แผ่นดินไหวในลิสบอน ค.ศ. 1755

**แผ่นดินไหวที่ลิสบอน ค.ศ. 1755** หรือ **แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่ลิสบอน** () ส่งผลกระทบต่อโปรตุเกส คาบสมุทรไอบีเรีย และแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือในตอนเช้าวันเสาร์ที่ 1 พฤศจิกายน เวลาประมาณ 9:40 นาฬิกา ตามเวลาท้องถิ่น หลังจากเกิดแผ่นดินไหว ได้เกิดอัคคีภัยและคลื่นสึนามิตามมา ซึ่งทำลายกรุงลิสบอนและบริเวณใกล้เคียง นักวิทยาแผ่นดินไหวประเมินว่าแผ่นดินไหวลิสบอนคราวนี้มีขนาดประมาณ 7.7 หรือมากกว่านั้น ตามมาตราขนาดโมเมนต์ โดยมีศูนย์กลางแผ่นดินไหวในมหาสมุทรแอตแลนติก ห่างจากแหลมเซนต์วินเซนต์ไปทางตะวันตก-ตะวันตกเฉียงใต้ราว 200 กิโลเมตร

นี่ถือเป็นเหตุการณ์แผ่นดืนไหวขนาดใหญ่ครั้งที่สามที่ถูกนครนี้ (ก่อนหน้านี้เกิดขึ้นใน ค.ศ. 1321 และ 1531) ตัวเลขประเมินผู้เสียชีวิตเฉพาะในกรุงลิสบอนอยู่ระหว่าง 12,000 ถึง 50,000 คน จึงนับเป็นหนึ่งในแผ่นดินไหวครั้งที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดในประวัติศาสตร์

แผ่นดินไหวดังกล่าวเน้นความตึงเครียดทางการเมืองในราชอาณาจักรโปรตุเกส และรบกวนความทะเยอทะยานด้านอาณานิคมในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ของประเทศลงอย่างลึกซึ้ง เหตุการณ์ดังกล่าวถูกอภิปรายและพูดเขียนอธิบายอย่างกว้างขวางโดยนักปรัชญายุโรปยุคเรืองปัญญา และเป็นแรงบันดาลใจให้แก่พัฒนาการสำคัญในเทวยุติธรรม (theodicy) และในปรัชญาแห่งสุนทรียปรัชญา (sublime) เนื่องจากเป็นแผ่นดินไหวครั้งแรกที่มีการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ถึงผลกระทบต่อพื้นที่อันกว้างใหญ่ จึงได้นำไปสู่การกำเนิดของวิทยาแผ่นดินไหวสมัยใหม่ และวิศวกรรมแผ่นดินไหว

## เหตุการณ์
แผ่นดินไหวดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อเช้าวันที่ 1 พฤศจิกายน ค.ศ. 1755 ซึ่งเป็นวันสมโภชนักบุญทั้งหลาย (All Saints' Day) วันหยุดของนิกายคาทอลิก รายงานร่วมสมัยระบุว่าแผ่นดินไหวเกิดขึ้นนาน 3.5-6 นาที ทำให้เกิดรอยแรกขนาดใหญ่กว้าง 5 เมตรเกิดขึ้น ณ ใจกลางนคร ผู้รอดชีวิตต่างเร่งรุดไปยังพื้นที่เปิดของท่าเรือเพื่อความปลอดภัยและเฝ้ามองขณะที่น้ำลดต่ำลง ประมาณ 40 นาทีหลังเกิดแผ่นดินไหว คลื่นสึนามิขนาดยักษ์ได้พัดท่วมท่าเรือและเขตเมือง ไปจนถึงแม่น้ำทากัส หลังจากนี้ยังมีคลื่นสึนามิอีกสองคลื่นเกิดขึ้นตามมา ในบางพื้นที่ เพลิงได้โหมลุกอย่างรวดเร็วและลุกไหม้นานถึงห้าวัน

แรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวสามารถรู้สึกได้ทั่วทวีปยุโรป ไกลถึงฟินแลนด์และแอฟริกาเหนือ และในบางแหล่งข้อมูล กระทั่งในกรีนแลนด์ และแคริบเบียน คลื่นสึนามิสูงถึง 20 เมตรกวาดชายฝั่งแอฟริกาเหนือ และพัดถล่มมาร์ตินีกและบาร์เบโดสทั่วมหาสมุทรแอตแลนติก

## ผลกระทบ
นักประวัติศาสตร์เศรษฐกิจ อัลวาโร เปเรรา ประเมินว่า จากประชากรของลิสบอนที่ประมาณ 200,000 คน มีผู้เสียชีวิตราว 30,000-40,000 คน และอีก 10,000 คนอาจเสียชีวิตในโมร็อกโก อย่างไรก็ดี การศึกษารายงานร่วมสมัยซึ่งเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งนี้ใน ค.ศ. 2009 พบว่าตัวเลขนี้คลุมเครือ และยากที่จะแยกจากรายงานการเกิดแผ่นดินไหวท้องถิ่นในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน คือ 18-19 พฤศจิกายน เปเรราประเมินว่ายอดผู้เสียชีวิตทั้งสิ้นในโปรตุเกส สเปนและโมร็อกโกจากแผ่นดินไหว ตลอดจนอัคคีภัยและคลื่นสึนามิที่เกิดตามมาอยู่ที่ 40,000 ถึง 50,000 คน

## ความพยายามสร้างนครใหม่
พระเจ้าโจเซที่ 1 พระมหากษัตริย์แห่งโปรตุเกส และเสนาบดี พยายามสร้างนครขึ้นใหม่ วันที่ 4 ธันวาคม ค.ศ. 1755 ประมาณหนึ่งเดือนให้หลังเหตุแผ่นดินไหว มานูเอล ดา แมร์ (Manuel da Maia) หัวหน้าวิศวกร นำเสนอแผนการของเขาสำหรับการสร้างกรุงลิสบอนขึ้นใหม่ แมร์เสนอห้าทางเลือกตั้งแต่ละทิ้งกรุงลิสบอนไปจนถึงสร้างนครใหม่ขึ้นอย่างสมบูรณ์ ซึ่งพระเจ้าโจเซและเสนาบดีตัดสินใจเลือกการรื้อถอนย่านไบซา (Baixa quarter) และ "สร้างถนนใหม่โดยไม่รีรอ"

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Benjamin, Walter. "The Lisbon Earthquake." In *Selected Writings* vol. 2. Belknap, 1999. .  The often abstruse critic Benjamin gave a series of radio broadcasts for children in the early 1930s; this one, from 1931, discusses the Lisbon earthquake and summarizes some of its impact on European thought.
* Braun, Theodore E. D., and John B. Radner, eds. *The Lisbon Earthquake of 1755: Representations and Reactions* (*SVEC* 2005:02).  Oxford: Voltaire Foundation, 2005.  .  Recent scholarly essays on the earthquake and its representations in art, with a focus on Voltaire.  (In English and French.)
* Brooks, Charles B. *Disaster at Lisbon: The Great Earthquake of 1755*. Long Beach: Shangton Longley Press, 1994.  (No apparent ISBN.) A narrative history.
* Chase, J. "The Great Earthquake at Lisbon (1755)". Colliers Magazine, 1920.
* Dynes, Russell Rowe. "The dialogue between Voltaire and Rousseau on the Lisbon earthquake: The emergence of a social science view." University of Delaware, Disaster Research Center, 1999.
* Fonseca, J. D. *1755, O Terramoto de Lisboa, The Lisbon Earthquake*. Argumentum, Lisbon, 2004.
* Gunn, A.M. "Encyclopedia of Disasters". Westport, Connecticut: Greenwood Publishing Group, 2008. .
* Hamacher, Werner. "The Quaking of Presentation." In *Premises: Essays on Philosophy and Literature from Kant to Celan*, pp.&nbsp;261–293. Stanford University Press, 1999. .
* Kendrick, T.D. *The Lisbon Earthquake*. Philadelphia and New York: J. B. Lippincott, 1957.
* Molesky, Mark.  *This Gulf of Fire: The Destruction of Lisbon, or Apocalypse in the Age of Science and Reason.*  New York: Knopf, 2015.
* Neiman, Susan. *Evil in Modern Thought: An Alternative History of Modern Philosophy*. Princeton University Press, 2002.  This book centers on philosophical reaction to the earthquake, arguing that the earthquake was responsible for modern conceptions of evil.
* Paice, Edward. *Wrath of God: The Great Lisbon Earthquake of 1755*. London: Quercus, 2008. 
* Pereira, A.S. "The Opportunity of a Disaster: The Economic Impact of the 1755 Lisbon Earthquake". Discussion Paper 06/03, Centre for Historical Economics and Related Research at York, York University, 2006.
* Quenet, Grégory. *Les tremblements de terre en France aux XVIIe et XVIIIe siècles. La naissance d'un risque*. Seyssel: Champ Vallon, 2005.
* Ray, Gene. "Reading the Lisbon Earthquake: Adorno, Lyotard, and the Contemporary Sublime." *Yale Journal of Criticism* 17.1 (2004): pp.&nbsp;1–18.
* Seco e Pinto, P.S. (Editor). *Earthquake Geotechnical Engineering: Proceedings of the Second International Conference, Lisbon, Portugal, 21–25 June 1999*. 
* Shrady, Nicholas. *The Last Day: Wrath, Ruin & Reason in The Great Lisbon Earthquake of 1755*, Penguin, 2008, 
* Weinrich, Harald. "Literaturgeschichte eines Weltereignisses: Das Erdbeben von Lissabon." In *Literatur für Leser*, pp.&nbsp;64–76. Stuttgart: Kohlhammer Verlag, 1971. .  In German. Cited by Hamacher as a broad survey of philosophical and literary reactions to the Lisbon earthquake.

## อ่านเพิ่ม
*
*Martínez-Loriente, S., Sallarès, V. & Gràcia, E. The Horseshoe Abyssal plain Thrust could be the source of the 1755 Lisbon earthquake and tsunami. Commun Earth Environ 2, 145 (2021). https://doi.org/10.1038/s43247-021-00216-5
* Wilke, Jürgen, ''The Lisbon Earthquake (1755)'', EGO – European History Online, Mainz: Institute of European History, 2017, retrieved: March 17, 2021 (pdf).

## แหล่งข้อมูลอื่น

* The Lisbon earthquake of 1755: the catastrophe and its European repercussions.
* The 1755 Lisbon Earthquake, available seismological studies from the European Archive of Historical Earthquake Data
* The 1755 Lisbon Earthquake
* Images and historical depictions of the 1755 Lisbon earthquake
* More images of the 1755 Lisbon earthquake and tsunami
* Contemporary eyewitness account of Rev. Charles Davy 
* Tsunami Forecast Model Animation: Lisbon 1755 – Pacific Tsunami Warning Center

หมวดหมู่:แผ่นดินไหวในประเทศโปรตุเกส
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์โปรตุเกส
หมวดหมู่:ค.ศ. 1755
หมวดหมู่:สึนามิในประเทศโปรตุเกส