เมินดุต

**เมินดุต** () เป็นพุทธศาสนสถานสร้างขึ้นในศตวรรษที่ 9 ตั้งอยู่ในหมู่บ้านเมินดุต ตำบลเมินดุต อำเภอมาเกอลัง จังหวัดชวากลาง ประเทศอินโดนีเซีย ตั้งอยู่ห่างไปสามกิโลเมตรทางตะวันออกของโบโรบูดูร์ เป็นส่วนหนึ่งของพุทธศาสนสถานสามแห่งซึ่งสร้างขึ้นบนเส้นแกนเดียวกันนี้ ซึ่งคือเมินดุต, ปาวน และโบโรบูดูร์ ซึ่งเชื่อว่ามีความสัมพันธ์กันทางศาสนา กระนั้นยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดเกี่ยวกับลำดับขั้นขบวนการทางศาสนพิธี

## ประวัติศาสตร์

จันดีเมินดุตสร้างขึ้นในศตวรรษที่เก้าตอนต้น ถือว่าเก่าแก่ที่สุดในสามพุทธศาสนสถานบนเส้นแกนเดียวกัน (อีกสองแห่งคือปาวนและโบโรบูดูร์) จารึกการังเกงะฮ์จากปี 824 ระบุว่าเมินดุตสร้างขึ้นและแล้วเสร็จในรัชสมัยของกษัตริย์แห่งไศเลนทร์นามว่าอินทระ (Indra) โดยในจารึกระบุว่ากษัตริย์อินทระแห่งไศเลนทร์ได้ก่อสร้างศาสนสถานนามว่า *เวนุวนะ* (Venuvana; แปลว่า "ป่าไผ่") นักโบราณคดีชาวดัตช์ JG de Casparis เชื่อว่าวัดเวนุวนะนี้คือวัดเมินดุต

ในปี 1836 จันดีเมินดุตได้ถูกค้นพบในสภาพเป็นซากปรักหักพัง ปกคลุมไปด้วยพุ่มไม้ การบูรณะเริ่มต้นในปี 1897 แล้วเสร็จในปี 1925 ในบรรดานักโบราณคดีที่มีส่วนร่วมในการบูรณะเมินดุต เช่น JG de Casparis,  และ อริสัตยะ โยคสวร (Arisatya Yogaswara)

## สถาปัตยกรรม

ฐานของจันดีเมินดุตมีรูปแบบแปลนเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาด 13.7 เมตรในแต่ละด้าน และ สูง 3.7 เมตรจากพื้น ตัววัดความสูง 26.4 เมตร หันหน้าออกทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ซึ่งมีบันไดทางเข้าออก ประดับสองข้างด้วยมกรและสลักบนผนังด้วยรูปเรื่องราวจากชาดก ระเบียงแปลนรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสซึ่งรายล้อมตัววัดมีไว้สำหรับการเวียนเทียน (ประทักษิณ) ผนังภายนอกแกะสลักด้วยรูปพระโพธิสัตว์ เช่น พระอวโลกิเตศวร, พระศรีอาริย์, พระจุนทะ, พระกษิติครรภ, พระสมันตภัทร, พระวัชรปาณี, พระมัญชุศรี, พระอากาศครรภ และพระนางปรัชญาปารมิตา เป็นต้น หลังคาและเพดานของเมินดุตได้สูญหายไปตามกาลเวลา เข้าใจว่ามีลักษณะมีปลายยอดเป็นรูปสถูป มีชนาดและลักษณะน่าจะคล้ายกันกับที่จันดีโซจีวัน ผนังด้านในของโถงหน้าซึ่งมีชนาดเล็กกว่า ประดับด้วยภาพแกะสลักรูป เช่น ยักขิณีหารีตีและยักษ์อฏวกะ, กัลปพฤกษ์ และหมู่เทวดา

โถงหลักภายในประกอบด้วยประติมากรรมสามองค์ แกะสลักจากหินก่อนใหญ่ องค์กลางคือพระไวโรจนพุทธเจ้าความสูงสามเมตร ทางซ้ายคือพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ และทางขวาคือพระวัชรปาณีโพธิสัตว์ ซึ่งแทนการเป็นอิสระจากกายกรรม, วาจากรรม และมโนกรรม ตามลำดับ

## พิธีกรรม
ในเดือนพระจันทร์เต็มดวง (พฤษภาคมหรือมิถุนายน) พุทธศาสนิกชนในแถบนี้จะประกอบพิธีกรรมเนื่องในวันวิสาขบูชา โดยการเดินจาริกจากเมินดุต ไปยังปาวนะสิ้นสุดที่โบโรบูดุร์ ตามลำดับ โดยตลอดพิธียังมีการสวดมนต์และการเวียนเทียน (ประทักษิณ) รอบวัด

ผู้ที่นับถือ *[[Kejawen|เกจาเวิน]]* (ศาสนาผีแบบชวา) หรือพุทธ จะเดินทางมายังวัดเมินดุตเพื่อขอพรต่าง ๆ เช่น ขอให้หายจากความเจ็บป่วย นอกจากนี้ยังมีการขอลูกต่อหน้ารูปสลักยักขิณีหารีตีในวัด ในคติพื้นเมืองของชวาเชื่อว่านางเป็นเทพแห่งมารดรภาพและเป็นผู้ดูแลเด็ก

## สมุดภาพ

Candi Mendut - reliefs (2025) - img 16.jpg|ประติมากรรมนูนต่ำบนผนังบันไดและรูปมกร
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Reliëf op de Candi Mendut TMnr 20026894.jpg|ประติมากรรมนูนต่ำรูปยักขิณีหารีตี
File:Candi Mendut - reliefs (2025) - img 02.jpg|ภาพสลักรูปกัลปพฤกษ์
Candi Mendut - Dharmachakra and Crouching Deers (2025) - img.jpg|ประติมากรรมนูนต่ำรูปธรรมจักรและกวางหมอบเบื้องใต้ฐานพระไวโรจนพุทธเจ้า
Candi Mendut - Vairocana Buddha (2025) - img 03.jpg|พระไวโรจนพุทธเจ้า
Candi Mendut - Padmapani (2025) - img 01.jpg |พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์
Candi Mendut - Vajrapani (2025) - img 01.jpg |พระวัชรปาณีโพธิสัตว์
Candi Mendut - facade north-east (2025) - img 02.jpg |มุมมองจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ
Candi_Mendut_-_ruins_(2025)_-_img_06.jpg | ซากของจันดีทางเหนือของวัดเมินดุต
Candi Mendut - reliefs (2025) - img 10.jpg | มุมมองจากฐาน
Magelang - Mendut Buddhist Monastery (2025) - img 06.jpg | พุทธารามเมินดุต (Mendut Buddhist Monastery) ซึ่งสร้างขึ้นใหม่ ตั้งอยู่ติดกับจันดีเมินดุต
Mendut Buddhist Monastery - Candi Sangharājā (2025) - img 01.jpg | จัณฑิสังฆราชา (Candi Sangharājā) ในพุทธรามเมินดุต สร้างขึ้นในวโรกาส 100 ปีชาตกาลของสมเด็จพระญาณสังวร พระสังฆราช


## อ้างอิง