เพลงขับวีรกรรม

[thumb|400px|แปดช่วงของ ''[เพลงแห่งรอล็อง* ในหนึ่งภาพ]]

*'เพลงขับวีรกรรม*' (, "บทเพลงวีรกรรมของวีรบุรุษ") เป็นเรื่องเล่า[[สมัยกลาง]] เป็น[[มหากาพย์]]ประเภทหนึ่งที่เกิดขึ้นในช่วงแรกเริ่มของ[[วรรณกรรมฝรั่งเศส]] เพลงขับวีรกรรมที่เก่าแก่ที่สุดอยู่ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 12 ไม่นานก่อนเกิด[[กวีนิพนธ์ความในใจ]] (lyric poetry) ของ[[ตรูบาดู]]และ[[ทรูแวร์]] และ[[นิยายวีรคติอัศวิน|บทร้อยกรองวีรคติอัศวิน]] (chivalric romance) เพลงขับวีรกรรมถึงจุดสูงสุดช่วง ค.ศ. 1150–1250

เพลงขับวีรกรรมประพันธ์ในรูปร้อยกรอง มีความยาวปานกลาง (โดยเฉลี่ยที่ 4,000 บาท) เดิมขับร้องและภายหลังท่องโดย[[วณิพก]]และนักแสดงสัญจร มีต้นฉบับเพลงขับวีรกรรมประมาณ 300 ชิ้นที่เหลือรอดจนถึงปัจจุบัน ซึ่งมาจากสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 12–15

== ที่มา ==
นับตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 มีการอภิปรายถึงต้นกำเนิดของเพลงขับวีรกรรม โดยเฉพาะระยะเวลาของการประพันธ์กับเหตุการณ์จริงที่อ้างถึง เหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เพลงกล่าวถึงเกิดขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 8–10 เพลงขับวีรกรรมที่เก่าแก่ที่สุดเกิดขึ้นช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 มีเพียงเพลงขับวีรกรรม 3 ชิ้นที่แต่งก่อนปี ค.ศ. 1150 ได้แก่ *เพลงแห่งกีโยม* (), *เพลงแห่งรอล็อง* () และ *กอร์มงและอีซ็องบาร์* () ครึ่งแรกของ *เพลงแห่งกีโยม* อาจแต่งขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 11  ขณะที่นักวิชาการคนหนึ่งเสนอว่า *กอร์มงและอีซ็องบาร์* อาจแต่งขึ้นในปี ค.ศ. 1068 ส่วน *เพลงแห่งรอล็อง* อาจแต่งขึ้นระหว่างหลัง ค.ศ. 1086 ถึงประมาณ ค.ศ. 1100

มีทฤษฎี 3 ทฤษฎีที่พยายามอธิบายที่มาของเพลงขับวีรกกรรม ทฤษฎีที่ 1 บรรยายว่าเป็นการสืบเนื่องจากงานวรรณกรรมที่เก่าแก่กว่านั้นอย่าง[[มหากาพย์]] [[ลีริกแบบกรีก|บทกวีลีริก]] และบทกวีร้อยแก้ว นักวิจารณ์หลายคน เช่น [[โกลด ชาร์ล ฟอเรียล]], [[ฟร็องซัว ฌุสต์ มารี แรนัวร์]] และ[[ยาค็อพ กริม]] เสนอว่าบทกวีลีริกเป็นบทกวีตามธรรมชาติที่ผู้คนขับขานก่อนจะถูกนำมารวมกันเป็นมหากาพย์ เมื่อสิ้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 [[ปีโอ ราจนา]] เสนอว่าเพลงขับวีรกรรมอาจได้รับอิทธิพลจาก[[กลุ่มชนเจอร์แมนิก]] หลังพบความคล้ายคลึงระหว่างเพลงขับวีรกรรมกับเรื่องเล่าเจอร์แมนิกเก่า/[[ราชวงศ์เมรอแว็งเฌียง|เมรอแว็งเฌียง]]

ทฤษฎีที่ 2 ของ[[ปอล แมแยร์]] เสนอว่าเพลงขับวีรกรรมพัฒนาจากร้อยแก้วเดิมที่พรรณนาถึงเหตุการณ์จริง

ทฤษฎีที่ 3 (ซึ่งไม่ได้รับการยอมรับในปัจจุบัน) ของ[[โฌแซ็ฟ เบดีเย]] เสนอว่าเพลงขับวีรกรรมเกิดขึ้นราว ค.ศ. 1000 โดยนักร้อง (ร่วมกับนักบวช) ที่พยายามเลียนเพลงสวดนักบุญในโบสถ์ โดยนำเนื้อหามาจากวีรบุรุษที่มีสักการสถานหรือหลุมศพอยู่ในเส้นทางจาริกแสวงบุญ ทั้งนี้เพื่อดึงดูดให้ผู้แสวงบุญมาที่โบสถ์ นักวิจารณ์ยังเสนอความเห็นว่าความรู้ใน[[ภาษาละติน]]ของนักบวชยังมีส่วนช่วยในการประพันธ์เพลงเหล่านี้

การอภิปรายสมัยหลังสนใจเพลงขับวีรกรรมในด้านจารีต (เป็นส่วนหนึ่งของธรรมเนียมประชานิยม) และปัจเจก (ประพันธ์โดยผู้เขียนคนเดียว) นักวิชาการพยายามค้นคว้าต้นฉบับเพื่อสืบหาวีรบุรุษตามตำนาน สำรวจความสืบเนื่องของธรรมเนียมวรรณกรรมละติน รวมถึงศึกษาในแง่มุขปาฐะ แม้นักวิชาการบางส่วนจะเน้นย้ำว่าการเขียนมีความสำคัญต่อเพลงขับวีรกรรมมากกว่าในแง่การอนุรักษ์เนื้อหาและการรักษาฉันทลักษณ์

== เนื้อหาและโครงสร้าง ==
เพลงขับวีรกรรมประพันธ์ด้วย[[ภาษาฝรั่งเศสเก่า]] มีเนื้อหาเกี่ยวกับตำนาน (ซึ่งบางครั้งอิงเหตุการณ์จริง) ในประวัติศาสตร์ฝรั่งเศสช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 8–10 สมัย[[ชาร์ล มาร์แตล]], [[ชาร์เลอมาญ]] และ[[จักรพรรดิหลุยส์ผู้ศรัทธา]] โดยเน้นย้ำการสงครามกับ[[ชาวมัวร์]]และ[[ซาราเซน]] รวมถึงความขัดแย้งของกษัตริย์กับขุนนาง

เนื้อหาเพลงขับวีรกรรมเรียกรวม ๆ ว่า[[ปกรณัมเกี่ยวกับฝรั่งเศส]] ในทำนองเดียวกับ[[ปกรณัมเกี่ยวกับบริเตน]]ที่มีเรื่องราวของ[[พระเจ้าอาร์เทอร์]]และ[[อัศวินโต๊ะกลม]] และ[[ปกรณัมเกี่ยวกับโรม]]ที่มีเรื่องราวของ[[อเล็กซานเดอร์มหาราช]]และ[[จูเลียส ซีซาร์]]

ปัจจัยสำคัญที่แยกเพลงขับวีรกรรมจากบทร้อยกรองวีรคติ (ซึ่งมักสำรวจบทบาทของบุคคล) คือการวิจารณ์และการเฉลิมฉลองกลุ่มคน (มักแสดงภาพวีรบุรุษในเรื่องเป็นบุคคลตามเทวลิขิต) รวมถึงเป็นตัวแทนของความซับซ้อนทางความสัมพันธ์และการรับใช้ใน[[ระบบฟิวดัล]]

เนื้อหาของเพลงขับวีรกรรมเปลี่ยนแปลงไปตามกระแสสังคม การยุทธ์และความกล้าหาญเป็นแก่นหลักของเพลงขับวีรกรรมช่วงแรก ก่อนจะมีส่วนอื่น ๆ เช่น เงินตรา ฉากในเมือง ตัวละครหญิง และความรักเข้ามาเพิ่มเติม นอกจากนี้ยังมีองค์ประกอบทาง[[จินตนิมิต]]และการผจญภัยซึ่งรับมาจากบทร้อยกรองวีรคติอย่าง[[ไสยศาสตร์|เวทมนตร์]] [[ยักษ์ (เรื่องปรัมปราตะวันตก)|ยักษ์]] และ[[สัตว์ประหลาด|อสุรกาย]] เพลงขับวีรกรรมบางส่วนที่เล่าถึง[[สงครามครูเสดครั้งที่หนึ่ง]]มีเรื่องราวการผจญภัยทางตะวันออกซึ่งมาจากคำบอกเล่าของนักรบครูเสด ขณะที่เพลงขับวีรกรรมในคริสต์ศตวรรษที่ 14 ที่เล่าถึง[[สงครามร้อยปี]]มีเนื้อหาชาตินิยมและโน้มน้าวใจ

== ฉันทลักษณ์ ==
เพลงขับวีรกรรมยุคแรกมักประพันธ์แบบหนึ่งบาทมี[[สิบพยางค์]] (decasyllable) และมี[[การกระทบสระ]] (assonance) กล่าวคือมีสระเน้นตัวสุดท้ายเหมือนกัน แต่พยัญชนะต่างกันไปในแต่ละบาท ตัวอย่างของ *เพลงแห่งรอล็อง* แสดงรูปแบบดังกล่าว โดยสระกระทบในบทนี้คือสระ e:



เพลงขับวีรกรรมยุคหลังเป็นแบบ[[สัมผัสเดี่ยว]] (monorhyme) หรือมีเสียงสระตรงพยางค์สุดท้ายของแต่ละบาทเหมือนกัน นอกจากนี้เพลงขับวีรกรรมยุคหลังมักประพันธ์ด้วย[[บทร้อยกรองอะเล็กซันดรีน]] (alexandrine) ซึ่งมีสิบสองพยางค์ บทเปิดเรื่องของ *เลเชติฟ* () แสดงรูปแบบดังกล่าว โดยสัมผัสคือ ie:



== การแสดง ==
เพลงขับวีรกรรมใช้การบอกเล่าเป็นหลัก เนื่องจากผู้คนส่วนใหญ่ในคริสต์ศตวรรษที่ 11–13 ยังขาด[[การรู้หนังสือ]] (ยกเว้นสมาชิกราชสำนักและตระกูลขุนนาง) ยังคงมีการถกเถียงว่าในยุคแรกมีการเขียนเนื้อเพลงลงบน[[กระดาษหนัง]]ไว้ก่อน แล้วให้ผู้แสดงอ่านจากต้นฉบับนั้น (แต่กระดาษหนังมีราคาค่อนข้างสูง) หรือให้ผู้แสดงท่องจำเนื้อเพลงไว้ก่อนการแสดง หรือผู้แสดงด้นสดบางส่วน หรือผู้แสดงด้นสดทั้งหมดไปก่อน แล้วจึงบันทึกเนื้อเพลงตามทีหลัง นอกจากนี้ยังมีความเห็นในหมู่นักวิชาการถึงสภาพสังคมและการรู้หนังสือของผู้แสดง โดยจากการศึกษาพบว่าการบอกเล่ามีบทบาทสำคัญต่อผู้แสดงและผู้ชม

นักวิชาการยังมีความเห็นที่แตกต่างกันต่อวิธีการแสดง โดยทั่วไปเชื่อว่าเดิมกวี วณิพก และนักแสดงสัญจรขับร้อง (บางครั้งบรรเลงร่วมกับ[[วิเอล]] เครื่องสายคล้าย[[ไวโอลิน]]ในปัจจุบัน) ก่อนที่จะเปลี่ยนเป็นการท่องจำในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 13 มีการคำนวณว่าผู้แสดงสามารถขับร้องได้ประมาณ 1,000 บทต่อหนึ่งชั่วโมง และบางครั้งจำกัดที่ 1,000–1,300 บทต่อการแสดงหนึ่งครั้ง จึงเป็นไปได้ที่การแสดงเพลงขับวีรกรรมอาจเกิดขึ้นหลายวัน

แม้จะมีหลักฐานว่าเพลงขับวีรกรรมอย่าง *เพลงแห่งรอล็อง'' ได้รับการตอบรับที่ดีจากผู้ชม แต่นักวิจารณ์บางส่วนเสนอว่าเพลงขับวีรกรรมไม่ใช่วรรณกรรมประชานิยม และเพลงขับวีรกรรมบางชิ้นแต่งขึ้นเพื่อผู้ชมระดับอภิชนและนักรบ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:กวีนิพนธ์
หมวดหมู่:คติชนฝรั่งเศส