แบรคิโอพอด

thumb|''Spiriferina rostrata''
**แบรคิโอพอด** เป็นคำจากภาษาลาติน *brachium* หมายถึงแขน + ภาษาลาตินใหม่ *-poda* หมายถึงตีน เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอาศัยอยู่บนท้องน้ำรู้จักกันอีกชื่อหนึงว่า **หอยตะเกียง** เป็นสัตว์ทะเลมีสองฝาด้วยลักษณะภายนอกมีความละม้ายกับหอยกาบคู่ซึ่งที่แท้จริงแล้วไม่ได้มีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์ใกล้ชิดกันอย่างใดเลย นักบรรพชีวินวิทยาได้ประมาณว่าหลักฐานของแบรคิโอพอดที่ได้รับการบันทึกไว้เป็นซากดึกดำบรรพ์ที่สูญพันธุ์ไปแล้วถึงร้อยละ 99

แม้ว่าหอยกาบคู่และแบรคิโอพอดจะมีลักษณะภายนอกละม้ายคล้ายคลึงกัน แต่ที่แท้จริงแล้วมีความแตกต่างอย่างเห็นได้ชัดเจน โดยปรกติแล้วหอยกาบคู่จะมีระนาบสมมาตรอยู่ระหว่างเปลือกฝาทั้งสอง ขณะที่แบรคิโอพอดจะมีระนาบสมมาตรแบบสมมาตรด้านข้าง คือระนาบสมมาตรจะตั้งฉากกับแนวหับเผย (hinge) เปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดแตกต่างกันทั้งขนาดและรูปร่าง หอยกาบคู่ใช้กล้ามเนื้อแอดดักเตอร์ในการทำให้เปลือกฝาทั้งสองมาปะกบกันและจะเปิดอ้าออกโดยใช้ลิกาเมนต์ด้านนอกหรือด้านในทันทีที่กล้ามเนื้อแอดดักเตอร์คลายตัว ขณะที่แบรคิโอพอดใช้กล้ามเนื้อดิดักเตอร์ด้านในดึงให้ฝาทั้งสองเปิดออก และจะปิดปะกบเข้าหากันด้วยกล้ามเนื้อแอดดักเตอร์ 

ความแตกต่างที่ชัดเจนอีกลักษณะหนึ่งคือ แบรคิโอพอดทั้งหลายจะอาศัยอยู่ด้วยการยึดเกาะกับพื้นท้องทะเลโดยอาศัยอวัยวะที่มีลักษณะเป็นก้านเนื้อเยื่อยื่นออกไป ในทางตรงกันข้ามหอยกาบคู่ทั้งหลายจะเคลื่อนที่ไปอย่างอิสระด้วยอวัยวะเนื้อเยื่อที่ทำหน้าที่เป็นเท้า ทั้งนี้ยกเว้นหอยพวกหอยนางรม หอยแมลงภู่ และหอยรูดิสต์ซึ่งสูญพันธุ์ไปแล้วที่ยึดเกาะกับพื้นท้องทะเล

นอกจากนี้ เปลือกฝาของแบรคิโอพอดถ้าไม่ประกอบด้วยสารแคลเซี่ยมฟอสเฟตก็เป็นสารแคลเซียมคาร์บอเนต ขณะที่เปลือกฝาของหอยกาบคู่ทั่วไปจะประกอบด้วยสารแคลเซียมคาร์บอเนต และท้ายสุดที่แบรคิโอพอดไม่เหมือนกับหอยกาบคู่ก็คือ แบรคิโอพอดบางกลุ่มมีเปลือกฝาเป็นปีกคล้ายครีบยื่นออกไปและรวมถึงมีหนามบนพื้นเปลือกฝา

## ลักษณะทั่วไป
[thumb|right|''[Lingula anatina*]]
แบรคิโอพอดอาจจำแนกได้เป็น 2 ประเภท คือ [[แบรคิโอพอดอินอาร์ทิคูเลต]]ที่ใช้กล้ามเนื้อยึดเปลือกฝาทั้งสองให้เชื่อมปะกบเข้าหากัน ขณะที่[[แบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลต]]เปลือกฝาทั้งสองเชื่อมประกบกันที่แนวหับเผย แบรคิโอพอดทั้งหลายเป็นสัตว์ทะเลพบได้ทั้งที่ยึดเกาะกับพื้นทะเลด้วยอวัยวะที่เรียกว่าเพดิเคิล หรืออาจจะอาศัยอยู่พื้นโคลน แบรคิโอพอดกินอาหารที่แขวนลอยอยู่ในน้ำด้วยอวัยวะที่เรียกว่า[[โลโฟพอร์]] ซึ่งพบได้ให้สัตว์อื่นของไฟลั่ม[[ไบรโอซัว]]และไฟลั่ม[[โฟโรนิดา]]
 
แบรคิโอพอดปัจจุบันมีขนาดเปลืกฝาระหว่างน้อยกว่า 5 มม. ถึงมากกว่า 8 ซม. โดยซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดจะมีขนาดเปลือกฝาในช่วงดังกล่าว แต่แบรคิโอพอดโตเต็มวัยบางชนิดอาจมีขนาดน้อยกว่า 1 มม. และบางชนิดอาจมีขนาดเปลือกฝากว้างถึง 38.5 ซม. 

=== เปลือกฝา ===
แบรคิโอพอดมีเปลือกฝา 2 เปลือกฝาแม้ว่าจะไม่ได้จัดให้เป็นหอยกาบคู่  โดยที่เปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดจะเป็นเปลือกฝาด้านบนและเปลือกฝาด้านล่างแทนที่จะเป็นเปลือกฝาด้านซ้ายและเปลือกฝาด้านขวา โดยเปลือกฝาทั้งสองของแบรคิโอพอดจะเรียกว่าเปลือกฝาเพดิคอลและเปลือกฝาบราเชียล เปลือกฝาเพดอลถูกยึดติดกับเพดิคอลและมีกล้ามเนื้อแอดจัสเตอร์ยึดตรึงไว้ เปลือกฝาแบรเชียลอยู่ที่แบรเชียเดียรองรับอวัยวะโลโฟพอร์ แบรคิโอพอดจะเหมือนแอมโมไนต์คือมีลักษณะหกคะเมนด้วยเปลือกฝาเพดิคอลเป็นด้านท้องและเปลือกฝาแบรเชียลเป็นด้านหลัง ซึ่งไม่เป็นจริงในธรรมชาติ

=== โครงสร้างเปลือกฝาอาร์ทิคูเลต ===
เปลือกฝาของแบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลตจะประกอยด้วยสารแคลเซียมคาร์บอเนต เปลือกฝาประกอบด้วยชั้นลามินาร์อยู่ด้านนอกและชั้นไฟบรัสอยู่ด้านในซึ่งเอียงลาดเข้าหาชั้นลามินาร์ไปในทิศทางเข้าหาขอบของเปลือกฝา ชั้นไฟบรัสมีช่องเปิดที่เรียกกันว่าพัลเลียลไซนัสซึ่งขณะที่มีชีวิตจะมีวัตถุแมนเทิล ลักษณะรูปแบบของพัลเลียลไซนัสในซากดึกดำบรรพ์จะใช้ในการวินิจฉัยแบรคิโอพอดสกุลต่างๆ

เปลือกฝาแบรคิโอพอดอาร์ทิคูเลตอาจเป็นแบบอิมพังเทต พังเทต หรือซูโดพังเทต เปลือกฝาแบบอิมพังเทตจะทึบยกเว้นส่วนของช่องเปิดพัลเลียลในชั้นไฟบรัส เปลือกฝาแบบพังเทตจะมีรูเล็กๆของทิวบูลหรือพอร์หรือที่เรียกว่าพังตัมที่แผ่ขยายออกไปจากด้านในของชั้นไฟบรัส ไปจนเกือบทั้งหมดด้านนอกของชั้นลามินาร์  ส่วนเปลือกฝาแบบซูโดพังเทตมีรูปร่างเป็นแท่งของแร่แคลไซต์ไร้โครงสร้างในชั้นไฟบรัสที่อาจผุพังไปเหลือเปิดออกมาที่อาจเข้าใจว่าเป็นพังตัม

== ประวัติวิวัฒนาการ ==
[[ไฟล์:Onniella.jpg|thumb|left|ซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดมักพบเป็นกลุ่มอัดตัวกันแน่น อย่างเช่น *Dalmanella meeki* ยุคออร์โดวิเชียน]]
[[ไฟล์:Brachiopoda-morphology.png|thumb|300px|right|รูปลักษณะของแบรคิโอพอด]]
[[ไฟล์:Brachiopod Neospirifer.jpg|thumb|แบรคิโอพอดยุคคาร์บอนิเฟอรัส *Neospirifer condor* จากโบลิเวีย ขนาดชิ้นตัวอย่าง 7 ซม.]]
[[ไฟล์:Rhynchotremadentatum.jpg|thumb|แบรคิโอพอดรินโชเนลลิด *Rhynchotrema dentatum* ยุคออร์โดวิเชียนตอนปลายทางตะวันออกเฉียงใต้ของอินเดียนน่า]]
[[ไฟล์:HederellaOH3.jpg|thumb|left|แบรคิโอพอดสไปริเฟอริดยุคดีโวเนียนจากโฮไอโอ ซึ่งเป็นพื้นที่อยู่ของโคโลนีของ [[hederellid]] ชิ้นตัวอย่างกว้าง 5 ซม.]]
[[ไฟล์:Syringothyris01.JPG|thumb|left|แบรคิโอพอดสไปริเฟอริด *Syringothyris* sp. จากหมวดหินโลแกนยุคคาร์บอนิเฟอรัสตอนต้น ในวูสเตอร์ โฮไอโอ รอยพิมพ์ด้านใน]]
[[ไฟล์:PetrocraniaOrdovician.jpg|thumb|left|แบรคิโอพอด *Petrocrania* ติดกับแบรคิโอพอดสโตรฟอเมนิด ยุคออร์โดวิเชียนตอนปลายจากตะวันออกเฉียงใต้ของอินเดียนน่า]]
ซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดรุ่นแรกๆพบปรากฏในช่วงต้นๆของยุคแคมเบรียน เป็นแบรคิโอพอด[[อินอาร์ทิคูเลต]]คือชนิดที่ไม่มีหับเผย โดยชนิด[[อาร์ทิคูเลต]]ซึ่งมีหับเผยจะพบในช่วงเวลาต่อมา มีความเป็นไปได้ที่ว่าจะพบแบรคิโอพอดในชั้นหินที่มีอายุแก่ลงไปอีกถึงช่วงบนของบรมยุค[[นีโอโปรเทอโรโซอิก]]แต่ยังไม่ชัดเจนแน่นอน แบรคิโอพอดพบได้ทั่วไปตลอดมหายุคพาลีโอโซอิกและได้ลดปริมาณลงอย่างมากในช่วงเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่เมื่อครั้งสิ้นสุดยุค[[เพอร์เมียน]]  โดยก่อนที่จะถึงเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่นี้ถือได้ว่าแบรคิโอพอดเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่พบเห็นได้มากและหลากหลายมากกว่าหอยกาบคู่เสียอีก เมื่อเข้าสู่มหายุคมีโซโซอิกแล้วจำนวนและความหลากหลายของแบรคิโอพอดได้ลดลงเป็นอย่างมากแล้วส่วนใหญ่จะถูกแทนที่โดยหอยกาบคู่และก็วิวัฒนาการโดดเด่นต่อเนื่องจนมาถึงปัจจุบัน ขณะที่แบรคิโอพอดส่วนใหญ่จะพบอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมห่างออกไป   

แบรคิโอพอดที่พบแพร่หลายมากที่สุดในปัจจุบันอยู่ในชั้น[[เทเรบราตูลิดา]] ซึ่งมีรูปร่างลักษณะของเปลือกฝาคล้ายกับตะเกียงน้ำมันโบราณทำให้แบรคิโอพอดมีชื่อสามัญเรียกกันว่า “[[หอยตะเกียง]] (lamp shell)” ไฟลั่มที่ใกล้ชิดกับแบรคิโอพอดมากที่สุดอาจเป็นไฟลั่ม[[โพโรนิดา]]ซึ่งเป็นไฟลั่มเล็กๆที่รู้จักเรียกกันว่า “หนอนเกือกม้า” นอกจากไฟลั่ม[[ไบรโอซัว]]และอาจรวมถึง[[เอนโตพรอคต้า]]แล้ว ไฟลั่มนี้ถูกตั้งให้เป็นเหนือไฟลั่ม[[โลโฟฟอราต้า]]

แบรคิโอพอดพวกอินอาร์ติคูเลตสกุล “ลิงกูล่า” ถือว่ามีความเก่าแก่ที่สุดและถือได้ว่าเป็นสัตว์ที่เกือบไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆเลย ซากดึกดำบรรพ์ของ[[ลิงกูล่า]]ที่เก่าแก่ที่สุดพบในหินยุคแคมเบรียนตอนต้นประมาณ 550 ล้านปีมาแล้ว การกำเนิดของแบรคิโอพอดยังไม่เป็นที่รู้แน่ชัด แต่อาจมีบรรพบุรุษเป็นทากโบราณ (armored slug) ที่รู้จักกันว่า [[ฮัลกิเออเรีย]]ที่มีโลห์เล็กที่คล้ายแบรคิโอพอดที่หัวและหางของมัน  

ในระหว่างยุค[[ออร์โดวิเชียน]]และยุค[[ไซลูเรียน]] แบรคิโอพอดได้ปรับตัวเองให้ดำรงชีวิตอยู่ในทะเลทั้งหมดและส่วนใหญ่อาศัยอยู่บริเวณน้ำตื้น โดยบ้างก็อาศัยอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลเหมือนกันกับหอยกาบคู่ในปัจจุบัน (อย่างเช่นหอยแมลงภู่) บางแห่งที่เป็นชั้นหินปูนและที่ที่มีการตกสะสมตัวของปะการังก็พบเปลือกฝาของแบรคิโอพอดได้มากเช่นกัน

ตลอดประวัติทางธรณีวิทยาอันยาวนาน แบรคิโอพอดได้แพร่กระจายออกไปอย่างกว้างขวางและแตกแขนงวิวัฒนาการไปอย่างหลากหลาย และก็รวมถึงการได้ผ่านการเผชิญกับเหตุการณ์การสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ๆมาหลายครั้งเช่นกัน

อาจกล่าวได้ว่าการลดจำนวนลงอย่างช้าๆของแบรคิโอพอดตลอดระยะเวลา 100 ล้านปีที่ผ่านมาหรือมากกว่านั้น เป็นผลโดยตรงมาจาก (1) การเพิ่มขึ้นอย่างหลากหลายของหอยกาบคู่ที่หาอาหารด้วยอวัยวะกรอง ซึ่งได้ขับไล่แบรคิโอพอดให้ออกจากถิ่นฐานเดิมของมัน (2) การเพิ่มการรบกวนในตะกอนโดยพวกที่หากินโดยใช้เหยื่อล่อ (รวมถึงหอยกาบคู่ที่ขุดรูอยู่จำนวนมาก)  และ (3) การเพิ่มการล่าด้วยการบดขยี้เปลือกฝาที่รุนแรงและหลากหลายขึ้น อย่างไรก็ตามก็ควรจะระลึกว่าหอยกาบคู่มีความสำเร็จอย่างสูงในการสร้างถิ่นฐานที่อยู่อาศัยซึ่งไม่เคยพบในแบรคิโอพอดมาก่อน อย่างเช่นการขุดรูอยู่

ความมากมาย ความหลากหลาย และการมีวิวัฒนาการอย่างรวดเร็วของแบรคิโอพอดในช่วงมหายุค[[พาลีโอโซอิก]]ทำให้แบรคิโอพอดมีประโยชน์ในการใช้เป็น[[ซากดึกดำบรรพ์ดัชนี]]เพื่อการเปรียบเทียบการลำดับชั้นหินในบริเวณกว้าง

== การจำแนก ==
ในการจำแนกดั้งเดิม ไฟลั่มแบรคิโอพอดถูกแบ่งออกเป็น 2 ชั้น คือชั้นอาร์ติคูเลตและชั้นอินอาร์ติคูเลต ด้วยอันดับของแบรคิโอพอดทั้งหมดได้สูญพันธุ์ไปตั้งแต่สิ้นมหายุคพาลีโอโซอิก การจำแนกจึงยึดถือเอารูปลักษณ์สัณฐาน (รูปร่าง)ของซากดึกดำบรรพ์เป็นเกณฑ์ แต่ในช่วง 40 ปีมานี้ได้มีการวิเคราะห์เพิ่มมากขึ้นทั้งในซากดึกดำบรรพ์และในแบรคิโอพอดที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน โดยเฉพาะการศึกษาทาง[[พันธุศาสตร์]]ได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในการจำแนกทาง[[อนุกรมวิธาน]]

การจำแนกทางอนุกรมวิธานถือว่าจนถึงปัจจุบันยังไม่หยุดนิ่ง ดังนั้นผู้ศึกษาต่างกันอาจจำแนกออกไปต่างกัน ในจำนวน 2000 ชิ้นงานดังส่วนหนึ่งในตำราบรรพชีวินวิทยาของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เขียนโดย วิลเลียม คาร์ลสัน และบรันตัน ได้นำเสนอแนวคิดการจำแนกแบรคิโอพอดเป็นกลุ่มคือ พวกเขาแบ่งแบรคิโอพอดออกเป็น 3 ไฟลั่มย่อย 8 ชั้น และ 26 อันดับ การจำแนกนี้เชื่อว่าจะใกล้เคียงกับประวัติวิวัฒนาการ ความหลากหลายของแบรคิโอพอดได้ลดลงอย่างชัดเจนเมื่อสิ้นมหายุคพาลีโอโซอิก มีเพียง 5 อันดับใน 3 ชั้นเท่านั้นที่อยู่รอดจนถึงปัจจุบันทั้งหมดประมาณระหว่าง 300 ถึง 500 ชนิด ขณะที่เมื่อเปรียบเทียบกับช่วงกลางของยุคไซลูเรียนจะมีแบรคิโอพอดอยู่ทั้งสิ้นถึง 16 อันดับ   

<table border=1 cellspacing=0 align="center" style = "margin-left: 0.5em;">
<tr><td style="background:#eeeeee" colspan=4 align="center">*'อนุกรมวิธานของแบรคิโอพอด*' <br />
สีเขียวสายพันธุ์ปัจจุบัน, สีเทาสูญพันธุ์<br />
<small>after Williams, Carlson, and Brunton, [[2000]]</small>
<tr><th>[[ไฟลั่มย่อย]]<th>[[ชั้น (ชีววิทยา)|ชั้น]]<th>[[อันดับ (ชีววิทยา)|อันดับ]]<th>สูญพันธุ์
<tr><td rowspan=4 style="background: #00DD00">[[Linguliformea]]<td rowspan=3 style="background: #00DD00">[[Lingulata]]
      <td style="background: #00DD00">[[Lingulida]]<td style="background: #00DD00">no
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Siphonotretida]]<td>[[Ordovician]]
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Acrotretida]]<td>[[Devonian]]
  <tr style="background:#dedede"><td>[[Paterinata]]<td>[[Paterinida]]<td>Ordovician

<tr><td rowspan=3 style="background: #00DD00">[[Craniformea]]<td rowspan=3 style="background: #00DD00">[[Craniforma]]
    <td style="background: #00DD00">[[Craniida]]<td style="background: #00DD00">no
    <tr style="background:#dedede"><td>[[Craniopsida]]<td>[[Carboniferous]]
    <tr style="background:#dedede"><td>[[Trimerellida]]<td>[[Silurian]]

<tr><td rowspan=19 style="background: #00DD00">[[Rhynchonelliformea]]
  <td rowspan=2 style="background:#dedede">[[Chileata]]
      <td style="background:#dedede">[[Chileida]]<td style="background:#dedede">[[Cambrian]]
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Dictyonellidina]]<td>[[Permian]]
  <tr style="background:#dedede"><td>[[Obolellata]]<td>[[Obolellida]]<td>Cambrian
  <tr style="background:#dedede"><td>[[Kutorginata]]<td>[[Kutorginida]]<td>Cambrian
  <tr style="background:#dedede"><td rowspan=6>[[Strophomenata]]
      <td>[[Orthotetidina]]<td>Permian
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Triplesiidina]]<td>Silurian
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Billingselloidea]]<td>Ordovician
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Clitambonitidina]]<td>Ordovician
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Strophomenida]]<td>Carboniferous
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Productida]]<td>Permian
  <tr><td rowspan=9 style="background: #00DD00">[[Rhynchonellata]]
      <td style="background:#dedede">[[Protorthida]]<td style="background:#dedede">Cambrian
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Orthida]]<td>Carboniferous
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Pentamerida]]<td>Devonian
      <tr style="background: #00DD00"><td>[[Rhynchonellida]]<td>no
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Atrypida]]<td>Devonian
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Spiriferida]]<td>[[Jurassic]]
      <tr style="background: #00DD00"><td>[[Thecideida]]<td>no
      <tr style="background:#dedede"><td>[[Athyridida]]<td>[[Cretaceous]]
      <tr style="background: #00DD00"><td>[[Terebratulida]]<td>no
</table>



== ซากดึกดำบรรพ์แบรคิโอพอดในประเทศไทย ==
* [[Acosarina antesulcata]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Acosarina kanmarai]] Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Anomalaria glomerosa]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Arctitreta percostata]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Arionthia sapa]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Aseptella satunensis]] Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
* [[Asperlinus asperulus]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Aspinosella sinauris]] Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Attenuatella piyasini]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Bibatiola costata]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Brachythyrina rectangulus]] (Kutorga) Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Brachythyrina thailandica]] Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัด ตรัง
* [[Brachythyrina toriyamai]] Yanagada, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Callispirina austrina]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Cancrinella yanagidae]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 ถ้ำน้ำมโหฬาร อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Cancrinelloides monticulus]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Caplinoplia thailandensis]] Racheboeuf in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
* [[Caricula salebrosa]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Celebetes gymnus]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา
* [[Celebetes leptus]] Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Chonetinella andamanensis]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Chonetinella cymatilis]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Chonetinella granti]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Chonosteges thailandica]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Cleiothyridina seriata]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาช้าง เขาพริก และเขาตกน้ำ จังหวัดราชบุรี บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
* [[Cleiothyridina tribulosa]] Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Clorinda wongwanichi]] Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
* [[Coledium satuni]] Boucot & Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
* [[Composita advena]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Composita dolabrata]] Grant, 1977 เขาตกน้ำ จังหวัดราชบุรี
* [[Composita subsolana]] Grant, 1978 เขาช้าง จังหวัดราชบุรี และบ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
* [[Compressoproductus pentagonalis]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Comuquia modesta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Cooperina polytreta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Costachonetina krotowi]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Cruricella couria]] Grant, 1976 บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี และเกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Cyrtonotella thailandica]] Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
* [[Cyrtonotella transversalis]] Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
* [[Demonedys fastigiata]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง และบ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี
* [[Derbyella kanmerai]] Yanagida, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
* [[Derbyia scobina]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Desmoinesia prayongi]] Yanagada, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Diplanus minuta]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Dyschrestia spodia]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Echinoconchus huaipotensis]] Yanagida, 1974 บ้านสูบ อำเภอเมือง จังหวัดเลย
* [[Eileenella elegans]] Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
* [[Elasmata retusus]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Erismatina cooperi]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Globosobucina scopae]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Glyptosteges percostatus]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Goleomixa acymata]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Gratiosina insculpta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Haydenella buravasi]] Grant, 1976 เขาช้าง จังหวัดราชบุรี
* [[Haydenella granti]] Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Hemiptychina desticata]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา
* [[Hemiptychina mintrita]] Grant, 1977 เขาพริกและเขาช้าง จังหวัดราชบุรี
* [[Hemiptychina murrita]] Grant, 1978 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Heteralosia haerens]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Heteralosia iphia]] Grant, 1977 จังหวัดพังงา เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Hustedia funaria]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Hustedia ratburiensis]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Incisius concisus]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Juresania dissimilis]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Kasetia kaseti]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
* [[Kitakamithyris buravasi]] Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Komukia solita]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Kozlowskia cornuta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Kozlowskia opipara]] Grant, 1977 จังหวัดพังงา
* [[Kutorginella aprica]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Kutorginella fraterculus]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวใหญ่ และเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
* [[Kutorginella paucispinosa]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
* [[Lampangella lata]] Waterhouse, 1983 ห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Linoproductus kaseti]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา
* [[Litocothia cateora]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Marginifera arenaria]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Marginifera banphotensis]] Yanagada, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Marginifera drastica]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Marginifera nesiotes]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Marginifera otaria]] Grant, 1977 เขาช้างและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Martiniopsis trimmata]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา
* [[Meekella addicta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Meekella bisculpta]] Grant, 1976 บ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี 
* [[Meekella colpata]] Grant, 1976 เขาช้าง และเขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Minispina alata]] Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Mucrospiriferinella undulosa]] Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Nematocrania crassia]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Neochonetes sakagamii]] Yanagada, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Neospirifer koewbaidhoni]] Yanagada, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
* [[Neospirifer steritamakensis]] (Gerassimov) Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Notothyris hexeris]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Notothyris sakagami]] Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Notothyris triplax]] Grant, 1976 บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี เขาพริก จังหวัดราชบุรี และเกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Opikina bellicostata]] Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
* [[Orbicoelia fraterculus]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Orthotetes perplexus]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Orthotetina phetchabunensis]] Yanagida, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Orthotetina ruchae]] Yanagida & Nakornsri, 1999 เขาหินกลิ้ง จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Orthotichia javanapheti]] Yanagida, 1964 ตำบลบ้านโภชน์ จังหวัดเพชรบูรณ์
* [[Orthotichia waterhousei]] Grant, 1976 เขาช้าง เขาตกน้ำ เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Paralyttonia tenax]] Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
* [[Paraspiriferina gentiles]] Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
* [[Perigeyerella tricosa]] Grant, 1976 เขามุก จังหวัดตรัง
* [[Permophricodothyris notialasiatica]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา และเขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Phricodothyris toriyamai]] Yanagida, 1966 ถ้ำน้ำมโหฬาร จังหวัดเลย
* [[Plectodonta (Plectodonta) forteyi]] Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 จังหวัดสตูล
* [[Plicambocoelia tansathieni]] Boucot & Brunton in Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
* [[Pontielasma praeundatum]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Pontisia exoria]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Prorugaria thailandica]] Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Purdonella magna]] Hamada, 1964 ห้วยซำปอด อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Pustuloplica cooperi]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Quasiprosserella samedensis]] Boucot & Cocks in Boucot et al., 1999 บ้านป่าเสม็ด อำเภอละงู จังหวัดสตูล
* [[Rafinesquina komalarjuni]] Hamada, 1964 บ้านทุ่งดินลุ่ม อำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล
* [[Ramavectus pumwarni]] Grant, 1976 จังหวัดพังงา เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Retimarginifera alata]] Waterhouse in Waterhouse et al.,, 1981 เกาะยาวใหญ่ และเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
* [[Retimarginifera celeteria]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Rhamnaria bunopasi]] Waterhouse in Waterhouse et al.,, 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Rhipidomella cordialis]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง เขาตกน้ำและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Rhynchopora culta]] Waterhouse, 1982 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Rigbyella crassa]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Rorespirifer ruinosus]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Rugaria molengraaffi]] (Broili) Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Rugosochonetes bansupensis]] Yanagida, 1974 บ้านสูบ อำเภอเมือง จังหวัดเลย
* [[Sarytchevinella tenuissima]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Schuchertella cooperi]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Septasteges acanthus]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Septospirigerella felinella]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Spinifrons planaconvexa]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Spinomarginifera plana]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Spinomartinia prolifica]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Spiriferella modesta]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย และเกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
* [[Spiriferellina aduncata]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Spiriferellina yanagidai]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Squamularia postgrandis]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Stenoscisma kanmerai]] Yanagida, 1975 ห้วยหลวง อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Stenoscisma quasimutabilis]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย และเกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
* [[Stenoscisma tetricum]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Stereochia koyaoensis]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา
* [[Stereochia litostyla]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง บ้านเก่า จังหวัดกาญจนบุรี
* [[Stictozoster leptus]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Streptorhynchus khwaense]] Grant, 1976 บ้านเขา จังหวัดกาญจนบุรี เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Streptorhynchus sulculatum]] Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Streptorhynchus turbineus]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Striochonetes scutella]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Sulciplica thailandica]] Hamada, 1960 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Swaicoelia rotunda]] Hamada, 1968 เส้นทางสายเชียงใหม่-อำเภอฝาง ระหว่าง กม. 105-108 อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
* [[Terebratuloidea mimula]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Tipispirifer oppilatus]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Tornquistia orthogonal]] Wongwanich et al., 2004 จังหวัดสตูล
* [[Tornquistia tricorporum]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาว จังหวัดพังงา
* [[Tornquistia tropicalis]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Torynifer turbatus]] Waterhouse in Waterhouse et al., 1981 เกาะยาวใหญ่ จังหวัดพังงา
* [[Transennatia pitakpaivani]] Waterhouse, 1983 หมวดหินห้วยทาก จังหวัดลำปาง
* [[Tuberculatella tubertella]] Waterhouse, 1982 ห้วยบุนนาค อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย
* [[Uncinunellina mitigate]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Uncinella siamestris]] Grant, 1976 เขาช้างและเขาพริก จังหวัดราชบุรี
* [[Urushtenia arguta]] Grant, 1976 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Urushtenia murina]] Grant, 1977 เกาะมุก จังหวัดตรัง
* [[Waagenites speciosus]] Waterhouse & Piyasin, 1970 เขาพริก จังหวัดราชบุรี

== อ้างอิง ==


*  Part H of 
* MLF (Moore, Lalicker and Fischer); Invertebrate Fossils, McGraw-Hill Book, 1952
* [1] http://www.scienceforums.net/forum/showthread.php?p=339638 
* [[วิฆเนศ ทรงธรรม]] และคณะ (2549) *ทำเนียบซากดึกดำบรรพ์ไทย นามยกย่องบุคคล'' กรมทรัพยากรธรณี กรุงเทพมหานคร 99 หน้า

## เชื่อมต่อภายนอก

* UC-Berkeley Museum of Paleontology
* Palaeos Brachiopoda
* BrachNet
* Information from the Kansas Geological Survey 
* site of R.Filippi
* Brachiopoda World Database


หมวดหมู่:หอย
หมวดหมู่:ไฟลัม