ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร

thumb|ส่วนจัดแสดงผลงานศิลปาชีพภายในศาลาพระมิ่งขวัญ
**ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร** () หรือที่รู้จักกันในชื่อของ **ศูนย์ศิลปาชีพ บางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ** ตั้งอยู่ที่ตำบลช้างใหญ่ อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ปัจจุบันศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตรอยู่ในความดูแลของ สำนักพัฒนาและถ่ายทอดเทคโนโลยี สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2566 เป็นต้นมา

## ประวัติ

### ศูนย์ศิลปาชีพ บางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
ศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ ดำเนินงานโดยมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ก่อตั้งเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2519 ซึ่งสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงโปรดให้ศูนย์ฯ เป็นแหล่งสำหรับเรียนรู้ด้านศิลปหัตถกรรมของประเทศไทย ทั้งด้านภูมิปัญญา การฝึกฝน ส่งเสริมอาชีพให้กับเกษตรกรในพื้นที่ห่างไกลสำหรับเป็นรายได้เสริมนอกเวลาทำการเกษตร โดยตั้งอยู่ในที่ดินของสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (สปก.) ที่ซื้อมาจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ปัจจุบันคือสำนักงานพระคลังข้างที่) ประมาณ 700 ไร่ และการจัดซื้อเพิ่มอีก 200 ไร่ ร่วมประมาณ 1,000 ไร่ จากการค้นหาพื้นที่ของ นายธานินทร์ กรัยวิเชียร รองประธานกรรมการมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพพิเศษฯ ในปี พ.ศ. 2523 โดยสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงเสด็จมาทรงเปิดศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2527 และมอบหมายให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์และ สปก. เป็นผู้รับผิดชอบในการก่อสร้าง ดูแล และเป็นหน่วยงานหลักในการประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ในการสนับสนุนและดูแลศูนย์ฯ สปก. จึงได้จัดตั้ง "ศูนย์พัฒนาและส่งเสริมศิลปาชีพ" เพื่อมาดูแลศูนย์ศิลปาชีพบางไทรฯ และรับสมัครรวมถึงคัดเลือกยุวเกษตรกร บูตรหลานของเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน และบุคคลภายนอกที่สนใจเข้ารับการฝึกอบรมโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตลอดหลักสูตร

ศูนย์ศิลปาชีพ บางไทร ได้ปิดให้บริการเยี่ยมชมจากบุคคลภายนอกเนื่องจากเหตุการณ์การระบาดทั่วของโควิด-19 ในประเทศไทยช่วงปี พ.ศ. 2563 และปิดให้บริการมาตลอดหลังจากนั้น

### ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร
ในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ โอนคืนพื้นที่ ทรัพย์สิน และภารกิจของศูนย์ศิลปาชีพ บางไทรฯ ให้กับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (สปก.)

วันที่ 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 ได้ดำเนินการทำพิธีลงนามรับมอบทรัพย์สิน ผลิตภัณฑ์ และภารกิจของศูนย์ศิลปาชีพ บางไทรฯ จากศูนย์ศิลปาชีพ บางไทร ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถเมื่อ ณ หอประชุมหม่อมราชวงศ์หญิงรสลินคัดคณางค์ โดยมี นายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข เลขาธิการ ส.ป.ก. พร้อมคณะผู้บริหารเป็นผู้รับมอบจาก พลเอก เธียรศักดิ์ พะลายานนท์ รักษาการผู้อำนวยการศูนย์ศิลปาชีพ บางไทรฯ และนายสมจิตต์ โสมวิเศษ หัวหน้าสำนักผู้อำนวยการ

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตรเปิดให้บริการเยี่ยมชมอีกครั้งในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 โดยปรับรูปแบบเป็นการเปิดให้ชมเป็นคณะซึ่งหน่วยงานที่สนใจสามารถทำหนังสือเพื่อขอเข้าชมมายังเลขาธิการ ส.ป.ก. ได้โดยตรง

## โครงสร้าง
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร ประกอบด้วยบุคลากรจำนวน 118 คน มีโครงสร้างการบริหารงาน ดังนี้

* งานบริหารทั่วไป
* งานบริหารจัดการทรัพย์สินและผลประโยชน์
* งานนโยบาย แผนงาน งบประมาณและติดตามประเมินผล
* งานฝึกอบรมและการพัฒนาผลิตภัณฑ์
* งานบำรุงรักษา อาคารสถานที่และยานพาหนะ

## การฝึกอบรมศิลปาชีพ
thumb|การส่งเสริมพัฒนาอาชีพภายในศูนย์
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร เปิดให้ฝึกอบรมศิลปาชีพในด้านต่าง ๆ รวม 12 แผนก โดยรับสมัครและคัดเลือกนักเรียนผ่านสำนักงานการปฏิรูปที่ดินจังหวัดทั้ง 72 จังหวัด แบ่งเป็นการฝึกอบรม 2 รูปแบบ คือthumb|อาคารแผนกฝึกอบรมภายในศูนย์ฯ
* การฝึกอบรมศิลปาชีพเพื่อวิสาหกิจชุมชน คัดเลือกจากวิสาหกิจชุมชนในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อสร้างอาชีพและรายได้ให้กับสมาชิกในวิสหากิจนอกเหนือจากรายได้ในภาคการเกษตร ฝึกฝนทักษะเกี่ยวกับศิลปหัตถกรรมและผลิตภัณฑ์ชุมชน
* การฝึกอบรมศิลปาชีพเพื่อบุคคลทั่วไป คัดเลือกจากบุตรหลานของเกษตรกรในเขตปฏิรูปที่ดิน แบ่งเป็นปีละ 2 รุ่น รุ่นละ 6 เดือน (เริ่มต้นฝึกในเดือนตุลาคม และเดือนเมษายน)

### แผนกฝึกอบรม
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร ประกอบด้วยแผนกฝึกอบรม 12 แผนก 5 ประเภทวิชา ดังนี้

# ประเภทวิชาศิลปกรรม
## แผนกวิชาช่างวาดภาพสีน้ำมัน
## แผนกวิชาช่างเขียนภาพลายไทย
# ประเภทวิชาศิลปหัถกรรม
## แผนกวิชาช่างเครื่องหนังและผลิตภัณฑ์ผ้า
## แผนกวิชาช่างประดิษฐ์หัวโขน
## แผนกวิชาช่างเป่าแก้ว
## แผนกวิชาช่างปั้นตุ๊กตาชาววังและดอกไม้ดินไทย
## แผนกวิชาช่างบาติก
# ประเภทวิชาคหกรรม
## แผนกวิชาช่างศิลปประดิษฐ์
# ประเภทวิชาอุตสาหกรรมศิลป์
## แผนกวิชาช่างเครื่องเรือนไม้และบ้านทรงไทย
## แผนกวิชาช่างเครื่องเรือนหวายและสานผักตบชวา
## แผนกวิชาช่างเครื่องเคลื่อบดินเผา
# ประเภทวิชาช่างอุตสาหกรรม
## แผนกวิชาช่างเครื่องยนต์จักรกลทางการเกษตร

## อาคารสถานที่
thumb|ป้าหน้าสำนักงานของศูนย์ฯ
thumb|หนึ่งในหอพักสำหรับนักเรียนศิลปาชีพที่อยู่ประจำและผู้มารับการฝึกอบรมภายในศูนย์
ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพเสริมนอกภาคการเกษตร ประกอบด้วยกลุ่มอาคารหลัก ดังนี้

* ศาลาพระมิ่งขวัญ – เป็นอาคารทรงไทยแบบประยุกต์ มีส่วนนิทรรศการ การจัดแสดงสินค้า และการจำหน่ายสินค้า
* หมู่บ้านศิลปาชีพ 4 ภาค – จัดแสดงบ้านเรือนไทยในแต่ละภูมิภาคและงานหัตถกรรมของแต่ละภูมิภาค ปัจจุบันมีเพียงการจัดแสดงบ้านเรือนไทย 4 ภาค คือภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคอีสาน และภาคใต้
* วังปลา – จัดแสดงพันธุ์สัตว์น้ำจืดประจำถิ่น ทรัพยากรน้ำ และสิ่งแวดล้อม ปัจจุบันอยู่ระหว่างการปรับปรุง
* สวนนก – จัดแสดงนำประจำถิ่นของประเทศไทยทั้งนกทั่วไปและนกหายากภายในกรงแบบเปิดขนาดใหญ่ที่จัดสภาพแวดล้อมเลียนแบบธรรมชาติ ปัจจุบันอยู่ระหว่างการปรับปรุง
* หอประชุม หม่อมราชวงศ์หญิงรสลิน คัคณางค์ – หอประชุมสำหรับการจัดฝึกอบรมกิจกรรมต่าง ๆ ภายในศูนย์
* ท่าชัยยุทธ – ท่าน้ำของศูนย์ฯ สำหรับจัดเลี้ยงและจัดกิจกรรมต่าง ๆ ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา
* แผนกฝึกอบรม
* ศาลาอาหาร
* หอพัก

## ดูเพิ่ม
* สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
* สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
หมวดหมู่:กระทรวงเกษตรและสหกรณ์