โยไก

[180px|thumb|[ภาพอูกิโยะ ที่วาดถึงโยไก โดยอาโอโตชิ มาสึอิ]]

**โยไก** () ในภาษาญี่ปุ่นแปลว่า *ภูต* หรือ *ปีศาจ* เป็นประเภทหนึ่งของสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติ ในคติความเชื่อญี่ปุ่น ซึ่งโยไกอาจจะนำโชคลาภหรือลางร้ายมาก็เป็นได้ ซึ่งในบันทึกหรือคำบอกเล่าต่าง ๆ ของผู้คน บ่อยครั้งที่มักจะพบเจอโยไกที่มีลักษณะคล้ายกับสัตว์ (เช่น คัปปะ มีกระดองคล้ายเต่า เท็งชิ มีปีกคล้ายนางฟ้า หรือ เท็งงุ มีปีกคล้ายนก) ซึ่งบางครั้งโยไกสามารถปรากฏอยู่ในร่างมนุษย์และปะปนกับผู้คนได้ หรืออาจจะปรากฏในรูปแบบอื่น ๆ ที่มนุษย์ทั่วไปไม่สามารถมองเห็น

โยไกมักจะมีอำนาจที่เหนือธรรมชาติ โดยประเภทแปลงกายเป็นหนึ่งในประเภทที่พบมากที่สุด ซึ่งความสามารถในการแปลงกายนี้ เรียกว่า "*โอบาเกะ*"

## ประเภท
ตามคติชนของญี่ปุ่นแล้ว สามารถจำแนกโยไกได้เป็น 3 ประเภทหลัก ๆ ด้วยกัน โดยทั่วไปแล้ว "โยไก" เป็นคำที่มีความหมายกว้าง สามารถใช้ได้ครอบคลุมกับสัตว์ประหลาดและสิ่งมีชีวิตเหนือธรรมชาติได้ทั้งหมด

### โยไก
*บาเกะโซริ 
*ฟุนะยูเร
*ฟุตะคุจิ ออนนะ
*อิตตันโมเม็ง
*บาเคโมโนะ สึคุชิ เอมากิ
* มัตสึอิ บุนโกะ เฮียกกิ ยาเงียว เอมากิ
* อุวะคุจิ 
* อูชิโรเมะ 
* บากัน นิวโดะ 
* อากะตะชิระ 
* นิฮอน อาชิ

### โอบาเกะ
หรือโยไกที่แปลงกาย โดยส่วนมากแล้วโยไกประเภทนี้มักจะแปลงร่างเป็นมนุษย์ในร่างผู้หญิง บางส่วนโยไกประเภทนี้เป็นรูปแบบของสัตว์ใบไม้สวรรค์หรือฝนตก เช่น
* จิกิน (ไก่)
* ซารุ (ลิง)
* บุตะ (หมู)
* ยางิ (แพะ)
* *[[ทานูกิ]]* 
* *[[คิสึเนะ]]* (จิ้งจอก)
* *เฮบิ* (งู)
* *[[มูจินะ]]* (แบดเจอร์)
* *[[โอกามิ]]*  (หมาป่า)
* *[[เนโกะมาตะ|บาเกะเนโกะ]]* (แมว)
* *[[สึชิงูโมะ]]* และ *[[โจโรงูโมะ]]* (แมงมุม)
* *[[อินุงามิ]]* (สุนัข)
* โตระ (เสือ)
* คาราคาซา โอบาเกะ (ผีร่ม)
* คาซะ โอบาเกะ (ผีร่ม)
* เท็งชิ โยโบะ (ภรรยา)
* ปารานิตโตะวูอาซาวูอาตติ (ปรนิมมิตวสวัตดี)
* เปะปามินโตะ (สะระแหน่)
* เท็งชิ (นางฟ้า)
* เท็งชิ โอโตโกะ (เทวดา)
* มินโตะ โนะ โจเซย์ (สะระแหน่)
* ชาคคุ (ซิป)
* เอฮอน เฮียนคุ โมโนกาตาริ (หนังสือ)
* โคนจา คุกาซุโซคุ เฮียนกิ (หนังสือ)
* กาซุ เฮียนกิ ยาเงียว (หนังสือ)
* โทริยามา ซุเกียน (หนังสือ)
* โคนจาคุ เฮียนกิ ชูอิ (หนังสือ)
* ดาวาโดะอุน (ดาวดึงส์)
* คุซุริ (ยามา)
* เฮียนกิ ยาโกะ (หนังสือ)
* เคระเคระ โอโตโกะ (หัวเราะ)

### คิตสึเนะ
เป็นปิศาจจิ้งจอกที่พบบ่อยครั้งในคติชนญี่ปุ่นซึ่งเชื่อว่า เป็นสัตว์มีไหวพริบและวิทยาคมซึ่งรวมถึงการแปลงเป็นมนุษย์ บางคนเชื่อว่า หมาจิ้งจอกแปลงเป็นมนุษย์เพื่อล่อลวงมนุษย์คนอื่น แต่บางคนเชื่อว่า แปลงมาพิทักษ์รักษาหรือร่วมหอลงโรงด้วย

นอกจากนี้ จิ้งจอกแต่ละตัวจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันออกไปตามจำนวนหางและจำนวนปีที่มีชีวิตอยู่มา และถ้ายิ่งบำเพ็ญเพียรก็จะทำให้มีชื่อเรียกหรือลำดับชั้นที่สูงขึ้นกว่าเดิมได้ เรามาดูลำดับขั้นของการฝึกบำเพ็ญของเหล่าจิ้งจอก

* คิตสึเนะ อายุ 1 – 100 ปี (เริ่มบำเพ็ญตั้งแต่อายุ 50 ปี)

พอจิ้งจอกมีอายุ 50 ปี ก็จะออกเดินทางไปบำเพ็ญเพียรและศึกษาวิชา ที่ภูเขาหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ พอมีอายุถึง 100 ปี ก็จะกลายเป็นจิ้งจอกที่มีพลังเวทย์มนต์สูงขึ้น

* ปิศาจจิ้งจอก  – อายุ 100 – 500 ปี

ในขั้นนี้เราจะเรียกว่า “ปิศาจจิ้งจอก” นางต้าจีจิ้งจอกเก้าหางชื่อดังที่ล่มราชวงศ์โจวก็ยังอยู่ในขั้นนี้ ซึ่งปีศาจจิ้งจอกนั้นไม่จำเป็นที่จะต้องมี 9 หางก็สามารถบำเพ็ญให้สูงขึ้นไปอีกระดับนึงได้ (แต่ปีศาจจิ้งจอกที่แปลงร่างเป็นนางต้าจีเป็นจิ้งจอกจรจัดที่มัวเมาไม่ยอมบำเพ็ญตามแบบแผน)

* เทพจิ้งจอก – อายุ 500 – 900 ปีขึ้นไป

ระดับนี้จะถูกเรียกว่า “เทพจิ้งจอก” ซึ่งจะกลายเป็นผู้รับใช้เทพเจ้า และขนส่วนมากจะกลายเป็นสีขาว จิ้งจอกที่บำเพ็ญมาได้ถึงระดับนี้แล้ว พลังเวทย์มนต์และพลังวิญญาณจะเพิ่มมากขึ้น หางที่มีก็จะค่อย ๆ งอกเพิ่มขึ้น (บางตัวหางก็ยังไม่ถึง 9 หางแต่พลังวิญญาณอยู่ในระดับสูง)

* จิ้งจอกสวรรค์  – อายุ 1,000 ปีขึ้นไป

เป็นจิ้งจอกที่บำเพ็ญมามากกว่า1000 ปี จะมีพลังเหนือธรรมชาติ มีตาทิพย์มองเห็นได้ไกลกว่า 1000 ลี้ และสามารถทำอะไรได้หลาย ๆ อย่าง จะถูกเรียกว่าอาศัยอยู่ตามศาลเจ้า พออายุประมาณ 2000 ปี ก็จะออกจากศาลเจ้า เพราะเริ่มมีพลังที่จะทำอะไรได้อย่างอิสระ

* จิ้งจอกฟ้า – อายุ 3,000 ปีขึ้นไป

มีพลังอำนาจเกินกว่าที่เราจะคาดคิดได้ สามารถแยกกายละเอียดของตัวเองออกมาผสมผสานไปกับธรรมชาติได้ ทำให้ร่างกายค่อย ๆ สลายไปเหลืออยู่แต่พลังวิญญาณ ยิ่งไปกว่านั้นแล้วรูปลักษณ์ของจิ้งจอกฟ้าคือจะไม่มีหางเหลืออยู่เลย

### โอนิ

อีกประเภทหนึ่งของโยไกที่ชาวบ้านรู้จักดีคือโอนิ ซึ่งเป็นพวกยักษ์ที่คอยเฝ้าดูแลภูเขาต่าง ๆ ร่ายกายมักจะมีสีแดง, ฟ้า, หรือน้ำตาล มีเขาสองเขา ปากกว้างและมีวงเขี้ยว 2 อัน มักสวมใส่ผ้าเตี่ยว หนังเสือ อาจถือกระบองหรือดาบ โดยโอะนิมักมีภาพลักษณ์ที่เลวร้าย แต่บางครั้งพวกเขาก็เป็นศูนย์รวมของพลังธรรมชาติ เชื่อว่าพวกเขาอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือ

thumb|left|ภาพอุกิโยะ ที่วาดถึงปีศาจ โดยคาวานาเบะ เคียวไซ

### สึกุโมงามิ
เป็นโยไกที่กำเนิดจากข้าวของเครื่องใช้เก่าแก่ต่าง ๆ ที่มนุษย์ละทิ้ง โยไกประเภทนี้โดยส่วนมากแล้วไม่มีพิษภัยต่อมนุษย์ และอาจอาศัยอยู่ในบ้านเรือนของมนุษย์โดยทั่วไป โยไกประเภทนี้ เช่น

* *[[บาเกะโซริ]]* (รองเท้าฟาง)
* *บิวาโบกุโบกุ* (พิณ)
* *บูระบูระ* (โคมไฟกระดาษ)
* *[[ผีร่ม|คาระคาซะ]]* (ร่มเก่า)
* *คาเมโอซะ* (ถ้วยสาเกเก่า)
* *โมรินจิ โนะ คามะ* (กาต้มน้ำชา)
* *[[โมกุโมกุเร็ง]]* (ฉากกั้นกระดาษ)

### รูปแบบมนุษย์
มีโยไกจำนวนมากที่มาจากมนุษย์ธรรมดาสามัญ ซึ่งส่วนมากมีสาเหตุมาจากสภาวะทางอารมณ์และจิตใจที่เลวร้าย จนในที่สุดตัวตนและจิตใจของเขาก็กลายเป็นสิ่งชั่วร้าย โยไกประเภทนี้ เช่น

* *[[สาวคอยาว]]* (ろくろ首) (ผู้หญิงที่สามารถยืดคอได้ในช่วงเวลากลางคืน)
* *โอะฮะงุโระ เบ็ตตะริ* (ผู้หญิงที่ไร้หน้าที่มีแต่ปากสีดำ)
* สาวสองปาก (二口女) (ผู้หญิงที่มีปากขนาดใหญ่อีกปากอยู่ที่ด้านหลังศีรษะ)
* *[[โดะโระตะโบ]]* (ร่างของชาวนาที่ต้องการผืนนาของเขาคืน)

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อสิ่งมีชีวิตจากปกรณัมญี่ปุ่น
## แหล่งข้อมูลอื่น
* Youkai and Kaidan  (PDF file)
* The Obakemono Project
* Tales of Ghostly Japan
* Hyakumonogatari.com แปลเป็นภาษาอังกฤษจาก Hyakumonogatari.com
* The Ooishi Hyoroku Monogatari Picture Scroll 
* Database of images of Strange Phenomena and Yokai (Monstrous Beings)