จังหวัดมุกดาหาร

**มุกดาหาร** ชื่อเดิม **เมืองมุกดาหารบุรีสีมุตติกนคร** , **มุกดาหารบุรี** หรือ **เมืองบังมุก** เป็นจังหวัดชายแดนไทยกับลาว เป็นเมืองเก่าก่อตั้งสมัยกรุงธนบุรีโดยเจ้าจันทกินรีเคยถูกรวมเข้าเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดนครพนมในช่วงหนึ่ง อยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบนของประเทศไทยตั้งอยู่ในแอ่งสกลนคร และอยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน 2 หรือกลุ่มจังหวัด "สนุก" (ประกอบด้วย สกลนคร นครพนม และมุกดาหาร) ซึ่งห่างจากจังหวัดนครพนม ประมาณ 108 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 652 กิโลเมตร โดยแยกออกจากจังหวัดนครพนม เมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2525 นับเป็นจังหวัดที่ 73 ของประเทศไทย จังหวัดมุกดาหารเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งของภาคอีสาน โดยมีภูมิประเทศติดกับแม่น้ำโขง เป็นพรมแดนกั้นแขวงสุวรรณเขต ประเทศลาว

## ประวัติศาสตร์

กรุงศรีสัตนาคนหุตล้านช้างเวียงจันทน์ ภายหลังจากที่พระยาสุริยวงศาสิ้นพระชนม์ กรุงเวียงจันทน์เกิดการระส่ำระสายแย่งชิงอำนาจราชสมบัติกัน ฝ่ายยึดอำนาจได้ก็ปราบปรามฝ่ายตรงข้ามให้หมดสิ้นไป กลุ่มพระยาแสน (พญาเมืองจันทน์) ยึดครองเวียงจันทน์ได้ เจ้าศรีวิชัย กษัตริย์อาณาจักร์ล้านช้าง พระองค์ที่ 30 (พ.ศ. 2176-2179 รวมระยะเวลาครองราชย์ได้ 3 ปี) พระราชนัดดาในพระเจ้าวรวงศาธรรมิกราช กษัตริย์ล้านช้าง พระองค์ที่ 26 ไม่สามารถครองราชย์ต่อได้ เนื่องจากเกิดการยึดอำนาจ พระองค์จึงพร้อมด้วยเชื้อพระวงศ์หลบหนีภัยไปพึ่งบารมีอยู่กับ "เจ้าราชครูโพนสะเม็ก" หรือ "ญาคูขี้หอม" ซึ่งเป็นพระเถระผู้ใหญ่ของกรุงเวียงจันทน์ ในสมัยนั้นเทียบเท่ากับสมเด็จพระสังฆราช มีคนเคารพนับถือสักการะมากที่สุด อยู่ที่วัด "โพนสะเม็ก" ใกล้กรุงเวียงจันทน์ ในการหลบหนีครั้งนี้ เจ้าศรีวิชัยได้นำบุตรไปด้วย 2 คน คือ

๑. เจ้าแก้วมงคล ได้บวชเรียนเป็นพระภิกษุ เรียนพระอรรถธรรมกัมมัฎฐานจนแตกฉานแล้วสึกออกมา จนคนเรียกว่า "อาจารย์แก้ว" หรือ "แก้วบูโฮม" 

๒. เจ้าจันทร์สุริยวงศ์

ภายหลังจากการอพยพมาพึ่งเจ้าราชครูหลวง เหล่าเชื้อพระวงศ์ที่หนีราชภัย จึงมีการเปลี่ยนพระนามเพื่อหลีกเลี่ยงการตกเป็นเป้าหมายถูกลอบสังหารจากฝ่ายยึดอำนาจ

พระยาแสนเจ้าผู้ครองนครเวียงจันทน์ ได้คิดที่จะกำจัดเชื้อพระวงศ์ของพระสุริยวงศาที่หนีกันมาพึ่งบารมีของเจ้าราชครูโพนสะเม็กอยู่ตลอดเวลา รวมทั้งเจ้าราชครูฯ ซึ่งมีผู้ให้ความเคารพนับถือมากด้วย และเนื่องจากโพนสะเม็กและกรุงเวียงจันทน์อยู่ใกล้กันมาก เจ้าราชครูโพนสะเม็กเกรงว่าเชื้อพระวงศ์ที่อพยพมาพึ่งบารมีจะได้รับอันตราย จึงวางแผนการอพยพออกจากรุงเวียงจันทน์ไปทางใต้เพื่อหาที่อยู่ใหม่

พ.ศ. 2232 เจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็ก ได้ขออนุญาตพระยาเมืองแสนเดินทางไปบูรณปฏิสังขรณ์ "พระธาตุพนม" ซึ่งชำรุดมาก ในการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งนี้จะได้นำชาวเวียงจันทน์และช่าง จำนวน 3,000 คน ร่วมเดินทางไปด้วย เมื่อได้รับอนุญาตก็พากันอพยพเดินทางล่องน้ำโขงมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ดอนโขง ในการอพยพคราวนี้เชื้อพระวงศ์ก็ได้หลบหนีออกมาด้วย ครั้นเดินทางมาถึงพระธาตุพนมก็เริ่มลงมือบูรณะพระธาตุพนมในปี พ.ศ. 2233

ในการบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุพนมคราวนี้นั้น เจ้าราชครูโพนสะเม็กได้บูรณะตั้งแต่ขั้นที่ 2 ขึ้นไปจนสุดยอดพระธาตุ เล่ากันว่า เจ้าราชครูโพนสะเม็กได้ไปขุดเอาโลหะชนิดหนึ่งคล้ายตะกั่วหรือเงิน ซึ่งไทยล้านช้างเรียกเหล็กเปียก ไทยใต้เรียกเหล็กไหล มาเป็นโลหะหล่อเป็นโบกสวมลงในปูนที่ยอดพระธาตุ สถานที่ขุดนั้นอยู่ที่ภูเหล็กใกล้บ้านดอนข้าวหลาม ตำบลน้ำก่ำ อำเภอธาตุพนม อยู่ทางใต้ของพระธาตุพนม ประมาณ 8 กม. ปัจจุบันยังมีหลุมและรอยขุดอยู่ ภูนั้นเป็นภูเขาศิลาแลงเตี้ยเป็นเนินสูงจากทุ่งนา

พ.ศ. 2336 หลังจากที่ เจ้าราชครูโพนสะเม็ก บูรณะพระธาตุพนมเสร็จแล้วก็ได้แบ่งครอบครัวจำนวนหนึ่งให้อยู่อุปัฎฐากพระธาตุ นอกนั้นก็อพยพไปทางใต้ตามลำน้ำโขงเพื่อตั้งบ้านเรือนต่อไป กล่าวถึง นางเภา และ นางแพง(แม่ญิง) ผู้ครองเมืองกาลจำบากนาคบุรีศรี ได้ทราบข่าวว่าเจ้าราชครูโพนสะเม็กพำนักอยู่ที่เกาะแดง ท่านเป็นพระเถระที่มีคนเคารพสักการะมาก ไปที่ใดก็สร้างพระพุทธรูปวิหหาร เกิดความศรัทธาเลื่อมใส จึงพร้อมด้วยท้าวพญาแสน ไปนิมนต์อาราธนาท่านขอให้พำนักอยู่ที่เมืองเพื่อทำนุบำรุงศาสนาให้ถาวรรุ่งเรืองต่อไป ท่านราชครูโพนสะเม็กก็ไม่ขัดศรัทธา ครั้นอยู่ต่อมานางแพงพร้อมด้วยมุขมนตรีประชาราษฎรทั้งปวงมีความเลื่อมใสศรัทธาและเคารพนับถือเจ้าราชครูฯมากยิ่งขึ้น จึงพร้อมกันถวายทั้งพุทธจักรและอาณาจักรให้ราชครูฯ ปกครองทั้งสิ้น นครจำบากนาคบุรีศรีเป็นพระปกครอง

พ.ศ. 2256 ท่านราชครูฯ ได้ใช้วิธีปกครองโดยทางธรรมแต่ไม่สำเร็จเรียบร้อย การชำระความตามอาญาแผ่นดินก็จะผิดวินัยพระ เมื่อพิจารณาแล้วจึงเห็นว่า เจ้าหน่อกษัตริย์ ซึ่งเป็นอนุชาของพระเจ้าองค์หล่อ หรือ พระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 2 (อพยพหลบหนีเมื่อคราวมาบูรณะพระธาตุพนม) เป็นเชื้อกษัตริย์กรุงเวียงจันทน์โดยแท้จริง จึงได้เชิญมาเป็นประมุขฝ่ายอาณาจักร ถวายนามว่า "เจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร" และเปลี่ยนชื่อเมืองใหม่จาก กาลจำบากนาคบุรี เป็น "นครจำปาศักดิ์" แยกออกจากอาณาเขตของกรุงเวียงจันทน์

เมื่อ "เจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร"ได้ปกครองนครจำปาศักดิ์แล้ว ก็มอบอำนาจให้เจ้าราชครูหลวงโพนสะเม็กมีอำนาจฝ่ายพุทธจักรปกครองสงฆ์ที่นครจำปาศักดิ์ จนท่านราชครูหลวงฯ อายุได้ 90 ปี ก็มรณภาพโดยโรคชรา (พ.ศ. 2263)

ต่อมา พระเจ้าสร้อยศรีสมุทรพุทธางกูร ได้แต่งตั้งให้ เจ้าแก้วมงคลอพยพไพร่พลลงไปสร้างเมืองท่งศรีภูมิ ต่อมาคือเมืองสุวรรณภูมิราชบุรียประเทษราช (อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ดในปัจจุบัน) ซึ่งต่อมาลูกหลานของท่านได้แยกออกไปปกครองหัวเมืองอีสานหลายหัวเมืองทั่วภาคอีสาน เช่น เมืองร้อยเอ็ด มหาสารคาม ศรีสะเกษ ชนบท ขอนแก่น เป็นต้น ส่วนเจ้าจันทรสุริยวงศ์ให้อพยพไพร่พลไปสร้างเมืองหลวงโพนสิมร้างที่เมืองสุวรรณเขต อยู่แถวบริเวณพระธาตุอิงฮัง (แขวงสุวรรณเขตในปัจจุบัน) ซึ่งตรงกับปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา  

ภายหลังจากเจ้าจารย์จันทสุริยวงศ์พิราลัยแล้ว พระโอรสทั้ง 2 พระองค์ได้แยกย้ายกันออกไปปกครองบ้านเมืองแถบริมฝั่งแม่น้ำโขงและแผ่นดินภาคอีสาน ได้แก่ **[[เจ้าราชาบุตรโคตร]]** (ท้าวราชบุตรโคตร) ได้อพยพไพร่พลจากเวียงดงเขนยและเมืองแก้งกอก ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง มาตั้งเมืองที่บ้านดอนตาล เรียกว่า **เมืองดอนตาล**) และ ฝ่ายพระอนุชาคือ **[[เจ้าจันทกินนรี]]** (ท้าวกินรี) ได้ครองเมืองโพนสิมต่อจากพระบิดา จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2310 ได้มีนายพรานในหมู่บ้านข้ามลำน้ำโขงมาทางฝั่งขวาของปากห้วยบังมุก และได้พบเมืองร้าง วัดร้าง และต้นตาลจำนวน 7 ยอดอยู่ริมฝั่งโขง เห็นว่าเป็นทำเลที่อุดมสมบูรณ์กว่าบริเวณฝั่งซ้ายที่พวกตนอาศัยอยู่มาก เนื่องจากอุดมไปด้วยปลา ที่ดิน และทรัพยากรต่าง ๆ จึงกลับไปรายงานให้เจ้าจันทกินรีทราบ เจ้าจันทกินรีจึงพาพรรคพวกข้ามน้ำโขงมาและพิเคราะห์ดูว่าที่ตั้งบริเวณนี้คงเป็นเมืองโบราณมาก่อน และประทับใจในความอุดมสมบูรณ์เหมาะที่จะตั้งถิ่นฐาน จึงได้พากันอพยพจากบ้านหลวงโพนสินมาตั้งบ้านเรือนอยู่ทางฝั่งขวาแม่น้ำโขงบริเวณปากห้วยบังมุกที่นายพรานเป็นผู้พบ

ในขณะที่กำลังจัดเตรียมพื้นที่เพื่อตั้งเมืองใหม่ ได้พบพระพุทธรูป 2 องค์อยู่ใต้ต้นโพธิ์ริมฝั่งโขง พระพุทธรูปองค์ใหญ่เป็นพระพุทธรูปก่ออิฐถือปูน ส่วนพระพุทธรูปองค์เล็กเป็นพระพุทธรูปโลหะหล่อด้วยเหล็กเนื้อดี จึงได้พร้อมกันสร้างวัดขึ้นใหม่ในบริเวณวัดร้างริมฝั่งโขง และขนานนามว่า *วัดศรีมุงคุณ (ศรีมงคล)* รวมทั้งก่อสร้างกุฏิวิหารขึ้น พร้อมอัญเชิญพระพุทธรูปทั้งสององค์ขึ้นไปประดิษฐานบนพระวิหาร แต่ปรากฏว่าพระพุทธรูปองค์เล็ก เกิดปาฎิหาริย์กลับลงไปประดิษฐานอยู่ใต้ต้นโพธิ์ที่ตั้งเดิมหลายครั้ง และค่อย ๆ จมหายลงไปใต้ดิน คงเห็นแต่ยอดพระเกศโผล่ขึ้นมาให้เห็น จึงมีการสร้างแท่นสักการะบูชาครอบไว้ในบริเวณนั้น และขนานนามพระพุทธรูปองค์นั้นว่า *พระหลุบเหล็ก* ปัจจุบันบริเวณที่พระหลุบเหล็กจมดินได้ถูกกระแสน้ำเซาะตลิ่งโขงพังลงไปหมดแล้ว (คงเหลือแต่แท่นสักการะบูชาที่ยกเข้ามาเก็บรักษาไว้หน้าพระวิหารของวัดศรีมงคลใต้ในปัจจุบัน)

ส่วนพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่ก่ออิฐถือปูน ชาวเมืองได้ขนานนามว่า *"พระเจ้าองค์หลวง"* เป็นพระประธานของวัดศรีมุงคุณ ซึ่งต่อมาได้เปลี่ยนเป็น *[[วัดศรีมงคลใต้]]* ถือเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดมุกดาหารนับแต่นั้นมา

ในเวลาต่อมา มักมีผู้พบเห็นแก้วดวงหนึ่งมีสีสดใสเป็นประกายลอยออกจากต้นตาลริมฝั่งโขง และลอยไปตามลำน้ำโขงทุกคืน จนถึงช่วงใกล้สว่างจึงลอยกลับมาที่ต้นตาลเช่นเดิม เจ้าจันทกินรีจึงได้ขนานนามแก้วดวงนี้ว่า *แก้วมุกดาหาร*  เนื่องจากได้ตั้งเมืองขึ้นริมฝั่งโขงตรงปากห้วยบังมุกอีกทั้งได้มีผู้พบเห็นไข่มุกในแม่น้ำโขงอีกด้วย และให้ขนานนามเมืองที่ตั้งขึ้นใหม่นี้ว่า ***เมืองมุกดาหาร*** ตั้งแต่เดือน 4 ปีกุน จุลศักราช 1132 (พ.ศ. 2313) มีอาณาเขตครอบคลุมทั้งสองฝั่งของแม่น้ำโขงรวมถึงแขวงสุวรรณเขตของประเทศลาว

ครั้นถึงสมัยอาณาจักรธนบุรี สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีได้แผ่แสนยานุภาพขึ้นมาถึงแถบลุ่มแม่น้ำโขง กระทั่ง พ.ศ. 2321 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก และเจ้าพระยาจักรียกกองทัพขึ้นมาปราบปรามและรวบรวมหัวเมืองใหญ่น้อยในสองฝั่งแม่น้ำโขง และได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งให้ เจ้าจันทกินรี เป็น *พระยาจันทรศรีสุราชอุปราชามันธาตุราช* ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองมุกดาหารคนแรก 

เดิมทีเมืองมุกดาหารเคยเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลอุดร ก่อนจะกลายเป็นอำเภอหนึ่งในเมืองนครพนมใน พ.ศ. 2450 (ต่อมาได้เปลี่ยนคำว่าเมืองเป็นจังหวัดใน พ.ศ. 2459) และได้แยกออกเป็น ***จังหวัดมุกดาหาร*** อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 27 กันยายน พ.ศ. 2525

ใน พ.ศ. 2549 สะพานมิตรภาพไทย–ลาว 2 ซึ่งเป็นสะพานข้ามแม่น้ำโขง เชื่อมต่อจังหวัดมุกดาหารของไทยและแขวงสุวรรณเขตของประเทศลาวได้เปิดดำเนินการ

## อาณาเขตติดต่อ
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับจังหวัดสกลนครและจังหวัดนครพนม
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับแขวงสะหวันนะเขด ประเทศลาว โดยมีแม่น้ำโขงไหลกั้นพรมแดน
* **ทิศใต้** ติดต่อกับจังหวัดอำนาจเจริญ จังหวัดยโสธร และจังหวัดร้อยเอ็ด
* **ทิศตะวันตก**  ติดต่อกับจังหวัดร้อยเอ็ดและจังหวัดกาฬสินธุ์

## สภาพทางภูมิศาสตร์
ด้านตะวันออกเป็นที่ราบสลับป่าไม้ ด้านตะวันตกเป็นผืนป่าบนทิวเขาภูพาน ด้านตะวันออกมีแม่น้ำโขงทอดยาวกั้นพรมแดนระหว่างประเทศไทยกับลาว

## หน่วยการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
การปกครองแบ่งออกเป็น 7 อำเภอ 53 ตำบล 526 หมู่บ้าน
300px|center|แผนที่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
แบ่งออกเป็น 1 องค์การบริหารส่วนจังหวัด 30 องค์การบริหารส่วนตำบล 1 เทศบาลเมือง 24 เทศบาลตำบล

## รายนามเจ้าเมืองและผู้ว่าราชการจังหวัด

### ผู้ว่าราชการจังหวัดมุกดาหาร

## การศึกษา

### ระดับอาชีวศึกษา
#### อาชีวศึกษารัฐ
*วิทยาลัยเทคนิคนวมินทราชินีมุกดาหาร
*วิทยาลัยการอาชีพนิคมคำสร้อย
*วิทยาลัยเทคโนโลยีและการจัดการดอนตาล
*วิทยาลัยการอาชีพคำชะอี

#### อาชีวศึกษาเอกชน
* วิทยาลัยเทคโนโลยีพณิชยการดงหลวง
* วิทยาลัยเทคโนโลยีบริหารธุรกิจรักไทย มุกดาหาร 
* วิทยาลัยเทคโนโลยีมุกดาหาร

### ระดับอุดมศึกษา
#### สถาบันอุดมศึกษารัฐ
* วิทยาลัยชุมชนมุกดาหาร
* มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี (สำนักงานบริหารวิทยาการ สถานีสร้างงานสร้างอาชีพ มุกดาหาร)

#### สถาบันอุดมศึกษาในกำกับสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
* สถาบันการอาชีวศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ๒ วิทยาลัยการอาชีพนวมินทราชินีมุกดาหาร

## สถานที่สำคัญ
* หอแก้วมุกดาหาร
* อนุสาวรีย์พระยาจันทรศรีสุราชอุปราชามันธาตุราช (เจ้าจันทกินรี เจ้าเมืองมุกดาหาร องค์แรก)
* ศาลเจ้าพ่อเจ้าฟ้ามุงเมือง
* ศาลเจ้าแม่สองนางพี่น้อง
* วัดศรีมงคลใต้ วรวิหาร (พระอารามหลวง)
* วัดศรีสุมังค์วนาราม
* วัดศรีมงคลเหนือ
* วัดศรีบุญเรือง (คำชะอี)
* วัดศรีบุญเรือง (ตำบลหนองแคน)
* วัดศรีบุญเรือง (ชะโนดน้อย)
* สะพานมิตรภาพ 2 (มุกดาหาร-สะหวันนะเขต)
* หอยสมัยหิน
* กลองมโหระทึก
* อุทยานสมเด็จย่า (ฐานวรพัฒน์)
* ฐานปฏิบัติการวรพัฒน์
* วัดภูด่านแต้
* วัดภูพระบาทแก่นจันทน์
* อ่างเก็บน้ำชลประทานห้วยขี้เหล็ก
* วัดบรรพตคิรี
* น้ำตกตาดโดน
* หมู่บ้านท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมบ้านภู
* แก่งกะเบา (พญาศรีภุชงค์มุกดานาคราช)
* วัดมโนภิรมย์
* วัดพระศรีมหาโพธิ์
* วัดรอยพระพุทธบาทภูมโนรมย์ (พญาศรีมุกดามหามุนีนีลปาลนาคราช)
* วัดยอดแก้วศรีวิชัย
* น้ำตกถ้ำไทร,น้ำตกผาเจิ่น,จุดชมวิวผากิ่ว อำเภอนิคมคำสร้อย (ภายในวนอุทยานดงบังอี)
* ตลาดอินโดจีน (ถนนคนเดินตลาดอินโดจีน)
* ท่าน้ำอินโดจีน
* ตลาดราตรี
* ถนนคนเดินลานสนุกมุกดาหาร
* พญาอนันตนาคราช
* ไร่ภาสทอง
* สักการสถานพระมารดาแห่งมรณสักขี
* วัดดานพระอินทร์ (รวมพญานาค)
* วัดป่าวิเวกวัฒนาราม (วัดหลวงปู่จาม)
* ทุ่งกังหันลมร่มเกล้าวินด์ มุกดาหาร
* วัดป่าศิลาวิเวก (สถาบันพลังจิตตานุภาพสาขา 105)
* แหล่งโบราณคดี โนนหนองหอ
* มุกดาหารสแควร์ 
* หาดมโนภิรมย์ 
* วัดเวินไชยมงคล
* อนุสรณ์สถานหอนาฬิกาพญานาค 4 ตระกูล (หอนาฬิกามุกดาหาร)
* พิพิธภัณฑ์ท่านหนูฮัก พูมสะหวัน
* วงเวียนสะพานมิตรภาพไทย-ลาว แห่งที่ 2 มุกดาหาร
* วัดภูหล่มขุม มุกดาหาร
* ชั่งทองฟาร์มแอนด์คาเฟ่

### สถานที่สำคัญทางธรรมชาติ
#อุทยานแห่งชาติภูผาเทิบ ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่บ้านคอนสาย ตำบลนาสีนวน อำเภอเมืองมุกดาหาร
#อุทยานแห่งชาติภูสระดอกบัว ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่บ้านหนองเม็ก ตำบลป่าไร่ อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร(มุกดาหาร,ยโสธร,อำนาจเจริญ)
#อุทยานแห่งชาติภูผายล ที่ทำการอุทยานฯตั้งอยู่ที่บ้านห้วยหวด ตำบลจันทร์เพ็ญ อำเภอเต่างอย จังหวัดสกลนคร(สกลนคร,นครพนม,มุกดาหาร)
#เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูสีฐาน ที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฯตั้งอยูที่อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร(มุกดาหาร,กาฬสินธุ์)
#วนอุทยานดงบังอี ที่ทำการวนอุทยานฯตั้งอยู่ที่ตำบลนากอก อำเภอนิคมคำสร้อย
#เขตห้ามล่าสัตว์ป่าถ้ำผาน้ำทิพย์ ที่ทำการเขตห้ามล่าสัตว์ป่าฯตั้งอยู่ที่ตำบลบึงงาม อำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด(ร้อยเอ็ด,กาฬสินธุ์,มุกดาหาร)

## เทศกาล
* เทศกาลตรุษจีนมุก ซินจ่าวมุกดาหาร
* เทศกาลสงกรานต์
* เทศกาลแข่งเรือออกพรรษา
* งานของดีและงานกาชาด
* งานรวมเผ่าไทยมุกดาหารและงานมะขามหวานชายโขง
* งานออนซอนคำชะอี
* งานโฮมเหง้าเผ่าผู้ไท
* งานบรูไฮไทโซ่ดงหลวง
* ประเพณีแห่ดาวสองคอน
* มหกรรมวิ่ง มุกดาหาร-สะหวันนะเขต
* งานพญานาคมุกดาหาร 3 พิภพ
* งานมหกรรมการค้าชายแดน CLMV มุกดาหาร

## สัญลักษณ์ประจำจังหวัด

* **ตราประจำจังหวัด:** รูปปราสาทสองนางสถิตย์ ประดิษฐานแก้วมณีมุกดาหาร
* **ต้นไม้ประจำจังหวัด:** ต้นตานเหลืองหรือช้างน้าว (*Ochna integerrima*) 
* **ดอกไม้ประจำจังหวัด:** ดอกตานเหลืองหรือช้างน้าว (*Ochna integerrima*)  
* **สัตว์บกประจำจังหวัด:** แมวดาว (*Leopard cat*) 
* **สัตว์น้ำประจำจังหวัด:** ปลากดคัง หรือปลากดแก้ว (*Hemibagrus wyckioides*) 
* **คำขวัญประจำจังหวัดเดิม:** หอแก้วสูงเสียดฟ้า ภูผาเทิบแก่งกะเบา แปดเผ่าชนพื้นเมือง ลือเลื่องมะขามหวาน กลองโบราณล้ำเลิศ ถิ่นกำเนิดลำผญา ตระการตาชายโขง เชื่อมโยงอินโดจีน
* **คำขวัญประจำจังหวัดใหม่:** องค์พระใหญ่ สวยเด่น เป็นสง่า สูงเสียดฟ้า หอแก้วมุกดาหาร พญานาค 3 พิภพ ระบือนาม ทั่วเขตคาม สะพานเชื่อม อินโดจีน

## การคมนาคม
### รถยนต์
มุกดาหารอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ 652 กิโลเมตร ใช้เส้นทางกรุงเทพฯ-สระบุรี-นครราชสีมา-อำเภอบ้านไผ่-มหาสารคาม-อำเภอยางตลาด-กาฬสินธุ์-อำเภอคำชะอี-มุกดาหาร  หรือเส้นทางกรุงเทพฯ-สระบุรี-นครราชสีมา  (ทางหลวงหมายเลข 2)  เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงหมายเลข 207 ที่บ้านวัด-เลี้ยวขวาผ่านอำเภอประทาย-อำเภอพุทไธสง-อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย–อำเภอเกษตรวิสัย-อำเภอสุวรรณภูมิ แล้วแยกเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 2169 ผ่านอำเภอทรายมูล-อำเภอกุดชุม-อำเภอเลิงนกทา แยกซ้ายเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 212 ผ่านอำเภอนิคมคำสร้อย สู่จังหวัดมุกดาหาร

### รถโดยสารประจำทาง
มีรถโดยสารประจำทางทั้งรถโดยสารธรรมดาและรถปรับอากาศ โดยรถร่วมบริการของผู้ประกอบการเอกชน
* กรุงเทพฯ - มุกดาหาร
* กรุงเทพฯ - มุกดาหาร
* นครราชสีมา - มุกดาหาร
* ขอนแก่น - มุกดาหาร
* มุกดาหาร - ระยอง
* มุกดาหาร - พัทยา - ระยอง
* มุกดาหาร - หัวหิน
* มุกดาหาร - แม่สอด

### ทางอากาศ
ในปัจจุบันจังหวัดมุกดาหารยังไม่มีท่าอากาศยาน  จึงต้องใช้บริการท่าอากาศยานของจังหวัดข้างเคียง ได้แก่
* ท่าอากาศยานนครพนม เดินทาง 1 ชม. 50 นาที (120 กม.)
* ท่าอากาศยานนานาชาติอุบลราชธานี  เดินทาง 2 ชม. 29 นาที (169.7 กม.)
* ท่าอากาศยานร้อยเอ็ด เดินทาง 1 ชม. 55 นาที (138 กม.) 
โดยปกติชาวจังหวัดมุกดาหาร จะให้ท่าอากาศยานนครพนมเป็นหลักในการเดินทาง เพราะความสะดวกในการเดินทางและระบบขนส่งสาธารณะ
* รถตู้ ท่าอากาศยานนครพนม - บขส.จังหวัดมุกดาหาร
*บขส.จังหวัดนครพนม - บขส.จังหวัดมุกดาหาร (ไปกลับ)
*ในปี 2561 กรมท่าอากาศยาน ในสังกัดกระทรวงคมนาคม ได้ใช้งบประมาณ 6 ล้านบาทในการสำรวจพื้นที่เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการสร้างท่าอากาศยานในจังหวัดมุกดาหาร หากสร้างสำเร็จจะกลายเป็นท่าอากาศยานนานาชาติแห่งที่ 30 ของประเทศไทย การสำรวจดังกล่าวแล้วเสร็จในเดือนมีนาคม 2562 และอยู่ในระหว่างดำเนินการขั้นตอนต่อไป คาดว่าจะใช้งบประมาณกว่า 5 พันล้านบาทในการก่อสร้าง

### รถไฟ
ในปัจจุบันจังหวัดมุกดาหารยังไม่มีระบบขนส่งทางราง โดยปัจจุบันอยู่ระหว่างดำเนินการก่อสร้างสำหรับ โครงการก่อสร้างทางรถไฟ ทางคู่ บ้านไผ่ มุกดาหาร นครพนม มีกำหนดก่อสร้างแล้วเสร็จในปี 2570

### รถโดยสารระหว่างประเทศ
* มุกดาหาร - สะหวันนะเขต บริการโดย บริษัท ขนส่ง จำกัด

### การคมนาคมภายในตัวจังหวัดมุกดาหาร
* รถสองแถว มีหลายสาย คิดค่าโดยสารตามระยะทาง
* รถสามล้อเครื่อง คิดค่าโดยสารตามระยะทาง (เป็นรถเหมา)
* แท็กซี่ คิดค่าโดยสารตามระยะทางบนมิเตอร์

### ระยะห่างจาก[[เทศบาลเมืองมุกดาหาร|ตัวจังหวัด]]ไปอำเภอต่าง ๆ

* อำเภอนิคมคำสร้อย 29 กิโลเมตร
* อำเภอหว้านใหญ่ 32 กิโลเมตร
* อำเภอดอนตาล 34 กิโลเมตร
* อำเภอคำชะอี 38 กิโลเมตร
* อำเภอหนองสูง 53 กิโลเมตร
* อำเภอดงหลวง 55 กิโลเมตร

### จุดผ่านแดนที่ติดต่อกับประเทศลาว
# จุดผ่านแดนถาวร ด่านสะพานมิตรภาพไทย-ลาว 2 ระหว่างอำเภอเมืองมุกดาหารและนครไกสอน พมวิหาน แขวงสุวรรณเขต
# จุดผ่านแดนถาวร ท่าเรือเทศบาลเมืองมุกดาหาร ระหว่างอำเภอเมืองมุกดาหารและนครไกสอน พมวิหาน แขวงสุวรรณเขต

## บุคคลสำคัญ
* จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรีไทย คนที่ 11(แม้ท่านไม่ได้เกิดที่มุกดาหารแต่ก็เติบโตที่มุกดาหาร)
* หนูฮัก พูมสะหวัน อดีตประธานประเทศลาว

### นักแสดง
* ชมพู่ ก่อนบ่ายคลายเครียด
* ศรุชา เพชรโรจน์

### นักร้อง
* มนต์สิทธิ์ คำสร้อย
* นิว มุกดา อดีตนักร้องเพลงลูกทุ่ง
* นุชรียา มุกดา (เปียโน) นักร้องเพลงลูกทุ่ง
* ไอดิน อภินันท์ นักร้องเพลงลูกทุ่งอีสาน

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* สะพานมิตรภาพ 2 (มุกดาหาร-สะหวันนะเขต)
* รายชื่อวัดในจังหวัดมุกดาหาร
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดมุกดาหาร
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดมุกดาหาร

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 
* สัญญา ชีวะประเสริฐ. (2555). ความทรงจำของเมืองสองฝั่งแม่น้ำโขง: มุกดาหาร และสะหวันนะเขด. **วารสารประวัติศาสตร์** (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ). หน้า 49-60.
*จังหวัดมุกดาหาร - อีสานร้อยแปด