จังหวัดตราด

**ตราด** เป็นจังหวัดชายฝั่งทะเลทางภาคตะวันออกของประเทศไทย มีเนื้อที่ 2,819 ตารางกิโลเมตร ตราดนับเป็นเมืองศูนย์กลางการค้าแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกในช่วงปลายอยุธยา สินค้าที่ส่งออกขายยังแดนไกล โดยเฉพาะของป่า เช่น เขากวาง หนังสัตว์ ไม้หอม และเครื่องเทศต่าง ๆ ล้วนมาจากเขตป่าเขาชายฝั่งทะเลตะวันออก แถบระยอง จันทบุรี ตราด โดยลำเลียงสินค้าผ่านมาตามแม่น้ำเขาสมิง ออกสู่ปากอ่าวตราด นอกจากนี้จังหวัดตราดยังเป็นจังหวัดเดียวที่มีอาณาเขตติดต่อกับจังหวัดหนึ่งเดียวในประเทศไทย

## ที่มาของชื่อ
ในเอกสารประวัติศาสตร์สะกดแตกต่างกัน 3 แบบ คือ "ตราษ" "ตราด" และ "กราด" คำว่า "ตราษ" เป็นคำที่เก่าที่สุดเท่าที่ตรวจสอบได้จากเอกสารประวัติศาสตร์ ปรากฏในจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จ.ศ. 1206 (พ.ศ. 2387) หนังสือไปเมืองตราษว่าด้วย เกลือไม่ส่งไปเมืองพนมเปน และจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จ.ศ. 1207 (พ.ศ. 2388) ใบบอกเรื่อง สืบราชการลับเมืองเขมร

ในสมัยรัชกาลที่ 4 พบคำว่า "ตราษ" และ "ตราด" ดังปรากฏในราชกิจจานุเบกษาตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2401–2402 ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 5 พบว่าเมืองตราดสะกดว่า "ตราด" ส่วนคำว่า "กราด" พบในหนังสือ ทำเนียบหัวเมือง ตอนที่ 1–3 ร.ศ. 119 คำว่า "ตราด" หรือ "ตราษ" นี้อาจจะมีชื่อเรียกเพี้ยนมาจากภาษาเขมรเรียก  *ตฺราจ* หมายถึง ยางกราด เป็นไม้พื้นเมืองในแถบนี้

## สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* **[[คำขวัญประจำจังหวัด]] :** เมืองเกาะครึ่งร้อย พลอยแดงค่าล้ำ ระกำแสนหวาน หลังอานหมาดี ยุทธนาวีเกาะช้าง สุดทางบูรพา
* **[[ตราประจำจังหวัดของไทย|ตราประจำจังหวัด]] :** รูปเรือใบแล่นในทะเลกับโป๊ะของชาวประมง เบื้องหลังเป็นเกาะช้าง หมายถึง จังหวัดตราดมีเกาะเป็นจำนวนมาก และเกาะที่ใหญ่ที่สุดเป็นที่รู้จักของคนทั่วไปคือเกาะช้าง การที่มีพื้นที่ติดกับทะเล ราษฎรจึงยึดถือการประมงเป็นอาชีพหลักมาแต่โบราณ (เดิมจังหวัดตราดใช้ตราประจำจังหวัดเป็นรูปเรือรบหลวงตราด)
* **[[ต้นไม้ประจำจังหวัด]] :** หูกวาง ()
* **[[ดอกไม้ประจำจังหวัด]] :** ดอกกฤษณาชนิด ()
* **[[สัตว์น้ำประจำจังหวัด]] :** ปลากะรังจุดฟ้าจุดเล็กหรือปลาย่ำสวาท ()

## ภูมิศาสตร์
### อาณาเขตติดต่อ
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอสำลูต จังหวัดพระตะบอง ประเทศกัมพูชา และอำเภอโป่งน้ำร้อน จังหวัดจันทบุรี
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอมณฑลเสมา จังหวัดเกาะกง และอำเภอเวียลแวง จังหวัดโพธิสัตว์ ประเทศกัมพูชา
* **ทิศใต้** ติดต่อกับชายฝั่งทะเลทางอ่าวไทย
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอขลุง จังหวัดจันทบุรี

### อุทยานแห่งชาติ
* อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะช้าง ตั้งอยู่ในอำเภอเกาะช้างและบางส่วนของอำเภอเกาะกูด
* อุทยานแห่งชาติน้ำตกคลองแก้ว ตั้งอยู่ในอำเภอบ่อไร่

## ประวัติศาสตร์
### กรุงศรีอยุธยา
ไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัดว่า เมืองตราดมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาอย่างไร แต่เท่าที่ค้นพบในสมัยกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ (พ.ศ. 1991–2031) ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการปรับปรุงเป็นบ้านเมืองครั้งใหญ่ขึ้น โดยจัดแบ่งการบริหารราชการแผ่นดินออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ส่วนกลางประกอบไปด้วย ฝ่ายทหาร และพลเรือน ส่วนภูมิภาคแบ่งเมืองต่าง ๆ ออกเป็นหัวเมืองเอก หัวเมืองโท หัวเมืองตรี และหัวเมืองจัตวา ตามลำดับ อย่างไรก็ตามในสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ก็ไม่ปรากฏชื่อของเมืองตราดแต่อย่างใดเพียงแต่บอกว่า "หัวเมืองชายทะเลหรือบรรดาหัวเมืองชายทะเล" เท่านั้น 

ต่อมาในสมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ได้ปรากฏว่า บรรดาหัวเมืองชายทะเลแถบตะวันออกนั้นเรียกแต่เพียงว่า "บ้านบางพระ" ในตอนปลายของกรุงศรีอยุธยา ได้ปรากฏหลักฐานในพระราชพงศาวดารว่าบรรดาเสนาบดีจัตุสดมภ์ทั้งหลาย ได้พากันแบ่งหัวเมืองต่าง ๆ ให้ไปขึ้นกับสมุหนายก สมุหพระกลาโหมและโกษาธิบดี ทำการติดต่อค้าขายกับชาวต่างประเทศทางทะเล เมืองตราดเป็นเมืองสำคัญซึ่งขึ้นอยู่กับฝ่ายการคลังของประเทศมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองแล้ว

### กรุงธนบุรี
จนกระทั่งก่อนจะเสียกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2310 พระเจ้าตากสินได้รวบรวมกำลังทหารจำนวนหนึ่ง ตีฝ่าวงล้อมของพม่าหนีออกจากกรุงศรีอยุธยา เดินทางไปรวมตัวกันทางทิศตะวันออก โดยยกทัพไปถึงเมืองตราดซึ่งปรากฏในพงศาวดารว่า " ...หลังจากพระเจ้าตากสินตีเมืองจันทบุรีได้แล้ว เมื่อวันอาทิตย์เดือน 7 ปีกุน พ.ศ. 2310 ก็ได้เกลี้ยกล่อมผู้คนให้กลับคืนมายังภูมิลำเนาเดิม... "ครั้นเห็นว่าเมืองจันทบุรีเรียบร้อยอย่างเดิมแล้ว จึงยกกองทัพเรือไปยังเมืองตราด พวกกรมการและราษฎรก็พากันเกรงกลัวยอมอ่อนน้อมโดยดีทั่วทั้งเมือง และขณะนั้นมีสำเภาจีนมาทอดอยู่ที่ปากน้ำเมืองตราดหลายลำ พระเจ้าตากให้ไปเรียกนายเรือมาเฝ้าพวกจีนขัดขืน แล้วกลับยิงเอาข้าหลวง พระเจ้าตากทรงทราบก็ลงเรือที่นั่งคุม เรือรบลงไปล้อมสำเภาไว้แล้ว บอกให้พวกจีนอ่อนน้อมโดยดีพวกจีนก็หาฟังไม่กลับเอาปืนใหญ่น้อยระดมยิงรบกันอยู่ครึ่งวัน พระเจ้าตากก็ตีได้เรือสำเภาจีนทั้งหมด ได้ทรัพย์สิ่งของเป็นกำลังการทัพเป็นอันมาก พระเจ้าตากจัดการเมืองตราดเรียบร้อยแล้ว ก็กลับขึ้นมาตั้งอยู่ ณ เมืองจันทบุรี"

### กรุงรัตนโกสินทร์
เมื่อปี พ.ศ. 2446 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศไทยได้เสียดินแดนให้แก่ประเทศฝรั่งเศส เนื่องมาจากการตกลงทำสนธิสัญญากับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 (ร.ศ. 122) ซึ่งทำให้ไทยจำต้องยกดินแดนจังหวัดตราด และเกาะต่าง ๆ ตั้งแต่อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรีไปจนถึงเกาะกูด และจังหวัดปัจจันตคิรีเขตร หรือเกาะกงให้แก่ฝรั่งเศสเพื่อแลกเปลี่ยนให้ฝรั่งเศสถอนกองทหารไปจากจันทบุรี โดยสัญญาฉบับนี้ได้ให้สัตยาบันต่อกันและมีผลทำให้กองทหารฝรั่งเศสถอนออกไปจากเมืองจันทบุรีตามสัญญา เมื่อ 12 มกราคม พ.ศ. 2447

รัฐบาลไทยได้รับมอบจังหวัดตราดคืนจากรัฐบาลฝรั่งเศสกลับมาเป็นพระราชอาณาเขตตามเดิมใน พ.ศ. 2450 (ร.ศ. 126) ตามสัญญาแบ่งปันดินแดนกันขึ้นใหม่ตามสนธิสัญญาสยาม–ฝรั่งเศส ร.ศ. 125 ทั้งนี้ยังได้เกาะทั้งหลายภายใต้แหลมสิงลงไปจนถึงเกาะกูดให้แก่รัฐบาลสยาม

## การเมืองการปกครอง
### รายชื่อผู้ว่าราชการจังหวัดตราด

### หน่วยการปกครอง
#### การปกครองส่วนภูมิภาค
alt=จวนเรซิดังกัมปอต|thumb|จวนเรซิดังกัมปอต เทศบาลเมืองตราด
การปกครองแบ่งออกเป็น 7 อำเภอ 38 ตำบล 261 หมู่บ้าน

#### การปกครองส่วนท้องถิ่น
จังหวัดตราดมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทั้งหมด 44 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดตราด มีเทศบาล 15 แห่ง เป็นเทศบาลเมือง 1 แห่ง และเทศบาลตำบล 14 แห่ง ที่เหลือเป็นองค์การบริหารส่วนตำบลจำนวน 28 แห่ง โดยเทศบาลทั้งหมดแบ่งตามอำเภอในจังหวัดตราด มีดังนี้

{|class="wikitable" style="line-height:137%"
|+**ข้อมูลเทศบาลในจังหวัดตราด**
|-
! rowspan=2 | ลำดับ !! rowspan=2|ชื่อเทศบาล !! rowspan="2" |อำเภอ !! colspan=3 |ครอบคลุมตำบล !! rowspan=2|ประชากร (คน)   (ณ สิ้นปี 2567) 
|-align="center" 
! width="9%"|ทั้งตำบล !! width="9%"|บางส่วน !! width="9%"|รวม

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลเมือง

|-align="center" 
| 1 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลเมืองตราด]]**|| เมืองตราด || บางพระ || วังกระแจะ || 2 || 8,411

|-align="center" 
! colspan="7" | เทศบาลตำบล

|-align="center" 
| 1 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลตะกาง]]**|| เมืองตราด || ตะกาง || – || 1 || 2,602

|-align="center" 
| 2 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลชำราก]]**|| เมืองตราด || ชำราก || – || 1 || 2,669

|-align="center" 
| 3 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลท่าพริกเนินทราย]]**|| เมืองตราด || ท่าพริก || เนินทราย || 2 || 6,552

|-align="center" 
| 4 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลหนองเสม็ด]]**|| เมืองตราด || หนองเสม็ด || – || 1 || 8,823

|-align="center" 
| 5 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลคลองใหญ่]]**|| คลองใหญ่ || – || คลองใหญ่ || 1 || 5,092

|-align="center" 
| 6 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลหาดเล็ก]]**|| คลองใหญ่ || หาดเล็ก || – || 1 || 5,233

|-align="center" 
| 7 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลเขาสมิง]]**|| เขาสมิง || – || เขาสมิง ทุ่งนนทรี || 2 || 1,517

|-align="center" 
| 8 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลแสนตุ้ง]]**|| เขาสมิง || – || แสนตุ้ง || 1 || 3,105

|-align="center" 
| 9 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลบ่อพลอย]]**|| บ่อไร่ || – || บ่อพลอย || 1 || 8,522

|-align="center" 
| 10 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลหนองบอน]]**|| บ่อไร่ || หนองบอน || – || 1 || 7,223

|-align="center" 
| 11 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลน้ำเชี่ยว]]**|| แหลมงอบ || น้ำเชี่ยว || – || 1 || 3,097

|-align="center" 
| 12 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลแหลมงอบ]]**|| แหลมงอบ || – || แหลมงอบ || 1 || 1,683

|-align="center" 
| 13 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลเกาะช้าง]]**|| เกาะช้าง || เกาะช้าง || – || 1 || 5,637

|-align="center" 
| 14 ||&nbsp;&nbsp;**[[เทศบาลตำบลเกาะช้างใต้]]**|| เกาะช้าง || เกาะช้างใต้ || – || 1 || 3,091

## การศึกษา
### ขั้นพื้นฐาน

### อุดมศึกษา
* วิทยาลัยชุมชนตราด

## การขนส่ง
### ทางอากาศ
ท่าอากาศยานตราด ตั้งอยู่บริเวณ บ้านสลัก ระหว่างรอยต่ออำเภอเขาสมิงและอำเภอแหลมงอบ มีเที่ยวบินสายการบิน Bangkok Airways เส้นทาง กรุงเทพ-ตราด ทุกวัน วันละ 3 เที่ยวบิน และเส้นทาง ตราด-สมุย สัปดาห์ละ 3 วัน

สนามบินเกาะไม้ซี้ อยู่ห่างจากเกาะกูดเล็กน้อย สนามบินดังกล่าวมีความยาวทางวิ่ง 800 เมตร ก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2551

### ระยะทางจาก[[อำเภอเมืองตราด|ตัวจังหวัด]]ไปอำเภอต่าง ๆ
* อำเภอเขาสมิง 17 กิโลเมตร
* อำเภอแหลมงอบ 18 กิโลเมตร
* อำเภอเกาะช้าง 35 กิโลเมตร
* อำเภอบ่อไร่ 49 กิโลเมตร
* อำเภอเกาะกูด 65 กิโลเมตร
* อำเภอคลองใหญ่ 76 กิโลเมตร

## สถานที่ท่องเที่ยว
* ชุมชนหมู่บ้านชาวประมงคลองมะขาม บ้านคลองสน ตำบลหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่
* หาดบานชื่น อำเภอคลองใหญ่
* ตลาดชายแดนไทย-กัมพูชา บ้านหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ่
* พิพิธภัณฑ์ยุทธนาวี เกาะช้าง

## บุคคลที่มีชื่อเสียง
* สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต) สมเด็จพระราชาคณะ เจ้าคณะใหญ่ธรรมยุต กรรมการมหาเถรสมาคม เจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหารราชวรวิหาร รักษาการเจ้าอาวาสวัดมกุฏกษัตริยารามราชวรวิหาร รักษาการเจ้าอาวาสวัดตรีทศเทพวรวิหาร
* พระวิมลเมธาจารย์ (เจ้ง จนฺทสาโร)  อดีตเจ้าอาวาสวัดไผ่ล้อม และ อดีตเจ้าคณะจังหวัดตราด
* พระครูสังฆกิจบูรพา (หลวงปู่บัว ถามโก) เจ้าอาวาสวัดศรีบุรพาราม
* พระวิมลเมธาจารย์ (สุพจน์ ฐิตพฺพโต)  เจ้าอาวาสวัดห้วงพัฒนา และเจ้าคณะจังหวัดตราด(ธ)
* ท่านก๋งเตื่อง เตชปฺญโญ  พระสงฆ์ชาวไทยเกาะกงที่จำพรรษาอยู่ วัดคลองจาก
* เจ้าจอมมารดาจันทร์ พระสนมเอกในรัชกาลที่ ๔ ธิดาของพระยาพิพิธสมบัติ (ทองสุก สุขสถิตย์) ผู้สำเร็จราชการเมืองตราด และเป็นพระชนนีในพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ พระองค์เจ้าทักษิณชา นราธิราชบุตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ พระองค์เจ้ามัณยาภาธร พระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ต้นราชสกุลศุขสวัสดิ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น๔ กรมหมื่นทิวากรวงศ์ประวัติ ต้นราชสกุลเกษมศรี
* ฉลาด วรฉัตร อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด
* แท่งทอง เกียรติทวีสุข  นักมวยสากลชาวไทย
* ธนิต ไตรวุฒิ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด 3 สมัย
* ธีระ สลักเพชร อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม
* นิติภูมิ นวรัตน์ หัวหน้าพรรคสุวรรณภูมิ
* บุญส่ง ไข่เกษ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดตราด สังกัดพรรคประชาธิปัตย์
* ประเวศน์ ปฐวิกรณ์ยิม นักมวยสากลชาวไทย
* พระพิจารณ์พลกิจ (ยู่เซ็ก ดุละลัมพะ) อดีตอธิบดีกรมตำรวจ
* ทิพย์ ธัมมสิริ นักแสดง, นักร้อง
* รัฐภูมิ อยู่พร้อม นักกีฬา
* สุธี สุขสมกิจ นักฟุตบอลทีมชาติไทย
* อัมพร จินตกานนท์ นักการเมืองไทย
* วรเกียรติ นิ่มมาก ผู้ประกาศข่าวและพิธีกรช่อง9
*พล.ต.ต.สุรศักดิ์ รมยานนท์ อดีตผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดพัทลุง
* ศุภพงษ์ อุดมแก้วกาญจนา นักแสดง
* จุฑารัตน์ อนุศิลป์ นักแสดง,นางแบบ
* สุทธิพงษ์ จุลเจริญ อดีตปลัดกระทรวงมหาดไทย

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อเกาะในจังหวัดตราด
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดตราด
* รายชื่อวัดในจังหวัดตราด
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดตราด

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 


หมวดหมู่:จังหวัดริมฝั่งอ่าวไทย