ลำดับเหตุการณ์คณะราษฎร

**ลำดับเหตุการณ์คณะราษฎร**แสดงรายการเหตุการณ์สำคัญนับตั้งแต่การก่อตั้งคณะราษฎรในปี 2469 จนหมดอำนาจในปี 2490

เหตุการณ์ปฏิวัติสยามเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475 เป็นเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ไทย  และทำให้สถาบันพระมหากษัตริย์ที่เคยเป็นผู้ปกครองสูงสุดของประเทศมาช้านานเสียอำนาจส่วนใหญ่ อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงดังกล่าวใน พ.ศ. 2475 การต่อสู้ทางการเมืองก็ยังมิได้จบลงไปอย่างสิ้นเชิง ยังคงมีการต่อสู้กันระหว่างผู้นำในระบอบเก่า กับระบอบใหม่ หรือความขัดแย้งในผู้นำคณะราษฎรด้วยกันเอง จนรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490 ถือได้ว่าเป็นการล้างอำนาจทางการเมืองของคณะราษฎรเสียสิ้น

## บุคคลสำคัญที่เกี่ยวข้อง

; ฝ่ายคณะราษฎร
* พลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน) หัวหน้าคณะราษฎร และนายกรัฐมนตรีคนที่ 2
* จอมพล แปลก พิบูลสงคราม (หลวงพิบูลสงคราม) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และนายกรัฐมนตรีคนที่ 3 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พันตรี ควง อภัยวงศ์ (หลวงโกวิทอภัยวงศ์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 4 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* ทวี บุณยเกตุ นายกรัฐมนตรีคนที่ 5 และประธานรัฐสภาคนที่ 9 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* ปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 7
* พลเรือเอก ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 8 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พันตรี วิลาศ โอสถานนท์ ประธานรัฐสภาคนที่ 6
* พลเอก อดุล อดุลเดชจรัส (หลวงอดุลเดชจรัส) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* สงวน จูฑะเตมีย์ (หลวงนฤเบศร์มานิต) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* แช่ม พรหมยงค์ จุฬาราชมนตรีคนที่ 14 (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พันเอก พระยาฤทธิอัคเนย์ (สละ เอมะศิริ) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
* พันเอก พระยาทรงสุรเดช (เทพ พันธุมเสน) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พลตรี พระประศาสน์พิทยายุทธ (วัน ชูถิ่น) หัวหน้าคณะราษฎร และรัฐมนตรี
* พลเรือเอก หลวงสินธุสงครามชัย (สินธุ์ กมลนาวิน) ผู้นำคณะราษฎรสายทหารเรือ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
* พันตรี หลวงทัศนัยนิยมศึก (ทัศนัย มิตรภักดี) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร
* หลวงสิริราชไมตรี (จรูญ สิงหเสนี) ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
* จ่าสิบเอก ตั้ว ลพานุกรม ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
* แนบ พหลโยธิน ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรี
* พลโท ประยูร ภมรมนตรี ผู้ร่วมก่อตั้งคณะราษฎร และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
* พันเอก ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม (หลวงเชวงศักดิ์สงคราม) รองนายกรัฐมนตรี
* ดิเรก ชัยนาม รองนายกรัฐมนตรี
* พลเอก หลวงเกรียงศักดิ์พิชิต (พิชิต เกรียงศักดิ์พิชิต) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
* พลเอก มังกร พรหมโยธี (หลวงพรหมโยธี) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* นาวาเอก หลวงศุภชลาศัย (บุง ศุภชลาศัย) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พลตรี หลวงวิจิตรวาทการ (วิจิตร วิจิตรวาทการ) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* เล้ง ศรีสมวงศ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
* หลวงชำนาญนิติเกษตร (อุทัย แสงมณี) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
* พลเอก จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์ (หลวงเสรีเริงฤทธิ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* หม่อมหลวงอุดม สนิทวงศ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
* สพรั่ง เทพหัสดิน ณ อยุธยา (หลวงสุนทรเทพหัสดิน) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
* หลวงเดชาติวงศ์วราวัฒน์ (หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
* ประจวบ บุนนาค รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
* จรูญ สืบแสง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
* พลตรี น้อม เกตุนุติ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม
* วนิช ปานะนนท์ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง
* พลตรี หลวงชำนาญยุทธศิลป์ (เชย รมยะนันท์) รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเศรษฐการ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พลเรือตรี ทหาร ขำหิรัญ รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* สงวน ตุลารักษ์ รัฐมนตรี
* ทองเปลว ชลภูมิ รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พลโท กาจ กาจสงคราม (หลวงกาจสงคราม) รัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* เฉลียว ปทุมรส ราชเลขานุการในพระองค์ (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)
* พลตรี ไชย ประทีปะเสน เลขาธิการนายกรัฐมนตรี (ต่อมาได้แยกออกจากคณะราษฎร)

; ฝ่ายราชวงศ์
* พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 7
* พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 8
* พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9
* สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี พระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 7
* สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี พระบรมราชชนนีในรัชกาลที่ 8 และ 9
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ อภิรัฐมนตรี
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้รักษาพระนคร
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อภิรัฐมนตรี
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ อธิบดีศาลฎีกาคนที่ 3
* สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ สมเด็จพระสังฆราชพระองค์ที่ 13
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน อภิรัฐมนตรี
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ หัวหน้าคณะผู้แทนไทย
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ องคมนตรี
* พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเทววงศวโรทัย อภิรัฐมนตรี
* พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ องคมนตรี
* พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช หัวหน้าคณะกู้บ้านกู้เมือง
* หม่อมเจ้าวิบูลย์สวัสดิ์วงศ์ สวัสดิกุล ราชเลขานุการในพระองค์
* พันเอก เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พลเอก เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม พิชเยนทรโยธิน) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ประธานรัฐสภาคนที่ 1
* เจ้าพระยาพิชัยญาติ (ดั่น บุนนาค) ประธานรัฐสภาคนที่ 2 และอธิบดีศาลฎีกาคนที่ 5
* เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ประธานรัฐสภาคนที่ 4
* พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรีคนที่ 1
* พระยาอุดมพงศ์เพ็ญสวัสดิ์ (หม่อมราชวงศ์ประยูร อิศรศักดิ์) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
* พลเอก พระยาเทพหัสดิน (ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) รัฐมนตรีกว่าการกระทรวงคมนาคม
* พันเอก พระยาศรีสิทธิสงคราม (ดิ่น ท่าราบ) สมาชิกคณะกู้บ้านกู้เมือง
* พลตรี พระยาเสนาสงคราม (หม่อมราชวงศ์อี๋ นพวงศ์) สมาชิกคณะกู้บ้านกู้เมือง
* หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีคนที่ 6
* เจ้ากาวิละวงศ์ ณ เชียงใหม่ เจ้าพนักงานกรมรถไฟหลวง

; ฝ่ายอื่น
* พระสุธรรมวินิจฉัย (ชม วณิกเกียรติ) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พระยานลราชสุวัจน์ (ทองดี นลราชสุวัจน์) ผู้ทำหน้าที่ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี (กระแส ประวาหะนาวิน) ประธานรัฐสภาคนที่ 3
* พระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล) อธิบดีศาลฎีกาคนที่ 7
* พระยาวิกรมรัตนสุภาษ (ชม ศุขะวณิช) ประธานศาลฎีกาคนที่ 9
* พระยาลัดพลีธรรมประคัลภ์ (วงศ์ ลัดพลี) ประธานศาลฎีกาคนที่ 10
* ร้อยเอก ขุนทวยหาญพิทักษ์ (เหล็ง ศรีจันทร์) หัวหน้าคณะผู้ก่อการกำเริบ
* จอมพล ผิน ชุณหะวัณ (หลวงชำนาญยุทธศาสตร์) หัวหน้าคณะทหารแห่งชาติ
* จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 11
* จอมพล ถนอม กิตติขจร สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 10
* จอมพล ประภาส จารุเสถียร สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรองนายกรัฐมนตรี
* จอมพลอากาศ ฟื้น รณนภากาศ ฤทธาคนี (ขุนรณนภากาศ) สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรองนายกรัฐมนตรี
* พลตำรวจเอก เผ่า ศรียานนท์ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
* พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ สมาชิกคณะทหารแห่งชาติ และนายกรัฐมนตรีคนที่ 17
* พลอากาศเอก หลวงอธึกเทวเดช (บุญเจียม โกมลมิศร์) รัฐมนตรี
* เลียง ไชยกาล ผู้ต้องหาคดีกบฏทรงสุรเดช และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
* ร้อยโท ณเณร ตาละลักษณ์ สมาชิกกลุ่มกบฏทรงสุรเดช
* โชติ คุ้มพันธ์ ผู้ต้องหาคดีกบฏทรงสุรเดช
* ชิต สิงหเสนี นักโทษคดีสวรรคตรัชกาลที่ 8
* บุศย์ ปัทมศริน นักโทษคดีสวรรคตรัชกาลที่ 8

## ก่อนการปฏิวัติ (พ.ศ. 2469–2475)
### พ.ศ. 2469
* 5 กุมภาพันธ์ – ตั้งคณะราษฎร และมีการประชุมครั้งแรกที่บ้านพักเลขที่ 9 ถนนซอมเมอราร์ด กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส ผู้เข้าร่วมประชุมมี 7 คน การประชุมกินเวลานาน 5 วัน และลงมติให้ปรีดี พนมยงค์เป็นประธาน และหัวหน้าคณะราษฎรไปก่อนจะมีผู้ที่เหมาะสม

### พ.ศ. 2474
* 19 มิถุนายน - พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช เสนาบดีกระทรวงกลาโหม ลาออกจากตำแหน่ง หลังมีความขัดแย้งกับสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต อภิรัฐมนตรี ซึ่งเหตุการณ์นี้ได้เปิดโอกาสอย่างมากให้แก่คณะราษฎร

### พ.ศ. 2475
* 12 มิถุนายน – คณะราษฎรวางแผนการที่บ้าน ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี เพื่อจะดำเนินการควบคุมสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ผู้สำเร็จราชการรักษาพระนคร
* 24 มิถุนายน – คณะราษฎรประกาศ เปลี่ยนแปลงการปกครองของประเทศไทย จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ ในการปฏิบัติการ มีพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นหัวหน้าคณะราษฎร

## ลำดับเหตุการณ์หลังการปฏิวัติ (พ.ศ. 2475–2490)

### พ.ศ. 2475
* 27 มิถุนายน – พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ลงพระปรมาภิไธยในธรรมนูญการปกครองประเทศ โดยทรงเพิ่มคำว่า *"ชั่วคราว"* ต่อท้ายธรรมนูญการปกครองประเทศ ซึ่งหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นผู้ร่าง
* 28 มิถุนายน 
** มีการประชุมสภาผู้แทนราษฎรสมัยแรกตามธรรมนูญการปกครองประเทศชั่วคราว มีสมาชิก 70 คน โดยแต่งตั้งจากคณะราษฎร 31 คน และจากข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ในระบอบเดิม 39 คน เลือกพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เป็นประธานกรรมการราษฎร ถือว่าเป็นนายกรัฐมนตรีไทยคนแรก เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเป็นประธานสภาผู้แทนราษฎรคนแรก และมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎรคนแรก (ดูเพิ่มที่ คณะกรรมการราษฎร)
** มีการตั้งคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 7 นาย ซึ่งกรรมการมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นสมาชิกคณะราษฎรคนเดียว 
* 25 สิงหาคม – พระยานิติศาสตร์ไพศาล จดทะเบียนจัดตั้ง *[[คณะราษฎร|สมาคมคณะราษฎร]]* ซึ่งอาจถือได้ว่าเป็นพรรคการเมืองแรกของไทย
* 10 ธันวาคม – สภาผู้แทนราษฎรเห็นชอบรัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรก ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งผู้บริหารชุดใหม่ในนามใหม่ คือ นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีจำนวน 20 นาย คณะบริหารชุดใหม่มีพระยามโนปกรณ์นิติธาดาเป็นนายกรัฐมนตรี ในจำนวนนี้สมาชิกคณะราษฎรเป็นรัฐมนตรีลอย 10 นาย
* 

### พ.ศ. 2476
* 15 มีนาคม – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเสนอ "เค้าโครงร่างเศรษฐกิจ" ("สมุดปกเหลือง")
* 1 เมษายน – รัฐประหารในประเทศไทย เมษายน พ.ศ. 2476: พระยามโนปกรณนิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์) นายกรัฐมนตรี ออกพระราชกฤษฎีกาปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎร และงดใช้รัฐธรรมนูญเกือบทุกมาตรา บ้างอธิบายว่าพฤติการณ์ดังกล่าวว่าเพื่อจัดตั้งคณะรัฐบาลใหม่ โดยหลวงประดิษฐ์มนูธรรมพ้นจากตำแหน่งรัฐมนตรี
* 2 เมษายน – มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติว่าด้วยคอมมิวนิสต์ตามคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการกำจัดฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง
* 12 เมษายน – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมถูกบังคับให้เดินทางออกนอกประเทศไปยังประเทศฝรั่งเศส เนื่องจากความเห็นของหลวงประดิษฐ์มนูธรรมถูกโจมตีว่าเป็นคอมมิวนิสต์ ภายหลังการเสนอเค้าโครงร่างทางเศรษฐกิจ
* 10 มิถุนายน – พระยาพหลพลพยุหเสนา พระยาทรงสุรเดช พระประศาสน์พิทยายุทธ และพระยาฤทธิอัคเนย์ ผู้นำสายทหารของคณะราษฎรยื่นจดหมายลาออก
* 20 มิถุนายน – พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนารัฐประหารพระยามโนปกรณ์นิติธาดา นายกรัฐมนตรี โดยให้เหตุผลว่าการปิดประชุมสภาผู้แทนราษฎรเป็นเผด็จการ จากนั้นมีการล้างมลทินให้หลวงประดิษฐมนูธรรม
* 29 กันยายน – หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเดินทางกลับสยาม
* 1 ตุลาคม–15 พฤศจิกายน – มีการเลือกตั้งผู้แทนราษฎรผ่านผู้แทนตำบล นับเป็นการเลือกตั้งโดยอ้อมครั้งแรกและครั้งเดียวในประวัติศาสตร์ไทย
* 11 ตุลาคม – กบฏบวรเดช: พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช อดีตเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เป็นหัวหน้าฝ่ายทหารนำกำลังทหารจากหัวเมืองภาคอีสานล้มล้างการปกครองของรัฐบาล โดยระบุเหตผลว่ารัฐบาลปล่อยให้มีการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพและปล่อยให้หลวงประดิษฐ์มนูธรรมกระทำการอันเป็นคอมมิวนิสต์
* 25 ตุลาคม – หลังทราบว่าแพ้ต่อรัฐบาลแน่แล้ว พระองค์เจ้าบวรเดช หัวหน้าคณะกบฏและพระชายา ทรงขึ้นเครื่องบินเดินทางหนีไปยังประเทศอินโดจีนฝรั่งเศส
* 7 พฤศจิกายน – ออกพระราชบัญญัติป้องกันรักษารัฐธรรมนูญ อันเป็นเครื่องมือที่จะตอบโต้ฝ่ายต่อต้านรัฐบาล
* 16 ธันวาคม – พันเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นนายกรัฐมนตรี และตั้งคณะรัฐมนตรีชุดใหม่หลังจากการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2476 การเลือกตั้งสมาชิกสภาแบบ 2 ชั้น (1 ตุลาคม - 15 พฤษภาคม) 
* 25 ธันวาคม – หม่อมเจ้าวรรณไวทยากร วรวรรณทรงเป็นประธานคณะกรรมการพิจารณาเรื่องที่หลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นคอมมิวนิสต์หรือไม่ ลงมติว่าหลวงประดิษฐ์มนูธรรมมิได้เป็นคอมมิวนิสต์

### พ.ศ. 2477
* 2 มีนาคม – พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ ขณะประทับรักษาพระเนตรอยู่ในประเทศอังกฤษ, วันเดียวกัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดลเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ 8 แห่งราชวงศ์จักรี ขณะที่มีพระชนมายุ 9 พรรษา ได้แต่งตั้งคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์
* 13 กันยายน – รัฐบาลลาออก เพราะแพ้คะแนนเสียงในสภาเรื่องสัญญาการจำกัดยาง
* 22 กันยายน – ตั้งคณะรัฐมนตรีชุดใหม่ โดยมีพระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม และหลวงประดิษฐ์มนูธรรม เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

### พ.ศ. 2478
* 3 สิงหาคม – เกิดเหตุการณ์กบฏนายสิบ

### พ.ศ. 2479
* 14 ตุลาคม – เปิดอนุสาวรีย์ปราบกบฏ หรืออนุสาวรีย์พิทักษ์รัฐธรรมนูญ ที่เขตบางเขน (ปัจจุบันเรียกเพียงว่า "อนุสาวรีย์หลักสี่")
* 10 ธันวาคม - มีพิธีฝังหมุดคณะราษฎร

### พ.ศ. 2480
* 27 กรกฎาคม – พระยาพหลพลพยุหเสนาลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี จากกรณีอื้อฉาวที่มีกระทู้ถามเรื่องการนำที่ดินของพระคลังข้างที่มาซื้อขายในราคาถูกเป็นพิเศษ เพื่อเป็นแสดงความบริสุทธิ์และแสดงให้เห็นถึงความไม่เกี่ยวข้องกับการซื้อขายที่ดินดังกล่าว

### พ.ศ. 2481
* 18 กรกฎาคม – รัฐบาลพระยาพหลพลพยุหเสนาออกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง "วันชาติ" กำหนดให้วันที่ 24 มิถุนายน เป็นวันชาติ ซึ่งตรงกับวันปฏิวัติ
* 11 กันยายน – พระยาพหลพลพยุหเสนา ยุบสภา เนื่องจากรัฐบาลแพ้คะแนนเสียงเรื่องการชี้แจงรายรับ-รายจ่ายที่รัฐบาลจัดทำเสนอ
* 16 ธันวาคม – พันเอก หลวงพิบูลสงคราม เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี
* 29 มกราคม – รัฐบาลจับกุมศัตรูของรัฐบาล 51 คน แล้วตั้งศาลพิเศษโดยมีพันเอก หลวงพรหมโยธีเป็นประธาน

### พ.ศ. 2482
* 24 มิถุนายน – รัฐบาลพลตรี หลวงพิบูลสงคราม รับสนองพระบรมราชโองการแก้ไขเพิ่มเติมว่าด้วยนามประเทศ โดยให้เรียกชื่อประเทศว่า "ประเทศไทย" และเปลี่ยนคำว่า "สยาม" ให้เป็น "ไทย" แทน โดยเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงหลักการของลัทธิชาติ-ชาตินิยมว่า *รัฐบาลเห็นควรถือเป็นรัฐนิยมให้ใช้ชื่อประเทศ ให้ต้องตามชื่อเชื้อชาติ และความนิยมของประชาชน* 
* 26 กรกฎาคม – ศาลอุทธรณ์มีคำสั่งยึดทรัพย์สมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวที่โอนทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ไปเป็นทรัพย์สินส่วนตัว
* 20 พฤศจิกายน – ศาลพิเศษตัดสินประหารชีวิต 18 นาย และจำคุกตลอดชีวิตอีกรวม 25 นาย

### พ.ศ. 2483
* 24 มิถุนายน – มีพิธีเปิดอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

### พ.ศ. 2484
* 8 ธันวาคม – สงครามโลกครั้งที่สองในประเทศไทย: กองทัพญี่ปุ่นยกพลขึ้นบกที่หลายจังหวัดติดอ่าวไทย 
* 11 ธันวาคม – รัฐบาลไทยยอมยุติการต่อสู้กับกองกำลังญี่ปุ่น และประกาศทางวิทยุให้ทุกฝ่ายหยุดยิง
* 12 ธันวาคม – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช เอกอัครทูตไทยประจำสหรัฐ ไม่ยอมรับการประกาศเป็นพันธมิตรกับญี่ปุ่นของรัฐบาลไทย และได้ประกาศขบวนการเสรีไทยขึ้นที่นั่น โดยต่อมาคณะราษฎรฝ่ายพลเรือนหลายคน เช่น หลวงประดิษฐ์มนูธรรม, ทวี บุณยเกตุ และหลวงโกวิทอภัยวงศ์ แยกตัวจากรัฐบาลมาเข้าร่วมกับขบวนการเสรีไทยในประเทศ
* 16 ธันวาคม – ปรีดี พนมยงค์ถูกปลดจากตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และได้รับแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ซึ่งถูกมองว่าเป็นตำแหน่งที่ไร้อำนาจแทน เนื่องจากความขัดแย้งส่วนตัวกับจอมพล ป. และการกดดันจากญี่ปุ่นเนื่องจากมีแนวคิดต่อต้านญี่ปุ่น

### พ.ศ. 2486
* 2 กุมภาพันธ์ - 
** สถาปนา "มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์"
** สถาปนา "มหาวิทยาลัยแพทยศาสตร์" (มหาวิทยาลัยมหิดล ในปัจจุบัน)
* 20 สิงหาคม - ญี่ปุ่นยินยอมลงนามให้ไทยรวมสหรัฐไทยเดิม (เมืองเชียงตุงและเมืองพวนในรัฐฉาน) และสี่รัฐมาลัยเป็นดินแดนของไทย
* 12 ตุลาคม - สถาปนา "มหาวิทยาลัยศิลปากร"

### พ.ศ. 2487
* 24 กรกฎาคม – จอมพล ป. พิบูลสงครามถูกกดดันให้ลงออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เนื่องจากนโยบาย ร่างพระราชบัญญัติระเบียบราชการบริหารนครบาลเพชรบูรณ์ 
* 1 สิงหาคม – พลโท พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ได้กราบถวายบังคมลาออกจากตำแหน่ง สภาผู้แทนราษฎรจึงได้ลงมติแต่งตั้งให้นายปรีดี พนมยงค์ เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แต่เพียงผู้เดียว
* 24 สิงหาคม – จอมพล ป. พิบูลสงครามถูกปลดจากตำแหน่งผู้บัญชาการทหารสูงสุด

### พ.ศ. 2488
* 16 สิงหาคม – ปรีดี พนมยงค์ในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ออกประกาศสันติภาพ ว่าการประกาศสงครามต่อสหรัฐและบริเตนใหญ่เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2485 เป็น "โมฆะ"
* 20 สิงหาคม – รัฐบาลควง อภัยวงศ์ลาออกจากตำแหน่ง
* 1 กันยายน – ทวี บุณยเกตุได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนายกรัฐมนตรีรักษาการ
* 17 กันยายน – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมชเดินทางกลับจากสหรัฐมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี และได้ดำเนินการเจรจาความตกลงสมบูรณ์แบบ
* 27 กันยายน – รัฐบาลเสนอพระราชบัญญัติอาชญากรสงคราม ต่อสภาผู้แทนราษฎร เพื่อใช้จัดการกับ จอมพล ป. พิบูลสงครามและคณะ
* 15 ตุลาคม – หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช ยุบสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้มีการเลือกตั้งใหม่

### พ.ศ. 2489
* 1 มกราคม - ม.ร.ว.เสนีย์ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี หลังจากเสร็จภารกิจเจรจากับประเทศอังกฤษ
* 6 มกราคม - มีการเลือกตั้งทั่วไป
* 31 มกราคม - มติสภาผู้แทนราษฎรเลือกควง อภัยวงศ์เป็นนายกรัฐมนตรีครั้งที่ 2
* 18 มีนาคม - ควง อภัยวงศ์ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เพราะแพ้การลงมติในสภาผู้แทนราษฎร เรื่องร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองค่าใช้จ่ายฯ
* 24 มีนาคม - ปรีดี พนมยงค์ ได้รับเสียงสนับสนุนให้เป็นนายกรัฐมนตรี
* 9 พฤษภาคม - รัฐสภามีรัฐพิธีลงพระปรมาภิไธยในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับที่ 3 
* 8 มิถุนายน – ปรีดีลาออกจากตำแหน่งเพื่อให้เป็นไปตามวิถีทางของรัฐธรรมนูญ หลังรัชกาลที่ 8 พระราชทานรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ แต่รัฐสภาก็มีมติเป็นเอกฉันท์ให้กลับมาดำรงตำแหน่งอีกครั้ง 
* 9 มิถุนายน 
** เหตุการณ์เสด็จสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล:
** ปรีดีและคณะรัฐมนตรีได้ขอความเห็นชอบต่อสภาว่า ผู้ที่จะขึ้นครองราชย์สืบสันตติวงศ์ควรได้แก่ สมเด็จพระอนุชา เมื่อสภามีมติเห็นชอบแล้ว นายปรีดีก็ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ด้วยเหตุผลว่าสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ทรงแต่งตั้งตนเป็นนายกรัฐมนตรีนั้นได้สวรรคตเสียแล้ว 
** ศัตรูทางการเมืองของปรีดี ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มอำนาจเก่าและพรรคฝ่ายค้านนำโดยพรรคประชาธิปัตย์ กล่าวหาว่า "ปรีดีฆ่าในหลวง" จนนำไปสู่การลาออกจากตำแหน่งทางการเมืองทั้งหมดในเดือนพฤศจิกายน
* 5 สิงหาคม - การเลือกตั้งเพิ่มเติม
* 23 สิงหาคม - พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เป็นนายกรัฐมนตรี

### พ.ศ. 2490
* 19–26 พฤษภาคม – พรรคประชาธิปัตย์อภิปรายไม่ไว้วางใจรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ นานถึง 8 วัน 7 คืนติดต่อกัน จนถูกเรียกว่า "มหกรรม 8 วัน" การลงมติปรากฏว่า พล.ร.ต.ถวัลย์ ได้มติไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งต่ออย่างท่วมท้น แต่เนื่องจากกระแสกดดันอย่างมากทั้งในและนอกสภาผู้แทนราษฎร จึงต้องลาออกในวันรุ่งขึ้น แต่ก็กลับเข้ารับตำแหน่งอีกครั้งในวันถัดมา
* 8 พฤศจิกายน – รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490: พล.ท.ผิน ชุณหะวัณ และ น.อ.กาจ กาจสงคราม นำกำลังทหารยึดอำนาจจากปกครองจากรัฐบาล พล.ร.ต.ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (รับช่วงต่อจากนายปรีดี) โดยอ้างว่าไม่สามารถสะสางกรณีสวรรคตได้ และยกเลิกรัฐธรรมนูญ ฉบับปี พ.ศ. 2489 ปรีดี และพล.ร.ต.ถวัลย์ หลบหนีออกนอกประเทศไปยังสหรัฐ ในขณะนั้นรัฐบาลสหรัฐสนับสนุนฝ่ายรัฐประหาร ปรีดีจึงเดินทางไปประเทศจีนแทน รัฐประหารครั้งนี้ถึงแม้จอมพล ป. ซึ่งเป็นสมาชิกคณะราษฎร จะได้เป็นนายกรัฐมนตรีก็ตาม แต่สมาชิกและบุคคลร่วมคณะในรัฐบาลก็มิได้เป็นสมาชิกคณะราษฎรเลย โดยรัฐประหารครั้งนั้นถือได้ว่าเป็นการล้างอำนาจทางการเมืองของคณะราษฎรเสียสิ้น

## เหตุการณ์ภายหลัง
21 พฤษภาคม 2503 รัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ประกาศยกเลิกวันชาติ 24 มิถุนายน ซึ่งตรงกับวันที่คณะราษฎรปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครอง และให้ถือเอาวันพระราชสมภพของพระมหากษัตริย์เป็นวันชาติแทน ถือเป็นการสิ้นสุดสัญลักษณ์แห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครองของคณะราษฎร

วันที่ 14 เมษายน 2560 มีข่าวว่าหมุดคณะราษฎรถูกเปลี่ยน โดยหมุดใหม่มีข้อความว่า "ความนับถือรักใคร่ในพระรัตนตรัยก็ดี ในรัฐของตนก็ดี ในวงศ์ตระกูลของตนก็ดี มีจิตซื่อตรงในพระราชาของตนก็ดี ย่อมเป็นเครื่องทำให้รัฐของตนเจริญยิ่ง ขอประเทศสยามจงเจริญยั่งยืนตลอดไป ประชาชนสุขสันต์ หน้าใส เพื่อเป็นพลังของแผ่นดิน"

ในปี 2563 มีการเปลี่ยนชื่อค่ายพหลโยธินและค่ายพิบูลสงคราม ซึ่งได้ชื่อตามผู้นำคณะราษฎร เป็น "ค่ายภูมิพล" และ "ค่ายสิริกิติ์" ตามลำดับ

## หมายเหตุ
* ในลำดับเหตุการณ์ข้างต้น ระหว่างปี พ.ศ. 2475 ถึง พ.ศ. 2503 ซึ่งปีพุทธศักราชมีการเปลี่ยนแปลงวันเริ่มศักราช จากเดิมเริ่มต้นปีในวันที่ 1 เมษายน แต่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2484 ประเทศไทยได้ปรับวันขึ้นปีใหม่เป็นวันที่ 1 มกราคม ซึ่งอาจทำให้ข้อมูลในปีก่อน พ.ศ. 2483 เกิดความสับสนในการเรียงลำดับ

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม


* การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
* กบฏบวรเดช
* ประเทศไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
* เสรีไทย
* รัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490
* กบฏวังหลวง


หมวดหมู่:คณะราษฎร
หมวดหมู่:การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475
หมวดหมู่:ลำดับเวลา