สกุลโกฐจุฬาลัมพา

[|thumb|''[Artemisia pycnocephala*]]
[[ไฟล์:Artemisia_annua_West_Virginia.jpg|right|thumb|[[โกฐจุฬาลัมพา]] (*Artemisia annua*)]]
[[ไฟล์:Artemisia_abrotanum0.jpg|thumb|โกฐจุฬาลัมพายูเรเชีย (*Artemisia abrotanum*)]]
[[ไฟล์:Artemisia_californica01.jpg|right|thumb|[[เสจบรัชแคลิฟอร์เนีย]] *(Artemisia californica)*]]
[[ไฟล์:Starr_031001-2122_Artemisia_mauiensis.jpg|right|thumb|*Artemisia mauiensis*]]
[[ไฟล์:Artemisia_nilagirica_W_IMG_3104.jpg|thumb|*Artemisia nilagirica*]]

*'สกุลโกฐจุฬาลัมพา** (; ) เป็นพืชสกุลขนาดใหญ่ที่มีความหลากหลาย ระหว่าง 200 ถึง 400 ชนิด จัดอยู่ใน[[วงศ์ทานตะวัน]] (Asteraceae) ประกอบด้วย[[ไม้ล้มลุก]]และ[[ไม้พุ่ม]]ที่มีความทนทาน ซึ่งมีคุณค่าทางเคมีในน้ำมันหอมระเหย เติบโตในสภาพอากาศอบอุ่น บนพื้นที่แห้งหรือกึ่งแห้งแล้ง พืชในสกุลนี้อาจเรียกได้หลายชื่อคือ โกฐจุฬาลัมพา (mugwort, wormwort), จิงจูฉ่าย, เสจบรัช (sagebrush) 

ชนิดที่เป็นที่รู้จักในประเทศไทย ใช้เป็นยา ได้แก่ [[โกฐจุฬาลัมพา]] (''Artemisia annua'' <small>L.</small> หรือ โกฐจุฬาลัมพาจีน, ชิงเฮา), [[โกฐจุฬาลัมพาไทย]] (''Artemisia vulgaris'' <small>L.</small>) และ[[โกฐจุฬาลัมพายูเรเชีย|โกฐจุฬาลัมพา]] (''Artemisia absinthium'' <small>L.</small>) ใช้เป็นอาหาร ได้แก่ [[เฮียเฮียะ]] (''Artemisia argyi''), [[จิงจูฉ่าย]] (''Artemisia lactiflora'') 

พืชในสกุลโกฐจุฬาลัมพาส่วนใหญ่มีกลิ่นหอมแรงและรสขม จาก[[สารสำคัญ]] Terpenoids และ Lactones Sesquiterpene ซึ่งช่วยไล่[[สัตว์กินพืช]] มีดอกขนาดเล็กเป็นช่อกระจุกขนาดเล็ก ผสม[[เกสร]]ด้วยลม โกฐจุฬาลัมพาเป็นพืชอาหารที่ดีของหนอนผีเสื้อหลายชนิด

นักพฤกษศาสตร์บางคนพยายามแบ่งออกมาเป็นหลายสกุล แต่ผลการวิเคราะห์ดีเอ็นเอ ค้านการแบ่งนี้ สกุลที่ไม่ถูกรับรองได้แก่ ''Crossosthium'', ''Filifolium'', ''Neopallasia'', ''Seriphidium'' และ ''Sphaeromeria'' และสามสกุลที่ได้แยกออกและรับรองแล้วคือ สกุล ''Stilnolepis'', ''Elachanthemum'' และ ''Kaschgaria'' บางครั้งพืชในสกุลโกฐจุฬาลัมพาบางชนิดถูกเรียกเป็น [[เสจ]] (ซึ่งอยู่ในวงศ์ Lamiaceae) พืชเหล่านี้เรียกเป็น ***[[เสจบรัช]]**' แทนเพื่อป้องกันการสับสน

== อนุกรมวิธาน ==
โกฐจุฬาลัมพา ถูกจำแนกสกุลโดย[[คาโรลัส ลินเนียส]] ในปี ค.ศ. 1753 โดยใช้ชื่อ *Artemisia* มาจากชื่อของเทพธิดา (กรีก) [[อาร์เตมิส]] (หรือ เทพี[[ไดแอนา (เทพปกรณัม)|ไดแอนา]] ในเทพปกรณัมโรมัน) และเป็นชื่อของราชินีกรีก อาร์เทมิเซียที่ 1 และ 2 (Artemisia I และ II) ซึ่งสันนิิษฐานว่าน่าจะเป็น อาร์เทมิเซียที่ 2 แห่งคาเรีย (Artemisia II of Caria) ราชินีนักพฤกษศาสตร์และนักวิจัยทางการแพทย์ เสียชีวิตเมื่อ 350 ปีก่อนคริสตกาล

=== ชนิดที่สำคัญ ===
ณ เดือนพฤศจิกายน 2020 Plants of the World Online ยอมรับเกือบ 470 ชนิด ในจำนวนนี้ชนิดที่สำคัญได้แก่ 


**Artemisia abrotanum* <small>L.</small> – (southernwood, southern wormwood, slovenwood, abrotanum, old-man, lad's love) ถิ่นกำเนิดในสเปน อิตาลี่ ประเทศแถบทะเลบอลติก
**Artemisia absinthium* <small>L.</small> – โกฐจุฬาลัมพา, โกฐจุฬาลัมพายูเรเชีย, จงย่าขู่เฮา (中亚苦蒿, grand wormwood, absinthium) ชื่อพ้อง: *Artemisia absinthia* <small>St.-Lag.</small>
**Artemisia adamsii* <small>Besser</small> – ตงเป่ย์ซือเลี่ยเฮา (东北丝裂蒿)
**Artemisia afra* <small>Jacq. ex Willd.</small> – โกฐจุฬาลัมพาแอฟริกา (African wormwood, African sagebrush)
**Artemisia anethifolia* <small>Weber ex Stechm.</small> – [[เจี่ยนเฮา]] (碱蒿) ถิ่นกำเนิดในรัสเซีย มองโกเลีย และจีน
**Artemisia alba* <small>Turra</small>
**Artemisia annua* <small>L.</small> – [[โกฐจุฬาลัมพา]], โกฐจุฬาลัมพาจีน, หวงฮวาเฮา (ทางตำรับยาเรียก *ชิงเฮา*) (黃花蒿; annual wormwood, sweet sagewort, sweet Annie)
**Artemisia anomala* <small>S.Moore</small> – [[เล่าเกี้ยโน้ว]] (劉寄奴 หรือ 奇蒿) พบในจีนตอนใต้รวมทั้งเกาะไต้หวัน และเวียดนาม
* *Artemisia apiacea* <small>Hance</small> – [[ผักชีกระเหรี่ยงเทศ]] (ชิงเฮา 青蒿) พบเฉพาะในญี่ปุ่น
**Artemisia arborescens* <small>L.</small> – โกฐจุฬาลัมพาต้น (tree wormwood) ถิ่นกำเนิดในแถบเมดิเตอแรเนียน พันธุ์ปลูกที่เป็นที่รู้จักดีคือ *A. arborescens* 'Powis Castle'
**Artemisia arbuscula* <small>Nutt.</small> – เสจบรัชดำ (little sagebrush, low Sagebrush, black sage) พบในอเมริกาเหนือฝั่งตะวันตก
**Artemisia arenaria* <small>DC.</small> – [[ซาเฮา]] (沙篙)
**Artemisia argyi* <small>H.Lév. & Vaniot</small> – [[เฮียเฮียะ]] (艾草 หรือ 艾叶, Chinese mugwort)
**Artemisia argyrophylla* <small>Ledeb.</small> – [[หยินเย่เฮา]] (银叶蒿)
**Artemisia australis* <small>Less.</small> – Āhinahina, Oahu wormwood
**Artemisia austriaca* <small>Jacq.</small> – [[หยินเฮา|โกฐจุฬาลัมพาเงิน]], [[หยินเฮา]] (银蒿)
**Artemisia bargusinensis* <small>Spreng.</small> – โกฐจุฬาลัมพาบัลกิน
**Artemisia bhutanica* <small>Grierson & Spring.</small> – โกฐจุฬาลัมพาภูฎาน
**Artemisia biennis* <small>Willd.</small>
**Artemisia bigelovii* <small>A.Gray</small>
**Artemisia borealis* <small>Pall.</small>
**Artemisia caespitosa* <small>Ledeb.</small> – โกฐจุฬาลัมพาแคระ (矮丛蒿)
**Artemisia californica* <small>Less.</small> – เสจบรัชแคลิฟอร์เนีย (coastal sagebrush, California sagebrush)
**Artemisia campestris* <small>L.</small> – โกฐจุฬาลัมพาป่า (荒野蒿; field wormwood, sand wormwood)
**Artemisia cana* <small>Pursh</small> – เสจบรัชเงิน (silver sagebrush)
**Artemisia capillaris* <small>Thunb.</small> – โกฐจุฬาลัมพายินเฉิน, ยินเฉินเฮา (茵陈蒿) หรือ อิงทิ้ง (แต้จิ๋ว) (茵蔯蒿; capillary wormwood, yin-chen wormwood)
**Artemisia carruthii* <small>Wood ex Carruth.</small> – Carruth sagewort, Carruth's sagebrush
**Artemisia chamaemelifolia* <small>Vill.</small>
**Artemisia cina* <small>O.Berg & C.F.Schmidt</small> – [[หุยเฮา]] (蛔蒿; santonica, Levant wormseed)
**Artemisia demissa* <small>Krasch.</small>
**Artemisia douglasiana* <small>Bess.</small> – Douglas' mugwort, Douglas' sagewort, northwest mugwort
**Artemisia dracunculus* <small>L.</small> – tarragon, silky wormwood
**Artemisia dubia* <small>Wall.</small>
**Artemisia filifolia* <small>Torr.</small> – เสจบรัชทราย (sand sagebrush, sand-sage, silvery wormwood)
**Artemisia franserioides* <small>Greene</small> – ragweed sagebrush
**Artemisia freyniana* <small>(Pamp.) Krasch.</small>
**Artemisia frigida* <small>Willd.</small> – fringed sagebrush, fringed-sage, prairie sagewort, estafiata
**Artemisia furcata* <small>Bieb.</small> – forked wormwood
**Artemisia glacialis* <small>L.</small> – glacier wormwood, alpine mugwort
**Artemisia glauca* <small>Pall. ex Willd.</small>
**Artemisia globularia* <small>Cham. ex Bess.</small> – purple wormwood
**Artemisia glomerata* <small>Ledeb.</small> – cudweed sagewort, Pacific alpine wormwood
**Artemisia gmelinii* <small>Webb ex Stechmann</small> – Gmelin's wormwood, Russian wormwood
**Artemisia gorgonum* <small>Webb</small>
**Artemisia gracilescens* <small>Krasch. & Iljin</small>
**Artemisia halodendron* <small>Turcz. ex Besser</small>
**Artemisia herba-alba* <small>Asso</small> – white wormwood
**Artemisia indica* <small>Willd.</small> – โยโมงิ (yomogi)
**Artemisia integrifolia* <small>L.</small>
**Artemisia japonica* <small>Thunb.</small> – [[โอโทโคะโยโมงิ]] (*otoko yomogi*)
**Artemisia kaschgarica* <small>Krasch.</small>
**Artemisia keiskeana* <small>Miq.</small>
**Artemisia kuschakewiczii* <small>C.G.A.Winkl.</small>
**Artemisia lactiflora* <small>Kom.</small> – [[จิงจูฉ่าย]], ไป๋เปาเฮา หรือ โกฐจุฬาลัมพาขาว (白苞蒿; white mugwort)
**Artemisia lagocephala* <small>(Besser) DC.</small>
**Artemisia latifolia* <small>Ledeb.</small> 
**Artemisia leucophylla* <small>(Turcz. ex Besser) Pamp.</small>
**Artemisia littoricola* <small>Kitam.</small>
**Artemisia longifolia* <small>Nutt.</small> – เสจบรัชใบยาว (longleaf sagebrush, longleaf wormwood)
**Artemisia ludoviciana* <small>Nutt.</small> – เสจบรัชเทา (gray sagewort, prairie sage, white sagebrush, Louisiana-sage, western-sage)
**Artemisia macilenta* <small>(Maxim.) Krasch.</small>
**Artemisia macrantha* <small>Ledeb.</small>
**Artemisia macrocephala* <small>Jacq. ex Besser</small>
**Artemisia maritima* <small>L.</small> – โกฐจุฬาลัมพาทะเล (sea wormwood, *absinthe de mer*)</small>
**Artemisia marschalliana* <small>Spreng.</small>
**Artemisia mauiensis* <small>(A.Gray) Skottsberg</small> – โกฐจุฬาลัมพาเมาอี (*Āhinahina*, Maui wormwood)
**Artemisia medioxima* <small>Krasch. ex Poljakov</small>
**Artemisia michauxiana* <small>Bess.</small> – Michaux sagebrush, Michaux's wormwood, lemon sagewort
**Artemisia minor* <small>Jacq. ex Besser</small>
**Artemisia mongolica* <small>(Besser) Fisch. ex Nakai</small>
**Artemisia nakaii* <small>Pamp.</small>
**Artemisia nesiotica* <small>Raven</small> – เสจบรัชเกาะ (island sagebrush)
**Artemisia niitakayamensis* <small>Hayata</small>
**Artemisia nilagirica* <small>(C.B.Clarke) Pamp.</small>
**Artemisia nortonii* <small>Pamp.</small>
**Artemisia norvegica* <small>Fr.</small> – Norwegian mugwort, alpine sagewort
**Artemisia nova* <small>A.Nels.</small> – เสจบรัชดำ (black sagebrush, small sagebrush)
**Artemisia obtusiloba* <small>Ledeb.</small>
**Artemisia occidentalisichuanensis* <small>Y.R.Ling & S.Y.Zhao</small>
**Artemisia ordosica* <small>Krasch.</small>
**Artemisia orientalixizangensis* <small>Y.R.Ling & Humphries</small>
**Artemisia orientaliyunnanensis* <small>Y.R.Ling</small>
**Artemisia packardiae* <small>J.Grimes & Ertter</small> – Packard's wormwood, Succor Creek sagebrush
**Artemisia palmeri* <small>A.Gray</small> – San Diego sagewort
**Artemisia palustris* <small>L.</small>
**Artemisia pallens* <small>Wall</small>
**Artemisia papposa* <small>S.F.Blake & Cronq.</small> – Owyhee sage, Owyhee sagebrush
**Artemisia pattersonii* <small>A.Gray</small> – Patterson's wormwood
**Artemisia pedatifida* <small>Nutt.</small> – เสจบรัชตีนนก (birdfoot sagebrush, matted sagewort)
**Artemisia persica* <small>Boiss.</small>
**Artemisia phaeolepis* <small>Krasch.</small>
**Artemisia pontica* <small>L.</small> – Roman wormwood, green-ginger</small>
**Artemisia porteri* <small>Cronq.</small> – Porter's wormwood, Porter mugwort
**Artemisia princeps* <small>Pamp.</small> – โกฐจุฬาลัมพาญี่ปุ่น, โยโมงิ (yomogi, Japanese mugwort)
**Artemisia pycnocephala* <small>(Less.) DC.</small> – beach wormwood, coastal sagewort
**Artemisia pygmaea* <small>A.Gray</small> – เสจบรัชแคระ (pygmy sagebrush)
**Artemisia rigida* <small>(Nutt.) A.Gray</small> – scabland sagebrush
**Artemisia rothrockii* <small>A.Gray</small> – เสจบรัชแนวไม้ต้น (timberline sagebrush)
**Artemisia roxburghiana* <small>Wall. ex Besser</small>
**Artemisia rubripes* <small>Nakai</small>
**Artemisia rupestris* <small>L.</small> – rock wormwood
**Artemisia rutifolia* <small>Stephan ex Spreng.</small>
**Artemisia saposhnikovii* <small>Krasch. ex Poljak.</small>
**Artemisia schmidtiana*</small> – angel's hair</small>
**Artemisia scoparia* <small>Waldst. & Kit.</small> – redstem wormwood, yin-chen wormwood
**Artemisia senjavinensis* <small>Bess.</small> – arctic wormwood
**Artemisia sericea* <small>Weber ex Stechm.</small>
**Artemisia serrata* <small>Nutt.</small> – sawtooth wormwood
**Artemisia sieversiana* <small>Willd.</small> – sieversian wormwood
**Artemisia spiciformis* <small>K.Koch</small>
**Artemisia spinescens* <small>D.C.Eaton</small> – budsage [syn. *Picrothamnus desertorum*]
**Artemisia stelleriana* <small>Bess.</small> – hoary mugwort, oldwoman, Dusty Miller, beach wormwood
**Artemisia succulenta* <small>Ledeb.</small>
**Artemisia suksdorfii* <small>Piper</small> – coastal wormwood, Suksdorf sagewort
**Artemisia sylvatica* <small>Maxim.</small>
**Artemisia tanacetifolia* <small>L.</small>
**Artemisia thuscula* <small>Cav.</small>
**Artemisia tilesii* <small>Ledeb.</small> – Tilesius' wormwood, Aleutian mugwort
**Artemisia tridentata* <small>Nutt.</small> – เสจบรัชใหญ่ (big sagebrush, blue sage, black sage, basin sagebrush, common sagebrush)
**Artemisia tripartita* <small>Rydb.</small> – เสจบรัชสามยอด (threetip sagebrush)
**Artemisia umbelliformis* <small>Lam.</small> – เสจบรัชป่าสน (Alps wormwood, alpine wormwood)
**Artemisia verlotiorum* <small>Lamotte</small> – Chinese wormwood
**Artemisia vulgaris* <small>L.</small> – โกฐจุฬาลัมพาไทย (mugwort, felonherb, green-ginger, common wormwood)
**Artemisia waltonii* <small>J.R.Drumm. ex Pamp.</small>
**Artemisia wudanica* <small>Liou & W.Wang</small>
**Artemisia xerophytica* <small>Krasch.</small>
**Artemisia yadongensis* <small>Ling & Y.R.Ling</small>
**Artemisia younghusbandii* <small>J.R.Drumm. ex Pamp.</small>
**Artemisia zayuensis* <small>Y.R.Ling</small>
**Artemisia zhongdianensis* <small>Y.R.Ling</small>


== การใช้ประโยชน์ทางยา ==

=== มาลาเรีย ===
สารอาร์เทมิซินิน (artemisinin) (จาก *Artemisia annua*) และอนุพันธ์เป็นกลุ่มของสารประกอบที่ออกฤทธิ์เร็วของสารที่ใช้ในปัจจุบันทั้งหมดที่ใช้รักษาโรคมาลาเรีย โดยเฉพาะการบำบัดโรคมาลาเรียจากเชื้อ *Plasmodium falciparum* ในงานวิจัยแสดงให้เห็นว่าการใช้ใบแห้งทั้งใบของโกฐจุฬาลัมพา (*Artemisia annua*) ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการดูดซึมของสารอาร์เทมิซินิน ดีกว่าและอาจรวมทั้วทำให้การดื้อยาพัฒนาช้ากว่าการให้สารอาร์เทมิซินินบริสุทธิ์  ทั้งนี้องค์การอนามัยโลกไม่สนับสนุนการส่งเสริมหรือการใช้วัสดุทางยาจากโกฐจุฬาลัมพา (*Artemisia*) ในทุกส่วนของพืชสำหรับการป้องกันหรือรักษาโรคมาลาเรีย ด้วยว่ารูปแบบการใช้สรรพคุณยาของพืชโดยตรงมีปัญหาหลายประการ ได้แก่ การขาดความคงที่ของเนื้อยา การมีเนื้อยาที่ไม่พอเพียงทำให้เกิดโรคมาลาเรียขึ้นอีก ซึ่งการใช้ยาในรูปพืชอาจนำไปสู่การดื้อยาในวงกว้าง และอาจไม่ได้ผลในการป้องกัน[[มาลาเรีย|โรคมาลาเรีย]] แหล่งสารอาร์เทมิซินินที่ไม่ใช่เภสัชภัณฑ์ เช่น น้ำผลไม้ ชา และยาต่าง ๆ อาจให้ยาใต้ผิวหนังซึ่งอาจทำให้การดื้อยารุนแรงขึ้น

=== พยาธิ ===
[[หุยเฮา]] (*Artemisia cina*) และโกฐจุฬาลัมพาชนิดอื่น ๆ ที่มีถิ่นกำเนิดในแอฟโฟร-ยูเรเชีย เป็นแหล่งที่ดีของสาร[[แซนโทนิน]]ที่มีฤทธิ์ต้าน[[พยาธิ]]

=== ประสาทวิทยา ===
พบว่า[[อิงทิ้ง]] (*Artemisia capillaris*) มีผลกด[[ประสาท]]และสะกดจิตในหนูทดลอง ซึ่งอาจเป็นตัวกลางผ่านการกระตุ้นของ GABAA receptor- Cl− ion channel complex

[[หยินเฮา]] (*Artemisia austriaca*) มีผลดีในการลดอาการถอนตัวของ[[มอร์ฟีน]]ในหนู

=== แพทย์แผนจีน ===
[[เฮียเฮียะ]] (*Artemisia argyi*) ใช้ในยาจีนโบราณ สัมพันธ์กับการรักษา[[ตับ]] [[ม้าม]] และ [[ไต]]ใบใช้เป็นยาแก้ไอขับเสมหะใช้เป็นยาห้ามเลือด บรรเทาปวด และอาจใช้ลักษณะ[[การรมยา]] (moxibustion) ในรูปกรวยหรือแท่ง หรือเป็นลูกกลมอัดที่เสียบไว้กับปลายเข็มฝัง

=== โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 ===
[[โกฐจุฬาลัมพา]] (*Artemisia annua*) ได้รับการพิจารณาความเป็นไปได้ในการเป็นยารักษาสำหรับ[[โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019]] (COVID-19) ทั้งนี้ ณ เดือนมิถุนายน 2563 ยังไม่มีหลักฐานว่าโกฐจุฬาลัมพา (*A. annua*) สามารถรักษาหรือป้องกัน COVID-19 ได้ อย่างไรก็ตามในเดือนเมษายน 2563 ประเทศมาดากัสการ์เริ่มผลิตและจำหน่ายเครื่องดื่มสมุนไพรโกฐจุฬาลัมพาในชื่อ Covid-Organics ในเดือนมิถุนายน 2564 การวิจัยสารสกัดรวมในน้ำร้อนของใบโกฐจุฬาลัมพาทั้งสดและแห้ง อาจมีประสิทธิภาพในการยับยั้งเชื้อโควิดทั้งสายพันธุ์แอฟริกาและอังกฤษ

== อ้างอิง ==


== อ่านเพิ่ม ==
*

== แหล่งข้อมูลอื่น ==


*[http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Artemisia&SPECIES_XREF=&TAXON_NAME_XREF=&RANK=species Flora Europaea: *Artemisia*]
*Chinese Plant Names: [http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=3&start_taxon_id=102682 *Artemisia* species list] and [http://www.efloras.org/browse.aspx?flora_id=3&start_taxon_id=130166 *Seriphidium* species list]
*Flora of Pakistan: [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=102682 *Artemisia*] and [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=130166 *Seriphidium'' species list]

หมวดหมู่:วงศ์ทานตะวัน
หมวดหมู่:สมุนไพร