สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย

**สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย** (; ) อดีตมีชื่อเรียกว่า **สาธารณรัฐโซเวียตรัสเซีย** และมีชื่อเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า **รัสเซียโซเวียต** **สหพันธรัฐรัสเซีย** หรือเรียกสั้นเพียง **รัสเซีย** เป็นรัฐคอมมิวนิสต์ในช่วงปี ค.ศ. 1917 ถึง 1922 และหลังจากนั้นได้กลายเป็นสาธารณรัฐองค์ประกอบที่ใหญ่ที่สุดและมีประชากรมากที่สุดของสหภาพโซเวียต ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1922 ถึง 1991 จนกระทั่งได้ประกาศอำนาจอธิปไตยจากสหภาพโซเวียต โดยให้กฎหมายของรัสเซียมีศักดิ์เหนือกว่ากฎหมายระดับสหภาพใน ค.ศ. 1990 และ 1991 ซึ่งเป็นช่วงสองปีสุดท้ายของการดำรงอยู่ของสหภาพโซเวียต  สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซียประกอบด้วยหน่วยองค์ประกอบย่อยที่เล็กลงมา ได้แก่ 16 สาธารณรัฐปกครองตนเอง 5 แคว้นปกครองตนเอง 10 เขตปกครองตนเอง 6 ดินแดน และ 40 แคว้น โดยมีชาวรัสเซียเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใหญ่ที่สุด เมืองหลวงของรัสเซียโซเวียตและของสหภาพโซเวียตในภาพรวมคือ มอสโก และศูนย์กลางเมืองใหญ่อื่น ๆ ได้แก่ เลนินกราด (ชื่อเดิมคือเปโตรกราดจนถึง ค.ศ. 1924) สตาลินกราด (เปลี่ยนเป็นวอลโกกราดหลัง ค.ศ. 1961) โนโวซีบีสค์ สเวียร์ดลอฟสค์ กอร์กี และคูบืยเชียฟ

อันเป็นผลมาจากการปฏิวัติเดือนตุลาคม เมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1917 [ตามปฏิทินเก่าคือ 25 ตุลาคม] สาธารณรัฐรัสเซียโซเวียตได้รับการประกาศให้เป็นรัฐอธิปไตยและเป็นรัฐคอมมิวนิสต์แห่งแรกของโลกที่ดำเนินตามอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ รัฐธรรมนูญฉบับแรกถูกประกาศใช้ใน ค.ศ. 1918 ต่อมาใน ค.ศ. 1922 รัสเซียโซเวียตได้ลงนามในสนธิสัญญาก่อตั้งสหภาพโซเวียต อย่างเป็นทางการ ในวันที่ 12 มิถุนายน ค.ศ. 1990 สมัชชาผู้แทนประชาชนได้ให้การรับรองปฏิญญาว่าด้วยอำนาจอธิปไตยรัฐ และในวันที่ 12 มิถุนายน ค.ศ. 1991 โบริส เยลต์ซิน ได้รับเลือกตั้งให้เป็นประธานาธิบดีคนแรกและคนเดียวของรัสเซียโซเวียต โดยการสนับสนุนจากขบวนการปฏิรูป "ประชาธิปไตยรัสเซีย" ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ต่อมาจะกลายเป็นประธานาธิบดีแห่งสหพันธรัฐรัสเซีย เหตุการณ์พยายามก่อรัฐประหารในโซเวียตเมื่อเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1991 ที่มอสโก พร้อมกับการกักตัวประธานาธิบดีมีฮาอิล กอร์บาชอฟ ไว้ชั่วคราวในช่วงสั้น ๆ ได้ทำให้สหภาพโซเวียตสูญเสียความมั่นคง ภายหลังเหตุการณ์เหล่านี้ กอร์บาชอฟได้สูญเสียอำนาจที่เหลืออยู่ทั้งหมด โดยมีเยลต์ซินก้าวขึ้นมาแทนที่ในฐานะบุคคลที่มีอิทธิพลสูงสุดในประเทศ ในวันที่ 8 ธันวาคม ค.ศ. 1991 ผู้นำของรัสเซีย ยูเครน และเบลารุส ได้ลงนามในข้อตกลงเบโลเวจา เพื่อประกาศการล่มสลายของสหภาพโซเวียต และจัดตั้งเครือรัฐเอกราช ขึ้นมาแทนที่ในรูปแบบสมาพันธรัฐอย่างหลวม ๆ และในวันที่ 12 ธันวาคม ข้อตกลงดังกล่าวได้รับการสัตยาบันโดยสภาโซเวียตสูงสุด (รัฐสภาของรัสเซียโซเวียต) ส่งผลให้รัสเซียโซเวียตประกาศยกเลิกสนธิสัญญาก่อตั้งสหภาพโซเวียต และเป็นการประกาศเอกราชของรัสเซียจากสหภาพโซเวียต รวมถึงตัดความสัมพันธ์กับสาธารณรัฐโซเวียตอื่น ๆ โดยพฤตินัย

วันที่ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1991 ภายหลังการลาออกของกอร์บาชอฟจากตำแหน่งประธานาธิบดีสหภาพโซเวียต สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซียได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นสหพันธรัฐรัสเซีย ในวันถัดมาคือวันที่ 26 ธันวาคม สหภาพโซเวียตได้ประกาศยุบตัวเองโดยสภาโซเวียตแห่งสาธารณรัฐ ซึ่งในขณะนั้นเป็นสภาเดียวที่ยังคงปฏิบัติหน้าที่อยู่ของสภาโซเวียตสูงสุดแห่งสหภาพ ภายหลังการล่มสลาย รัสเซียได้รับผิดชอบอย่างเต็มตัวต่อสิทธิและพันธกรณีทั้งหมดของสหภาพโซเวียตภายใต้กฎบัตรสหประชาชาติ รวมถึงพันธกรณีทางการเงิน ด้วยเหตุนี้ รัสเซียจึงเข้ารับช่วงต่อสมาชิกภาพในสหประชาชาติและสมาชิกภาพถาวรในคณะมนตรีความมั่นคงต่อจากสหภาพโซเวียต รวมถึงคลังอาวุธนิวเคลียร์และการควบคุมกองทัพ นอกจากนี้ สถานเอกอัครราชทูตโซเวียตในต่างประเทศทั้งหมดได้เปลี่ยนสถานะเป็นสถานเอกอัครราชทูตรัสเซีย

รัฐธรรมนูญรัสเซียโซเวียต ฉบับ ค.ศ. 1978 ถูกแก้ไขหลายครั้งเพื่อสะท้อนถึงการเปลี่ยนผ่านสู่ระบอบประชาธิปไตย กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินส่วนบุคคล และระบบเศรษฐกิจแบบตลาด รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ของรัสเซียซึ่งมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม ค.ศ. 1993 ภายหลังวิกฤตการณ์รัฐธรรมนูญ ได้ยกเลิกระบอบการปกครองในรูปแบบโซเวียตโดยสิ้นเชิง และแทนที่ด้วยระบบกึ่งประธานาธิบดี เศรษฐกิจรัสเซียมีความเป็นอุตสาหกรรมอย่างหนัก โดยคิดเป็นสัดส่วนประมาณ 2 ใน 3 ของการผลิตไฟฟ้าทั้งหมดในสหภาพโซเวียต ภายใน ค.ศ. 1961 รัสเซียกลายเป็นผู้ผลิตน้ำมันรายใหญ่เป็นอันดับ 3 ของโลก เนื่องจากการค้นพบแหล่งน้ำมันใหม่ ๆ ในภูมิภาควอลกา-ยูรัล และไซบีเรีย  ใน ค.ศ. 1974 มีสถาบันอุดมศึกษาในสาธารณรัฐจำนวน 475 แห่ง ซึ่งจัดการศึกษาใน 47 ภาษาให้แก่นักศึกษาประมาณ 23,941,000 คน นอกจากนี้ยังมีเครือข่ายบริการสาธารณสุขที่จัดตั้งขึ้นตามเขตพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อให้บริการดูแลสุขภาพ ระบบเศรษฐกิจเริ่มมีการเปิดเสรีใน ค.ศ. 1985 ภายใต้นโยบายการปรับโครงสร้าง "เปเรสตรอยกา" ของกอร์บาชอฟ ซึ่งรวมถึงการอนุญาตให้มีวิสาหกิจที่รัฐไม่ได้เป็นเจ้าของ (เช่น สหกรณ์)

## ประวัติศาสตร์

### ช่วงเริ่มแรก (ค.ศ. 1917–1920)
รัฐบาลโซเวียตขึ้นสู่อำนาจครั้งแรกเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1917 หลังจากที่รัฐบาลชั่วคราวรัสเซียภายใต้การนำของ อะเลคซันดร์ เคเรนสกี ซึ่งปกครองสาธารณรัฐรัสเซีย ถูกโค่นล้มในการปฏิวัติเดือนตุลาคม โดยถือเป็นการปฏิวัติรัสเซียครั้งที่สอง เนื่องจากสถานภาพของรัฐยังไม่ชัดเจน ทำให้โซเวียตรัสเซียไม่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการจากประเทศเพื่อนบ้านอีกเป็นเวลาห้าเดือน

เมื่อวันที่ 18 มกราคม ค.ศ. 1918 สภาร่างรัฐธรรมนูญได้ออกกฤษฎีกาประกาศให้รัสเซียเป็นสหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตย ภายใต้ชื่อ "สหพันธ์สาธารณรัฐประชาธิปไตยรัสเซีย" อย่างไรก็ตาม บอลเชวิคได้กระทำการยุบสภาในวันรุ่งขึ้นและประกาศให้กฤษฎีกานี้เป็นโมฆะ

เมื่อวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 1918 ในการประชุมครั้งที่สามของรัฐสภารัสเซียทั้งปวง รัสเซียที่ไม่ได้รับการยอมรับถูกเปลี่ยนชื่อเป็น "สาธารณรัฐโซเวียตรัสเซีย" เมื่อวันที่ 3 มีนาคม ค.ศ. 1918 ได้มีการลงนามในสนธิสัญญาเบรสท์-ลีตอฟสก์ โดยเป็นการมอบดินแดนส่วนหนึ่งที่เดิมเป็นของจักรวรรดิรัสเซียให้แก่จักรวรรดิเยอรมัน เพื่อแลกกับสันติภาพบนแนวรบด้านตะวันออกของสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง เมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม ค.ศ. 1918 รัฐธรรมนูญรัสเซียฉบับ ค.ศ. 1918 ได้ประกาศให้เปลี่ยนชื่อประเทศเป็น "สหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซีย" ใน ค.ศ. 1918 ระหว่างสงครามกลางเมืองรัสเซีย หลายรัฐที่เคยอยู่ภายใต้อดีตจักรวรรดิรัสเซียได้แยกตัวเป็นอิสระจากกัน ทำให้ขนาดของประเทศลดน้อยลงไปอีก

## เชิงอรรถ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*  Full Texts and All Laws Amending Constitutions of the Russian SFSR 
* ''Russian Federation; The Whole Republic a Construction Site'' by D. S. Polyanski.
* Full 1918 RSFSR Constitution

หมวดหมู่:คอมมิวนิสต์ในประเทศรัสเซีย
ร
หมวดหมู่:คริสต์ศตวรรษที่ 20 ในประเทศรัสเซีย
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปยุโรป
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2460
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่สิ้นสภาพในปี พ.ศ. 2536
หมวดหมู่:อดีตรัฐสมาชิกสหประชาชาติ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์รัสเซีย
หมวดหมู่:ประเทศที่ใช้ภาษารัสเซียเป็นภาษาทางการ
หมวดหมู่:สาธารณรัฐโซเวียต

ร
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศรัสเซีย