เฟิร์น

**เฟิร์น** หรือ **เฟิน** () เป็นหนึ่งในกลุ่มของพืชที่มีราว ๆ 20,000 สปีชีส์ ที่ถูกจำแนกในไฟลัม Pteridophyta หรือ Filicophyta พืชกลุ่มนี้ยังเป็น Polypodiophyta หรือ Polypodiopsida ด้วย เมื่อถือตามส่วนย่อยของพืชมีท่อลำเลียง คำว่า เทอริโดไฟต์ (pteridophyte) ใช้เพื่อกล่าวถึงพืชมีท่อลำเลียงที่ไม่มีเมล็ดทั้งหมด ทำให้มันหมายถึง "เฟิร์นและพืชใกล้เคียงเฟิร์น" ซึ่งสามารถสร้างความสับสนเมื่อสมาชิกของเฟิร์นในส่วน Pteridophyta บางครั้งอ้างเป็นเทอริโดไฟต์ได้ด้วยเหมือนกัน การศึกษาในเรื่องของเฟิร์นและเทอริโดไฟต์อื่น ๆ เรียกว่า วิทยาเฟิร์น (Pteridology)

แกมีโทไฟต์ของเฟิร์นที่สร้างสปอร์ชนิดเดียว มีลักษณะเป็นแผ่นแบนบางสีเขียว (มีคลอโรฟิลล์) ด้านล่างมีไรซอยด์ ส่วนใหญ่มักมีรูปร่างคล้ายรูปหัวใจ (prothallus) ส่วนใหญ่สร้างสปอร์ชนิดเดียว เช่น เฟิร์นสไบนาง เฟิร์นชายผ้าสีดา เฟิร์นชายผ้าสีดาแกรนเด้ เป็นต้น เฟิร์นที่สร้างสปอร์สองชนิดบางชนิดอยู่ในน้ำ และที่ชื้นแฉะ ได้แก่ เฟิร์นนาคราช เฟิร์นลูกไก่ เป็นต้น

## วงจรชีวิต
เฟิร์นเป็นพืชมีท่อลำเลียงที่แตกต่างจากไลโคไฟตา (lycophyte) ตรงที่มีใบแท้จริง (megaphylls) ต่างจากพืชมีเมล็ด (พืชเมล็ดเปลือยและพืชดอก) ในส่วนระบบสืบพันธุ์ไม่มีดอกและเมล็ด เฟิร์นมีวงจรชีวิตแบบสลับที่มีระยะสปอโรไฟต์ (Sporophyte) และแกมีโทไฟต์ (Gametophyte)

### ระยะสปอโรไฟต์
ระยะสปอโรไฟต์ คือ ระยะที่เฟิร์นสร้างสปอร์ มีโครโมโซม 2 ชุด
* ไซโกตเจริญเป็นต้นสปอโรไฟต์โดยการแบ่งเซลล์แบบไมโทซิส อยู่ในรูปของเฟิร์นทีมี ราก ลำต้น และใบที่แท้จริง
* ต้นสปอโรไฟต์เกิดการแบ่งเซลล์แบบไมโอซิส เพื่อสร้างสปอร์
### ระยะแกมีโทไฟต์
ระยะแกมีโทไฟต์ คือ ระยะที่เฟิร์นสร้างเซลล์สืบพันธุ์ มีโครโมโซมชุดเดียว
* สปอร์เกิดการแบ่งเซลล์แบบไมโทซิส เจริญเป็นต้นเฟิร์นในระยะแกมีโทไฟต์ หรือเฟิร์นที่อยูในรูปโพรแทลลัส
* โพรแทลลัสเกิดการแบ่งเซลล์แบบไมโทซิส เป็นเซลล์สืบพันธุ์ ได้แก่ ไข่ และสเปิร์ม
* สเปิร์มเข้าผสมกับเซลล์ไข่บนโพรแทลลัส
* หลังจากสเปิร์มเข้าผสมกับเซลล์ไข่จะได้ไซโกตที่มีโครโมโม 2 ชุด เจริญเป็นเฟิร์นในระยะสปอโรไฟต์ต่อไป

## นิเวศวิทยา
thumb|เฟิร์นที่สวนพฤกษศาสตร์หลวงเมลเบิร์น
[thumb|เฟิร์นต้น อาจเป็น ''[Dicksonia antarctica* ในประเทศออสเตรเลีย]]

เฟิร์นชนิดต่าง ๆ มีถิ่นอาศัยที่หลากหลาย เช่น อาศัยบนภูเขาสูง, พื้นที่ชุ่มชื้น, พื้นที่เปิดโล่ง, ในน้ำ, บนหินใน[[ทะเลทราย]]ที่แห้งแล้ง, บนรอยแตกบนหิน, พื้นที่ชุ่มน้ำที่มีสภาพเป็นกรด เช่น บึง และ หนองน้ำ, หรือ บนต้นไม้เขตร้อน เป็นต้น

เฟิร์นหลายชนิดพบร่วมกับเห็ดรา[[ไมคอร์ไรซา]] อีกหลายชนิดเติบโตได้เฉพาะใน[[ค่าความเป็นกรด-เบส]] (pH) ในช่วงค่าที่มีระดับที่พิเศษ เช่น *Lygodium* ที่พบทางตะวันออกของ[[ทวีปอเมริกาเหนือ]]ที่เติบโตในความชื้นสูง และดินเป็นกรดเข้มข้นเท่านั้น ในขณะที่ *Cystopteris bulbifera* พบบน[[หินปูน]]เท่านั้น

เฟิร์นสามารถแยกได้ 7 ประเภท ตามถิ่นอาศัย
* กลุ่มเฟินดิน-ทนแดด (terrestrial-sun-ferns)
* กลุ่มเฟินดิน-ชอบร่มเงา (terrestrial-shade-ferns)
* กลุ่มเฟินเถาเลื้อย (climbing ferns)
* กลุ่มเฟินเกาะอาศัย หรือไม้อากาศ (epiphytes)
* กลุ่มเฟินผา (lithophytic ferns หรือ rock ferns)
* กลุ่มเฟินน้ำ (aquatic ferns)
* กลุ่มเฟินภูเขา (mountain fern)

== ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ==
=== เฟิร์นในระยะสปอโรไฟต์ ===
[[ไฟล์:Circinate_vernation.jpg|thumbnail|ลักษณะใบอ่อนม้วนงอของเฟิร์น]]

เฟิร์นจะมีลักษณะเช่นเดียวกันกับพืชมีเมล็ดในระยะสปอโรไฟต์อื่น โดยเฟิร์นจะประกอบไปด้วย:
* [[ลำต้น]]: โดยมากมักเป็นเหง้าอยู่ใต้ดิน บางครั้งก็เป็นไหลอยู่เหนือดิน (เช่น [[Polypodiaceae]]) หรือลำต้นตั้งตรงเนื้อคล้ายไม้เหนือดิน (เช่น [[Cyatheaceae]]) ซึ่งอาจสูงได้ถึง 20 เมตรในบางชนิด (เช่น *Cyathea brownii* บน[[เกาะนอร์ฟอล์ก]] และ *Cyathea medullaris* ใน[[ประเทศนิวซีแลนด์]])
* [[ใบ]]: ส่วน[[สีเขียว]]ที่ใช้ใน[[การสังเคราะห์ด้วยแสง]] ใบเฟิร์นมักถูกเรียกว่า[[ฟรอนด์]] (Frond)  เป็นเพราะในอดีตผู้ที่ทำการศึกษาแบ่งเป็นผู้ที่ศึกษาในเฟิร์นกับผู้ที่ศึกษาในพืชมีเมล็ด มากกว่าที่จะมาศึกษาถึงความแตกต่างทางโครงสร้าง ใบใหม่จะแผ่จากใบที่ขมวดเกลียวแน่นหรือที่เรียกว่า crozier หรือ fiddlehead การคลี่ออกของใบเป็นแบบม้วนเข้าด้านในแบบลานนาฬิกา (Circinate vernation)
* [[ราก]]: ส่วนที่อยู่ใต้ดินทำที่ไม่ใช่ส่วนที่มีกระบวนการ[[การสังเคราะห์ด้วยแสง]] ทำหน้าที่ในการนำน้ำ และสารอาหาร ขิ้นมาจาก[[ดิน]]

=== เฟิร์นในระยะแกมีโตไฟต์ ===
[[ไฟล์:Onoclea sensibilis 3 crop.JPG|thumb|200px|right|แกมีโทไฟต์ (ส่วน[[แทลลัส]]สีเขียว) และสปอโรไฟต์ (ที่ยื่นสูงขึ้นมา) ของ *Onoclea sensibilis*]]

ระยะแกมีโตไฟต์ของเฟิร์นจะมีลักษณะต่างจากพืชมีเมล็ดอื่น โดยที่ระยะแกมีโตไฟต์ของเฟิร์นจะประกอบไปด้วย:
* [[โพรแทลลัส]] (Prothallus) : ส่วน[[สีเขียว]]ที่ใช้ใน[[การสังเคราะห์ด้วยแสง]] มีรูปร่างคล้ายรูปหัวใจ หรือไต ทำหน้าที่สร้างแกมมีท (Gamete) 2 ชนิด คือ แอนเทอริเดียม (Antheridium) ซึ่งเป็นโครงสร้างที่สร้าง[[สเปิร์ม]]และอาร์คีโกเนียม (archeagonium) ซึ่งเป็นโครงสร้างที่สร้าง[[เซลล์ไข่]] (Egg)
* [[ไรซอยด์]] (Rhizoid) : ส่วนคล้ายรากซึ่งไม่ใช่รากที่แท้จริงของเฟิร์น ทำหน้าที่ในการนำน้ำ และสารอาหาร ขึ้นมาจากดินสู่โครงสร้างที่เรียกว่า โพรแทลลัส


== คลังภาพ ==
<gallery>
ไฟล์:Fern.jpg|คาดว่าเป็นใบเฟิร์น *Blechnum nudum*
ไฟล์:Tree Fern.jpg|ใบเฟิร์นต้นที่ยังไม่คลี่แผ่
ไฟล์:Fern02.jpg|คาดว่าเป็นเฟิร์นต้น *Dicksonia antarctica*
ไฟล์:Dicksonia antarctica in Nunniong, Australia.jpg|คาดว่าเป็นเฟิร์นต้น *Dicksonia antarctica*
ไฟล์:Haeckel Filicinae 92.jpg|"Filicinae" จาก [[Ernst Haeckel]]'s *Kunstformen der Natur*, 1904
ไฟล์:Oaxaca fern.jpg|เฟิร์นต้นที่ยังไม่ระบุบชนิดใน [[Oaxaca (state)|Oaxaca]]
ไฟล์:Tree Fern Spores.jpg|สปอร์ของเฟิร์นต้นใน[[แซนดีเอโก]]
ไฟล์:Fern-leaf-oliv.jpg|ใบเฟิร์น
ไฟล์:Fern leaves.jpg|เฟิร์นที่ยังไม่ระบุบชนิดกับสปอร์ของมันในโรโตรัว [[ประเทศนิวซีแลนด์]]
ไฟล์:CowellFerns.JPG|เฟิร์นใต้ร่มเงาของต้นสนในแซนตา ครูซ [[รัฐแคลิฟอร์เนีย]]
ไฟล์:Spiraled fern.JPG|ใบเฟิร์นแตกใหม่
</gallery>



== อ้างอิง ==

* Pryer, Kathleen M., Harald Schneider, Alan R. Smith, Raymond Cranfill, Paul G. Wolf, Jeffrey S. Hunt and Sedonia D. Sipes. 2001. Horsetails and ferns are a monophyletic group and the closest living relatives to seed plants. *Nature* 409: 618–622 (abstract [http://www.nature.com/nature/journal/v409/n6820/abs/409618a0.html here]).
* Pryer, Kathleen M., Eric Schuettpelz, Paul G. Wolf, Harald Schneider, Alan R. Smith and Raymond Cranfill. 2004. Phylogeny and evolution of ferns (monilophytes) with a focus on the early leptosporangiate divergences. *American Journal of Botany* 91:1582–1598 (online abstract [http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/91/10/1582 here] ).
* Moran, Robbin C. (2004). *A Natural History of Ferns*. Portland, OR: Timber Press. ISBN 0-88192-667-1.
* Lord, Thomas R. (2006). *Ferns and Fern Allies of Pennsylvania*. Indiana, PA: Pinelands Press. [http://www.paferns.com]
* Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. 2006. A classification for extant ferns. *Taxon* 55 (3) :705–731.[http://www.pryerlab.net/publication/fichier749.pdf online available] 
* 

== แหล่งข้อมูลอื่น ==


* [http://tolweb.org/tree?group=Filicopsida&contgroup=Embryophytes Tree of Life Web Project: Filicopsida] 
* A classification of the [http://www.anbg.gov.au/fern/taxa/classification.html ferns and their allies] 
* [http://www.jaknouse.athens.oh.us/ferns/bookfern.html A fern book bibliography]
* [http://www1.akira.ne.jp/~unzen/pteridophyta.html Register of fossil Pteridophyta] 
* [http://delta-intkey.com/britfe/ L. Watson and M.J. Dallwitz (2004 onwards). The Ferns (Filicopsida) of the British Isles.] 
* [http://www.peterboyd.com/pteridomania2.htm Ferns and Pteridomania in Victorian Scotland]
* [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/non-seed-plants.htm Non-seed plant images at bioimages.vanderbilt.edu] 
* [http://www.birdock.com/read/ferns_in_detail/ *Ferns in detail''] , an online book
* "American Fern Society"
* Checklist of Ferns and Lycophytes of the World 
* fernSiam.com & fernSiam.net