ปันตุน

***ปันตุน*** (มลายูและ; มลายูปัตตานี: ปาตง) หรือ ***บันตน*** เป็นรูปแบบบทกวีมุขปาฐะมลายูที่ใช้ในการกล่าวถึงความคิดและอารมณ์ที่ซับซ้อน โดยทั่วไปประกอบด้วยจำนวนแถวแบบคู่ และใช้แผนสัมผัสแบบ ABAB *ปันตุน* ที่สั้นที่สุดมีเพียงสองแถว ซึ่งรู้จักกันในชื่อภาษามลายูว่า *ปันตุนดัวเกอรัต* () ส่วน *ปันตุน* ที่ยาวที่สุดคือ *ปันตุนเออนัมเบอลัซเกอรัต* () โดยมีถึง 16 แถว โครงสร้างของ *ปันตุน* ประกอบด้วย 2 ส่วนเสมอคือ *เปิมบายัง* () หรือ *ซัมปีรัน* () ที่ไม่มีการเชื่อมโยงเชิงตรรกะหรือการเล่าเรื่องในทันที พบในส่วนครึ่งแรก และ *มักซุด* () หรือ *อีซี* () ที่พบในส่วนครึ่งหลังของ *ปันตุน* อย่างไรก็ตาม บทกวีเชื่อมโยงกันอยู่เสมอด้วยการสัมผัสและการเชื่อมโยงคำแบบอื่น ๆ เช่น การเล่นสำนวนและการซ้ำเสียง นอกจากนี้ยังมีความสัมพันธ์ทางอ้อมแต่จำเป็น และข้อความส่วนแรกมักกลายเป็นคำอุปมาสำหรับข้อความส่วนที่สอง *ปันตุน* รูปแบบที่ได้รับความนิยมที่สุดคือแบบบท 4 บาท (4 แถว) และบท 2 บาท (2 แถว) ซึ่งทั้งสองรูปแบบพบได้มากในวรรณคดีและวัฒนธรรมร่วมสมัยในสมัยใหม่

บันทึก *ปันตุน* แบบแรกสุดสืบได้ถึงสมัยรัฐสุลต่านมะละกาในคริสต์ศตวรรษที่ 15 แม้ว่านักประวัติศาสตร์บางส่วนเชื่อว่ามี *ปันตุน* ที่อาจเก่าแก่พอ ๆ กับภาษามลายูเอง ซึ่งเติบโตและกระจายในสมัยศรีวิชัย ซึ่งเป็นบ่านเกิดของผู้ก่อตั้งมะละกา *ปันตุน* ในสมัยมะละกาปรากฏในพงศาวดารมลายู วรรณกรรมภาษามลายูที่สำคัญที่สุด และถือเป็นศิลปะชั้นสูงและเป็นส่วนสำคัญของวรรณกรรมมลายูคลาสสิก นอกจากนี้ยังเจริญรุ่งเรืองในฐานะส่วนหนึ่งของการสื่อสารประจำวันของสังคมมลายูดั้งเดิม และทำหน้าที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการแสดงออกในเพลงมลายู พิธีกรรม ศิลปะการแสดง และการเล่าเรื่องทุกรูปแบบ

## ศัพทมูลวิทยา
ซาอาบารายงานว่า คำว่า  คาดว่ามีวิวัฒนการมาจากศัพท์ภาษามลายูว่า  (อักษรยาวี: ) หมายถึง 'เหมือนกับ' คำนี้ใช้เพื่อบ่งบอกถึงอุปมาที่เป็นสำนวนสุภาษิตหรืออุปมา ซึ่งเป็นภาพพจน์หนึ่งที่พบได้ทั่วไปใน *ปันตุน* ดั้งเดิม หรือสุภาษิตจากวรรณกรรมมลายูคลาสสิก ความหมายเก่าของปันตุนในภาษามลายูก็สื่อถึงรูปแบบสุภาษิตที่ใช้การอ้างทางอ้อม ซึ่งมีบทบาทคล้ายกับ *ปันตุน* ในฐานะบทกวีที่สร้างขึ้นในรูปแบบ *ซินดีร์* (; การอ้างทางอ้อม) และ *เกียซ* (; แนวเทียบ)

อีกทฤษฎีหนึ่งเสนอแนะว่า  มีที่มาจากศัพท์  ('ผู้นำทาง') จากอุปสรรคที่ทำหน้าที่เป็นคำนาม  และคำกริยา  (อักษรยาวี: تونتون) หรือ 'ชี้นำ' ส่วน Brandstetter เสนอแนะว่าคำนี้มีที่มาจากศัพท์  และคำที่มีเสียงคล้ายกันในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียนซึ่งมีหลายความหมาย เช่น  ('จัดอย่างดี') ในภาษากาปัมปางัน  ('การจัดเตรียมที่มีทักษะ') ในภาษาตากาล็อก  ('เส้นใย')  ('จัดอย่างดี')  ('นำทาง') ในภาษาชวาเก่า และ  ('สุภาพ' หรือ 'สมควรได้รับความเคารพ') ในภาษาโตบาบาตัก Winstedt สนับสนุนความเห็นนี้ โดยระบุว่า ในภาษากลุ่มออสโตรนีเซียนหลายภาษา คำที่บอกถึง 'สิ่งที่เรียงกันเป็นแถว' ค่อย ๆ ได้รับความหมายใหม่เป็น 'คำที่จัดเรียงอย่างดี' ในรูปแบบร้อยแก้วหรือในบทกวี อารี เวอลียันโต () เสนอแนะว่า  มีที่มาจากศัพท์ภาษามีนังกาเบาว่า  ซึ่งแปลว่า "ชี้นำ"

## ประวัติ
นักวิชาการบางคนเชื่อว่า *ปันตุน* มีมาก่อนการรู้หนังสือและอาจเก่าแก่เท่ากับภาษามลายู มูฮัมมัด ฮาจี ซัลเละฮ์ () เชื่อว่า *ปันตุน* เติบโตและแพร่ขยายจากศรีวิชัย และส่วนใหญ่น่าจะมาจากรอบเมืองปาเล็มบังหรือมลายู เมื่อสมัยที่ปาเล็มบังยังมีอำนาจ ประชากรจากทั้งสองเมืองรู้จัก *ปันตุน* ของแต่ละฝ่าย และถึงแม้ทั้งสองจะใช้ภาษาเดียวกัน แต่ทั้งคู่เป็นศัตรูทางการเมือง ถึงกระนั้น เป็นที่รู้กันว่า *ปันตุน* ได้มาถึงรูปแบบอันประณีตในช่วงเปิดตัวของวรรณกรรมมลายูคลาสสิกตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 15 ผลงานวรรณกรรมที่โดดเด่นอย่างพงศาวดารมลายูกับฮีกายัตฮังตัวะฮ์มีตัวอย่างแรกของ *ปันตุน*

การขยายตัวของภาษามลายูผ่านเส้นทางการค้า, ท่าเรือ และการอพยพเป็นเวลาอย่างน้อย 500 ปี ทำให้ *ปันตุน* กลายเป็นรูปแบบวรรณกรรมเดี่ยวที่มีพลังมากที่สุด ปัจจุบัน บทกวีชนิดนี้เป็นที่รู้จักในภาษามลายูย่อยอย่างน้อย 40 ภาษา และภาษาที่ไม่ใช่ภาษามลายู 35 ภาษาทั้งในคาบสมุทรมลายูกับเกาะหลายแห่งในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นสมุทร

## รายละเอียด
โครงสร้างของ *ปันตุน* ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ *เปิมบายัง* () หรือเงาแห่งความหมาย กล่าวถึงสิ่งแวดล้อมธรรมชาติที่สื่อถึงความหมายเชิงวัฒนธรรม พบในส่วนครึ่งแรกของ *ปันตุน* กับ *มักซุด* () แปลว่าความหมาย เป็นเนื้อหาหลักที่ต้องการให้ผู้ฟังเข้าใจ พบในครึ่งหลังของ *ปันตุน*

ลักษณะของ *ปันตุน* ประกอบด้วยข้อความที่เป็นอิสระ จัดวางเป็นวรรคขนานกันเป็นคู่ ๆ แต่ละวรรคประกอบด้วยคำพื้นฐาน 4 คำ ซึ่งอาจเติมหน่วยคำเพิ่ม โดยทั่วไปจึงมี 5–10 พยางค์ สัมผัสสระเป็นแบบ a-b-a-b หรือ a-a-a-a (แบบกลอนหัวเดียว) 

ตัวอย่าง *ปันตุน* ภาษามลายู
:
::
:
::

## ดูเพิ่ม
* เซอโลกา
* ชาอีร์
* นาซัม

## อ้างอิง

## ข้อมูล
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* รัตติยา สาและ. "ภาษาและวรรณกรรมมลายู." ใน นิธิ เอียวศรีวงศ์, บรรณาธิการ. *มลายูศึกษา ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับประชาชนมลายูมุสลิมในภาคใต้.* กรุงเทพฯ : อมรินทร์, 2550, หน้า 85–106.

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
* Pantun.com

หมวดหมู่:กวีนิพนธ์ภาษามลายู
หมวดหมู่:มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ