มาเจสตี

**มาเจสตี** หรือ **แมเจสตี** (**HM** ย่อมาจาก **His Majesty** หรือ **Her Majesty** เมื่อกราบทูลจะใช้ว่า **Your Majesty** ; จากภาษา) เป็นคำที่ใช้กราบบังคมทูลพระเจ้าแผ่นดินหลายประเทศ ซึ่งมักจะเป็น พระมหากษัตริย์ หรือ สมเด็จพระราชินีนาถ มีศักดิ์สูงกว่า *[[อิมพีเรียลไฮเนส]]* และ *[[รอยัลไฮเนส]]* แต่ต่ำกว่า *อิมพีเรียลมาเจสตี*

## กำเนิด
เดิมทีในช่วงสาธารณรัฐโรมัน คำว่า ไมเอสตาซ () เป็นศัพท์ทางกฎหมายที่ใช้เรียกสถานะสูงสุดของรัฐที่ต้องได้รับการเคารพเหนือสิ่งอื่นใด สิ่งนี้ได้รับการกำหนดไว้อย่างชัดเจนในกรณีจำเพาะที่เรียกว่า *[[ความผิดต่อองค์พระมหากษัตริย์|แลซา ไมเอสตาซ]]*  (ในกฎหมายฝรั่งเศสและอังกฤษในเวลาต่อมา ) ประกอบด้วยการกระทำที่ละเมิดสถานะอันสูงส่งนี้ เช่น การจัดงานเลี้ยงในวันไว้ทุกข์ การดูหมิ่นพิธีกรรมต่าง ๆ ของรัฐ และการแสดงความไม่จงรักภักดีทั้งทางวาจาและการกระทำ ล้วนถูกลงโทษในฐานะอาชญากรรมต่อความยิ่งใหญ่ของสาธารณรัฐ อย่างไรก็ตาม ในเวลาต่อมาภายใต้จักรวรรดิ คำนี้กลายมาเป็นการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพจักรพรรดิ

## ฐานันดรศักดิ์ของประมุขแห่งรัฐ
ศัพท์นี้ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดยจักรพรรดิคาร์ลที่ 5 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ โดยทรงเชื่อว่าเมื่อพระองค์ได้รับเลือกเป็นจักรพรรดิแห่งโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ ในปี ค.ศ. 1519 พระองค์ก็สมควรได้รับฐานันดรศักดิ์ที่สูงส่งกว่ากว่าคำว่า *[[ไฮเนส|"ไฮเนส"]]* ซึ่งจักรพรรดิและพระมหากษัตริย์องค์ก่อน ๆ เคยใช้ ต่อมาไม่นาน พระเจ้าฟร็องซัวที่ 1 แห่งฝรั่งเศส และ พระเจ้าเฮนรีที่ 8 แห่งอังกฤษ ก็ทรงนำมาปรับใช้ด้วย 

หลังจากการล่มสลายของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ คำว่า "มาเจสตี" ถูกใช้เพื่ออธิบายถึงพระมหากษัตริย์ที่มีพระอิสริยยศสูงสุดในแผ่นดิน โดยทั่วไปจะใช้หมายถึง พระเจ้า รวมทั้งมีการเติมคำเพิ่มเพื่อเพิ่มความหมายและเฉพาะเจาะจงยิ่งขึ้น เช่น *คาทอลิก มาเจสตี* (สเปน) หรือ *บริทันนิก มาเจสตี* (สหราชอาณาจักร) ซึ่งมักใช้ในบริบททางการทูต

ผู้ที่มีฐานันดรศักดิ์นี้จะถูกกราบทูลว่า *Your Majesty* หรือ *ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท* หรือกล่าวถึงเป็นบุคคลที่ 3 ว่า *His/Her Majesty* หรือ *HM* (*สมเด็จพระราชาธิบดี*/*สมเด็จพระราชินี*) และใช้ในรูปพหูพจน์ว่า *Their Majesties* หรือ *TM* ส่วน จักรพรรดิและจักรพรรดินี ใช้ว่า *[His/Her/Their/Your] Imperial Majesty*, *HIM* หรือ *TIM*

เจ้าชายและดยุกที่เป็นประมุขแห่งราชรัฐมักใช้ *คำว่า ฮิส [[ไฮเนส]] (His Highness)* หรือคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกัน (เช่น *ฮิส [[เซอรีนไฮเนส]]*) ราชรัฐในจักรวรรดิอังกฤษ ประมุขรัฐจะเรียกว่า ไฮเนส

ในระบอบราชาธิปไตยที่ไม่ได้รับธรรมเนียมของยุโรปมา พระมหากษัตริย์อาจได้รับการทูลว่า *มาเจสตี* เช่นเดียวกัน ไม่ว่าจะทรงเป็น *พระมหากษัตริย์* หรือ *พระราชินี* อย่างเป็นทางการหรือไม่ก็ตาม ดังที่เป็นกรณีในบางประเทศและในกลุ่มชนบางกลุ่มใน แอฟริกา และ เอเชีย

ในยุโรป พระมหากษัตริย์แห่งเดนมาร์ก นอร์เวย์ สวีเดน สหราชอาณาจักร สเปน เนเธอร์แลนด์ และเบลเยียมใช้ธรรมเนียมนี้ ในทางตรงกันข้าม ประมุขแห่งรัฐของลีชเทินชไตน์และโมนาโกซึ่งเป็นอาณาจักรใช้ฐานันดรศักดิ์ที่ต่ำกว่าคือ “*เซอรีนไฮเนส*” (*Serene Highness*) ส่วนในลักเซมเบิร์กซึ่งเป็นแกรนด์ดัชชี ยกย่องประมุขของรัฐให้มีฐานันดรศักดิ์ที่ *"รอยัลไฮเนส"* เช่นเดียวกับสมาชิกในพระราชวงศ์แกรนด์ดัชชี เนื่องจากทรงสืบเชื้อสายมาจากเจ้าชายเฟลิกซ์แห่งบูร์บง-ปาร์มา ส่วนในสันตะสำนัก พระสันตปาปาทรงใช้ฐานันดรศักดิ์ทางศาสนาที่เรียกว่า “*โฮลิเนส*” ขณะที่ทรงเป็น *ประมุขแห่งนครรัฐวาติกัน* นอกจากนี้ แม้ว่าอันดอร์ราจะมีระบบการปกครองแบบราชาธิปไตยอย่างเป็นทางการ แต่เจ้าผู้ร่วมครองอันดอร์รา ได้แก่ มุขนายกแห่งอูร์เฌ็ลย์ (ได้รับการสถาปนาโดยพระสันตปาปา) และประธานาธิบดีแห่งฝรั่งเศส กลับใช้ฐานันดรศักดิ์ที่ “*เอ็กเซลเล็นซี*” แบบสาธารณรัฐและไม่ถือเป็นราชวงศ์ อนึ่งอันดอร์ราเป็นรัฐราชาธิปไตยที่ไม่สืบทอดอำนาจ โดยมีการเลือกตั้งและสถาปนาเพียงแห่งเดียวในยุโรป

### สหราชอาณาจักรและเครือจักรภพ
ในสหราชอาณาจักร มีการใช้คำว่า มาเจสตี ในรูปแบบต่าง ๆ กันหลายแบบ ทั้งเพื่อจำแนกพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรออกจากกษัตริย์และราชินีประเทศอื่น ๆ  หรือเพื่อใช้เป็นการถวายพระเกียรติยศในกล่าวถึงพระมหากษัตริย์ในเอกสารราชการหรือในพิธีทางการ ตามที่ โรเบิร์ต เลซีย์ กล่าวไว้ในหนังสือของเขาเรื่อง Great Tales from English history พระเจ้าริชาร์ดที่ 2 ถือเป็นพระมหากษัตริย์อังกฤษพระองค์แรกที่มีฐานันดรศักดิ์ *ไฮเนส* หรือ *มาเจสตี* และเขายังพบข้อสังเกตอีกว่า “กษัตริย์อังกฤษในอดีตทรงพอพระทัยที่จะได้รับการเรียกว่า *ท่านลอร์ด* ” 

คำว่า *โมสต์ เกรเชียส มาเจสตี (Most Gracious Majesty)* จะใช้เฉพาะในวโรกาสที่เป็นทางการที่สุดเท่านั้น ประมาณปี ค.ศ. 1519 พระเจ้าเฮนรีที่ 8 ทรงมีพระราชปรารภว่า มาเจสตี ควรเป็นพระราชฐานันดรศักดิ์ของพระมหากษัตริย์อังกฤษ อย่างไรก็ตาม ไม่ได้มีการใช้แค่คำว่า *"มาเจสตี* " เพียงอย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังใช้ร่วมกับคำว่า "*[[ไฮเนส]]* " และ *"เกรซ"* อีกด้วย แม้แต่ในเอกสารราชการ ตัวอย่างเช่น คำพิพากษาทางกฎหมายฉบับหนึ่งซึ่งพระเจ้าเฮนรีที่ 8 ทรงประกาศ มีการใช้คำทั้งสาม โดยมาตรา 15 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Highness hath orders" (สมเด็จพระเจ้าแผ่นดินผู้สูงส่งทรงมีพระราชบัญชา) มาตรา 16 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Majestie" (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) และมาตรา 17 เริ่มต้นด้วย "The Kinges Grace" (ผู้ทรงพระมหากรุณาธิคุณ)

พระมหากษัตริย์สกอตแลนด์ก่อนการรวมราชบัลลังก์ได้รับการเรียกเพียงว่า *"Your Grace"* มีความหมายว่า *นายท่าน* เท่านั้น ในรัชสมัยของ พระเจ้าเจมส์ที่ 6 และที่ 1 คำว่า *มาเจสตี* กลายมาเป็นพระราชฐานันดรศักดิ์อย่างเป็นทางการ โดยใช้คำว่า *His (Her) Most Gracious Majesty* ซึ่งเป็นการรวมเอาทั้ง Grace ตามธรรมเนียมสกอตและ Majesty ตามธรรมเนียมอังกฤษเข้าไว้ด้วยกัน

*บริทันนิก มาเจสตี (Britannic Majesty)* เป็นฐานันดรศักดิ์ที่ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์สหราชอาณาจักรในด้านการทูต กฎหมายระหว่างประเทศ และการเจริญสัมพันธไมตรี ตัวอย่างเช่น ปาเลสไตน์ในอาณัติของสันนิบาตชาติ *ฮิส บริทันนิก มาเจสตี* ทรงเป็น ผู้ได้รับมอบอาณัติในการปกครองปาเลสไตน์ คำว่า *บริทันนิก มาเจสตี* ถูกใช้ในหนังสือเดินทางของสหราชอาณาจักรทุกเล่ม โดยมีประโยคดังต่อไปนี้:

**

คำว่า*โมสต์ เอ็กเซ็ลเลนท์ มาเจสตี (Most Excellent Majesty)* จะใช้ใน พระราชบัญญัติ โดยที่ใช้วลีว่า *The King's (หรือ Queen's)* *Most Excellent Majesty* ดังตัวอย่าง:

พระอัครมเหสีของพระมหากษัตริย์ทรงมีสิทธิที่จะได้รับการสถาปนาพระราชอิสริยยศที่สมเด็จพระราชินี ฐานันดรศักดิ์ที่ *เฮอร์ มาเจสตี* (เช่น สมเด็จพระราชินีคามิลลา) แต่พระราชสวามีของสมเด็จพระราชินีนาถจะไม่ได้รับสิทธิ์นี้ ดังเช่นในกรณีของ เจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ พระสวามีในสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ผู้ทรงมีฐานันดรศักดิ์ที่ รอยัลไฮเนส

### ไทย
ในประเทศไทย พระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์คือ "พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว" หรือเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า *พระเจ้าอยู่หัว* มีที่มาจากคติเทวราชา ซึ่งเชื่อกันว่าพระมหากษัตริย์ไทยทรงเป็นอวตารของพระวิษณุ อันเป็นเทพเจ้าสูงสุดองค์หนึ่งในศาสนาฮินดู

ในสมัยโบราณชนชาติไทยเรียกขานกษัตริย์ของตนว่า พ่อขุน อันหมายถึง *[[พ่อ]]* เช่นในสมัยอาณาจักรสุโขทัยหรือแคว้นพะเยา พระมหากษัตริย์ในเวลานั้นถูกเรียกว่า *พ่ออยู่หัว, พ่อหยัว* (กร่อนมาจาก *พ่ออยู่หัว*) หรือ *พ่ออยู่หัวเจ้า* ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงแนวคิดปิตาธิปไตย โดยถือว่ากษัตริย์เปรียบดั่งพ่อและไพร่ฟ้าเป็นบุตรใต้ปกครอง

ในรัชสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 แห่งกรุงศรีอยุธยา สังคมได้ขยายตัวใหญ่ขึ้น พระราชสถานะของพระมหากษัตริย์จึงเปลี่ยนจาก *พ่ออยู่หัว* เป็น *พระเจ้าอยู่หัว*  อันแสดงถึงฐานะแห่งพระเป็นเจ้า พระองค์ทรงรับเอาคติเทวราชาจากอาณาจักรเขมรมาใช้ โดยนำคำว่า *[[พระบาท]]* จากพระบรมราชอิสริยยศของพระมหากษัตริย์เขมร เหตุที่เอ่ยถึงพระมหากษัตริย์ว่า *พระบาท* เนื่องจากมีคติถือกันว่าพระมหากษัตริย์เป็นผู้สูงส่ง มิบังควรหากจะอ้างถึงพระนามหรือเรียกขานทั้งพระวรกายโดยตรง จึงจำเป็นต้องเรียกว่า *พระบาท*  อันเป็นอวัยวะเบื้องล่างของพระมหากษัตริย์แทน ทั้งนี้เพื่อแสดงถึงความนอบน้อม โดยหลักฐานการใช้คำว่า *พระบาท* สำหรับการเรียกพระมหากษัตริย์ ปรากฏหลักฐานการใช้ตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้ว ดังจะเห็นได้จากจารึกวัดป่ามะม่วงภาษาเขมร ค.ศ. 1361 ก็เรียกพระนามพ่อขุนรามคำแหงว่า *พฺระบาทกมฺรเดงอญ ศฺรีรามราช* นอกจากนี้สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ยังทรงรับคำว่า *[[สมเด็จ]]* อันหมายถึงผู้เป็นใหญ่ซึ่งมาจากภาษาเขมร ทำให้พระนามของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 ปรากฏหลักฐานการเรียกตามบทพระอัยการต่างๆ ว่า *พระบาทสมเดจ์พระเจ้ารามาธิบดีศรีสินธรบรมจักรพรรดิศีบวรธรรมิกมหาราชาธิราชเจ้า* อันเป็นบรรทัดฐานในการเฉลิมพระปรมาภิไธยของพระมหากษัตริย์ในรัชกาลถัดๆ มา

พระปรมาภิไธยพระมหากษัตริย์ไทยยังถูกทำให้ศักดิสิทธิ์ยิ่งขึ้นผ่านการบ่งบอกพระราชสถานะแสดงถึงความเป็นเทพ เช่น *รามาธิบดี* ความหมาย คือ พระรามผู้เป็นใหญ่, *นเรศวร* หมายถึงพระเจ้าในร่างมนุษย์ หรือ *ราเมศวร* อันเป็นคำสมาสแบบสนธิของคำว่า *ราม* และ *[[พระศิวะ|อิศวร]]*  

นอกจากนี้ยังปรากฏหลักฐานการใช้ที่คล้ายๆ กัน เช่น *สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัว* แสดงให้เห็นถึง พุทธสภาวะของพระมหากษัตริย์ผู้เปรียบดั่งพระโพธิสัตว์ที่จะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต หรือ *สมเด็จบรมบพิตร* อันเป็นสรรพนามบุรุษที่ 3 ที่พระภิกษุใช้เรียกพระมหากษัตริย์ และ *มหาบพิตร* อันเป็นสรรพนามบุรุษที่ 2 ที่พระภิกษุใช้เรียกพระมหากษัตริย์

### ญี่ปุ่น
ในประเทศญี่ปุ่น การใช้คำว่า เฮกะ () กล่าวถึง จักรพรรดิแห่งญี่ปุ่น จักรพรรดินี สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระบรมราชชนนี ได้รับการกำหนดไว้ในกฎหมายราชวงศ์ตั้งแต่ ค.ศ. 1947 

ในปี 757 คำนี้มีการใช้เป็นครั้งแรกใน *โยโร ริตสึเรียว* () เพื่อใช้เฉพาะเมื่อกราบทูลกับจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน () 

ในกฎหมายราชวงศ์ในอดีต (ค.ศ. 1889) มีการอนุโลมให้ใช้คำศัพท์นี้ได้กับจักรพรรดินี สมเด็จพระอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระบรมราชชนนีด้วย 

### บรูไน
ในบรูไน พระบรมราชอิสริยยศภาษามลายูสำหรับสุลต่านแห่งบรูไนอย่างเป็นทางการ คือ *Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda* (KDYMMPSB) หรือเรียกง่าย ๆ ว่า *Kebawah Duli* แปลว่า “พระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงชัยทรงสถิตใต้ฝ่าละอองธุลีของพระผู้ทรงสูงส่ง”

พระบรมราชอิสริยยศได้สะท้อนถึง *Zilullah-fil-Alam* ("เงาของพระเจ้าบนโลก") ซึ่งหมายถึงสุลต่านทรงที่มีพระราชอำนาจเพียงส่วนน้อยของอำนาจอันมหาศาลของพระเจ้า คำว่า *ปาดูกา (paduka)* แปลว่า "ชัยชนะ" ในภาษามลายูโบราณ ในขณะที่ *เซอรี (seri)* เป็นคำยกย่องจากภาษาสันสกฤต ส่วนคำว่า *บากินดา* เป็นคำนามบุคคลที่สามที่ใช้เรียกราชวงศ์และศาสดา

### จีนโบราณ
ในประวัติศาสตร์จีนยุคหลังราชวงศ์ฮั่น มีการใช้คำว่า *ปี้เซี่ย* (陛下) กราบบังคมทูลจักรพรรดิจีน ()

### ซาอุดิอาระเบีย
ในปีค.ศ. 1986 สมเด็จพระราชาธิบดีฟะฮัด ทรงยกเลิกการใช้คำว่า Majesty (  ) ซึ่งอิงมาจากพระอิสริยยศ ผู้อารักขาแห่งมัสยิดศักดิ์สิทธิ์ทั้งสอง ซึ่งเป็นพระอิสริยยศที่ผู้ปกครองศาสนาอิสลามนำมาใช้  อย่างไรก็ตาม พระมหากษัตริย์ซาอุดีอาระเบีย ยังคงถูกเรียกว่า *"Your Majesty"* ในการกราบบังคมทูล

### มาเลเซีย
ในสมาพันธรัฐมาเลเซีย พระบรมราชอิสริยยศของยังดีเปอร์ตวนอากง และพระราชอิสริยยศของราจาเปอร์ไมซูรีอากง คือ *Kebawah Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda* หรืออย่างย่อว่า *Seri Paduka Baginda* สุลต่านแห่งรัฐยะโฮร์ และพระมเหสีทรงใช้พระราชอิสริยยศ *Duli Yang Maha Mulia* (DYMM) ซึ่งมีศักดิ์เสมอด้วย His/Her Majesty ตั้งแต่ ค.ศ. 2017 ก่อนหน้านั้น มีการใช้ฐานันดรศักดิ์ในภาษาอังกฤษที่ *His/Her Royal Highness* โดยรัฐอื่น ๆ จะมีลักษณะคล้ายกัน 

### พม่า
ในประเทศพม่า พระบรมราชอิสริยยศอย่างเป็นทางการของพระมหากษัตริย์แห่งพม่า คือ *โภน ตาว จี หลา ทอ เมียนมาร์ มิน มยัต พยา* (  ) ย่อเป็น *โภนตอจีพยา* ( ) หรือ *อาชิน พยา* (  ). 

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บทความที่มีข้อความภาษาจีน
หมวดหมู่:บทความที่มีข้อความภาษาญี่ปุ่น
หมวดหมู่:คำกราบบังคมทูล
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ในทวีปยุโรป