สถาปัตยกรรมกอทิก

[thumb|220px|[มหาวิหารน็อทร์-ดามแห่งปารีสเป็นลักษณะสถาปัตยกรรมกอทิก]]

**สถาปัตยกรรมกอทิก** () เป็นลักษณะสถาปัตยกรรมที่รุ่งเรืองในช่วงกลางสมัยกลางถึงปลายสมัยกลาง โดยวิวัฒนาการมาจากสถาปัตยกรรมโรมาเนสก์และตามด้วยสถาปัตยกรรมสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา สถาปัตยกรรมกอทิกเกิดขึ้นระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึง 16 โดยเริ่มขึ้นในประเทศฝรั่งเศสก่อนที่จะเผยแพร่ไปยังประเทศอังกฤษ และต่อไปยังทวีปยุโรปโดยทั่วไป 

สถาปัตยกรรมกอทิกเริ่มขึ้นในฝรั่งเศสในคริสต์ศตวรรษที่ 12 และรุ่งเรืองต่อมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในระยะแรก สถาปัตยกรรมทรงนี้เรียกกันว่า "แบบฝรั่งเศส" (**')  คำว่า "กอทิก" มาเริ่มใช้กันในตอนปลาย[[ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยา]]ในทางที่เป็นการหมิ่นลักษณะสถาปัตยกรรม ลักษณะเด่นของสถาปัตยกรรมแบบกอทิกที่เป็นที่รู้จักกันดีคือการใช้โค้งแหลม เพดานสัน และ [[ค้ำยันแบบปีก]]

สถาปัตยกรรมกอทิกเป็นสถาปัตยกรรมที่นิยมใช้ในการสร้าง[[อาสนวิหาร]] [[แอบบี]] และ[[คริสต์ศาสนสถาน]]อื่น ๆ ของยุโรป นอกจากนั้นก็ยังใช้ในกาสร้าง[[ปราสาท]], [[วัง]], [[ตึกเทศบาลเมือง]], [[มหาวิทยาลัย]] และบางครั้งก็สำหรับที่อยู่อาศัยแต่ก็ไม่มากนัก สถาปัตยกรรมกอทิกที่ใช้ในการก่อสร้างโบสถ์และ[[อาสนวิหาร]] และในสิ่งก่อสร้างบางสิ่งของฆราวาสที่เป็นการแสดงลักษณะการก่อสร้างอันมีพลัง ลักษณะรูปทรงของสิ่งก่อสร้างแบบกอทิกเป็นลักษณะที่ก่อให้เกิดความสะเทือนทางอารมณ์ ซึ่งทำให้เป็นสถาปัตยกรรมที่เป็นที่นิยมใช้ในการก่อสร้างสถาปัตยกรรมทางศาสนา และสิ่งก่อสร้างหลายแห่งก็มีคุณค่าสูงพอที่จะได้รับการมอบฐานะให้เป็น[[มรดกโลก]]

ในอังกฤษในกลางคริสต์ศตวรรษที่ 18 ก็เริ่มมีการก่อสร้างสถาปัตยกรรมที่เลียนแบบสถาปัตยกรรมกอทิก ที่เรียกว่า[[สถาปัตยกรรมฟื้นฟูกอทิก]] ที่เผยแพร่ไปยังยุโรป ที่เป็นลักษณะสถาปัตยกรรมที่นิยมใช้ในการก่อสร้างคริสต์ศาสนสถานและมหาวิทยาลัย ความนิยม[[สถาปัตยกรรมฟื้นฟูกอทิก]]ดำเนินต่อมาจนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 20

สถาปัตยกรรมกอทิกพัฒนาขึ้นจากปัญหาทาง[[โครงสร้าง]] โบสถ์ในสมัยนั้นได้เปลี่ยนแปลงมาใช้โครงสร้าง[[หลังคาโค้งแหลม]] (point vault) [[แรงกด]]ของโครงสร้างหลังคาโค้งแหลม จึงพุ่งเป็นเส้นดิ่งมากกว่าโค้งครึ่งวงกลมและถ่ายน้ำหนักจากหลังคาโค้งไปยัง[[เสา]] (pier) ที่รองรับซึ่งจะสูงชะลูดและมีส่วนค้ำยันผนังเป็นครีบอยู่ภายนอกอาคาร ที่เรียกว่า [[ครีบยัน]] ซึ่งตั้งต้นจากยอดของเสาด้านในเอียงมาจดผนังครีบริมนอก ช่วยรับน้ำหนักของโค้งอีกด้วย ส่วนน้ำหนักที่พุ่งออกมาจากด้านข้างของโค้งตรงส่วนข้างของโบสถ์อาศัยผนังครีบด้านนอกรับไว้ ช่วงแต่ละช่วงจึงมีระยะห่างไม่ได้มาก ดังนั้น ส่วนสัดของช่องระหว่างเสาและรูปทรงโบสถ์สมัยกอทิกจะสูงชะลูดและแคบ และเนื่องจากไม่ได้ใช้ผนังรับน้ำหนักอีกต่อไป จึงสามารถเจาะช่องหน้าต่างซึ่งมักทำเป็นรูปวงกลมมีลวดลาย  และประดับด้วยกระจกสีที่เรียกว่า [[หน้าต่างกุหลาบ]] ได้มากขึ้น 

ทางด้านจังหวะในงานสถาปัตยกรรม ในสมัยแรก ๆ มักใช้จังหวะตายตัวและซ้ำ ๆ กัน ภายในอาคารมักใช้เสารายเป็นแนว เพื่อดึงความสนใจไปเพียงที่แห่งเดียวคือ แท่นบูชา แต่ต่อมาก็เปลี่ยนแปลงไปจะใช้จังหวะที่เป็นอิสระมากขึ้น

== คำว่า "กอทิก" ==
[[ไฟล์:Chartres 1.jpg|thumb|220px|ด้านหน้า[[มหาวิหารน็อทร์-ดามแห่งชาทร์]]]]
คำว่า "กอทิก" เมื่อกล่าวถึงสถาปัตยกรรมมิได้เกี่ยวข้องแต่อย่างใดกับ[[ชาวกอท]]ในประวัติศาสตร์ แต่เป็นคำที่เป็นเชิงดูหมิ่นถึงลักษณะสถาปัตยกรรม ที่นำมาใช้ราวคริสต์ทศวรรษ 1530 โดย[[จอร์โจ วาซารี]]ในการบรรยายวัฒนธรรมที่ถือว่าหยาบและป่าเถื่อน ในสมัยที่วาซารีเขียนอิตาลีกำลังอยู่ในสมัยของความรุ่งเรืองทางสถาปัตยกรรมที่เลียนแบบสถาปัตยกรรมแบบคลาสสิกที่ถือกันว่าเป็นสถาปัตยกรรมชั้นสูง ในที่เรียกว่า[[สถาปัตยกรรมสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา]]ซึ่งถือว่าเป็นจุดสูงสุดทางสถาปัตยกรรมและเป็น[[ยุคทอง]]แห่งการแสวงหาความรู้

[[สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา]]ที่ในที่สุดก็เผยแพร่ไปทั่วยุโรปที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงลักษณะต่าง ๆ ของวัฒนธรรมก่อนหน้าการประดิษฐ์แท่นพิมพ์ เน้นความสนใจในทางศาสนา และมีความเห็นว่าสมัยก่อนหน้านั้นเป็นสมัยของความงมงายและความขาดความรู้ ซึ่งเป็นที่มาของบทเขียนของ[[ฟร็องซัว ราบแล]] (François Rabelais) นักเขียนชาวฝรั่งเศสของคริสต์ศตวรรษที่ 16 ใน "Gargantua and Pantagruel" ซึ่งเป็นนวนิยายที่กล่าวถึงแอบบีเทเลเม ที่บนประตูทางเข้ามีคำจารึกว่า "เทวสถานนี้ไม่อนุญาตสำหรับผู้เสรแสร้ง, ผู้ลำเอียง..." ที่เป็นนัยยะถึง "กอท" และ "และออสโตรกอท" ที่ถือว่าเป็นคนป่าเถื่อนเข้า 

ในคริสต์ศตวรรษที่ 17 การใช้คำว่า "กอท" ในอังกฤษเท่ากับการใช้คำว่า "[[แวนดัล]]" ซึ่งเป็นกลุ่มชนเชื้อสายเจอร์มานิคผู้นิยมการทำลายทรัพย์สินและสิ่งของ และกลายมาเป็นคำที่ใช้ในการบรรยายลักษณะสถาปัตยกรรมของทางตอนเหนือของยุโรปก่อนที่จะมาฟื้นฟูลักษณะสถาปัตยกรรมแบบคลาสสิกกันขึ้น

จากข้อเขียนในจดหมายที่เขียนในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ในนิตยสาร ''Notes and Queries'' ในลอนดอนกล่าวว่า: 
.</blockquote>

เมื่อวันที่ [[21 กรกฎาคม]] [[ค.ศ. 1710]] สถาบันสถาปัตยกรรมก็ประชุมกันในปารีส ในบรรดาหัวข้อที่ถกเถียงกันที่เป็นที่สังเกตของที่ประชุมคือแนวโน้มของความนิยมในการใช้โค้งนูนโค้งเว้า "ในการก่อสร้างส่วนที่ปกคลุมตอนปลายของปล่องไฟ ซึ่งเป็นลักษณะที่คณะที่ประชุมไม่เห็นด้วยและถือว่าเป็นแบบที่ไม่สมบูรณ์ และเป็นลักษณะที่ออกไปทางกอทิก"

== อิทธิพลต่าง ๆ ที่มีต่อลักษณะสถาปัตยกรรม ==
=== ภูมิภาค ===
ในตอนปลายของ[[คริสต์ศตวรรษที่ 12]] ยุโรปก็แบ่งออกเป็น[[นครรัฐ]]และ[[ราชอาณาจักร]]ต่าง ๆ บริเวณที่รวมทั้งในปัจจุบันที่เป็น[[ประเทศเยอรมนี|เยอรมนี]], [[ประเทศเนเธอร์แลนด์|เนเธอร์แลนด์]], [[ประเทศเบลเยียม|เบลเยียม]], [[ประเทศลักเซมเบิร์ก|ลักเซมเบิร์ก]], [[ประเทศสวิตเซอร์แลนด์|สวิตเซอร์แลนด์]], [[ประเทศออสเตรีย|ออสเตรีย]], ทางตะวันออกของ[[ประเทศฝรั่งเศส|ฝรั่งเศส]] และส่วนใหญ่ทางตอนเหนือของ[[ประเทศอิตาลี|อิตาลี]]ยกเว้น[[เวนิส]]ก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของ[[จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์]] และประมุขของท้องถิ่นก็ยังคงมีอำนาจพอสมควร [[ประเทศฝรั่งเศส|ฝรั่งเศส]] [[ประเทศสกอตแลนด์|สกอตแลนด์]] [[ประเทศสเปน|สเปน]] และ [[แคว้นปกครองตนเองซิซิลี|ซิซิลี]] ต่างก็เป็นราชอาณาจักรอิสระ รวมทั้งอังกฤษที่ปกครองโดย[[จักรวรรดิอ็องฌู|กษัตริย์แพลนทาเจเน็ท]]ผู้ปกครองดินแดนส่วนใหญ่ในฝรั่งเศสในขณะเดียวกันด้วย [[นอร์เวย์]]มาตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอังกฤษ ขณะที่ประเทศ[[สแกนดิเนเวีย]]อื่น ๆ และ[[โปแลนด์]]อยู่ภายใต้อิทธิพลของเยอรมนี กษัตริย์[[จักรวรรดิอ็องฌู|อ็องฌู]]เป็นผู้นำวัฒธรรมกอทิกไปเผยแพร่ยัง[[อิตาลีใต้]] 

ยุโรปโดยทั่วไปในช่วงนั้นอยู่ในระหว่างความรุ่งเรืองทางการค้าที่เป็นผลมาจากความเจริญของเมืองต่าง ๆ  เยอรมนีและกลุ่มประเทศต่ำมีเมืองใหญ่ ๆ หลายเมืองที่รุ่งเรืองมั่งคั่งที่แข่งขันกันอย่างสันติ และบางกลุ่มก็มารวมตัวกันเพื่อผลประโยชน์ร่วมกัน เช่น กลุ่ม[[สันนิบาตฮันเซียติก]] การก่อสร้างสิ่งก่อสร้างสำคัญที่เป็นของเมืองก็กลายมาเป็นสิ่งเชิดหน้าชูตาของเมือง แต่ทางอังกฤษและฝรั่งเศสยังคงอยู่ในระบบการปกครองแบบศักดินาซึ่งทำให้สถาปัตยกรรมยังเป็นการเน้นการก่อสร้างสำหรับผู้ครองอาณาจักร แทนที่จะเป็นตึกเทศบาลเมืองหรือสิ่งก่อสร้างที่เป็นของประชาชนผู้มั่งคั่งในเมือง

=== วัสดุ ===
[[ไฟล์:Bad Doberan Münster (11) 2006-09-24.JPG|thumb|250px|ภายในวิหารของบาดโดเบอรันในเยอรมนีที่ใช้อิฐอันมีสีสัน, ค.ศ. 1386]]
ปัจจัยอื่นที่เป็นอิทธิพลของท้องถิ่นก็คือวัสดุก่อสร้าง ในฝรั่งเศส[[หินปูน]]เป็นสิ่งที่มีอยู่โดยทั่วไปหลายระดับ ตั้งแต่ชนิดที่ละเอียดในบริเวณ[[ก็อง]] (Caen) ที่เป็นที่นิยมของประติมากรในการใช้แกะสลัก อังกฤษมีหินปูนแต่หยาบกว่า และ[[หินทราย]]สีแดง และ [[หินอ่อนเพอร์เบ็ค]]สีเขียวคร่ำที่มักจะใช้ในการตกแต่ง  

ทางตอนเหนือของเยอรมนี, เนเธอรแลนด์, สแกนดิเนเวีย, ประเทศในบอลติก และ ทางตอนเหนือของโปแลนด์ก็มีหินแต่การก่อสร้างนิยมการใช้อิฐซึ่งเป็นลักษณะที่เรียกว่าสถาปัตยกรรม[[กอทิกอิฐ]] (Backsteingotik)  และมักจะเป็นนัยยะถึงกลุ่ม[[สันนิบาตฮันเซียติก|สันนิบาตฮันเซีย]]

ในอิตาลีหินใช้ในการก่อสร้างป้อมปราการ แต่อิฐเป็นที่นิยมในการก่อสร้างสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ นอกจากนั้นอิตาลีก็ยังมีหินอ่อนเป็นจำนวนมากและหลายแบบ ด้านหน้าของสิ่งก่อสร้างจึงมักจะทำด้วยหินอ่อนบนด้านในที่เป็นอิฐ ฉะนั้นบางครั้งจึงพบสิ่งก่อสร้างที่ยังสร้างไม่เสร็จที่ด้านหน้ายังคงเป็นอิฐที่รอการต่อเติมให้เป็นหินอ่อนในเวลาต่อมา

การใช้ไม้ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่มีอิทธิพลต่อสถาปัตยกรรม เช่นในการก่อสร้างเพดานที่ใช้[[คานแฮมเมอร์]] (hammer-beam) อันวิจิตรของอังกฤษเป็นการก่อสร้างที่มีผลมาจากการขาดไม้ที่ตรงและยาวในตอนปลายของยุคกลาง เมื่อป่าถูกถางไปสร้างเรือและเพดานขนาดใหญ่

=== ศาสนา ===
ช่วง[[ต้นสมัยกลาง]]เป็นสมัยของความรุ่งเรืองของอารามต่าง ๆ ที่ได้รับการก่อตั้งขึ้นและแพร่ขยายไปทั่วยุโรป [[คณะนักบวชคาทอลิก]]ที่นำหน้ากว่าคณะอื่นคือ[[คณะเบเนดิกติน]]ผู้สร้าง[[แอบบี]]ขนาดใหญ่มากมายกว่าคณะอื่นใดในอังกฤษ คณะเบเนดิกตินมักจะสร้างแอบบีภายในตัวเมือง ไม่เหมือนกับ[[คณะซิสเตอร์เชียน]]ที่มักจะสร้างในชนบท คณะซิสเตอร์เชียนและ[[คณะกลูว์นี]]จะเป็นลัทธิที่แพร่หลายในฝรั่งเศส อารามที่[[กลูว์นี]]สร้างกลุ่มสิ่งก่อสร้างที่ใช้เป็นอารามที่เป็นระเบียบแบบแผนที่กลายมามีอิทธิพลต่อการก่อสร้างกลุ่มสิ่งก่อสร้างสำหรับอารามเป็นเวลาหลายร้อยปีต่อมา 

ในคริสต์ศตวรรษที่ 13 นักบุญ[[ฟรังซิสแห่งอัสซีซี]]ก็ตั้ง[[คณะฟรันซิสกัน]] หรือที่เรียกว่า "ไฟรอาร์เทา" (Grey Friars) ที่แยกออกมา[[คณะดอมินิกัน]]ที่ก่อตั้งโดย[[นักบุญดอมินิก]]ใน[[ตูลูส]]และ[[โบโลญญา]]มีอิทธิพลต่อการก่อสร้างสถาปัตยกรรมกอทิกในอิตาลี

=== สถาปัตยกรรม ===
สถาปัตยกรรมกอทิกวิวัฒนาการมาจาก[[สถาปัตยกรรมโรมาเนสก์]]ก่อนหน้านั้น ส่วนใหญ่แล้วการเปลี่ยนแปลงมิใช่การเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลัน เช่นที่เกิดขึ้นกับการเปลี่ยนแปลงไปเป็นสถาปัตยกรรม[[สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา]]ของ[[ฟลอเรนซ์]]ไปเป็น[[สถาปัตยกรรมคลาสสิก]]โดย[[ฟีลิปโป บรูเนลเลสกี]]เมื่อต้นคริสต์ศตวรรษที่ 15

====สถาปัตยกรรมโรมาเนสก์====
[[ไฟล์:StDenis Chorumgang.JPG|thumb|[[จรมุข]]ที่[[มหาวิหารแซ็ง-เดอนี]]]]

สถาปัตยกรรมโรมาเนสก์ หรือ [[สถาปัตยกรรมนอร์มัน]]ที่เป็นคำที่ใช้ในอังกฤษเพราะความสัมพันธ์กับ[[การรุกรานของนอร์มัน]]เป็นลักษณะสถาปัตยกรรมที่วางรากฐานของรูปทรงพื้นฐานทางสถาปัตยกรรมที่ค่อยมาเปลี่ยนแปลงอย่างค่อยเป็นค่อยไปตลอดสมัยกลาง โครงสร้างพื้นฐานของ[[มหาวิหาร]] [[โบสถ์ประจำเขตแพริช]], [[อาราม]], [[ปราสาท]], [[วัง]], [[great hall|โถงใหญ่]] (great hall) และ [[เรือนเฝ้าประตู]]ต่างก็ได้รับการวางรากฐานไว้เป็นอย่างดี เช่นเดียวกับการสร้างเพดานโค้งสัน, กำแพงครีบ, เสากลุ่ม (clustered columns), ยอดแหลม (spires), ประตูแกะสลัก

ความเปลี่ยนแปลงสิ่งเดียวที่มีความสำคัญต่อการแยกระหว่างลักษณะของสถาปัตยกรรมโรมาเนสก์กับกอทิกคือการการเปลี่ยนแปลงจากการใช้ผนังอันหนาเทอะทะที่มีช่องเปิดแคบ ๆ เป็นระยะ ๆ ไปเป็นลักษณะของสิ่งก่อสร้างที่เต็มไปด้วยแสง ที่ใช้ลักษณะเด่นของเพดานโค้งแหลม การใช้เพดานโค้งแหลมทำให้เกิดการพัฒนาวิธีการก่อสร้างหลายอย่างที่ได้ทำการทดลองกันตามที่ต่างจนเมื่อประสบผลสำเร็จแล้วจึงได้ทำการเผยแพร่ให้ใช้ได้โดยทั่วไป การพัฒนาก็เพื่อการตอบสนองความต้องการทางโครงร่าง, ความงดงาม และความต้องการทางปรัชญา ความเปลี่ยนแปลงก็รวมทั้งกำแพงปีกนก, ยอดแหลมรายบนหลังคา, หน้าต่างตกแต่งด้วยซี่หินเป็นลวดลาย

==== อิทธิพลจากตะวันออก ====
การสร้างเพดานแบบที่เรียกว่า 'pitched brick' ที่สามารถสร้างได้โดยไม่ต้องมีศูนย์กลางรับอาจจะทำมาตั้งแต่สมัย[[Ancient Near East|ตะวันออกใกล้โบราณ]]มาจนถึงสองร้อยปีก่อนคริสต์ศักราช ตัวอย่างที่เก่าที่สุดของโค้งแหลมที่ทำด้วยปูนพบในสมัยสถาปัตยกรรมของ[[จักรวรรดิไบแซนไทน์|ปลายโรมัน]] และ [[จักรวรรดิซาสซานิยะห์]] โดยเฉพาะในการสร้าง[[คริสต์ศาสนสถาน]]ในสมัยแรกใน[[ซีเรีย]] และ[[เมโสโปเตเมีย]] แต่บางครั้งก็พบในสิ่งก่อสร้างที่ไม่ใช่สิ่งก่อสร้างทางศาสนาด้วยเช่น[[Karamagara Bridge|สะพานคารามาการา]]. หลังจากการพิชิตดินแดนของมุสลิมในคริสต์ศตวรรษที่ 7 การก่อสร้างลักษณะนี้ก็กลายมาเป็นลักษณะมาตรฐานของ[[สถาปัตยกรรมอิสลาม]]

ความเห็นของทฤษฎีหนึ่งกล่าวว่าการเพิ่มการเกี่ยวข้องกันทางทหารและทางวัฒนธรรม ที่รวมทั้ง[[การพิชิตอิตาลีตอนใต้ของชาวนอร์มัน|นอร์มันได้รับชัยชนะ]] (Norman conquest of southern Italy) ต่อ[[ประวัติศาสตร์ของอิสลามในอิตาลีตอนใต้|ซิซิลีของอิสลาม]]ในปี ค.ศ. 1090, [[สงครามครูเสด]]ที่เริ่มในปี ค.ศ. 1096 และ[[อัลอันดะลุส|อิสลามในสเปน]] นำมาซึ่งความรู้ของโครงสร้างทางสถาปัตยกรรมที่สำคัญมายังยุโรปยุคกลาง 

อีกทฤษฎีหนึ่งกล่าวว่าเชื่อกันว่าโค้งแหลมวิวัฒนาการขึ้นตามธรรมชาติในยุโรปตะวันตกเพื่อเป็นการแก้ปัญหาเกี่ยวกับโครงสร้าง พร้อมกับการเริ่มใช้ลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์ของโบสถ์ในฝรั่งเศสและอังกฤษ

== ดูเพิ่ม  ==
* [[สถาปัตยกรรมการก่อสร้างมหาวิหารในยุโรปตะวันตก]]
* [[สถาปัตยกรรมมหาวิหารสมัยกลางในอังกฤษ]] 
* [[สถาปัตยกรรมกอทิกแบบอังกฤษ]] 

== อ้างอิง ==

* ผุสดี ทิพทัส, **หลักเบื้องต้นในการจัดองค์ประกอบในงานสถาปัตยกรรม''',สำนักพิมพ์ ไทยวัฒนาพานิช,2530 


หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมสมัยกลาง
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมตะวันตก
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม
หมวดหมู่:รูปแบบสถาปัตยกรรม