อำเภออมก๋อย

**อมก๋อย** () เป็นอำเภอหนึ่งใน 25 อำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ทางใต้สุดของจังหวัด มีอาณาเขตติดกับจังหวัดแม่ฮ่องสอน และตาก อีกทั้งยังมีแหล่งท่องเที่ยวที่มีความสวยงามหลายแห่ง เช่น ดอยม่อนจอง ดอยมูเซอ วัดแสนทอง ซึ่งเป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองอมก๋อย เป็นต้น เมื่อปี 2563 อำเภออมก๋อยถูกกล่าวถึงว่าเป็นอำเภอที่ยากจนที่สุดในประเทศไทย

## ประวัติศาสตร์
อมก๋อย มาจากภาษาเลอเวือะคำว่า **' แปลว่า น้ำ (เลือนไปเป็น อำ, อม) + ''กอย'' คือชื่อของลำห้วย  สันนิษฐานว่า หมายถึง ต้นน้ำแม่ตื่นที่ไหลผ่านชุมชนเมืองโบราณจากตำนานเมืองตื๋นนันทบุรีได้จารึกไว้ ว่าพระยาช้างเผือกและพระยาเลิก สองพี่น้องได้พาราษฎรที่อพยพมาจากเมืองเชียงใหม่มาทำการสร้างเมืองตั๋นบุรี ในปี พ.ศ. 1985 (ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ตำบลแม่ตื่น) มีอาณาเขตถึงบ้านฟ้อนฟ้า นาหง สะหรง แม่ระมาด หินลวด นาไฮ หนอแสง ดินแดง บ้านป๊อก บ้านหมาก ผาสาด และวังคำต่อมมาพระอทิตตราได้สร้างพระบรมธาตุเจดีย์วัดจอมแจ้งขึ้น ที่ดอยนางนอนในปี พ.ศ. 2148 และพระยาอนันตราช เจ้าเมืองตั๋นได้บรรจุพระบรมธาตุเจดีย์ในปี พ.ศ. 2299 และได้มีประเพณีไหว้พระธาตุในเดือน 9 เหนือ ขึ้น 15 ค่ำ ที่สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

สำหรับที่ตั้งอำเภออมก๋อยในปัจจุบัน เดิมเป็นหมู่บ้านของ[[ชาวเลอเวือะ]] มีขุนแสนทองเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน ต่อมาได้มีคนเมืองอพยพเข้ามาแทนที่ และชาวเลอเวือะได้ย้ายออกไปอยู่ในท้องที่อื่น ส่วนทางราชการได้ทำการจัดตั้งเป็นตำบลอยู่ในเขตปกครองของอำเภอฮอดได้ทำการยกฐานะขึ้นเป็นกิ่งอำเภออมก๋อยในปี พ.ศ. 2463 และได้ยกฐานะเป็นอำเภออมก๋อยเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2501

=== การเสนอจัดตั้งอำเภอแม่ตื่น ===
ราษฎรชาวตำบลแม่ตื่น และตำบลม่อนจอง เรียกร้องให้มีการจัดตั้งอำเภอใหม่ขึ้นเป็นกรณีพิเศษ โดยเสนอให้ใช้ชื่อว่า "อำเภอนันทบุรี" ในปี พ.ศ. 2555 ต่อมาเมื่อปลายปี พ.ศ. 2559 สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ ได้ให้ความเห็นชอบ และในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 กรมการจังหวัดเชียงใหม่ ได้เห็นชอบการเสนอขอจัดตั้งอำเภอแม่ตื่นเป็นกรณีพิเศษ เนื่องจากราษฎรในตำบลม่อนจอง และตำบลแม่ตื่น ได้ร้องขอให้จัดตั้งอำเภอเป็นกรณีพิเศษเพื่อเทิดพระเกียรติ[[สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง|สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ]] อีกทั้งตำบลม่อนจองตำบลแม่ตื่น ตั้งอยู่ห่างจากตัวอำเภออมก๋อยมากกว่า 76 กิโลเมตร การคมนาคมขนส่งเป็นไปด้วยความยากลำบาก

== ภูมิศาสตร์ ==
=== ที่ตั้งและอาณาเขต ===
อำเภออมก๋อยตั้งอยู่ทางใต้สุดของ[[จังหวัดเชียงใหม่]] พิกัดเส้นรุ้งที่ 17 องศาเหนือ และเส้นแวง ที่ 98 องศาตะวันออก อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 1,000 เมตร ส่วนที่กว้างที่สุดของอำเภอจากทางด้านทิศตะวันออก ประมาณ 53 กิโลเมตร และห่างจาก[[กรุงเทพมหานคร]] 875 กิโลเมตร โดยทาง[[รถยนต์]]ผ่านทางจังหวัดเชียงใหม่

อำเภออมก๋อยมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับ[[อำเภอสบเมย]] ([[จังหวัดแม่ฮ่องสอน]]) และ[[อำเภอฮอด]]
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับ[[อำเภอดอยเต่า]] และ[[อำเภอสามเงา]] ([[จังหวัดตาก]])
* **ทิศใต้** ติดต่อกับ[[อำเภอแม่ระมาด]] ([[จังหวัดตาก]]) 
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับ[[อำเภอท่าสองยาง]] ([[จังหวัดตาก]]) และ[[อำเภอสบเมย]] ([[จังหวัดแม่ฮ่องสอน]])

=== ภูมิประเทศ ===
อำเภออมก๋อยมีพื้นที่ทั้งหมด 2,099.831 ตารางกิโลเมตรหรือ 1,365,177.812 [[ไร่]] มีลักษณะเป็น[[ภูเขา]]สลับซับซ้อน สามารถแบ่งได้ออกเป็น 2 เขตย่อย ดังนี้
* **เขตภูเขาสูง** เป็นต้นกำเนิดของ[[แม่น้ำ]][[ธารน้ำ|ลำธาร]] อยู่ในพื้นที่[[ตำบลอมก๋อย]] [[ตำบลยางเปียง]] [[ตำบลแม่หลอง]] [[ตำบลนาเกียน]] [[ตำบลม่อนจอง]] [[ตำบลแม่ตื่น]] คิดเป็นพื้นที่ประมาณร้อยละ 80 ของพื้นที่[[อำเภออมก๋อย|อำเภอ]]
* **เขตภูเขาเตี้ย** มีพื้นที่ร้อยละ 20 ของพื้นที่[[อำเภออมก๋อย|อำเภอ]]

=== ภูมิอากาศ ===
เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของ[[อำเภออมก๋อย|อำเภอ]]เป็นที่สูงและ[[ภูเขา]] จึงทำให้มีอากาศค่อนข้างเย็นตลอดทั้งปี ในฤดูร้อนมีอุณหภูมิเฉลี่ย 25 [[องศาเซลเซียส]] ส่วนในฤดูหนาวมีอุณหภูมิเฉลี่ย 15-20 [[องศาเซลเซียส]] และมีอุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย 2-4 [[องศาเซลเซียส]] มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1,000 [[มิลลิเมตร]]ต่อปี [[อำเภออมก๋อย]]มี[[สภาพอากาศ]]แบ่งเป็น [[ฤดูกาล|3 ฤดู]]ดังนี้
* ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนเมษายน - พฤษภาคม
* ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม - ตุลาคม
* ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม - มีนาคม

=== ทรัพยากรธรรมชาติ ===
==== ทรัพยากรน้ำ ====
อำเภออมก๋อยมีแหล่งน้ำที่สำคัญ ได้แก่
* **ลำน้ำแม่ต๋อม** มีต้นกำเนิดจาก[[เทือกเขาดอยพุย]] ทางทิศตะวันออกของ[[อำเภออมก๋อย|อำเภอ]] ไหลผ่านหมู่บ้านต่างๆ แล้วลงสู่[[ลำน้ำแม่ตื่น]] มีความยาวประมาณ 30 [[กิโลเมตร]] เป็น[[แหล่งน้ำ]]สำคัญสำหรับใช้ใน[[เกษตรกรรม|การเกษตร]]
* **ลำน้ำแม่ตื่น** มีต้นกำเนิดจาก[[เทือกเขาขุนตื่น]] ใน[[ตำบลแม่หลอง]] ไหลผ่าน[[ตำบลอมก๋อย]] [[ตำบลยางเปียง]] ซึ่งมี[[แม่น้ำต๋อม]] [[น้ำแม่หาด]] และอีกมากมาย ไหลมารวมกันเป็น[[น้ำแม่ตื่น]] ไหลสู่[[ตำบลม่อนจอง]] และ[[ตำบลแม่ตื่น]] แล้วไหลลงรวมกับ[[แม่น้ำปิง]]ที่[[จังหวัดตาก]] มีความยาวประมาณ 200 กิโลเมตร เป็นแหล่งน้ำที่สำคัญของ[[อำเภออมก๋อย|อำเภอ]]
* ลำน้ำอื่น ๆ เช่น ลำน้ำแม่หาด ลำน้ำเทย ลำน้ำขุนแม่ตื่นน้อย
==== ทรัพยากรธรณีและป่าไม้ ====
[[ดิน]]ที่พบในอำเภออมก๋อยมีหลายประเภท ลักษณะเนื้อดินมีความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ แตกต่างกันตามชนิดต้นกำเนิดของดินในบริเวณนั้นๆ มักมี[[หิน]]โผล่กระจัดกระจายทั่วไปตามภูเขา ส่วน[[ป่าไม้]] ส่วนใหญ่อำเภอยังมีป่าไม้ประเภทต่างๆ ปกคลุมทั่วไป เช่น [[ป่าเบญจพรรณ]] [[ป่าดงดิบ]] แต่หลายแห่งมีการทำไร่เลื่อนลอย โดยปราศจากการอนุรักษ์ดินและน้ำ ทำให้เกิดการชะล้างพังทลายของหน้าดิน อำเภออมก๋อยมีการจัดสรรพื้นที่ต่างๆ ดังนี้
* พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติอมก๋อย พื้นที่ 1,059,860 ไร่ (ร้อยละ 74.66 ของพื้นที่)
* พื้นที่เขตอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า พื้นที่ 337,640 ไร่ (ร้อยละ 23.78 ของพื้นที่)
* เขตจำแนกเขตถาวร พื้นที่ 16,961 ไร่ (ร้อยละ 0.1 ของพื้นที่)
* พื้นที่นอกเขตป่าและที่อยู่อาศัย พื้นที่ 5,706 ไร่ (ร้อยละ 0.04 ของพื้นที่)

== การคมนาคม ==
[[ไฟล์:Chiang Mai province road 1099 Omkoi.jpg|thumb|250px|ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1099 ในเขตอำเภออมก๋อย]]
อำเภออมก๋อยอยู่ห่างจากตัวจังหวัดเชียงใหม่ 179 กิโลเมตร ใช้เส้นทางรถยนต์ในการติดต่อกับจังหวัดและอำเภอใกล้เคียง มีเส้นทางสำคัญดังนี้
*  [[ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108]] (อำเภอฮอด - บ้านกิ่วลม)
*  [[ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1099]] (สายกิ่วลม - อมก๋อย - แม่ตื่น)
*  ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5052 (สายอมก๋อย - แม่หลองน้อย)
*  ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5101 (สายบ้านโป่ง - แม่ลานน้อย)

ส่วนการขนส่ง มีรถโดยสารประจำทางจากจังหวัดเชียงใหม่มายังอำเภออมก๋อย วันละ 2 เที่ยว และมีรถโดยสารขนาดเล็ก ระหว่างอำเภออมก๋อย - [[อำเภอฮอด]] วันละ 3 เที่ยว

== การแบ่งเขตการปกครอง ==
=== การปกครองส่วนภูมิภาค ===
อำเภออมก๋อยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 6 [[ตำบล]] และ 95 [[หมู่บ้าน]] ดังนี้



=== การปกครองส่วนท้องถิ่น ===
ท้องที่อำเภออมก๋อยประกอบด้วย[[องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น]] 7 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลอมก๋อย** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลอมก๋อย
* **เทศบาลตำบลแม่ตื่น** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ตื่นทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลอมก๋อย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอมก๋อย (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลอมก๋อย)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยางเปียง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางเปียงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลม่อนจอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลม่อนจองทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแม่หลอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่หลองทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาเกียน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาเกียนทั้งตำบล

== การท่องเที่ยว ==
* แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ
*# **ดอยม่อนจอง** เป็นภูเขาที่มีความสูง 1,929 เมตรจากระดับน้ำทะเล อยู่ในตำบลม่อนจอง มีอากาศหนาวเย็นตลอดทั้งปี มีพืชและสัตว์ป่าหายากนานาชนิด เช่น กุหลาบพันปี [[กวางผา]] [[ช้าง|ช้างป่า]] เป็นต้น
*# **หน่วยจัดการต้นน้ำห้วยจิโน** อยู่ในหมู่ 17 ตำบลอมก๋อย อยู่สูงจากระดับน้ำทะเล 1,300 เมตร มีทิวทัศน์สวยงาม เหมาะสำหรับการไปพักผ่อน
*# **ดอยมูเซอ** อยู่ในหมู่ 5 ตำบลม่อนจอง อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 1,400 เมตร มีทิวทัศน์ที่งดงาม
*# **น้ำตกแม่ตื่นน้อย** หมู่ที่ 3 ตำบลแม่ตื่น
*# **น้ำตกนางนอน** หมู่ที่ 3 ตำบลม่อนจอง
*# **น้ำตกห้วยตาด** หมู่ที่ 8 ตำบลม่อนจอง
*# **น้ำตกวังควายเผือก** หมู่ที่ 5 ตำบลแม่หลอง
*# **น้ำตกโป่งดิน** หมู่ที่ 10 ตำบลอมก๋อย
*# **น้ำตกตะกอคะ** หมู่ที่ 8 ตำบลแม่หลอง
* ศาสนสถาน
*#**วัดแสนทอง** เป็นวัดเก่าแก่อายุหลายร้อยปี คู่บ้านคู่เมืองอมก๋อย เป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าแสนทอง [[พระพุทธรูป]]ศิลปะ[[เวียงเชียงแสน|เชียงแสน]]
*#**วัดจอมแจ้ง** ตั้งอยู่ที่หมู่ 2 ตำบลแม่ตื่น สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2148
*# วัดจอมหมอก ตั้งอยู่ที่ ตำบลม่อนจอง

== อ้างอิง ==


== แหล่งข้อมูลอื่น ==
* [http://www.omkoi.org ที่ว่าการอำเภออมก๋อย] 
* [http://www.omkoiinfo.com เทศบาลตำบลอมก๋อย] 
**องค์การบริหารส่วนตำบล'''
* ตำบลม่อนจอง 
* ตำบลยางเปียง 
* ตำบลแม่หลอง 
* อบต.อมก๋อย

หมวดหมู่:อำเภออมก๋อย
อมก๋อย