เจ้าสามกรม

**เจ้าสามกรม** เป็นคำเรียกพระราชโอรส 3 พระองค์ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ที่ประสูติแต่พระสนม ได้แก่ **กรมหมื่นจิตรสุนทร** **กรมหมื่นสุนทรเทพ** และ **กรมหมื่นเสพภักดี** พระองค์เจ้าทั้ง 3 พระองค์เป็นพระราชโอรสที่มีพระชันษาเป็นผู้ใหญ่และมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเสด็จสวรรคตของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ภายหลังการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เจ้าสามกรมถูกสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ทั้ง 3 พระองค์

## พระประวัติ
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศมีพระราชโอรสที่ประสูติแต่พระสนมหลายพระองค์ ที่ถือว่าเป็นผู้ใหญ่มี 4 พระองค์ ได้แก่ พระองค์เจ้าแขก พระองค์เจ้ามังคุด พระองค์เจ้ารถ และพระองค์เจ้าปาน ภายหลังการเสด็จขึ้นครองราชสมบัติแห่งกรุงศรีอยุธยาของสมเด็จพระราชบิดาของพระองค์แล้ว พระองค์เจ้าทั้ง 4 พระองค์ได้รับการสถาปนาให้ทรงกรม ได้แก่
* พระองค์เจ้าแขก ได้รับการสถาปนาที่ กรมหมื่นเทพพิพิธ
* พระองค์เจ้ามังคุด ได้รับการสถาปนาที่ **กรมหมื่นจิตรสุนทร**
* พระองค์เจ้ารถ ได้รับการสถาปนาที่ **กรมหมื่นสุนทรเทพ**
* พระองค์เจ้าปาน ได้รับการสถาปนาที่ **กรมหมื่นเสพภักดี**

เจ้าสามกรมทรงขัดแย้งกับเจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์ขณะดำรงพระยศเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล สาเหตุหนึ่งมาจากการที่กรมพระราชวังบวรมีพระบัณฑูรให้ตำรวจมานำตัวเจ้ากรม ปลัดกรมและนายเวรปลัดเวรของเจ้าสามกรมมาถามความว่า เจ้ากรมนั้นเป็นแต่หมื่น เหตุใดจึงตั้งบรรดาศักดิ์กันในกรมให้เป็นขุนซึ่งนับว่าทำสูงเกินว่าศักดิ์ จึงมีพระบัณฑูรให้ลงพระราชอาญาโบยหลังคนละ 15 ทีบ้างคนละ 20 ทีบ้าง

หลังจากนั้นไม่นาน กรมหมื่นสุนทรเทพทำเรื่องกราบทูลสมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวเป็นการลับว่า พระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรเสด็จเข้ามาลอบทำชู้กับเจ้าฟ้านิ่มและเจ้าฟ้าสังวาลย์ถึงในพระราชวังหลายครั้ง สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวจึงมีพระราชดำรัสให้หาพระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรเพื่อนำตัวมาสอบความ เมื่อพระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรรับเป็นสัจแล้ว จึงมีพระราชดำรัสลงพระราชอาญาเฆี่ยน แล้วให้เสนาบดีและลูกขุนพิพากษาโทษ ท้าวพระยามุขมนตรีและลูกขุนกราบบังคมทูลว่า โทษของพระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรเป็นมหันตโทษขอพระราชทานให้สำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ตามขัตติยประเพณี สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวตรัสขอชีวิตไว้แต่ให้นาบพระนลาฏแล้วถอดให้เป็นไพร่เสีย ส่วนเจ้าฟ้านิ่มและเจ้าฟ้าสังวาลย์ให้ลงพระราชอาญาเฆี่ยนองค์ละ 30 ที พร้อมทั้งถอดเป็นไพร่เช่นกัน เจ้าฟ้าสังวาลย์อยู่ได้ 3 วันก็สิ้นพระชนม์ ส่วนพระมหาอุปราชกรมพระราชวังบวรต้องรับพระราชอาญาเฆี่ยนและเสด็จสวรรคตลง สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำรัสให้นำพระศพทั้งสองไปฝังยังวัดไชยวัฒนาราม

ภายหลังการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เจ้าฟ้ากรมขุนพรพินิตขณะมีพระอิสริยยศที่กรมพระราชวังบวรสถานมงคล เสด็จขึ้นครองราชย์มีพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าอุทุมพร แต่ก่อนพิธีบรมราชาภิเษกนั้นเกิดเหตุการณ์ไม่สงบ อันเนื่องมาจากเจ้าสามกรมได้พยายามแย่งชิงราชสมบัติ แต่สมเด็จพระเจ้าอุทุมพรทรงขอให้พระราชาคณะ 5 รูป มีพระเทพมุนีเป็นประธาน ไปเกลี้ยกล่อมจนสำเร็จ และพระองค์ได้ราชาภิเษกขึ้นครองราชย์ ต่อมา เจ้าสามกรมถูกจับกุมตัวและสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ โดยนำพระศพไปฝัง ณ วัดโคกพระยาตามโบราณราชประเพณี

## พระโอรสธิดา
*บัญชีพระนามเจ้านาย* ในคำให้การชาวกรุงเก่า ระบุพระนามพระโอรสธิดาของเจ้าสามกรมไว้ดังนี้

; พระองค์เจ้าชายมังคุด กรมหมื่นจิตรสุนทร 
มีพระโอรสธิดา 3 พระองค์ ประสูติแต่พระองค์เจ้าหญิงกระแห คือ
# พระองค์เจ้าหญิงเต (ชะฎา) 
# พระองค์เจ้าชายสุทิน (สูวดี)
# พระองค์เจ้าชายแฉ่ง (ชมภู)
พระธิดา 1 พระองค์ไม่ปรากฏนามหม่อมมารดา คือ
# หม่อมเจ้าหญิงมวน 
และพระธิดาอีก 1 พระองค์ประสูติแต่หม่อมมูล คือ 
# หม่อมเจ้าหญิงสิริวัฒน์ 

; พระองค์เจ้าชายรถ กรมหมื่นสุนทรเทพ 
มีพระธิดา 1 พระองค์ที่ประสูติแต่พระองค์เจ้าหญิงยี่สุ่น คือ
# พระองค์เจ้าหญิงมวน (ม่วง)
มีพระโอรสธิดา 4 พระองค์ประสูติแต่หม่อมทองอยู่ คือ
# หม่อมเจ้าหญิงองุ่น (อรุณ)
# หม่อมเจ้าชายขี้หมู (สูจี)
# หม่อมเจ้าชายสุนปุก (สีพี) 
# หม่อมเจ้าหญิงอำพัน 
และพระโอรสอีก 2 พระองค์ประสูติแต่หม่อมชื่น คือ
# หม่อมเจ้าชายสุชน
# หม่อมเจ้าชายชุมแสง 

; พระองค์เจ้าชายปาน กรมหมื่นเสพภักดี 
มีพระโอรสธิดา 1 พระองค์ ประสูติแต่หม่อมเจ้าจัน คือ
# หม่อมเจ้าชายไพฑูรย์ 

## ในวัฒนธรรมประชานิยม

* *[[ฟ้าใหม่]]* (2547)
** กรมหมื่นจิตรสุนทร นำแสดงโดยธนายง ว่องตระกูล
** กรมหมื่นสุนทรเทพ นำแสดงโดยปราบ ยุทธพิชัย
** กรมหมื่นเสพภักดี นำแสดงโดยวรพรต ชะเอม
* *[[ขุนรองปลัดชู (ภาพยนตร์)|ขุนรองปลัดชู]]* (2554)
** กรมหมื่นจิตรสุนทร นำแสดงโดยภูเบศน์ อินทริด
** กรมหมื่นสุนทรเทพ นำแสดงโดยปรินทร์ โกมารทัต
** กรมหมื่นเสพภักดี นำแสดงโดยเชิดเกียรติ นวลอินทร์
* *[[ศรีอโยธยา]]* (2560)
** กรมหมื่นจิตรสุนทร นำแสดงโดยวิวิศน์ บวรกีรติขจร
** กรมหมื่นสุนทรเทพ นำแสดงโดยอภิสร สุขวัฒนาศัย
** กรมหมื่นเสพภักดี นำแสดงโดยสรวิศน์ ทองมาก

## อ้างอิง
* 

หมวดหมู่:ราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:กรมหมื่น
หมวดหมู่:เจ้านายทรงกรมสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:พระราชบุตรในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ
หมวดหมู่:ผู้ถูกสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์
หมวดหมู่:เจ้าชายกรุงศรีอยุธยา