จามรี

**จามรี** () เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในวงศ์วัวและควาย (Bovidae) หรือเรียกว่า เรือแห่งที่ราบสูง, ราชาแห่งเทือกเขาหิมาลัย 

## ลักษณะและพฤติกรรม
จามรีมีจุดเด่นคือ มีขนที่ยาวมากและละเอียดอ่อน สีน้ำตาลเข้มจนถึงดำ หรือสีขาว เฉพาะบริเวณสวาบจะมีสีดำห้อยยาวลงมาเกือบถึงพื้น ช่วงเขากว้างมาก หางยาวเป็นพู่ พบกระจายพันธุ์ในเขตเทือกเขาหิมาลัยทางตอนใต้ของเอเชียกลาง, ในที่ราบสูงทิเบต และเหนือไปจนถึงมองโกเลียและรัสเซีย ซึ่งเป็นเขตที่มีอากาศหนาวเย็น 
จามรีที่มีอยู่โดยมากเป็นสัตว์เลี้ยง แต่ก็มีจามรีป่าจำนวนหนึ่งที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ ซึ่งปัจจุบันจัดเป็นชนิดย่อยต่างหากเรียกว่า *Bos mutus*

จามรี เป็นสัตว์ที่มนุษย์ผูกพันมาเป็นระยะเวลายาวนาน โดยเฉพาะชนพื้นเมือง เช่น ชาวทิเบต, ชาวภูฏาน, ชาวเชอร์ปา เป็นต้น ด้วยการเลี้ยงในฐานะปศุสัตว์ มีการบริโภคเนื้อและนมของจามรีเป็นอาหาร อีกทั้งขนของจามรีก็ใช้เป็นเครื่องนุ่มห่ม และเป็นสัตว์พาหนะ ซึ่งจามรีสามารถที่จะบรรทุกสิ่งของที่มีน้ำหนักและเป็นพาหนะในการเดินขึ้นเขาหรือที่ราบสูงได้เป็นอย่างดี จามรีเป็นสัตว์ค่อนข้างเชื่อง แต่มักจะตื่นกลัวคนแปลกหน้า

จามรีในธรรมชาติ เมื่อพบกับศัตรูหรือผู้คุกคามจะหันบั้นท้ายมาชนกัน จะตีวงล้อมลูกอ่อนหรือจามรีวัยอ่อนให้อยู่ตรงกลาง เพื่อป้องกัน 

## การจัดอนุกรมวิธาน
จามรีอยู่ในสกุล *Bos* และดังนั้นจึงเป็นญาติของวัว (*Bos primigenius taurus, Bos primigenius indicus*)
การวิเคราะห์ดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียน เพื่อสืบประวัติวิวัฒนาการของจามรี ให้ผลที่ไม่ชัดเจน
คืออาจจะแยกสายพันธุ์ออกจากวัวระหว่าง 1-5 ล้านปีก่อน แต่ก็มีหลักฐานบางอย่างที่อาจแสดงว่า เป็นญาติใกล้ชิดกับสกุล *Bison(ควายไบซัน)* มากกว่าสัตว์ที่จัดเป็นสกุลเดียวกัน 
มีการพบซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์พันธุ์ญาติ เช่น *Bos baikalensis* ในรัสเซียตะวันออก
ซึ่งอาจแสดงเส้นทางที่เป็นไปได้ว่า บรรพบุรุษคล้ายจามรีของกระทิงอเมริกัน (*Bison bison*) ได้อพยพเข้าไปสู่ทวีปอเมริกาได้อย่างไร

จามรีดั้งเดิมมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า *Bos grunniens* (แปลว่า โคคำราม) โดยลินเนียส ในปี ค.ศ. 1766 แต่ชื่อนี้ ปัจจุบันใช้เรียกสัตว์เลี้ยงเท่านั้น แต่ใช้ชื่อว่า *Bos mutus* (แปลว่า โคเงียบ) สำหรับพันธุ์ป่า
แม้ว่า นักวิชาการบางท่านจะยังพิจารณาจามรีป่าว่าเป็นชนิดย่อย คือ *Bos grunniens mutus* แต่องค์กรมาตรฐานสากล (International Commission on Zoological Nomenclature) ได้ตัดสินอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 2003 
ให้ใช้ชื่อ *Bos mutus* สำหรับจามรีป่า ซึ่งปัจจุบันเป็นแบบการใช้ชื่อที่สามัญกว่า

ยกเว้นในกรณีที่นับจามรีป่าว่าเป็นชนิดย่อย จามรีถือว่าไม่มีชนิดย่อยอื่น ๆ

## ในวัฒนธรรม

### ในพุทธศาสนา
[thumb|จามรีเลี้ยงใน[ประเทศเนปาล ให้สังเกตหางซึ่งเหมือนของม้า มากกว่าเป็นพุ่ม ๆ เหมือนของวัว]]
คัมภีร์ชั้นพระไตรปิฎกและอรรถกถาของพระพุทธศาสนา กล่าวถึงจามรีในหลายเรื่องรวมทั้ง
* พระพุทธเจ้าทรงห้ามใช้แส้จามรีสำหรับพระภิกษุ  
* บุคคลพึงตามรักษาศีลเท่าชีวิต เหมือนกับจามรีตามรักษาขนหาง
* พระพุทธเจ้าทรงตามให้โอวาทกับท่านพระราหุลและพระภิกษุอื่น เหมือนกับจามรีตามรักษาขนหาง
* พระมหาโมคคัลลานะกล่าวอุปมาการแทงตลอดขันธ์ 5 ว่า เป็นเหมือนนายขมังธนูยิงขนทรายจามรีถูกด้วยลูกศร

พระพุทธเจ้าทรงห้ามใช้แส้จามรีสำหรับพระภิกษุ โดยมีต้นเรื่องว่า 

มีการกล่าวให้บุคคลตามรักษาศีล เหมือนกับจามรีตามรักษาขนหางของตน คือ

มีการกล่าวถึงว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตามรักษาท่านพระราหุลและพระภิกษุอื่น เหมือนกับจามรีตามรักษาขนหางของตน คือ

พระมหาโมคคัลลานะกล่าวอุปมาการแทงตลอดขันธ์ 5 ว่า เป็นเหมือนนายขมังธนูยิงขนทรายจามรีถูกด้วยลูกศร

### ในวัฒนธรรมไทย
ในวัฒนธรรมไทย ขนหางจามรีสีขาวใช้ทำเป็นพัดกับแส้ที่เรียกว่า "วาลวีชนี" เป็นหนึ่งในเครื่องราชกกุธภัณฑ์ อันเป็นเครื่องหมายแห่งความเป็นพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่จะต้องนำขึ้นทูลเกล้าฯถวายในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก 

นอกจากนี้แล้ว จามรียังมีอีกชื่อเรียกหนึ่งในภาษาไทยแต่โบราณว่า "ชุมพา"

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ปศุสัตว์
หมวดหมู่:พาหนะ
หมวดหมู่:วงศ์ย่อยวัวและควาย
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศจีน
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในประเทศปากีสถาน
หมวดหมู่:มหสัตว์ของทวีปยูเรเซีย
หมวดหมู่:สัตว์ในคัมภีร์ศาสนาพุทธ