เลย์จิ มัตสึโมโตะ

**เลย์จิ มัตสึโมโตะ** (; ชื่อเกิด **อากิระ มัตสึโมโตะ** (); 25 มกราคม ค.ศ. 1938 – 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2023) เป็นศิลปินมังงะชาวญี่ปุ่น ผู้สร้างสรรค์ผลงานมังงะและอนิเมะหลายเรื่อง เรียกได้ว่าเป็นเจ้าพ่อมังงะแนว SF คนหนึ่งของญี่ปุ่น

มัตสึโมโตะสมรสกับ มิยาโกะ มากิ ภรรยาเขาก็เป็นศิลปินมังงะโชโจเช่นกัน เคยเปิดบริษัทร่วมกัน เพื่อช่วยกันวาดมังงะเรื่องเดียวกัน โดยภรรยาจะวาดตัวละครตาหวาน มัตสึโมโตะวาดส่วนอื่น แต่ผลงานก็ยังไม่โด่งดังนัก ต่อมาก็เปิดบริษัทในชื่อ เรย์จิฉะ เขียนมังงะตามที่ตัวเองถนัด

มัตสึโมโตะมีชื่อเสียงจากผลงาน เช่น *[[เรือรบอวกาศยามาโตะ]]*, *[[สลัดอวกาศ กัปตันฮาร็อค]]* และ *[[กาแล็กซี่เอ็กซ์เพรส 999]]* ลักษณะงานของเขาโดดเด่นด้วยการเล่าเรื่องเชิงเทพนิยายซึ่งมักแฝงโศกนาฏกรรม เน้นประเด็นทางศีลธรรม มีพระเอกเอกผู้สูงส่ง นางเอกที่มีลักษณะอ่อนโยน และบรรยากาศของโลกพิสดารที่แฝงความหม่นเศร้า

## ชีวิต
### ช่วงต้น
เลย์จิ มัตสึโมโตะเกิดในวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 1938 ที่คูรูเมะ จังหวัดฟูกูโอกะ โดยเป็นบุตรคนกลางจากพี่น้องชาย 7 คน และตอนวัยเด็ก มัตสึโมโตะได้รับเครื่องฉายภาพยนตร์ 35มม. จากพ่อ และดูการ์ตูนอเมริกันในระหว่างสงครามแปซิฟิก ในช่วงนั้น เขาเริ่มสนใจนวนิยายวิทยาศาสตร์ของนักเขียนอย่างอุนโนะ จูซะ และ เอช. จี. เวลส์ มัตสึโมโตะเริ่มวาดรูปตอนอายุ 6 ขวบ และสามปีต่อมาจึงเริ่มวาดมังงะ หลังเห็นผลงานของโอซามุ เทซูกะ ตอนอายุ 18 ปี เขาย้ายไปโตเกียวเพื่อเป็นศิลปินมังงะ

### อาชีพ

ปลายปี ค.ศ. 1953 มัตสึโมโตะ ขณะยังเป็นนักเรียน ได้วาดมังงะ *มิตสึบาชิ โนะ โบเค็น (การผจญภัยของผึ้งน้ำหวาน)* เพื่อส่งประกวด และได้รางวัลนักเขียนหน้าใหม่ ผลงานเรื่องนี้ได้ลงตีพิมพ์ ในนิตยสาร *[[มังงะโชเน็ง]]* เดือน กุมภาพันธ์ 1954 นับเป็นผลงานเปิดตัวครั้งแรก ขณะนั้นยังใช้ชื่อจริง อากิระ มัตสึโมโตะ

ผลงานยุคแรกๆ เป็นแนวการ์ตูนดาหวาน โชโจ ซึ่งไม่ค่อยประสบความสำเร็จนัก ต่อมาได้ย้ายมาวาดมังงะแนวเด็กผู้ชาย โชเน็ง คือเรื่อง **ลารามี่** ซึ่งดัดแปลงจากทีวีซีรีส์แนวตะวันตกของอเมริกัน เนื่องจากเขาเติบโตและเริ่มจากวาดมังงะส่งเข้าประกวด ได้งานทำโดยยังไม่เคยฝากตัวเป็นศิษย์กับศิลปินมังงะคนใด และมาจากต่างจังหวัดห่างไกล จึงมีความรู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจ และแทบจะเลิกอาชีพนี้กลับบ้านเกิด เขาฮึดสู้อีกครั้งด้วยการ ลองเขียนมังงะเล่าเรื่องราวของตัวเองที่ยากจนข้นแค้น อาศัยอยู่ในห้องเช่าขนาดสี่เสื่อครึ่ง ซึ่งได้พบเจอประสบการณ์หลากหลายจากผู้เช่าแปลกๆ มากหน้าหลายตา และไม่ค่อยรับผิดชอบ รวมถึงเรื่องของเพื่อนร่วมชั้นเรียน โรงเรียนนอกเวลา, โรคสังคัง เพราะไม่ค่อยอาบน้ำ และใส่กางเกงชั้นในซ้ำๆ และเห็ดซารุมะตะเกะที่ขึ้นในห้องจากความอับชื้น สกปรก ออกมาเป็นแนวตลกเสียดสี ขมขื่น แต่เยียวยาจิตใจให้ฮึดสู้ คือเรื่อง *Otoko Oidon* โอโตโกะ โออิด้ง (พ้มผู้ชายนะครับ สำเนียงฟุกุโอกะ) ปี ค.ศ.1971 เป็นซีรีส์ที่บันทึกชีวิตของ โรนิน (ชายหนุ่มที่กำลังเตรียมตัวสอบเข้ามหาวิทยาลัย)  ผลปรากฏว่าประสบความสำเร็จอย่างดี และเรื่องนี้ทำให้เขาได้รับรางวัล **Kodansha Publishing Culture Award ครั้งที่ 3 ปี1972 ในหมวดการ์ตูนสำหรับเด็ก** พร้อมกับความภาคภูมิใจ จนกล้าเอ่ยปากอย่างมั่นใจว่าเป็นศิลปินมังงะเต็มตัว และกลายเป็นหมวดหนึ่งในการจำแนกประเภทผลงานของเขา 

หมวดหมู่ผลงานของเขา จัดแบ่งหลักๆ ได้ตามนี้
* แนวตาหวาน และสัตว์เลี้ยง โชโจ (ยุคแรก)
* แมลง
* แนวห้องเช่าสี่เสื่อครึ่ง
* Sci-Fi แฟนตาซี และอวกาศ (ผลงานสร้างชื่อโดดเด่นประจำตัว)
* แนวสงคราม สมรภูมิ (เน้นช่วงยุคสงครามโลกครั้งที่สอง, เครื่องบินใบพัดซีโร่)

ต่อมาในปี ค.ศ. 1972 เขาได้สร้างสรรค์ผลงานแนวคอเมดีมืดเนื้อหาสำหรับผู้ใหญ่ในธีมตะวันตก (Western) เรื่อง *[[Gun Frontier (manga)|กันฟรอนเทียร์]]* ลงในนิตยสาร *Play Comic* ซึ่งตีพิมพ์ระหว่างปี ค.ศ. 1972 ถึง 1975 ในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน เขาได้เริ่มเขียนชุดเรื่องสั้นที่มีเนื้อหาจบในตอนซึ่งมีฉากหลังเป็นช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ในชื่อ *Senjo Manga Series* ซึ่งต่อมาได้รับความนิยมอย่างมากในชื่อ *[[The Cockpit (OVA)|เดอะค็อกพิท]]*

เขามีส่วนร่วมในผลงานเรื่อง *[[Space Battleship Yamato|เรือรบอวกาศยามาโตะ]]* (ค.ศ. 1974) และได้สร้างสรรค์ซีรีส์ที่ได้รับความนิยมอย่างสูงอย่าง *[[Space Pirate Captain Harlock|สลัดอวกาศ กัปตันฮาร็อค]]* (ค.ศ. 1977) และ *[[Galaxy Express 999|รถด่วนอวกาศ 999]]* (ค.ศ. 1977) ในปี ค.ศ. 1978 เขาได้รับรางวัลรางวัลมังงะโชกะกุกัน สาขาการ์ตูนเด็กผู้ชาย (shōnen) จากเรื่อง *รถด่วนอวกาศ 999* และ *Senjo Manga Series* ทั้งนี้ แอนิเมชันเรื่อง *กัปตันฮาร็อค* และ *รถด่วนอวกาศ 999* นั้นตั้งอยู่ในจักรวาลเดียวกัน ซึ่งทำให้เกิดภาคแยกและซีรีส์ที่เกี่ยวข้องตามมาอีกหลายเรื่อง ที่โดดเด่นที่สุดคือ *[[Queen Emeraldas|ควีนเอเมอรัลดัส]]* และ *[[Queen Millennia|ราชินีพันปี]]*

มัตสึโมโตะยังได้ควบคุมการสร้างมิวสิกวิดีโอหลายตัวให้กับวงดนตรีแนวเฟรนช์เฮาส์อย่าง Daft Punk โดยใช้เพลงจากอัลบั้ม *[[Discovery (Daft Punk album)|Discovery]]* มิวสิกวิดีโอเหล่านี้ถูกนำมาเรียงต่อกัน (จนกลายเป็นภาพยนตร์แอนิเมชันความยาวเต็ม) ในรูปแบบดีวีดีที่ใช้ชื่อว่า *[[Interstella 5555: The 5tory of the 5ecret 5tar 5ystem]]*

ในปี ค.ศ. 1999 ได้มีการสร้างรูปปั้นทองสัมฤทธิ์ของตัวละครและฉากจากเรื่อง *เรือรบอวกาศยามาโตะ* และ *รถด่วนอวกาศ 999* ประมาณสองโหล (แต่ละตัวสูง 4 ฟุต) ตั้งไว้ในย่านใจกลางเมืองสึรูงะ โดยที่ฐานของรูปปั้นแต่ละตัวจะมีแผ่นป้ายอธิบายตัวละครพร้อมลายเซ็นของมัตสึโมโตะ

[250px|thumb|เรือบัสทางน้ำ ''ฮิมิโกะ'' ของบริษัท [Tokyo Cruise Ship ออกแบบโดย เลจิ มัตสึโมโตะ]]
มัตสึโมโตะทำงานร่วมกับ โยชิโนบุ นิชิซากิ ในเรื่อง *เรือรบอวกาศยามาโตะ* (ซึ่งเป็นที่รู้จักในต่างประเทศภายใต้ชื่อต่าง ๆ แต่ที่แพร่หลายที่สุดคือ *[[Star Blazers]]*) มัตสึโมโตะได้สร้างมังงะที่มีเค้าโครงหลวม ๆ จากซีรีส์นี้ และเรือยามาโตะยังได้ปรากฏตัวเป็นดารารับเชิญ (โดยไม่มีลูกเรือ) ในผลงานหลายชิ้นของเขารวมถึงในมังงะเรื่อง *รถด่วนอวกาศ 999* ด้วย

ผลงานในเวลาต่อมาของมัตสึโมโตะที่ใช้ชื่อว่า *[[Great Yamato]]* ซึ่งมีการปรับปรุงรูปลักษณ์ของเรือยามาโตะใหม่ ได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น *Great Galaxy* เนื่องจากปัญหาทางกฎหมายกับนิชิซากิ ในปี ค.ศ. 2009 ทั้งมัตสึโมโตะและนิชิซากิต่างแยกกันทำงานในโครงการแอนิเมชันอิสระเกี่ยวกับ *เรือรบอวกาศยามาโตะ* ภายใต้เงื่อนไขที่ว่า มัตสึโมโตะไม่สามารถใช้ชื่อ *ยามาโตะ* รวมถึงพล็อตเรื่องหรือตัวละครจากต้นฉบับได้ ส่วนนิชิซากิก็ไม่สามารถใช้งานศิลปะเชิงแนวคิด การออกแบบตัวละคร หรือการออกแบบเรือจากต้นฉบับได้เช่นกัน

ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2014 เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองครบรอบ 60 ปีในการเข้าสู่วงการ มัตสึโมโตะได้เปิดตัวมังงะเรื่อง *Captain Harlock: Jigen Kōkai* (*[[Captain Harlock: Dimensional Voyage|กัปตันฮาร็อค: ไดเมนชันนัลโวยาจ]]*) วาดภาพโดย โคอิจิ ชิมาโฮชิ ในนิตยสาร *[[Champion Red]]* ของสำนักพิมพ์ Akita Shoten โดย *Dimensional Voyage* เป็นการนำมังงะเรื่อง *สลัดอวกาศ กัปตันฮาร็อค* ฉบับดั้งเดิมในปี 1978 มาเล่าเรื่องใหม่ ซึ่งในสหรัฐอเมริกาได้รับลิขสิทธิ์โดย Seven Seas Entertainment

### ชีวิตส่วนตัว
มัตสึโมโตะสมรสกับมิยาโกะ มากิ ศิลปินมังงะและผู้สร้างริกะ-จัง

เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน ค.ศ. 2019 มัตสึโมโตะประสบกับปัญหาระบบหายใจขั้นรุนแรง และล้มลงในงานที่ตูริน ประเทศอิตาลี ในระหว่างการทัวร์ฉลองครบรอบ 40 ปีของการดัดแปลงอนิเมะเรื่องกัปตันฮาร็อค เขาถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลในสภาพอาการวิกฤต และต้องใส่ท่อช่วยหายใจหลังเข้ารับการรักษาในห้องฉุกเฉิน อย่างไรก็ตาม สองวันต่อมา เขาถือว่าพ้นขีดอันตรายแล้ว

### เสียชีวิต
มัตสึโมโตะเสียชีวิตด้วยภาวะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันที่โรงพยาบาลในโตเกียวเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2023 ขณะอายุ 85 ปี นักเขียนการ์ตูนมังงะหลายคนได้ร่วมแสดงความเสียใจ เช่น จิบะ เท็ตสึยะ (เพื่อนนักวาดมังงะ ที่โดนเขาหยอกบ่อยๆ ), ยาซูชิโระ ไนโต, โนโซมุ ทามากิ, มิยาโกะ มากิ ภรรยาของเขา, มาซาโกะ โนซาวะ นักพากย์หญิงใน *กาแล็กซี่เอ็กซ์เพรส 999* และ แซ็ก เดวิสสัน ผู้แปล 

## สไตล์และแนวคิดหลัก
### โครงสร้างการเล่าเรื่อง
เรื่องราวของมัตสึโมโตะได้รับอิทธิพลจากขนบแบบ *[[Bildungsroman]]* (นวนิยายการเรียนรู้) หรือเรื่องราวแห่งการบ่มเพาะการศึกษาและการค้นพบตนเอง ดาร์เรน-จอน แอชมอร์ (Darren-Jon Ashmore) นักวิชาการตั้งข้อสังเกตว่า มัตสึโมโตะมองมหากาพย์สเปซโอเปรา (space opera) ของเขา เช่น *รถด่วนอวกาศ 999* (Galaxy Express 999) และ *กัปตันฮาร็อค* (Captain Harlock) เป็นเรื่องราวของการเติบโตและการเปลี่ยนแปลง ที่ซึ่งตัวละครต้อง "ตัดสินใจเลือกเพื่อตนเองและผู้อื่น โดยยอมสละความเป็นตัวเองหลายอย่างเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่า" แอชมอร์อธิบายเพิ่มเติมว่ามัตสึโมโตะได้รับแรงบันดาลใจจากผลงานคลาสสิกอย่าง *[[A Christmas Carol]]* ของชาลส์ ดิกคินส์ และ *[[วิมานลอย|Gone with the Wind]]* ของ มาร์กาเร็ต มิตเชลล์ โดยมุ่งเน้นไปที่ตัวละครที่ "ในตอนแรกเป็นผลผลิตของยุคสมัยและสถานการณ์ แต่ในที่สุดก็สามารถกลายเป็นนายเหนือโชคชะตาของตนเองได้" นอกจากนี้ แนวคิดเรื่อง "อาร์เคเดีย" (Arcadia) ซึ่งเป็นสวรรค์ในอุดมคติที่สาบสูญแห่งวัยเยาว์ ยังเป็นสัญลักษณ์ (motif) ที่ปรากฏซ้ำ ๆ ซึ่งมีที่มาจากการที่มัตสึโมโตะศึกษาผลงาน *Italian Journey* ของ โยฮันน์ วูล์ฟกัง ฟอน เกอเท่

แนวคิดทางปรัชญาที่เป็นแกนกลางใน "เลจิเวิร์ส" (Leijiverse) ที่เชื่อมโยงถึงกันของมัตสึโมโตะคือ *โทกิโนะวะ* (toki-no-wa) หรือกงล้อแห่งเวลา ซึ่งแสดงถึงมุมมองต่อประวัติศาสตร์และโชคชะตาที่เป็นวัฏจักร ที่ซึ่งวีรบุรุษและเหตุการณ์ต่าง ๆ จะส่งเสียงสะท้อนผ่านยุคสมัย แอชมอร์อธิบายว่านี่คือภาพสะท้อนของทั้งแนวคิดเรื่องการเกิดใหม่ในพุทธศาสนา และจักรวาลวิทยาแบบนอร์ส โดยตัวละครจะทำหน้าที่เป็น "แชมป์เปี้ยนผู้เป็นนิรันดร์" ที่ท่องไปในยุคสมัยแห่งความขัดแย้งและการเริ่มต้นใหม่ที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ธรรมชาติที่เป็นวัฏจักรนี้ทำให้เกิดระบบจักรวาล (canon) ที่เปลี่ยนแปลงได้และไม่เป็นเส้นตรง โดยเรื่องราวและความสัมพันธ์ของตัวละครจะถูกสำรวจซ้ำและนิยามใหม่ผ่านการดัดแปลงในมังงะและอนิเมะเรื่องต่าง ๆ แนวคิดหลักในผลงานของเขาประกอบด้วย การต่อต้านความเพิกเฉยและการโอนอ่อนตามสังคม, ความถวิลหาอันโศกเศร้า (melancholic nostalgia) ต่ออดีตอันกล้าหาญที่สูญสิ้น และการเสียสละของปัจเจกบุคคลเพื่อเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่า ซึ่งมักจะเป็นเป้าหมายในระดับจักรวาล

### ตัวละครหญิง
ตัวละครหญิงของมัตสึโมโตะแม้จะมีรูปลักษณ์ที่โดดเด่นด้วยรูปร่างสูงโปร่งและผมยาวสลวย แต่มักจะได้รับบทบาทในการเล่าเรื่องที่แคบ ซึ่งสะท้อนถึงบรรทัดฐานทางเพศของญี่ปุ่นในทศวรรษ 1970 สเตฟานี โธมัส (Stefanie Thomas) นักวิชาการวิเคราะห์ว่า ในสเปซโอเปรายุคแรกของเขา (*สลัดอวกาศ กัปตันฮาร็อค*, *รถด่วนอวกาศ 999*, *ควีน เอเมอรัลดัส*) ตัวละครหญิงมีสัดส่วนน้อยมากในบรรดาตัวละครหลัก และมักจะสอดคล้องกับแม่แบบ (archetypes) ที่ระบุโดยนักสังคมวิทยา คิมิโอะ อิโตะ ได้แก่: วัตถุแห่งการบูชา ("พระแม่มาดอนน่า"), ผู้ให้บริการทางเพศ ("โสเภณี") และแหล่งของการเลี้ยงดูฟูมฟัก ("มหาชนนี") โธมัสโต้แย้งว่าแม้ตัวละครอย่างต้นหน เค ยูกิ จะแสดงให้เห็นถึงความสามารถในอาชีพ แต่พวกเธอมักถูกมอบหมายให้ทำ "งานทางอารมณ์" (emotional labor) เพื่อปลอบประโลมจิตใจของผู้ชาย และตัวละครหญิงที่เป็นปฏิปักษ์ เช่น ชาวมาโซน (Mazone) หรือราชินีโพรเมเธียม มักถูกนำเสนอในฐานะ "ผู้อื่น" (Others) ที่น่ากลัวและปฏิเสธความเห็นอกเห็นใจตามแบบฉบับของผู้หญิง มัตสึโมโตะระบุว่าการออกแบบตัวละครหญิงของเขาได้รับแรงบันดาลใจจากนักแสดงหญิงชาวเยอรมัน Marianne Hold และ "ผู้หญิงที่มีจิตวิญญาณแกร่ง" จากวัยเยาว์ของเขาในเกาะคิวชู ซึ่งเขาบรรยายว่าเป็นคนหัวรั้นเมื่ออยู่ที่บ้านแต่ยังคงรักษาจารีตทางสังคมเมื่ออยู่ในที่สาธารณะ

### สไตล์ด้านทัศนศิลป์
สไตล์ศิลปะของมัตสึโมโตะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวด้วยการออกแบบเครื่องจักรที่มีรายละเอียดสูง โดยเฉพาะยานอวกาศ ซึ่งประกอบด้วยหน้าปัดอนาล็อกจำนวนมากและองค์ประกอบแบบกอทิก (gothic) แนวทางการออกแบบตัวละครของเขาสร้างความแตกต่างอย่างชัดเจนระหว่างความละเอียดอ่อน สง่างามของหญิงสาว กับรูปลักษณ์ที่ดูแปลกประหลาด (grotesque) หรือดูตลกขบขันของตัวละครรอง ทั้งนี้ การออกแบบตัวละครหญิงของเขาได้รับการขัดเกลาผ่านการทำงานร่วมกับ มิยาโกะ มากิ ภรรยาของเขาซึ่งเป็นนักเขียนมังงะเช่นกัน

## ผลงานที่คัดเลือก

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* LeijiSha บริษัท เรย์จิฉะ
*  
* 
* 
* Leijiverse—The world of Leiji Matsumoto
* Leiji Matsumoto at *[[The Encyclopedia of Science Fiction]]*
* Leiji Matsumoto manga  and anime at Media Arts Database 
* ''Ozma'' interview
* ''Ozma'' interview with ''Asahi Shimbun''

หมวดหมู่:ศิลปินมังงะ
หมวดหมู่:แอนิเมเตอร์
หมวดหมู่:จิตรกรภาพประกอบชาวญี่ปุ่น
หมวดหมู่:นักวาดการ์ตูนญี่ปุ่น