ราชวงศ์จักรี

**ราชวงศ์จักรี** เป็นราชวงศ์ถัดจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี ซึ่งปกครองราชอาณาจักรที่สืบทอดกรุงศรีอยุธยามาจนเป็นประเทศไทยในปัจจุบัน เกิดขึ้นจากการที่สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (ทองด้วง) ขุนนางซึ่งดำรงตำแหน่งสมุหนายก (จักรี) ในราชสำนักของสมเด็จพระเจ้าตากสิน ยึดอำนาจการปกครองและปลงพระชนม์สมเด็จพระเจ้าตากสิน และปราบดาภิเษกตนขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แทน (ภายหลังปรากฏพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 แล้วย้ายศูนย์กลางการปกครองจากกรุงธนบุรีมายังกรุงเทพมหานครตั้งแต่วันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2325 ซึ่งเป็นเมืองหลวงมาจนถึงปัจจุบัน

เอกสารหลายฉบับ ทั้งของไทยและของต่างชาติ อ้างถึงความวุ่นวายทางการเมืองในปลายรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินว่า เป็นผลมาจากการที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมีพระจริยวัตรผิดแผกไป จนสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก ซึ่งอยู่ขณะนำทัพไปเขมร ต้องเดินทางกลับมาระงับเหตุ แล้วปลงพระชนม์สมเด็จพระเจ้าตากสิน ก่อนขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์แทน อันเป็นจุดเริ่มต้นของราชวงศ์จักรี จากนั้น ราชวงศ์จักรีได้ปราบปรามเชื้อสายของสมเด็จพระเจ้าตากสิน เจ้าพระยาทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค) บันทึกว่า สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พระราชอนุชาของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงให้ "เอาบุตรชายน้อย ๆ ของเจ้าตากสิน...ใส่เรือไปล่มน้ำเสียให้สิ้น" โดยทรงอ้างถึงคำโบราณว่า "ตัดหวายอย่าไว้หนามหน่อ ฆ่าพ่ออย่าไว้ลูก" และพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) ทรงประหารหม่อมเหม็น พระราชโอรสของพระเจ้าตากสิน เมื่อ พ.ศ. 2352 ในเหตุการณ์ที่อ้างว่า มีนกกาคาบหนังสือแจ้งเหตุกบฏมาทิ้งที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

ในด้านเชื้อสายของราชวงศ์จักรีนั้น พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) มีพระราชหัตถเลขาว่า ต้นตระกูลของราชวงศ์จักรีมิใช่ไทยแท้ แต่เป็นมอญผสมจีนที่สืบทอดกันมาจนถึงสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) พระราชบิดาของพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และมีผู้เสนอทฤษฎีว่า ราชวงศ์จักรีอาจสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ซึ่งอาจทำให้มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติย้อนไปถึงราชวงศ์พระร่วงที่สืบสายกันในกรุงสุโขทัย

วันที่ 6 เมษายน พ.ศ. 2325 อันเป็นวันที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชเสด็จขึ้นทรงราชย์นั้น ถือกันว่า เป็นวันสถาปนาราชวงศ์จักรี เรียกกันว่า วันจักรี และมีการกำหนดให้วันที่ 6 เมษายน ของทุกปี เป็นวันหยุดราชการมาตั้งแต่ พ.ศ. 2468 เป็นอย่างน้อย

ราชวงศ์จักรีใช้สัญลักษณ์เป็นรูปตรีศูลในวงจักรสุทรรศน์ ซึ่งเป็นอาวุธของพระนารายณ์ เทวดาในศาสนาฮินดู ด้วยเหตุผลว่า คำว่า "จักร" และ ตรี" สอดคล้องกับชื่อ "จักรี" ของราชวงศ์

## พระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ไทยในปัจจุบันสืบราชสมบัติภายในราชสกุลมหิดล ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สังวาลย์ ตะละภัฏ) โดยสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) ถือเป็นพระอนุชาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระเชษฐาต่างพระมารดาในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว 

หลังการสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร สมเด็จพระอนุชาธิราชคือสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าภูมิพลอดุลเดช (ปัจจุบันคือ'''พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร''') จึงได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบราชสันตติวงศ์ในวันเดียวกัน และภายหลังได้ทรงประกอบพระราชพิธีราชาภิเษกสมรสกับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติยากร) พระธิดาในพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ (หม่อมเจ้านักขัตรมงคล กิติยากร) กับหม่อมหลวงบัว กิติยากร (สนิทวงศ์) มีพระราชโอรสเพียงพระองค์เดียวคือพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงราชย์เป็นพระมหากษัตริย์รัชกาลปัจจุบัน

### รายพระนามพระบรมวงศานุวงศ์
* พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี​
** สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา (พระราชธิดาพระองค์ใหญ่)
** สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา (พระราชธิดาพระองค์เล็ก)
** สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ  (พระราชโอรสพระองค์เล็ก)
* ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี (พระโสทรเชษฐภคินี)
*สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (พระโสทรกนิษฐภคินี)
* สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี (พระโสทรกนิษฐภคินี)
**พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ (พระราชภาคิไนย)
** พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ (พระราชภาคิไนย)
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นสุทธนารีนาถ (อดีตพระวรชายา; พระภคินีฝ่ายพระชนนี)

### พระอนุวงศ์ชั้นพระองค์เจ้า
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล (พระญาติชั้นพระภาดาฝ่ายพระชนก)

### พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้า

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]
* หม่อมเจ้านวพรรษ์ ยุคล และหม่อมอัญวิดา ยุคล ณ อยุธยา (พระญาติชั้นพระภาดาฝ่ายพระชนกและหม่อมเอก)
* หม่อมเจ้าศรีสว่างวงศ์ ยุคล และคุณศักดา บุญจิตราดุลย์ (พระญาติชั้นพระภคินีฝ่ายพระชนกและสวามี)
* หม่อมเจ้าฑิฆัมพร ยุคล และหม่อมมาลินี ยุคล ณ อยุธยา (พระญาติชั้นพระภาดาฝ่ายพระชนกและหม่อมเอก)
* หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล และหม่อมกมลา ยุคล ณ อยุธยา (พระญาติชั้นพระภาดาฝ่ายพระชนกและหม่อมเอก)
* หม่อมเจ้านภดลเฉลิมศรี ยุคล (พระญาติชั้นพระภคินีฝ่ายพระชนก)

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]
* หม่อมเจ้าจรูญฤทธิเดช ชยางกูร และหม่อมจรุงใจ ชยางกูร ณ อยุธยา (พระญาติชั้นพระอัยกาฝ่ายพระชนกและหม่อมเอก)
* หม่อมเจ้าอุทัยกัญญา ภาณุพันธุ์ (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)

### เครือญาติและผู้เกี่ยวกับพระบรมวงศานุวงศ์

* เจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี (พระสนมเอก)

* คุณสุจาริณี วิวัชรวงศ์ (อดีตหม่อมเอก)
** คุณจุฑาวัชร วิวัชรวงศ์ และคุณริยา กอฟห์ (พระราชโอรสองค์ใหญ่และภรรยา)
*** เด็กชาย *ไม่ทราบนาม* วิวัชรวงศ์ (พระราชนัดดา)
*** เด็กหญิง *ไม่ทราบนาม* วิวัชรวงศ์ (พระราชนัดดา)
*** เด็กหญิง *ไม่ทราบนาม* วิวัชรวงศ์ (พระราชนัดดา)
** ดร.วัชเรศร วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สอง)
*** คุณวัชรวรรณ วิวัชรวงศ์ (พระราชนัดดา)
*** คุณวัชรธิดา วิวัชรวงศ์ (พระราชนัดดา)
** นายแพทย์จักรีวัชร วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สาม)
** ดร.วัชรวีร์ วิวัชรวงศ์ (พระราชโอรสองค์ที่สี่)
* ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี (อดีตพระวรชายา)
* คุณหญิงจั่งเฮียง ติดใจ (พระสัสสุ)
* คุณหญิงปราณี อุ่นพรม (พระสัสสุ)

* คุณเอลิซา การาฟาโน (อดีตพระสุณิสา)

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร|พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร]]
* คุณปีเตอร์ แลดด์ เจนเซน (อดีตพระเชษฐภรรดา)
** ท่านผู้หญิงพลอยไพลิน เจนเซน และคุณเดวิด วีลเลอร์ (พระภาคิไนยและสามี)
*** คุณแม็กซิมัส จุลรัตน์ วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
*** คุณลีโอนาร์โด ภัททพงศ์ วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
*** คุณอเล็กซานดรา ภัททสุดา วีลเลอร์ (พระญาติชั้นพระนัดดา)
** ท่านผู้หญิงสิริกิติยา เจนเซน (พระภาคิไนย)
* นาวาอากาศเอก วีระยุทธ ดิษยะศริน (อดีตพระกนิษฐภรรดา)

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก]]
* ท่านผู้หญิงทัศนาวลัย และคุณสินธู ศรสงคราม (พระภคินีฝ่ายพระชนกและสามี)
** ร้อยเอก จิทัศ และคุณเจสสิกา ศรสงคราม (พระญาติชั้นพระภาคิไนยฝ่ายพระชนกและภรรยา)
*** คุณเจอริก้า พรวรี ศรสงคราม (พระญาติชั้นพระนัดดา)
*** คุณเจย์ลาณี่ย์ ศรสงคราม (พระญาติชั้นพระนัดดา)
*** คุณเจย์ลีน่า ศรสงคราม (พระญาติชั้นพระนัดดา)

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]
* ท่านผู้หญิงบุษบา และนาวาเอก สุรยุทธ์ สธนพงศ์ (พระมาตุจฉาและสามี)
** ท่านผู้หญิงสุธาวัลย์ และศาสตราจารย์พิเศษสุรเกียรติ์ เสถียรไทย (พระภคินีฝ่ายพระชนนีและสามี)
*** ดร.สันติธาร และคุณชนาทิพ เพ็ญชาติ เสถียรไทย (พระญาติชั้นพระภาคิไนยฝ่ายพระชนนีและภรรยา)
**** คุณสิฑา เสถียรไทย (พระญาติชั้นพระนัดดาฝ่ายพระชนนี)
**** คุณสิฬา เสถียรไทย (พระญาติชั้นพระนัดดาฝ่ายพระชนนี)
* หม่อมหลวงสิริณา และคุณปิยะ จิตตาลาน (พระภคินีฝ่ายพระชนนีและสามี)
** คุณธารา จิตตาลาน (พระญาติชั้นพระภาคิไนยฝ่ายพระชนนี)
* หม่อมหลวงณฐภา กิติยากร และคุณวุฒิศักดิ์ รัตนสุวรรณ์ (พระภคินีฝ่ายพระชนนีและสามี)
** คุณสุทธกิตติ์ จิราธิวัฒน์ (พระญาติชั้นพระภาคิไนยฝ่ายพระชนนี)
** คุณสิทธิกิตติ์ จิราธิวัฒน์ (พระญาติชั้นพระภาคิไนยฝ่ายพระชนนี)
* ท่านหญิงภานุมา และคุณเมธ พิพิธโภคา (พระญาติชั้นพระภคินีฝ่ายพระชนกและสามี)
* ท่านหญิงภุมรีภิรมย์ และคุณชอง มารี เชลล์ (พระญาติชั้นพระภคินีฝ่ายพระชนกและสามี)
* ท่านหญิงปัทมนรังษี เสนาณรงค์ (พระญาติชั้นพระภคินีฝ่ายพระชนก)
* ท่านหญิงวุฒิเฉลิม วุฒิชัย (พระญาติชั้นพระปิตุจฉาฝ่ายพระชนก)

#### พระราชสันตติวงศ์ใน[[พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]
* ท่านหญิงพันธุ์วโรภาส เศวตรุนทร์ (พระญาติชั้นพระปิตุจฉา)

## รายพระนาม
### พระมหากษัตริย์ไทย

### สมเด็จพระบรมราชินี

### กรมพระราชวังบวรสถานมงคล

### กรมพระราชวังบวรสถานพิมุข

### สยามมกุฎราชกุมาร

## แผนผัง

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* พระบรมราชสัญลักษณ์ประจำรัชกาล
* พระราชลัญจกรประจำรัชกาล
* ลำดับพระปฐมวงศ์ในพระบรมราชวงศ์จักรี
* ราชสกุลวงศ์ในราชวงศ์จักรี
* กรมพระราชวังบวรสถานมงคล
* กรมพระราชวังบวรสถานภิมุข
* พระยศเจ้านายไทย

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ลำดับพระบรมวงศานุวงศ์ในรัชกาลปัจจุบัน ราชวงศ์จักรี ราชวงศ์ไทย

หมวดหมู่:ราชวงศ์จักรี