ปลากัด (สกุล)

**ปลากัด** เป็นชื่อสกุลของปลาน้ำจืดขนาดเล็กจำพวกหนึ่ง มีชื่อสกุลว่า *Betta* ในวงศ์ย่อย Macropodusinae ในวงศ์ใหญ่ Osphronemidae ซึ่งคำว่า *Betta* เป็นภาษาละตินมาจากคำว่า "Bettah"  มาจากเทพปกรณัมกรีก มีความหมายถึง "ชนชาติของผู้ที่เป็นนักรบ" 

## ลักษณะรูปร่างและพฤติกรรม

มีรูปร่างโดยทั่วไปลำตัวเพรียวยาวและแบนข้าง หัวมีขนาดเล็ก แต่ริมฝีปากหนาและมีขนาดใหญ่ ดวงตามีขนาดใหญ่ ครีบก้นยาวจรดครีบหาง หางแบนกลม  มีครีบอกคู่แรกยาวใช้สำหรับสัมผัสและเห็นได้ชัดเจนในปลาตัวผู้ เป็นปลาขนาดเล็กมีความยาวเฉลี่ยประมาณ 6 เซนติเมตร โดยที่เป็นปลาที่ไม่มีเส้นข้างลำตัว แต่ในบางชนิดกลับมีเส้นข้างลำตัวแต่ไม่สมบูรณ์
เป็นปลาที่มีความแตกต่างระหว่างตัวผู้และตัวเมียอย่างมาก โดยที่ปลาตัวผู้จะมีสีสันที่สดสวยกว่า และมีลำตัวใหญ่กว่าอย่างเห็นได้ชัด ขณะที่ตัวเมียมีขนาดเล็กกว่าและมีสีสันไม่สวยเท่า ที่สำคัญที่ใต้ท้องจะมีจุดสีขาวเด่นอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเรียกว่า "ไข่นำ" เป็นอวัยวะที่ปล่อยไข่ออกมาจากช่องท้องเวลาผสมพันธุ์

เป็นปลาที่มีพฤติกรรมดุร้ายก้าวร้าว ในบางชนิดอาจจะมีการกัดกันถึงตายได้ เมื่อพบกัน  พฤติกรรมเวลาผสมพันธุ์ ปลาตัวผู้จะเป็นฝ่ายเกี้ยวพาปลาตัวเมีย และจะใช้ลำตัวพันรัดปลาตัวเมียให้ปล่อยไข่ออกมา พร้อมกับปล่อยน้ำเชื้อออกมาเพื่อปฏิสนธิ โดยที่ปลาตัวผู้จะเป็นผู้ดูแลไข่ โดยจะสร้างน้ำลายผสมกับอากาศเป็นฟองก่อเป็นกอบริเวณผิวน้ำ เรียกว่า "หวอด" เพื่อนำไข่ไปเกาะไว้กับหวอด เพื่อรอฟักเป็นตัว 

แต่ก็มีปลาในอีกหลายชนิดในสกุลนี้ ที่มีพฤติกรรมแตกต่างไปจากปลาที่ก่อหวอดนี้ โดยปลากัดจำพวกนี้ มักมีสีสันไม่สดสวยเท่า และมีพฤติกรรมไม่ดุร้ายก้าวร้าว ซ้ำยังชอบอยู่รวมกันเป็นฝูง มีส่วนหัวที่โต แต่มีครีบต่าง ๆ เล็ก เมื่อผสมพันธุ์และวางไข่จะไม่สร้างหวอด แต่จะใช้วิธีการฟักไข่ในปาก ซึ่งเรียกกันว่า "ปลากัดอมไข่"

พบแพรกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในแหล่งน้ำจืดหลากหลายประเภท ไปจนถึง แหล่งน้ำที่เป็นลำธารจากน้ำตกบนภูเขาที่กระแสน้ำไหลเชี่ยว ไปจนถึงพรุที่มีสภาพความเป็นกรดของน้ำ (pH) ค่อนข้างสูงอีกด้วย

มีความสำคัญต่อมนุษย์ในแง่ของการเลี้ยงไว้เป็นปลาสวยงามในหลายชนิด ทั้งประเภทก่อหวอดและอมไข่ ในบางชนิดเป็นที่รู้จักกันดีในฐานะของปลานักสู้ที่กัดกันจนตัวตาย จนเป็นการละเล่นการพนันในประเทศไทย ซึ่งในปัจจุบันนี้ได้มีการพัฒนาสายพันธุ์ต่าง ๆ ให้ออกมาสวยงามมากมาย คือ ชนิด *[[ปลากัด|B. spendens]]*

## การจำแนก
### ปลากัดที่พบในประเทศไทย

* https://journal.nsm.or.th/sites/default/files/2023-10/THNHMJ01-2017.compressed.pdf

* http://www.scienceasia.org/acconline/064-2020-3003.pdf 

### ปลากัดที่พบทั่วโลก

ปัจจุบันมีการค้นพบปลาในสกุลนี้แล้ว 78 ชนิด ซึ่งเป็นสกุลที่มีจำนวนสมาชิกมากที่สุดของวงศ์นี้ โดยมีการแบ่งชนิดไปเป็นกลุ่มชนิด (species complex) ได้ดังนี้:

* กลุ่มของ *B. akarensis* :
** *[[Betta akarensis]]* Regan, 1910 (Akar betta)
** *[[Betta antoni]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
** *[[Betta aurigans]]* H. H. Tan & K. K. P. Lim, 2004
** *[[Betta balunga]]* Herre, 1940
** *[[Betta chini]]* P. K. L. Ng, 1993
** *[[Betta ibanorum]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2004
** *[[Betta nuluhon]]* N. S. S. Kamal, H. H. Tan & Casey K. C. Ng, 2020
** *[[Betta obscura]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta pinguis]]* H. H. Tan & Kottelat, 1998
* กลุ่มของ *B. albimarginata*:
** *[[Betta albimarginata]]* Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
** *[[Betta channoides]]* Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
* กลุ่มของ *B. anabatoides*:
** *[[Betta anabatoides]]* Bleeker, 1851 (giant betta)
** *[[Betta midas]]* H. H. Tan, 2009
* กลุ่มของ *B. bellica*:
** *[[Betta bellica]]* Sauvage, 1884 (slim betta)
** *[[Betta simorum]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 1996
* กลุ่มของ *B. coccina*:
** *[[Betta brownorum]]* K. E. Witte & J. Schmidt, 1992
** *[[Betta burdigala]]* Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
** *[[Betta coccina]]* Vierke, 1979
** *[[Betta hendra]]* I. Schindler & Linke, 2013
** *Betta iaspis* J. Ding, W. Lei, H. Haryono, W. Shi & W. Zhang, 2025
** *[[Betta livida]]* P. K. L. Ng & Kottelat, 1992
** *[[Betta miniopinna]]* H. H. Tan & S. H. Tan, 1994
** *Betta mulyadii* J. Ding, W. Lei, H. Haryono, W. Shi & W. Zhang, 2025
** *[[Betta persephone]]* Schaller, 1986
** *[[Betta rutilans]]* K. E. Witte & Kottelat, 1991
** *[[Betta tussyae]]* Schaller, 1985
** *[[Betta uberis]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
* กลุ่มของ *B. dimidiata*:
** *[[Betta dimidiata]]* T. R. Roberts, 1989
** *[[Betta krataios]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
* กลุ่มของ *B. edithae* :
** *[[Betta edithae]]* Vierke, 1984
* กลุ่มของ *B. foerschi*:
** *[[Betta dennisyongi]]* H. H. Tan, 2013
** *[[Betta foerschi]]* Vierke, 1979
** *[[Betta mandor]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
** *[[Betta rubra]]* Perugia, 1893 (Toba betta)
** *[[Betta strohi]]* Schaller & Kottelat, 1989
* กลุ่มของ *B. picta*:
** *[[Betta falx]]* H. H. Tan & Kottelat, 1998
** *[[Betta picta]]* (Valenciennes, 1846) (spotted betta)
** *[[Betta simplex]]* Kottelat, 1994 (ปลากัดอมไข่กระบี่)
** *[[Betta taeniata]]* Regan, 1910 (Borneo betta)
* กลุ่มของ *B. pugnax*:
** *[[Betta apollon]]* I. Schindler & J. Schmidt, 2006
** *[[Betta breviobesus]]* H. H. Tan & Kottelat, 1998
** *[[Betta cracens]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta enisae]]* Kottelat, 1995
** *[[Betta ferox]]* I. Schindler & J. Schmidt, 2006 (ปลากัดอมไข่สงขลา)
** *[[Betta fusca]]* Regan, 1910 (dusky betta)
** *[[Betta kuehnei]]* I. Schindler & J. Schmidt, 2008
** *[[Betta lehi]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta pallida]]* I. Schindler & J. Schmidt, 2004
** *[[Betta prima]]* Kottelat, 1994 (ปลากัดหัวโม่งจันทบุรี)
** *[[Betta pugnax]]* (Cantor, 1849) (ปลากัดปีนัง)
** *[[Betta pulchra]]* H. H. Tan & S. H. Tan, 1996
** *[[Betta raja]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta schalleri]]* Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
** *[[Betta stigmosa]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
* กลุ่มของ *B. splendens* (ปลากัด):
** *[[Betta imbellis]]* Ladiges, 1975 (ปลากัดป่าภาคใต้)
** *[[Betta mahachaiensis]]* Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Sriwattanarothai, 2012 (ปลากัดป่ามหาชัย)
** *[[Betta siamorientalis]]* Kowasupat, Panijpan, Ruenwongsa & Jeenthong, 2012 (ปลากัดป่าภาคตะวันออก)
** *[[Betta smaragdina]]* Ladiges, 1972 (ปลากัดป่าภาคอีสาน)
** *[[Betta splendens]]* Regan, 1910 (ปลากัด, ปลากัดไท, ปลากัดสยาม, ปลากัดป่าภาคกลาง)
** *[[Betta stiktos]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
* กลุ่มของ *B. unimaculata*:
** *[[Betta compuncta]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
** *[[Betta gladiator]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta ideii]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2006
** *[[Betta macrostoma]]* Regan, 1910 (spotfin betta)
** *[[Betta ocellata]]* de Beaufort, 1933
** *[[Betta pallifina]]* H. H. Tan & P. K. L. Ng, 2005
** *[[Betta patoti]]* M. C. W. Weber & de Beaufort, 1922
** *[[Betta unimaculata]]* (Popta, 1905) (Howong betta)
* กลุ่มของ *B. waseri*:
** *[[Betta chloropharynx]]* Kottelat & P. K. L. Ng, 1994
** *Betta andrei* H. H. Tan, 2023
** *[[Betta hipposideros]]* P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
** *[[Betta omega]]* H. H. Tan & Ahmad, 2018
** *[[Betta pardalotos]]* H. H. Tan, 2009
** *[[Betta pi]]* H. H. Tan, 1998 (ปลากัดช้าง, ปลากัดน้ำแดง)
** *[[Betta renata]]* H. H. Tan, 1998
** *[[Betta spilotogena]]* P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
** *[[Betta tomi]]* P. K. L. Ng & Kottelat, 1994
** *[[Betta waseri]]* Krummenacher, 1986

## ดูเพิ่ม
*ปลากริม
*ปลากระดี่

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* The Aquarium Wiki category on Betta care information for sub varieties

หมวดหมู่:วงศ์ปลากัด ปลากระดี่
หมวดหมู่:สกุลปลากัด
หมวดหมู่:ปลาตู้