กรมการข้าว

**กรมการข้าว** เป็นหน่วยงานระดับกรม ในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ของไทย มีหน้าที่ศึกษาวิจัยสำหรับข้าวในประเทศไทย มีหน่วยงานส่วนกลางที่ปฏิบัติงานอยู่ตามส่วนภูมิภาค คือ ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าว และ ศูนย์วิจัยข้าว

## วิวัฒนาการของการข้าวไทย
ในวงการราชการที่เกี่ยวข้องกับการข้าวไทย เริ่มมีการดำเนินการตั้งแต่รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งกระทรวงเกษตราธิการ ซึ่งในปี พ.ศ. 2444 ได้มีการจัดตั้งกรมช่างไหม และมีการประกวดพันธุ์ข้าวเป็นครั้งแรกในประเทศไทยที่เมืองธัญบุรี ในปี พ.ศ. 2450 ต่อมาได้มีการเปลี่ยนชื่อกรมช่างไหมเป็น "กรมเพาะปลูก" มีหน้าที่ทำการค้นคว้าทดลองเกี่ยวกับพันธุ์พืช การเพาะเลี้ยงไหม ปศุสัตว์ และการเพาะปลูก จนกระทั่งมีการจัดตั้ง **สถานีทดลองคลองรังสิต** นับเป็นสถานีทดลองข้าวแห่งแรกของไทย ที่ตำบลคลองหก อำเภอธัญบุรี จังหวัดปทุมธานี

ในปี พ.ศ. 2478 มีการจัดตั้ง "แผนกข้าว" ขึ้นในสังกัดกองขยายการกสิกรรม กรมเกษตรและการประมง (หรือกรมการกสิกรรมในเวลาต่อมา) ซึ่งในปี พ.ศ. 2481 ได้ยกฐานะแผนกข้าวขึ้นเป็น "กองการข้าว" และมีการสถาปนา **"กรมการข้าว"** ในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2496 โดยมีหม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ เป็นอธิบดี ต่อมาในปี พ.ศ. 2515 ได้มีการยุบรวมกรมการข้าว เข้ากับกรมกสิกรรมอีกครั้ง จึงทำให้กรมการข้าว มีฐานะเป็นกองการข้าว สังกัด กรมวิชาการเกษตร และเปลี่ยนชื่อเป็น "สถาบันวิจัยข้าว" ในปี พ.ศ. 2525

### ยุคกรมการข้าวในปัจจุบัน
ในปี พ.ศ. 2547 ได้มีการจัดตั้งหน่วยงานที่ทำหน้าที่กำกับดูแลข้าวไทยขึ้น มีชื่อว่า **"สำนักงานข้าวแห่งชาติ"** มีฐานะเทียบเท่ากรม จนกระทั่งวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2549 พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรมให้จัดตั้งกรมการข้าว ได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เป็นผลให้เกิด "กรมการข้าว" ขึ้นจนปัจจุบัน

โดยการจัดตั้งกรมการข้าวในครั้งนี้ มีหลักการและเหตุผลซึ่งระบุในท้ายพระราชบัญญัติ ความว่า *"เนื่องจากข้าวเป็นพืชที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเศรษฐกิจไทย แต่ปัจจุบันหน่วยงานที่รับผิดชอบเกี่ยวกับเรื่องข้าวมีอยู่หลายหน่วยงานและกระจัดกระจายอยู่ตามส่วนราชการต่าง ๆ ในกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จึงสมควรให้มีการจัดตั้งกรมการข้าวขึ้นมีฐานะเป็นส่วนราชการระดับกรมเพื่อทำหน้าที่รับผิดชอบดูแลเรื่องข้าวโดยเฉพาะ ให้ครอบคลุมถึงการปรับปรุงพัฒนาการปลูกข้าวให้มีผลผลิตต่อพื้นที่และคุณภาพสูงขึ้น การพัฒนาพันธุ์ การอนุรักษ์และคุ้มครองพันธุ์การผลิตเมล็ดพันธุ์ การตรวจสอบรับรองมาตรฐาน การส่งเสริมและเผยแพร่เพื่อพัฒนาชาวนา การแปรรูปและการจัดการอื่น ๆ เพื่อเพิ่มมูลค่าข้าว รวมทั้งการตลาดและการส่งเสริมวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับข้าว จึงจำเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้"*

## หน่วยงานในสังกัด
หน่วยงานในสังกัดกรมการข้าวตาม กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
* สำนักบริหารกลาง
*สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ข้าว
*สำนักส่งเสริมการผลิตข้าว
*กองพัฒนาผลิตภัณฑ์ข้าว
*กองตรวจสอบรับรองมาตรฐานข้าวและผลิตภัณฑ์
*กลุ่มตรวจสอบภายใน
*กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร

*กองเมล็ดพันธุ์ข้าว
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวเชียงใหม่
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพะเยา
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลำปาง
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวแพร่
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกำแพงเพชร
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครสวรรค์
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพิษณุโลก
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุโขทัย
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชัยนาท
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลพบุรี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวราชบุรี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวชลบุรี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวกาฬสินธุ์
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครราชสีมา
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวร้อยเอ็ด
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสกลนคร
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุรินทร์
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุดรธานี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอุบลราชธานี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวปัตตานี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวพัทลุง
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวสุราษฎร์ธานี
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวศรีสะเกษ 
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวบุรีรัมย์
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวบึงกาฬ
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครนายก
** ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวอำนาจเจริญ

* กองวิจัยและพัฒนาข้าว
**ศูนย์วิจัยข้าวเชียงใหม่
**ศูนย์วิจัยข้าวเชียงราย
**ศูนย์วิจัยข้าวสะเมิง
**ศูนย์วิจัยข้าวแม่ฮ่องสอน
**ศูนย์วิจัยข้าวแพร่
**ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก
**ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท
**ศูนย์วิจัยข้าวลพบุรี
**ศูนย์วิจัยข้าวราชบุรี
**ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี
**ศูนย์วิจัยข้าวคลองหลวง
**ศูนย์วิจัยข้าวฉะเชิงเทรา
**ศูนย์วิจัยข้าวพระนครศรีอยุธยา
**ศูนย์วิจัยข้าวปราจีนบุรี
**ศูนย์วิจัยข้าวสกลนคร
**ศูนย์วิจัยข้าวขอนแก่น
**ศูนย์วิจัยข้าวชุมแพ
**ศูนย์วิจัยข้าวหนองคาย
**ศูนย์วิจัยข้าวอุดรธานี
**ศูนย์วิจัยข้าวอุบลราชธานี
**ศูนย์วิจัยข้าวสุรินทร์
**ศูนย์วิจัยข้าวนครราชสีมา
**ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง
**ศูนย์วิจัยข้าวนครศรีธรรมราช
**ศูนย์วิจัยข้าวกระบี่
**ศูนย์วิจัยข้าวปัตตานี
**ศูนย์วิจัยข้าวร้อยเอ็ด

## องค์ความรู้เรื่องข้าว
**องค์ความรู้เรื่องข้าว** เป็นการรวบรวมความรู้เรื่องข้าวโดยการจัดทำขึ้นบนพื้นฐานของเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารจากนักวิชาการหลากหลายสาขาวิชาของสำนักวิจัยและพัฒนาข้าว  กรมการข้าว ได้รวบรวมข้อมูลไว้อย่างกว้างขวางเสมือนห้องสมุดดิจิทัล ซึ่งตอบสนองด้านการสืบค้นข้อมูล เพื่อการถ่ายทอดเทคโนโลยีในงานส่งเสริม อยู่ในรูปแบบซีดีข้อมูล และรูปแบบเว็บไซต์ออนไลน์ โดยได้รับความร่วมมือจากสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ (The International Rice Research Institute - IRRI) ในการจัดทำภายใต้โครงการ Linking Extension and Research Needs through Information Technology (LEARN-IT) และมีธนาคารพัฒนาเอเชีย (Asian Development Bank - ADB) ให้การสนับสนุนงบประมาณ

*องค์ความเรื่องข้าว* ประกอบด้วย สาระน่ารู้เรื่องข้าวทุกด้าน นับตั้งแต่ด้านพันธุ์ เทคโนโลยีการผลิต การอารักขาข้าว เครื่องจักรกลการเกษตร ตลอดถึงด้านการแปรรูปข้าว

*เชื่อถือได้*–เนื้อหา ในองค์ความเรื่องข้าวได้มาจากนักวิชาการ ผู้มีความรู้และความเชี่ยวชาญในสาขาต่าง ๆ ร่วมกันรวบรวมข้อมูล ตรวจสอบ และแก้ไขความถูกต้อง ก่อนที่จะมาอยู่ในรูปแบบที่พร้อมใช้งาน

*อุปสงค์นำ*–องค์ความเรื่องข้าว บรรจุเนื้อหาสาระครบถ้วนทุกด้าน เพื่อตอบสนองผู้ใช้กลุ่มต่าง ๆ ได้เลือกใช้ในส่วนที่ต้องการ

*เพิ่มคุณค่า*–องค์ ความเรื่องข้าว ได้ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ซึ่งเป็นเทคโนโลยีล่าสุด มาใช้ในการรวบรวมข้อมูล และใช้เป็นเครื่องในการนำเสนอ

*ใช้งานง่าย*–องค์ความเรื่องข้าว มีเป้าหมายหลัก คือ เพื่อการถ่ายทอดสู่ชาวนา จึงอยู่ในรูปแบบที่ใช้งานง่าย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ความรู้เรื่องข้าวไทย 
* กรมการข้าว 
* กองวิจัยและพัฒนาข้าว 
* ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวขอนแก่น

หมวดหมู่:กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2549
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตจตุจักร
การข้าว