หมั่นโถว

***หมั่นโถว*** ( ออกเสียง *หมานโถว*) เป็นขนมแป้งนึ่งชนิดหนึ่งที่มีสีขาวและมีสัมผัสอ่อนนุ่ม นิยมรับประทานในภาคเหนือของประเทศจีน นิรุกติศาสตร์พื้นบ้านเชื่อมโยงชื่อ*หมั่นโถว*เข้ากับเรื่องเล่าเกี่ยวกับจูกัดเหลียง

## ลักษณะ
*หมั่นโถว*นิยมรับประทานเป็นอาหารหลักในภาคเหนือของประเทศจีนที่ซึ่งมีการเพาะปลูกข้าวสาลีมากกว่าข้าว *หมั่นโถว*ทำจากข้าวสาลี น้ำ และสารช่วยขึ้นฟู *หมั่นโถว*มีขนาดตั้งแต่  ซึ่งมีเนื้อสัมผัสที่อ่อนนุ่มในภัตตาคารที่หรูหราที่สุด ไปจนถึงขนาดมากกว่า  ซึ่งมีเนื้อสัมผัสที่แน่นสำหรับเป็นอาหารกลางวันของผู้ชายวัยทำงาน ในช่วงหนึ่ง*หมั่นโถว*สีขาวมีราคาแพงมาก ถือเป็นอาหารหรูหราในประเทศจีนยุคก่อนอุตสาหกรรม เพราะเวลานั้นแป้งประกอบอาหารใช้กระบวนการผลิตมากมีต้นทุนสูง

*หมั่นโถง* *[[ปิ่ง]]* และบะหมี่เป็นแหล่งคาร์โบไฮเดรตหลักของอาหารจีนภาคเหนือ คล้ายกับข้าวที่เป็นอาหารหลักของจีนภาคใต้ *หมั่นโถว*นั้นเป็นที่รู้จักในภาคใต้ แต่มักจำหน่ายในฐานะอาหารข้างถนนหรืออาหารในภัตตาคารมากกว่าจะเป็นอาหารหลักหรืออาหารทำที่บ้าน *หมั่นโถว*ในภัตตาคารมักมีขนาดเล็กกว่าและประณีตกว่า และสามารถดัดแปลงเพิ่มเติมได้ เช่นโดยการทอดและจุ่มในนมข้นหวาน อาจเพิ่มเติมสีและ/หรือรสชาติด้วยส่วนผสมอื่น ๆ  ตั้งแต่น้ำตาลทรายแดงไปจนถึงสีผสมอาหารในการปรุง*หมั่นโถว* บางครั้งในโอกาสพิเศษมีการปรุง*หมั่นโถว*โดยการทำเป็นรูปร่างต่าง ๆ ในมณฑลชานซี ฉ่านซี และชานตง

*หมั่นโถว*กึ่งสำเร็จรูปมีจำหน่ายทั่วไปในส่วนอาหารแช่แข็งของซูเปอร์มาเก็ตในเอเชีย พร้อมสำหรับการเตรียมโดยการนึ่งหรือให้ความร้อนในเตาอบไมโครเวฟ

ซาลาเปาหรือ*เปาจึ* (包子) เป็นอาหารที่คล้ายคลึงกับ*หมั่นโถว*แต่มีไส้เค็มหรือไส้หวานอยู่ข้างใน *หมั่นโถว*เป็นคำที่เก่าแก่กว่า ในบางภูมิภาค เช่นภูมิภาคเจียงหนานและเกาหลี คำว่า *หมั่นโถว* (หรือคำอ่านในภาษาท้องถิ่นที่เทียบเท่า) สามารถใช้ระบุถึงขนมแป้งนึ่งทั้งที่มีไส้และไม่มีไส้  ในประเทศญี่ปุ่น คำอ่านท้องถิ่นที่เทียบเท่ากับคำว่า*หมั่นโถว*ในภาษาจีนคือคำว่า*[[มันจู]]* ซึ่งใช้หมายถึงเฉพาะขนมแป้งนึ่งที่มีไส้

## นิรุกติศาสตร์และประวัติศาสตร์

*หมั่นโถว*อาจมีต้นกำเนิดจากรัฐฉินในยุคราชวงศ์โจวในสมัยของฉินเจาเซียงหฺวาง (307 – 250 ปีก่อนคริตกาล) *หมั่นโถว*รวมถึงอาหารที่ทำจากข้าวสาลีอื่น ๆ อย่างก๋วยเตี๋ยว แป้งทอด และซาลาเปากลายมาเป็นที่นิยมในยุคราชวงศ์ฮั่น (206 ปีก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 206)  และเป็นที่รู้จักในชื่อเรียกรวมกันว่า *ปิ่ง* () *หมั่นโถว*ถูกเรียกว่า*เจิงปิ่ง* () หรือหลงปิ่ง () ในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตก (ค.ศ. 265–316) ชู่ ซี () เขียนเกี่ยวกับ*เจิงปิ่ง* () ในบทกวี "ถางปิ่งฟู่" () ที่เขียนเมื่อราวปี ค.ศ. 300 ชู่ ซีเป็นคนแรกที่เรียก*เจิงปิ่ง*ว่า*ม่านโถว* () ในบทกวีนี้มีการแนะนำให้กิน*เจิงปิ่ง*หรือ*ม่านโถว*ในงานเลี้ยงในช่วงเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ

เชื่อกันว่าชาวมองโกลได้นำ*หมั่นโถว*แบบที่มีไส้ (ซาลาเปาหรือ*เปาจี*) ไปเผยแพร่ในหลายประเทศในเอเชียกลางและเอเชียตะวันออกเมื่อช่วงต้นยุคราชวงศ์หยวนในศตวรรษที่ 13  คำว่า*หมั่นโถว*กลายเป็นรากศัพท์ของคำว่า *manty* และ *mantı* ซึ่งเป็นเกี๊ยวใส่ไส้ในอาหารตุรกีและอาหารอุซเบกิสถาน (*mantu*)

## คติชาวบ้าน
ตำนานของจีนยอดนิยมเล่าว่าชื่อ*หมั่นโถว* (*หมานโถว*) แท้จริงแล้วมีที่มาจากคำพ้องเสียงคือคำว่า*หมานโถว* ที่เขียนว่า 蠻頭 (*mántóu*) ซึ่งมีความหมายว่า "ศีรษะอนารยชน"

ตำนานเป็นเรื่องราวในยุคสามก๊ก (ค.ศ. 220–280) เมื่อจูกัดเหลียง อัครมหาเสนาบดีแห่งรัฐจ๊กก๊กนำกองทัพจ๊กก๊กทำศึกกับกองกำลังของชนเผ่าลำมัน (南蠻 *หนานหมาน*) ในดินแดนทางใต้ของจ๊กก๊ก ซึ่งปัจจุบันอยู่บริเวณมณฑลยูนนานของประเทศจีนและทางเหนือของประเทศพม่า

หลังจากปราบเบ้งเฮ็กผู้เป็นมันอ๋อง (蠻王 *หมานหวาง*) หรือกษัตริย์ของชนเผ่าลำมันให้สวามิภักดิ์ จูกัดเหลียงก็นำทัพกลับจ๊กก๊ก แต่ระหว่างทางมาถึงริมแม่น้ำลกซุย (瀘水 *หลูฉุ่ย*) ที่ไหลเชี่ยวกรากยากจะข้ามไปได้ คนท้องถิ่นบอกจูกัดเหลียงว่าในสมัยก่อน ชนเผ่าลำมันจะสังเวยมนุษย์ผู้ชาย 49 คน ตัดศีรษะโยนลงไปในแม่น้ำเพื่อทำให้วิญญาณในแม่น้ำสงบลงและยอมให้ข้ามแม่น้ำได้ แต่จูกัดเหลียงไม่ต้องการเข่นฆ่าคนเพิ่มอีก จึงสั่งให้ฆ่าวัวและม้าที่ทัพจ๊กก๊กนำมาด้วย ยัดเนื้อลงในก้อนแป้งสาลีที่ปั้นเป็นรูปคล้ายศีรษะมนุษย์ (ลักษณะกลมและส่วนก้นแบน) จากนั้นนำมานึ่งแล้วโยนขนมแป้งนึ่งเหล่านั้นลงในแม่น้ำ แม่น้ำก็กลับมาสงบ หลังจากข้ามแม่น้ำมาได้ จูกัดเหลียงจึงต้องชื่อขนมแป้งนึ่งนี้ว่า *หมานโถว* (*mántóu*, 蠻頭, ซึ่งพัฒนาเป็นอักษรว่า 饅頭 ในปัจจุบัน) ซึ่งมีความหมายว่า "ศีรษะอนารยชน"  มีเรื่องเล่าอีกแบบหนึ่งย้อนไปถึงการยกทัพบุกใต้ของจูกัดเหลียง เมื่อจูกัดเหลียงสั่งให้ทหารที่ล้มป่วยด้วยโรคท้องร่วงและโรคอื่น ๆ ที่ระบาดในพื้นที่หนองน้ำให้รับประทานขนมแป้งนึ่งที่ยัดไส้เนื้อหรือไส้หวาน

## ความหลากหลายของความหมายนอกภาคเหนือของจีน

ก่อนยุคราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960–1279) คำว่า*หมั่นโถว*มีความหมายถึงขนมแป้งนึ่งทั้งที่มีไส้และไม่มีไส้ คำว่า*[[ซาลาเปา|เปาจึ]]* (包子) เกิดขึ้นในยุคราชวงศ์ซ่งเพื่อใช้ระบุถึงเฉพาะขนมแป้งนึ่งที่มีไส้ เป็นผลให้คำว่า*หมั่นโถว*ค่อย ๆ กลายเป็นคำที่ใช้ระบุถึงเฉพาะขนมแป้งนึ่งที่ไม่มีไส้ในภาษาจีนกลางและบางภาษาถิ่นของจีน

อย่างไรก็ตาม ในหลายพื้นที่คำว่า*หมั่นโถว*ยังคงมีความหมายถึงขนมแป้งนึ่งที่มีไส้อยู่ ในภูมิภาคเจียงหนานที่พูดภาษาอู๋ คำว่า*หมั่นโถว*มักหมายถึงทั้งขนมแป้งนึ่งที่มีไส้และไม่มีไส้ ในมณฑลชานซีที่พูดภาษาจิ้น ขนมแป้งนึ่งที่ไม่มีไส้มักเรียกว่า *[[หมัวหมัว]]* (饃饃) ซึ่งประกอบด้วยตัวอักษรที่มีความหมายว่า "ขนมแป้งนึ่ง" ชื่อ*หมัวหมัว*แพร่หลายในทิเบตและเนปาล และปัจจุบันมักใช้หมายถึงขนมแป้งนึ่งหรือเกี๊ยวที่มีไส้

ชื่อ*หมั่นโถว*เป็นรากศัพท์ของคำว่า *manty* และ *mantı* ซึ่งเป็นเกี๊ยวมีไส้ในอาหารตุรกี อาหารเปอร์เซีย อาหารอุซเบกิสถาน และอาหารปากีสถาน (*mantu*, มีที่มาจากผู้อพยพชาวมองโกลเชื้อสายเติร์ก) ในประเทศญี่ปุ่น คำว่า ''มันจู'' (饅頭) มักใช้หมายถึงขนมแป้งนึ่งที่มีไส้ ซึ่งแบบดั้งเดิมจะมีไส้ถั่วบดหรือไส้เนื้อบดผสมผัก (*[[นิกูมัง]]* 肉まん "*มันจูเนื้อ*") *หมั่นโถว*มีไส้เรียกว่า *siyopaw* ในภาษาฟิลิปปินส์ แผลงมาจากคำภาษาจีนว่า *เชาเปา* () ในประเทศไทยมี*หมั่นโถว*มีไส้ที่มีคำเรียกว่า *[[ซาลาเปา]]* ในประเทศเกาหลี *[[มันทู]]* (; ) สามารถหมายถึงทั้งซาลาเปาหรือ*เปาจึ* (飽子) และเกี๊ยวซ่าหรือ*[[เจี่ยวจึ]]* (餃子) ในอาหารมองโกล *buuz* และ *manty* หรือ *mantu* เป็นเกี๊ยวนึ่ง อาหารนึ่งนี้กล่าวกันว่าเป็นต้นกำเนิดของ*มันทู*ในเกาหลี ในประเทศสิงคโปร์แลมาเลเซีย ปูผัดพริกมักเสิร์ฟพร้อมกับ*หมันโถว*ทอด ในประเทศนาอูรูและประเทศปาปัวนิวกินี *หมั่นโถว*รู้จักในชื่อว่า *mãju*

## ดูเพิ่ม
*ซาลาเปา

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ติ่มซำ
หมวดหมู่:ขนมปังจีน
หมวดหมู่:อาหารนึ่ง