อำเภอสวรรคโลก

**อำเภอสวรรคโลก** เป็น 1 ใน 9 อำเภอของจังหวัดสุโขทัย ในอดีตเคยเป็นที่ตั้งของศาลากลางจังหวัดสวรรคโลก ก่อนที่จะย้ายไปตั้งในท้องที่อำเภอสุโขทัยธานี และเปลี่ยนชื่อเป็นจังหวัดสุโขทัยในปัจจุบัน โดยชื่อ "สวรรคโลก" มีความหมายว่า "เมืองสวรรค์"

## ประวัติศาสตร์
**เมืองสวรรคโลก** เดิมตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ส่วนโค้งเว้าของแม่น้ำยมล้อมรอบ เดิมเรียกว่า เมืองเชลียง หรือ เมืองเฉลียง (ภาษาขอมโบราณ แปลว่ายื่นเข้าไปในแม่น้ำ )  อยู่ใกล้ๆ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุราชวรวิหาร (วัดพระปรางค์) ต่อมาเกิดปัญหาน้ำเซาะตลิ่งพังทลายลงเรื่อยๆ จึงย้ายเมืองขึ้นไปที่ อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยในปัจจุบัน ตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยยังเป็นราชธานี มีฐานะเป็นเมืองลูกหลวงในนาม “เมืองศรีสัชนาลัย” ต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยาประมาณ พ.ศ. 1994 พระเจ้าติโลกราชแห่งอาณาจักรล้านนา ได้ยกทัพมายึดเมืองศรีสัชนาลัย และได้เปลี่ยนชื่อเมืองเป็น “**เมืองเชียงชื่น**” ต่อมา พ.ศ. 2017 สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงตีเมืองเชียงชื่นคืนได้สำเร็จ และได้ทรงเปลี่ยนชื่อเมืองเป็น “**เมืองสวรรคโลก**” นับแต่นั้นมา

### สมัยธนบุรีและต้นรัตนโกสินทร์
ในสมัยกรุงธนบุรีถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เมืองสวรรคโลกเคยถูกพม่าเข้าตีบ่อยครั้ง เจ้าเมืองสวรรคโลกจึงตัดสินใจย้ายที่ตั้งเมืองมาตั้งอยู่ที่บ้านท่าชัย (ในเขตตำบลศรีสัชนาลัยในปัจจุบัน) ต่อมาราว พ.ศ. 2379 รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เมืองสวรรคโลกมีปลัดปกครองนามว่า “นาค” ได้นำงาช้างเนียมไปถวายพระเจ้าอยู่หัวจนเกิดความดีความชอบขึ้น จึงได้รับการแต่งตั้งเป็น “พระยาสวรรคโลก” มีบรรดาศักดิ์เป็น พระยาวิชิตภักดี ซึ่งก็คือต้นตระกูลวิชิตนาคในปัจจุบัน ได้ใช้บ้านพักหรือจวนที่บ้านวังไม้ขอนเป็นที่ว่าการเมืองสวรรคโลก ดังนั้นเมืองสวรรคโลกจึงย้ายมาจากบ้านท่าชัย มาตั้งรกรากที่เมืองสวรรคโลกใหม่ (สวรรคโลกปัจจุบัน) นับแต่นั้นมา

### อำเภอในจังหวัดสวรรคโลก
พ.ศ. 2437 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงยกเลิกระบบกินเมืองและระบบหัวเมืองแบบเก่า และใช้ระบบมณฑลเทศาภิบาลแทน โดยจัดการปกครองส่วนภูมิภาคเป็นมณฑล เมือง อำเภอ หมู่บ้าน ทำให้พื้นที่บริเวณสวรรคโลกได้รับการจัดตั้งเป็น "เมืองสวรรคโลก" ภายใต้การจัดการบริหารราชการแผ่นดินส่วนภูมิภาคของ มณฑลพิษณุโลก

หลัง พ.ศ. 2459 คำว่า "จังหวัด" ได้กลายเป็นคำที่เรียกหน่วยการปกครองระดับต่ำกว่ามณฑลแทนคำว่า "เมือง" เพื่อแยกความกำกวมจากคำว่าเมืองที่ใช้เรียกที่ตั้งศูนย์กลางการปกครองของจังหวัด (อำเภอเมือง) ทำให้เมืองสวรรคโลกได้เปลี่ยนชื่อเรียกเป็น "จังหวัดสวรรคโลก"

วันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมือง จังหวัดสวรรคโลก เป็น **อำเภอวังไม้ขอน**

วันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2474 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการ ยุบรวมบางมณฑลและบางจังหวัด โดยจังหวัดสุโขทัย ถูกยุบเลิก และโอนอำเภอสุโขทัยธานี อำเภอบ้านไกร อำเภอคลองตาล กิ่งอำเภอลานหอย กิ่งอำเภอโตนด มาขึ้นการปกครองกับจังหวัดสวรรคโลก ทำให้จังหวัดสวรรคโลกมีเขตปกครองทั้งหมด 5 อำเภอ 2 กิ่งอำเภอ ได้แก่

* อำเภอวังไม้ขอน (อำเภอสวรรคโลก) 
* อำเภอสุโขทัยธานี
* อำเภอหาดเสี้ยว (อำเภอศรีสัชนาลัย)
* อำเภอบ้านไกร (อำเภอกงไกรลาศ)
* อำเภอคลองตาล (อำเภอศรีสำโรง)
* กิ่งอำเภอลานหอย (อำเภอบ้านด่านลานหอย)
* กิ่งอำเภอโตนด (อำเภอคีรีมาศ)

วันที่ 14 มีนาคม พ.ศ. 2479 จัดตั้งเทศบาลเมืองสวรรคโลก ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองสวรรคโลก

วันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2479 ตั้งตำบลทุ่งเสลี่ยม แยกออกจากตำบลนาทุ่ง

วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2480 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดสวรรคโลก กับจังหวัดอุตรดิตถ์ โดยโอนพื้นที่หมู่ 1 ตำบลนครเดิฐ อำเภอวังไม้ขอน จังหวัดสวรรคโลก ไปขึ้นกับตำบลวังแดง อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์

วันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2481 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอวังไม้ขอน จังหวัดสวรรคโลก เป็น **อำเภอเมืองสวรรคโลก**

วันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อจังหวัดสวรรคโลก เป็นจังหวัดสุโขทัย และเปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมืองสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย เป็น **อำเภอสวรรคโลก**

### อำเภอในจังหวัดสุโขทัย
วันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2484 ตั้งตำบลกลางดง แยกออกจากตำบลทุ่งเสลี่ยม

วันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2490 ตั้งตำบลนาทุ่งและตำบลวังพิณพาทย์ แยกออกจากตำบลวังไม้ขอน ตั้งตำบลท่าทองและตำบลคลองกระจง แยกออกจากตำบลเมืองบางยม ตั้งตำบลกลางดง แยกออกจากตำบลทุ่งเสลี่ยม

วันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลคลองมะพลับ ในท้องที่บางส่วนของตำบลนครเดิฐ

วันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2500 แยกพื้นที่ตำบลทุ่งเสลี่ยม ตำบลกลางดง จากอำเภอสวรรคโลก ไปจัดตั้งเป็น **กิ่งอำเภอทุ่งเสลี่ยม** และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอสวรรคโลก

วันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2500 ตั้งตำบลศรีนครแยกออกจากตำบลนครเดิฐ ตั้งตำบลไทยชนะศึก แยกออกจากตำบลเมืองบางขลังและตำบลทุ่งเสลี่ยม

วันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2502 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอทุ่งเสลี่ยม อำเภอสวรรคโลก เป็น **อำเภอทุ่งเสลี่ยม**

วันที่ 10 มกราคม พ.ศ. 2504 เปลี่ยนแปลงชื่อสุขาภิบาลคลองมะพลับ อำเภอสวรรคโลก เป็นสุขาภิบาลศรีนคร

วันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2513 จัดตั้งนิคมสหกรณ์ ในท้องที่อำเภอสวรรคโลก

วันที่ 28 กันยายน พ.ศ. 2514 ตั้งตำบลคลองยางแยกออกจากตำบลในเมือง

วันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2519 แยกพื้นที่ตำบลศรีนคร และตำบลนครเดิฐ จากอำเภอสวรรคโลก ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอศรีนคร** และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอสวรรคโลก

วันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2521 ตั้งตำบลคลองมะพลับ แยกออกจากตำบลศรีนคร ตั้งตำบลน้ำขุม แยกออกจากตำบลนครเดิฐ ตั้งตำบลหนองกลับ แยกออกจากตำบลเมืองบางขลัง

วันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2523 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองสวรรคโลก ให้ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองสวรรคโลกทั้งตำบล เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น

วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2524 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอศรีนคร อำเภอสวรรคโลก เป็น **อำเภอศรีนคร**

วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2547 ยุบสภาตำบลวังพิณพาทย์ รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลวังไม้ขอน

## ภูมิศาสตร์
อำเภอสวรรคโลกตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ตอนกลางของจังหวัดสุโขทัย ซึ่งมีลักษณะเป็นที่ราบ มีแม่น้ำยมไหลผ่านจากเหนือลงใต้ โดยผ่านพื้นที่ ตำบลป่ากุมเกาะ ตำบลในเมือง ตำบลเมืองสวรรคโลก ตำบลวังพิณพาทย์ ตำบลวังไม้ขอน ตำบลย่านยาว ตำบลคลองกระจง ตำบลเมืองปากยม และตำบลท่าทอง

อำเภอสวรรคโลกมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอต่าง ๆ ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอศรีสัชนาลัย
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอศรีนคร และอำเภอพิชัย (จังหวัดอุตรดิตถ์)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอพรหมพิราม (จังหวัดพิษณุโลก) และอำเภอศรีสำโรง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอทุ่งเสลี่ยม

## การเมืองการปกครอง
### การปกครองท้องที่
ท้องที่อำเภอสวรรคโลกประกอบด้วย 14 ตำบล 117 หมู่บ้าน ได้แก่ 

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอสวรรคโลกประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่

*** [[เทศบาลเมืองสวรรคโลก]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองสวรรคโลกทั้งตำบล
***[[เทศบาลตำบลในเมือง (จังหวัดสุโขทัย)|เทศบาลตำบลในเมือง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล
***เทศบาลตำบลป่ากุมเกาะ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่ากุมเกาะทั้งตำบล
***เทศบาลตำบลคลองยาง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองยางทั้งตำบล
***[[เทศบาลตำบลเมืองบางขลัง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองบางขลังทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลคลองกระจง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองกระจงทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลวังขอนไม้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังขอนไม้ และตำบลวังพิณพาทย์ทั้งตำบล
***[[ตำบลย่านยาว (อำเภอสวรรคโลก)|องค์การบริหารส่วนตำบลย่านยาว]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลย่านยาวทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลนาทุ่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาทุ่งทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองบางยม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองบางยมทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลท่าทอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าทองทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลปากน้ำ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากน้ำทั้งตำบล
***องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกลับ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกลับทั้งตำบล

## โครงสร้างพื้นฐาน

### การคมนาคม

#### ทางถนน
มีทางหลวงสายหลักที่ตัดผ่านได้แก่ 

* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 101 ตัดผ่านใจกลางอำเภอสวรรคโลกในแนวทิศเหนือ-ใต้
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 102 (ช่วงทางหลวงแผ่นดิน 1113) ตัดผ่านทางด้านตะวันตกของตัวอำเภอแนวทิศเหนือ-ใต้ 
* จุดเริ่มต้นของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 106 สายสวรรคโลก–อุโมงค์, 
* จุดเริ่มต้นของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1180 สายสวรรคโลก - ปลายราง
* จุดเริ่มต้นของทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1195 สายสวรรคโลก - สุโขทัย

โดยมีระบบขนส่งระหว่างเมืองและภายในเมืองได้แก่ บขส วินทัวร์ รถตู้ รถสามล้อ วินจักรยานยนต์ 

#### ทางราง
มีทางรถไฟสายสวรรคโลกแยกออกมาจากเส้นทางรถไฟสายเหนือ(ชุมทางบ้านภาชี-เชียงใหม่) จากสถานีชุมทางบ้านดารา จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยมีสถานีรถไฟสวรรคโลก เป็นสถานีรถไฟประจำอำเภอสวรรคโลก ตั้งอยู่ตำบลเมืองสวรรคโลก
#### ทางอากาศ
อำเภอสวรรคโลกเป็นที่ตั้งของท่าอากาศยานสุโขทัย ตั้งอยู่ในตำบลท่าทอง ตำบลคลองกระจง และ ตำบลย่านยาว ให้บริการโดยบางกอกแอร์เวย์ โดยมีสายการบินจากกรุงเทพ/สุวรรณภูมิ และจะมีสายการบินจากท่าอากาศยานนานาชาติภูเก็ตเพิ่มในอนาคต

ท่าอากาศยานสุโขทัย

### การศึกษา
อำเภอสวรรคโลก เป็นหนึ่งอำเภอของจังหวัดสุโขทัยที่เป็นที่ตั้งของสถานศึกษาที่สำคัญของจังหวัดสุโขทัย มีจำนวนสถานศึกษาทั้งหมด 48 แห่งประกอบไปด้วย

## สถานที่สำคัญ

## อ้างอิง

สวรรคโลก