พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล

**พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล** (พ.ศ. 2331 - พ.ศ. 2364) พระราชธิดาพระองค์ที่ 21 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาตานี

## พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล ประสูติเมื่อพ.ศ. 2331 เป็นพระราชธิดาพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาตานี ธิดาเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) กับท่านลิ้ม มีพระอนุชา ร่วมเจ้าจอมมารดา 1 พระองค์ คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นสุรินทรรักษ์

ในสมัยรัชกาลที่ 2 พระองค์เจ้าจงกลได้ทำราชการในการปักสะดึงและการร้อยกรองดอกไม้สด เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โปรดเกล้าฯ ให้สร้างสวนขวา โดยมีพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นแม่กองจัดการสร้าง โปรดฯ ให้ขยายสระที่สร้างตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ออกไป และโปรดให้สร้างเก๋งแพขึ้นในสระ พระราชทานให้เจ้านายฝ่ายในตกแต่งประกวดประขันกันถึง 27 หลัง ในครั้งนั้นพระองค์เจ้าจงกลทรงได้รับพระราชทานด้วย ปรากฏใน *พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2* เรื่องสร้างสวนขวา ว่า

*"...การสร้างสวนขวาครั้งนั้น สร้างพระมหามณเฑียรที่ประทับในสวน... แลให้ขุดสระใหญ่ในสวนนั้นยาว ๓ เส้น ๔ วา กว้าง ๒ เส้น ๘ วา... ทำเก๋งแลก่อภูเขาไว้ริมเกาะ ๆ ละ ๒ เก๋งบ้าง ๓ เก๋งบ้าง ขอบสระใหญ่นั้นให้ก่อภูเขาทำเก๋งลงที่ลาด ๆ ท่วงทีเหมือนอย่างแพจอดไว้รอบสระ เรียกว่าแพ หลังเก๋งแพให้ปลูกต้นไม้ใหญ่ ๆ มีผลต่าง ๆ... แล้วมอบให้พระราชวงษานุวงษ์ฝ่ายน่าฝ่ายใน แลท้าวนางผู้ใหญ่ในพระราชวังที่สมควรจะแต่งเก๋งแต่งแพได้ ให้เปนเจ้าของแต่งแพพระองค์ละแพ... พระองค์เจ้าจงกล ๑...  รวมพระองค์เจ้ายี่สิบเจ็ดหลัง..."*"* ราชินิกูลบุนนาคในสายพระนัดดาของ*'พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล** คือ[[สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค)]] สำหรับผู้ที่จะเป็นผู้นำในการสืบสกุลบุนนาคสายตรงและสายที่แตกออกไปนั้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ท่านผู้นั้นเป็นผู้รักษาสมบัติสำหรับสกุลบุนนาค คือ อัฐิเจ้าคุณพระราชพันธุ์ผู้เป็นต้นสกุล ได้แก่ อัฐิของเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) กับเจ้าคุณนวล และสิ่งของบางอย่างซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัวแต่ละพระองค์พระราชทานแก่สมเด็จเจ้าพระยาฯ อาทิเช่น พระทนต์ใน[[พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช]] ซึ่งได้พระราชทานให้[[เจ้าพระยาอรรคมหาเสนา]] (บุนนาค) เก็บรักษาไว้เมื่อครั้งยังทรงพระชนม์อยู่ สมบัติดังกล่าวนี้รักษามาตั้งแต่ครั้งสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค) และ[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] ทรงมอบให้[[เจ้าพระยาสุรวงศ์ไวยวัฒน์]] (วร บุนนาค) รักษาสืบต่อมา เมื่อท่านถึงแก่อสัญกรรม ก็โปรดเกล้าฯ ให้[[เจ้าพระยาสุรวงศ์วัฒนศักดิ์]] (โต บุนนาค) รักษาสมบัติสำหรับสกุลสืบต่อมา และเมื่อท่านถึงแก่อสัญกรรม ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระยาสุริยานุวงศ์ประวัติ (เต็น บุนนาค) เป็นผู้รักษาสมบัติสำหรับสกุลสืบต่อมาจนถึงแผ่นดินสมัยรัชกาล ที่ ๖

[[พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]ทรงพระราชนิพนธ์ถึงพระองค์ใน ''ปฐมวงศ์'' ว่า

''"...พระองค์เจ้าจงกล เปนพระเชษฐภคินีของกรมหมื่นสุรินทรรักษ์ ร่วมเจ้าจอมมารดา ได้ทำราชการในการสดึง ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาไลย..."''

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล สิ้นพระชนม์ในรัชกาลที่ 2 เมื่อพ.ศ. 2364 พระชันษา 33 ปี

== พระอิสริยยศ ==

***พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าจงกล** (พ.ศ. 2331 - 7 กันยายน พ.ศ. 2352)
***พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าจงกล** (7 กันยายน พ.ศ. 2352 - พ.ศ. 2364)
***พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจงกล''' (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์)

## พงศาวลี



## อ้างอิง

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 1
หมวดหมู่:พระองค์เจ้า
หมวดหมู่:พระราชธิดาในรัชกาลที่ 1
หมวดหมู่:สกุลบุนนาค