สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ

**สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ** (ญี่ปุ่น: 上皇后陛下 (美智子); โรมาจิ: *Jōkōgō* *Heka (Michiko)*; อังกฤษ: Her Majesty the Empress Emerita (Michiko)) ทรงเป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะ จักรพรรดิพระองค์ที่ 125 ของญี่ปุ่น และทรงเป็นพระราชมารดาในสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะจักรพรรดิพระองค์ปัจจุบัน

พระนามเดิม "มิจิโกะ โชดะ" (ญี่ปุ่น: 正田 美智子; โรมาจิ: *Shōda Michiko*) ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นมกุฎราชกุมารี (พระวรชายาในมกุฎราชกุมาร) หลังจากอภิเษกสมรสกับมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2502 ถัดมาทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินี เมื่อพระราชสวามีเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2532

ปัจจุบันทรงดำรงพระอิสริยยศ "โจโกโง" (上皇后) หรือพระอัครมเหสีในอดีตจักรพรรดิ หลังจากที่พระราชสวามีสละราชสมบัติ เมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 โดยสื่อไทยมีการระบุพระอิสริยยศของพระองค์ว่า "สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวง"

สัญลักษณ์ประจำพระองค์ ต้นเบิร์ชขาวญี่ปุ่น () ที่ประทับหลัก พระตำหนักเซ็นโต เขตพระราชฐานอากาซากะ เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

## พระราชประวัติ

### มิจิโกะ โชดะ
มิจิโกะ โชดะเกิดเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2477 (ปีโชวะที่ 9) ณ โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยโตเกียว เขตฮงโกะ นครโตเกียว จังหวัดโตเกียว (ปัจจุบัน คือ เขตบุงเกียว กรุงโตเกียว) เธอเป็นบุตรของนายฮิเดซาบูโร โชดะ และนางฟูมิโกะ โชดะ (สกุลเดิม โซเอจิมะ) 

ณ ขณะนั้น นายฮิเดซาบูโร โชดะ (บิดา) ดำรงตำแหน่งกรรมการบริหาร บริษัท นิสชิน ฟลาวร์ มิลลิ่ง และเขาได้ดำรงตำแหน่งประธานบริษัทในปี พ.ศ. 2488 ถัดมาในปี พ.ศ. 2544 บริษัทนี้ได้ปรับเปลี่ยนเป็นบริษัทผู้ถือหุ้น โดยใช้ชื่อบริษัทเป็น นิสชิน เซฟุง กรุ๊ป ซึ่งเป็นบริษัทผลิตอาหารอันดับต้น ๆ ของญี่ปุ่นในปัจจุบัน

มิจิโกะ โชดะเป็นบุตรคนที่สองจากพี่-น้องทั้งหมด 4 คน โดยมีพี่ชาย 1 คน, น้องสาว 1 คน, และน้องชาย 1 คน ได้แก่

* อีวาโอะ โชดะ (พี่ชาย)
* มิจิโกะ โชดะ
* เอมิโกะ โชดะ (น้องสาว)
* โอซามุ โชดะ (น้องชาย) ประธานคนแรกของบริษัทนิสชิน เซฟุง กรุ๊ป
พ.ศ. 2482 เมื่ออายุได้ 5 ปี เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นอนุบาล ณ โรงเรียนอนุบาลยามาโตะมูระ (大和郷幼稚園) (ปัจจุบันอยู่ในเขตบุงเกียว กรุงโตเกียว) ซึ่งในปีถัดมาเธอได้มีการย้ายที่พักอาศัย จึงได้ย้ายไปศึกษาที่โรงเรียนอนุบาลในเครือของโรงเรียนประถมศึกษาฟูตาบะ (雙葉小学校附属幼稚園) แทน thumb|289x289px|มิจิโกะ โชดะ อายุ 6 ปี|leftพ.ศ. 2484 เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นประถมศึกษา ณ โรงเรียนประถมศึกษาฟูตาบะ (雙葉小学校) (ปัจจุบันอยู่ในเขตชิโยดะ กรุงโตเกียว) อีกทั้งในวันที่ 8 ธันวาคม ปีเดียวกัน สงครามแปซิฟิกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่สองได้เริ่มต้นขึ้น

พ.ศ. 2487 ขณะที่เธอกำลังศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 สงครามแปซิฟิกได้เริ่มทวีความรุนแรงขึ้น มารดาได้พาลูกสาวทั้ง 2 คนรวมถึงลูกชายคนเล็ก อพยพไปอยู่ที่หอพักของบริษัทนิสชิน ณ หาดคูเกนูมะ เมืองฟูจิซาวะ จังหวัดคานางาวะ ส่วนบิดากับบุตรชายคนโตยังคงอยู่ที่โตเกียว ในระหว่างการอพยพนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนประถมศึกษาคาตาเซะ โนงิ (片瀬乃木小学校) ถัดมาในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2488 หลังจากที่ญี่ปุ่นพ่ายแพ้ในยุทธการที่อิโอโต หาดคูเกนูมะมีโอกาสที่จะถูกโจมตีโดยเรือรบของกองทัพสหรัฐอเมริกา จึงได้พากันอพยพไปที่เมืองทาเตบายาชิ จังหวัดกุมมะ ซึ่งเป็นบ้านเกิดของตระกูลโชดะ ในระหว่างนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนประถมศึกษาทาเตบายาชิ มินามิ (館林南国民学校) ในเดือนมิถุนายนปีเดียวกัน สถานการณ์สงครามยิ่งเลวร้ายขึ้น จึงได้พากันอพยพอีกครั้งไปที่ บ้านพักตากอากาศในเมืองคารูอิซาวะ จังหวัดนางาโนะ โดยพำนักอยู่ที่นี่จนญี่ปุ่นประกาศแพ้สงครามในวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2488 ซึ่งระหว่างนี้เธอได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนแห่งชาติที่ 1 คารูอิซาวะ (軽井沢第一国民学校) พอสถานการณ์เริ่มสงบจึงพากันย้ายกลับไปที่เมืองทาเตบายาชิ จังหวัดกุมมะ และกลับโตเกียวในปี พ.ศ. 2490 

พ.ศ. 2490 เธอได้เข้าศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย ที่โรงเรียนสตรีพระหฤทัย (聖心女子学院中等科) เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

พ.ศ. 2495 เธอได้เข้าศึกษาระดับปริญญาตรี สาขาภาษาและวรรณคดีต่างประเทศ คณะวรรณคดี มหาวิทยาลัยพระหฤทัย (聖心女子大学) เขตชิบูยะ กรุงโตเกียว และจบการศึกษาในปี พ.ศ. 2500 หลังจากจบการศึกษา เธอได้เข้าศึกษาต่อในหลักสูตรระยะสั้นในสาขาเดิมที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดและออกซฟอร์ด
### การเสกสมรส
thumb|พระราชพิธีอภิเษกสมรส วันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2502|250x250pxวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2500 มิจิโกะ โชดะได้พบกับมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะเป็นครั้งแรกในการแข่งขันเทนนิส ณ สนามเทนนิสของชมรมคารูอิซาวะ มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะทรงโปรดเธอมาก ถึงกับนำรูปถ่ายของเธอไปจัดแสดงในนิทรรศการผลงานส่วนพระองค์ และตั้งชื่อรูปนั้นว่า "เพื่อนผู้หญิง" (女ともだち) จนก่อให้เกิดข่าวลือต่าง ๆ 

หลังจากนั้นเธอได้เดินทางไปยุโรปและสหรัฐอเมริกาเป็นเวลาเกือบ 2 เดือน ซึ่งในเวลานั้นมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะก็ได้ทำการส่งจดหมายหาเธออยู่เรื่อย ๆ แต่ ณ ขณะนั้นเธอยังไม่มั่นว่าการแต่งงานกับราชวงศ์นั้นจะเป็นผลดีหรือไม่ เมื่อเธอกลับญี่ปุ่น มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะได้ทรงขอให้รุ่นน้องของพระองค์ช่วยติดต่อเธอทางโทรศัพท์อีกครั้งเพื่อสื่อความในพระทัย จนเธอตอบรับคำขอแต่งงานของพระองค์ในวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2501[thumb|250x250px|สัญลักษณ์ประจำพระองค์ ต้นเบิร์ชขาวญี่ปุ่น ([:ja:白樺|白樺)]]วันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2501 สภาราชวงศ์ได้อนุมัติการเสกสมรสระหว่างมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและนางสาวมิจิโกะ โชดะ โดยเธอเป็นสามัญชนคนแรกในประวัติศาสตร์ที่จะได้เสกสมรสกับเจ้าชายในราชวงศ์ญี่ปุ่น เนื่องจากในอดีตเจ้าชายจะอภิเษกสมรสกับเชื้อพระวงศ์หรือบุตรสาวจากตระกูลขุนนางเท่านั้น

ในวันเดียวกัน เธอพร้อมกับบิดาและมารดาได้จัดงานแถลงข่าวต่อสื่อมวลชน ซึ่งเธอได้กล่าวความรู้สึกต่อมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะว่า "พระองค์ทรงเป็นผู้ที่สะอาดบริสุทธิ์มาก ทรงเป็นผู้ที่ซื่อสัตย์และน่านับถืออย่างยิ่ง ทรงเป็นผู้ที่ดิฉันสามารถเชื่อมั่นและเคารพได้อย่างสุดหัวใจ" โดยสื่อมวลชนได้เรียกเหตุการณ์พบรักของทั้งคู่ว่า "รักหวานในสนามเทนนิส" (romance of the tennis court) บ้างก็ว่าเป็น "เทพนิยาย" ที่เกิดขึ้นจริง หลังจากงานแถลงข่าวส่งผลให้กระแสความนิยมของเธอถูกแพร่กระจายอย่างรวดเร็ว โดยมีการตั้งชื่อปรากฏการณ์นี้ว่า "มิจจิบูม" (ミッチーブーム)

วันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2502 มีการจัดพิธีโนไซ หรือพิธีหมั้น 

วันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2502 มีการจัดพิธีอภิเษกสมรสระหว่างมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะกับนางสาวมิจิโกะ โชดะ ซึ่งประกอบไปด้วยพิธีสักการะศาลเจ้าสามแห่ง ณ พระราชวังหลวงโตเกียว, พิธีเข้าเฝ้าสมเด็จพระจักรพรรดิฮิโรฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีนางาโกะ, และการจัดขบวนเสด็จจากพระราชวังหลวงโตเกียวไปยังที่ประทับชั่วคราวของมกุฎราชกุมาร ซึ่งเป็นการเสด็จโดยรถม้าพระที่นั่งเป็นระยะทางกว่า 8.8 กิโลเมตรและยังมีการจัดการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์อีกด้วย เนื่องด้วยกระแสของ "มิจจิบูม" ทำให้มีผู้คนเฝ้ารอรับเสด็จ ณ สองข้างทางถึง 530,000 คน รวมถึงมียอดขายโทรทัศน์กว่า 3 ล้านเครื่อง เพื่อที่จะได้รับชมการถ่ายทอดสดครั้งประวัติศาสตร์ ซึ่งผลคือมีผู้รับชมการถ่ายทอดสดกว่า 15 ล้านคน

ในวันเดียวกัน มิจิโกะ โชดะได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น 皇太子妃 (Kōtaishihi) ซึ่งมีการระบุพระนามในภาษาอังกฤษเป็น Crown Princess Michiko (มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ) และได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนมงกุฎ ชั้นประถมาภรณ์ (มงกุฎดอกพอโลเนีย)

ถึงแม้กระแสนิยมของพระองค์จะมีมาก แต่ก็ยังมีประชาชน รวมถึงสมเด็จพระจักรพรรดินีนางาโกะและข้าราชบริพารบางส่วนไม่พอใจพระองค์เช่นกัน เนื่องจากพื้นเพครอบครัวของพระองค์เป็นคริสตัง แม้พระองค์จะไม่เคยรับศีลล้างบาป แต่ก็ทรงศึกษาในโรงเรียนศาสนาคริสต์มาก่อน อีกทั้งยังไม่ใช่บุตรหลานตระกูลขุนนางอีกด้วย จึงทำให้มีกลุ่มชาตินิยมสุดโต่งเคยขู่ที่จะปองร้ายพระองค์ จนทำให้ครอบครัวโชดะต้องแจ้งเจ้าหน้าที่คอยอารักขาความปลอดภัย จากเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ส่งผลให้พระองค์ต้องรับแรงกดดันเป็นอย่างมาก จนทำให้พระวรกายซูบผอมลงและประชวรจากความเครียด

### มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ
thumb|(ซ้ายไปขวา) เจ้าชายฮิโระ, มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ, มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ, เจ้าชายอายะ และเจ้าหญิงโนริ (ด้านหน้า) เมื่อ พ.ศ. 2512
มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมิจิโกะ ทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดาด้วยกัน 3 พระองค์ ได้แก่

* เจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) ประสูติ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503
* เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) ประสูติ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508
* เจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) ประสูติ 18 เมษายน พ.ศ. 2512

พ.ศ. 2503 หลังการประสูติพระราชโอรสพระองค์แรก มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมิจิโกะ ทรงย้ายไปประทับที่พระตำหนักโทงู หลังจากที่การปรับปรุงแล้วเสร็จ ซึ่งเป็นพระตำหนักที่ประทับตามพระอิสริยยศมกุฎราชกุมาร 

ก่อนที่พระองค์จะทรงพระครรภ์เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) วันที่ 4 มีนาคม พ.ศ. 2506 มีการรายงานข่าวออกมาว่าพระองค์ทรงพระครรภ์พระราชบุตรพระองค์ที่สอง อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 22 มีนาคม พ.ศ. 2506 พระองค์ได้เสด็จเข้ารับการรักษาที่โรงพยาบาล เนื่องจากทรงเกิดภาวะการตั้งครรภ์ไข่ปลาอุก (รกและตัวอ่อนไม่เจริญขึ้นตามปกติ) และทรงเข้ารับการผ่าตัดเพื่อยุติการตั้งพระครรภ์ในวันถัดมา โดยมีรายงานออกมาว่า *"การดำเนินการดังกล่าวได้รับคำปรึกษาจากศาสตราจารย์ทากาชิ โคบายาชิ ที่ทำการประสูติเจ้าชายฮิโระ พระราชโอรสพระองค์แรกที่มีพระชันษา 3 ปี เจ้าหญิงซึ่งมีพระชนมายุ 28 พรรษานี้มีพระพลานามัยที่ไม่แข็งแรงเนื่องจากการประกอบพระกรณียกิจอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ก่อนทรงพระครรภ์"*

ทั้งสองพระองค์ทรงตกลงกันว่าจะไม่เลี้ยงดูพระราชบุตรตามธรรมเนียมราชสำนักเดิม อันได้แก่ ทรงเลี้ยงดูพระราชบุตรด้วยพระองค์เองตั้งแต่แรกประสูติ ซึ่งธรรมเนียมเดิมข้าราชบริพารจะรับหน้าที่เลี้ยงดูเมื่อพระโอรส/พระธิดามีพระชนมายุ 3 ชันษา, ทรงให้พระเกษียรธารา (น้ำนม) แก่พระราชบุตรโดยพระองค์เอง ซึ่งธรรมเนียมเดิมจะให้โดยแม่นม และทรงส่งพระราชบุตรไปศึกษาที่โรงเรียนแทนที่จะให้เรียนกับพระอาจารย์ส่วนพระองค์ในพระตำหนัก
### สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ
thumb|ฉลองพระองค์ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พ.ศ. 2533
วันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2532 สมเด็จพระจักรพรรดิฮิโรฮิโตะเสด็จสวรรคต จึงทำให้มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ พระราชสวามี เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ จักรพรรดิพระองค์ที่ 125 ของญี่ปุ่น ซึ่งมกุฎราชกุมารีมิจิโกะก็ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น "โคโง" (皇后) หรือสมเด็จพระจักรพรรดินีในวันเดียวกัน

วันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533 มีการจัดพระราชพิธี "โซกุยเรเซเด็น" (即位礼正殿の儀) หรือพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ ได้เสด็จประทับบนพระราชบัลลังก์ "ทาคามิกูระ" (高御座) ส่วนสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะได้เสด็จประทับบนพระราชบัลลังก์ "มิโชได" (御帳台) ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว โดยฉลองพระองค์ประกอบไปด้วย

* ฉลองพระองค์ชุด "จูนิฮิโตเอะ" (十二単) หรือกิโมโน 12 ชั้น โดยชุดคลุมชั้นนอกสุดมีสีขาว ส่วนชุดคลุมชั้นในจะเป็นสีเขียวอ่อน
* เกล้าพระเกศาแบบ "โอตสึเบรากาชิ" (御垂髪) และประดับด้วย "ฮิราบิไท" (平額)
* พระหัตถ์ถือฮิโอกิ (桧扇) หรือพัดญี่ปุ่นที่ทำจากไม้สน

ในงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งนี้มีผู้แทนจากประเทศต่างๆ จำนวน 158 ประเทศเข้าร่วมในงาน
thumb|จักรพรรดิอากิฮิโตะและจักรพรรดินีมิจิโกะ พ.ศ. 2552
ในวันเดียวกัน มีการจัดพระราชพิธี "โชกูงะ อนเร็ตสึ" (祝賀御列の儀) หรือพระราชพิธีขบวนแห่เฉลิมฉลองการขึ้นครองราชย์ ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ ประทับรถยนต์พระที่นั่งเปิดประทุน เสด็จจากพระราชวังหลวงโตเกียว ไปยังเขตพระราชฐานอากาซากะ โดยมีประชาชนกว่า 117,000 คนร่วมรับเสด็จตลอดสองข้างทาง

วันที่ 22 - 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2533 มีการจัดพระราชพิธี "ไดโจไซ" (大嘗宮の儀) ซึ่งเป็นโบราณราชพิธีหลังจากการขึ้นครองราชสมบัติของจักรพรรดิ โดยจัดขึ้นในตอนกลางคืนจนถึงเช้ามืดวันถัดไป พระราชพิธีนี้เป็นพิธีอธิษฐานของจักรพรรดิเพื่อให้ประเทศชาติและประชาชนสงบสุข รวมถึงขอให้พืชพรรณธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ โดยสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงฉลองพระองค์ในชุด "จูนิฮิโตเอะ" (十二単) หรือกิโมโน 12 ชั้นสีขาวบริสุทธิ์ และเกล้าพระเกศาแบบ "โอตสึเบรากาชิ" (御垂髪)

เดือนธันวาคม พ.ศ. 2536 ทรงย้ายที่ประทับจากพระตำหนักโทงู เขตพระราชฐานอากาซากะ ไปประทับที่พระตำหนักหลวง (御所) พระราชวังหลวงโตเกียว เขตชิโยดะ กรุงโตเกียว

เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2553 สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี ทรงเปิดเผยพระราชประสงค์ที่จะสละราชสมบัติครั้งแรกต่อคณะที่ปรึกษาสำนักพระราชวัง และในเดือนถัดมา พระราชสวามีก็ทรงมีพระราชดำรัสที่สื่อถึงพระราชประสงค์ว่า "เมื่อพิจารณาถึงสุขภาพของข้าพเจ้าที่เสื่อมถอยลงไปเรื่อยๆ เกรงว่าจะเป็นเรื่องยากที่จะปฏิบัติกิจในฐานะสัญลักษณ์ของชาติด้วยกายและวิญญาณเหมือนที่เคยเป็นมา" สำนักพระราชวังจึงมีการทบทวนและทยอยลดพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะลงในเบื้องต้น โดยส่งต่อให้กับพระราชโอรส ยกเว้นพระราชกรณียกิจที่สำคัญที่พระองค์ยังคงดำเนินอยู่

วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2560 สภาราชวงศ์ญี่ปุ่นได้มีมติกำหนดวันสละราชสมบัติของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี เป็นวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 และวันขึ้นครองราชย์ของจักรพรรดิพระองค์ใหม่ (มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ) พระราชโอรส ในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562

วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2562 มีการประกาศใช้กฎหมายพิเศษว่าด้วยการสละราชสมบัติของจักรพรรดิ

พระองค์ได้ปฏิบัติพระราชกรณียกิจนานัปการคู่กับสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พร้อมทั้งแสวงหาแนวทางในการเป็น "สัญลักษณ์ของประเทศ" ตั้งแต่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศมกุฎราชกุมารี จนกระทั่งพระราชสวามีสละราชสมบัติ รวมเป็นระยะเวลากว่า 60 ปี

### สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ
thumb|ราชวงศ์ญี่ปุ่น พ.ศ. 2563
วันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 มีการจัดพระราชพิธี "ไทเรเซเดน" (退位礼正殿の儀) หรือพระราชพิธีสละราชสมบัติของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี ณ พระราชวังหลวงโตเกียว

วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 เวลา 00:00 นาฬิกา กฎหมายพิเศษว่าด้วยการสละราชสมบัติของจักรพรรดิได้มีการบังคับใช้ จึงทำให้มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ พระราชโอรส เสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะ อีกทั้งตามกฎหมายพิเศษ ได้กำหนดให้สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะดำรงพระอิสริยยศ "โจโกโง" (ญี่ปุ่น: 上皇后; อังกฤษ: The Empress Emerita) หรือ พระอัครมเหสีในอดีตจักรพรรดิ ซึ่งสื่อไทยมีการระบุพระอิสริยยศของพระองค์ว่า "สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวง"

วันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2563 สมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะกับพระองค์ได้ย้ายที่ประทับจากพระราชวังหลวงโตเกียว ไปประทับที่พระตำหนักเซ็นโต (仙洞御所) เขตพระราชฐานอากาซากะ เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว

หลังจากการสละราชสมบัติของพระราชสวามี พระองค์ทรงส่งต่อพระราชกรณียกิจไปยังพระราชโอรส พระสุณิสา รวมถึงพระราชนัดดา และปรากฏพระองค์ต่อสาธารณชนน้อยลง เนื่องจากพระชนมายุที่มากขึ้นและปัญหาทางด้านพระพลานามัย

## พระพลานามัย

* หลังจากที่พระองค์อภิเษกสมรส พระองค์ประสบกับความกดดันและความเครียดมากมาย เนื่องจากทรงเป็นสามัญชนคนแรกที่เสกสมรสเข้าราชวงศ์ อีกทั้งการจบจากมหาวิทยาลัยคริสต์ จนก่อให้เกิดปัญหาทั้งทางสุขภาพกายและสุขภาพจิต
* พ.ศ. 2529 ทรงเข้ารับการผ่าตัดเนื้องอกในกล่องพระสกุล (มดลูก) ณ โรงพยาบาลสำนักพระราชวัง เมื่อพระองค์ทรงออกจากโรงพยาบาล มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ (พระยศ ณ ขณะนั้น), เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) และเจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) เสด็จมารับที่โรงพยาบาล พระองค์ถึงกับซบพระพักตร์ที่พระอุระของพระราชสวามี
* เดือนมีนาคม พ.ศ. 2550 ทรงมีอาการร้อนใน, มีพระโลหิตกำเดาไหล และมีพระโลหิตตกในพระอันตคุณ (ลำไส้) สาเหตุมาจากความเครียด 
* วันที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2562 ระหว่างที่ทรงตรวจพระวรกายเพื่อเข้ารับการผ่าตัดต้อกระจก แพทย์ได้พบอาการลิ้นพระหทัยรั่วและภาวะพระหทัยเต้นผิดจังหวะ แพทย์จึงให้คำแนะนำว่าควรจะงดกิจวัตรประจำวันที่กระทบต่อพระวรกายและจิตใจ
* วันที่ 16 และ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2562 ทรงเข้ารับการผ่าตัดต้อกระจกที่พระเนตรข้างขวาและข้างซ้าย ตามลำดับ ซึ่งผลการผ่าตัดเป็นไปได้ด้วยดี 
* วันที่ 8 กันยายน พ.ศ. 2562 ทรงเข้ารับการผ่าตัดเอาก้อนเนื้อมะเร็งที่พระถัน (เต้านม) ออก ซึ่งผลการผ่าตัดเป็นไปได้ด้วยดี และทรงออกจากโรงพยาบาลได้ภายในสองวันหลังจากการผ่าตัด 
* วันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2567 ทรงมีอาการโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 แต่พระอาการไม่รุนแรง 
* วันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2567 ทรงหกล้ม ณ พระตำหนักเซ็นโต ที่ประทับ ส่งผลให้กระดูกต้นขาขวาช่วงบนหัก ทรงเข้ารับการผ่าตัดที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยโตเกียวในวันที่ 8 ตุลาคม และทรงออกจากโรงพยาบาลในวันที่ 13 ตุลาคม

## พระราชกรณียกิจ
thumb|เนื่องในวโรกาสวันพระราชสมภพสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2548
ในช่วงที่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศจักรพรรดินี พระองค์ได้ปฏิบัติพระราชกรณียกิจคู่กับสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ ดังนี้

### พิธีราชสำนัก

* ทุกวันที่ 1 มกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "ชินเน็น-ชูกูงะ" (新年祝賀の儀) เพื่อรับการถวายพระพรปีใหม่ จากพระบรมวงศานุวงศ์และคณะรัฐมนตรี ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
* ทุกวันที่ 2 มกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "ชินเน็น-อิปปัน-ซังงะ" (新年一般参賀) หรือการออกมหาสมาคมเนื่องในวันขึ้นปีใหม่ เพื่อรับการถวายพระพรจากประชาชน ณ สวนฝั่งตะวันออกของพระราชวังหลวงโตเกียว
* ในเดือนมกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "โคโช ฮาจิเมะ" (講書始) ซึ่งเป็นการเสด็จออกรับฟังการบรรยายจากผู้ทรงคุณวุฒิในสาขาวิชามนุษยศาสตร์ สังคมศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ โดยมีพระบรมวงศานุวงศ์ร่วมเสด็จด้วย ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
* ในเดือนมกราคมของทุกปี มีการจัดพิธี "อูตาไก ฮาจิเมะ" (歌会始の儀) ซึ่งเป็นพิธีการขับร้องบทกวีในท่วงทำนองโบราณตามแบบแผนดั้งเดิมของญี่ปุ่น โดยมีพระบรมวงศานุวงศ์ร่วมเสด็จด้วย ณ ท้องพระโรงมัตสึโนมะ พระราชวังหลวงโตเกียว
* ทุกวันที่ 23 ธันวาคมของทุกปี มีการจัดพิธี "เท็นโน-ทันโจบิ-อิปปัน-ซังงะ" (天皇誕生日一般参賀) หรือการออกมหาสมาคมเนื่องในวันเฉลิมพระชนมพรรษาของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิโตะ เพื่อรับการถวายพระพรจากประชาชน ณ สวนฝั่งตะวันออกของพระราชวังหลวงโตเกียว
* ในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วงของทุกปี ทรงเข้าร่วมงานเลี้ยงน้ำชาที่สมเด็จพระจักรพรรดิเป็นเจ้าภาพ เพื่อต้อนรับแขกผู้มีเกียรติจากหลากหลายวงการในประเทศญี่ปุ่น ที่เขตพระราชฐานอากาซากะ กรุงโตเกียว

### การรำลึกถึงสงคราม
thumb|ทรงวางพวงมาลารำลึก ณ รัฐฮาวาย สหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2552
การเสด็จฯไปในพิธีรำลึกสงครามเนื่องในโอกาสครบรอบที่สำคัญเป็นประจำ เพื่อแสดงความเสียพระทัยอย่างสุดซึ้งต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสงคราม เช่น

* พิธีรำลึกครบรอบ 50 ปีหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ที่นางาซากิ, ฮิโรชิมา, โอกินาวะ, และโตเกียว
* พิธีรำลึกครบรอบ 60 ปีของยุทธการที่ไซปัน
* พิธีรำลึกครบรอบ 70 ปีของการทัพหมู่เกาะมาเรียนาและปาเลา
* พิธีรำลึกยุทธการที่โอกินาวะ ทรงร่วมพิธีนี้ทั้งหมด 11 ครั้ง

### ด้านธรรมชาติ
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการรักษาสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติ เช่น

* ทรงร่วมงานปลูกต้นไม้แห่งชาติ (全国植樹祭) เป็นประจำทุกปี
* ทรงร่วมชมการแข่งขันประมงแห่งชาติเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของท้องทะเล (全国豊かな海づくり大会) เป็นประจำทุกปี

### ด้านกีฬา
thumb|กีฬาโตเกียวพาราลิมปิค พ.ศ. 2507
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านส่งเสริมการกีฬา เช่น

* ทรงร่วมพิธีเปิดงานการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ (国民体育大会) เป็นประจำทุกปี
* วันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2541 ทรงร่วมพิธีเปิดการแข่งขันโอลิมปิกฤดูหนาว 1998
* ทรงร่วมชมการแข่งขันกีฬาต่าง ๆ เช่น แกรนด์ซูโม่ทัวร์นาเมนต์, เบสบอล, บาสเก็ตบอล

### ด้านเยาวชน
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมเยาวชน เช่น

* เสด็จฯเยี่ยมชมชั้นเรียน ณ โรงเรียนประถมศึกษา เนื่องในวันเด็กแห่งชาติ
* ทรงร่วมพิธีฉลองครบรอบ 50 ปีการก่อตั้งการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
* ทรงร่วมพิธีฉลองการเปิดหอสมุดเด็กนานาชาติ
* ทรงร่วมการประชุมการเลี้ยงดูเด็กแห่งชาติ

### ด้านศิลปะและวัฒนธรรม
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมศิลปะและวัฒนธรรม เช่น

* ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันศิลปะแห่งญี่ปุ่น
* ทรงร่วมพิธีฉลองเทศกาลศิลปะ

### ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการส่งเสริมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เช่น

* ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลในงาน Japan Prize Award ซึ่งเป็นพิธีมอบรางวัลให้แก่นักวิทยาศาสตร์และวิศวกรจากทั่วโลกที่มีผลงานโดดเด่นและสร้างสรรค์ในสาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
* ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันวิทยาศาสตร์แห่งญี่ปุ่น
* ทรงเป็นองค์ประธานมอบรางวัลของสถาบันชีววิทยาศาสตร์นานาชาติ

thumb|ทรงร่วมงานของศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้พิการแห่งชาติ พ.ศ. 2552

### ด้านผู้พิการ
ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในด้านการสนับสนุนผู้พิการ เช่น

* ทรงร่วมพิธีเปิดการแข่งขันกีฬาสำหรับผู้พิการแห่งชาติ
* ทรงร่วมพิธีฉลองครบรอบ การก่อตั้งศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้พิการแห่งชาติและศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพทางอาชีพแห่งชาติ
* ทรงร่วมการประชุมใหญ่เพื่อฉลองการครบรอบการก่อตั้งสมาคมผู้พิทักษ์เด็กและผู้ใหญ่ที่มีความบกพร่องทางร่างกายและจิตใจอย่างรุนแรง

### การเสด็จเยี่ยมพื้นที่ภัยพิบัติ

* เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2534 เสด็จฯเยือนเมืองชิมาบาระ จังหวัดนางาซากิ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากตระกอนภูเขาไฟอุนเซ็น-ฟูเก็น ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 43 ราย
* เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2536 เสด็จฯเยือนเกาะโอกูชิริ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากสึนามิ จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวใหญ่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของฮอกไกโด
* วันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2538 เสด็จฯเยือนจังหวัดเฮียวโกะ เพื่อเยี่ยมผู้ประสบภัยจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ฮันชิง ซึ่งมีผู้เสียชีวิตกว่า 6,400 ราย
* เดือนตุลาคม พ.ศ. 2547 เสด็จฯเยี่ยมผู้ประสบภัย จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่นีงาตะ-ชูเอ็ตสึ
* วันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2554 เสด็จฯวางช่อดอกไม้รำลึกถึงผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในโทโฮกุ อีกทั้งเหตุการณ์ภัยพิบัตินี้ได้ส่งผลกระทบต่อโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ ทำให้ญี่ปุ่นมีปัญหาเรื่องการใช้ไฟฟ้าภายในประเทศ จึงต้องมีนโยบายในการงดจ่ายกระแสไฟฟ้าบางช่วงเวลาในบางพื้นที่ โดยเขตชิโยดะซึ่งเป็นที่ตั้งของพระราชวังหลวงโตเกียวนั้นไม่ได้อยู่ในแผนการงดจ่ายกระแสไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม พระองค์ก็ทรงร่วมงดใช้ไฟฟ้าวันละ 2 - 4 ชั่วโมงในพระตำหนักด้วยพระองค์เอง ตั้งแต่วันที่ 15 - 23 มีนาคม พ.ศ. 2554
* เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2559 เสด็จฯเยี่ยมผู้ประสบภัย จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่คุมาโมโตะ

### การเสด็จเยือนต่างจังหวัด
ทรงเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างจังหวัดครบทั้ง 47 จังหวัดตั้งแต่ที่ยังทรงดำรงตำแหน่งมกุฎราชกุมารี โดยหลังจากพระองค์ได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นจักรพรรดินีแล้ว พระองค์ก็ได้เสด็จฯเยือนครบทั้ง 47 จังหวัดเป็นครั้งที่ 2 ในปี พ.ศ. 2546 และเป็นครั้งที่ 3 ในปี พ.ศ. 2560

### การเสด็จเยือนต่างประเทศ


ไฟล์:Staatsbezoek Japans kroonprinselijk paar.jpg|เสด็จเยือนเนเธอร์แลนด์ พ.ศ. 2522
ไฟล์:Akihito and Michiko at Andrews Air Force Base 1987.jpg|เสด็จเยือนสหรัฐอเมริกา พ.ศ. 2530
ไฟล์:The Emperor of Japan, His Majesty Akihito and the Empress of Japan, Her Majesty Michiko laying wreath at the Samadhi of Mahatma Gandhi, at Rajghat, in Delhi on December 02, 2013.jpg|เสด็จเยือนอินเดีย พ.ศ. 2556
นอกจากนี้ ยังทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในส่วนของพระองค์ ดังนี้

### ตำแหน่งในองค์กร

* พ.ศ. 2532 - พ.ศ. 2562 ประธานกิตติมศักดิ์ สภากาชาดญี่ปุ่น (日本赤十字社)
* หนึ่งในสามของผู้อุปถัมป์องค์กร International Board on Books for Young People (IBBY) เป็นองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไรระดับนานาชาติที่มีจุดประสงค์ในการเชื่อมโยงหนังสือกับเยาวชน โดยมีสำนักงานใหญ่อยู่ที่เมืองซือริช ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
* สมาชิกกิตติมศักดิ์ International Youth Library

### สภากาชาดญี่ปุ่น
ตำแหน่งประธานกิตติมศักดิ์ของสภากาชาดญี่ปุ่น (日本赤十字社) จะเป็นตำแหน่งที่สืบทอดกันมาของสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งญี่ปุ่น ซึ่งหลังจากที่สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงดำรงพระอิสริยยศนี้ ทรงได้ปฏิบัติหน้าที่เป็นองค์ประธานในการประชุมกาชาดแห่งชาติ และพระราชทานเครื่องอิสริยาภรณ์แก่บุคคลต่างๆ ตั้งแต่ปีแรกที่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศ จนกระทั่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระราชสวามี สละราชสมบัติในปี พ.ศ. 2562 พระองค์จึงดำรงพระอิสริยยศโจโกโง (พระพันปีหลวง) และได้ส่งต่อพระกรณียกิจให้สมเด็จพระจักรพรรดินีมาซาโกะ จักรพรรดินีพระองค์ใหม่ ซึ่งในงานการประชุมกาชาด จะมีแค่พระบรมวงศานุวงศ์หญิงที่เป็นพระชายาเข้าร่วม

### การเลี้ยงไหม
การเลี้ยงไหมเป็นหนึ่งในพระราชกรณียกิจที่สืบทอดกันมาของสมเด็จพระจักรพรรดินีแห่งญี่ปุ่น ตั้งแต่สมัยจักรพรรดินีโชเก็ง เนื่องจากอุตสาหกรรมการผลิตไหมเคยเป็นเสาหลักของการส่งออกของญี่ปุ่นในยุคเมจิ แม้ว่าหลังจากสงครามโลกครั้งที่สอง อุตสาหกรรมการเลี้ยงไหมจะเริ่มซบเซาลง แต่ในราชวงศ์ญี่ปุ่น กิจกรรมนี้ยังคงได้รับการรักษาไว้โดยจักรพรรดินีพระองค์ต่อ ๆ มาในฐานะประเพณีอันทรงคุณค่า ซึ่งหลังจากที่สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะทรงดำรงพระอิสริยยศนี้ พระองค์ก็ทรงสืบสานหน้าที่ในการดูแลโรงเลี้ยงไหมที่ชื่อว่า "โมมิจิยามะ" (紅葉山) ภายในพระราชวังหลวงโตเกียว ต่อจากจักรพรรดินีโคจุง

### พระราชนิพนธ์

#### หนังสือ
* พ.ศ. 2534 หนังสือภาพ "はじめての やまのぼり" (The First Yamanobori) ISBN 9784783401995
* พ.ศ. 2535 หนังสือ "どうぶつたち" (The Animals) ทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ (まど・みちお) นักกวีวรรณกรรมเด็กชื่อดัง โดยหนังสือเล่มนี้ได้รับการตีพิมพ์ในญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ISBN 978-4-915777-06-6
* พ.ศ. 2541 หนังสือ "ふしぎなポケット" (The Magic Pocket) ทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ และได้ตีพิมพ์ที่สหรัฐอเมริกาเช่นกัน ISBN 4-915777-21-9
* พ.ศ. 2541 หนังสือ "橋をかける--子供時代の読書の思い出" ISBN 4-915777-22-7
* นอกจากนี้ยังทรงแปลและเรียบเรียงบทกวีของมิชิโอะ มาโดะ และทำการตีพิมพ์อีก 2 เล่ม ได้แก่ Niji (Rainbow) และ Keshigomu (Eraser)

#### เพลง

* เพลง "ねむの木の子守歌" (*Nemunoki no Komoriuta*) เป็นเพลงที่แต่งถวายเจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) พระราชโอรส เนื่องในวันประสูติ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508 ซึ่งเนื้อร้องเป็นการแต่งจากบทกวีวากะที่พระองค์เคยนิพนธ์ขณะศึกษาระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย ส่วนทำนองแต่งโดยคุณมาซามิ ยามาโมโตะ

## พระเกียรติยศ

### ลำดับพระอิสริยยศ
* 20 ตุลาคม พ.ศ. 2477 - 10 เมษายน พ.ศ. 2502 : **มิจิโกะ โชดะ** (ญี่ปุ่น: 正田 美智子; โรมาจิ: *Shōda Michiko*)
* 10 เมษายน พ.ศ. 2502 - 7 มกราคม พ.ศ. 2532 : **มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ** (ญี่ปุ่น: 皇太子妃殿下; โรมาจิ: *Kōtaishihi Denka* อังกฤษ: Crown Princess)
* 7 มกราคม พ.ศ. 2532 - 30 เมษายน พ.ศ. 2562 : **สมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ** (ญี่ปุ่น: 皇后陛下; โรมาจิ: *Kōgō Heka;* อังกฤษ: Her Majesty the Empress)
* 1 พฤษภาคม 2562 - ปัจจุบัน : **สมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ** (ญี่ปุ่น: 上皇后陛下; โรมาจิ: *Jōkōgō* *Heka*; อังกฤษ: Her Majesty the Empress Emerita)

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์

#### ญี่ปุ่น
* 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์รัตนมงกุฎ ชั้นประถมาภรณ์ (มงกุฎดอกพอโลเนีย) (2502)

#### ต่างประเทศ

## เกร็ด

thumb|150px|คฤหาสน์โชดะ เมื่อปี พ.ศ. 2501
### สมัยพระเยาว์

* ทรงเคยแบกพระสหายคนนึงที่ล้มลงเพราะปวดท้องเข้าห้องพยาบาลด้วยพระองค์เอง เนื่องจากไม่มีใครกล้าช่วยพระสหายคนนั้นเพราะมีเหาบนศีรษะ
* พระสหายที่เคยเรียนอยู่โรงเรียนประถมศึกษาทาเตบายาชิมินามิ จังหวัดกุมมะ ที่เดียวกับพระองค์ กล่าวถึงพระองค์ว่าทรงเป็นคนน่ารัก มีผมเป็นลอนหยิก มีรูปร่างโปร่งเพรียวสง่า และทรงเคยได้รับเลือกเป็นนักกีฬาวิ่งผลัด
* ทรงมีฉายาว่า "เทมเพิลจัง" โดยมีที่มาจากนักแสดงเด็กชาวอเมริกันชื่อ "เชอร์ลีย์ เทมเพิล" เนื่องจากพระองค์ทรงมีพระเกศาหยักศกคล้ายเธอ
* ทรงมีพระนามลำลองว่า "มิจิ" (ミチ) หรือ "มิจจิ" (ミッチ)
* ครอบครัวของพระองค์นั้นนับถือศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก แต่พระองค์ยังไม่เคยรับศีลล้างบาปมาก่อน 
* พระองค์ทรงมีพระราชดำรัสถึงเหตุการณ์สงครามโลกครั้งที่สองที่เคยประสบในสมัยพระเยาว์ ความว่า *"...เมื่อเข้าสู่ช่วงหลังสงครามโลก แม้ข้าพเจ้าจะเป็นเพียงเด็กประถม แต่ก็สัมผัสได้ถึงห้วงเวลาแห่งความทุกข์ยาก ข้าพเจ้าต้องย้ายโรงเรียนถึง 5 ครั้ง ภายในเวลาเกือบ 3 ปี และทุกครั้งที่เข้าโรงเรียนใหม่ จะรู้สึกอึดอัดกับการปรับตัวให้เข้ากับการเรียนการสอนใหม่..."*
* พระองค์เคยส่งบทกวีประกวดกับทางนิตยสารเด็กผู้หญิงชื่อ "ひまわり" (ฮิมาวาริ) อย่างสม่ำเสมอ ซึ่งบทกวีของพระองค์ได้แข่งกับนักแสดงหญิงเมโกะ นากามูระ (中村メイコ) โดยผลัดกันได้ที่หนึ่งและที่สองแบบที่ต่างฝ่ายต่างไม่รู้จักตัวตนของกันและกันมาก่อน

### มหาวิทยาลัย
* ทรงได้รับรางวัลนักศึกษาดีเด่น ซึ่งจะมอบให้เฉพาะนักศึกษาที่มีผลการเรียนยอดเยี่ยมเท่านั้น และเป็นตัวแทนนักศึกษาในการกล่าวสุนทรพจน์ในพิธีจบการศึกษา
* ทรงได้รับใบอนุญาตการสอนภาษาอังกฤษระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลายตั้งแต่ยังเป็นนักศึกษา
* ทรงอยู่ชมรมนักร้องประสานเสียง, ชมรมเทนนิส, และชมรมละครของมหาวิทยาลัย เนื่องจากทรงมีพระวรกายที่สูง พระองค์จึงมักจะได้เล่นบทนักแสดงชาย และทำให้พระองค์กังวลพระทัยกับการเปร่งเสียงต่ำ
* ขณะที่ทรงเชียร์การแข่งขันเทนนิสในมหาวิทยาลัย พระองค์จะส่งเสียงเชียร์แบบติดตลกว่า "อ๊ะ แย่แล้ว!" (あっ、やばい!)
* ทรงเคยดำรงตำแหน่งประธานกรรมการสวัสดิการนักศึกษา และประธานสภานักศึกษา
* เนื่องจากทรงมีพระวรกายและรูปลักษณ์ที่งดงาม ผลการเรียนดี กีฬาเด่น จึงเป็นที่หมายปองของชายหนุ่มในสมัยนั้นเป็นอย่างมาก หนึ่งในชายที่เข้ามาคบหาพระองค์คือยูกิโอะ มิชิมะ () นักเขียนชาวญี่ปุ่น ซึ่งปรากฏในหนังสือ *"ชีวิตและการมรณกรรมของยุกิโอะ มิชิมะ"* (The Life and Death of Yukio Mishima) อันเป็นงานเขียนของเฮนรี สกอต สโตกส์ (Henry Scott Stokes) ที่ระบุว่าทั้งสองได้รับการแนะนำ และสนับสนุนจากครอบครัวให้สมรส ด้วยมองว่าทั้งคู่มีความเหมาะสมกัน

### การอภิเษกสมรส

* ก่อนที่พระองค์ทรงหมั้นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พระองค์เคยมีการนัดดูตัวกับนายยูกิโอะ มิชิมะที่โรงละครคาบูกิซะ ซึ่งเขาได้ตกหลุมรักพระองค์ตั้งแต่แรกพบ อย่างไรก็ตามพระองค์ก็ได้ปฏิเสธการคบหากับเขา
* ขณะที่เสด็จไปถวายสักการะศาลเจ้าสามแห่งในพระราชวังหลวงโตเกียว พระองค์ต้องเกล้าพระเกศาแบบโอซึเบรากาชิคู่กับฉลองพระองค์กิโมโนแบบโบราณ จากนั้นทรงต้องเปลี่ยนฉลองพระองค์เป็นแบบตะวันตกเพื่อเข้าเฝ้าจักรพรรดิโชวะและจักรพรรดินีโคจุน ซึ่งพระองค์ต้องใช้น้ำมันเบนซินในการล้างน้ำมันที่ใช้จัดพระเกศาออก โดยไม่สามารถใช้แชมพูได้เนื่องจากไม่เคยมีธรรมเนียมปฏิบัติมาก่อน และต้องใช้น้ำมันในปริมาณมากเนื่องจากพระเกศาของพระองค์หยักศก
* การเสด็จโดยรถม้าพระที่นั่งจากพระราชวังหลวงโตเกียวไปยังพระตำหนักชั่วคราว ทำให้มีเศษหินกระเด็นมาโดนพระปราง (แก้ม) ของพระองค์จนรู้สึกเจ็บ

### ครอบครัว

* พระองค์ทรงเลือกที่จะประสูติพระราชบุตรที่โรงพยาบาลแทนที่จะประสูติภายในพระตำหนักที่ประทับ โดยเจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) พระราชโอรสพระองค์แรก ได้ประสูติที่โรงพยาบาล ซึ่งเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ราชวงศ์ญี่ปุ่น
* หลังจากที่เจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) ประสูติได้เพียง 7 เดือน พระองค์กับพระราชสวามีต้องเสด็จเยือนสหรัฐอเมริกาเป็นเวลา 14 วัน พระองค์จึงทรงจัดทำคู่มือการเลี้ยงดูเจ้าชายให้กับพระพี่เลี้ยง ซึ่งคู่มือนี้ถูกเรียกว่า "กฎของนารุจัง" (ナルちゃん憲法) ในภายหลัง โดยคู่มือนี้ได้มีการบันทึกประมาณว่า ให้กอดพระองค์อย่างน้อยวันละครั้ง เพื่อแสดงความรัก, กลยุทธ์การให้พระองค์เสวยนม เนื่องจากพระองค์ไม่ทรงโปรด, ปล่อยให้เล่นพระองค์เดียวบ้าง เพื่อไม่ให้พระองค์รู้สึกว่ามีคนคอยเอาใจอยู่ตลอดเวลา, ต้องมีการดุพระองค์บ้าง
* ทรงเตรียมเบ็นโต (ข้าวกล่อง) ให้กับพระราชบุตรทุกพระองค์ก่อนไปโรงเรียนด้วยพระองค์เอง
* สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะและพระองค์เสด็จเยี่ยมจักรพรรดินีโคจุนทุกสัปดาห์ จนพระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2543
* เมื่อมีเวลาว่าง พระองค์จะร่วมเล่นเปียโน ร่วมกับพระราชสวามีซึ่งทรงเล่นเชลโล่ และเจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) พระราชโอรสซึ่งทรงเล่นไวโอลินกับวิโอล่า
thumb|นางสาวมิจิโกะ โชดะ พ.ศ. 2501

### งานอดิเรก

* ทรงเคยเรียนเปียโน, วาดภาพ, ทำอาหาร, และโคโดะ (香道) หรือศาสตร์แห่งการชื่มชมธูป
* ทรงโปรดการเล่นเทนนิสเป็นอย่างมาก พระองค์กับพระราชสวามีจะทรงเล่นเทนนิสด้วยกันทุกสัปดาห์ อีกทั้งทรงเคยได้รับรางวัลชนะเลิศการแข่งขันเทนนิส "ชินชิน ทัวร์นาเมนท์" (新進トーナメント) และติดอันดับสี่ในการจัดอันดับการแข่งขันเทนนิสของภูมิภาคคันโต ในช่วงที่ทรงเป็นนักศึกษา 
* ทรงโปรดการเล่นเปียโน เมื่อมีเวลาว่างพระองค์จะร่วมเล่นเปียโนในวงขนาดเล็กกับพระสหาย
* ฮิโรโกะ นากามูระ นักเปียโนชื่อดัง เคยได้รับฟังการบรรเลงเปียโนของพระองค์โดยตรงที่พระตำหนัก ได้กล่าวชื่นชมพระองค์ว่า "ในญี่ปุ่น ไม่มีนักเปียโนคนใดที่สามารถบรรเลงได้อย่างลึกซึ้งถึงเพียงนี้ ถ้าหากพระองค์ทรงเป็นนักเปียโน ดิฉันคงไม่มีโอกาสได้แสดงเลย"

### การลอบทำร้ายและการวิพากษ์วิจารณ์

*พระองค์มักจะโดนวิจารณ์จากกลุ่มอนุรักษ์นิยมในเรื่องที่พระองค์มีความคุ้นเคยกับศาสนาคริสต์มากกว่าศาสนาชินโต เนื่องจากพระองค์สำเร็จการศึกษาจากวิทยาลัยคริสต์
*ในขบวนเสด็จหลังจากพิธีอภิเษกสมรส มีชายหนุ่มคนหนึ่งวิ่งเข้าหารถม้าที่ประทับพร้อมขว้างก้อนหินใส่ โดยมีก้อนนึงเฉียดพระเศียรของพระองค์ไป ซึ่งในภายหลังชายผู้นี้ถูกจับกุมตัว โดยมีรายงานว่าเขาไม่พอใจในระบบจักรพรรดิและความวุ่นวายของงานเทศกาล อีกทั้งในภายหลังได้มีการสรุปว่าเขามีอาการป่วยทางจิต
*วันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2515 ทรงเคยถูกเด็กหนุ่มปาถุงมือใส่และวิ่งเข้าชนที่หน้าสถานีรถไฟโทบุ-นิกโก
*พ.ศ. 2535 ณ พิธีเปิดเทศกาลกีฬาแห่งชาติ จังหวัดยามางาตะ มีชายคนหนึ่งได้ปาระเบิดควันมายังที่ประทับของพระองค์และพระราชสวามี พระองค์ได้รีบพุ่งเข้าปกป้องพระราชสวามีตามสัญชาตญาณ

### อื่นๆ

* ขณะที่ยังดำรงพระอิสริยยศเป็นมกุฎราชกุมารี บริษัทเพาะพันธ์กุหลาบของอังกฤษได้ตั้งชื่อกุหลาบสายพันธุ์ใหม่ว่า "Princess Michiko" เพื่อถวายพระเกียรติแด่พระองค์
* ทรงเป็นผู้ริเริ่มการใส่ฉลองพระองค์แนวแฟชั่นในราชวงศ์ญี่ปุ่น
*พ.ศ. 2533 พระองค์ทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ที่มีรสนิยมการแต่งกายได้ยอดเยี่ยมในระดับนานาชาติ

## พงศาวลี



## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอย่างเป็นทางการ
* เว็บไซต์สำนักพระราชวังอิมพีเรียล (Imperial Household Agency) ภาษาอังกฤษ https://www.kunaicho.go.jp/eindex.html
* เว็บไซต์สำนักพระราชวังอิมพีเรียล (Imperial Household Agency) ภาษาญี่ปุ่น https://www.kunaicho.go.jp/
* ประกาศสํานักนายกรัฐมนตรี เรื่อง หลักเกณฑ์การทับศัพท์ภาษาเยอรมัน สเปน ญี่ปุ่น และมลายู ลงวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2561

หมวดหมู่:จักรพรรดินีญี่ปุ่น
หมวดหมู่:โคไตชิฮิ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:บุคคลในยุคโชวะ
หมวดหมู่:บุคคลในยุคเฮเซ
หมวดหมู่:บุคคลในยุคเรวะ