รัฐประหารวังหลวงพม่า พ.ศ. 2421–2422

**รัฐประหารวังหลวงพม่า พ.ศ. 2421–2422** เป็นเหตุการณ์รัฐประหารในพม่าสมัยราชวงศ์โก้นบอง ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงก่อนการเสด็จสวรรคตของพระเจ้ามินดงและในช่วงต้นรัชกาลของพระเจ้าสีป่อ นับตั้งแต่ก่อนวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2421 จนถึงวันที่ 13–18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422 เหตุการณ์นี้มักถูกเรียกว่า เหตุการณ์ **ปลงพระชนม์หมู่พระราชวงศ์พม่า** ซึ่งดำเนินการโดยพระนางอเลนันดอพระมเหสีตำหนักกลางในพระเจ้ามินดง ร่วมกับเสนาบดีในสภาลุตอที่เป็นพันธมิตรของพระนาง ได้แก่ กินหวุ่นมินจีและไตง์ด้ามี่นจี้ เหตุการณ์นี้ทำให้เชื้อพระวงศ์พม่าทั้งพระราชโอรสและพระราชธิดาในพระเจ้ามินดงหลายพระองค์ถูกปลงพระชนม์ และราชบัลลังก์ได้ส่งผ่านต่อไปยังพระเจ้าสีป่อ ซึ่งเป็นผู้ที่พระนางอเลนันดอและสภาลุตอต้องการให้สืบราชสันตติวงศ์ต่อไป แต่ถึงกระนั้นเหตุการณ์นี้ได้ถูกมองว่าเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้สถาบันกษัตริย์พม่าล่มสลายต่อภัยจักรวรรดินิยม

## ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์
[thumb|[พระเจ้ามินดง พระมหากษัตริย์พม่า (พ.ศ. 2396–2421)]]
### การปฏิรูปของพระเจ้ามินดง
พระเจ้ามินดงครองราชสมบัติพม่านับตั้งแต่ พ.ศ. 2396 จนถึง พ.ศ. 2421 รัชสมัยของพระองค์อยู๋ในช่วงการเผชิญภัยคุกคามจากจักรวรรดินิยมอังกฤษ พม่าพ่ายแพ้ในสงครามอังกฤษ–พม่าครั้งที่สอง ในปี พ.ศ. 2395 ส่งผลให้ต้องสูญเสียดินแดนพม่าตอนล่างแก่อังกฤษ ดังนั้นพระเจ้ามินดงจึงครองราชสมบัติในส่วนของพม่าตอนบนได้รับการยกย่องว่าเป็นพระมหากษัตริย์ที่มีพระปรีชาสามารถ ด้วยพระองค์ได้ปกป้องดินแดนพม่าตอนบนจากการรุกรานของอังกฤษและดำเนินการปฏิรูปอาณาจักรให้ทันสมัย 

พระเจ้ามินดงดำเนินการปฏิรูปแผ่นดินโดยรวมอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลางที่ราชสำนักกรุงมัณฑะเลย์ ปฏิรูประบบราชการภายใน ริเริ่มใช้ระบบค่าจ้างเงินเดือนในระบบราชการเพื่อลดอำนาจและฐานรายได้ของเหล่าข้าราชการ ปรับโครงสร้างระบบการเงินในท้องพระคลังใหม่ ปฏิรูปกองทัพพม่าให้เป็นสมัยใหม่ และริเริ่มนำระบบตำรวจหรือกองโปลิศเข้ามาใช้ในราชอาณาจักร

ความสำเร็จของพระเจ้ามินดงล้วนมาจากพระปรีชาสามารถในการคัดสรรเหล่าเสนาบดีที่มีความสามารถมาปฏิบัติหน้าที่ ซึ่งได้แก่ เจ้าชายกะนองพระอนุชา เจ้าชายกะนองเป็นนักบริหารที่มีความสามารถและมีแนวคิดสมัยใหม่ เป็นพระอนุชาที่พระเจ้ามินดงโปรดปรานและได้รับการแต่งตั้งให้เป็นองค์รัชทายาทตั้งแต่วันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2396 เจ้าชายกะนองเป็นที่นิยมในหมู่ประชาชน เป็นผู้นำการปฏิรูปร่วมกับพระเชษฐาโดยการส่งราชบัณฑิตในราชสำนักไปศึกษายังประเทศตะวันตกและริเริ่มก่อตั้งอุตสาหกรรมสรรพาวุธในพม่า เจ้าชายกะนองเข้าพระทัยดีว่า การที่พม่ารบแพ้อังกฤษ ก็เพราะความทันสมัยของยุทโธปกรณ์ของกองทัพอังกฤษ ดังนั้นการปฏิรูปกองทัพและสรรพาวุธให้เป็นสมัยใหม่จึงเป็นเป้าหมายทางการเมืองที่สำคัญอย่างหนึ่งของเจ้าชายกะนอง

เสนาบดีที่สำคัญของพระเจ้ามินดงอีกสองคนที่มีอิทธิพลได้แก่ กินหวุ่นมินจีและไตง์ด้ามี่นจี้ กินหวุ่นมินจีเป็นบุคคลที่มีความฉลาดหลักแหลมและมีแนวคิดในการปฏิรูปแบบอย่างตะวันตก ในปี พ.ศ. 2414 เขาเป็นบุคคลที่นำคณะราชทูตของพม่าเดินทางไปยังยุโรปและได้รับการรับรองอธิปไตยของอาณาจักร ถึงกระนั้นเขาไม่ได้เป็นที่นิยมชมชอบในหมู่ประชาชนมากนัก เพราะเขามีท่าทีเอาใจชาวต่างชาติมากเกินไป และมักหาโอกาสจากสถานการณ์เพื่อผลประโยชน์ของตัวเอง ต่างจากไตง์ด้ามี่นจี้ซึ่งเป็นที่นิยมชมชอบในหมู่ประชาชน ไตง์ด้ามี่นจี้เป็นเสนาบดีกลุ่มหัวโบราณ เป็นกลุ่มที่เกลียดชังชาวต่างชาติ เขามีทัศนคติเชื่อในความยิ่งใหญ่ของชนชาติพม่า และไม่เห็นด้วยกับนโยบายของพระเจ้ามินดง เจ้าชายกะนอง และกินหวุ่นมินจี ถึงกระนั้นเขาก็ไม่ได้ต่อต้านอย่างจริงจัง ไตง์ด้ามี่นจี้มีสติปัญญาและไหวพริบน้อยกว่ากินหวุ่นมินจี แต่มีอำนาจและได้รับความนิยมจากประชาชนอย่างมาก เนื่องด้วยเป็นผู้ที่มีความซื่อสัตย์และจงรักภักดีต่อพระเจ้าแผ่นดินอย่างยิ่ง บุคคลเหล่านี้จึงเป็นผู้สนับสนุนการปฏิรูปของพระเจ้ามินดงให้ดำเนินไปได้

การปฏิรูปของพระเจ้ามินดงและเจ้าชายกะนองกลับสร้างความไม่พอใจแก่อังกฤษ ที่ต้องการผนวกพม่าเข้าเป็นส่วนหนึ่งในอาณานิคม ในรัชกาลพระเจ้ามินดง รัฐบาลอังกฤษและพม่าไม่ได้มีปัญหากันอย่างเป็นทางการ แต่รัฐบาลอังกฤษหวั่นเกรงและระแวงต่อการปฏิรูปกองทัพ เนื่องจากเจ้าชายกะนองได้ส่งนักเรียนจำนวน 90 คน ไปเรียนวิชาด้านอาวุธยุทโธปกรณ์และการทหารจากประเทศอิตาลี ฝรั่งเศสและเยอรมนี นอกจากนี้โปรดให้สร้างโรงงานผลิตอาวุธขึ้นในพม่าถึง 3 แห่ง ทำให้รัฐบาลอังกฤษเกรงว่าจะกลายเป็นเรื่องยากในการยึดครองอาณานิคม

### ความพยายามก่อรัฐประหารวังหลวง พ.ศ. 2409
[thumb|[เจ้าชายกะนอง องค์รัชทายาทแห่งพม่า]]
เจ้าชายมยีนกู้น (မြင်ကွန်း) และเจ้าชายมยี่นโกนไดง์ (မြင်းခုံတိုင်) พระโอรสของพระเจ้ามินดงที่ประสูติแต่พระสนมเอกประภาเทวี พระสนมเอกฝ่ายใต้ที่ 1 ได้ก่อการกบฏ พยายามก่อรัฐประหารในวันที่ 18 มิถุนายน พ.ศ. 2409 การก่อกบฏของเจ้าชายทั้งสองพระองค์เกิดจากความไม่พอพระทัยที่พระเจ้ามินดงผู้เป็นพระราชบิดา ทรงแต่งตั้งเจ้าชายกะนองพระอนุชาซึ่งมีศักดิ์เป็นพระปิตุลาของเจ้าชายทั้งสองขึ้นเป็นรัชทายาท เจ้าชายมยีนกู้นทรงคาดหวังที่จะได้รับตำแหน่งนี้ เจ้าชายทั้งสองพระองค์ทรงได้รับการสนับสนุนจากอังกฤษซึ่งไม่พอใจแนวทางการปฏิรูปราชอาณาจักรและกองทัพให้ทันสมัยของเจ้าชายกะนอง เพราะทำให้อังกฤษสูญเสียผลประโยชน์ที่จะครอบครองดินแดนพม่า เจ้าชายกะนองถูกปลงพระชนม์ขณะประชุมในสภาลุตอ จากนั้นกองกำลังของเจ้าชายทั้งสองได้บุกพระราชวังหลวงเพื่อปลงพระชนม์พระเจ้ามินดง แต่ทรงหลบหนีออกไปได้ กองทัพกบฏได้สังหารบรรดาราชนิกุลที่ต่อต้าน มีเจ้าชายหลายพระองค์ที่ทรงเป็นเสนาบดีของอาณาจักรถูกปลงพระชนม์ในเหตุการณ์ครั้งนี้

ความพยายามก่อการรัฐประหารล้มเหลวเนื่องจากไม่สามารถปลงพระชนม์พระเจ้ามินดงได้ ว่ากันว่ามือสังหารที่ถูกส่งมาปล่อยให้พระเจ้ามินดงทรงมีเวลาพอที่จะเสด็จหนีไปได้ ความล้มเหลวทำให้เจ้าชายทั้งสองทรงถูกต่อต้าน จึงหลบหนีไปยังดินแดนพม่าภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักรและทรงได้รับสถานะลี้ภัยจากอังกฤษ พระเจ้ามินดงเสด็จกลับมายังพระราชวังหลวงโดยได้รับชัยชนะ แต่ต้องสูญเสียเจ้าชายกะนองและเสนาบดีที่เป็นกำลังในการปฏิรูปหลายคน ส่งผลให้การปฏิรูปให้ทันสมัยของพม่าเป็นไปอย่างมีอุปสรรค

เหตุการณ์ที่พระโอรสของพระเจ้ามินดงก่อกบฎครั้งนี้ มิคกี้ ฮาร์ท นักประวัติศาสตร์ชาวพม่าให้ความเห็นว่า มีสาเหตุมาจากแรงยุยงภายนอก แต่ไม่มีการทราบอย่างเป็นทางการว่าเป็นฝีมือของฝ่ายใด สิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้คือการเกิดข่าวลือแพร่สะพัดภายนอกที่ว่า เจ้าชายกะนองอาจจะทรงได้รับตำแหน่งรัชทายาท ทำให้พระโอรสทั้งหลายของพระเจ้ามินดงทรงเกิดความหวั่นไหวตามข่าวลือและเกรงว่าราชบัลลังก์จะไปได้แก่พระปิตุลาแทน มิคกี้ ฮาร์ทให้ความเห็นว่าข่าวลือมาจากนอกวัง จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์กบฎขึ้นมาจริง ทั้งที่จริงแล้วเจ้าชายมยีนกู้นทรงเป็นพระชามาดา (ลูกเขย) ของเจ้าชายกะนองก็ตาม การที่เจ้าชายทั้งสองหลบหนีไปยังเขตอังกฤษ และไม่ยอมส่งตัวเจ้าชายทั้งสองให้พม่าทำการไต่สวน ทำให้อังกฤษถูกมองว่าเป็นผู้ให้การสนับสนุนในการปลงพระชนม์เจ้าชายกะนองเพื่อหยุดยั้งแผนการปฏิรูป แต่ถึงกระนั้นเหตุการณ์ครั้งนี้ยังคงเป็นที่ถกเถียงถึงผู้ที่อยู่เบื้องหลังเจ้าชายทั้งสองในการก่อกบฎ

การสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายกะนองผู้ทรงเป็นรัชทายาทที่ได้รับการแต่งตั้งอย่างเป็นทางการ ทำให้การสืบราชสันตติวงศ์กลายเป็นปัญหาใหญ่ขึ้นมา เพราะพระเจ้ามินดงไม่ทรงเลือกพระราชโอรสองค์หนึ่งองค์ใดเป็นองค์รัชทายาทอย่างเป็นทางการ จึงทำให้เกิดปัญหาและความขัดแย้งในราชสำนักในช่วงปีสุดท้ายของรัชกาล

### ผู้มีสิทธิในราชบัลลังก์
พระเจ้ามินดงทรงพระประชวรในปลายรัชกาลปี พ.ศ. 2421 พระเจ้ามินดงทรงมีพระราชโอรสทั้งหมด 53 พระองค์ พระราชธิดา 80 พระองค์ แต่บางแหล่งข้อมูลกล่าวว่าทรงมีพระโอรสธิดารวม 70 พระองค์ (อาจจะไม่นับพระบุตรที่สิ้นพระชนม์แต่ยังเยาว์) บางพระองค์สิ้นพระชนม์ก่อนหน้านี้ ทั้งสิ้นพระชนม์เมื่อทรงพระเยาว์ และถูกปลงพระชนม์ในคราวกบฏเจ้าชายมยีนกู้นและเจ้าชายมยี่นโกนไดง์ในปี พ.ศ. 2409 พระราชโอรสทั้งหมดล้วนมีสิทธิในราชบัลลังก์ ผู้ที่มีอำนาจและอิทธิพลสูงซึ่งมีโอกาสในการขึ้นสืบราชบัลลังก์ ได้แก่

* **[[โต้นเซมี่นต้าจี้|เจ้าชายโต้นเซ]]** (Prince of Thonze; ประสูติ พ.ศ. 2386 – สิ้นพระชนม์ พ.ศ. 2422) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 6 ในพระเจ้ามินดง ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาโกนิททิวา เป็นพระราชโอรสที่มีพระชันษาสูงสุดในขณะนั้น เนื่องจากพระเชษฐาได้ถูกปลงพระชนม์ในคราวกบฏเจ้าชายมยีนกู้นและเจ้าชายมยี่นโกนไดง์แล้ว เจ้าชายโต้นเซทรงมีบทบาทสำคัญในการเมืองของอาณาจักร โดยดำรงตำแหน่งอุปราชแห่งชเวโบและพะโม ทำให้มีกำลังทหารสนับสนุนอยู่กลุ่มหนึ่ง อีกทั้งในราชสำนักเจ้าจอมมารดาโกนิททิวา พระราชมารดาของพระองค์ทรงมีอิทธิพลสูงในระดับหนึ่ง เนื่องจากมีพระราชบุตรจำนวนมาก
* **[[เจ้าชายแมะคะยา]]** (Prince of Mekkhara; ประสูติ พ.ศ. 2390 – สิ้นพระชนม์ พ.ศ. 2422) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 12 ในพระเจ้ามินดง ประสูติแต่พระนางนันทาเทวี พระมเหสีตำหนักเหนือที่ 2 (เทียบเท่าสมเด็จพระอัครชายา) เจ้าชายดำรงตำแหน่งอุปราชแห่งเจาะแซและตองอู ทรงเป็นนักการทหาร มีบทบาทในกองทัพ และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้กล้าหาญ ชำนาญศึก ทรงมีกำลังทหารสนับสนุนจำนวนหนึ่ง
* **[[เจ้าชายญองย่าน]]** (Prince of Nyaungyan; ประสูติ พ.ศ. 2388 – สิ้นพระชนม์ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2428) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 11 ในพระเจ้ามินดง ประสูติแต่พระสนมเอกปัทมเทวี พระสนมเอกฝ่ายเหนือ เจ้าชายทรงมีบทบาทเป็นอุปราชแห่งมเยแด้ เจ้าชายทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ที่เคร่งครัดในศาสนาและเป็นพระราชโอรสองค์โปรดของพระเจ้ามินดง เจ้าชายญองย่านเป็นผู้ที่ได้รับการสนับสนุนจากทุกฝ่ายมากที่สุด
* **[[พระเจ้าสีป่อ|เจ้าชายสีป่อ]]** (Prince of Thibaw; ประสูติ 1 มกราคม พ.ศ. 2402 – สิ้นพระชนม์ 19 ธันวาคม พ.ศ. 2459) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 31 ในพระเจ้ามินดง ประสูติแต่พระนางล่องชี ทรงเป็นหนึ่งในพระราชโอรสที่พระเจ้ามินดงโปรดปราน แต่แทบไม่ได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มการเมืองใด ๆ พระราชมารดาของเจ้าชายสีป่อทรงเป็นเจ้าหญิงจากรัฐฉาน ทำให้ทรงมีศักดิ์สูงกว่าเจ้าชายหลายพระองค์ที่พระราชมารดาเป็นเพียงบุตรสาวของขุนนาง และทำให้ทรงเป็นหนึ่งในผู้สิทธิในราชบัลลังก์ตามยศศักดิ์ แต่พระราชมารดาของพระองค์ทรงถูกเนรเทศออกจากราชสำนักตามพระราชโองการของพระเจ้ามินดง พระนางทรงดำรงพระชนม์ชีพในช่วงบั้นปลายด้วยการเป็นตีละชีน หรือแม่ชีในภาษาพม่า เจ้าชายสีป่อจึงทรงขาดการสนับสนุน

## เหตุการณ์นำ
เมื่อพระเจ้ามินดงทรงประชวรและไม่สามารถบริหารราชการแผ่นดินได้ตั้งแต่เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2421 รัฐมนตรีระดับสูงทั้งหมดจึงได้สาบานตนต่อพระมหากษัตริย์และผู้ที่พระองค์ทรงชี้แนะ พระนางอเลนันดอทรงควบคุมประเทศในขณะนั้นโดยพื้นฐานแล้วในนามของพระสวามี เนื่องจากพระธิดาทั้งสามพระองค์เป็นธิดา พระองค์จึงทรงสมคบคิดกับเสนาบดีกินหวุ่นมินจีเพื่อให้เจ้าชายสีป่อซึ่งทรงรักกับพระนางศุภยาลัตพระธิดาองค์กลางได้ขึ้นครองราชย์ กินหวุ่นมินจียังหวังที่จะนำระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญมาใช้หากสีป่อขึ้นครองราชย์

จากคำให้การของ อูอองจี อดีตเลขานุการของกินหวุ่นมินจี ซึ่งอยู่ในที่ประชุมคณะเสนาบดีเพื่อเลือกพระมหากษัตริย์องค์ใหม่ ระบุว่ามีการประชุมที่หอแก้วเพื่อตัดสินใจเลือกผู้สืบทอดตำแหน่ง ผู้เข้าร่วมประชุมได้แก่ เยนานช่องมินจีอูชเวโซ, ค่านบะมินจีอูชเวมอง, มะกเวมินจีอูไลง์, กินหวุ่นมินจี และพระนางอเลนันดอ รายชื่อผู้ได้รับการเสนอชื่อได้แก่ เจ้าชายโต้นเซ, เจ้าชายแมะคะยา, เจ้าชายตากะยะ, เจ้าชายญองโอะ, เจ้าชายญองย่าน และเจ้าชายสีป่อ คณะเสนาบดีทั้งสี่และพระราชินีลงคะแนนลับโดยเขียนชื่อเจ้าชายที่ตนเลือกไว้บนกระดาษแผ่นเล็ก ๆ แล้วใส่ลงในชามทองคำ เยนานช่องมินจีสนับสนุนเจ้าชายโต้นเซ มะกเวมินจีลงคะแนนให้เจ้าชายแมะคะยา และค่านบะมินจีสนับสนุนเจ้าชายญองย่าน กินหวุ่นมินจีกับพระนางอเลนันดอ ต่างเลือกเจ้าชายสีป่อ และด้วยการสนับสนุนร่วมกันของทั้งสอง พระองค์จึงได้รับการประกาศให้เป็นกษัตริย์ หลังจากการเลือกสีป่อแล้ว ได้มีการพยายามจับกุมเจ้าชายองค์อื่น ๆ เพื่อป้องกันการก่อกบฏในอนาคต

ภายใต้ข้ออ้างว่าพระเจ้ามินดงต้องการอำลาพระโอรสพระธิดา พระนางอเลนันดอได้ออกพระราชโองการจับกุมและคุมขังเชื้อพระวงศ์ที่มีอายุใกล้เคียงกันซึ่งอาจเป็นทายาทสืบบัลลังก์ได้ทั้งหมดเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2421 พระนางอเลนันดอเรียกสมาชิกทุกคนในราชวงศ์มายังพระราชวังมัณฑะเลย์โดยปราศจากอาวุธเพื่อเข้าพบพระเจ้ามินดง ขณะที่พวกเขารอเข้าพบกษัตริย์ กลุ่มติดอาวุธที่นำโดย มอง มอง โตะ ได้เข้าจับกุมพวกเขา

ภารกิจลับของพระนางอเลนันดอรั่วไหลไปถึงพระมเหสีองค์ที่สองแห่งหอทองเหนือซึ่งทำให้พระโอรสทั้งสองของพระองค์ คือเจ้าชายญองย่านและเจ้าชายญองโอะ หลบหนีและลอบไปยังอินเดียโดยผ่านทางพันเอกดันแคน เอกอัครราชทูตอังกฤษ เมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2421 พระนางอเลนันดอและผู้สมรู้ร่วมคิดได้หารือกัน และมีการประกาศแต่งตั้งเจ้าชายสีป่อเป็นมกุฎราชกุมารโดยไม่แจ้งให้กษัตริย์ทราบ

เมื่อกษัตริย์ทรงทราบถึงสถานการณ์ภายในหนึ่งสัปดาห์เนื่องจากลีนป้านมิบะยา, เทะป้านมิบะยา, โกนิยวามิบะยา และพระมเหสีองค์ที่สองแห่งหอทองเหนือได้แจ้งสถานการณ์ให้พระองค์ทราบ พวกเขาทั้งหมดก็ได้รับการปล่อยตัว และกษัตริย์ทรงแต่งตั้งเจ้าชายโต้นเซ เจ้าชายแมะคะยาและเจ้าชายญองย่าน ไปปกครองจังหวัดชี่น-ดวี่น จังหวัดตอง-ดวี่นจี้ และจังหวัดมยิสินตอนล่าง ตามลำดับ แต่พวกเขาทั้งหมดพร้อมกับญาติบางคนถูกจับกุมอีกครั้งในวันรุ่งขึ้น

คราวนี้ พระนางอเลนันดอห้ามใครเข้าไปในห้องที่ประทับของกษัตริย์ และรับสั่งให้พระมเหสีตำหนักใต้, เซนโตนมิบะยา, เลป้านซินมิบะยา, ตะระเซนมิบะยา, เลช่ามิบะยา, งะซูนมิบะยา, ตะนะซาริดมิบะยา และ ปะเลปะมิบะยา คอยดูแลกษัตริย์

พระเจ้ามินดงเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2421 และพระเจ้าสีป่อขึ้นครองราชย์หลังจากนั้นสองวัน

## ช่วงเวลาเหตุการณ์

วันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422 พระญาติของราชวงศ์ 5 รายถูกประหาร

วันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422 มอง มอง โตะ และผู้ใกล้ชิดอีก 6 คน พร้อมด้วยทหาร 400 นาย ได้นำตัวนักโทษราชวงศ์ที่ถูกคุมขังไว้ก่อนที่พระเจ้ามินดงจะสวรรคตออกไป พวกเขาอ้างว่า Kyedaik (ห้องโถงสัมฤทธิ์) สถานที่ดังกล่าวตั้งอยู่ด้านหน้าที่ประทับของพระราชมารดากษัตริย์ และตำหนักที่เหมาะสมสำหรับนักโทษยังสร้างไม่เสร็จสมบูรณ์ สมาชิกราชวงศ์ 19 คนถูกประหารในวันนั้น ในคืนถัดมาอีก 19 คนถูกประหาร บางรายถูกทุบคอด้วยไม้ไผ่ บางรายถูกฟันด้วยดาบ การตัดสินใจประหารโดยการทุบคอด้วยไม้ไผ่ก็เพื่อป้องกันไม่ให้พระโลหิตของราชวงศ์หยดลงบนพื้น

ศพของเจ้าชายและเจ้าหญิงซึ่งบรรจุอยู่ในถุงกำมะหยี่สีแดงถูกฝังลงในหลุม มีการใช้ช้างเหยียบย่ำดินเพื่ออัดดินให้แน่น ในช่วงเวลาของการสังหารหมู่ กษัตริย์และมเหสีกำลังทอดพระเนตรการแสดงของคณะละครในพระราชวัง และไม่ได้สังเกตเห็นสิ่งที่เกิดขึ้นเนื่องจากเสียงดังจากการแสดง

กษัตริย์สีป่อทรงทราบเรื่องนี้จากรายงานของพระราชมารดา ล่องชีมิบะยา ในสภาเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422 และทรงมีพระราชดำรัสให้ปล่อยตัวเจ้าชายอีก 5 พระองค์ที่เหลือ

ตามคำกล่าวของมองมองทิน เจ้าชายพม่าและนักประวัติศาสตร์ สถานที่ที่เจ้านายทั้งหมดถูกประหารชีวิตนั้นไม่ใช่ห้องโถงสัมฤทธิ์ แต่เป็นคุกขนาดใหญ่ภายในอาคารศาลอาญาใกล้ประตูยเวดอจี ทางขวาของรั้ววังทิศตะวันออก

## เหยื่อ

มีบันทึกที่แตกต่างกันเกี่ยวกับจำนวนเชื้อพระวงศ์ที่ถูกประหารชีวิต *[[พระราชพงศาวดารราชวงศ์โก้นบอง]]* บันทึกไว้เพียงประมาณสามสิบพระองค์ อย่างไรก็ตาม พงศาวดารในภายหลังมีความแตกต่างกัน *Yadanar Theinkha Maha Yazawin* กล่าวถึงมากกว่าหกสิบพระองค์ ในขณะที่หนังสือ *From Rantapo to Ratnagiri* บันทึกไว้มากกว่าสี่สิบพระองค์ และแหล่งข้อมูลจากทั้ง *ยุโรปและพม่า* บันทึกไว้มากกว่าแปดสิบพระองค์

### 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422
# มองโบ ลุงของเจ้าชายโต้นเซและเสนาบดีแห่งบะมอ
# มอง ชเว มอง ลุงของเจ้าชายยะนองและเจ้าเมืองเยนันตา
# เจ้าชายตะเบ น้องชายของเซนโตนมิบะยาและเจ้าเมืองตะเบ
# *มยินซูจีหวุ่น* มอง ทัตตู ลุงของเจ้าชายญองย่าน
# มองโอะ ผู้ว่าการเมืองย่างกุ้ง

### 15/17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2422
# เจ้าชายแมะคะยา
# เจ้าชายโต้นเซ
# เจ้าชายตากะยะ
# เจ้าชายปีนแล
# เจ้าชายปี้นยะ
# เจ้าชายยะนอง
# เจ้าชายตองโญ
# เจ้าชายโม่ไลง์
# เจ้าชายชเวกู
# เจ้าชายกะตา
# เจ้าชายวู่นโต
# เจ้าชายเมืองโต๋น
# เจ้าชายเมืองไหย
# เจ้าชายงะยะเน
# เจ้าชายท่านตะบีน โอรสของเจ้าชายกะนอง 
# พระมเหสีองค์ที่สองแห่งหอทองเหนือ
# เจ้าหญิงกันนี
# เจ้าหญิงจานญะ
# เจ้าหญิงมะเบ
# เจ้าหญิงซีนยีน
# ธิดาของเจ้าชายญองโอะ
# ธิดาสองพระองค์และโอรสสองพระองค์ของเจ้าชายญองโอะ
# ธิดาสามพระองค์และโอรสหนึ่งพระองค์ของเจ้าชายชเวกู
# พระญาติที่ไม่ระบุนามของเจ้าชายแมะคะยาจำนวน 17 คน

## การตอบสนอง
กษัตริย์สีป่อทรงเสียพระทัยอย่างมากกับการสังหารหมู่ และทรงมีพระราชดำรัสประหารเหล่าองครักษ์หลวงที่ไว้ใจได้ (*Latthonedaw*s) และเพชฌฆาตที่รับผิดชอบในการสังหาร อย่างไรก็ตามล่องชีมิบะยาและพระนางศุภยาลัตทรงวิงวอนขอชีวิต โดยตรัสว่าไม่ควรมีการนองเลือดเกิดขึ้นอีกในพระราชวัง ต่อมากษัตริย์ทรงมีพระราชดำรัสอย่างเข้มงวดแก่เหล่าองครักษ์หลวง โดยทรงระบุว่าในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับกิจการของรัฐ จะต้องไม่กระทำการใด ๆ โดยปราศจากพระประสงค์และพระราชอำนาจของพระองค์ ในการไว้ทุกข์แก่พระญาติที่สิ้นชีวิต พระองค์ทรงสนับสนุนการบริจาคและพิธีกรรมทางศาสนาอย่างกว้างขวาง โดยอุทิศบุญกุศลให้แก่ผู้ที่ถูกประหารชีวิต

เพื่อตอบโต้การสังหารหมู่ในพระราชวัง รัฐบาลอังกฤษได้ส่งจดหมายประท้วงอย่างเป็นทางการ จดหมายดังกล่าวบรรยายถึงการสังหารว่าเป็นเรื่องที่น่าตกใจและน่าสยดสยอง เรียกร้องให้ไว้ชีวิตสมาชิกราชวงศ์ที่รอดชีวิต และเตือนว่าหากการประหารชีวิตยังคงดำเนินต่อไป ธงชาติอังกฤษจะถูกปลดลงและสถานทูตในมัณฑะเลย์จะถูกถอนออก

กินหวุ่นมินจีตอบอังกฤษว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องภายในประเทศเท่านั้น ไม่จำเป็นต้องใส่ใจคำวิจารณ์จากภายนอก และเป็นเพียงเรื่องของพระมหากษัตริย์องค์หนึ่งที่จะจัดการกิจการภายในประเทศของตนเอง

## ข้อกล่าวหา

หลักฐานทางประวัติศาสตร์บ่งชี้ว่าบุคคลสำคัญที่ออกคำสั่งหรือรับผิดชอบต่อการสังหารหมู่คือพระนางอเลนันดอและเสนาบดีอาวุโส เช่น กินหวุ่นมินจี, ไตง์ด้ามี่นจี้, เลทินอะตวิ่นหวุ่น รวมถึง ยะนอง มอง มอง โตะ

Sudha Shah ผู้เขียน *The King in Exile* ระบุว่าบุคคลหลักที่รับผิดชอบต่อการสังหารหมู่คือพระนางอเลนันดอ

นักประวัติศาสตร์และสื่อหลายแห่งกล่าวหาว่าพระนางศุภยาลัตเป็นผู้บงการการสังหารหมู่ที่ไร้ความปราณี แต่พระองค์ปฏิเสธข้อกล่าวหานี้ในการให้สัมภาษณ์กับ *Bandoola Journal* ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2467

ตามที่นักประวัติศาสตร์ชาวพม่าผู้ทรงเกียรติ ต้านชเว กล่าวไว้ พระนางศุภยาลัตทราบเรื่องการสังหารหมู่ แต่ไม่ได้มีส่วนรับผิดชอบโดยตรง

บางคนกล่าวหาว่ากษัตริย์สีป่อมีส่วนเกี่ยวข้องในการสั่งสังหารหมู่ กษัตริย์สีป่อปฏิเสธว่าไม่ได้สั่งการหรือแม้แต่รู้เรื่องการสังหารเมื่อถูกสอบถามในการสัมภาษณ์โดย Moilin ผู้สื่อข่าวของ *[[เดอะไทมส์|ลอนดอนไทมส์]]*ระหว่างที่ทรงลี้ภัย

*พระนางศุภยาลัตยังปฏิเสธข้อกล่าวหานี้ต่อสามีของเธอในขณะที่อยู่ในพม่าหลังจากถูกนักข่าวสัมภาษณ์ ดังที่บันทึกไว้ในหนังสือ Discourse on Supayalat*:

ประมาณปี พ.ศ. 2479 นักวิชาการชาวพม่าบางคนไม่พอใจกับบันทึกประวัติศาสตร์พม่าบางส่วนที่เขียนโดยชาวต่างชาติ ในบรรดาข้อกล่าวหาที่ชาวต่างชาติเหล่านี้กล่าวหาคือข้อกล่าวหาว่ากษัตริย์สีป่อเป็น 'กษัตริย์กระหายเลือด' นอกจากนี้ บางคนยังกล่าวหาว่ากษัตริย์สีป่อเป็น 'ผู้ติดฝิ่น' อีกด้วย

Harold Fielding Hall นักเขียนและเจ้าหน้าที่รัฐบาลชาวอังกฤษ เขียนเกี่ยวกับเหตุการณ์สังหารหมู่ในหนังสือ *Thibaw's Queen* ของเขาในปี พ.ศ. 2442:

### ผู้ก่อการ
#### พระมเหสีอเลนันดอ
ประมุขของฝ่ายในของพม่าในขณะนั้นคือ พระนางจักราเทวี มีตำแหน่งเป็นพระอัครมเหสี หรือ *นันมะดอมิพยาคองจี้* พระนางจักราเทวีเป็นพระราชธิดาในพระเจ้าแสรกแมง (รัชกาลที่ 8) มีศักดิ์เป็นพระขนิษฐาต่างมารดาในพระเจ้ามินดง แต่พระนางไม่ได้ให้กำเนิดพระโอรสหรือธิดา และไม่ทรงสร้างอิทธิพลใด ๆ ทำให้อำนาจและอิทธิพลของราชสำนักฝ่ายในที่แท้จริงตกไปอยู่กับ **พระนางซีน-พยูมะชีน** หรือที่เป็นที่รู้จักในพระนามว่า **[[พระนางอเลนันดอ]]** (ประสูติ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2364 – สิ้นพระชนม์ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2443) พระราชธิดาในพระเจ้าจักกายแมง (รัชกาลที่ 7) ที่ประสูติแต่พระนางแมนุพระมเหสีเอก พระนางแมนุพระราชมารดาของพระนางทรงเคยสร้างอิทธิพลในการเมืองเหนือพระเจ้าจักกายแมง จนกระทั่งถูกโค่นล้มอำนาจโดยพระเจ้าแสรกแมง พระอนุชาในพระเจ้าจักกายแมง ซึ่งไม่พอใจการขึ้นสู่อำนาจของพระนาง พระนางแมนุถูกประหารชีวิต พระนางอเลนันดอได้ทรงอภิเษกสมรสกับพระเจ้ามินดง ในปี พ.ศ. 2396 และมีพระอิสริยยศเป็นพระมเหสีตำหนักกลางหรือพระมเหสีรองในพระเจ้ามินดง แต่ในช่วงต้นรัชกาลทรงมีอิทธิพลน้อยเนื่องจากมีพระประสูติกาลแต่เพียงพระราชธิดา 3 พระองค์ที่ดำรงพระชนม์ชีพจนเจริญพระชันษา ได้แก่ พระนางศุภยาจี, พระนางศุภยาลัต และพระนางศุภยาเล

อิทธิพลทางการเมืองของพระนางอเลนันดอเริ่มมีมากขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2419 ซึ่งเป็นปีที่พระนางจักราเทวี พระอัครมเหสีสิ้นพระชนม์ และในช่วงปี พ.ศ. 2421 ขณะที่พระเจ้ามินดงทรงพระประชวร หลังการสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายกะนององค์รัชทายาท ทำให้ปัญหาเรื่องการสืบราชสันตติวงศ์ได้กลายเป็นปัญหาใหญ่ในปลายรัชกาลของพระเจ้ามินดง พระนางอเลนันดอได้รับการบรรยายว่าเป็น "สตรีที่มีไหวพริบเป็นเยี่ยม มีความกล้ายิ่ง แน่วแน่ในสิ่งที่นางปรารถนาโดยไม่แยแสต่อสิ่งอื่นใดภายนอกเหนือไปจากนั้น เฉกเช่นวิถีของสตรีโดยทั่วไป" ทรงเป็นสตรีที่มีความทะเยอทะยาน บางหลักฐานกล่าวหาว่าทรงเป็น "ราชินีเลือดเย็น" พระนางอเลนันดอทรงใช้โอกาสในช่วงพระเจ้ามินดงทรงพระประชวรในการสั่งสมอำนาจ และสร้างพันธมิตรกับเหล่าเสนาบดีในสภาลุตอ จึงทำให้พระนางทรงอิทธิพลใหญ่หลวงในปลายรัชกาล พระนางอเลนันดอทรงต้องการครองอำนาจหลังบัลลงก์ยิ่งกว่าตัวผู้ครองบัลลังก์เอง ดังนั้นทรงต้องการกำหนดผู้สืบราชบัลลังก์ต่อจากพระเจ้ามินดง และยกพระราชธิดาของพระนางขึ้นเป็นพระอัครมเหสีของพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่

พระนางอเลนันดอทรงเลือกเจ้าชายสีป่อในฐานะตัวเลือกที่เหมาะสม เนื่องจากพระอุปนิสัยของเจ้าชายเป็นคนที่ไม่ทะเยอทะยาน เชื่อฟัง ซึ่งพระนางมองว่าน่าจะถูกชักจูงได้ง่าย และเจ้าชายเป็นผู้คงแก่เรียน โดยเป็นเจ้าชายเพียงพระองค์เดียวที่ผ่านการสอบธรรมวินัยขั้นสูงสุด ทรงมองว่าการเลือกเจ้าชายสีป่อขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ จะช่วยให้เกิดความสมัครสมานระหว่างผู้ที่เคร่งครัดในพระพุทธศาสนาด้วยกันได้เป็นอย่างดี และจะทำให้พระนางทรงได้รับการสนับสนุนด้วยเช่นกัน อีกทั้งเจ้าชายยังทรงมีเลือดขัตติยะทางฝ่ายพระราชมารดาที่เป็นเจ้าหญิงเมืองฉาน จึงมีความเหมาะสมกว่าเจ้าชายองค์อื่นที่มีมารดาเป็นสามัญชน และเหตุผลอีกประการหนึ่งที่ทรงเลือกเจ้าชายสีป่อ คือ เจ้าชายไม่ทรงมีผู้สนับสนุนจากฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดเลย แม้กระทั่งญาติทางฝ่ายมารดาก็ไม่มีอิทธิพลใด ๆ จึงทำให้พระนางเป็นกลุ่มผู้สนับสนุนแต่เพียงกลุ่มเดียว กล่าวกันว่าเคยมีการกราบทูลพระเจ้ามินดงให้ทรงแต่งตั้งเจ้าชายสีป่อเป็นองค์รัชทายาท ซึ่งอาจจะเป็นการกราบทูลของพระนางอเลนันดอหรือเสนาบดีในสภาลุตอ แต่พระองค์ไม่ทรงดำเนินการใด ๆ ทรงเกรงว่าถ้าพระเจ้าสีป่อขึ้นครองราชย์อาจจะไม่สามารถรักษาอิสรภาพของราชอาณาจักรไว้ได้ ถึงกระนั้นพระนางอเลนันดอก็ไม่ทรงละความพยายาม ทรงหันเข้าหาเหล่าเสนาบดีเพื่อการสนับสนุนในความประสงค์ของพระนางทั้งด้านอิทธิพลและด้านกองกำลังทหาร จึงกลายเป็นการสร้างกลุ่มการเมืองขึ้นมาต่อสู้กับกลุ่มของเจ้าชายเมะคะหย่าที่ทรงอิทธิพลและมีพระญาติมาก และกลุ่มเจ้าชายญองย่านที่ได้รับการสนับสนุนจากหลายฝ่าย

#### ลุตอ
สภาลุตอมีส่วนสำคัญในการดำเนินแผนการรัฐประหาร ซึ่งในขณะนั้นเสนาบดีในสภาลุต่อที่มีความสามารถล้วนถูกสังหารในคราวกบฎเจ้าชายมยีนกู้นและเจ้าชายมยี่นโกนไดง์ ดังนั้นเสนาบดีที่ทรงอิทธิพลในสภาลุต่อในช่วงนี้จึงมีแต่เพียง กินหวุ่นมินจีและไตง์ด้ามี่นจี้ ทั้งสองคนมีบทบาทสำคัญในการก่อรัฐประหารวังหลวงในปี พ.ศ. 2421–2422 ไตง์ด้ามี่นจี้แม้จะไม่เห็นด้วยกับนโยบายของพระเจ้ามินดง แต่ก็คงสนับสนุนพระองค์ แต่เมื่อพระเจ้ามินดงทรงพระประชวร ไตง์ด้ามี่นจี้จึงพยายามแสวงหาอำนาจและอิทธิพล ด้วยอุดมการณ์ชาตินิยม คลั่งชาติ เกลียดชังชาวอังกฤษ เขาเป็นผู้นำของพวกหัวเก่าที่ยังคงเชื่อมั่นในความยิ่งใหญ่เกรียงไกรของพม่า ดังนั้น การเลือกองค์รัชทายาทที่จะมาเป็นกษัตริย์องค์ต่อไปย่อมสำคัญสำหรับเขา 

ส่วนกินหวุ่นมินจี เป็นเสนาบดีที่ทรงปัญญา สนับสนุนการปฏิรูปของพระเจ้ามินดงอย่างยิ่ง และหวาดหวั่นอย่างยิ่งเมื่อพระเจ้ามินดงทรงพระประชวร เดิมทีกินหวุ่นมินจีโอนอ่อนตามเสนาบดีคนอื่นที่จะสนับสนุนเจ้าชายพระองค์หนึ่งของพระเจ้ามินดงขึ้นเป็นองค์รัชทายาท เจ้าชายญองย่าน เป็นตัวเลือกสำคัญที่ได้รับการสนับสนุนจากทุกฝ่าย

แต่เมื่อพระเจ้ามินดงทรงพระประชวรด้วยโรคบิดและใกล้สวรรคต พระมเหสีอเลนันดอได้ทรงเริ่มดำเนินแผนการเกลี้ยกล่อมเสนาบดีในสภาลุต่อ ทั้งกินหวุ่นมินจีและไตง์ด้ามี่นจี้ต่างเห็นพ้องอย่างยิ่งกับข้อดีที่จะให้เจ้าชายสีป่อขึ้นสืบราชบัลลังก์ตามที่พระมเหสีอเลนันดอทรงเสนอ มีรายงานว่าทรงประทานทองคำหนัก 50 จัต เป็นตัวช่วยสำหรับเสนาบดีคนอื่น ๆ เหล่าเสนาบดีจึงต่างพากันสนับสนุนเพราะเห็นเช่นเดียวกับพระมเหสีอเลนันดอ ว่า เจ้าชายสีป่อนั้นว่านอนสอนง่าย พระมเหสีอเลนันดอทรงชี้ให้ไตง์ด้ามี่นจี้เห็นถึงประโยชน์ที่ว่าเมื่อเจ้าชายสีป่อขึ้นสู่ราชบัลลังก์จะขับไล่พวกอังกฤษ ส่วนกินหวุ่นมินจีก็เห็นประโยชน์ที่ว่าการให้เจ้าชายสีป่อครองบัลลังก์จะทำให้ความปรารถนาที่จะสร้างระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญของพม่าเป็นจริง เช่นอย่างในอังกฤษหรือประเทศในยุโรป ซึ่งกินหวุ่นมินจีได้เคยพบเห็นมาในฐานะคณะทูตของพระเจ้ามินดงใน พ.ศ. 2414

## ผลสืบเนื่อง
ปัจจุบัน Kyedaik (ห้องโถงสัมฤทธิ์) ได้รับการกำหนดให้เป็นพื้นที่หวงห้าม และไม่อนุญาตให้ใครเข้าไปยกเว้นเพื่อวัตถุประสงค์ทางการศึกษา

แผนการของกินหวุ่นมินจีที่จะเปลี่ยนรัฐบาลจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญไม่ประสบความสำเร็จ แต่เกือบจะเกิดขึ้นจริงผ่านการนำระบบบริหารราชการ 14 กระทรวงมาใช้ ภายใต้ระบบนี้ รัฐมนตรีได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบการปกครองโดยการแบ่งหน้าที่กัน อย่างไรก็ตาม ระบบนี้ถูกยกเลิกหลังจากนั้นเพียงครึ่งปี

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
* *The White Elephant* (ဆင်ဖြူတော်) ซึ่งเป็นภาพยนตร์วิทยานิพนธ์ขนาดสั้นของนักศึกษา CalArts ชาวพม่า Thet Chal ได้รับแรงบันดาลใจจากเหตุการณ์การสังหารหมู่

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์พม่า
หมวดหมู่:ราชวงศ์โก้นบอง
หมวดหมู่:การลอบสังหาร
หมวดหมู่:การลอบสังหารในประเทศพม่า
หมวดหมู่:รัฐประหาร
หมวดหมู่:การสังหารหมู่ในประเทศพม่า
หมวดหมู่:ความขัดแย้งภายในพม่า