พลรบ

[thumb|ทหารอัฟกานิสถานกำลังลาดตระเวนในปี พ.ศ. 2554 ระหว่าง[สงครามในอัฟกานิสถาน (พ.ศ. 2544–พ.ศ. 2564)|สงครามในอัฟกานิสถาน ในฐานะทหารติดอาวุธผู้ใหญ่ที่ประจำการอยู่ในกองกำลังทหาร พวกเขาจะถือเป็นนักรบตามกฎหมาย ดังนั้นจึงสามารถโจมตีเป้าหมายหรือตกเป็นเป้าหมายการโจมตีจากกองกำลังติดอาวุธของฝ่ายตรงข้าม]]
**พลรบ** () คือ สถานะทางกฎหมายของบุคคลที่มีสิทธิ์เข้าร่วมโดยตรงในการสู้รบระหว่างการขัดกันทางอาวุธ และอาจถูกฝ่ายตรงข้ามกำหนดเป้าหมายโดยเจตนาเนื่องจากการเข้าร่วมในการสู้รบ พลรบไม่ได้รับการคุ้มครองจากการถูกกำหนดเป้าหมายโดยตรงในสถานการณ์การสู้รบ และอาจถูกโจมตีโดยไม่คำนึงถึงสถานการณ์เฉพาะเพียงเพราะสถานะของพวกเขา เพื่อพรากการสนับสนุนจากฝ่ายของพวกเขา

ในการสู้รบระหว่างรัฐ คำจำกัดความของ "พลรบ" พบได้ในมาตรา 43 (2) ของพิธีสารเพิ่มเติมฉบับที่ 1 ของอนุสัญญาเจนีวาปี พ.ศ. 2492: "สมาชิกกองกำลังติดอาวุธของภาคีในความขัดแย้ง (นอกเหนือจากบุคลากรทางการแพทย์และอนุศาสนาจารย์ที่ครอบคลุมโดยมาตรา 33 ของ[อนุสัญญา [เจนีวา] ฉบับที่ 3](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8D%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%89%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A1)) ถือเป็นพลรบ กล่าวคือ มีสิทธิ์เข้าร่วมการสู้รบโดยตรง" เมื่อพลรบถูกจับโดยฝ่ายตรงข้าม จะได้รับสถานะบุคคลที่ได้รับการคุ้มครองโดยอัตโนมัติ ไม่ว่าจะเป็นเชลยศึกหรือพลรบที่ผิดกฎหมาย

ในความขัดแย้งด้วยอาวุธที่ไม่ได้เกิดขึ้นระหว่างรัฐ พลรบที่ร่วมรบกับกลุ่มติดอาวุธที่ไม่ใช่ของรัฐจะไม่ได้รับการคุ้มครองจากการเข้าร่วมการสู้รบ เนื่องจากการก่อกบฏถือเป็นอาชญากรรมภายใต้กฎหมายในประเทศของประเทศส่วนใหญ่ ดังนั้น พวกเขาจึงอาจถูกดำเนินคดีโดยรัฐอาณาเขตหรือรัฐที่สามที่แทรกแซงได้เพียงเพราะหยิบอาวุธขึ้นมา

## ความแตกต่างระหว่างพลรบและพลเรือนที่ได้รับการคุ้มครอง
ในการสู้รบระหว่างรัฐ ข้อกำหนดในการแยกแยะระหว่างพลรบและพลเรือนที่ได้รับการคุ้มครองถือเป็นรากฐานของ *[[กฎหมายสงคราม|jus in bello]]* ซึ่งสะท้อนให้เห็นในมาตรา 48 ของพิธีสารเพิ่มเติมฉบับที่ 1 ปี พ.ศ. 2520 ของอนุสัญญาเจนีวาปี พ.ศ. 2492 สำหรับการคุ้มครองเหยื่อสงคราม ชื่อว่า "กฎพื้นฐาน": "ฝ่ายที่ขัดแย้งต้องแยกแยะระหว่างประชากรพลเรือนกับพลรบ และระหว่างพลเรือนกับเป้าหมายทางทหาร และดำเนินการเฉพาะกับเป้าหมายทางทหารเท่านั้น"

ในความขัดแย้งที่ไม่ใช่ระหว่างรัฐนั้น ไม่มีข้อกำหนดในการแยกแยะตามพิธีสารเพิ่มเติมฉบับที่ 2 ของอนุสัญญาเจนีวาปี พ.ศ. 2492 อย่างไรก็ตาม พิธีสารดังกล่าวได้ระบุไว้ในมาตรา 13 ของพิธีสารว่าพลเรือน "จะต้องได้รับการคุ้มครองโดยทั่วไปจากอันตรายที่เกิดจากการปฏิบัติการทางทหาร" จนกว่า "พวกเขาจะมีส่วนร่วมโดยตรงในการสู้รบ"

## สถานะของพลรบ

### การขัดกันทางอาวุธระหว่างรัฐ
ภายใต้กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศที่ใช้บังคับกับความขัดแย้งทางอาวุธระหว่างรัฐ พลรบสามารถจำแนกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่ ผู้ได้รับสิทธิพิเศษและผู้ไม่ได้รับสิทธิพิเศษ ในแง่นี้ ผู้ได้รับสิทธิพิเศษหมายถึงการคงสถานะเชลยศึกและไม่ต้องรับโทษสำหรับการกระทำก่อนถูกจับกุม ดังนั้น พลรบที่ละเมิดข้อกำหนดบางประการของกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศอาจสูญเสียสถานะของตนและกลายเป็นพลรบที่ไม่มีสิทธิพิเศษโดยปริยาย (เพียงแค่ได้กระทำความผิด) หรือโดยคำตัดสินของศาลหรือศาลยุติธรรมที่มีอำนาจ ในสนธิสัญญาที่เกี่ยวข้อง ความแตกต่างระหว่างผู้ได้รับสิทธิพิเศษและผู้ไม่ได้รับสิทธิพิเศษไม่ได้ระบุไว้ในข้อความ กฎหมายระหว่างประเทศใช้คำว่าพลรบในความหมายที่เรียกกันในที่นี้ว่า "พลรบที่มีสิทธิพิเศษ" เท่านั้น

หากมีความสงสัยว่าบุคคลนั้นได้รับประโยชน์จากสถานะ “พลรบ” หรือไม่ บุคคลนั้นจะต้องถูกควบคุมตัวไว้เป็นเชลยศึกจนกว่าจะต้องเผชิญกับ “ศาลที่มีอำนาจ” (มาตรา 5 ของอนุสัญญาเจนีวาฉบับที่ 3) เพื่อตัดสินประเด็นนี้

#### พลรบที่มีสิทธิพิเศษ
พลรบประเภทต่อไปนี้มีสิทธิ์ได้รับสถานะเชลยศึกเมื่อถูกจับกุม:

# สมาชิกกองกำลังติดอาวุธของฝ่ายที่ขัดแย้ง ตลอดจนสมาชิกของกองกำลังอาสาสมัคร (militia) หรืออาสาสมัครทหาร (military volunteer) ที่เป็นส่วนหนึ่งของกองกำลังติดอาวุธดังกล่าว
# สมาชิกของกองกำลังอาสาสมัครอื่น ๆ และสมาชิกของกองกำลังอาสาสมัครทหารอื่นๆ รวมทั้งสมาชิกของขบวนการต่อต้านที่รวมตัวกัน ซึ่งเป็นสมาชิกฝ่ายในความขัดแย้งและปฏิบัติการภายในหรือภายนอกดินแดนของตนเอง แม้ว่าดินแดนนั้นจะถูกยึดครองก็ตาม โดยมีเงื่อนไขว่าจะต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขดังต่อไปนี้:
#* คือการถูกบังคับบัญชาจากผู้ที่รับผิดชอบ ต่อผู้ใต้บังคับบัญชา
#* คือมีเครื่องหมายเฉพาะคงที่ที่สามารถจดจำได้ในระยะไกล
#* คือการพกอาวุธอย่างเปิดเผย
#* คือการดำเนินการให้ถูกต้องตามกฎหมายและประเพณีการสงคราม
# สมาชิกของกองกำลังติดอาวุธประจำการ ซึ่งแสดงเจตนาว่าจะจงรักภักดีต่อรัฐบาลหรือหน่วยงานที่ไม่ได้รับการยอมรับจากอำนาจที่กักขัง
# ผู้ที่อาศัยอยู่ในดินแดนที่ไม่ได้ถูกยึดครอง ซึ่งเมื่อศัตรูเข้ามาใกล้ก็จะหยิบอาวุธขึ้นมาเพื่อต่อต้านกองกำลังที่รุกราน โดยไม่มีเวลาที่จะจัดตั้งตัวเองเป็นหน่วยติดอาวุธปกติ โดยมีเงื่อนไขว่าพวกเขาต้องพกอาวุธอย่างเปิดเผยและเคารพกฎหมายและประเพณีของสงคราม มักถูกเรียกว่า *levée* หลังจากการเกณฑ์ทหารจำนวนมากในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส

สำหรับประเทศที่ได้ลงนามใน "พิธีสารเพิ่มเติมต่ออนุสัญญาเจนีวา เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2492 และเกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเหยื่อของความขัดแย้งทางอาวุธระหว่างประเทศ" (พิธีสารที่ 1) พลรบที่ไม่ได้สวมเครื่องหมายแสดงความแตกต่างยังคงมีคุณสมบัติเป็นเชลยศึก หากพกอาวุธอย่างเปิดเผยระหว่างการสู้รบและในขณะที่มองเห็นได้โดยศัตรูเมื่อถูกส่งไปปฏิบัติการโจมตี

#### พลรบที่ไม่มีสิทธิพิเศษ

มีพลรบหลายประเภทที่ไม่เข้าข่ายเป็นพลรบที่มีสิทธิพิเศษ:
* พลรบที่ปกติแล้วจะได้รับสิทธิพิเศษ แต่กลับละเมิดกฎหมายและประเพณีของสงคราม (เช่น ก่ออาชญากรรมหรือฆ่าพลรบศัตรูที่ยอมจำนน) การสูญเสียสิทธิพิเศษในกรณีดังกล่าวจะเกิดขึ้นเมื่อถูกตัดสินว่ามีความผิดเท่านั้น กล่าวคือ หลังจากศาลที่มีอำนาจตัดสินว่าการกระทำดังกล่าวผิดกฎหมายในการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม
* พลรบที่ถูกจับโดยไม่มีคุณสมบัติขั้นต่ำในการแสดงความแตกต่างจากประชาชนทั่วไป เช่น พกอาวุธอย่างเปิดเผยระหว่างการสู้รบและการส่งกำลังบำรุงก่อนหน้านั้น จะสูญเสียสิทธิในการเป็นเชลยศึกโดยไม่ต้องพิจารณาคดีภายใต้มาตรา 44 (3) ของพิธีสารเพิ่มเติมฉบับที่ 1
* จารชน คือ บุคคลที่รวบรวมข้อมูลอย่างลับ ๆ ในดินแดนของฝ่ายตรงข้าม สมาชิกของกองกำลังติดอาวุธที่ดำเนินการลาดตระเวนหรือหน่วยรบพิเศษในแนวหลังของศัตรูไม่ถือเป็นสายลับตราบใดที่สวมเครื่องแบบของตนเอง
* ทหารรับจ้าง ทหารเด็ก และพลเรือนที่มีส่วนร่วมโดยตรงในการสู้รบ และไม่จัดอยู่ในประเภทใดประเภทหนึ่งที่ระบุไว้ในหัวข้อก่อนหน้า 

พลรบที่ไม่ได้รับสิทธิพิเศษส่วนใหญ่ซึ่งไม่มีคุณสมบัติในการได้รับความคุ้มครองภายใต้อนุสัญญาเจนีวาฉบับที่ 3 จะต้องอยู่ภายใต้อนุสัญญาเจนีวาฉบับที่ 4 (GCIV) ซึ่งเกี่ยวข้องกับพลเรือนที่ได้รับการคุ้มครอง จนกว่าจะมี "การพิจารณาคดีที่ยุติธรรมและสม่ำเสมอ" หากพบว่ามีความผิดในการพิจารณาคดีปกติ พวกเขาอาจถูกลงโทษตามกฎหมายพลเรือนของอำนาจการควบคุมตัว

### การขัดกันทางอาวุธที่ไม่ใช่ระหว่างรัฐ
ในความขัดแย้งด้วยอาวุธที่ไม่ได้เกิดขึ้นระหว่างรัฐ พลรบที่ร่วมรบกับกลุ่มติดอาวุธที่ไม่ใช่ของรัฐจะไม่ได้รับการคุ้มครองจากการมีส่วนร่วมในการสู้รบ เนื่องจากการก่อกบฏถือเป็นอาชญากรรมภายใต้กฎหมายในประเทศของประเทศส่วนใหญ่ ดังนั้น พวกเขาจึงสามารถถูกดำเนินคดีโดยรัฐอาณาเขตหรือรัฐที่สามที่แทรกแซงได้เพียงเพราะหยิบอาวุธขึ้นมา เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2564 อดีตผู้บัญชาการกลุ่มตอลิบานถูกฟ้องโดยคณะลูกขุนใหญ่ของรัฐบาลกลางในนิวยอร์กในข้อหาโจมตีขบวนรถทหารสหรัฐ เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2551 ซึ่งทำให้ทหารสหรัฐ 3 นายและล่ามชาวอัฟกานิสถานเสียชีวิต และในวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2551 เหตุยิงเฮลิคอปเตอร์ของกองทัพสหรัฐตกระหว่างสงครามในอัฟกานิสถาน (ความขัดแย้งดังกล่าวเกิดขึ้นนอกเหนือขอบเขตระหว่างรัฐไม่นานหลังจากการรุกรานอัฟกานิสถานของสหรัฐ และสิ้นสุดลงในวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2544)

## ดูเพิ่ม
* ผู้มิใช่พลรบ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:กฎแห่งสงคราม
หมวดหมู่:อาชีพเกี่ยวกับการสู้รบ