มานะ พิทยาภรณ์

**ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์** (7 ธันวาคม พ.ศ. 2469 – 27 มกราคม พ.ศ. 2546) เป็นปูชนียบุคคลด้านกฎหมายที่มีคุณค่ายิ่ง ผู้เรียบเรียงตำรากฎหมายสำคัญไว้มากเล่ม โดยล้วนแต่เป็นที่ยอมรับในวงการกฎหมายว่าเป็นกฎหมายที่มีคุณค่าและมาตรฐานสูง ทั้งนี้ได้ดำรงตำแหน่งเป็นอดีตราชบัณฑิตและเลขานุการสำนักธรรมศาสตร์และการเมือง อดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร อดีตสมาชิกวุฒิสภา อดีตประธานกรรมการหลักสูตรสาขานิติศาสตร์ของทบวงมหาวิทยาลัย อดีตประธานกรรมการที่ปรึกษากฎหมายกรุงเทพมหานคร อดีตนายกสภาหอการค้าไทย-เกาหลี อดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย และอดีตกรรมการทุนอานันทมหิดล

## ประวัติ

### '''ชีวิตส่วนตัว'''
มานะ พิทยาภรณ์ เกิดเมื่อวันที่ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2469 ที่จังหวัดนครราชสีมา เป็นบุตรนายจิง และนางเปรี่ยม พิทยาภรณ์ สมรสกับนางสุวินัย พิทยาภรณ์ (สกุลเดิม ณ ระนอง) มีบุตร 3 คน ได้แก่ ดร.ธรรมนูญ พิทยาภรณ์ นางโชติรส พงษ์เจริญ (พิทยาภรณ์) และนายกีรติ พิทยาภรณ์

### การศึกษา
มานะได้เข้าศึกษาในระดับอุดมศึกษา โดยศีกษาวิชานิติศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2487 โดยได้รับทุนรัฐบาลจากจังหวัดสุรินทร์ให้มาศึกษา ป.ป. และ ป.ม. ที่กรุงเทพฯ เมื่อจบการศึกษา ป.ป. แล้วจึงได้มาสอบเทียบเข้าศึกษาวิชากฎหมายที่มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมืองในสมัยนั้น โดยไม่ต้องผ่านโรงเรียนเตรียมปริญญามหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง ด้วยการเป็นผู้ที่มีหัวดี มีความวิริยะอุตสาหะ มานะพากเพียร มานะจึงสอบไล่ได้ประโยคครูมัธยม (ป.ม.) และปริญญาธรรมศาสตร์บัณฑิต (ธ.บ.) เกียรตินิยมได้พร้อมกันในปี พ.ศ. 2491

มานะได้สอบชิงทุนครุสภา ซึ่งเป็นทุนรัฐบาลไปศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์ ณ ประเทศอังกฤษ โดยสอบเข้าศึกษาในโรงเรียนลอนดอนสกูลออฟอีคอนอมิค (L.S.E.) ได้ 2 ปี สอบได้คะแนนดีเยี่ยม แต่ในปีที่ 3 เกิดล้มป่วย จึงต้องกลับประเทศไทยเสียก่อน
thumb|ภาพศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ขณะรับพระราชทานปริญญานิติศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต เป็นคนแรกของประเทศไทย ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พ.ศ. 2508
เมื่อกลับถึงยังประเทศไทย ก็ได้เข้าศึกษาปริญญาโท และปริญญาเอกทางนิติศาสตร์ต่อ ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ รวมทั้งสมัครเข้าศึกษา ณ สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา เพื่อสอบไล่เป็นเนติบัณฑิตในเวลาไล่เลี่ยกันด้วย โดยสอบไล่ได้เป็นที่ 1 ในปี พ.ศ. 2505 และสามารถสอบปริญญาโท นิติศาสตร์มหาบัณฑิต ในปี พ.ศ. 2505 และปริญญาเอก นิติศาสตร์ดุษฏีบัณฑิตได้เป็นคนแรกของประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2508 

จากนั้นจึงได้เข้าศึกษาวิชากฎหมายภาษีอากรที่มหาวิทยาลัยฮุสตัน ประเทศสหรัฐอเมริกา (Houston University, U.S.A.) ได้คะแนนเฉลี่ยสูงสุด

นอกจากนั้น ยังได้รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหงอีกด้วย

### การทำงาน
thumb|ศ.ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ขณะสวมครุยเนติบัณฑิต
มานะได้สอบคัดเลือกเป็นข้าราชการตุลาการตำแหน่งผู้ช่วยผู้พิพากษารุ่นที่ 9 ได้คะแนนเป็นที่ 1 ในปี พ.ศ. 2508 แต่ขอสละสิทธิ์เพื่อประกอบวิชาชีพเป็นทนายความต่อไป

ในปี พ.ศ. 2516 ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ จนสิ้นสุดวาระในปี พ.ศ. 2518 และในปลายปี พ.ศ. 2518 ก็ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกวุฒิสภา และในปี 2519 ได้สมัครเข้ารับเลือกตั้งได้เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์ และได้รับการแต่งตั้งให้เป็นคณะกรรมาธิการพิจารณากฎหมายของสภาผู้แทนราษฎรประมาณ 10 เรื่อง

ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้รับเชิญให้เป็นอาจารย์ผู้บรรยายวิชากฎหมายในสาขาต่าง ๆ เช่น ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ คณะนิติศาสตร์ และคณะพาณิชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ทั้งในชั้นปริญญาตรี และปริญญาโท รวมทั้งที่สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา และผู้บรรยายกฎหมายภาษีอากรในการอบรมผู้ช่วยผู้พิพากษาอีกด้วย โดยในปี พ.ศ. 2520 - 2521 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ซึ่งได้เสียสละทำความเจริญก้าวหน้าให้แก่คณะและมหาวิทยาลัยเป็นอย่างยิ่ง ทั้งในด้านวิชาการและการบริหาร และในปี พ.ศ. 2539 ก็ได้รับเชิญเป็นคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย อีกด้วย

เมื่อวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2530 สำนักธรรมศาสตร์และการเมืองรับท่านเป็นภาคีสมาชิก ต่อมาได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นราชบัณฑิต เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2535 สำนักธรรมศาสตร์และการเมือง ประเภทสังคมศาสตร์ สาขานิติศาสตร์ ราชบัณฑิตยสถาน และเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2535 ท่านก็ได้รับเลือกจากที่ประชุมสำนักธรรมศาสตร์และการเมืองให้ดำรงตำแหน่งเลขานุการ และยังได้รับแต่งตั้งให้เป็นราชบัณฑิตที่ปรึกษาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2539 - 2544 และกรรมการบัญญัติศัพท์กฎหมายอังกฤษ - ไทย รวมทั้งช่วยงานราชการพิเศษของราชบัณฑิตยสถานในคดีความต่าง ๆ อาทิ เป็นกรรมการดำเนินคดีผู้ละเมิดสิทธิ์หนังสือของราชบัณฑิตยสถาน

ในด้านการต่างประเทศดำรงตำแหน่งผู้แทนหอการค้าไทย-เกาหลี ผู้แทนกระทรวงการต่างประเทศในการประชุม ASEAN ที่ประเทศเกาหลี จึงนับได้ว่าศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ เป็นปรมาจารย์และปูชนียบุคคลทางด้านกฎหมาย นักวิชาการ ผู้บริหาร และสร้างประโยชน์แก่ประเทศชาติเป็นเอนกประการ

อนึ่ง ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ เคยกล่าวเป็นเครื่องเตือนใจกับนักกฎหมายรุ่นใหม่ว่า“ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ผมคิดว่าจำเป็นสำหรับนักกฎหมายรุ่นใหม่ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าคุณจะต้องรู้อยู่แค่นั้น เพราะอาชีพนักกฎหมายหรือทนายความจำเป็นจะต้องรู้อย่างกว้างขวาง ในด้านกฎหมายนั้นก็จะต้องเรียนรู้กฎหมายอย่างรอบด้านที่สุด ทางด้านธุรกิจการค้าต่าง ๆ ก็จำเป็นจะต้องรู้ หรืออย่างน้อยก็ต้องรู้เรื่องที่เรากำลังทำอยู่ และการทำงานก็จะต้องเป็นทนายที่ขึ้นศาลด้วยและเก่งทางด้านการให้คำปรึกษาแนะนำและวางแผนด้วย”“เป็นทนายความไม่ได้ขึ้นศาลก็เหมือนทหารไม่ได้ออกรบ แต่ถ้าจะออกรบอย่างเดียวไม่เคยศึกษากลยุทธ์การศึกสงครามก็ไม่เจริญก้าวหน้า จะเป็นก็แต่เพียงทหารชั้นเลวตลอดชาติ”

### ถึงแก่อนิจกรรม
ศ.ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ถึงแก่อนิจกรรมเนื่องจากตับวาย ณ โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2546 สิริอายุ 76 ปี โดยวันจันทร์ที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2546 พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ พระราชทานเพลิงศพ ศ.ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพมหานคร

## ผลงานทางวิชาการ

### ตำราที่เรียบเรียง
ศาสตราจารย์ ดร.มานะ พิทยาภรณ์ ได้ทำการวิจัย ค้นคว้าและเขียนตำรากฎหมายต่าง ๆ ไว้มากมาย ซึ่งเป็นประโยชน์ทางวิชาการมาตลอด เช่น

* กฎหมายลักษณะเช่าทรัพย์ เช่าซื้อ จ้างแรงงาน จ้างทำของและรับขน (พิมพ์ครั้งที่ 13)
* กฎหมายลักษณะเช่าทรัพย์ (พิมพ์ครั้งที่ 14)
* คำบรรยายพระราชบัญญัติการเช่าที่ดินเพื่อเกษตรกรรม
* คำอธิบายภาษีเงินได้นิติบุคคล (พิมพ์ครั้งที่ 9)
* Corporate Income Tax (คำอธิบายกฎหมายภาษีเงินได้นิติบุคคล ฉบับภาษาอังกฤษ)
* ข้อความเบื้องต้น การประเมินการอุทธรณ์และการดำเนินคดีภาษีอาการ (พิมพ์ครั้งที่ 5)
* คำอธิบายกฎหมายภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (พิมพ์ครั้งที่ 5)
* คำอธิบายสนธิสัญญาภาษีซ้อน
* คำอธิบายบัญชีและประมวลรัษฎากร
* คำอธิบายพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า (พิมพ์ครั้งที่ 4)
* ปัญหาเกี่ยวกับการเลิกจ้าง วิธีป้องกันและแก้ไข

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2469
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2546
หมวดหมู่:สมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
หมวดหมู่:ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
หมวดหมู่:สมาชิกวุฒิสภา
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดสุรินทร์
หมวดหมู่:อาจารย์คณะนิติศาสตร์
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์
หมวดหมู่:นักวิชาการชาวไทย
หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์