ขจร สุขพานิช

ศาสตราจารย์พิเศษ**ขจร สุขพานิช** (9 มิถุนายน พ.ศ. 2456 - 4 มกราคม พ.ศ. 2521) เป็นนักประวัติศาสตร์ไทยที่มีบทบาทสำคัญในช่วงทศวรรษ 2500-2510 เป็นผู้เสนอข้อมูลและการตีความประวัติศาสตร์ไทยใหม่ ๆ เช่น บทความเรื่อง **จดหมายเหตุราชวงศ์หงวน-การพิจารณาใหม่** (พ.ศ. 2514) ของท่านที่ปฏิเสธความเชื่อตามพระมติของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพที่เสนอในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขาว่าพ่อขุนรามคำแหงเคยเสด็จเยือนเมืองจีน ส่วนผลงานสำคัญและเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางคือ **ฐานันดรไพร่** (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2505)

## ประวัติ
ศาสตราจารย์ขจรเกิดเมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2456 ที่ตำบลหนองแค อำเภอหนองแค จังหวัดสระบุรี เดิมชื่อ เองจ๋วน เป็นบุตรของขุนรักษาสมบัติ (ชื่อเดิม เชงโห) มารดาชื่อซิว มีพี่น้องรวม 7 คน เข้ารับการศึกษาชั้นต้นที่โรงเรียนอัสสัมชัญ แล้วได้เป็นมาสเตอร์ (Master) สอนหนังสือที่โรงเรียนดังกล่าวก่อนจบการศึกษา ต่อมาได้ไปสอนที่โรงเรียนมงฟอร์ต จังหวัดเชียงใหม่ ต่อมาได้ลาออก เข้าทำงานที่กรุงเทพฯ และศึกษาต่อที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในระดับปริญญาตรี แต่ยังไม่ได้ศึกษาต่อระดับปริญญาโท เนื่องจากเกิดสงครามมหาเอเชียบูรพาขึ้นเสียก่อน ซึ่งระหว่างที่เรียนอยู่นั้นศาสตราจารย์ขจรได้รับเลือกเป็นสาราณียกรของสโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และได้เป็นบรรณาธิการของหนังสือ *มหาวิทยาลัย* ด้วย และศาสตราจารย์ขจรยังเป็นศิษย์โปรดของพระยาอนุมานราชธนด้วย ถึงกับท่านตั้งความหวังว่าจะเป็นตัวแทนทางวิชาประวัติศาสตร์สืบแทนตัวเองต่อไป 

ต่อมา ศาสตราจารย์ขจรได้รับราชการที่กรมพาณิชย์ (กระทรวงพาณิชย์ในภายหลัง) ตามคำชวนของหลวงถวิลเศรษฐพณิชยการระหว่าง พ.ศ. 2484-2487

ต่อมา จึงลาออกมาประกอบอาชีพส่วนตัว แล้วเข้าทำงานในสำนักงานข้าวของสถานทูตอเมริกันระหว่าง (พ.ศ. 2488-2492) จากนั้น ลาออกมาตั้งบริษัทค้าข้าวของตนเองจนประสบความสำเร็จอย่างงดงาม จึงได้รับเลือกตั้งเป็นนายกสมาคมพ่อค้าไทยหลายสมัย และตัดสินใจเลิกกิจการในช่วง (พ.ศ. 2497-2498)

ในช่วงครึ่งหลังของชีวิตได้สนใจศึกษาประวัติศาสตร์ไทยอย่างจริงจัง เดินทางไปหาความรู้เพิ่มเติมที่วิทยาลัยตะวันออกและแอฟริกาศึกษา (School of Oriental and African Studies) มหาวิทยาลัยลอนดอน (University of London) และมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard University) โดยแสวงหาหลักฐานเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย เขียนบทความ ทำการสอน บรรยายพิเศษ และให้คำปรึกษาแก่นิสิตนักศึกษาทั้งชาวไทยและต่างประเทศ

ศาสตราจารย์ขจรได้รับปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิตจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยใน พ.ศ. 2514 และวิทยาลัยวิชาการศึกษา (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒในปัจจุบัน) ได้เสนอแต่งตั้งให้เป็นศาสตราจารย์พิเศษในคณะมนุษยธรรมศึกษาและสังคมศาสตร์เมื่อ พ.ศ. 2516

## ครอบครัว
ศาสตราจารย์ขจร สมรสกับนางชุลี มีบุตรชาย-หญิงรวม 4 คน ดังนี้
* อภินันท์ สุขพานิช (ประกอบอาชีพอิสระส่วนตัว)
* รศ.ดร.ธัญยธรณ์ ขันทปราบ (ชื่อ-สกุลเดิม กนลา สุขพานิช) (ผู้อำนวยการหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาภาวะผู้นำเชิงยุทธศาสตร์ความเป็นเลิศ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต)
* อ.ธาวิต สุขพานิช (จบการศึกษาระดับปริญญาโทจากมหาวิทยาลัยนอร์ทเท็กซัส (North Texas University) ในสหรัฐอเมริกา เป็นอาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปัจจุบันถึงแก่กรรมแล้ว)
* สิทธิกร สุขพานิช (ประกอบอาชีพอิสระส่วนตัว)

## ถึงแก่กรรม
ศาสตราจารย์ขจรถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2521 อย่างกะทันหัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพในวันที่ 29 เมษายน ปีเดียวกัน ซึ่งก่อนถึงแก่กรรมท่านได้ทำพินัยกรรมมอบหนังสือส่วนตัวที่มีจำนวนและคุณค่ามหาศาลแก่หอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ จึงมีการตั้งชื่อห้องหนังสือดังกล่าวเพื่อเป็นเกียรติแก่ท่านว่าห้องขจร สุขพานิช ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ชั้น 6 อาคารหอสมุดกลาง

## ผลงานทางวิชาการ
* **การต่างประเทศในแผ่นดินพระเอกาทศรฐ** (พ.ศ. 2504)
* **ฐานันดรไพร่** (พ.ศ. 2505)
* **ออกญาวิไชเยนทร์ และการต่างประเทศในสมัยสมเด็จพระนารายณ์** (พ.ศ. 2506)
* **ก้าวแรกของหนังสือพิมพ์ในประเทศไทย** (พ.ศ. 2508)
* **ข้อมูลประวัติศาสตร์ : สมัยอยุธยา** (พ.ศ. 2509-2520)
* **กรุงยโสธร-นครธมในประวัติศาสตร์ไทย : คัดจากแถลงผลงานประวัติศาสตร์ เอกสารโบราณคดี ปีที่ 1 เล่ม 2 พฤษภาคม 2510** (พ.ศ. 2510)
* **รวมการบรรยายเรื่องตัวอักษรไทย** (พ.ศ. 2512)
* **ไพร่ฟ้าข้าไทย และ จดหมายเหตุราชวงศ์หงวน-การพิจารณาใหม่** (พ.ศ. 2514)
* **ข้อมูลประวัติศาสตร์ : สมัยบางกอก** (พ.ศ. 2518)
* **ข้อมูลประวัติศาสตร์ก่อนราชวงศ์พระร่วง ; ใครเป็นผู้แต่งพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา** (พ.ศ. 2520)
* **คำบรรยายประวัติศาสตร์ไทย พ.ศ. 1600-2130** (พ.ศ. 2521)
* **ปัญหาประวัติศาสตร์และโบราณคดีไทย** (พ.ศ. 2525)
* **ถิ่นกำเนิดและแนวอพยพของเผ่าไทย** (ม.ป.ป.)

นอกจากนี้ ยังเป็นที่ปรึกษาและกรรมการวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาโทสาขาวิชาประวัติศาสตร์ของวิทยาลัยวิชาการศึกษา (มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒในปัจจุบัน) เช่น เรื่อง

* **นโยบายการจัดการศึกษาของไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว** (พ.ศ. 2512) ของ วุฒิชัย มูลศิลป์, 
* **ความสัมพันธ์ระหว่างไทยเขมรและญวนในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น** (พ.ศ. 2514) ของ ถนอม อานามวัฒน์,
* **พระบรมราโชบายเกี่ยวกับปัญหาชาวจีนในพระราชอาณาเขตรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว** (พ.ศ. 2516) ของ พวงร้อย กล่อมเอี้ยง,
* **ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับประเทศฝรั่งเศสตั้งแต่ ร.ศ. 112 ถึง ร.ศ. 126 (ค.ศ. 1893-1907)** (พ.ศ. 2518) ของ สุวิทย์ ธีรศาศวัต
*  **ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับฝรั่งเศสสมัยอยุธยาในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ถึงรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา (พ.ศ. 2199-2246)** ของ พลับพลึง คงชนะ เป็นต้น
ซึ่งบุคคลเหล่านี้ต่อมาก็ได้มีบทบาทในวงวิชาการประวัติศาสตร์ไทยต่อมา ซึ่งส่วนหนึ่งก็รับราชการในตำแหน่งอาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒด้วย

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

; บรรณานุกรม

* **งานพระราชทานเพลิงศพศาสตราจารย์พิเศษขจร สุขพานิช.** กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ศรีอนันต์, 2521.
* ทองต่อ กล้วยไม้ ณ อยุธยา. "นายขจร สุขพานิช." ใน **ประวัติครู.** กรุงเทพฯ: คุรุสภา, 2522.
* ธันยพงศ์ สารรัตน์ และวรพจน์ วิเศษศิริ (เรียบเรียง). '''100 ปี ชาตกาล ศาสตราจารย์พิเศษ ขจร สุขพานิช.'''  กรุงเทพฯ: นิสิตวิชาเอกประวัติศาสตร์ รุ่นที่ 35 คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 2556.
* "ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งศาสตราจารย์พิเศษ." '''ราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ''' 90, 51 (10 พฤษภาคม 2516): 5.
* วรพจน์ วิเศษศิริ. "ร้อยปีศาสตราจารย์พิเศษ ขจร สุขพานิช: บรมครูแห่งประวัติศาสตร์ไทย." **ป๋วย จุลสารเตรียมงานรำลึก 100 ปี ชาตกาล ป๋วย อึ๊งภากรณ์** ปีที่ 2 ฉบับที่ 10 (ตุลาคม 2556): 14-16.
* วรุณยุพา สนิทวงศ์ ณ อยุธยา และวุฒิชัย มูลศิลป์ (รวบรวม). **อนุสรณ์ศาสตราจารย์ขจร สุขพานิช.** กรุงเทพฯ: ศึกษิตสยาม, 2521.
* วุฒิชัย มูลศิลป์. "ศาสตราจารย์พิเศษขจร สุขพานิช: นักประวัติศาสตร์ผู้ค้นคว้าหาความจริง," '''วารสารประวัติศาสตร์''' ฉบับครบรอบ 100 ปีชาตกาล ศาสตราจารย์พิเศษขจร สุขพานิช (2556): 1-18.
* ศิรินันท์ บุญศิริ. "100 ปี ชาติกาล ศาสตราจารย์พิเศษ ขจร สุขพานิช," **วารสารสมาคมประวัติศาสตร์ฯ** ฉบับที่ 34-35 (2555-2556): 100-109.
*ศุภวัฒน์ เกษมศรี, หม่อมราชวงศ์. "การค้นพบครั้งสำคัญของศาสตราจารย์ขจร สุขพานิช: พระราชพงศาวดารกรุงสยาม ฉบับบริติชมิวเซียม." ใน **ข้าพเจ้ากับวงการประวัติศาสตร์.** กรุงเทพฯ: ศิริชัยการพิมพ์, 2559. (ที่ระลึกในการเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงศพ พลตรี หม่อมราชวงศ์ศุภวัฒน์ เกษมศรี ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันพฤหัสบดีที่ 3 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2559)
* สมเกียรติ วันทะนะ. "แนวการเขียนประวัติศาสตร์ไทยของศาสตราจารย์ขจร สุขพานิช," ใน '''สังคมศาสตร์วิภาษวิธี.''' กรุงเทพฯ: วลี, 2524.
***สารคดี 100 ปีชาตกาล ศ.ขจร สุขพานิช** [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก VDO

หมวดหมู่:นักประวัติศาสตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์พิเศษ
หมวดหมู่:สมาชิกขบวนการเสรีไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนมงฟอร์ตวิทยาลัย
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนอัสสัมชัญ
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ‎
หมวดหมู่:ชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอหนองแค