ปิปรหวา

**ปิปะระหะวา** (เทวนาครี: पिपरहवा, Piprahwa, *ปิปรหวา*) หรือในไทยนิยมเรียกว่า **ปิปราห์วา** เป็นหมู่บ้านและแหล่งโบราณคดีใกล้กับเมืองสิทธัตถนครในรัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย ตั้งอยู่ห่างไป 9 ไมล์จากลุมพินีวัน และอยู่ในบริเวณที่อดีตมีความสำคัญในพุทธประวัติของพระโคตมพุทธเจ้า นอกจากนี้ปิปรหวาเป็นที่รู้จักในฐานะสถานที่เพาะปลูกข้าวกาลานามัก

## ปิปรหวาสถูป

ในปิปรหวาเป็นที่ตั้งของ *ปิปรหวาสถูป* ที่ซึ่งเชื่อว่าเป็นที่ประดิษฐานพระสรีรังคารของพระโคตมพุทธเจ้า ในมหาปรินิพพานสูตรบรรยายว่าหลังพระองค์เสด็จปรินิพพาน ชาวสากยะ (ศากยะ) แห่งกปีลวัตถุ (กบิลพัสดุ์) ซึ่งเป็นดินแดนที่พระองค์ประสูติ และชาวมัลละแห่งกุสินารา ซึ่งเป็นดินแดนที่พระองค์ปรินิพพาน ได้มีข้อถกเถียงกันว่าใครจะเป็นผู้สร้างสถูปบรรจุพระสรีรังคารของพระโคตมพุทธเจ้า โทณพราหมณ์ได้เข้ามาคลายความขัดแย้งและเสนอให้แบ่งพระสรีรังคารเป็นแปดส่วนเท่า ๆ กันระหว่างแปดอาณาจักรเพื่อไม่ให้การรบราเพื่อแย่งพระบรมสารีริกธาตุเกิดขึ้น โดยดินแดนของชาวศากยะได้รับหนึ่งส่วนจากแปดส่วน และแบ่งประดิษฐานในแปดสถูปที่สร้างขึ้น และอีกสองสถูปเพิ่มเติม ได้แก่ สถูปที่สร้างขึ้นครอบซากของฐานบัลลังก์ที่ใช้ถวายพระเพลิง และอีกสถูปครอบบรรจุภัณฑ์ที่บรรจุพระอัฐิของพระโคตมพุทธเจ้ามา

ในปี ค.ศ. 1897 วิลเลียม แคล็กซ์เทิน เพ็พเพ วิศวกรและเจ้าของที่ดินชาวอังกฤษได้เกิดความสนใจในเนินดินในปิปรหวา เนื่องกับในเวลานั้นเขาได้ทราบข่าวการค้นพบลุมพินีสตมภ์ในลุมพินีที่บ่งบอกสถานที่ประสูติของพระโคตมพุทธเจ้า เพ็พเพจึงนำคณะเข้าสำรวจปิปรหวาสถูป โดยได้รับคำชี้แนะจากนักภารตวิทยา วินเซนต์ สมิธ ว่าเป็นตัวอย่างสถูปพุทธโบราณในยุคแรก ๆ ที่ไม่สามัญโดยอาจมีอายุย้อนไปถึงรัชสมัยขอบพระเจ้าอโศก คณะสำรวจทำการขุดค้นสถูปอิฐลึก 18 ฟุต จนพบกับกล่องบรรจุไหห้าไห ภายในเป็นชิ้นส่วนกระดูก เครื่องประดับทองคำ และอัญมณีที่ประดับอย่างวิจิตร รวมแล้วมีหินมีค่าและกึ่งมีค่ามากกว่า 1,800 ชิ้น และชิ้นส่วนกระดูกซึ่งเชื่อว่าเป็นที่เคารพบูชาอย่างสูง หนึ่งในไหดังกล่าวมีจารึกอักษรพราหมี ว่า *สุกิติ-ภตินํ สภคินิกนมฺ ส-ปุต-ทลนมฺ อิยํ สลิล-นิธเน พุธส ภควเต สกิยนมฺ* ซึ่งเมื่อถอดความโดยเกออร์จ บือห์เลอร์ ได้ความว่า "ศาลพระธาตุของพระพุทธะผู้ประเสริฐนี้ (บริจาคโดย) พี่น้องแห่งศากยะ-ศุกิติ (Sakya-Sukiti brothers) และสัมพันธ์เนื่องกับพี่/น้องสาว บุตร และภรรยา" จากจารึกนี้จึงอนุมานได้ว่าพระธาตุที่พบในไหคือพระบรมสารีริกธาตุ พระอัฐิของพระโคตมพุทธเจ้า 

### พระธาตุ

ไม่นานหลังการค้นพบ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าปฤษฎางค์ อดีตทูตแห่งสยาม ซึ่งบวชเป็นภิกษุในศรีลังกา ได้เสด็จถึงปิปรหวา และทรงทราบว่าเพ็พเพจะมอบพระธาตุที่ค้นพบแก่รัฐบาลเจ้าอาณานิคมอังกฤษ พระองค์ได้ตรัสโน้มน้าวให้รัฐบาลอังกฤษมอบพระธาตุแก่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งสยามเพื่อที่จะทรงแบ่งกับชุมชนชาวพุทธในประเทศอื่น ๆ ต่อไป ท้ายที่สุด คำโน้มน้าวและเพื่อเป็นการเอาใจชาวพุทธซึ่งกำลังเกิดกรณีที่พุทธคยา สถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้าซึ่งพึ่งค้นพบได้ไม่นาน ว่ายังคงอยู่ใต้การดูแลของชาวฮินดู รวมถึงเป็นการแสดงทีท่าสัมพันธไมตรีกับสยาม ซึ่งในเวลานั้นมีมหาอำนาจยุโรปอื่น ๆ ทั้งฝรั่งเศส รัสเซีย และดัตช์ รายล้อม รัฐบาลอังกฤษจึงยอมส่งมอบพระธาตุจากปิปรหวาแก่สยาม โดยมีพิธีส่งมอบในปี ค.ศ. 1899 ณ กรุงเทพมหานคร

หลังจากนั้น พระธาตุที่ค้นพบจากปิปรหวา ได้กระจายไปประดิษฐานทั่วโลก เช่น ในพระบรมบรรพต วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ในกรุงเทพมหานคร, เจดีย์ชเวดากอง ในย่างกุ้ง และ วัดพระมหามุนี ในมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า, วัดทีปทุตตาราม (Dipaduttamarama Temple) ในโคลอมโบ, วัสกฑุเววิหาร (Waskaduwe Vihara) ในกลุตระ และ มรีจิวัฏฏสถูป (Marichiwatta *stupa*) ในอนุราธปุระ ประเทศศรีลังกา 

ส่วนอัญมณีและทองคำที่ค้นพบ บางส่วนเก็บรักษาและสืบทอดมาถึงรัฐบาลอินเดียในปัจจุบัน ซึ่งรวมถึงตัวผอบที่ค้นพบที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์อินเดีย ในโกลกาตา ตลอดจนที่พิพิธภัณฑ์กบิลพัสดุ์ในปิปรหวา ตัวเพ็พเพเองได้รับอนุญาตจากรัฐให้เก็บ 'วัตถุซ้ำ' (duplicate items) บางส่วนกับตัวเอง วัตถุเหล่านี้ที่เพ็พเพเก็บไว้กับตนเองได้นำไปจัดแสดงทั่วโลก เช่น ที่พิพิธภัณฑ์รีทแบร์คในซือริค, พิพิธภัณฑ์รูบินในนิวยอร์ก, พิพิธภัณฑ์บรรดาอารยธรรมเอเชียในสิงคโปร์, พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่มหานครในนิวยอร์ก และ พิพิธภัณฑ์แห่งชาติเกาหลีในโซล

ในปี ค.ศ. 2025 บริษัทประมูลวัตถุมีค่า ซอเธบีส์สาขาลอนดอนประกาศว่าจะมีการประมูลขายพระธาตุอัญมณีที่ยังหลงเหลือกับครอบครัวของเพ็พเพ ท่ามกลางเสียงคัดค้านจากพุทธศาสนิกชนทั่วโลก จนกระทั่งต่อมารัฐบาลอินเดียได้เข้าแทรกแซง การประมูลจึงถูกเลื่อนออกไปอย่างไม่มีกำหนด ในเดือนกรกฎาคม กระทรวงวัฒนธรรมอินเดียกล่าวว่าได้กู้คืนอัญมณีโบราณที่เป็นปัญหาแล้วและจะนำออกมาจัดแสดงต่อสาธารณะ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Smith, V. A. (Oct., 1898), The Piprāhwā Stūpa, Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, p.&nbsp;868
* 
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:แหล่งโบราณคดีในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:รัฐอุตตรประเทศ
หมวดหมู่:สถานที่แสวงบุญของชาวพุทธในดินแดนพุทธภูมิ