บริติชราช

**บริติชราช** () เป็นการปกครองของพระมหากษัตริย์อังกฤษในอนุทวีปอินเดีย เรียกอีกอย่างว่า **การปกครองส่วนพระองค์ในอินเดีย** () หรือ **การปกครองโดยตรงในอินเดีย** (Direct rule in India) โดยดำรงอยู่ตั้งแต่ ค.ศ. 1858 จนถึง 1947 ภูมิภาคที่อยู่ภายใต้การปกครองของบริเตนแห่งนี้เรียกกันโดยทั่วไปว่า **อินเดีย** ตามการใช้งานในปัจจุบัน รวมถึงพื้นที่ในปกครองของสหราชอาณาจักรโดยตรง ซึ่งเรียกแบบโดยรวมว่าบริติชอินเดีย ตลอดจนรัฐในปกครองของเจ้าพื้นเมือง แต่เนื่องจากบรรดารัฐดังกล่าวอยู่ภายใต้อธิปไตยชั้นสูงสุดโดยบริเตน จึงทำให้พื้นที่ดังกล่าวเรียกว่ารัฐมหาราชา บางครั้งภูมิภาคแห่งนี้เรียกว่า **บริติช-อินเดีย** หรือ **จักรวรรดิอินเดีย** ถึงแม้ว่าจะเป็นชื่อเรียกอย่างไม่เป็นทางการก็ตาม

ก่อนหน้ายุคบริติชราช อังกฤษได้ปกครองบรรดาดินแดนในอนุทวีปอินเดียผ่านบริษัทอินเดียตะวันออกกว่าร้อยปี ซึ่งบริษัทนี้มีกองเรือและกองทหารเป็นของตนเอง การปกครองโดยบริษัทฯได้สิ้นสุดลงเมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 ในการนี้ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียได้สถาปนาพระองค์เป็นจักรพรรดินีนาถแห่งอินเดีย ทรงส่งขุนนางไปปกครองอินเดียในตำแหน่งอุปราชและข้าหลวงต่างพระองค์ ต่อมาภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ก็ได้มีการแบ่งอินเดียแบ่งออกเป็นสองประเทศในเครือจักรภพคืออินเดีย (ประเทศอินเดียในปัจจุบัน) และปากีสถาน (ประเทศปากีสถานและประเทศบังกลาเทศในปัจจุบัน) ส่วนพม่านั้นได้แยกตัวออกจากรัฐบาลบริติชอินเดียในปี ค.ศ. 1937 และรัฐบาลสหราชอาณาจักรปกครองโดยตรงตั้งแต่บัดนั้น

บริติชราชประกอบไปด้วยดินแดนที่เป็นประเทศอินเดียและบังกลาเทศในปัจจุบัน อีกทั้งยังมีเอเดน (1839-1937), พม่าตอนบน (1885-1937), และพม่าตอนล่าง (1853-1937), โซมาลิแลนด์ของบริเตน (1884-98), โอมานและมัสกัต (1892-1947), บาห์เรน (1861-1947),  กาตาร์ (1916-47), คูเวต (1899-1947), รัฐทรูเชียล (1820-1947), และ สเตรตส์เซตเทิลเมนต์ (1826-67) นอกจากนี้ บริติชราชยังมีเขตอำนาจถึงดินแดนในปกครองอังกฤษในตะวันออกกลาง เงินตรารูปีอินเดียใช้กันอย่างแพร่หลายในอนุทวีปอินเดีย อย่างไรก็ตาม ในบรรดาดินแดนในบังคับของอังกฤษเหล่านี้ บริติชซีลอน (ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน) มีฐานะเป็นคราวน์โคโลนีที่ไม่ขึ้นกับรัฐบาลอุปราชแห่งอินเดีย 

ราชอาณาจักรเนปาลและภูฏาน แม้มีความขัดแย้งกับสหราชอาณาจักร แต่ก็ลงนามทำสนธิสัญญากันและได้รับการยอมรับในฐานะรัฐเอกราชและไม่ใช่ส่วนหนึ่งของบริติชราช ราชอาณาจักรสิกขิมได้รับการตั้งให้เป็นรัฐราชวงศ์หลังการลงนามในสนธิสัญญาอังกฤษ-สิกขิมในปี 1862 อย่างไรก็ตาม ไม่เคยมีการตกลงในประเด็นว่าด้วยความมีอธิปไตย มัลดีฟส์เป็นรัฐในอารักขาของบริเตนตั้งแต่ปี 1867 ถึงปี 1965 ซึ่งไม่ใช่ส่วนหนึ่งในบริติชราช

290px|thumb|เหรียญทองหนึ่งโมอูร์ (เท่ากับ 15 เหรียญเงินรูปี) เป็นเงินตราที่ใช้ในบริติชราชตลอดจนในเนปาลและอัฟกานิสถาน

## บริติชอินเดียและรัฐมหาราชา
อินเดียในยุคของบริติชราช ประกอบด้วยดินแดนสองประเภท คือ *บริติชอินเดีย* ปกครองและบริหารโดยรัฐบาลกลาง กับ *รัฐพื้นเมือง ([[รัฐมหาราชา]]) * ปกครองโดยเจ้าอินเดียแต่บริหารโดยรัฐบาลกลาง ทั้งนี้ในมาตรา 18 ของพระราชบัญญัติจำกัดความ ค.ศ. 1889 (Interpretation Act) บัญญัติไว้ว่า:

:(4.) คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นหมายถึงดินแดนและสถานที่ทั้งปวงในแผ่นดินแว่นแคว้นในสมเด็จฯ ซึ่งขณะนี้อยู่ในปกครองโดยสมเด็จฯผ่านทางข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย
:(5.) คำว่า "อินเดีย" นั้นหมายถึงบริติชอินเดียพร้อมด้วยดินแดนของบรรดาเจ้าหรือผู้นำพื้นเมืองภายใต้พระราชอำนาจในสมเด็จฯ ซึ่งทรงบริหารผ่านข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย หรือผ่านข้าหลวงหรือเจ้าพนักงานอื่นใดอันขึ้นกับข้าหลวงต่างพระองค์แห่งอินเดีย


โดยทั่วไป คำว่า "บริติชอินเดีย" นั้นใช้เพื่อสื่อถึงอนุทวีปอินเดียภายใต้การปกครองของบริษัทอินเดียตะวันออกระหว่าง ค.ศ. 1600 ถึง 1858 นอกจากยังคำว่าบริติชอินเดีย ยังใช้สื่อถึงชาวอังกฤษในอินเดียด้วย ส่วนคำว่า "จักรวรรดิอินเดีย" นั้นเป็นคำที่ไม่ใช้ในสารบบกฎหมาย แต่เนื่องจากกษัตริย์อังกฤษทรงปกครองอินเดียในพระอิสริยยศ *[[จักรพรรดิแห่งอินเดีย]]* ดังนั้นเวลากษัตริย์อังกฤษมีพระราชดำรัสไปยังรัฐสภาจึงมักจะเรียกอินเดียว่า "จักรวรรดิอินเดีย" ทั้งนี้ หนังสือเดินทางที่ออกโดยรัฐบาลบริติชอินเดียนั้น ปรากฏคำว่า "Indian Empire" บนปก และปรากฏคำว่า "Empire of India" อยู่ด้านใน นอกจากนี้ยังมีการสถาปนาเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่มีชื่อว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันสูงส่งยิ่งแห่งจักรวรรดิอินเดีย ด้วย

### มณฑลขนาดใหญ่

ในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่คริสต์ศตวรรษที่ 20 บริติชอินเดียประกอบด้วยมณฑลทั้งสิ้น8มณฑล ซึ่งมณฑลเหล่านั้นได้รับการปกครองโดยผู้ว่าราชการ หรือรองผู้ว่าราชการ

ในช่วงของการแบ่งเบงกอล (ค.ศ. 1905–1913) มณฑลอัสสัมและเบงกอลตะวันออกได้รับการก่อตั้งขึ้นในฐานะเขตผู้แทนพระองค์ ใน ค.ศ. 1911 *มณฑลเบงกอลตะวันออก* ถูกรวมกับมณฑลเบงกอลอีกครั้ง และมณฑลใหม่ทางตะวันออกได้กลายไปเป็นมณฑลอัสสัม, เบงกอล, พิหาร และโอฑิศา

## ธงที่เกี่ยวข้อง


ไฟล์:British Raj Red Ensign.svg|ธงจักรวรรดิอินเดีย เป็นธงอย่างไม่เป็นทางการ
ไฟล์:Flag of Imperial India.svg|ธงนาวี
ไฟล์:Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg|ธงข้าหลวงต่างพระองค์



## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

### แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านการสำรวจ

* Allan, J., T. Wolseley Haig, H. H. Dodwell. *[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.283073 The Cambridge Shorter History of India]* (1934) 996 pp.
* Bandhu, Deep Chand. *History of Indian National Congress* (2003) 405pp
* .
* .
* 
* .
* 
* 
* 
* Coupland, Reginald. *[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280299 India: A Re-Statement]* (Oxford University Press, 1945)
* Dodwell H. H., ed. *The Cambridge History of India. Volume 6: The Indian Empire 1858–1918. With Chapters on the Development of Administration 1818–1858* (1932) 660 pp. online edition; also published as vol 5 of the *Cambridge History of the British Empire*
* Gilmour, David. *The British in India: A Social History of the Raj*(2018); expanded edition of *The Ruling Caste: Imperial Lives in the Victorian Raj* (2007) Excerpt and text search
* Herbertson, A.J. and O.J.R. Howarth. eds. *The Oxford Survey Of The British Empire* (6 vol 1914) online vol 2 on Asia pp.&nbsp;1–328 on India
* James, Lawrence. *Raj: The Making and Unmaking of British India* (2000)
* .
* Louis, William Roger, and Judith M. Brown, eds. *The Oxford History of the British Empire* (5 vol 1999–2001), with numerous articles on the Raj
* 
* 
* 
* Majumdar, R. C. ed. (1970). British paramountcy and Indian renaissance. (The history and culture of the Indian people) Bombay: Bharatiya Vidya Bhavan.
* Mansingh, Surjit *The A to Z of India* (2010), a concise historical encyclopaedia
* .
* 
* 
* Moon, Penderel. *The British Conquest and Dominion of India* (2 vol. 1989) 1235pp; the fullest scholarly history of political and military events from a British top-down perspective;
* 
* Panikkar, K. M. (1953). Asia and Western dominance, 1498–1945, by K.M. Panikkar. London: G. Allen and Unwin.
* .
* Riddick, John F. *The history of British India: a chronology* (2006) excerpt and text search, covers 1599–1947
* Riddick, John F. *Who Was Who in British India* (1998), covers 1599–1947
* 
* 
* Smith, Vincent A. (1958) *The Oxford History of India* (3rd ed.) the Raj section was written by Percival Spear
* Somervell, D.C. *The Reign of King George V,* (1936) covers Raj 1910–35 pp.&nbsp;80–84, 282–91, 455–64 online free
* .
* .
* .
* Thompson, Edward, and G.T. Garratt. *Rise and Fulfilment of British Rule in India* (1934) 690 pages; scholarly survey, 1599–1933 excerpt and text search
* .
* Wolpert, Stanley, ed. *Encyclopedia of India* (4 vol. 2005) comprehensive coverage by scholars
* 

### แหล่งอ้างอิงที่ได้รับการศึกษาเป็นพิเศษ

* 
* 
* 
* 
* Bayly, Christopher Alan. *Imperial Meridian: The British Empire and the World 1780-1830*. (Routledge, 2016).
* 
* Bosma, Ulbe (2011), Emigration: Colonial circuits between Europe and Asia in the 19th and early 20th century, EGO - European History Online, Mainz: Institute of European History, retrieved: March 25, 2021 (pdf).
* Brown, Judith M. *Gandhi: Prisoner of Hope* (1991), scholarly biography
* 
* Buckland, C.E. *Dictionary of Indian Biography* (1906) 495 pp. full text
* 
* .
* .
* .
* 
* 
* Dewey, Clive. *Anglo-Indian Attitudes: The Mind of the Indian Civil Service* (2003)
* Ewing, Ann. "Administering India: The Indian Civil Service", *History Today*, June 1982, 32#6 pp.&nbsp;43–48, covers 1858–1947
* 
* Gilmartin, David. 1988. *Empire and Islam: Punjab and the Making of Pakistan*. University of California Press. 258 pages. .
* Gilmour, David. *Curzon: Imperial Statesman* (2006) excerpt and text search
* Gopal, Sarvepalli. *British Policy in India 1858–1905* (2008)
* 
* Gopal, Sarvepalli. *Viceroyalty of Lord Irwin 1926–1931* (1957)
* 
* .
* 
* 
*
* 
* 
* 
* .
* Kaminsky, Arnold P. *The India Office, 1880–1910* (1986) excerpt and text search, focus on officials in London
* 
* Khan, Yasmin. *India At War: The Subcontinent and the Second World War* (2015), wide-ranging scholarly survey excerpt; also published as Khan, Yasmin. *The Raj At War: A People's History Of India's Second World War* (2015) a major, comprehensive scholarly study
* 
* 
* Kumar, Deepak. *Science and the Raj: A Study of British India* (2006)
* Lipsett, Chaldwell. *Lord Curzon in India 1898–1903* (1903) excerpt and text search 128pp
* .
* MacMillan, Margaret. *Women of the Raj: The Mothers, Wives, and Daughters of the British Empire in India* (2007)
* 
* 
* 
* Moore, Robin J. "India in the 1940s", in Robin Winks, ed. *Oxford History of the British Empire: Historiography*, (2001b), pp.&nbsp;231–42
* 
* 
* Raghavan, Srinath. *India's War: World War II and the Making of Modern South Asia* (2016). wide-ranging scholarly survey excerpt
* 
* 
* 
* Read, Anthony, and David Fisher; *The Proudest Day: India's Long Road to Independence* (W. W. Norton, 1999) Archive.org, borrowable
* Riddick, John F. *The History of British India: A Chronology* (2006) excerpt
* Riddick, John F. *Who Was Who in British India* (1998); 5000 entries excerpt
* .
* .
* Thatcher, Mary. *Respected Memsahibs: an Anthology* (Hardinge Simpole, 2008)
* .
* Voigt, Johannes. *India in The Second World War* (1988)
* .
* .
* Wolpert, Stanley A. *Jinnah of Pakistan* (2005)
* Wolpert, Stanley A. *Tilak and Gokhale: revolution and reform in the making of modern India* (1962) full text online

### แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับด้านเศรษฐกิจและประวัติศาสตร์สังคม

* Anstey, Vera. *The economic development of India* (4th ed. 1952), 677pp; thorough scholarly coverage; focus on 20th century down to 1939
* Ballhatchet, Kenneth. *Race, Sex, and Class under the Raj: Imperial Attitudes and Policies and Their Critics, 1793–1905* (1980).
* Chaudhary, Latika, et al. eds. ''A New Economic History of Colonial India'' (2015)
* 
* Chaudhuri, Nupur. "Imperialism and Gender." in *Encyclopedia of European Social History,* edited by Peter N. Stearns, (vol. 1, 2001), pp.&nbsp;515–521. online emphasis on Raj.
* Dutt, Romesh C. *The Economic History of India under early British Rule* (1901); *The Economic History of India in the Victorian Age* (1906) online
* Gupta, Charu, ed. *Gendering Colonial India: Reforms, Print, Caste and Communalism* (2012)
* Hyam, Ronald. ''Empire and Sexuality: The British Experience'' (1990).
* 
* Lockwood, David. ''The Indian Bourgeoisie: A Political History of the Indian Capitalist Class in the Early Twentieth Century'' (I.B. Tauris, 2012) 315 pages; focus on Indian entrepreneurs who benefited from the Raj, but ultimately sided with the Indian National Congress.
* 
* 
* Sarkar, J. (2013, reprint). Economics of British India ... Third edition. Enlarged and partly rewritten. Calcutta: M.C. Sarkar & Sons.
* 
* Sinha, Mrinalini. *Colonial Masculinity: The 'Manly Englishman' and the 'Effeminate Bengali' in the Late Nineteenth Century* (1995).
* Strobel, Margaret. *European Women and the Second British Empire* (1991).
* 
* 
* 

### แหล่งอ้างอิงเกี่ยวกับประวัติศาสตร์นิพนธ์และความทรงจำ
* 
* Durant, Will (2011, reprint). The case for India. New York: Simon and Schuster.
* 
* 
* 
* Mantena, Rama Sundari. *The Origins of Modern Historiography in India: Antiquarianism and Philology* (2012)
* Moor-Gilbert, Bart. *Writing India, 1757–1990: The Literature of British India* (1996) on fiction written in English
* Mukherjee, Soumyen. "Origins of Indian Nationalism: Some Questions on the Historiography of Modern India." *Sydney Studies in Society and Culture* 13 (2014). online
* Nawaz, Rafida, and Syed Hussain Murtaza. "Impact of Imperial Discourses on Changing Subjectivities in Core and Periphery: A Study of British India and British Nigeria." *Perennial Journal of History* 2.2 (2021): 114-130. online
* Nayak, Bhabani Shankar. "Colonial world of postcolonial historians: reification, theoreticism, and the neoliberal reinvention of tribal identity in India." *Journal of Asian and African Studies* 56.3 (2021): 511-532 online.
* Parkash, Jai. "Major trends of historiography of revolutionary movement in India – Phase II." (PhD dissertation, Maharshi Dayanand University, 2013). online
* Philips, Cyril H. ed. *Historians of India, Pakistan and Ceylon* (1961), reviews the older scholarship
* 
* Stern, Philip J. "Early Eighteenth-Century British India: Antimeridian or antemeridiem?." *'Journal of Colonialism and Colonial History* 21.2 (2020) pp 1–26, focus on C.A. Bayly, *Imperial Meridian* online.
* 
* Winks, Robin, ed. *[https://archive.org/details/oxfordhistoryofb0005unse/page/n5/mode/2up Historiography]* (1999) vol. 5 in William Roger Louis, eds. *The Oxford History of the British Empire*
* Winks, Robin W. *[https://archive.org/details/historiographyof0000wink/page/n5/mode/2up The Historiography of the British Empire-Commonwealth: Trends, Interpretations and Resources]* (1966)
* Young, Richard Fox, ed. (2009). *Indian Christian Historiography from Below, from Above, and in Between India and the Indianness of Christianity: Essays on Understanding – Historical, Theological, and Bibliographical – in Honor of Robert Eric Frykenberg*

## หนังสืออ่านเพิ่ม

* Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. *The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015)* excerpt pp 55–79.
*Simon Report (1930) vol 1, wide-ranging survey of conditions
*Editors, Charles Rivers (2016). The British Raj: The History and Legacy of Great Britain's Imperialism in India and the Indian subcontinent.
*, major primary source

### หนังสือประจำรายปีและการบันทึกทางสถิติ
**Indian Year-book for 1862: A review of social, intellectual, and religious progress in India and Ceylon* (1863), ed. by John Murdoch online edition 1861 edition
*
**The Imperial Gazetteer of India* (26 vol, 1908–31), highly detailed description of all of India in 1901. online edition
**Statistical abstract relating to British India, from 1895–96 to 1904–05* (London, 1906) full text online,
*''The Cyclopedia of India: biographical, historical, administrative, commercial'' (1908) business history, biographies, illustrations
**[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.850 The Indian Year Book: 1914]* (1914)
**The Indian Annual Register: A digest of public affairs of India regarding the nation's activities in the matters, political, economic, industrial, educational, etc. during the period 1919–1947* online
**1930 edition
**1921 edition
**1919–1947 editions


หมวดหมู่:อินเดียสมัยอาณานิคม
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2401
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 2490
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ปากีสถาน
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์บังกลาเทศ
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศปากีสถาน
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศพม่า
หมวดหมู่:พม่าภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:อดีตอาณานิคมและรัฐในอารักขาของอังกฤษในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:การล่มสลายของจักรวรรดิโมกุล