แวนด้า

**แวนด้า** (; ย่อชื่อในพืชสวนทางการค้าเป็น **''V.**,*) เป็นกล้วยไม้[[สกุล (ชีววิทยา)|สกุล]]หนึ่งใน[[กล้วยไม้|วงศ์กล้วยไม้]] (*Orchidaceae*) ซึ่งเป็นสกุลไม่ใหญ่นัก (ประมาณ 87 [[สปีชีส์]]) แต่เป็นไม้ดอกสำคัญที่ใช้ในการจัดดอกไม้  กล้วยไม้สกุลนี้ได้รับการพัฒนามากที่สุดในกลุ่มกล้วยไม้ทั้งหมดใน[[กล้วยไม้|วงศ์กล้วยไม้]] (*Orchidaceae*) โดยมีราคาแพงมากในการจัดสวนดอกไม้เนื่องจากเป็นกล้วยไม้ที่มีความสวยงาม มีกลิ่นหอม ทนทาน และสีสันที่จัดจ้าน การปลูกแวนด้าแพร่หลายทั่ว[[เอเชียตะวันออก]], [[เอเชียตะวันออกเฉียงใต้]] และ[[เกาะนิวกินี]] รวมถึงยังมีบางสายพันธุ์ใน[[รัฐควีนส์แลนด์]] และบางเกาะใน[[มหาสมุทรแปซิฟิก]]ฝั่งตะวันตก

== ชีววิทยา ==
ชื่อ "แวนด้า" มีที่มาจาก[[ภาษาสันสกฤต]] (वन्दाका) ที่เรียกแวนด้าสายพันธุ์ *Vanda roxburghii* (ชื่อพ้องกับ *Vanda tessellata*)

แวนด้าส่วนใหญ่เป็นกล้วย[[epiphyte|ไม้อิงอาศัย]]  แต่บ้างบางพันธุ์ก็เป็นกล้วย[[lithophyte|ไม้ขึ้นบนหิน]] หรือเป็นกล้วยไม้ที่[[terrestrial plant|ขึ้นบนดิน]] ที่กระจายอยู่ใน[[India|อินเดีย ]] [[Himalaya|เทือกเขาหิมาลัย]] [[Asia|เอเชียตะวันออกเฉียงใต้]] [[Indonesia|อินโดนีเซีย]] [[Philippines|ฟิลิปปินส์]] [[New Guinea|นิวกินี]] ทางใต้ของ[[China|จีน]] และทางตอนเหนือของ[[Australia|ออสเตรเลีย]]

สกุลนี้เติบโตโดยอาศัยการ[[monopodial|แตกใบด้านข้าง]] และใบจะสูงไปเรื่อยๆ ตามหลักที่ยึดเอาไว้  ในบางสายพันธุ์ใบจะแบนๆ แต่ส่วนใหญ่แล้วใบจะกว้าง ใบรีรูปไข่ ตรงกลางเป็นร่อง (strap-leaves) ในขณะที่กล้วยไม้สกุลอื่นมีใบกลม (ทรงกระบอก) ใบอวบน้ำเพื่อปรับตัวให้เก็บกักน้ำหากเข้าสู่ช่วงแล้งน้ำ ลำต้นของแวนด้ามีขนาดที่แตกต่างกันไป  ซึ่งมีบางสายพันธุ์ที่เป็นพันธุ์แคระซึ่งความยาวไม่กี่เมตร แวนด้าสามารถปลูกให้ต้นใหญ่ได้ในเรือนปลูกและในการเพาะเลี้ยงในเรือนปลูก และในสายพันธุ์ไว้อิงอาศัย จะสามารถแผ่ขยายลำต้นได้ใหญ่มากโดยอาศัยระบบรากอากาศซึ่งแผ่ไปทุกทิศทาง

ใน[[inflorescence|ช่อดอก]]จะมีดอกลักษณะแบนรวมกันหลายดอกแผ่ออกด้านข้างในหนึ่งช่อ  ส่วนใหญ่มีสีเหลือง-น้ำตาล และมีจุดสีน้ำตาล แต่ก็มีสีขาว เขียว ส้ม แดง และสีไวน์แดงด้วย ที่[[Labellum (botany)|ปาก]]ดอกมีเดือยเล็กๆ แวนด้าออกดอกได้บ่อยทุกๆ สองสามเดือน และดอกยังบานทนได้ถึงสองถึงสามสัปดาห์

กล้วยไม้แวนด้าจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พันธุ์ *Vanda coerulea* (ฟ้ามุ่ย) อยู่ในภาวะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากการเข้าถึงถิ่นที่อยู่จึงทำให้พบเห็นกันไม่บ่อยนัก อีกทั้งยังพบเห็นได้ไม่บ่อยนักในพื้นที่ป่าที่ได้รับการรบกวนที่ได้รับแสงแดดจัด มันมักจะถูกคุกคามและเสี่ยงจากการถูกทำลายถิ่นที่อยู่ มีการห้ามการค้าและการส่งออกกล้วยไม้แวนด้าป่าสีน้ำเงิน (สายพันธุ์*Vanda coerulea*) หรือฟ้ามุ่ย และ*แวนด้า*ป่าอื่นโดยชื่อของกล้วยไม้ต้องห้ามในการซื้อขายจะถูกขึ้นบัญชีในภาคผนวกที่สองของ[[อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่าและพืชป่าที่ใกล้สูญพันธุ์]]

== การเพาะเลี้ยง ==
แวนด้าเป็นหนึ่งในห้าของสกุลกล้วยไม้ที่มีการปลูกในสวนกล้วยไม้มากที่สุด เพราะว่ามันมีดอกที่มีงดงามมากที่สุดในบรรดาพืชวงศ์กล้วยไม้ทั้งหมด แวนด้ามีส่วนสนับสนุนอย่างมากในงานของ[[Hybrid (biology)|นักผสมพันธุ์พืช]] ในการสร้างสรรค์ไม้ดอกเพื่อส่งตลาดไม้ตัดดอกแวนด้าสายพันธุ์*Vanda coerulea*(ฟ้ามุ่ย)เป็นหนึ่งในกล้วยไม้ไม่กี่ชนิดที่ให้ดอกสีน้ำเงิน(จริงๆแล้วเป็นสีม่วงอมน้ำเงิน) ซึ่งได้สีที่น่าพึงพอใจมากในการผสมพันธุ์ข้ามชนิดและการผสมข้ามสายพันธุ์

กล้วยไม้สีน้ำเงินมักจะหายากในกล้วยไม้ มีเพียงกล้วยไม้พันธุ์ [[Thelymitra crinita]] ในสายพันธุ์ terrestrial เท่านั้นจากออสเตรเลียเท่านั้น ที่ให้"สีน้ำเงิน" จริงๆในขณะที่พันธุ์  [[Aganisia cyanea]] สายพันธุ์ที่ขึ้นในที่ลุ่มทางตอนเหนือและตอนใต้ของทวีปอเมริกา เป็นพันธุ์ที่เพาะเลี้ยงยาก แต่ให้ดอกสีน้ำเงินเมทัลลิค  ทั้งสองสายพันธุ์นี้เหมือนแวนด้ามาก ซึ่งกลีบดอกมีสีม่วงอมน้ำเงินแต้มอยู่ในกลีบดอกอีกด้วย

แวนด้าพันธุ์*Vanda dearei*  เป็นต้นหลักที่ให้สีเหลืองในการผสมพันธุ์แวนด้า สายพันธุ์[[Vanda Miss Joaquim|*Vanda* Miss Joaquim]] เป็นแวนด้าดิน ซึ่งผสมพันธุ์ตามธรรมชาติกับกล้วยไม้ดิน(ที่มีใบทรงกระบอก) และเป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศ[[Singapore|สิงคโปร์]]

แวนด้าไม่สามารถปลูกโดยการขยายหัว(เทียม) แต่ปลูกด้วยการแยกหน่อ ใบทนแล้งได้ และบางพันธุ์มีใบกลม เป็นทรงกระบอก สายพันธุ์ส่วนใหญ่ของสกุลแวนด้าเกือบจะทุกสายพันธุ์ เป็นพืชอิงอาศัยที่มีขนาดใหญ่มากที่ถูกพบในถิ่นอาศัยที่ได้รับการรบกวน และต้องการแสงแดดมาก แวนด้าที่ปลูกจะมีระบบรากขนาดใหญ่  บางสายพันธุ์จะมีกิ่งแขนกลักษณะคล้ายเสาเพื่อมช้ในการยึดเกาะ และทำให้ต้นโตเป็นต้นใหญ่ได้อย่างรวดเร็ว

การปลูกนี้ต้องการการดูแลเอาใจใส่อย่างสม่ำเสมอในปิดปลิดใบแห้งออก สายพันธุ์ที่อาศัยกระเช้าเกาะจะเติบโตได้ดีที่สุด ในกระบะไม้ก้นโปร่งขนาดใหญ่ เพื่อให้ระบบรากอากาศขยายิได้อย่างอิสระ การรบกวนหรือตัดรากแวนด้าที่เจริญเติบโตเต็มที่ออกจำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง แวนด้าและสายพันธุ์[[Aerides|เอื้องกุหลาบ]] อาจทำให้ออกดอกน้อย และอาจไม่ออกดอกในฤดูนั้นหรืออาจจะนานกว่านั้น การปลูกจึงต้องไม่รบกวนหรือทำลายระบบรากในขณะที่ต้นกำลังจะโตเต็มที่  แวนด้าพันธุ์ใบกลมจะเพาะพันธุ์ได้ง่ายมากๆ

การเพาะเลี้ยงแวนด้าให้รากของแวนด้าเปลือย และในพันธุ์ที่ยึดติดกับกระเช้าปลูกจำเป็นต้องรดน้ำต้นไม้ทุกวัน และให้ปุ๋ยทุกสัปดาห์เนื่องจากแวนด้าต้องการปุ๋ยมาก (กินปุ๋ย)ในการปลูกแวนด้าในโรงเรือน  แวนด้าสามารถเติบโตได้ภายนอกอาคารที่ให้ร่มเงาบ้าง เช่นในฮาวาย กุญแจสำคัญในการปลูกแวนด้าพันธุ์ที่ยึดกับกระเช้าปลูกให้ประสบความสำเร็จนั้น ต้องมีปัจจัยที่ดีในการเจริญเติบโต การปลูกที่มีปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมซึ่งไม่เอื้ออำนวยและระบบการให้น้ำที่ไม่ดี ส่งผลให้ใบล่วง ลำต้นแห้งลีบ ลำต้นหงิกงอ และลำต้นโทรมได้ แวนด้าพันธุ์ปลูกในกระเช้าปลูกจึงไม่ใช่กล้วยไม้ของผู้ที่เริ่มปลูกกล้วยไม้ ซึ่งมันต้องการการควบคุมการเจริญเติบโตเพื่อบรรลุความสำเร็จในการเพาะเลี้ยง

== การจำแนกชั้น ==
ในการศึกษาระดับโมเลกุลของสกุล *แวนด้า* ล่าสุด มีการรวมสกุล *Ascocentrum*, *Neofinetia* และ *Euanthe* ในอดีตเข้ากับชื่อพ้อง *แวนด้า* ด้วย

=== สายพันธุ์ ===
รายชื่อด้านล่างเป็นสายพันธุ์ *แวนด้า* ที่ได้รับการยอมรับจาก[[รายการตรวจสอบโลกของตระกูลพืชที่เลือก]] (World Checklist of Selected Plant Families) ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2019: 







 
**Vanda aliceae*
**Vanda alpina* ([[หิมาลัย]]ถึงจีน - [[มณฑลยูนนาน]]ใต้)
**Vanda × amoena* 
**Vanda ampullacea*
**Vanda arbuthnotiana* (อินเดีย)
**Vanda arcuata* (อินโดนีเซีย - เกาะซูลาเวซี)
**Vanda aurantiaca*
***Vanda aurantiaca* subsp. *aurantiaca*
***Vanda aurantiaca* subsp. *philippinensis*
**Vanda aurea*
**Vanda barnesii* (เกาะลูซอนเหนือ, ฟิลิปปินส์)
**Vanda bensonii* (รัฐอัสสัมถึงไทย) "สามปอยชมพู"
**Vanda bicolor* (ภูฏาน)
**Vanda bidupensis* (เวียดนาม)
**Vanda × boumaniae* 
**Vanda brunnea* (จีน - มณฑลยูนนานถึงอินโดจีน) "สามปอยนก"
**Vanda celebica* (อินโดนีเซีย – เกาะซูลาเวซี)
**Vanda × charlesworthii* 
**Vanda chlorosantha* (ภูฏาน)
**Vanda christensoniana*
**Vanda coerulea* : "Blue Orchid" (รัฐอัสสัมถึงจีน - มณฑลยูนนานตอนใต้) "ฟ้ามุ่ย"
**Vanda coerulescens* (รัฐอรุณาจัลประเทศถึงจีน - มณฑลยูนนานตอนใต้)
**Vanda concolor* (จีนใต้ถึงเวียดนาม)
**Vanda × confusa*
**Vanda cootesii*
**Vanda cristata* (หิมาลัยถึงจีน - มณฑลยูนนานตะวันตกเฉียงเหนือ)
**Vanda curvifolia*
**Vanda dearei* (เกาะบอร์เนียว)
**Vanda denisoniana* (จีน - มณฑลยูนนานถึงอินโดจีนตอนเหนือ) "สามปอย"
**Vanda devoogtii* (เกาะซูลาเวซี)
**Vanda dives* (เวียดนาม, ลาว)
**Vanda falcata* (ญี่ปุ่น, จีน, เกาหลี)
**Vanda flabellata*  <small>(Rolfe ex Downie) Christenson, 1985 </small>
**Vanda foetida* (เกาะสุมาตราใต้)
**Vanda frankieana*
**Vanda funingensis*
**Vanda furva* (เกาะชวา, หมู่เกาะมาลูกู)
**Vanda fuscoviridis* (จีนใต้ถึงเวียดนาม)
**Vanda garayi*
**Vanda gibbsiae*
**Vanda gracilis*
**Vanda griffithii* (หิมาลัยตะวันออก)
**Vanda hastifera* (เกาะบอร์เนียว)
**Vanda helvola* (มาเลเซียตะวันตกถึงฟิลิปปินส์)
**Vanda hindsii* ([[ปาปัวเชีย]]ถึงรัฐควีนส์แลนด์เหนือ)
**Vanda insignis* (หมู่เกาะซุนดาน้อย)
**Vanda insularum*
**Vanda jainii* (รัฐอัสสัม)
**Vanda javierae* (ฟิลิปปินส์ - เกาะลูซอน)
**Vanda jennae* <small> P.O'Byrne & J.J.Verm., 2005 </small>
**Vanda lamellata* (ไต้หวัน, ฟิลิปปินส์, รัฐซาบะฮ์)
***Vanda lamellata* var. *boxallii*
***Vanda lamellata* var. *lamellata*
***Vanda lamellata* var. *remediosae*
**Vanda lilacina* (จีน - มณฑลยูนนานถึงอินโดจีน) "เข็มขาว"
**Vanda limbata* (เกาะชวา, หมู่เกาะซุนดาน้อย, ฟิลิปปินส์ - เกาะมินดาเนา)
**Vanda liouvillei* (รัฐอัสสัมถึงอินโดจีน)
**Vanda lombokensis* (หมู่เกาะซุนดาน้อย)
**Vanda longitepala*
**Vanda luzonica* (ฟิลิปปินส์ - เกาะลูซอน)
**Vanda malipoensis*
**Vanda mariae*
**Vanda merrillii* (ฟิลิปปินส์)
**Vanda metusalae*  <small>P.O'Byrne & J.J.Verm. (2008) </small>
**Vanda mindanoensis*
**Vanda miniata*
**Vanda motesiana*
**Vanda nana*
**Vanda perplexa*
**Vanda petersiana* (พม่า)
**Vanda pumila* (เนปาลถึงมณฑลไหหลำ และเกาะสุมาตราตอนเหนือ) "สะแล่ง"
**Vanda punctata* (คาบสมุทรมาเลเซีย)
**Vanda richardsiana*
**Vanda roeblingiana* (ฟิลิปปินส์ - เกาะลูซอน)
**Vanda rubra*
**Vanda sanderiana* "แวนด้าแซนเดอเรียนา"
**Vanda saxatilis*
**Vanda scandens* (เกาะบอร์เนียว, ฟิลิปปินส์ - เกาะมินดาเนา)
**Vanda semiteretifolia*
**Vanda stangeana* (อินเดีย - รัฐอรุณาจัลประเทศถึงรัฐอัสสัม)
**Vanda subconcolor* (จีน - มณฑลยูนนานตะวันตกเฉียงใต้ถึงมณฑลไหหลำ)
**Vanda sumatrana* (เกาะสุมาตรา)
**Vanda tessellata* (อนุทวีปอินเดียถึงอินโดจีน) "สามปอยอินเดีย"
**Vanda testacea* (อนุทวีปอินเดียถึงจีนกลางตอนใต้) "เข็มเหลือง"
**Vanda thwaitesii* (อินเดียใต้, ศรีลังกา)
**Vanda tricolor* (ลาว, เกาะชวา, เกาะบาหลี)
***Vanda tricolor* var. *suavis*
***Vanda tricolor* var. *tricolor*
**Vanda ustii* (ฟิลิปปินส์ - เกาะลูซอน)
**Vanda vietnamica*
**Vanda vipanii* (พม่า)
**Vanda wightii* (อินเดียใต้)
**Vanda xichangensis*


=== ลูกผสมกล้วยไม้ป่า ===
**Vanda × boumaniae* (*V. insignis* × *V. limbata*) (หมู่เกาะซุนดาน้อย)
**Vanda × charlesworthii* (*V. bensonii* × *V. coerulea*) (พม่า)
**Vanda × confusa* (*V. coerulescens* × *V. lilacina*) (พม่า)
**Vanda × hebraica* (*V. denisoniana* × *V. brunnea*) (พม่า)

=== ลูกผสมข้ามสายพันธุ์ ===



นี่คือรายชื่อลูกผสมข้ามสายพันธุ์  ถึงแม้ว่ามีหลายสายพันธุ์ที่เป็นโมฆะเพราะมีการเปลี่ยนแปลงเส้นอนุกรมวิธาน เช่น *Ascocenda* (*Ascocentrum* x *Vanda*) กับ *Vandofinetia* (*Vanda* x *Neofinetia*) ไม่เป็นที่ยอมรับอีกต่อไป เพราะทาง RHS ลดสถานะทั้ง *Ascocentrum* และ *Neofinetia* ให้เป็นชื่อพ้องของแวนด้า:
 
* *Aeridovanda* (*Aerides* × *Vanda*)
* *Aeridovanisia* (*Aerides* × *Luisia* × *Vanda*)
* *Alphonsoara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Andrewara* (*Arachnis* × *Renanthera* × *Trichoglottis* × *Vanda*)
* *Aranda* (*Arachnis* × *Vanda*)
* *Ascocenda* (*Ascocentrum* × *Vanda*)
* *Ascovandoritis* (*Ascocentrum* × *Doritis* × *Vanda*)
* *Bokchoonara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Bovornara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Burkillara* (*Aerides* × *Arachnis* × *Vanda*)
* *Charlieara* (*Rhynchostylis* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Christieara* (*Aerides* × *Ascocentrum* × *Vanda*)
* *Darwinara* (*Ascocentrum* × *Neofinetia* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Debruyneara* (*Ascocentrum* × *Luisia* × *Vanda*)
* *Devereuxara* (*Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Eastonara* (*Ascocentrum* × *Gastrochilus* × *Vanda*)
* *Fujiora* (*Ascocentrum* × *Trichoglottis* × *Vanda*)
* *Goffara* (*Luisia* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Hawaiiara* (*Renanthera* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Hagerara* (*Doritis* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Himoriara* (*Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Holttumara* (*Arachnis* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Isaoara* (*Aerides* × *Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Joannara* (*Renanthera* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Kagawara* (*Ascocentrum* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Knappara* (*Ascocentrum* × *Rhynchostylis* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Knudsonara* (*Ascocentrum* × *Neofinetia* × *Renanthera* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Leeara* (*Arachnis* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Luisanda* (*Luisia* × *Vanda*)
* *Luivanetia* (*Luisia* × *Neofinetia* × *Vanda*)
* *Lewisara* (*Aerides* × *Arachnis* × *Ascocentrum* × *Vanda*)
* *Maccoyara* (*Aerides* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Macekara* (*Arachnis* × *Phalaenopsis* × *Renanthera* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Micholitzara* (*Aerides* × *Ascocentrum* × *Neofinetia* × *Vanda*)
* *Moirara* (*Phalaenopsis* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Mokara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Vanda*)
* *Nakamotoara* (*Ascocentrum* × *Neofinetia* × *Vanda*)
* *Nobleara* (*Aerides* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Okaara* (*Ascocentrum* × *Renanthera* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Onoara* (*Ascocentrum* × *Renanthera* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Opsisanda* (*Vanda* × *Vandopsis*)
* *Pageara* (*Ascocentrum* × *Luisia* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Pantapaara* (*Ascoglossum* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Paulara* (*Ascocentrum* × *Doritis* × *Phalaenopsis* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Pehara* (*Aerides* × *Arachnis* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Pereiraara* (*Aerides* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Phalaerianda* (*Aerides* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Raganara* (*Renanthera* × *Trichoglottis* × *Vanda*)
* *Ramasamyara* (*Arachnis* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Renafinanda* (*Neofinetia* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Renanda* (*Arachnis* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Renantanda* (*Renanthera* × *Vanda*)
* *Rhynchovanda* (*Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Ridleyare* (*Arachnis* × *Trichoglottis* × *Vanda*)
* *Robinaria* (*Aerides* × *Ascocentrum* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Ronnyara* (*Aerides* × *Ascocentrum* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Sanjumeara* (*Aerides* × *Neofinetia* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Sarcovanda* (*Sarcochilus* × *Vanda*)
* *Shigeuraara* (*Ascocentrum* × *Ascoglossum* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Stamariaara* (*Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Sutingara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Phalaenopsis* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Teohara* (*Arachnis* × *Renanthera* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Trevorara* (*Arachnis* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Trichovanda* (*Trichoglottis* × *Vanda*)
* *Vascostylis* (*Ascocentrum* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Vandachnis* (*Arachnis* × *Vandopsis*)
* *Vancampe* (*Acampe* × *Vanda*)
* *Vandachostylis* (*Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Vandaenopsis* (*Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Vandaeranthes* (*Aeranthes* × *Vanda*)
* *Vandewegheara* (*Ascocentrum* × *Doritis* × *Phalaenopsis* × *Vanda*)
* *Vandofinetia* (*Neofinetia* × *Vanda*)
* *Vandofinides* (*Aerides* × *Neofinetia* × *Vanda*)
* *Vandoritis* (*Doritis* × *Vanda*)
* *Vanglossum* (*Ascoglossum* × *Vanda*)
* *Wilkinsara* (*Ascocentrum* × *Vanda* × *Vandopsis*)
* *Yapara* (*Phalaenopsis* × *Rhynchostylis* × *Vanda*)
* *Yusofara* (*Arachnis* × *Ascocentrum* × *Renanthera* × *Vanda*)
* *Yonezawaara* (*Neofinetia* × *Rhynchostylis* × *Vanda'')

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* Grove, D. L. 1995. Vandas and Ascocendas. Timber Press, Portland, Oregon. 241 pp.
* Motes, Martin R., and Alan L. Hoffman. 1997 Vandas, Their botany, history and culture. 

## แหล่งข้อมูลอื่น
*
*
* Vanda Miss Joaquim

หมวดหมู่:Orchid genera

หมวดหมู่:Epiphytic orchids
หมวดหมู่:ต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัย