ดอกดิน กัญญามาลย์

**ดอกดิน กัญญามาลย์** (25 ตุลาคม พ.ศ. 2467 - 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561) ชื่อเล่น **ดิน**นักแสดง ผู้กำกับภาพยนตร์ และผู้อำนวยการสร้างภาพยนตร์ชาวไทย  ได้รับรางวัลรางวัลนราธิป ประจำปี พ.ศ. 2550 และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ภาพยนตร์) ประจำปี พ.ศ. 2555

## ประวัติ
### ภูมิหลัง
ดอกดิน กัญญามาลย์ มีชื่อจริงว่า ธำรง กัญญามาลย์ เกิดเมื่อ 25 ตุลาคม พ.ศ.2467 เป็นบุตรคนสุดท้อง ในบรรดาพี่น้อง 4 คน ของนายพุฒ และนางแม้น กัญญามาลย์ บิดาทำงานรถไฟอยู่ฝ่ายซ่อมบำรุงและเป็นนักสวดคฤหัสถ์ ส่วนมารดาเป็นแม่ค้าขายข้าวแกง เริ่มเข้ารับการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 1 - 2 ที่โรงเรียนสะพานมอญพิทยาศึกษา ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 - 4 ที่โรงเรียนประชาบาล ต่อมาได้เข้าเป็นนักเรียนช่างหล่อของกรมรถไฟ เรียนอยู่หกเดือน ก็เข้าทำงานที่โรงงานมักกะสันของกรมรถไฟเป็นลูกจ้างรายวัน (ลูกจ้างเฉพาะงานในปัจจุบัน) เป็นช่างหล่อทองเหลือง, เหล็ก และอลูมิเนียม และในปีพ.ศ.2546 ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์มหาบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (สื่อสารมวลชน) จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง

### เข้าสู่วงการแสดง
พ.ศ.2477 หลังจากสำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาปีที่ 4 ไม่ได้ศึกษาต่อเนื่องจากที่บ้านยากจน เพราะคุณพ่อออกจากการทำงานที่รถไฟแล้ว วันหนึ่งดอกดินมีโอกาสตามบิดาไปแสดงสวดคฤหัสถ์ จึงเริ่มสนใจในการแสดง ครูกู๋ บุนนาค เพื่อนของคุณพ่อ จึงได้ถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ ในเบื้องต้นดอกดินรับบทเป็น ตัวตุ๊ย (ตัวตลก) จนเริ่มมีชื่อเสียง แต่เนื่องจากงานศพมีน้อย จึงหันไปแสดงจำอวด (หัสสนาฏกรรม) กับครูสุดใจ ศรีเบ็ญจา บุตรชายของครูกู๋ แสดงจนชำนาญจึงออกเดินสายไแต่างจังหวัด เป็นศิลปินเดี่ยวไปกับพวกคณะละครเร่ หรือ ละครร้อง ผู้แสดงจะเป็นหญิงล้วนยกเว้นตัวตลก ดอกดินตระเวนแสดงไปกับละครเร่เรื่อย ๆ จนถึงจังหวัดยะลาจึงหยุดพักช่วยพี่ชายขายก๋วยเตี๋ยวที่ยะลาอยูประมาณ 2 ปี

พ.ศ.2484 ได้กลับกรุงเทพฯ มาเริ่มงานใหม่กับละครเร่พัฒนากร ของหม่อมเจ้าอมรรัตน์ กฤดากร และได้ร่วมงานกับครูไพบูลย์ บุตรขันอีกด้วย ตระเวนแสดงไปเรื่อย ๆ จนถึงภูเก็ต คณะละครเร่วงแตกเพราะไม่มีพระเอก หม่อมเจ้าอมรรัตน์จึงชวนดอกดินไปอยู่วังท่าขาวที่จังหวัดสงขลา ขณะนั้นดอกดินมีชื่อเสียงมาก ในชื่อ **“ดอกดินตลกทางใต้” ** จนหลังสงครามโลกครั้งมี่ 2 สงบ ดอกดินได้เดินทางกลับกรุวเทพฯ และเริ่มงานกับคณะศิวารสณ์ ที่มีครูเนรมิตเป็นผู้กำกับการแสดง โดยทำหน้าที่ร้องเพลงสลับฉากหน้าม่านละครเวที จากนั้นในปี พ.ศ.2493 ได้แสดงเป็นตัวตลกให้กับอัศวินการละคร ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล โดยใช้ชื่อว่า **“ดอกดิน กัญญามาลย์” ** เพราะตัวดำ และได้แสดงละครอื่น ๆ เรื่อยมา จนได้พบรักกับนางสาวบรรจง ชมกลิ่น

### ผู้กำกับการแสดง
หลังแต่งงาน ดอกดินเริ่มสนใจในภาพยนตร์ เพราะเสี่ยซัว (พิสิฐ ตันสัจจา) เจ้าของศาลาเฉลิมไทย นำภาพยนตร์มาจากประเทศฮ่องกงให้ทำบทพากย์ ใช้ชื่อภาษาไทยว่า “กีฬาทีเด็ด” ประสบความสำเร็จ ได้กำไรเกือบ 6  แสนบาท เสี่ยซัวจึงไปซื้อภาพยนตร์จากสหรัฐอเมริกามาให้ทำบทพากย์อีก ทำให้ดอกดินมีโอกาสศึกษาการถ่ายทำภาพยนตร์ของอมเริกาจากสคริปภาพยนตร์ฝรั่งของเสี่ยซัว

พ.ศ. 2494 ดอกดินจึงเริ่มสร้างภาพยนตร์ 16 มม.ขาวดำเป็นเรื่องแรก ร่วมกับ สมพงษ์ พงษ์มิตรและล้อต๊อก จากนั้นได้ตั้งบริษัท กัญญามาลย์ภาพยนตร์ ขึ้นมีผลงานสร้างภาพยนตร์ทั้งสิ้น 32 เรื่อง มักเป็นภาพยนตร์บู๊ปนตลก มีเอกลักษณ์คือ การแสดงบทบาทตลกคู่ขวัญกับ อรสา อิศรางกูร ณ อยุธยา จนมีคำพูดที่ว่า **“อรสาตัวขาว ๆ ดอกดินตัวดำ ๆ” ** และเมื่อภาพยนตร์เรื่องใดมีรายได้เกิน 1 ล้านบาท จะทำป้ายโฆษณาขนาดใหญ่ และประชาสัมพันธ์ว่า **"ล้านแล้ว...จ้า"** ทุกครั้ง ตั้งแต่ภาพยนตร์เรื่อง นกน้อย (2507) เป็นต้นมา

ในจำนวนภาพยนตร์ 32 เรื่องของดอกดิน ทำรายได้เกิน 1 ล้านบาททั้งสิ้น 24 เรื่อง อีกทั้งยังเป็นคนตั้งชื่อให้ เพชรา เชาวราษฎร์ และนำพา มยุรา เศวตศิลา เข้าสู่วงการอีกด้วย

## ผลงานการแสดง
### ละครเวที
* 2777 - 2493 : สวดคฤหัสถ์ จำอวด ละครเร่ 
* 2494 : ขุนเหล็ก

### ภาพยนตร์
[thumb|ดอกดิน กัญญามาลย์ (ซ้าย) ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย พร้อมด้วย [เอเดล เปสตันจิ ลูกชายของรัตนา เปสตันจิ ที่หอภาพยนตร์แห่งชาติ เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันประสูติ 100 ปี ของรัตนา]]
* สุภาพบุรุษอเวจี (2494)
*สามเกลอถ่ายหนัง (2495)
*สามเกลอเจอผี (2496)
*สามเกลอกระยาจก (2496)
*แม่ค้าปลาสด (2496)
*ราชาธิราช ตอน ศึกพระเจ้ากรุงจีน (2496)
*จอมหิว (2496)
*เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
*ธิดายาจก (2497)
*แม่ค้าหาบเร่ (2497)
*สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
*หญิงคนชั่ว (2498)
*สาวเวียงฟ้า (2498)
*อัศวินเหล็ก (2498)
*สุดที่รัก (2498)
*นางแก้ว (2498)
*เสียแรงรัก (2499)
*เศรษฐีอนาถา (2499)
*สามรักในปารีส (2499)
*นเรศวรมหาราช (2500)
*แก้วกัลยา (2500)
*มังกรทอง (2500)
*เห่าดง (2501)
*แววมยุรา (2501)
*ไกรทอง (2501)
*บุกแหลก (2501)
*ลบลายเสือ (2501)
*นักรักนักสู้ (2501)
*พล นิกร กิมหงวน ตอน เวทีถล่มและพิชิตเมีย (2501)
*ดาวคลี่ (2502)
*สี่คิงส์ (2502)
*แม่นาคพระโขนง (2502)
*วนาลี (2502)
*กล่อมกากี (2502)
*หนึ่งน้องนางเดียว (2502)
*คนองปืน (2502)
*กิโมโน (2502)
*สุดชีวิต (2503)
*ยอดเดี่ยว (2503)
*สาวดาวเทียม (2503)
*มังกรหยก (2504)
*บันทึกรักของพิมพ์ฉวี (2505)
*อ้อมอกสวรรค์ (2505)
*วิญญาณรักแม่นาค (2505)
*โจรแพรแดง (2505)
*จอมใจเวียงฟ้า (2505)
*รุ่งทิพย์ (2505)
*สิงห์โตหยก (2505)
*วัยรุ่นวัยคนอง (2505)
*แพนน้อย (2506)
*หนึ่งในทรวง (2506)
*ฝนแรก (2506)
*นกน้อย (2507)
*เทพบุตรนักเลง (2508)
*ลมหวน (2508)
*ศึกเสือไทย (2508)
*เงิน เงิน เงิน (2508)
*กาเหว่า (2509)
*น้อยไจยา (2509)
*ลมหนาว (2509)
*พิมพิลาไล (2509)
*แสงเทียน (2509)
*นกเอี้ยง (2509)
*ปิ่นรัก (2510)
*จุฬาตรีคูณ (2510)
*เหนือเกล้า (2510)
*มดแดง (2510)
*ปูจ๋า (2510)
*กบเต้น (2511)
*ดอกอ้อ (2511)
*น้ำอ้อย (2511)
*ลมเหนือ (2512)
* ไทยน้อย (2512)
* ละครเร่ (2512)
* ไทยใหญ่ (2513)
* หวานใจ (2513)
*ม้ามืด (2513)
* เรือมนุษย์ (2513)
* ไก่นา (2514)
* ไอ้ทุย (2514)
* เชียงตุง (2515)
* สายฝน (2516)
* คนกินเมีย (2517)
* แหม่มจ๋า (2518)
* มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
* กุ้งนาง (2519)
* สิงห์สำออย (2520)
* แม่ดอกกัญชา (2520)
* ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
* ขโมยที่รัก (2521) 
* แม่เขียวหวาน (2522) 
* ย.ยอดยุ่ง (2523)  
* นกน้อย (2524) 
* เฮงสองร้อยปี (2525) 
* สาวแดดเดียว (2526)

## ผลงานการสร้างภาพยนตร์
#### ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในช่วงก่อน 2506
* สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
* เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
#### ผลงานการสร้างภาพยนตร์ในนามกัญญามาลย์ภาพยนตร์
* แพนน้อย (2506)
*ฝนแรก (2506)
* นกน้อย (2507)
* ลมหวน (2508)
* แสงเทียน (2509)
* นกเอี้ยง (2509)
* มดแดง (2510)
* ปูจ๋า (2510)
* กบเต้น (2511)
* ดอกอ้อ (2511)
* ลมเหนือ (2512)
* ไทยน้อย (2512)
* ไทยใหญ่ (2513)
* ม้ามืด (2513)
* ไอ้ทุย (2514)
* ไก่นา (2514)
* เชียงตุง (2515)
* สายฝน (2516)
* คนกินเมีย (2517)
* แหม่มจ๋า (2518)
* มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
* กุ้งนาง (2519)
* สิงห์สำออย (2520)
* แม่ดอกกัญชา (2520)
* ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
* แม่เขียวหวาน (2522) 
* ย.ยอดยุ่ง (2523)  
* นกน้อย (2524) 
* เฮงสองร้อยปี (2525) 
* สาวแดดเดียว (2526)

## ผลงานกำกับภาพยนตร์

* สามเกลอถ่ายหนัง (2495) (กำกับในนามสามชาย) (สร้างและกำกับร่วมกับสมพงษ์และล้อต๊อก)
* สามเกลอเจอผี (2496)
* สามเกลอเจอจานผี (2496)
* เจ้าสาวชาวไร่ (2497)
* สร้อยฟ้าขายตัว (2498)
* เสียแรงรัก (2499)
* ดาวคลี่ (2502)
* นกน้อย (2507)
* ลมหวน (2508)
* กาเหว่า (2509)
* น้อยไจยา (2509)
* พิมพิลาไล (2509)
* แสงเทียน (2509)
* นกเอี้ยง (2509)
* ปิ่นรัก (2510)
* จุฬาตรีคูณ (2510)
* มดแดง (2510)
* ปูจ๋า (2510)
* กบเต้น (2511)
* ดอกอ้อ (2511)
* น้ำอ้อย (2511)
* ลมเหนือ (2512)
* ไทยน้อย (2512)
* ไทยใหญ่ (2513)
* ม้ามืด (2513)
* เรือมนุษย์ (2513)
* ไอ้ทุย (2514)
* ไก่นา (2514)
* เชียงตุง (2515)
* สายฝน (2516)
* คนกินเมีย (2517)
* แหม่มจ๋า (2518)
* มือปืนพ่อลูกอ่อน (2518)
* กุ้งนาง (2519)
* สิงห์สำออย (2520)
* แม่ดอกกัญชา (2520)
* ไอ้ 8 นิ้ว (2521) 
* ขโมยที่รัก (2521) 
* แม่เขียวหวาน (2522) 
* ย.ยอดยุ่ง (2523)  
* นกน้อย (2524) 
* เฮงสองร้อยปี (2525) 
* สาวแดดเดียว (2526)

## ผลงานอื่น ๆ
### ขับร้องเพลง
* เพลงนกน้อย (ประกอบภาพยนตร์เรื่องนกน้อย พ.ศ.2507)
* เพลงสินในน้ำ (ประกอบภาพยนตร์เรื่องปูจ๋า พ.ศ.2510)
* เพลงมดแดง (ประกอบภาพยนตร์เรื่องมดแดง พ.ศ.2510)
* เพลงกบเต้น (ประกอบภาพยนตร์กบเต้น พ.ศ.2511)
* เพลงบัวใบบอน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องไอ้ทุย พ.ศ.2514)
* เพลงพุดตาน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องพุดตาน พ.ศ.2514)
* เพลงสายฝน (ประกอบภาพยนตร์เรื่องสายฝน พ.ศ.2516)
* เพลงแม่ดอกกัญชา (ประกอบภาพยนตร์เรื่องแม่ดอกกัญชา พ.ศ.2520)
* เพลงเรือนแพสลัม (ประกอบภาพยนตร์เรื่องย.ยอดยุ่ง พ.ศ.2523)

### พิธีกร
* ดอกดินพาเหรด ช่อง 5
* คู่ทรหด ช่อง 5

## เสียชีวิต
ดอกดิน กัญญามาลย์ ได้ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 เวลาประมาณ 02.00 น. ที่โรงพยาบาลวิชัยยุทธ แขวงพญาไท เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร เนื่องจากหัวใจล้มเหลวเฉียบพลัน (โรคชรา) สิริอายุ 93 ปี 7 เดือน ทั้งนี้ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ ได้เสด็จฟังสวดพระอภิธรรมศพเป็นการส่วนพระองค์ และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพ เมื่อวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2561 ณ วัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร แขวงบางขุนพรหม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
* 

## อ้างอิง
* 

หมวดหมู่:ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง
หมวดหมู่:ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงชายชาวไทย
หมวดหมู่:นักแสดงตลกชายไทย
หมวดหมู่:นักแต่งเพลงลูกกรุง
หมวดหมู่:นักแสดงตลกไทย
หมวดหมู่:นักแสดงลิเก
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ภ.
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากภาวะหัวใจล้มเหลว
หมวดหมู่:ผู้ได้รับรางวัลสุพรรณหงส์เกียรติยศ
หมวดหมู่:ผู้ชนะรางวัลนักแสดงประกอบชายยอดเยี่ยมพระสุรัสวดี