หมายเลขขบวนรถไฟ (การรถไฟแห่งประเทศไทย)

**หมายเลขขบวนรถไฟ** คือเลขกำกับขบวนรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทย ใช้เรียกชื่อขบวนรถ เป็นตัวเลข เพื่อสะดวกในการใช้โทรเลข, ในการเดินรถ และผู้ปฏิบัติงานเข้าใจง่ายไม่สับสน โดยกำหนดสถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง) และสถานีธนบุรีเป็นหลัก โดยขบวนรถที่มีต้นทางจากสถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง) หรือสถานีธนบุรี หรือ**เที่ยวขึ้น** จะใช้เลขขบวนรถเป็นเลขคี่ และขบวนรถที่มีปลายทางสถานีกรุงเทพ (หัวลำโพง) หรือสถานีธนบุรี หรือ**เที่ยวล่อง** ใช้เลขขบวนรถเป็นเลขคู่

การรถไฟยังได้มีการกำหนดหมายเลขให้แตกต่างกัน โดยเรียงจากหมายเลขมีจำนวนน้อยไปหาจำจำนวนมาก ตามประเภทหรือความสำคัญของขบวนรถนั้น กล่าวคือ ยิ่งมีตัวเลขน้อยแปลว่า เป็นประเภทรถที่มีความสำคัญมากที่สุด ส่วนมีตัวเลขมาก แปลว่ามีความสำคัญน้อยลงมา ตามลำดับ

## หลักการตั้งหมายเลขขบวนรถไฟ
หลักการตั้งหมายเลขขบวนรถไฟตามระเบียบการรถไฟแห่งประเทศไทย อ้างอิงตามประเภทขบวน ทิศทาง ความสำคัญและลำดับการเกิดขึ้นของขบวนรถ โดยแบ่งได้ 12 ประเภท ดังนี้

* เลข 1-50   เป็น**ขบวนรถด่วนพิเศษ**
** *เลข 1-20 เป็น[[ทางรถไฟสายเหนือ|สายเหนือ]]*
** *เลข 21-30 เป็น[[ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ|สายตะวันออกเฉียงเหนือ]]*
** *เลข 31-50 เป็น[[ทางรถไฟสายใต้|สายใต้]]*

* เลข 51-98 เป็น**รถด่วน**
** *เลข 51-60 เป็น[[ทางรถไฟสายเหนือ|สายเหนือ]]*
** *เลข 61-80 เป็น[[ทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือ|สายตะวันออกเฉียงเหนือ]]*
** *เลข 81-98 เป็น[[ทางรถไฟสายใต้|สายใต้]]*

* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 1 คือ**รถเร็ว**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 2 คือ**รถธรรมดา**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 3 คือ**รถชานเมืองและรถพิเศษชานเมือง**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 4 คือ**รถท้องถิ่นและรถรวม**  
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 5 คือ**รถสินค้าสายตะวันออกเฉียงเหนือ**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 6 คือ**รถสินค้าสายเหนือ**
* เลขสามหลักขึ้นต้นดัวยเลข 7 คือ**รถสินค้าสายใต้**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 8 คือ**รถสินค้าสายตะวันออก**
* เลขสามหลักขึ้นต้นด้วยเลข 9 คือ**รถท่องเที่ยวพิเศษ**
* เลขสี่หลักขึ้นไป เป็น**รถพิเศษอื่น ๆ**

## ประเภทและหมายเลขขบวนรถไฟ

### ขบวนด่วนพิเศษ
thumb|300px|ขบวนด่วนพิเศษที่ 9 (อุตราวิถี) จอดที่สถานีบ้านปิน
300px|thumb|ขบวนรถด่วนพิเศษที่ 21 เข้าสู่สถานีบุรีรัมย์

**ขบวนด่วนพิเศษ** (Special Express; ดพ-X/ดพ-XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล โดยหยุดที่สถานีที่สำคัญเท่านั้น ทั้งขบวนรถเป็นรถปรับอากาศและเป็นชั้นสองและหนึ่งทั้งขบวน จะมีหมายเลขตั้งแต่เลขที่ 1–50 ในปัจจุบันมีอยู่ 26 หมายเลข ดังนี้

### ขบวนรถด่วน
thumb|300x300px|ขบวนรถด่วนที่ 85/86
300px|thumb|ขบวนรถด่วนดีเซลรางที่ 75 กรุงเทพ – หนองคาย

**ขบวนรถด่วน** (Express; ด-XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล หยุดสถานีที่สำคัญเท่านั้น แต่มีการให้บริการของชนิดรถพ่วงและจอดสถานีมากกว่าขบวนรถด่วนพิเศษ จะมีตั้งแต่หมายเลข 51-98 ในปัจจุบันมีทั้งหมด 16 หมายเลข ดังนี้

บางขบวนหมายเลขไม่ได้อยู่ในเลข 51-98 แต่จัดเป็นประเภทรถด่วน ได้แก่
thumb|300x300px|รถด่วน (สปรินเตอร์) ที่ 997 จอดที่สถานีบ้านพลูตาหลวง

### ขบวนรถเร็ว
**ขบวนรถเร็ว** (Rapid; ร-1XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินระยะทางไกล จอดสถานีมากกว่าขบวนรถด่วน ชนิดรถพ่วงคล้ายกับรถด่วนแต่ไม่มีการพ่วงรถโบกี้นั่งและนอนชั้นที่ 1 ปรับอากาศ (บนอ.ป.) ขบวนรถเร็วจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 1 (1XX) ในปัจจุบันมีทั้งหมด 28 หมายเลข ได้แก่

### ขบวนรถธรรมดา
**ขบวนรถธรรมดา** (Ordinary; ธ-2XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารเดินทางไปยังส่วนภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วประเทศไทย มีระยะทำการสั้นกว่าขบวนรถด่วนพิเศษ, ด่วน และ เร็ว โดยหยุดจอดทุกสถานีในเส้นทาง ขบวนรถธรรมดาจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 2 (2XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 86 หมายเลข ได้แก่

นอกจากนี้ บางขบวนอาจจะมีหมายเลขขึ้นต้นด้วยเลขอื่น แต่ก็จัดเป็นประเภท ขบวนรถธรรมดา ได้แก่

thumb|261x261px|ขบวนรถไฟสายแม่กลองขณะผ่านตลาดร่มหุบ
**ทางรถไฟสายแม่กลอง** ทางรถไฟที่เดินรถจากฝั่งธนบุรี ผ่านจังหวัดสมุทรสาคร สิ้นสุดที่จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งอยู่แยกกับเส้นทางหลักของการรถไฟฯ ขบวนรถที่วิ่งในสายนี้ จัดว่าเป็น**ขบวนรถธรรมดา** ตามที่ระบบติดตามขบวนรถของการรถไฟระบุ แต่หมายเลขขบวนรถจะมี 4 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 4 (4XXX) ได้แก่

### ขบวนรถชานเมือง

[thumb|258x258px|ขบวนรถชานเมืองจะใช้ขบวนรถ[ทีเอชเอ็น (รถดีเซลราง)|ทีเอชเอ็นและเอ็นเคเอฟ (ขบวนรถทีเอชเอ็น จอดอยู่สถานีกรุงเทพ(หัวลำโพง))]]
**ขบวนรถชานเมือง** (Commuter; ช-3XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล กับจังหวัดใกล้เคียงรัศมีไม่เกิน 150 กม. ได้แก่

* สายเหนือ กรุงเทพ - ลพบุรี ระยะทาง 133 กิโลเมตร
* สายตะวันออกเฉียงเหนือ กรุงเทพ - ชุมทางแก่งคอย ระยะทาง 125 กิโลเมตร
* สายตะวันออก กรุงเทพ - ปราจีนบุรี  ระยะทาง 122 กิโลเมตร
* สายใต้ กรุงเทพ - ราชบุรี ระยะทาง 117 กิโลเมตร
* สายใต้ กรุงเทพ - สุพรรณบุรี ระยะทาง 158 กิโลเมตร (ขบวนรถพิเศษชานเมือง)

มีวัตถุประสงค์เพื่อบริการให้ประชาชนใช้เดินทางไปทำงาน ศึกษาเล่าเรียน และติดต่อค้าขาย โดยขบวนรถจะมีความถี่ในการทำขบวนมากกว่าขบวนรถประเภทอื่น ๆ หยุดทุก ๆ สถานี และป้ายหยุดรถ ขบวนรถชานเมืองจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 3 (3XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 19 หมายเลข ได้แก่

### ขบวนรถท้องถิ่น
**ขบวนรถท้องถิ่น** (Local; ถ-4XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการแก่ผู้โดยสารระหว่างจังหวัด โดยมีต้นทางและปลายทางไม่ใช่สถานีภายในเขตกรุงเทพและปริมณฑล หยุดทุก ๆ สถานีและป้ายหยุดรถ  เป็นขบวนรถที่มีราคาค่าโดยสารถูกที่สุด ขบวนรถท้องถิ่นจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 4 (4XX)  ในปัจจุบันมีทั้งหมด 24 ขบวน 48 หมายเลข ได้แก่

### ขบวนรถท่องเที่ยว
[300px|thumb|ขบวนรถท่องเที่ยวเลขที่ 921 จอดที่ที่หยุดรถไฟ[เขื่อนป่าสักชลสิทธิ์]]

**ขบวนรถท่องเที่ยว** (Excursion; ท-9XX) เป็นขบวนรถที่จัดเดินเพื่อให้บริการนักท่องเที่ยวในช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ และวันหยุดราชการ จะหยุดรับ - ส่งผู้โดยสารเฉพาะสถานีที่มีแหล่งท่องเที่ยวเท่านั้น ขบวนรถท่องเที่ยวจะมีหมายเลข 3 หลักแต่บางขบวนอาจมี 4 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 9 (9XX/9XXX) แต่บางขบวนอาจมีสี่หลัก ในปัจจุบันมีทั้งหมด 4 ขบวน 12 หมายเลข ได้แก่

### ขบวนรถสินค้า
เป็นขบวนรถที่ใช้ในการขนส่งสินค้าจากอีกสถานีไปยังอีกสถานี ไม่จอดรับส่งผู้โดยสารและมีต้นทางปลายทางไม่เหมือนกันในแต่ละรอบ โดยขบวนรถสินค้าจะมีหมายเลข 3 หลัก และขึ้นต้นด้วยเลข 5-8 แล้วแต่ว่าขนส่งผ่านเส้นทางใด โดยมีการจำแนกดังนี้

* ขึ้นต้นด้วยเลข 5 คือรถสินค้าสายตะวันออกเฉียงเหนือ
* ขึ้นต้นด้วยเลข 6 คือรถสินค้าสายเหนือ
* ขึ้นต้นดัวยเลข 7 คือรถสินค้าสายใต้
* ขึ้นต้นด้วยเลข 8 คือรถสินค้าสายตะวันออก

### ขบวนรถอื่น ๆ
เป็นขบวนรถไฟที่นอกเหนือจากที่กล่าวมาทั้งหมด อาจเป็นขบวนรถที่ใช้ในราชการ เช่น รถพิเศษทหาร เป็นต้น โดยจะมีหมายเลข 4 หลักขึ้นไป เช่น 1XXX

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ขบวนรถไฟ
หมวดหมู่:การรถไฟแห่งประเทศไทย