จุดไหลเทของของเหลว

**จุดไหลเท**ของของเหลว () คืออุณหภูมิที่ต่ำกว่าซึ่งของเหลวจะสูญเสียคุณสมบัติการไหลโดยจุดไหลเทถูกกำหนดว่าเป็นอุณหภูมิต่ำสุดที่น้ำมันยังสามารถไหลออกจากบีกเกอร์ได้ ในน้ำมันดิบ จุดไหลเทที่สูงมักสัมพันธ์กับปริมาณพาราฟินที่สูง ซึ่งโดยทั่วไปพบในน้ำมันดิบที่มีส่วนประกอบของวัสดุจากพืชเป็นสัดส่วนมาก น้ำมันดิบประเภทนี้มักได้มาจากเคโรเจนชนิดที่ 3 (Type III)

## การวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

### วิธีแบบแมนนวล
มาตรฐาน ASTM D97 คือวิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ โดยตัวอย่างจะถูกทำให้เย็นลงภายในอ่างหล่อเย็นเพื่อให้เกิดการตกผลึกของพาราฟินแว็กซ์ เมื่อตัวอย่างเย็นลงประมาณ  เหนือจุดไหลเทที่คาดไว้ และในทุกๆ ระยะ  หลังจากนั้น ขวดทดสอบจะถูกยกออกมาและเอียงเพื่อตรวจสอบการเคลื่อนไหวของผิวของเหลว หากตัวอย่างไม่ไหลเมื่อเอียง ขวดจะถูกวางในแนวนอนเป็นเวลา 5 วินาที หากยังไม่ไหลอีก ให้เพิ่ม 3 °C จากอุณหภูมินั้น และอุณหภูมิดังกล่าวจะถือเป็นจุดไหลเทของตัวอย่างนั้น

ทั้งนี้ ควรทราบว่าการที่ตัวอย่างไม่ไหลที่จุดไหลเท อาจเกิดจากผลของความหนืดหรือประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่าง ดังนั้นจุดไหลเทอาจให้ภาพที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับคุณสมบัติในการใช้งานของน้ำมันได้ การทดสอบความไหลตัวเพิ่มเติมจึงอาจมีความจำเป็น ช่วงของจุดไหลเทโดยประมาณสามารถสังเกตได้จากค่าต่ำสุดและค่าสูงสุดของจุดไหลเทของตัวอย่าง

### วิธีแบบอัตโนมัติ
มาตรฐาน ASTM D5949 คือวิธีทดสอบจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (ด้วยวิธีการกดดันแบบอัตโนมัติ) ซึ่งเป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนการทดสอบแบบแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติ และให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกันกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานที่ระยะ 3 °C

วิธี D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่ต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก วิธีนี้สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิ  และสามารถรายงานผลได้ที่ระยะทดสอบ  หรือ 3 °C วิธีนี้มีความสามารถในการให้ผลที่แม่นยำและทำซ้ำได้ดีกว่าวิธีแมนนวล D97

ในการทดสอบตาม ASTM D5949 ตัวอย่างจะถูกให้ความร้อน จากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในแต่ละช่วงอุณหภูมิ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการปล่อยแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวจะตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถูกกำหนดให้เป็นจุดไหลเท

### วิธีแบบอัตโนมัติ
มาตรฐาน ASTM D5949: วิธีทดสอบมาตรฐานสำหรับการวัดจุดไหลเทของผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม (วิธีกระตุ้นแรงดันแบบอัตโนมัติ) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งแทนวิธีแมนนวล โดยใช้เครื่องมืออัตโนมัติและให้ผลลัพธ์ในรูปแบบเดียวกับวิธีแมนนวล (ASTM D97) เมื่อรายงานผลที่ช่วงอุณหภูมิห่างกัน 3 °C

วิธีทดสอบ D5949 สามารถระบุจุดไหลเทได้ในระยะเวลาที่สั้นกว่าวิธีแมนนวล D97 และใช้เวลาจากผู้ปฏิบัติงานน้อยกว่า นอกจากนี้ยังไม่จำเป็นต้องใช้อ่างหล่อเย็นหรือชุดทำความเย็นภายนอก D5949 สามารถวัดจุดไหลเทได้ในช่วงอุณหภูมิระหว่าง  และสามารถรายงานผลได้ทั้งที่ช่วงห่างกัน  หรือ 3 °C วิธีนี้มีความแม่นยำและความสามารถในการทำซ้ำที่ดีกว่าวิธีแมนนวล D97

ภายใต้มาตรฐาน ASTM D5949 ตัวอย่างที่ทดสอบจะถูกให้ความร้อนก่อน และจากนั้นทำให้เย็นลงด้วยอุปกรณ์ Peltier ที่อัตรา 1.5±0.1 °C/นาที ในทุกช่วงอุณหภูมิที่กำหนดไว้ 1 °C หรือ 3 °C จะมีการส่งแรงดันจากแก๊สอัดลงบนผิวของตัวอย่าง และใช้ตัวตรวจจับด้วยแสงหลายตัวในการเฝ้าตรวจสอบการเคลื่อนไหวของตัวอย่างอย่างต่อเนื่อง อุณหภูมิต่ำสุดที่ตรวจพบว่ามีการเคลื่อนไหวบนผิวของตัวอย่างจะถือเป็นจุดไหลเท

## การวัดจุดไหลเทของน้ำมันดิบ
สามารถวัดจุดไหลเทได้ 2 ค่า ซึ่งช่วยให้ประมาณช่วงอุณหภูมิที่น้ำมันอาจอยู่ในสภาพของเหลวหรือของแข็ง ขึ้นอยู่กับประวัติการให้ความร้อนก่อนหน้า ช่วงอุณหภูมินี้มีผลเนื่องจากผลึกแว็กซ์จะก่อตัวได้ยากขึ้นเมื่อของเหลวถูกให้ความร้อนภายใน 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปัจจัยให้ค่าจุดไหลเทต่ำลง

จุดไหลเทบน (Upper pour point) วัดโดยการเทตัวอย่างทดสอบลงในภาชนะทดสอบโดยตรง จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน วิธีนี้มักให้ค่าจุดไหลเทที่สูงกว่า เนื่องจากไม่มีการลบล้างประวัติการให้ความร้อนของตัวอย่างด้วยการบำบัดด้วยความร้อนนาน ๆ

จุดไหลเทล่าง (Lower pour point) วัดโดยเริ่มจากการเทตัวอย่างลงในภาชนะรับแรงดันที่ทำจากสแตนเลส จากนั้นปิดฝาให้แน่นและให้ความร้อนในอ่างน้ำมันจนถึงอุณหภูมิเกิน  หลังจากเวลาที่กำหนด นำภาชนะออกและปล่อยให้เย็นลงเล็กน้อย แล้วเทตัวอย่างลงในภาชนะทดสอบทันทีและปิดด้วยจุกไม้ก๊อกที่ติดตั้งเทอร์โมมิเตอร์ไว้ จากนั้นจึงทำให้เย็นลงและตรวจหาค่าจุดไหลเทตามขั้นตอนมาตรฐาน

## ดูเพิ่ม

* จุดหลอมเหลว
* จุดเมฆ
* จุดอุดตัวกรองเย็น
* การวิเคราะห์น้ำมันดิบ
* เจลพอยต์ (ปิโตรเลียม)
* ปิโตรเลียม
* ความหนืด
* ขี้ผึ้ง

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Some background knowledge about pour point and different measuring methods ''(manufacturer of pour point tester)''
* USFS Pour Point and Product Fluidity of Various Class A Foams
* Phase Technology Manufacturer of ASTM D5949 automatic pour point analyzers

หมวดหมู่:คุณสมบัติทางเคมี
หมวดหมู่:อุณหภูมิเกณฑ์