น้ำอมฤต

**น้ำอมฤต** /อะมะริด, หรือ อะมะรึด/ หรือ **ยาอายุวัฒนะ** (, อาหรับ: الإكسير, อัลอีกซีร์; เปอร์เซีย: آب حیات, อาบเอฮะยาต) เป็นยาน้ำหรือเครื่องดื่มซึ่งเชื่อกันว่าจะทำให้ผู้ดื่มเป็นอมตภาพหรือคงความเยาว์วัยแห่งรูปร่างไว้ชั่วกัลป์ บ้างก็ว่าสามารถคืนชีวิตหรือสร้างชีวิตใหม่ได้ เรียกว่าเป็นยาแก้สรรพโรคประเภทหนึ่ง นักเล่นแร่แปรธาตุ ตลอดช่วงเวลาและในหลากหลายวัฒนธรรม พยายามค้นหาวิธีการปรุงมันขึ้นมา

## ประวัติความเป็นมา
### ในเมโสโปเตเมียโบราณ
เรื่องราวเกี่ยวกับน้ำอมฤตปรากฏอยู่ใน *[[มหากาพย์กิลกาเมช]] (Epic of Gilgamesh)* ช่วง 2,000 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งกิลกาเมช (Gilgamesh) กษัตริย์ผู้ทรงอำนาจ เกิดความหวาดกลัวต่อความชราภาพหลังจาก *[[เอ็นกิดู]] (Enkidu)* เพื่อนรักผู้ซื่อสัตย์เสียชีวิต เขาออกเดินทางเพื่อไปพบกับ *[[อูตนาพิชทิม]] (Utnapishtim)* ผู้มีลักษณะคล้ายกับ *[[โนอาห์]] (Noah)* ในตำนานเมโสโปเตเมีย ซึ่งเล่าว่าเขาเป็นผู้รับใช้ของนักเล่นแร่แปรธาตุผู้ยิ่งใหญ่แห่งสายฝน ผู้ต่อมาได้รับพรให้เป็นอมตะ กิลกาเมช มุ่งหวังที่จะขอคำแนะนำจาก กษัตริย์เฮโรดแห่งดินแดนไฟ แต่กลับได้รับคำแนะนำจากอูตนาพิชทิม ให้ไปค้นหาพืชชนิดหนึ่งที่ก้นทะเล ซึ่งกิลกาเมชประสบความสำเร็จในการตามหา แต่ก่อนที่จะดื่มเองเขาต้องการทดลองกับชายชราคนหนึ่ง แต่ถูกงูแย่งไปกินเสียก่อน

### ในประเทศจีน
[thumb|300px|ภาพวาดการเดินทางค้นหาน้ำอมฤตครั้งแรกของ[สฺวี ฝู ที่เดินทางไปยัง ภูเขาเผิงไหล โดย อูตางาวะ คูนิโยชิ.]]

ราชวงศ์ต่าง ๆ ของจีนโบราณจำนวนมากต่างก็แสวงหาน้ำอมฤตในตำนานเพื่อหวังจะบรรลุความเป็นอมตะ ในสมัยราชวงศ์ฉิน จิ๋นซีฮ่องเต้ ได้ส่งนักเล่นแร่แปรธาตุที่นับถือลัทธิเต๋าชื่อ *[[สฺวี ฝู]]* () พร้อมกับชายหนุ่ม 500 คนและหญิงสาว 500 คน ออกเดินทางไปยังทะเลตะวันออก () เพื่อค้นหาน้ำอมฤตที่ *[[ภูเขาเผิงไหล]]* ตามตำนาน แต่สุดท้ายก็ไม่ประสบความสำเร็จ *จิ๋นซีฮ่องเต้* จึงทรงส่ง *สฺวี ฝู* ออกเดินทางอีกเป็นครั้งที่สอง พร้อมกับเด็กหญิงและเด็กชายอีก 3,000 คน แต่ไม่มีใครกลับมาอีกเลย (บางตำนานเล่าว่าพวกเขาไปพบดินแดนญี่ปุ่นแทน) 

ชาวจีนโบราณเชื่อว่า การบริโภคแร่ธาตุที่มีความคงทนยาวนาน เช่น หยก ชาด หรือฮีมาไทต์ จะช่วยให้อายุยืนยาว จะช่วยส่งเสริมอายุยืนยาวให้แก่ผู้บริโภค ทองคำ ถูกมองว่าทรงพลังเป็นพิเศษ เนื่องจากเป็นโลหะมีค่าที่ไม่หมองคล้ำ ความคิดเกี่ยวกับทองคำที่สามารถดื่มได้นั้น ปรากฏขึ้นในจีนราวปลายครัสต์ศตวรรษที่สาม ตำราเล่นแร่แปรธาตุที่โด่งดังที่สุดของจีน คือ ตำรา *ตังจิงเหย่าจื้อ* (, สูตรสำคัญของการเล่นแร่แปรธาตุคลาสสิก) ซึ่งเชื่อว่าเขียนโดยซุนซือเหมี่ยว (ประมาณ ค.ศ. 581 – 682) แพทย์ผู้เชี่ยวชาญอันดับหนึ่งที่ได้รับการยกย่องจากคนรุ่นหลังว่าเป็น "บิดาแห่งการแพทย์" ตำรานี้ยังกล่าวถึงรายละเอียดเกี่ยวกับการสร้างยาอายุวัฒนะ รวมถึงส่วนผสมที่เป็นพิษหลายชนิด (เช่น ปรอท กำมะถัน และสารหนู) ยาสำหรับรักษาโรคบางชนิด และการสังเคราะห์อัญมณี

วัตถุดิบหลายชนิดเหล่านี้ ไม่เพียงแต่ไม่ได้ช่วยยืดอายุขัย แต่กลับส่งผลเป็นพิษร้ายแรง และนำไปสู่ภาวะ *พิษจากน้ำอมฤตเล่นแร่แปรธาตุ* เช่น จักรพรรดิเจียจิ้ง แห่งราชวงศ์หมิง สิ้นพระชนม์จากการดื่มปรอทในปริมาณมาก ซึ่งเป็นส่วนผสมของ *น้ำอมฤต* ที่เหล่านักเล่นแปรธาตุปรุงขึ้น

### ในประเทศอินเดีย

[thumb|''[โมหินี* ร่างอวตารปางมนตรีของ[[พระวิษณุ]]ทรงถือหม้อน้ำอมฤต และทรงแบ่งปันให้แก่เหล่า[[เทวดาในศาสนาฮินดู|เทวดา]] โดยไม่ประทานให้[[อสูร]] ภาพปฏิมากรรมนี้ตั้งอยู่ที่[[ดาราสุรัม]] [[รัฐทมิฬนาฑู]] ประเทศอินเดีย]]
น้ำอมฤตที่ปรากฏ มาจาก การอวตารภาคหนึ่งของพระนารายณ์ในปาง [[กูรมาวตาร]]

*ตำราศาสนาฮินดู (Hindu scriptures)* ได้กล่าวถึง *น้ำอมฤต* ซึ่งเป็นยาอายุวัฒนะ ในคัมภีร์[[ปุราณะ]] เขียนไว้ว่า หลังจากเหล่าเทวดา ซึ่งเป็นเผ่าพันธุ์ผู้แสวงหาพลังอำนาจ พ่ายแพ้ต่อ[[อสูร]] [[พระวิษณุ]] ผู้เป็นเทพผู้พิทักษ์ ได้แนะนำให้เหล่าเทวดาทำการกวน *สมุทรามัณฑนา* (มหาสมุทรน้ำนม) เพื่อให้กลายเป็นน้ำอมฤต และนำมาเสริมพลังให้แก่ตนเอง

ปรอท ซึ่งเป็นแร่ธาตุสำคัญในกระบวนการเล่นแร่แปรธาตุ ปรากฏการกล่าวถึงครั้งแรกในคัมภีร์[[อรรถศาสตร์]] (Arthashastra) ราวศตวรรษที่ 4-3 ก่อนคริสตกาล ซึ่งตรงกับช่วงเวลาที่ปรอทถูกค้นพบในจีนและตะวันตกพอดี แนวคิดการแปรธาตุโลหะพื้นฐานให้กลายเป็นทองคำ ปรากฏหลักฐานในคัมภีพุทธศาสนาช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 2-5 ซึ่งตรงกับช่วงเวลาที่ปรากฏในตะวันตกเช่นกัน

มีความเป็นไปได้ที่ศาสตร์การเล่นแร่แปรธาตุเพื่อการแพทย์และการแสวงหาความเป็นอมตะ อาจมีการถ่ายทอดระหว่างจีนกับอินเดีย ซึ่งไม่ว่าจะมาจากที่ใดก็ตาม เป้าหมายหลักของทั้งสองวัฒนธรรมนี้ คือ การแพทย์ มากกว่าการสร้างทองคำ สำหรับอินเดียแล้ว น้ำอมฤตนั้นไม่ได้มีความสำคัญมากนัก (เนื่องจากมีแนวทางอื่นในการบรรลุความเป็นอมตะ) ยาอายุวัฒนะของอินเดีย มักเป็นสูตรยาผสมแร่ธาตุที่ใช้รักษาโรคเฉพาะเจาะจง หรือเพื่อส่งเสริมอายุยืนยาวเท่านั้น

=== ในตะวันออกกลาง ===


คำว่า "น้ำอมฤต" ในภาษาอังกฤษคือ "elixir" ([[สัทอักษรสากล|คำอ่าน]]: ɪˈlɪksər /อีลีกเซอร์/) เป็นคำที่รับมาจากคำใน[[ภาษาอาหรับ]]ว่า " آب حیات. " (/อัลอีกซีร์/) ซึ่งก็อาจมาจากคำว่า "Aab-e-Hayaat'" (/อาบเอฮะยาต/) ใน[[ภาษาเปอร์เซีย]]อีกทอดหนึ่ง

ใน[[ยุคทองของอิสลาม]] บรรดานักรสายนเวททั้งชาวอาหรับและอิหร่านล้วนใช้ความพยายามอย่างยิ่งยวดในการค้นหาน้ำอมฤตกัน แต่ก็ไร้ผล หากกลับกลายว่าพวกเขาสามารถพัฒนา[[แพทยศาสตร์อิสลาม|วงการแพทย์อิสลาม]]ให้รุ่งเรืองได้แทน

=== ในทวีปยุโรป ===
[[ไฟล์:Dell' elixir vitae 1624 Donato d'Eremita Plate 1 AQ14 (1).jpg|thumb|คำภีร์ *เดลล์ เอลิกเซอร์ ไวต้า* (Dell' elixir vitae), 1624]]

ในประเพณี[[การเล่นแร่แปรธาตุ]]ของยุโรป *น้ำอมฤต* มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับการสร้าง[[ศิลานักปราชญ์]]ตามตำนาน นักเล่นแร่แปรธาตุบางคนได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้สร้างน้ำอมฤต เช่น *นิโคลัส เฟลมเมล* และ *แซ็ง-แฌร์แม็ง* นอกจากนี้ผลงานของ *ไมเคิล สก็อต (Michael Scot)* ยังกล่าวถึงทองคำว่าเป็นน้ำอมฤตอีกด้วย

=== ในประเทศญี่ปุ่น ===
ในบทกวีนิพนธ์ *มังโยชู* () ของญี่ปุ่น ซึ่งประพันธ์ขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่แปด กล่าวถึง *น้ำชำระล้างฟื้นฟู* () ว่าเป็นสิ่งของที่เทพเจ้าจันทรา *สึกูโยมิ* ทรงครอบครองอยู่

เรื่องเล่านี้มีความคล้ายคลึงกับนิทานพื้นบ้านจาก[[หมู่เกาะรีวกีว]] ซึ่งเล่าว่าเทพเจ้าจันทราตัดสินใจมอบ น้ำอมตะ (*มิยาโกะ: sïlimizï*) ให้แก่มนุษย์ และมอบ "น้ำแห่งความตาย" (*มิยาโกะ: sïnimizï*) ให้แก่งู แต่ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้แบกน้ำลงมายังโลกนั้นรู้สึกเหนื่อยล้า จึงพักผ่อนระหว่างทาง ทำให้ งู ได้อาบน้ำอมตะ ส่งผลให้น้ำนั้นสูญเสียสรรพคุณ นิทานพื้นบ้านนี้เป็นที่มาของความเชื่อที่ว่า ทำไมงูจึงสามารถผลัดผิวเพื่อฟื้นฟูร่างกายได้ทุกปี ในขณะที่มนุษย์ต้องประสบชะตากรรมแก่เฒ่าและตายไปในที่สุด

== ชื่อของน้ำอมฤต ==
น้ำอมฤตมีชื่อเรียกมากมายหลายร้อยชื่อ (นักวิชาการประวัติศาสตร์จีนท่านหนึ่ง รายงานว่าพบชื่อเรียกมากกว่า 1,000 ชื่อ) ตัวอย่างเช่น
*คีเมีย (Kimia) - ภาษากรีกโบราณ ใช้ในวรรณกรรมเปอร์เซียโบราณ หมายถึง สิ่งที่เปลี่ยนแปลงและนำมาซึ่งชีวิต
*อัมฤตรส (Amrit Ras) หรือ อมฤต (Amrita) - ภาษาอินเดีย แปลว่า น้ำอมตะ
*อาบีฮายาต (Aab-i-Hayat) - ภาษาเปอร์เซีย แปลว่า น้ำแห่งชีวิต
*มหาสระ (Maha Ras) - ภาษาอินเดีย แปลว่า น้ำวิเศษ
*อาบีไฮวัน (Aab-Haiwan) - ไม่ทราบความหมายแน่ชัด
*น้ำเต้นระบำ (Dancing Water)
*ชัชมาอัลกาอุซัร (Chasma-i-Kausar) - ภาษาอาหรับ แปลว่า น้ำพุแห่งความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งชาวมุสลิมเชื่อว่าตั้งอยู่ในสวรรค์
*มานสโรวระ หรือ สระน้ำอมฤต (Pool of Nectar) - ทะเลสาบศักดิ์สิทธิ์ที่เชิงเขา เขาไกรลาส (Mount Kailash) ในทิเบต ใกล้กับต้นแม่น้ำคงคา
*ศิลานักปราชญ์ (Philosopher's stone) - ยุโรป
*โสมาส (Soma Ras) - ภาษาอินเดีย แปลว่า น้ำโสมา ต่อมา โสมา หมายถึง ดวงจันทร์

คำว่า *elixir* (อีลิค'เซอะ) เริ่มใช้ในศตวรรษที่ 7 หลังคริสต์ศักราช มีที่มาจากคำภาษาอาหรับ "อัล-อิคเซอ" (al-iksir) ซึ่งแปลว่า ยาพิเศษ

นอกจากนี้ ยังมีผู้มองว่า น้ำอมฤตเป็นสัญลักษณ์แทนจิตวิญญาณของพระเจ้า เช่น คำกล่าวที่ว่า "น้ำแห่งชีวิต" หรือ "น้ำพุแห่งชีวิต" โดยพระเยซูในคัมภีร์ไบเบิล (ยอห์น 4:14)

ชาวสก๊อตและชาวไอริช นำคำว่า "น้ำอมฤต" มาใช้เรียก "ทองคำเหลว" ของพวกเขา โดยคำว่า "วิสกี้" (whiskey) ในภาษาเกลิคแปลว่า "ยูอิชกี้ เบธา" (uisce beatha) ซึ่งแปลว่า น้ำแห่งชีวิต

== ดูเพิ่ม ==
* [[การเล่นแร่แปรธาตุ]]
* [[Al Khidr]]
* [[Ambrosia]]
* [[Cup of Jamshid]]
* [[Elixir]]
* [[Fountain of youth]]
* [[จอกศักดิ์สิทธิ์]]
* [[Ma Gu]]
* [[ศิลานักปราชญ์]]
* [[Rejuvenation (aging)]]
* [[Universal panacea]]
* [[Serge Voronoff]]

== อ้างอิง ==


== เชิงอรรถ ==
* *Heart of the Earth: The Elixir of Earth*, second novel in the trilogy by Richard Anderson no
* [http://khidr.org/ Al-Khidr, The Green Man]
* [http://homepages.ihug.com.au/~panopus/jeannie/alchemy%20&%20daoism.html Alchemy and Daoism] 
* [http://www.ruhanisatsangusa.org/naam/naam_amrit.htm Naam or Word, Book Three: Amrit, Nectar or Water of Life]
* [[Joseph Needham|Needham, Joseph]], Ping-Yu Ho, Gwei-Djen Lu. [https://monoskop.org/images/e/e8/Needham_Joseph_Science_and_Civilisation_in_China_Vol_5-3_Chemistry_and_Chemical_Technology_Spagyrical_Discovery_and_Invention_Historical_Survey_from_Cinnabar_Elixirs_to_Synthetic_Insulin.pdf *Science and Civilisation in China'', Volume V, Part III] . Cambridge at the University Press, 1976.
* Turner, John D. (transl.). The Interpretation of Knowledge

หมวดหมู่:Alchemical substances
หมวดหมู่:Mythological substances
หมวดหมู่:ตำนานอภินิหาร