การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น

[thumb|[เจมส์ เคอร์ติส เฮปเบิร์น ผู้คิดค้นการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น]]

**การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น** () เป็นระบบการถอดเป็นอักษรโรมันสำหรับภาษาญี่ปุ่น เผยแพร่ครั้งแรกใน ค.ศ. 1867 โดยมิชชันนารีชาวอเมริกัน เจมส์ เคอร์ติส เฮปเบิร์น เพื่อเป็นมาตรฐานในพจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษ ฉบับแรกของเขา ระบบนี้แตกต่างจากวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันอื่น ๆ อย่างชัดเจนที่การใช้อักขรวิธีภาษาอังกฤษในการถอดเสียงตามหลักสัทศาสตร์ เช่น สระ  (**') ถอดเป็น **' และ  (**') ถอดเป็น **' ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการสะกดแบบภาษาอังกฤษของระบบนี้ (เมื่อเปรียบเทียบกับการถอดเป็น **' และ ''tya'' ในระบบ[[การถอดเป็นอักษรโรมันแบบนิฮงชิกิ|นิฮงชิกิ]]และ[[การถอดเป็นอักษรโรมันแบบคุนเรชิกิ|คุนเรชิกิ]]ที่มีความเป็นระบบมากกว่า)

ใน ค.ศ. 1886 เฮปเบิร์นตีพิมพ์พจนานุกรมฉบับที่สามของเขา โดยจัดระเบียบแบบทบทวนใหม่ซึ่งเป็นที่รู้จักในทุกวันนี้คือ "เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม" และใน ค.ศ. 1908 เขาตีพิมพ์แบบทบทวนเพิ่มเติมหรือที่รู้จักกันในชื่อ "เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม"

แม้ว่า[[การถอดเป็นอักษรโรมันแบบคุนเรชิกิ]]จะได้รับการยอมรับโดยรัฐบาลญี่ปุ่น แต่เฮปเบิร์นยังคงเป็นวิธีการถอดเป็นอักษรโรมันของภาษาญี่ปุ่นที่เป็นที่นิยมมากที่สุด มีการเรียนการสอนโดยใช้ระบบเฮปเบิร์นในนักเรียนภาษาต่างชาติ และมีการใช้ระบบนี้ในการถอดชื่อ สถานที่ และข้อมูลอื่น ๆ เป็นอักษรโรมัน อาทิ ตารางการเดินรถไฟและป้ายถนน เนื่องด้วยระบบนี้ใช้อักขรวิธีที่อิงจากอักขรวิธีภาษาอังกฤษแทนการการถอดเสียงอย่างเป็นระบบจาก[[คานะ|ชุดตัวหนังสือพยางค์ภาษาญี่ปุ่น]] ผู้พูดที่สามารถพูดได้แต่ภาษาอังกฤษหรือ[[กลุ่มภาษาโรมานซ์]] จะพูดได้อย่างถูกต้องกว่าเมื่อต้องออกเสียงคำที่ไม่คุ้นเคยด้วยการถอดเสียงแบบเฮปเบิร์น เมื่อเปรียบเทียบกับระบบอื่น ๆ

== แบบ ==
มีการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นหลายแบบ โดยสองแบบทั่วไปคือ:
* **เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม** (Traditional Hepburn): ตามนิยามในพจนานุกรมของเฮปเบิร์นหลายฉบับ โดยในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1886) ระบุว่าการถอดแบบดั้งเดิมเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ (แม้ว่าต้องรับผิดชอบ[[อักขรวิธีทางประวัติศาสตร์ของคานะ|การเปลี่ยนของการใช้คานะ]]) เฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมมีเอกลักษณ์ที่การแทนพยางค์ ''n'' ด้วย ''m'' ก่อนหน้าพยัญชนะ ''b'', ''m'' และ ''p'': เช่น ''Shimbashi'' สำหรับคำว่า 新橋
* **เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม** (Modified Hepburn) หรือ **เฮปเบิร์นทบทวนใหม่** (Revised Hepburn): ยกเลิกการแทนพยางค์ ''n'' ด้วย ''m'' ก่อนหน้าบางพยัญชนะ (''Shinbashi'' สำหรับคำว่า 新橋) การถอดแบบแก้ไขเพิ่มเติมถูกตีพิมพ์ในฉบับที่สาม (ค.ศ. 1954) และฉบับถัดมาของ''[[พจนานุกรมภาษาญี่ปุ่น–ภาษาอังกฤษใหม่ของเค็งกีวชะ]]'' มักเป็นที่ยอมรับและเชื่อถือได้ เฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติมเป็นแบบที่เป็นที่นิยมและถูกนำไปใช้มากที่สุด
ในประเทศญี่ปุ่น มีการกำหนดแบบอย่างเป็นทางการบางส่วนเพื่อนำไปใช้ในหลากหลายการใช้งาน:
* **มาตรฐานการรถไฟ** (鉄道掲示基準規程, "Railway Standard") เหมือนเฮปเบิร์นแก้ไขเพิ่มเติม แต่การแทนพยางค์ ''n'' ยังคงเหมือนแบบดั้งเดิม [[กลุ่มบริษัทรถไฟญี่ปุ่น]]และบริษัทให้บริการรถไฟรายใหญ่อื่น ๆ นำไปใช้เป็นชื่อสถานี
* **ป้ายถนนโรมาจิ (เฮปเบิร์น)** (道路標識のローマ字, "Road Sign Romaji (Hepburn)") ใช้สำหรับป้ายบนถนน เหมือนเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม แต่ระบุอย่างชัดเจนว่าจะไม่ใช้เครื่องหมายกำกับเสียง (macron) 
* **มาตรฐานหนังสือเดินทางกระทรวงการต่างประเทศ** (外務省旅券規定, "Ministry of Foreign Affairs Passport Standard") แทนพยางค์ ''n'' ด้วย ''m'' ก่อนหน้าพยัญชนะ ''b'', ''m'' และ ''p'' สระเสียงยาวจะไม่มีสัญลักษณ์กำกับ เช่น สระเสียงยาว ''ō'' จะถอดเป็นอักษรโรมันด้วย ''oh'', ''oo'' หรือ ''ou'' (''Satoh'', ''Satoo'' หรือ ''Satou'' สำหรับคำว่า 佐藤)

=== แบบพ้นสมัยแล้ว ===



==== รุ่นสอง ====
*  และ  เขียนเป็น ''ye'': [[เยโดะ|Yedo]]
*  และ  เขียนเป็น ''dzu'': [[kudzu]], tsudzuku
* , , และ  เขียนเป็น ''kiya'', ''kiyo'' และ ''kiu''
*  (ปัจจุบัน: ) เขียนเป็น ''kuwa''


==== รุ่นแรก ====
ในรุ่นแรกนั้นมีการเปลี่ยนแปลงเพิ่มเติมจากรุ่นสอง:
*  เขียนเป็น ''sz''
*  เขียนเป็น ''tsz''
*  และ  เขียนเป็น ''du''


== ลักษณะ ==
ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น สระผสมที่สร้างเสียงลากยาวมักเขียน[[macron (diacritic)|แมครอน]] (◌̄) ประกอบ สระประชิด (adjacent vowel) อื่น ๆ ที่ถูกแยกด้วยขอบเขต[[หน่วยคำ]] (morpheme boundary) จะเขียนแยกกัน:





สระผสมอื่น ๆ เขียนแยกกันทั้งหมด:
* **E + I**:  – ''sei'' + ''fuku'' – ''seifuku'' 'เครื่องแบบ' (แม้ E + I มักออกเสียงเป็น E ยาว)
* **U + I**:  – ''karu'' + ''i'' – ''karui'' 'เบา'
* **O + I**:  – ''oi'' – ''oi'' 'หลานชาย'

==== คำยืม ====
ใน[[คำยืม]]ต่างประเทศ สระเสียงยาวที่ตามด้วย ''[[โชองปุ]]'' (ー) จะเขียนแมครอนประกอบ:
* : ''se'' + (ー) + ''ra'' + (ー) = ''sērā'' '(ชุด)กะลาสี'
* : ''ta'' + ''ku'' + ''shi'' + (ー) = ''takushī'' 'แท็กซี่'
* : ''ko'' + ''n'' + ''ku'' + (ー) + ''ru'' = ''konkūru'' 'การแข่งขัน'
* : ''ba'' + ''re'' + (ー) + ''bo'' + (ー) + ''ru'' = ''barēbōru'' 'วอลเลย์บอล'
* : ''so'' + (ー) + ''ru'' = ''sōru'' 'ฝ่าเท้า'

สระประชิดในคำยืมจะเขียนแยกกัน:
* : ''ba'' + ''re'' + ''e'' – ''baree'' 'บัลเลต์'
* : ''mi'' + ''i'' + ''ra'' – ''miira'' 'มัมมี่'
* : ''so'' + ''u'' + ''ru'' – ''souru'' 'วิญญาณ', '[[โซล]]'

=== คำช่วย ===
ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิมและแก้ไขเพิ่มเติม:
* เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย จะเขียนเป็น ''wa''

ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม:
* เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เฮปเบิร์นเคยแนะนำให้ใช้ ''ye'' ไม่ใช้การสะกดแบบนี้แล้ว และมักเขียนเป็น ''e'' แทน
* เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย เขียนเป็น ''wo''

ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:
* เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น ''e''
* เมื่อ  ทำหน้าที่เป็นคำช่วย, เขียนเป็น ''o''

=== พยางค์ ''n'' ===
ในเฮปเบิร์นแบบดั้งเดิม::
: พยางค์ ''n'' () เขียนเป็น ''n'' ก่อนหน้าพยัญชนะ แต่เขียนเป็น ''m'' ก่อน [[พยัญชนะเสียงริมฝีปาก]]: ''b'', ''m'', และ ''p''. บางครั้งเขียนเป็น ''n-'' (มียัติภังค์) ก่อนหน้าสระ และ ''y'' (เพื่อหลีกเลี่ยงความสับสนระหว่างทั้งสอง เช่น  ''n + a'' และ  ''na'', และ  ''n + ya'' and  ''nya'')
* : ''annai'' – การนำทาง
* : ''Gumma'' – [[กุมมะ]]
* : ''kan-i'' – ความเรียบง่าย
* : ''shin-yō'' – ความเชื่อใจ

ในเฮปเบิร์นแบบแก้ไขเพิ่มเติม:
: ยกเลิกการเขียนด้วย ''m'' ก่อนหน้าพยัญชนะเสียงริมฝีปาก และแทนด้วยการเขียนเป็น ''n'' และยังเขียน ''n** (มีอะพอสทรอฟี) ก่อนหน้าสระและ *y*
* : *annai* – การนำทาง
* : *Gunma* – กุมมะ
* : *kan'i* – ความเรียบง่าย
* : *shin'yō* – ความเชื่อใจ

### พยัญชนะเสียงยาว
เสียงซ้ำพยัญชนะ (geminate consonant sound) จะซ้ำพยัญชนะตัวข้างหน้าที่ตามด้วยโซกูอง () สำหรับพยัญชนะที่เป็นทวิอักษร (digraph) ในเฮปเบิร์น (*sh*, *ch*, *ts*) จะซ้ำแค่พยัญชนะตัวแรกเท่านั้น ยกเว้น *ch* จะแทนด้วย *tch*
* : *kekka* – ผลลัพธ์
* : *sassato* – อย่างรวดเร็ว
* : *zutto* – ตลอด
* : *kippu* – ตั๋ว
* : *zasshi* – นิตยสาร
* : *issho* – ด้วยกัน
* : *kotchi* (ไม่ใช้ *kocchi*) – ทางนี้
* : *matcha* (ไม่ใช่ *maccha*) – มัตจะ
* : *mittsu* – สาม

## ตารางการถอดเป็นอักษรโรมัน

* แต่ละช่องประกอบด้วย ฮิรางานะ คาตากานะ และการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น ตามลำดับ
* † — อักษรสี เป็นตัวอักษรในอดีตและไม่มีการใช้ในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์นปัจจุบัน ไม่พบหลักเกณฑ์การถอดอย่างชัดเจน
* ‡ — อักษรสี มักไม่พบเห็นในหน้าที่อื่นนอกจากการทำหน้าที่เป็นคำช่วยในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน การถอดเป็นอักษรโรมันเป็นไปตามกฎด้านบน

### คาตากานะเสียงควบกล้ำ
การผสมเหล่านี้มักใช้เพื่อแทนเสียงในคำภาษาอื่น

ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีส้ม เป็นทวิอักษรที่มีการใช้โดยทั่วไปในคำยืมหรือสถานที่หรือชื่อต่างประเทศ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีน้ำเงิน ถูกใช้เพื่อการถอดอักษรของเสียงต่างชาติให้ถูกต้องที่สุด ซึ่งทั้งสองนี้กระทรวงศึกษาธิการ วัฒนธรรม กีฬา วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีภายใต้คณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นเป็นผู้เสนอ คาตานากะควบกล้ำที่มีพื้นหลังสีเบจ สถาบันมาตรฐานแห่งชาติอเมริกัน และ สถาบันมาตรฐานอังกฤษ เป็นผู้เสนอให้เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่สามารถใช้ได้ ทวิอักษรที่มีพื้นหลังสีม่วง ปรากฏอยู่ในการถอดเป็นอักษรโรมันแบบ*เฮียวจุน-ชิกิ* ค.ศ. 1974 ของเฮปเบิร์น

* * — การใช้  ทั้งสองกรณีนี้เพื่อแทนเสียง *w* พบเห็นได้ยากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบัน เว้นแต่จะเป็นสแลงอินเทอร์เน็ตและใช้เพื่อการถอดเสียงละติน  ให้เป็นคาตากานะ เช่น ミネル'''ウァ''' (*Mineru*'wa*** "[[มิเนอร์วา]]", จากละติน ''MINER'''VA*** ); '''ウゥ'''ルカーヌス (***Wu'''rukānusu'' "[[Vulcan |วัลแคน]]", จากละติน ***VV**LCANVS'', ***Vu*'lcānus* ) เสียงภาษาต่างประเทศจำพวก *wa* (เช่น *watt* หรือ *white* ในภาษาอังกฤษ) มักถอดเสียงเป็น ワ (*wa*) ขณะที่ เสียงจำพวก *wu* (เช่น *wood* หรือ *woman* ในภาษาอังกฤษ) ถอดเสียงเป็น ウ (*u*) หรือ ウー (*ū*)
* ⁑ —  มีรูป[[ฮิรางานะ]]ที่พบเห็นได้ยากคือ  เขียนเป็น *vu'' ในระบบการถอดเป็นอักษรโรมันแบบเฮปเบิร์น
* ⁂ — อักษรสี ไม่มีการใช้หรือใช้น้อยมากในภาษาญี่ปุ่นปัจจุบันแล้ว

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*Preface of first edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization
*Preface of third edition of Hepburn's original dictionary, explaining romanization

หมวดหมู่:ระบบการเขียนภาษาญี่ปุ่น