อำเภออู่ทอง

**อู่ทอง** เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ในจังหวัดสุพรรณบุรี แต่เดิมมีชื่อเมื่อแรกตั้งว่า **อำเภอจรเข้สามพัน** แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 10 ตำบล ต่อมาได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งอยู่ในบริเวณเมืองโบราณท้าวอู่ทอง และเปลี่ยนชื่ออำเภอเป็น "อำเภออู่ทอง" ในปี 2482 ปัจจุบันแบ่งการปกครองออกเป็น 13 ตำบล

## ที่ตั้งและอาณาเขต
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอดอนเจดีย์
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอเมืองสุพรรณบุรี อำเภอบางปลาม้า และอำเภอสองพี่น้อง
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอสองพี่น้อง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอพนมทวน อำเภอห้วยกระเจา และอำเภอเลาขวัญ (จังหวัดกาญจนบุรี)

## ประวัติศาสตร์
เมืองโบราณอู่ทองตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกของแม่น้ำจระเข้สามพัน มีลักษณะเป็นรูปวงรีขนาด 1,850 x 820 เมตร มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ ทิศตะวันตกเป็นเขารางกะปิด เขาคำเทียม และเขาพระ ทิศตะวันออกเป็นที่ราบกักเก็บน้ำ นอกเมืองมีแนวคันดินเป็นถนนโบราณเรียกว่า "ถนนท้าวอู่ทอง" และแนวคันดินรูปเกือกม้าเรียกว่า "คอกช้างดิน" คงจะเป็นเพนียดคล้องช้างโบราณหรือสระเก็บน้ำในศาสนาพราหมณ์

เมืองโบราณแห่งนี้มีร่องรอยการอยู่อาศัยของชุมชนตั้งแต่ก่อนสมัยประวัติศาสตร์ตอนปลาย 2,500-2,000 ปีมาแล้ว โดยพบเครื่องมือหินขัด ภาชนะดินเผา แวปั่นด้ายดินเผา เป็นต้น ต่อมาชุมชนแห่งนี้ได้พัฒนาตนเองไปสู่สังคมเมืองสมัยประวัติศาสตร์ในราวพุทธศตวรรษที่ 5-9 ทำการติดต่อค้าขายกับต่างชาติ เช่น เวียดนาม จีน อินเดีย ตะวันออกกลาง และยุโรป มีบทบาทเป็นศูนย์กลางทางการค้าและเมืองท่าร่วมสมัยกับเมืองออกแก้ว (ทางภาคใต้ของประเทศเวียดนามในปัจจุบัน) ได้พบลูกปัดแก้ว เหรียญกษาปณ์ เหรียญโรมันสมัยจักรพรรดิวิกโตรีนุส เป็นต้น อู่ทองได้รับรูปแบบทางศาสนาและศิลปกรรมแบบอมราวดีจากอินเดีย ได้พบปฏิมากรรมดินเผารูปพระสงฆ์ 3 รูปอุ้มบาตร และพระพุทธรูปปั้นนาคปรกศิลปะแบบอมราวดี เป็นต้น ศาสตราจารย์ชอง บวสลีเย เชื่อว่าเมืองอู่ทองน่าจะเป็นราชธานีแห่งอาณาจักรสุวรรณภูมิที่พระเจ้าอโศกมหาราชได้ทรงส่งพระสมณทูตเข้ามาเผยแพร่พระพุทธศาสนาเมื่อ พ.ศ. 270-311 นายพอล วิตลีย์เชื่อว่า เมืองจินหลินตั้งอยู่ที่เมืองอู่ทอง เป็นรัฐสุดท้ายที่พระเจ้าฟันมันแห่งอาณาจักรฟูนันปราบได้ในพุทธศตวรรษที่ 9

เมื่ออาณาจักรฟูนันสลายลงในปลายพุทธศตวรรษที่ 11 รัฐทวารวดีได้เจริญขึ้นมาแทนที่ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่างและรุ่งเรืองสูงสุดในราวพุทธศตวรรษที่ 11-16 โดยมีบันทึกของพระภิกษุเหี้ยนจังได้กล่าวถึงอาณาจักรโตโลโปตี้ (หมายถึง "ทวารวดี") และได้พบเหรียญเงินจารึกว่า "ศฺรีทฺวารวตี ศฺวรปุณฺยะ" เป็นการยืนยันการมีตัวตนของอาณาจักรทวารวดี โดยมีเมืองอู่ทองเป็นเมืองหลวงและเป็นศูนย์กลางของพระพุทธศาสนา ศาสนาพราหมณ์ วัฒนธรรมทวารวดี ประชาชนนับถือพระพุทธศาสนานิกายเถรวาทเป็นหลัก ใช้ภาษามอญ ยึดคติทางศาสนารูปแบบศิลปะคุปตะจากอินเดีย โบราณสถานโบราณวัตถุที่พบในเมืองอู่ทองเป็นศิลปกรรมในสมัยทวารวดี เช่น เศียรพระพุทธรูปทองคำ เจดีย์ พระพุทธรูปปางประทานธรรมจักร ในขณะเดียวกันศิลปะศรีวิชัยซึ่งนับถือพระพุทธศาสนานิกายมหายานก็ได้เผยแพร่เข้ามา โดยได้พบพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรและพระโพธิสัตว์ปัทมปาณิ

เมืองอู่ทองได้หมดความสำคัญและร้างไปในราวพุทธศตวรรษที่ 16 จึงรอดพ้นจากอิทธิพลเขมรที่เข้ามามีอำนาจมากในราวพุทธศตวรรษที่ 18 ในรัชสมัยของกษัตริย์ขอมนักสร้างผู้ยิ่งใหญ่ คือ พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 โดยปรากฏเมืองโบราณสุพรรณบุรีเจริญขึ้นมาแทนที่ 

ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบบริหารราชการแผ่นดิน แบ่งหัวเมืองต่าง ๆ ออกเป็นมณฑล เมือง อำเภอ และตำบล อำเภออู่ทองจึงเกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2448 โดยมีชื่อเมื่อแรกตั้งว่า **อำเภอจรเข้สามพัน** แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 10 ตำบล ต่อมาทางราชการได้พิจารณาเห็นว่า ท้องที่อำเภอจรเข้สามพันเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณที่เรียกว่า "เมืองท้าวอู่ทอง" จึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอจากหมู่บ้านจรเข้สามพันมาตั้ง ณ บริเวณเมืองโบราณท้าวอู่ทอง และให้เปลี่ยนชื่ออำเภอจรเข้สามพันเป็น **อำเภออู่ทอง** เพื่อให้สอดคล้องกับประวัติศาสตร์ ตั้งแต่ปี พ.ศ.  2482
thumb|left|คูเมืองโบราณอู่ทอง
thumb|right|เขาพระและบริเวณโดยรอบ

## ภูมิประเทศ
พื้นที่ในอำเภออู่ทอง  แบ่งออกได้เป็น  3  ลักษณะคือ
# ภูมิประเทศแบบภูเขาและที่สูง สภาพพื้นที่เป็นลูกคลื่นลอนลาดสลับกับลอนชันจนถึงเทือกเขาสูงชัน ภูเขาที่พบส่วนใหญ่เป็นภูเขาหินปูน ซึ่งในปัจจุบันได้มีการเปิดให้เอกชนเข้ามาสัมปทานทำการระเบิดหินอยู่เป็นจำนวนมาก ได้แก่  พื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านโข้ง  ตำบลดอนคา  ตำบลหนองโอ่ง  ตำบลพลับพลาไชย  ตำบลอู่ทอง
# ภูมิประเทศแบบลูกคลื่นลอนลาด  ลักษณะเป็นพื้นที่ถัดจากเขตภูเขา  ได้แก่  พื้นที่ในเขตตำบลบ้านโข้ง  ตำบลดอนคา  ตำบลหนองโอ่ง  ตำบลอู่ทอง  ตำบลจรเข้สามพัน
# ภูมิประเทศแบบที่ราบลุ่มแม่น้ำจรเข้สามพัน  เป็นบริเวณมีความอุดมสมบูรณ์  ได้แก่  พื้นที่ในเขตตำบลอู่ทอง  ตำบลจรเข้สามพัน  ตำบลสระยายโสม  ตำบลสระพังลาน  ตำบลดอนมะเกลือ  ตำบลยุ้งทลาย  ตำบลเจดีย์

สภาพพื้นที่ทั่วไปเป็นภูเขาและมีพื้นที่สูงทางด้านตะวันตกขึ้นไปจนถึงทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือ  ส่วนพื้นที่ราบอยู่ทางด้านทิศตะวันออก  มีลำน้ำสายหลักคือ  ลำน้ำจรเข้สามพัน  และลำน้ำสายย่อย  ปัจจุบันลำน้ำส่วนใหญ่ตื้นเขิน

thumb|ภูเขารูปหัวใจที่เกิดจากการทำเหมืองหินปูนซึ่งปัจจุบันได้เลิกสัมปทานไปแล้ว ตั้งอยู่ในบริเวณเขาทำเทียม เขตตำบลอู่ทอง

## ภูมิอากาศ
สภาพภูมิอากาศมีลักษณะคล้ายกับบริเวณพื้นที่อื่นในพื้นที่ราบภาคกลาง  คือ  มี  3  ฤดูกาล  คือ
* ฤดูร้อน ประมาณ  3  เดือน  (กุมภาพันธ์ - เมษายน)
* ฤดูฝน ประมาณ  6  เดือน  (พฤษภาคม - ตุลาคม)
* ฤดูหนาว ประมาณ  3  เดือน  (พฤศจิกายน -  มกราคม)

## การแบ่งเขตการปกครอง
thumb|แผนที่แสดงเขตการปกครองในอำเภออู่ทอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภออู่ทองแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 154 หมู่บ้าน 

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภออู่ทองประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลอู่ทอง]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลอู่ทอง
* **[[เทศบาลตำบลสระยายโสม]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสระยายโสม
* **[[เทศบาลตำบลขุนพัดเพ็ง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระยายโสม (นอกเขตเทศบาลตำบลสระยายโสม)
* **เทศบาลตำบลบ้านดอน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านดอนทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลท้าวอู่ทอง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอู่ทอง (นอกเขตเทศบาลตำบลอู่ทอง)
* **เทศบาลตำบลบ้านโข้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านโข้งทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลกระจัน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระจันทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลเจดีย์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจดีย์ทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลจรเข้สามพัน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลจรเข้สามพันทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยุ้งทะลาย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยุ้งทะลายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลดอนมะเกลือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนมะเกลือทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโอ่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโอ่งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลดอนคา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนคาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลพลับพลาไชย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพลับพลาไชยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสระพังลาน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระพังลานทั้งตำบล

x300px|thumb|center|ตัวเมืองอู่ทอง มุมมองจากวัดเขาทำเทียม

## การคมนาคม
การเดินทางมายังอำเภออู่ทองนั้นสามารถมาได้หลายเส้นทาง เช่น
* ทางหลวงหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 321 (ถนนมาลัยแมน) ที่จังหวัดนครปฐม ผ่านนครปฐม-อำเภอกำแพงแสน-บ้านทุ่งคอก-บ้านสระยายโสม-อู่ทอง  ระยะทางประมาณ 128 กิโลเมตร
* ทางหลวงหมายเลข 340 (บางบัวทอง-ชัยนาท) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 357 (ทางเลี่ยงเมืองสุพรรณบุรี) แยกเข้าทางหลวงหมายเลข 321 ผ่านบางบัวทอง-อำเภอลาดบัวหลวง-อำเภอบางปลาม้า-สุพรรณบุรี-บ้านสวนแตง-อู่ทอง ระยะทางประมาณ 122 กิโลเมตร
thumb|ถนนเข้าหมู่บ้านคณฑี ภายในเขตอำเภออู่ทอง

## การศึกษา
ในเขตอำเภออู่ทองประกอบไปด้วยสถานศึกษาระดับมัธยมศึกษา 5 แห่ง ได้แก่
* **[[โรงเรียนอู่ทอง]]** ตำบลอู่ทอง
* **[[โรงเรียนอู่ทองศึกษาลัย]]** ตำบลอู่ทอง
* **[[โรงเรียนสระยายโสมวิทยา]]** ตำบลสระยายโสม
* **[[โรงเรียนดอนคาวิทยา]]** ตำบลดอนคา
* **[[โรงเรียนรัตนศึกษา]]** ตำบลอู่ทอง
ระดับประถมศึกษา ในเขตตำบลอู่ทอง 5 แห่ง ได้แก่
* **[[โรงเรียนอนุบาลบ้านท่าพระยาจักร]]** 
* **[[โรงเรียนปรีดาวิทย์]]** 
* **[[โรงเรียนวัดปทุมสราวาส]]**
***[[โรงเรียนภาวนาภิมณฑ์พิทยา]]**
***[[โรงเรียนยอเซฟอุปถัมป์]]**
วิทยาลัย 1 แห่ง ได้แก่
* **[[วิทยาลัยการอาชีพอู่ทอง]]**
ระดับอุดมศึกษา 2 แห่ง ได้แก่
* **[[มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น]]** ตำบลจรเข้สามพัน และ บางส่วนของอำเภอห้วยกระเจา
* **[[มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา]] ศูนย์การศึกษา อู่ทองทวารวดี**

## แหล่งท่องเที่ยว
x200px|thumb|รูปปั้นพระเจ้าอู่ทอง บริเวณวัดเขาพระศรีสรรเพชญาราม
[thumb|จุดชมทิวทัศน์บนป่าพุหางนาค [วนอุทยานแห่งชาติพุม่วง]]
* วัดเขาดีสลัก
* วัดเขาพระศรีสรรเพชรญาราม(วัดเขาพระ)
* วัดเขาทำเทียม
* วัดเขากำแพง
* วัดเขาถ้ำเสือ
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติอู่ทอง
* วนอุทยานแห่งชาติพุม่วง
* คอกช้างดิน
* ป่าพุหางนาค
* ศูนย์พันธุ์พืชเพาะเลี้ยง(สวนสวรรค์สุพรรณบุรี)

## สถานพยาบาล
[thumb|right|[โรงพยาบาลอู่ทอง โรงพยาบาลประจำอำเภอ]]
เขตอำเภออู่ทองมีโรงพยาบาล 3 แห่ง ได้แก่
* โรงพยาบาลอู่ทอง โรงพยาบาลชุมชนขนาด 134 เตียง
* โรงพยาบาลธนบุรี-อู่ทอง โรงพยาบาลเอกชนขนาด 60 เตียง
* โรงพยาบาลวิภาวดีปิยราษฎร์ โรงพยาบาลเอกชนขนาด 60 เตียง

## อ้างอิง


อู่ทอง