ภาษาถิ่นคันไซ

thumb|โฆษณาที่เขียนด้วยภาษาถิ่นคันไซว่า ''อิวาชิ โอะ ทาเบนะ อะกัง!'' แปลว่า "คุณต้องกินปลาซาร์ดีน!"
thumb|โปสเตอร์คำเตือนที่เขียนด้วยภาษาถิ่นคันไซว่า ''จิกัง วะ อะกัง เดะ. เซตไต อะกัง เดะ.'' แปลว่า "การลวนลามนั้นไม่ดี ไม่ดีอย่างแน่นอน"
thumb|คำเตือนที่เขียนด้วยภาษาถิ่นคันไซว่า ''คี สึเกะ ยา, อังตะ โนะ โคโตะ ยะ เดะ, โซโนะ'' บักกุ แปลว่า "ระวัง! อย่าให้โดนกระชากกระเป๋า!"
**ภาษาถิ่นคันไซ** () หรือ () เป็นกลุ่มของภาษาถิ่นของภาษาญี่ปุ่นในภูมิภาคคันไซ (ภูมิภาคคิงกิ) ของญี่ปุ่น คำว่า *คันไซเบง* เป็นชื่อเรียกทั่วไปในญี่ปุ่น แต่ศัพท์เฉพาะของภาษาถิ่นนี้คือ **ภาษาถิ่นคิงกิ** () ภาษาถิ่นของ เกียวโตและโอซากะ ยังเรียกว่า **ภาษาถิ่นคามิงาตะ** () หรือ () และมักถูกกล่าวถึงเป็นพิเศษใน ยุคเอโดะ ภาษาถิ่นคันไซที่พูดในโอซากะ ซึ่งเป็นเมืองใหญ่ของคันไซ มีชื่อเรียกเฉพาะว่า *โอซากะเบง* มีลักษณะทั้งไพเราะกว่าและรุนแรงกว่าโดยผู้พูดภาษามาตรฐาน

## ภูมิหลัง
เนื่องจากโอซากะเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคและผู้พูดได้รับการเปิดเผยจากสื่อมากที่สุดในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา ผู้พูดที่ไม่ใช่ภาษาถิ่นคันไซจึงมักจะเชื่อมโยงภาษาถิ่นของโอซากะกับภูมิภาคคันไซทั้งหมด อย่างไรก็ตาม ในทางเทคนิค ภาษาถิ่นคันไซไม่ใช่ภาษาถิ่นเดียว แต่เป็นกลุ่มของภาษาถิ่นที่เกี่ยวข้องในภูมิภาค เมืองใหญ่และจังหวัดแต่ละแห่งมีภาษาถิ่นเฉพาะ และผู้อยู่อาศัยต่างภาคภูมิใจในรูปแบบภาษาถิ่นของพวกเขา

ภาษาถิ่นคันไซทั่วไปมีการพูดใน เคฮันชิง (พื้นที่ปริมณฑลและเมืองของเกียวโต, โอซากะและโคเบะ) และพื้นที่รอบ ๆ โอซากะ-เกียวโต ประมาณ 50 กิโลเมตร (ดู ความแตกต่างระดับภูมิภาค) ในบทความนี้ จะกล่าวถึงภาษาถิ่นคันไซที่มีการพูดกันส่วนใหญ่ในเคฮันชิงใน ยุคโชวะและยุคเฮเซ

ภาษาถิ่นของพื้นที่อื่น ๆ มีลักษณะที่แตกต่างกัน บ้างก็โบราณจากภาษาถิ่นคันไซทั่วไป ภาษาถิ่นจากทาจิมะและทังโกะ (ยกเว้น ไมซูรุ) ทางตะวันตกเฉียงเหนือของคันไซ มีความแตกต่างกันเกินกว่าจะถือว่าเป็นภาษาถิ่นคันไซ และมักจะรวมอยู่ใน ภาษาถิ่นจูโกคุ ภาษาถิ่นที่ใช้พูดในตะวันออกเฉียงใต้ของคาบสมุทรคิอิ ได้แก่ ทตสึกาวะและโอวาเซะ ก็มีความแตกต่างจากภาษาถิ่นคันไซอื่น ๆ และถือว่าเป็น ภาษาเกาะ ภาษาถิ่นชิโกกุและภาษาถิ่นโฮคุริคุ มีความคล้ายคลึงกันหลายประการกับภาษาถิ่นคันไซ แต่ถูกจำแนกแยกจากกัน

## ประวัติ
ภาษาถิ่นคันไซมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่าพันปี เมื่อเมืองคินาอิ เช่น นาระและเกียวโต เป็นเมืองหลวงของจักรวรรดิ ภาษาคินาอิซึ่งเป็นบรรพบุรุษของภาษาถิ่นคันไซ คือ ภาษาญี่ปุ่นมาตรฐาน *โดยพฤตินัย* มีอิทธิพลกับคนทั้งชาติรวมทั้งภาษาถิ่นเอโดะ ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของ ภาษาถิ่นโตเกียว สมัยใหม่ รูปแบบวรรณกรรมที่พัฒนาโดยปัญญาชนใน เฮอัน-เคียว กลายเป็นต้นแบบของ ภาษาญี่ปุ่นคลาสสิก 

เมื่อศูนย์กลางทางการเมืองและการทหารของญี่ปุ่นถูกย้ายไปยังเอโดะภายใต้การปกครองของโชกุนโทคุงาวะ และภูมิภาคคันโตมีความโดดเด่นมากขึ้น ภาษาถิ่นเอโดะก็เข้ามาแทนที่ภาษาถิ่นคันไซ ด้วยการฟื้นฟูเมจิและการย้ายเมืองหลวงของจักรพรรดิจากเกียวโตไปยังโตเกียว ภาษาถิ่นคันไซจึงถูกกำหนดให้เป็นภาษาท้องถิ่น (ดูเพิ่มเติมที่ ภาษาญี่ปุ่นสมัยใหม่ตอนต้น)

ในฐานะที่ภาษาถิ่นโตเกียวถูกนำมาใช้ร่วมกับการถือกำเนิดของมาตรฐานการศึกษาแห่งชาติและสื่อในประเทศญี่ปุ่น ลักษณะบางอย่างและความแตกต่างของภาษาถิ่นคันไซจึงลดลงและเปลี่ยนไป อย่างไรก็ตาม คันไซเป็นเขตเมืองที่มีประชากรมากเป็นอันดับสองในญี่ปุ่นรองจากคันโต ซึ่งมีประชากรประมาณ 20 ล้านคน ดังนั้น ภาษาถิ่นคันไซจึงยังคงเป็นภาษาถิ่นที่ไม่ได้เป็นมาตรฐานของญี่ปุ่นที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย เป็นที่รู้จักและมีอิทธิพลมากที่สุด สำนวนภาษาถิ่นคันไซบางครั้งถูกนำมาใช้ในภาษาถิ่นอื่นและแม้แต่ภาษาญี่ปุ่นมาตรฐาน ชาวคันไซจำนวนมากยึดติดกับภาษาถิ่นของตนเองและมีการแข่งขันที่รุนแรงกับโตเกียวในระดับภูมิภาค

ตั้งแต่ยุคไทโช มันไซ หรือการแสดงตลกญี่ปุ่นแบบได้รับการพัฒนาในโอซากะ และนักแสดงตลกจากโอซากะจำนวนมากได้ปรากฏตัวในสื่อญี่ปุ่นที่มีภาษาถิ่นโอซากะ เช่น โยชิโมโตะ โคเกียว เนื่องจากความสัมพันธ์ดังกล่าว ผู้พูดภาษาถิ่นคันไซจึงมักถูกมองว่า "ตลก" หรือ "ช่างพูด" มากกว่าผู้พูดภาษาถิ่นทั่วไป คนโตเกียวบางครั้งก็เลียนแบบภาษาคันไซเพื่อกระตุ้นเสียงหัวเราะหรือเพิ่มอารมณ์ขัน

## สัทวิทยา

ในทางสัทวิทยา ภาษาถิ่นคันไซมีลักษณะเฉพาะด้วยเสียงสระที่หนักแน่นและแตกต่างกับภาษาถิ่นของโตเกียว โดยมีการเน้นเสียงที่พยัญชนะ แต่พื้นฐานของหน่วยเสียงนั้นคล้ายคลึงกัน ความแตกต่างทางเสียงเฉพาะระหว่างคันไซและโตเกียวมีดังนี้ 

### สระ
*หน่วยเสียง  นั้นใกล้เคียงกับ  มากกว่า  เช่นเดียวกับในภาษาถิ่นโตเกียว
*ในระดับมาตรฐาน การลดเสียงสระมักเกิดขึ้น แต่หาได้ยากในคันไซ ตัวอย่างเช่น คำลงท้ายที่สุภาพ *desu* (です) ออกเสียงเกือบเป็น [des] ในภาษาญี่ปุ่นมาตรฐาน แต่ผู้พูดคันไซมักจะออกเสียงอย่างชัดเจนว่า  หรือแม้แต่ 
*ในบางบันทึก เช่น การพูดอย่างไม่เป็นทางการของโตเกียว, การเว้นวรรค   มักจะหลอมรวมกันเป็น  , เช่นใน   และ   แทนที่จะเป็น   "อร่อย" และ   "ยอดเยี่ยม", แต่  มักจะออกเสียงชัดเจนในภาษาถิ่นคันไซ ในวาคายามะ   นั้นออกเสียงชัดเจน โดยปกติแล้วจะหลอมรวมเป็น   ในภาษาญี่ปุ่นมาตรฐานและภาษาถิ่นอื่น ๆ เกือบทั้งหมด
*การยืดสระที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งตรงท้ายพยางค์ของคำนาม เช่น   ของ   "ต้นไม้",   ของ   "ยุง" และ   ของ   "ดวงตา"
*ในทางกลับกัน สระเสียงยาวในการผันมาตรฐานในบางครั้งอาจสั้นลง จะเห็นได้ชัดโดยเฉพาะอย่างยิ่งในการผันคำกริยาโดยสมัครใจ เช่น   หมายถึง "เราจะไปกันไหม?" คันไซย่อให้สั้นลงเป็น   วลีทั่วไปของข้อตกลงคำว่า   หมายถึง "นั่นแหละ" ออกเสียงว่า   หรือแม้แต่   ในภาษาถิ่นคันไซ
*เมื่อเสียงสระและกึ่งสระ  ตามหลัง  บางครั้งเสียงสระจะออกเสียงด้วยการยกลิ้นส่วนหน้าขึ้นสู่เพดานแข็งด้วย  หรือ  เช่น   "ผมรักคุณ" กลายเป็น  , 日曜日  "วันอาทิตย์" กลายเป็น にっちょうび  และ 賑やか  "มีชีวิตชีวา, ไม่ว่าง " กลายเป็น にんぎゃか 

### พยัญชนะ
*พยัญชนะ ひ  นั้นใกล้เคียงกับ  มากกว่า  เช่นเดียวกับในภาษาถิ่นโตเกียว
*โยสึกานะเป็นสองพยางค์ที่แตกต่างกัน เช่นเดียวกับในภาษาถิ่นโตเกียว แต่ผู้พูดคันไซมักจะออกเสียง じ  และ ず  เป็น  และ  แทนที่  และ  ซึ่งเป็นมาตรฐาน
*เสียงที่อยู่ระหว่างสระ  ออกเสียงว่า  หรือ  ในรูปแบบอิสระ แต่  นั้นได้รับความนิยมน้อยลง
*ในการพูดยั่วยุ,  กลายเป็น  เช่นเดียวกับในภาษาถิ่นโตเกียวชิตามาจิ
*การใช้  แทนที่  การถอดเสียง  บางส่วนปรากฏชัดเจนในผู้ที่พูดภาษาถิ่นคันไซส่วนใหญ่ แต่ดูเหมือนว่าจะมีความก้าวหน้ามากขึ้นในด้านคำต่อท้ายและการผันคำทางสัณฐานวิทยามากกว่าคำศัพท์หลัก กระบวนการนี้ทำให้เกิด はん  แทน *-san* "คุณ" , まへん  แทน ません  (คำลงท้ายที่เป็นการปฏิเสธอย่างเป็นทางการ), まひょ  แทน ましょう  (คำลงท้ายที่เติมด้วยความสมัครใจอย่างเป็นทางการ) และ ひちや  for 質屋  "โรงจำนำ"
*การเปลี่ยนพยัญชนะจาก  เป็น  ในบางคำเช่น さぶい  แทน 寒い  "หนาว".
* บางครั้งก็สับสนโดยเฉพาะในพื้นที่ชนบท เช่น でんでん  แทน 全然  "ไม่เคยเลย", かだら  หรือ からら  แทน 体  "ร่างกาย" มีเรื่องตลกอธิบายความสับสนเหล่านี้ 淀川の水飲んれ腹らら下りや  แทน 淀川の水飲んで腹だだ下りや  "ฉันดื่มน้ำจากแม่น้ำโยโดะและท้องเสีย"
* + สระ ในการผันกริยาบางครั้งจะเปลี่ยนเป็น  เช่นเดียวกับในภาษาถิ่นโตเกียว เช่น 何してるねん？  "คุณกำลังทำอะไรอยู่?" มักจะเปลี่ยนเป็น 何してんねん？  ในคนที่พูดภาษาถิ่นคันไซได้อย่างคล่องแคล่ว 

## เอกลักษณ์ และความแตกต่างกับภาษากลาง
* คันไซเบงจะมีระดับเสียงสูงต่ำ (intonation) มากกว่า
* คำลงท้ายของประโยค **ดะ** (だ) คันไซเบงจะออกเสียงว่า **ยะ** (や) เช่น *นะนิโอ๊ะชิเตอิรุนดะ*(何をしているんだ)  ซึ่งแปลว่า ทำอะไรอยู่หรือ ในภาษากลาง ถ้าออกเสียงเป็นคันไซเบงจะเป็น *นะนิโอ๊ะชิเตอิรุนยะ*(何をしているんや) (คันไซเบงจริงๆจะออกเสียงว่า นะนิยัดเตรุ่นยะ(何やってるんや))
* คันไซเบงชอบเติมคำว่า **เน่ง** (ねん) ตามหลังประโยค เมื่อต้องการจะเน้นคำ เช่น *นะนิ อิตเตรุ่นดะโย* (何言っているんだよ) ซึ่งแปลว่า พูดอะไรอยู่หนะ ในภาษากลาง คันไซเบงส่วนมากจะออกว่า นะนิยูต้นเน่ง (何言うとんねん)
ฯลฯ

## ภาษาถิ่นย่อย
คันไซเบงยังสามารถแบ่งออกเป็นภาษาถิ่นย่อยอีก ได้แก่
* แบบโอซะกะ (จังหวัดโอซะกะ) หรือ โอซะกะเบง (大阪弁)
* แบบเกียวโตะ (จังหวัดเกียวโตะ) หรือ เกียวโตเบง (京都弁)
* แบบไมสีรุ (ภาคเหนือของจังหวัดเกียวโตะ) หรือ ไมสึรุเบง (舞鶴弁)
* แบบทัมบะ (ภาคเหนือของจังหวัดเฮียวโกะ) หรือ ทัมบะเบง (丹波弁)
* แบบบังชู  (ภาคตะวันตกของจังหวัดเฮียวโกะ) หรือ บังชูเบง (播州弁)
* แบบโอมิ (จังหวัดชิงะ) หรือ โอมิเบง (近江弁)
* แบบนะระ (จังหวัดนะระ) หรือ นะหระเบง (奈良弁)
* แบบวะกะยะมะ (จังหวัดวะกะยะมะ) หรือ วะกะยะมะเบง (和歌山弁)
* แบบอิเซะ (จังหวัดมิเอะ) หรือ อิ๊เซะเบง (伊勢弁)
* แบบชิมะ (จังหวัดมิเอะ) หรือ ชิหมะเบง (志摩弁)

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ภาษาญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ภาษาถิ่น