สุลักษณ์ ศิวรักษ์

ศาสตราจารย์พิเศษ **สุลักษณ์ ศิวรักษ์** (เกิด 27 มีนาคม พ.ศ. 2476) นามปากกา **ส. ศิวรักษ์** เป็นนักเขียน นักวิชาการ และนักเคลื่อนไหวทางสังคมชาวไทย เขาได้รับ *รางวัลอัลเทอเนทิฟโนเบล* (Alternative Nobel, Right Livelihood Award) หรือ "*รางวัลโนเบลทางเลือก*" ใน พ.ศ. 2538 และยังได้รับรางวัลศรีบูรพาจากสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทยในปีเดียวกัน เขามีผลงานการเขียนมากมายครอบคลุมหลายด้าน เช่น พุทธศาสนา สังคม การเมือง รูปแบบการปกครอง เป็นต้น โดยมีหนังสืออัตชีวประวัติของตนเองชื่อว่า *ช่วงแห่งชีวิต* 

สุลักษณ์เป็นนักวิชาการคนสำคัญคนหนึ่งและอาจกล่าวได้ว่าเป็นนักวิชาการรุ่นแรก ๆ ที่ออกมาพูดถึงเรื่องสถาบันพระมหากษัตริย์ในที่สาธารณะ ซึ่งเป็นเหตุให้เขาโดนคดีหมิ่นพระบรมเดชานุภาพหลายครั้ง แต่ก็พ้นผิดจากคุกได้ทุกครั้ง ครั้งหนึ่งเขาเคยยื่นถวายฎีกาต่อพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ให้พระราชทานอภัยโทษ เขายังกล่าวแสดงความชื่นชมสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและกล่าวว่าหากไม่ได้รับพระบารมีปกเกล้าเขาคงต้องจำคุกอย่างแน่นอน

## ประวัติ

สุลักษณ์เกิดเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2476 ที่จังหวัดพระนคร มีชื่อเล่นว่า แป๊ะ หรือ เหม่ เป็นบุตรของเฉลิม และสุพรรณ (มีพี่น้องต่างมารดา 4 คน) สมรสกับนิลฉวี (เสียชีวิต 3 มกราคม พ.ศ. 2568) มีบุตร 1 คน ธิดา 2 คน คือ ฉิม มิ่งมานัส และ ขวัญข้าว

ครอบครัวของสุลักษณ์ เป็นชาวไทยเชื้อสายจีน วงศ์สกุลทั้งหมดเป็นชาวจีนโพ้นทะเลซึ่งเดินทางเข้ามาตั้งรกรากและแต่งงานกับชาวไทยตั้งแต่ยุครัตนโกสินทร์ตอนต้นจนถึงรัชกาลที่ 5 แม้พื้นฐานครอบครัวจะได้รับอิทธิพลของวัฒนธรรมจีนก็ตาม แต่ก็ได้ผสมผสานจนกลายเป็นครอบครัวคนไทยที่นับถือพุทธศาสนาแบบเถรวาทเป็นหลัก ส่วนพื้นฐานทางเศรษฐกิจเป็นตระกูลที่ประกอบอาชีพค้าขายเป็นส่วนใหญ่ มีเพียงส่วนน้อยที่รับราชการในส่วนกลาง แต่ในช่วงที่สุลักษณ์เกิดนั้น เป็นช่วงที่ฐานะทางเศรษฐกิจอยู่ในช่วงตกต่ำเกือบถึงขีดสุด จึงแยกครอบครัวมาอยู่ที่ซอยสันติภาพ ถนนนเรศ อันเป็นบ้านที่สุลักษณ์อาศัยอยู่ในปัจจุบัน หลังจากที่บิดาถึงแก่กรรมใน พ.ศ. 2489 สุลักษณ์ซึ่งตอนนั้นยังอยู่ในช่วงมัธยมต้น ก็ต้องทำงานหาเลี้ยงตัวเอง และต่อมาจึงได้รับการอุปการะจากมารดา จนกระทั่งสำเร็จการศึกษา

พ.ศ. 2495 จบชั้นมัธยมปีที่ 8 จากโรงเรียนอัสสัมชัญ บางรัก ซึ่งเป็นโรงเรียนคาทอลิก โดยเข้าเรียนครั้งแรกในชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ใน พ.ศ. 2486 แล้วต้องพักการเรียน เพราะภัยจากสงครามโลกครั้งที่สอง เกือบ 3 ปี ในระหว่างนี้ จึงได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดทองนพคุณ กรุงเทพมหานคร อันเป็นช่วงที่ได้รับประสบการณ์จากระบบการศึกษาในวัด แล้วกลับมาศึกษาต่อที่โรงเรียนอัสสัมชัญในชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2 ใน พ.ศ. 2489 จนสำเร็จการศึกษา พ.ศ. 2500 สำเร็จการศึกษาปริญญาตรีทางด้านปรัชญาประวัติศาสตร์และวรรณคดี จากมหาวิทยาลัยแห่งเวลส์ เมืองแลมปีเตอร์ (University of Wales, Lampeter) ในแคว้นเวลส์ สหราชอาณาจักร พ.ศ. 2503 สำเร็จการศึกษาและสอบเป็นเนติบัณฑิตอังกฤษ จากสำนักกฎหมายมิดเดิลเทมเปิล (The Middle Temple Bar Law Association) สหราชอาณาจักร

### การเมือง
สุลักษณ์ถือเป็นหนึ่งในนักเขียน นักวิชาการที่อยู่คู่กับสังคมการเมืองไทยมาตลอดประวัติศาสตร์หลัง พ.ศ. 2500 เขานิยามตัวเองเป็นฝ่ายอนุรักษ์นิยม แต่ในขณะเดียวกันผู้คนที่สุลักษณ์ยกย่องในคุณงามความดีนั้นส่วนมากเป็นฝ่ายซ้าย โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับปรีดี พนมยงค์ อดีตสมาชิกคณะราษฎรและพรรคสหชีพ ซึ่งเคยมีปัญหากับสุลักษณ์อย่างรุนแรง ก่อนที่เขาจะได้อ่านจดหมายเกี่ยวกับกรณีสวรรคตของพูนศุข พนมยงค์ ใน พ.ศ. 2523 หลังจากนั้นสุลักษณ์ก็แสดงออกอย่างเปิดเผยว่าตนนิยมชมชอบปรีดีตลอดมา นอกจากนั้นเขายังแสดงความนับถือในความสามารถของสมศักดิ์ เจียมธีรสกุล อดีตอาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และเกษียร เตชะพีระ อาจารย์ภาควิชาการเมืองการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อีกด้วย

ใน พ.ศ. 2549 สุลักษณ์เป็นที่ปรึกษาพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย หลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2557 
ในวันที่ 1 กันยายน 2557 สุลักษณ์ ศิวรักษ์ให้สัมภาษณ์รายการ "คืนความจริง" ว่า มาตราดังกล่าวเป็นเครื่องมือของทุกรัฐบาลเพื่อกดขี่ราษฎร พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวว่า การจับคนเรื่องหมิ่นพระบรมเดชานุภาพทุกครั้งเป็นการรังแกพระองค์ และทำลายสถาบันพระมหากษัตริย์ ทุกรัฐบาลที่อ้างว่าจงรักภักดี ลึก ๆ แล้วไม่จงรัก และยกตัวอย่างจักรพรรดิวิลเฮล์มที่ 2 แห่งเยอรมนีซึ่งจับคนข้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพมากที่สุด แล้วสถาบันพระมหากษัตริย์ของเยอรมนีก็สิ้นไปก่อนพระองค์สวรรคตเสียอีก สุลักษณ์ว่าเขาเสียใจที่ไม่มีปัญญาชนเห็นโทษของกฎหมายนี้ ไม่เห็นหัวใจของเสรีภาพ ไม่เห็นหัวใจของประชาธิปไตย ไม่เห็นหัวใจของความเป็นมนุษย์เป็นลำดับ เป็นปศุสัตว์เชื่อง ๆ ให้ใครเขาสั่งได้ ต่อมาในวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2560 พนักงานสอบสวน สน.ชนะสงครามกล่าวหาเขาว่าทำผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 และมีมติฟ้องร้องเขาต่อ ศาลทหารกรุงเทพ ในความผิดฐานหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์ ต่อมาอัยการทหารไม่สั่งฟ้อง

สุลักษณ์ยังคงออกมาวิจารณ์การเมือง สังคม เศรษฐกิจ ตามทัศนะของตน ในช่องทางยูทูบ "เสมเสวนา" และ "ธนดิศ" โดยมีชุดคอนเทนต์คือ "การเมืองไทยยุคคณะราษฎร" และ "จักรีปริทัศน์"  และมักมีคอนเทนต์ตอบโต้กับสนธิ ลิ้มทองกุล หลายครั้ง 

สุลักษณ์ได้เผยแพร่วิดีโอคลิป "คู่มือรับชม อนิเมชัน 2475 รุ่งอรุณแห่งการปฏิวัติ" เพื่อแสดงความคิดเห็นต่อภาพยนตร์แอนิเมชันเรื่อง *[[๒๔๗๕ รุ่งอรุณแห่งการปฏิวัติ]]* ผ่านทางช่องธนดิศที่เผยแพร่ทางยูทูบตั้งแต่วันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2567 โดยให้ความเห็นค่อนข้างรุนแรง กล่าวถึงภาพยนตร์ว่า "...ว่าปรีดีเป็นคนเลวร้าย ตั้งใจเล่นงานคณะราษฎร และยกย่องพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวอย่างไม่มีที่ติ โดยไม่คำนึงถึงประวัติศาสตร์ เป็นหนังมอมเมาคน" อย่างไรก็ดี อานนท์ ศักดิ์วรวิชญ์ ให้ความเห็นต่อการวิจารณ์ของสุลักษณ์ว่า "วิจารณ์อะไรแบบไม่อยู่บนความจริงและหลักวิชาการ"

## รางวัล
* รางวัลศรีบูรพา ประจำปี 2537 จากสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทย
* ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้บรรยายรับเชิญ (Visiting Professor) ที่ มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์, มหาวิทยาลัยฮาวาย และมหาวิทยาลัยคอร์เนล สหรัฐอเมริกา
* เกียวโด เจบีเอ็น - เอเชียเน็ท / อินโฟเควสท์ มูลนิธิสันติภาพนิวาโน (Niwano Peace Foundation) มอบรางวัลสันติภาพนิวาโนครั้งที่ 28
* รับประกาศเกียรติคุณรับรางวัล Alternative Nobel Price หรือ Right Livelihood Award (สัมมาอาชีวะ ด้านการต่อสู้เพื่อปกป้องสิทธิมนุษยชนและประชาธิปไตย) ประจำปี 2538 ณ กรุงสต็อกโฮล์ม รัฐสภาสวีเดน
* *รางวัลอัลเทอเนทีฟโนเบล* (Alternative Nobel, Right Livelihood Award) หรือ "*รางวัลโนเบลทางเลือก*" ใน พ.ศ. 2538

## ผลงาน
สุลักษณ์นับเป็นนักเขียนที่มีผลงานหนังสือมากที่สุดในประเทศ รวมกว่า 200 เล่ม โดยส่วนใหญ่จะเป็นการรวมคำกล่าว หรือบทสัมภาษณ์ของเขาในที่สาธารณะ
*ฯลฯ
*ด้านใน ส.ศิวรักษ์ (2557)
*ด้านหน้า ส.ศิวรักษ์ (2557)
*สีซอให้คสช.ฟัง (2557)
*ครูและแพทย์ ที่พึงปรารถนาในสังคมสยาม (2556)
*กิน กาม เกียรติ ในวัย 80 (2556)
*โฉมหน้า ส.ศิวรักษ์ (2556)
*คนเก่าเล่าเรื่อง (2556)
*ถ้อยคำจากรากผัก งานแปล (2556)
*พิจารณากรมดำรงเมื่อพระชนม์ครบ 150 (2555)
*สิ้นฤทธิ์ คึกฤทธิ์ (หรือ คึกฤทธิยาลัย) (2555)
*สัมภาษณ์ ม.จ.จงจิตรถนอม ดิศกุล (2555)
*รากงอกก่อนตาย (2555)
*สอดสร้อยมาลา ศิวาลังการ (2554)
*ลอกคราบเสด็จพ่อร.5 (2554)
*มองไปข้างหลัง แลไปข้างหน้า เมื่อชราภาพครอบงำ (2554)
*ปัจจุบันเป็นเวลาอันประเสริฐสุด งานแปล (2554)
*เสียงจากปัญญาชนสยาม วัย 77 (2553)
*สาบเสือเมื่อพ้นภัยพาล (2553)
*พุทธศาสนากับปัญหาทางเพศและสีกากับผ้าเหลือง (2553)
*เตรียมตัวตายอย่างมีสติ ฉบับขยายความและเพิ่มเติม (2552)
*เพียรพูดความจริงในวัยสนธยาแห่งชีวิต (2552)
*คันฉ่องส่องพุทธธรรม (2551)
*ศิวสีหนาท (2551)
*ค่อนศตวรรษประชาธิปไตยไทยที่เต็มไปด้วยขวากหนาม (2550)
*พระพุทธศาสนาในเมืองไทยที่เต็มไปด้วยขวากหนาม (2550)
*ฉลอง 200 ปี พระเจ้ากรุงสยาม (2548)
*อ่าน-คนไทย (2548)
*สรรพสาระสำหรับผู้แสวงหา (2548)
*สอนสังฆราช (2547)
*คันฉ่องส่องตัวตน (2546)
*สาระพระพุทธศาสนาของธิเบต งานแปล (2546)
*ทวนกระแสเพื่อความสว่างทางสังคม (2545)
*นายปรีดี พนมยงค์ ตามทัศนะ ส.ศิวรักษ์ (2543) 
*คิดถึงคุณป๋วย (2543)
*อาจารย์ป๋วยกับสังคมไทย (2543) 
*ความเข้าในเรื่องพระรัตนตรัย จากมุมมองของ ส.ศิวรักษ์ (2542)
*ลอกคราบชนชั้นปกครองไทย (2541)
*ปัญญาชนขบถน้ำผึ้งหยดเดียว (2541)
*สถาบันพระมหากษัตริย์กับอนาคตของประเทศไทย (2539) 
*มีเพียงภาษาเป็นอาวุธ (2538)
*ผจญมาร รสช. (2538)
*แหวกแนวคิด (2538) 
*คนดีที่น่ารู้จัก (2537)
*พิธีกรรมสำหรับพุทธศาสนิกร่วมสมัย งานแปล 
(2536)
*ความเข้าใจในเรื่องพระพุทธเจ้า และมหาสาวิกาสมัยพุทธกาล (2534) 
*อโปโลเกีย (โสกราตีสแก้คดี) (2534) 
*ยูไทโฟร (วิธีการของโสกราตีส) (2534) 
*ศิลปะแห่งการแปล (2534) 
*ที่สุดแห่งยั่วให้แย้ง (2534)
*ที่สุดแห่งสังคมสยาม (2533) 
*ความเข้าใจในเรื่องพระเจ้าอโศกและอโศกาทาน 
(2533)
*มนุษย์ที่แท้ มรรควิถีของจางจื๊อ (2533) 
*สี่สัปดาห์ในออสเตรเลีย หรือไปออสเตรเลียกับพระยาอนุมานราชธน  (2532) 
*ควายไม่ฟังเสียงซอ (2532) 
*ปาฐกถาเรื่อง แนวคิดทางปรัชญาไทย (2532) 
*แนวคิดทางปรัชญาการเมือง 
*อริสโตเติล (2532) 
*อมิตาภพุทธ งานแปล (2532)
*คำประกาศความเป็นไท หรือลายไทกับปัญญาชนสยาม (2531) 
*ซากผ่าขวาน (2531) 
*คันฉ่องส่องวรรณกรรม (2531) 
*ดังทางด่า (2531) 
*ทิศทางใหม่สำหรับมหาวิทยาลัยเพื่อปวงชน (2531) 
*ลอกคราบวัฒนธรรมไทย (มาเข้าใจวัฒนธรรมกันดีกว่า) (2531) 
*เสฐียรโกเศศตามทัศนะ ส.ศิวรักษ์ (2531) 
*ภูฐาน สวรรค์บนดิน (2531) 
*คันฉ่องส่องบุคคลร่วมสมัย (2531) 
*ภาษาไทยกับคนรุ่นใหม่ (2530) 
*ทหารกับการเมืองไทย (2530)
*ศาสนากับการพัฒนา (2530) 
*บันทึกของคนเดินทาง (2530) 
*สยามวิกฤต (2530) 
*ความคิดที่ขัดขวางและส่งเสริมประชาธิปไตยของไทย (2529)
*กระบวนการคนหนุ่มสาวในรอบ 2 ทศวรรษ 
ในสายตา ส.ศิวรักษ์ (2529)
*ต่างฟ้า ต่างฝัน (2529) 
*ฟ้าต่ำแผ่นดินสูง (2528) 
*ลอกคราบสังคมไทยเพื่ออนาคต (2528)
*ลอกคราบสังคมเพื่อครู (2528) 
*เรื่อง กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร ตามทัศนะ ส. ศิวรักษ์ (2528) 
*ก้าวแรกของปรัชญาฝรั่ง รวมเรื่องเบื้องต้นเกี่ยวกับปรัชญาตะวันตก (2526) 
*ศิลปะแห่งการแปล (2526) 
*สัมภาษณ์ ม.จ.จงจิตรถนอม ดิศกุล (2529) 
*ศิลปะแห่งการพูด (2526) 
*เจ้า-ข้า ฟ้าเดียวกัน (2525)
*ศาสนากับสังคมไทย (2525) 
*สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพตามทัศนะของ ส. ศิวรักษ์ ในช่วง 30 ปี ตั้งแต่ พ.ศ. 2493-พ.ศ. 2523 (2525) 
*รวมคำอภิปราย บทความและบทสัมภาษณ์ ส.ศิวรักษ์ ที่เกี่ยวกับชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ในศตวรรษที่สามแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (2525) 
*อยู่อย่างไทย ในสมัยศตวรรษที่สามแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ รวมปาฐกถา ส. ศิวรักษ์ ที่แสดงใน ร.ศ.199 (2525) 
*พูดไม่เข้าหูคน (2524)
*คันฉ่องส่องครู (2524) 
*ผู้ใหญ่ที่ข้าพเจ้ารู้จัก (ทั้งที่กะล่อนและไม่กะล่อน) (2524) 
*โสกราตีส บุคคลิกลักษณะ ประวัติและปรัชญา (2523) 
*บุคคลร่วมสมัยในทัศนะ ส.ศิวรักษ์ (2523) 
*ห้าชีวประวัติในทัศนะ ส.ศิวรักษ์ (2523) 
*ศาสนากับสังคมไทย (2523) 
*อนาคตของไทยในสายตา ส. ศิวรักษ์ (2522) 
*อนาคตและอุดมคติสำหรับไทย (2522) 
*คันฉ่องส่องพระ (2522) 
*คันฉ่องส่องศาสนา (2522) 
*พระผู้ใหญ่ที่ไม่กะล่อน พระธรรมเจดีย์ที่ข้าพเจ้ารู้จัก (2522) 
*ผู้ใหญ่ที่ไม่กะล่อน นายป๋วย อึ้งภากรณ์ ที่ข้าพเจ้ารู้จัก 2522 
*สถาบันพระมหากษัตริย์กับอนาคตของประเทศไทย (2540)
*คุยกับกรมหมื่นพิทยลาภฯ (2520) 
*กรรมและนิพพาน งานแปล (2519)
*ศาสนากับการพัฒนา (2519) 
*นักปรัชญาการเมืองฝรั่ง (2519) 
*คุณความดีสอนกันได้หรือไม่ - แปลจากเมโน (2518)
*จดหมายเหตุจากถนอมถึงคึกฤทธิ์ (ผ่านสัญญา และเสนีย์) (2518) 
*ตายประชดป่าช้า (2516)
*กินน้ำเห็นปลิง (2516) 
*อดีตของอนาคต (2516) 
*ปรัชญาการศึกษา (2516) 
*ปีแห่งการอ่านหนังสือของ ส. ศิวรักษ์ (2515) 
*สมุดข้างหมอน (2514) 
*ตามใจผู้เขียน (2514)
*จากยุววิทยา ถึงวิทยาสารปริทัศน์ (2514) 
*ตามใจผู้เขียน (2514) 
*วาระสุดท้ายของโสกราตีส (2514) 
*โสกราตีสในคุก (2514) 
*วิธีการของโสกราตีส (2514) 
*คุยคนเดียว ของส. ศิวรักษ์ (2513) 
*ปัญญาชนสยาม (2512) 
*นอนต่างแดน (2512) 
*สัมภาษณ์เสฐียรโกเศศ (2512)
*ชวนอ่านและวิจารณ์หนังสือต่างๆ ของส. ศิวรักษ์ (2512)
*สัมภาษณ์เสฐียรโกเศศและพระยาอนุมานราชธนที่ข้าพเจ้ารู้สึก (2512) 
*ปัญญาชนสยาม (2512)
*ไทยเขียนฝรั่ง (2511) 
*แนะหนังสือสำหรับผู้หญิง ของ ส.ศิวรักษ์ (2513)
*สรรพสาระ ของ ส. ศิวรักษ์ (2511) 
*ลายสือสยาม (2510)
*ความคิด-ความอ่าน และ นานาสังวาส ส.ศิวรักษ์ (2510) 
*พระดีที่น่ารู้จัก (2510) 
*ฝรั่งอ่านไทย และแบบอย่างการแปลหนังสือ กับเรื่องแปลต่าง ๆ (2510) 
*ของดีจากธิเบต รวมเรื่องน่ารู้เกี่ยวกับพุทธศาสนาในธิเบต (2510) 
*หนังสือสนุก (2508) 
*จดหมายรักจากอเมริกา (2508) 
*คันฉ่องส่อง ส.ศิวรักษ์ (2508) 
*โสกราตีส บุคคลิกลักษณะ ประวัติและปรัชญาโดยบริบูรณ์ (2507) 
*เจ้าคุณอาจารย์ หรือ (พระภัทรมุนีที่ข้าพเจ้ารู้จัก) (2507)
*ทฤษฎีแห่งความรัก (2507) 
*ช่วงแห่งชีวิตของ ส.ศิวรักษ์ แต่ก่อนเกิดจนจบการศึกษาจากเมืองอังกฤษ (2507) 
*ศิวพจนาตถ์ (2506)
*เสด็จอังกฤษ (2505) 
*มาพูดภาษาไทยกันดีกว่า (2504) 
*สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ (2501)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Sulak Sivaraksa - 1995 Right Livelihood Award Recipient 
*  ประวัติ สุลักษณ์ ศิวรักษ์ 

หมวดหมู่:นักวิชาการชาวไทย
หมวดหมู่:นักเขียนชาวไทย
หมวดหมู่:นักปรัชญา
หมวดหมู่:การเมืองภาคประชาชน
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:พุทธศาสนิกชนชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนอัสสัมชัญ
หมวดหมู่:ความผิดต่อองค์พระมหากษัตริย์ไทย
หมวดหมู่:ราษฎรอาวุโส