เข็มทิศ

[thumb|upright=1.5|เข็มทิศทหารสมัยใหม่ พร้อม[Sight (device)|อุปกรณ์สายตาสำหรับจัดตำแหน่ง]]

**เข็มทิศ** คือเครื่องมือที่แสดงจุดทิศหลักที่ใช้สำหรับการเดินเรือและการกำหนดทิศทางด้านภูมิศาสตร์ โดยทั่วไปประกอบด้วยเข็มแม่เหล็กหรือส่วนประกอบอื่น ๆ อย่างหน้าปัดเข็มทิศหรือวงกลมแสดงทิศที่ใช้หมุนเพื่อจัดตำแหน่งตัวเองไปที่ทิศเหนือแม่เหล็ก ส่วนวิธีอื่น ๆ ได้แก่ ไจโรสโคป, แมกนีโตมิเตอร์ และตัวรับจีพีเอส

เข็มทิศมักแสดงมุมในรูปองศา: ทิศเหนือเทียบเท่ากับ 0° และตัวเลขมุมเพิ่มขึ้นตามเข็มนาฬิกา ดังนั้น ทิศตะวันออกเทียบเท่ากับ 90° ทิศใต้คือ 180° และทิศตะวันตกคือ 270° จำนวนเหล่านี้บนเข็มทิศแสดงมุมทิศหรือแบริ่งที่มักระบุเป็นองศา ถ้าทราบมุมบ่ายเบนท้องถิ่นระหว่างทิศเหนือแม่เหล็กและทิศเหนือจริง จะทำให้ทิศทางของทิศเหนือแม่เหล็กเทียบเท่ากับทิศเหนือจริง

ในบรรดาสี่ยอดสิ่งประดิษฐ์ เข็มทิศแม่เหล็กเป็นสิ่งแรกที่ได้รับการคิดค้นในฐานะอุปกรณ์ทำนายที่เริ่มใช้ตั้งแต่จีนสมัยราชวงศ์ฮั่น (ตั้งแต่ ประมาณ 206 ปีก่อนคริสต์ศักราช) และภายหลังนำมาใช้เป็นอุปกรณ์เดินทางในจีนสมัยราชวงศ์ซ่ง (ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 11) มีการบันทึกการใช้งานเข็มทิศในยุโรปตะวันตกและโลกอิสลามครั้งแรกเกิดขึ้นประมาณ ค.ศ. 1190

## การบอกทิศทางแบบมุมทิศ (Azimuth)
เป็นวิธีการที่คิดขึ้นมาเพื่อใช้ในการบอกทิศทาง คือวัดขนาดของมุมทางราบที่ วัดจากแนวทิศเหนือหลักเวียนตามเข็มนาฬิกามาบรรจบกับแนวเป้าหมาย ที่ต้องการมุมทิศนี้จะมีค่าตั้งแต่ 0-360 องศา และเมื่อวัดมุมจากเส้นฐานทิศเหนือหลักชนิดใดก็เรียกทิศเหนือตามหลักนั้น

## การบอกทิศทางแบบแบริง (Bearing)
คือการบอกทิศทางเป็นค่าของมุมในแนวราบ ซึ่งวัดจากแนวทิศเหนือหลักไปยังแนวเป้าหมายในทิศทางตะวันออกหรือตะวันตก 
หรือวัดจากแนวทิศใต้หลักไปแนวเป้าหมายทิศตะวันออกหรือตะวันตก ดังนั้นขนาดของมุมแบริงจะมีค่าไม่เกิน 90 องศา
การอ่านค่ามุมแบบแบริงจะเริ่มต้นด้วยทิศหลัก 
เช่นทิศทาง AB เบนจากทิศเหนือไปทิศตะวันตกเป็นมุม 75 องศา เรียกทิศทาง AB นั้นว่า มีมุมแบริง 75 องศาตะวันตก

## ประวัติ
[thumb|รูปปั้นชายถือเข็มทิศ ทำขึ้นในสมัย[ราชวงศ์ซ่ง]]

เข็มทิศแบบแรกในจีนสมัยราชวงศ์ฮั่นทำมาจากแร่แม่เหล็ก (lodestone) ต่อมาจึงทำเข็มทิศด้วยเข็มเหล็กที่ดึงดูดด้วยแร่แม่เหล็ก ซึ่ง Shen Kuo อธิบายว่าปรากฏขึ้นในจีนสมัยราชวงศ์ซ่งเมื่อ ค.ศ. 1088 เข็มทิศแบบแห้งเริ่มปรากฏขึ้นในยุโรปสมัยกลางและโลกอิสลามประมาณ ค.ศ. 1300 หลังจากนั้น ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 จึงมีการแทนที่ด้วยเข็มทิศแม่เหล็กแบบเติมของเหลว

## ดูเพิ่ม
* ไจโรสโคป

## อ้างอิง

## ข้อมูล
*
*
* 

## อ่านเพิ่ม
* Admiralty, Great Britain (1915) *Admiralty manual of navigation, 1914*, Chapter XXV: "The Magnetic Compass (continued): the analysis and correction of the deviation", London : HMSO, 525 p.
* Aczel, Amir D. (2001) *The Riddle of the Compass: The Invention that Changed the World*, 1st Ed., New York : Harcourt, 
* 
* Gies, Frances and Gies, Joseph (1994) *Cathedral, Forge, and Waterwheel: Technology and Invention in the Middle Age*, New York : HarperCollins, 
* Gubbins, David, *Encyclopedia of Geomagnetism and Paleomagnetism*, Springer Press (2007), 
* Gurney, Alan (2004) *Compass: A Story of Exploration and Innovation*, London : Norton, 
* 
* Ludwig, Karl-Heinz and Schmidtchen, Volker (1997) *Metalle und Macht: 1000 bis 1600*, Propyläen Technikgeschichte, Berlin: Propyläen Verlag, 
* Ma, Huan (1997) *Ying-yai sheng-lan* [The overall survey of the ocean's shores (1433)], Feng, Ch'eng-chün (ed.) and Mills, J.V.G. (transl.), Bangkok : White Lotus Press, 
* Seidman, David, and Cleveland, Paul, *The Essential Wilderness Navigator*, Ragged Mountain Press (2001), 
* 
* Williams, J.E.D. (1992) *From Sails to Satellites: the origin and development of navigational science*, Oxford University Press, 
* Wright, Monte Duane (1972) *Most Probable Position: A History of Aerial Navigation to 1941*, The University Press of Kansas, 
* Zhou, Daguan (2007) *The customs of Cambodia*, translated into English from the French version by Paul Pelliot of Zhou's Chinese original by J. Gilman d'Arcy Paul, Phnom Penh : Indochina Books, prev publ. by Bangkok : Siam Society (1993), 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Handbook of Magnetic Compass Adjustment 
* Paul J. Gans, The Medieval Technology Pages: Compass
* Evening Lecture To The British Association At The Southampton Meeting on Friday, August 25, 1882. Refers to compass correction by Fourier series.

หมวดหมู่:อุปกรณ์แม่เหล็ก
หมวดหมู่:อุปกรณ์นำทาง
หมวดหมู่:สิ่งประดิษฐ์ของจีน
หมวดหมู่:อุปกรณ์เดินเรือ