኪቦም ነዚ ሕጂ ሓድሽ ኪዳን ተባሂሉ ዝፍለጥ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ክርስትና ኣቖሙ። ብኸምዚ ዝተገልጸ መሰረት ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ኪዳንን ብሓደ ሓቢሩ መጽሓፍ ቅዱስ ይበሃል። ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ክርስትያናዊ ሃይማኖታት ኣይኖት ጽሑፋት ከም ቀንዲ ቅዱሳት ጽሑፋት ተቐጺረን ኣብ ብሉይ ኪዳን ክጽምበራ ከም ዘለወን ክርክር ኣሎ። ወንገላውያን ነቲ ናይ እብራይስጢ መጽሓፍ ቅዱስ ጥራይ ከም ቀንዲ (ቀኖና) ይቕበልዎ። ሮማዊት ካቶሊካዊት ቤተ ክርስቲያንን ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያንን ግና መጽሓፍቲ ካልኣይ-ቀኖና ብሉይ ኪዳን ከምኡ'ውን እኩባት መጽሓፍቲ ኣይሁድን ከም ቀንዲ ጽሑፋት ይቕበልወን። 
ንሓድሽ ኪዳን ዘቑማ መጽሓፍቲ እዘን ዝስዕባ እየን፤ ኣርባዕተ ወንጌላት፡ ግብሪ ሃዋርያት፡ መልእኽትታት ከምኡ'ውን ትንቢት የውሃንስ እየን።

## መርበብ
* መጽሓፍ ቅዱስ ብትግርኛ
* መጻሕፍቲ መጽሓፍ ቅዱስ
* መጽሓፍ ቅዱስ—ኣምላኽ ዝሃበና መጽሓፍ

መጽሓፍ ቅዱስ
ክርስትና
ቅዱሳት ጽሑፋት
ቮልፍጋንግ አማዴኡስ ሞፃርት

**ቮልፍጋንግ አማዴኡስ ሞፃርት** (ጥር 13 ቀን 1748 ዓ.ም. - ኅዳር 27 ቀን 1784 ዓ.ም.) ኦስትሪያዊ አቀነባባሪ ነበሩ።
ስታርሊንግ

thumb|right|260px|<span style="color:grey;">ስታርሊንግ</span>
thumb|'' Sturnus vulgaris''
**ስታርሊንግ**፣ ስታርኑስ ቩጋሪስ ዝበሃል ንእሽቶ ጭሩ።

## መርበብ

መደብ:ስነ እንስሳ
ስፖርት

**ስፖርት**ቅድድም ብሽግሌታ
**ዓይነታት ስፖርት**

## ኩዕሶ
### ኩዕሶ እግሪ

### ኩዕሶ ኢድ
### ኩዕሶ መርበብ
## ቕድድም
### ቕድድም ብሽግለታ
### ቕድድም ብመኪና
## ኣትለቲክስ
#### ጉያ ማራቶን
አለካ ዶ
ዘርሰናይ ታደሰ

#### ሓጺር ጉያ
#### ዝላ
#### ዳርባ ዓረር
#### ዳርባ ጭማር
### ጸወታ ጎልፍ
ሕርሻ

## ሕርሻ
### መእተዊ
### ዓይነታት ሕርሻ
#### ዘመናዊ ሕርሻ
#### ልምዳዊ ሕርሻ
### ምርባሕ እንስሳ
#### ልምዳዊ ምርባሕ እንስሳ
#### ዘመናዊ ምርባሕፍቕሪ እንስሳ
ሊለ ዶወንሡ

**ሊለ ዶወንሡ** (እስፓንኛ፦ **Lila Downs**) በ 9 መስከረም 1968 እን ኦአሻቻ, መሺቾ ሜክሲኮ።
ስነ ጥበብ

## መእተዊ
ስነ-ጥበብ ማለት፥ ከም ስራሕ ወይ ፍጥረት ብሰባት ምስ ኣገዳስነት ስለ ስሕበት ንስምዒት ሰብ ማለት ኢዩ። ሓደ ሰብ እንተገለጸ ባዕሉ ኣሎ፣ ስነ-ጥበብ ይግብር ኣሎ። ብዛዕባ ትርጉም ስነ ጥበብ ስምምዕ ይለን፡ስእሊን፣ ምስኣልን፣ ጸወታን፣ ሳዕስዐን፣ ደረፈን፣ ግጥሚን፣ ጽሑፍን፣ ተዋስኦን፣ ስነ-ጥበብ ዘጠቓለለ'ዩ።
# ስእሊ
#* ምስኣል
# ጸወታ
#* ሳዕስዐ
# ደረፈ
# ተዋስኦ
#* ፊልም
#* መድረኽ

## ታሪኽ ስነ-ጥበብ

ዑቑባጋብር

ተኽለ ክፍለማርያም (ወዲ ትኹል ) 

ሻክስፐር
ቋንቋ እብራይስጢ

**እብራይስጢ** (፣ )፣ ሓደ ካብ ሴማዊ ቋንቋታት ኮይኑ ካብ ዓለም አቲ ዝነውሐ ዕድመ ዘሎዎ ክሳብ ሕጂ ዝዝረብ ዘሎ ቋንቋ እዩ። ሞይቱ ዝተንሰአ ቋንቋ ተባሂሉ ውን ይጥቀስ። አዚ 24 ፊደላት ዘለዉዎ ቋንቋ አዚ አቲ መጽሓፍ ቅዱስ ንመጀመርያ ግዜ ዝተጻሕፈሉ ቋንቋ አዩ። ቋንቋ እብራይስጢ ዝበዝሕ ቃላቱ ከም መብዛሕቶኦም ሴማዊ ቋንቋታት ብ ሰለስት ፊደላት ዝተሰረተ እዩ ። ምስ ግዕዝ፣ ትግርኛ፣ ትግረ(ትግራይት)፣ ኣምሓርኛ፣ ኣራማይስጢ፣ ዓረብን ዝኣመሰኡ ሴማውያን ቛንቋታት ድማ ደሓን ዝኾነ ተመሳሳልነት ኣለዎ።

## ፊደላት እብራይስጢ

መደብ:ቋንቋ እብራይስጢ
ማሪኡፖል

thumb|ምልክት
thumb|ኣቀማምጣ
**ማሪኢፖል** (እንግሊዛዊ - Mariupol, ዩክረይን - Маріуполь) – ረጉድ ዩክረይን ከተማ (ኣውሮጳ)

* ዓይነት ሓጺን ኢንዱስትሪ ወደብ መዕረፍ ነፈርቲ መገዲ ባብር መደበር
* ህዝቢ ፶፼

## መርበብ
ቺሌ

**ቺሌ** (ብስጳንኛ፦ *Chile*)፣ ብወግዒ **ሪፓብሊክ ቺሌ** (ብስጳንኛ፦ *República de Chile*)፣ ኣብ ደቡብ ምዕራብ ናይ ደቡባዊ ኣመሪካ እትርከብ ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ሳንትያጎ እያ።

መደብ:ቺሌ
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ
ሩስያ

**ሩስያ** (ብሩስኛ፦ *Россия*) ወይ ብወግዒ **ፈደረሽን ሩስያ** (ብሩስኛ፦ *Российская Федерация*)፣ ንሰሜናዊ ኤውሮጳን ኤስያን ዘጠቓለለ ኣብ ዓለም ዝሰፍሐት ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ሞስኮ እያ።

ምዕራባዊ ክፋል ሩስያ ኣብ 9ይ ክፍለ ዘመን ብቀቢላታት ስላቭ ዝተሰፈረ ኮይኑ፡ ካብ 9ይ ክሳዕ መበል 12 ክፍለ ዘመን ድማ ኣካል ናይ ሓንቲ ዓባይ ኤውሮጳዊት ሃገር ኮይና ማእከላ ኣብ ኪየቭ (ሎሚ ርእሰ ከተማ ዩክሬን) ኮይና፡ ብ1240 ብዘላቒት ኤስያውያን ተታሒዛ። ኣብ መበል 13-14 ክፍለ ዘመን፡ ርእሰ ምምሕዳር ሞስኮ ኣብ ውሽጢ ግዝኣት ወርቃዊ ጭፍራ ተቐልቂሉ፡ ኣብ መወዳእታ መበል 15 ክፍለ ዘመን ድሕሪ ምፍራስ ጭፍራ ድማ ፍልይቲ ሃገር ኮይና። ካልእ ኣገዳሲት ከተማ ቬሊኪ ኖቭጎሮድ ዲሞክራስያዊ ልምድታት ዓቂባ፤ ኣብ ሰሜናዊ ሩስያ ማእከል ሪፓብሊክ ኖቭጎሮድ ኮይና ብ1478 ብሞስኮ ተታሒዛ። ካብ መበል 16 ክሳብ 19 ክፍለ ዘመን ዝበዝሕ ህዝቢ ሩስያ መሃይም ባሮት ናይ ገዛእ ርእሱ መንግስቲ እዩ ነይሩ፤ ኣብ ውሽጢ ሩስያ ንጡፍ ንግዲ ሰባት ይካየድ ነበረ፣ እዚ ድማ ብ1861 ጥራይ እዩ ተቐኒሱ። ሩስያ ከም ካልኦት ሃጸያዊ ግዝኣታት ዕጡቕ ፖሊሲ ወጻኢ ብምኽታል ንዝተሳዕራ ሃገራት ሩስያዊ ምግባር ኣካይዳ - ቋንቋታት ውሽጢ ዓዲ ብምእጋድን ብቋንቋ ሩስያ ክትትክኦም ፈቲናን፡ ብቐንዱ ኣብ ሃገራት ምብራቕ ኤውሮጳን ማእከላይ ኤስያን።

ኣብ 1917 ክልተ ሰውራታት ተኻይዱ፡ እቲ ቀዳማይ ንንግስነት ኣውዲቑ ንሩስያ ናብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ቀይርዋ፡ እቲ ካልኣይ - ኣብ ጥቅምቲ 1917 ብሌኒን ዝምራሕ ዕልዋ መንግስቲ፡ ድሕሪኡ ድማ ብቀይሕ ራዕዲ ዝተዛዘመ ኲናት ሓድሕድ፡ ሞት 16 ሚልዮን ሰባትን ምፍጣር ሶቭየት ሕብረት ኣብ 1922ን ተኻይዱ። ኣብ 1937-1938 ኣብ ዝነበረ ዓመታት ጃምላዊ ዓፈና 700 ሽሕ ሰባት ብዝተፈብረኸ ክሲ ተፈሪዶም ብጥይት ተሃሪሞም፣ ፍርቂ ሚልዮን ድማ ኣብ መዳጎኒ መዓስከራት ጉላግ ተኣሲሮም።

ኣብ ነሓሰ 1939 ሕብረት ሶቭየት ምስ ናዚ ጀርመን ንዓለም ንምክፍፋል ውዕል ፈረመት፣ ኣብ መስከረም 1939 ድማ ብሓባር ንፖላንድ ኣጥቂዖም ካልኣይ ውግእ ዓለም ጀመሩ። ኣብ 1939-1940 ሕብረት ሶቭየት ንፊንላንድ ክትሕዛ ፈቲና ግን ተሳዒራ። ኣብ መፋርቕ 1940 ሕብረት ሶቭየት ንሊትዋንያን ላቲቭያን ኢስቶንያን ስዒራ። ድሕሪ መጥቃዕቲ ናዚ ብ1941ን ምጥሓስ ውዕል 1939ን፡ ሕብረት ሶቭየት ምስ ኣመሪካን ዓባይ ብሪጣንያን ወጊኑ።

Moscow July 2011-16.jpg|ሞስኮ
Продаж кріпаків з аукціону.jpg|ኣብ ሩስያ ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘመን ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት
Gulag Location Map.svg|ካርታ ናይቲ ኣብ ግዜ ምልኪ ጆሴፍ ስታሊን ዝነበረ መዳጎኒ መዓስከራት ጉላግ።

ብ1961 ሶቭየት ሕብረት ንፈለማ እዋን ሰብ ናብ ጠፈር ኣውሪዳቶ። ኣብ ሰብዓታት ልዕሊ 100 ሽሕ ተቓወምቲ ተኣሲሮም እዮም። ካብ 1979 ክሳብ 1989 ሶቭየት ሕብረት ንኣፍጋኒስታን ክትስዕራ ፈቲና እኳ እንተነበረት ስዕረትን ምፍራስ ቁጠባ ሶቭየትን ኣጋጢምዋ። ካብ 1985 ክሳብ 1991 ሶቭየት ሕብረት ብሰንኪ ዲሞክራስያዊ ጽገናታት ፈሪሳ። ሩስያ ኣብተን ናይ ቀደም ሪፓብሊካት ብዙሕ ውግኣት ጀሚራ።

ኣብ 1999 ፑቲን ኣብ ሩስያ ናብ ስልጣን ብምምዝጋብ ካልኣይ ኲናት ሩስያ ኣንጻር ቸቸንያ ብምክያድ ኣብ 2000 ኣብታ ንእሽቶ ሃገር ብምውራርን ምምራኽን ተዛዚሙ። ኣብ 2008 ሩስያ ንጆርጅያ ወሪራ፡ ኣብ 2014 ድማ ንዩክሬን ወሪራ። ኣብ 2022 ሩስያ ኣብ ልዕሊ ዩክሬን ምሉእ ወራር ጀሚራ፡ እዚ ድማ ድሕሪ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ ኤውሮጳ ዝዓበየ ኲናት እዩ። ፑቲን ንዲሞክራስያዊ ተቓወምቲ ብንጥፈት ይዓብጦምን ከም በዓል ኣና ፖሊትኮቭስካያ፡ ቦሪስ ነምትሶቭን ኣሌክሲ ናቫልኒን ዝኣመሰሉ መራሕቲ ዲሞክራስያዊ ምንቅስቓሳት ይቐትል ኣሎ። ኣብ ሩስያ ዝርከቡ ህጻናት ከይተረፉ ብጸረ ኲናት ስምዒታትን ንፑቲን ብዝነበሮም ንእሽቶ ነቐፌታን ይእሰሩ                        ።

## መወከሲታት
ቬኔዝዌላ

**ቬኔዝዌላ** ()፣ ብወግዒ **ቦሊቫርያዊት ሪፓብሊክ ቬኔዝዌላ** ()፣ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ደቡብ ኣመሪካ እትርከብ ልኡላዊት ሃገር እያ። ርእሰ ከተማኣ ካራካስ እያ።

916,445 ትርብዒት ኪ.ሜ ስፍሓት መሬት ኣለዋ።

እቲ ሕጂ ቬኔዝዌላ ተባሂሉ ዝፍለጥ ግዝኣት ኣብ መንጎ ተቓውሞ ኣመሪንዳውያን ህዝብታት ብስጳኛ ብ1522 እያ ተገዚኣ።

መደብ:ቬኔዝዌላ
መደብ:ሃገራት ደቡብ ኣመሪካ