จ้อง

[thumb|เหล่า ''จ้อง'' บนถนนอโนรธาในเมือง[ย่างกุ้ง]]
***จ้อง*** (, ) เป็นวัด อาราม วิหาร ประกอบด้วยที่พักอาศัยและสถานที่ปฏิบัติกิจของพระภิกษุสงฆ์พม่า บางส่วนอาจถูกใช้โดย สามเณร, ผู้ดูแล (*[[กัปปิยการก]]*), ตี่ละฉิ่น, ผู้ทรงศีลชุดขาว ()

*จ้อง* เป็นศูนย์กลางวิถีชีวิตในหมู่บ้านพม่ามาช้านาน โดยทำหน้าที่เป็นทั้งสถาบันการศึกษาสำหรับเด็กและศูนย์กลางชุมชน โดยเฉพาะกิจกรรมทำบุญ เช่น การก่อสร้างอาคาร การถวายอาหารแก่พระสงฆ์ การเฉลิมฉลองวันสำคัญทางศาสนาพุทธและการประกอบพิธีวันอุโบสถ วัด อารามไม่ได้ก่อตั้งโดยสมาชิกคณะสงฆ์แต่โดยฆราวาสที่บริจาคที่ดินหรือเงินเพื่อสนับสนุนการก่อตั้ง

*จ้อง* โดยทั่วไปสร้างด้วยไม้ ซึ่งวัดในประวัติศาสตร์ที่มีอยู่ก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 19 นั้นเหลือเพียงไม่กี่แห่ง *จ้อง* มีอยู่ทั่วไปในประเทศพม่า เช่นเดียวกับในประเทศเพื่อนบ้านที่มีชุมชนชาวพุทธนิกายเถรวาท รวมถึงในประเทศจีนที่อยู่ใกล้เคียง เช่น เขตปกครองตนเองชนชาติไทและจิ่งพัว เต๋อหง ตามสถิติปี พ.ศ. 2559 ที่เผยแพร่โดย คณะกรรมการสังฆมหานายก ประเทศพม่า มี *จ้อง*  62,649 แห่ง และสำนักชี 4,106 แห่ง

## การใช้และศัพทมูลวิทยา
ภาษาพม่าสมัยใหม่คำว่า *จ้อง* () มาจากคำว่า *kloṅ* (က္လောင်) ในภาษาพม่าโบราณ ความเชื่อมโยงอันแน่นแฟ้นระหว่างศาสนาและการศึกษาสะท้อนให้เห็นได้จากข้อเท็จจริงที่ว่า *จ้อง* เป็นคำเดียวกับที่ใช้เรียกโรงเรียนของฆราวาสในปัจจุบัน *จ้อง* ยังใช้เรียกโบสถ์คริสต์ วัดฮินดู และวัดจีน มัสยิดเป็นข้อยกเว้นเนื่องจากใช้คำว่า *บะลี* (ဗလီ) ซึ่งมาจากคำว่า (பள்ளி) ในภาษาทมิฬ ที่แปลว่า 'โรงเรียน'

*จ้อง* ยังถูกยืมมาใช้ในกลุ่มภาษาไท เช่น ภาษาไทใหญ่ คือ *kyong* (สะกด ၵျွင်း หรือ ၵျေႃင်း) และในภาษาไทใต้คง คือ *zông*2 (ᥓᥩᥒᥰ แปลงเป็นภาษาจีน 奘房)

## ประเภท
คำอธิบายภาษาพม่า-บาลีของจูฬวรรค ระบุประเภทของวัดพุทธ 5 ประเภท โดยแต่ละประเภทมีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมที่แตกต่างกัน ในทางปฏิบัติจากมุมมองทางสถาปัตยกรรม แบ่งวัดเป็น 3 ประเภทหลักคือ:

# วัดที่มีหลังคาเชื่อมติดกัน
# วัดที่มีหลังคาทรงกากบาท
# ตามการจัดสังฆาวาสและการจัดอุโบสถ

ในประเทศพม่าปัจจุบัน *จ้อง* อาจถูกแบ่งออกเป็นหลายประเภท รวมถึงวิทยาลัยสงฆ์ที่เรียกว่า *ซาทินไต* (စာသင်တိုက်) และวัดป่าห่างไกลที่เรียกว่า *ตอยะจ้อง* (တောရကျောင်း) เมืองหลักมหาวิทยาลัยสงฆ์ของพม่าได้แก่ พะโค, ปะโคะกู, ซะไกง์

## ประวัติศาสตร์
thumb|อารามไม้แบบดั้งเดิมในยุคก่อนอาณานิคม *จ้อง* ทำหน้าที่เป็นแหล่งการศึกษาหลัก โดยให้การศึกษาแก่เด็กชายเกือบทุกคน ถือเป็นปราการแห่งอารยธรรมและความรู้ และเป็นส่วนสำคัญของโครงสร้างทางสังคมพม่าก่อนยุคอาณานิคม ความสัมพันธ์ระหว่าง *จ้อง* และการศึกษา ได้รับการส่งเสริมด้วยการสอบของพระสงฆ์ ซึ่งสถาปนาขึ้นครั้งแรก พ.ศ. 2191 ในรัชสมัยของพระเจ้าตาลูน แห่งราชวงศ์ตองอู การศึกษาแบบโบราณได้รับการถ่ายทอดผ่านวัด ซึ่งเป็นสถานที่สำหรับนักเรียนพม่าศึกษาต่อในระดับสูง และเพื่อก้าวหน้าทางสังคมต่อไปในการบริหารราชการแผ่นดินหลังจากลาสิกขา อันที่จริงบุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์เกือบทั้งหมด เช่น กินหวุ่นมินจี อูกาวง์ ใช้เวลาช่วงวัยสร้างตัวศึกษาที่วัด

การศึกษาของสงฆ์แบบดั้งเดิมได้รับการพัฒนาครั้งแรกในสมัยอาณาจักรพุกาม ควบคู่ไปกับการแพร่กระจายการศึกษาศาสนาพุทธนิกายเถรวาทช่วงคริสต์ศักราช 1100 หลักสูตรของ *จ้อง* ประกอบด้วยภาษาพม่า ไวยากรณ์บาลี และตำราพุทธศาสนา โดยเน้นที่ระเบียบวินัย ศีลธรรม และจรรยาบรรณ (เช่น มงคลสูตร, สิงคาลกสูตร, ธรรมบท และชาดก) บทสวดมนต์และเลขคณิตเบื้องต้น วัดที่มีชื่อเสียงมักมีหอสมุดเก็บต้นฉบับและตำราจำนวนมาก การศึกษาของสงฆ์มีอยู่ทั่วไปทำให้มีอัตราการรู้หนังสือในชายชาวพุทธพม่าสูง สำมะโนประชากรอินเดียของอังกฤษ พ.ศ. 2444 พบว่าชายชาวพุทธพม่าที่มีอายุมากกว่า 20 ปี 60.3% รู้หนังสือ เมื่อเทียบกับ 10% โดยรวมในอินเดียยุคอังกฤษปกครอง
[thumb|[อารามยอมี่นจี้ เป็นอารามอิฐในเมืองมัณฑะเลย์ ซึ่งสร้างตามแบบโรงแรมในภาคใต้ของอิตาลี]]
*จ้อง* ที่เรียกว่า *ปแวจ้อง* (ပွဲကျောင်း) ยังสอนวิชาทางโลก เช่น ดาราศาสตร์ โหราศาสตร์ ยา การนวด การทำนาย การขี่ม้า การฟันดาบ การยิงธนู ศิลปะหัตถกรรม มวย มวยปล้ำ ดนตรี และนาฏศิลป์ ในช่วงสมัยราชวงศ์โก้นบอง กษัตริย์หลายพระองค์รวมทั้งพระเจ้าปดุง ได้ปราบปรามการแพร่กระจายของ *ปแวจ้อง* ซึ่งถือเป็นสถานที่ที่อาจเกิดการกบฏได้

กฎหมายป้องกันความฟุ่มเฟือยกำหนดการก่อสร้างและตกแต่ง *จ้อง* ซึ่งเป็นหนึ่งในโครงสร้างอาคารไม่กี่แห่งช่วงพม่าก่อนยุคอาณานิคมที่มีหลังคาหลายชั้นอันวิจิตรที่เรียกว่า *[[ปยะตะ]]* ราวบันไดก่ออิฐเป็นลักษณะเฉพาะของวัดราชวงศ์

ภายหลังการล้มล้างระบอบกษัตริย์พม่าเมื่อสิ้นสุดสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่สาม โรงเรียนของสงฆ์จึงถูกแทนที่ด้วยโรงเรียนฆราวาส ซึ่งดำเนินการโดยรัฐบาลเป็นส่วนใหญ่

## ลักษณะทั่วไปของ ''จ้อง''
thumb|ภาพวาดสีน้ำช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 แสดงภาพ ''จ้อง'' ที่มีราวบันไดก่ออิฐ

โดยทั่วไป *จ้อง* ไปประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างจำนวนหนึ่งที่เรียกว่า *จ้องซอง* (ကျောင်းဆောင်) :
* *เตน* (, จากภาษาบาลี **) - อุโบสถ อาคารที่พระวินัยบัญญัติไว้
* *ดะมะโยน* () - หอประชุมที่ใช้เพื่อการเทศนาและสาธารณประโยชน์
* *เซดี* (စေတီ, จากภาษาบาลี *เจติย*) - เจดีย์หรือสถูป มักปิดด้วยแผ่นทองและมีพระธาตุบรรจุอยู่
* *กันดะกุตี* (ဂန္ဓကုဋိ, จากภาษาบาลี *คันธกุฎี*) - อาคารที่ประดิษฐานพระพุทธรูปประธานของวัด
* ศาลพระอรหันต์ พระสีวลี และพระอุปคุต
* *[[ดะกูนไดง์]]* - เสาธงชัยประดับตกแต่ง สื่อถึงการเฉลิมฉลองการยอมจำนนของ นะ (วิญญาณท้องถิ่น) ต่อธรรมะ
* *[[ซะยะ]]* - ศาลาเปิดโล่งที่ใช้เป็นที่พัก
* พื้นที่พักอาศัยสำหรับภิกษุและซะยาดอ
* *เจะตะเยค่าน* (ကျက်သရေခန်း) - ห้องเก็บของ
* พื้นที่ประกอบอาหาร

[thumb|ภาพวาดสีน้ำช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 แสดงภาพ ''จ้อง'' อันโดดเด่นด้วยหลังคาทรง[ปยะตะ]]

วัดแบบดั้งเดิมในสมัยโก้นบองประกอบด้วยอาคารดังต่อไปนี้:
* *[[ปยะตะ]]ซอง* () - อุโบสถหลักที่ประดิษฐานพระพุทธรูป
* *ซองมะจี้* () หรือ *ซองมะ* () - ห้องประชุมหลักสำหรับการเทศนา พิธีการ และที่พักของสามเณร
* *ซะนุซอง* () - ห้องของเจ้าอาวาสวัด
* *บอกะซอง* () - ห้องเก็บเสบียงอาหารของภิกษุ

ในสมัยก่อนอาณานิคม พระอารามหลวงถูกจัดเป็นกลุ่มอาคารที่เรียกว่า *จ้องไต* (ကျောင်းတိုက်) ประกอบด้วยอาคารที่พักอาศัยหลายแห่ง รวมทั้งอาคารหลัก *ซองมะจี้* (ကျောင်းကြီး) หรือ *ซองมะ* (ကျောင်းမ) ซึ่งถูกครอบครองโดยซะยาดอที่อาศัยอยู่ และอาคารเล็ก ๆ ที่เรียกว่า *จ้องยาน* (ကျောင်းရံ) เป็นที่พักอาศัยของสาวกซะยาดอ อาคารต่าง ๆ ประกอบด้วยกำแพงล้อมรอบและยังเป็นที่ตั้งของหอสมุด ห้องอุปสมบท ห้องประชุม อ่างเก็บน้ำ บ่อน้ำ และอาคารสาธารณูปโภค ตะแยะดอ เป็น *จ้องไต* สำคัญใจกลางเมืองย่างกุ้ง ประกอบด้วยอารามต่าง ๆ มากกว่า 60 แห่ง

## อ้างอิง

หมวดหมู่:พุทธาราม
หมวดหมู่:ศาสนาพุทธในประเทศพม่า
หมวดหมู่:วัฒนธรรมพม่า
หมวดหมู่:คำและวลีภาษาพม่า