ภาวนา

**ภาวนา** (บาลี; สันสกฤต: भावना, *bhāvanā*) มีความหมายตรงตัวว่า "การพัฒนา", "การฝึกฝน" หรือ "การลงมือกระทำจริง"(ปฏิปัตติ *Patipatti*) ในความหมายของการ "ทำให้มี ทำให้เป็น ทำให้เกิดขึ้น" ซึ่งก็หมายถึงความชำนาญในทักษะใด ๆ นั่นเอง เป็นแนวคิดสำคัญในศาสนาพุทธ  คำว่า *ภาวนา* โดยทั่วไปปรากฏเป็นคำสันธานเชื่อมกับคำอื่นให้เป็นวลีรวม เช่น *จิตตภาวนา* หรือ *เมตตาภาวนา* ถ้าเป็นคำเดี่ยว *ภาวนา* หมายถึงการทำสมาธิ และ 'การฝึกฝนทางจิตวิญญาณ' โดยทั่วไป

## ศาสนาฮินดู
ในวรรณกรรมฮินดู ภาวนาเป็นแนวคิดที่มักเชื่อมโยงกับเทพเจ้า เช่น พระกฤษณะในภควัทคีตา:

## ศาสนาพุทธ

ในพระไตรปิฎกภาษาบาลี *ภาวนา* หมายถึง การพัฒนาตนเองให้ดีขึ้นทุกด้าน การลงมือปฏิบัติจริง แบ่งออกเป็น 4 อย่าง ดังนี้:

#**กายภาวนา** (Physical Development) การพัฒนาร่างกายให้มีสุขภาพแข็งแรงและสะอาด
#**ศีลภาวนา** (Social Development) การพัฒนาความประพฤติตัวในสังคม
#**จิตตภาวนา** (Emotional Development) การพัฒนาจิตใจและอารมณ์
#**ปัญญาภาวนา** (Wisdom Development) การพัฒนาปัญญาและความคิด

นอกจากนี้ ในพระไตรปิฎกการพัฒนาด้าน *[[สมถ]]-[[วิปัสสนา]]* ได้รับการยกย่อง ทำให้อาจารย์เถรวาทสอนด้วยคำประสมนี้:
:* ***[[สมถ]]ภาวนา*** หมายถึง การอบรมจิตใจให้สงบ
:* ***[[วิปัสสนา]]ภาวนา*** หมายถึง การอบรมปัญญาให้เกิด

ภาวนาเป็นบุญอย่างหนึ่ง เรียกว่า ภาวนามัย คือ บุญที่เกิดจากการภาวนา

## อ้างอิง

## ข้อมูล
* Ireland, John D. (trans.) (1997). *The Udāna & the Itivuttaka*. Kandy: Buddhist Publication Society. .  Retrieved 9 December 2008 from "Access to Insight" (1999, excerpts) at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/iti/iti.intro.irel.html.
* Monier-Williams, Monier (1899, 1964). *A Sanskrit-English Dictionary*. London: Oxford University Press. . Retrieved 2008-12-09 from "Cologne University" at http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/scans/MWScan/index.php?sfx=pdf.
* Ñāamoli, Bhikkhu (trans.) & Bodhi, Bhikkhu (ed.) (2001). *The Middle-Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya*. Boston: Wisdom Publications. .
*Nyanatiloka Mahathera, *Buddhist Dictionary: Manual of Terms And Doctrines*, Buddhist Publication Society, Kandy, Sri Lanka, fourth Edition, 1980
* Nyanaponika Thera (trans.) & Bhikkhu Bodhi (trans., ed.) (1999). *Numerical Discourses of the Buddha: An Anthology of Suttas from the Aguttara Nikāya*. Walnut Creek, CA: AltaMira Press. .
* Rhys Davids, T.W. & William Stede (eds.) (1921–5). *The Pali Text Society’s Pali–English Dictionary*. Chipstead: Pali Text Society. Retrieved 2008-12-09 from "U. Chicago" at http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/pali/.
* Thanissaro Bhikkhu (trans.) (1995). *Pabhassara Sutta: Luminous* (AN 1.49–52). Retrieved 9 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an01/an01.049.than.html.
* Thanissaro Bhikkhu (trans.) (1997). *Samadhi Sutta: Concentration* (AN 4.41). Retrieved 11 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.041.than.html.
* Thanissaro Bhikkhu (trans.) (1998a). *Culavedalla Sutta: The Shorter Set of Questions-and-Answers* (MN 44). Retrieved 11 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.044.than.html.
* Thanissaro Bhikkhu (trans.) (1998b). *Yuganaddha Sutta: In Tandem* (AN 4.170). Retrieved 11 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.170.than.html.
* Thanissaro, Bhikkhu (trans.) (2004). *Karaniya Metta Sutta: Good Will* (Sn 1.8).  Retrieved 9 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/snp/snp.1.08.than.html.
* Thanissaro Bhikkhu (trans.) (2006). *Ekadhamma Suttas: A Single Thing* (AN 1.21–24). Retrieved 9 December 2008 from "Access to Insight" at http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an01/an01.021-040.than.html.
* Walshe, Maurice (1995). *The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Dīgha Nikāya*. Somerville, MA: Wisdom Publications. .
* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด*, วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548


หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ