พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง)

**พระยาศรีสหเทพ** (พ.ศ. 2335–2388) มีนามเดิมว่า **ทองเพ็ง** หรือ **เพ็ง** เป็นต้นสกุล **ศรีเพ็ญ** สกุลชาวมอญตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา อดีตปลัดพระธรรมนูญ และปลัดบาญชีกรมมหาดไทยในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย อดีตขุนคลังคู่พระบารมีในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นบุคคลที่ได้รับสมัญญาจากพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวว่าเป็น **ขุนคลังแก้ว**

## ประวัติ

**พระยาศรีสหเทพ** นามเดิม **ทองเพ็ง** หรือ **เพ็ง** เกิดเมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๑ ค่ำเดือน ๙ ปีฉลูเบญจศก จุลศักราช ๑๑๕๕ ตรงกับปี พ.ศ. 2335 บิดาชื่อ นายชำนาญ (ทองขวัญ) สืบเชื้อสายลงมาจากพระยาจ่าแสนยากร (จรูญ) เจ้ากรมมหาดไทยฝ่ายเหนือ ฝ่ายพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ขุนนางเชื้อสายมอญซึ่งเป็นบิดาของหลวงรักษ์เสนา (จำรัส) มารดาชื่อ ทองขอน สืบเชื้อสายลงมาจากพระยานครอินทร์ (สมิงนรเดชะ หรือมะซอน) มีพี่น้อง 2 คนชื่อ ทองพิมพ์ เป็นพี่สาว และ เทด เป็นน้องสาว

พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) จึงเป็นหลานปู่ในหลวงรักษ์เสนา (จำรัส) ซึ่งเป็นน้องชายต่างมารดาของ เจ้าพระยามหาเสนา ต้นสกุลบุนนาค และหลานตาของเจ้าพระยารามจตุรงค์ หรือพระยารามัญวงษ์ (รามัญวงศ์) พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) จึงมีเชื้อสายแขกเปอร์เซียทางบิดา และมีเชื้อสายมอญทางมารดา

พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) เป็นต้นสกุล **ศรีเพ็ญ** เป็นขุนคลังแก้วในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 มีบทบาทสำคัญในการทำสัมปทานไม้สักขอน สร้างรายได้เข้าคลังหลวงมากมายมหาศาล 

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) ศรีเพ็ญ ผู้นำชาวมอญ ซึ่งตั้งบ้านเรื่อนอยู่บริเวณสี่แยกพระยาศรี ที่ชาวบ้านเรียกว่า  ‘สี่กั๊กพระยาศรี’  ได้รวบรวมแรงงานชาวมอญก่อสร้างสะพานข้ามคลองคูเมืองเดิม และอยู่ในละแวกเดียวกัน จึงเรียกสะพานดังกล่าวว่า  ‘สะพานมอญ’

พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) ถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชราภาพ เวลา 11.30 น. เมื่อวันอังคารแรม ๑๔ ค่ำเดือน ๖ ปีมะเส็งสัปตศก จุลศักราช ๑๒๐๗ ตรงกับปี พ.ศ. 2388 สิริรวมอายุได้ 53 ปี พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องศพเป็นเกียรติยศ อาทิ ทองคำปิดหน้าศพ ซองทองคำมีธูปเทียนดอกไม้ให้ถือศพ ตลอมพอกพันโหมดเทศมีเกี้ยวทองคำสรวมศีรษะศพ เสื้อครุยสำรดทองและผ้าสองปักลายนุ่งศพ ผ้าส่านเทศสีขาวห่อศพ โกศไม้สิบสองลายกุดั่นบั้นด้วยกากรักปิดทองคำปลิว ชั้นแว่นฟ้ารองโกศสองชั้น ฉัตรเบญจาตีพิมพ์ 5 ชั้น 4 คัน ฉัตรกำมะลอ 3 ชั้น 4 คัน ตั้งลอมโกศ มีเครื่องประโคมแตรงอน  แตรฝรั่ง จ่าปี่ จ่ากลอง กลองชะนะเขียว 12 คู่ ผ้าไตร 30 ผืน ผ้าไตรขาวเทศ 50 พับ เงินตราปราสาท 500 เฟื้อง พระราชทานพระสงฆ์สวดพระอภิธรรม และพระราชทานเครื่องศพเสมอด้วยเกียรติยศเจ้าพระยาเสนาบดี

## บรรดาศักดิ์
* หมื่นพิพิธอักษร (ทองเพ็ง)
* หลวงศรีเสนา (ทองเพ็ง)
* พระศรีสหเทพ (ทองเพ็ง)
* พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง)
* พระยาเพ็ชรพิไชย (ทองเพ็ง) ศักดินา 5000

## ตำแหน่งราชการ
* เสมียน
* ปลัดพระธรรมนูญ กรมมหาดไทย ฝ่ายพระบรมมหาราชวัง
* ปลัดบาญชี กรมมหาดไทย
* จางวางกรมล้อมพระราชวัง
* รั้งตำแหนงสมุหนายก (ชั่วคราว) กรมมหาดไทย รัชกาลที่ 3
* เสนาบดีกรมเกษตราธิการ (กรมนา) รัชกาลที่ 3

* อธิบดีกรมช่างทอง

* อธิบดีกรมช่างสิบหมู่
* อธิบดีกรมช่างสนะ
* ผู้ตรวจตราการสวนกาแฟหลวง
* ที่ปรึกษาราชการแผ่นดินของเสนาบดี

## เครื่องยศขุนนาง
พระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) ได้รับพระราชทานเครื่องยศขุนนาง ดังนี้
* พานหมากหลังเจียดเลียมไม้สิบสองทองคำ

* ถาดหมาก
* คนโทน้ำมีพานรองทองคำ
* กระโถนบ้วนน้ำหมากทองคำ
* โต๊ะเงินคาวหวานคู๋ ๑
* แคร่คานหาม

## ต้นสกุลศรีเพ็ญ
นามสกุล **ศรีเพ็ญ** เขียนเป็นอักษรโรมันว่า **Sribenya** เป็นนามสกุลพระราชทานสมัยรัชกาลที่ 6 ลำดับที่ 740 ใน *สมุดทะเบียฬนามสกุลพระราชทาน* พระราชทานนามสกุลแก่พระยานิกรกิติการ (กั้ก) ผู้ว่าราชการเมืองแพร่ สกุลพระยาศรีสหเทพ (ทองเพ็ง) เมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2456 และประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาเรื่อง *ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๙* วันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2456

## มรดก
* **ถนนศรีเพ็ญ** จังหวัดสระแก้ว ของพลเอกศัลย์ ศรีเพ็ญ อดีตรอง ผบ.ทบ.

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

## หนังสืออ่านเพิ่ม
*ก.ศ.ร. กุหลาบ (2449), หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร (เผยแพร่, 2508). *[https://archive.org/details/ton-wong-trakun-phaya-sri-saha-thep-chue-thong-pheng-1906/mode/2up ต้นวงศ์ตระกูลพะญาศรีสหเทพชื่อทองเพ็ง]*.  พระนคร: สยามประเภท. 454 หน้า.

หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเปอร์เซีย
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายมอญ
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตพระนคร