เปรียญธรรม 3 ประโยค

**เปรียญธรรม 3 ประโยค** *(ชื่อย่อ ป.ธ.3)* เป็นระดับชั้นการศึกษาแผนกบาลีของคณะสงฆ์ไทย เรียกพระภิกษุผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้ว่า **"[[พระมหา]]"** และสามเณรว่า **"[[สามเณรเปรียญ]]"** กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิผู้สอบได้ในชั้นนี้ให้เทียบเท่ามัธยมศึกษาตอนต้น คณะสงฆ์ เคยมีการขอให้ปรับวุฒิผู้สอบไล่ได้ชั้นนี้ ให้เทียบเท่าระดับอุดมศึกษา แต่ไม่ได้รับการตอบรับจากผู้เกี่ยวข้อง แต่เปรียญธรรม 3 ประโยค ก็ยังเป็นที่นับถือกันโดยพฤตินัยในวงการคณะสงฆ์ไทยว่าผู้สอบได้ในชั้นนี้เป็น "ปริญญาตรี" ของฝ่ายคณะสงฆ์ หรือเปรียบได้กับคฤหัสถ์ผู้สอบไล่ได้ปริญญาบัณฑิตของฝ่ายฆราวาส โดยผู้สอบได้ในชั้นนี้จะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งให้เป็นเปรียญ ได้รับพระราชทานประกาศนียบัตร พัดเปรียญธรรม 3 ประโยค

การศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีในชั้น **"เปรียญธรรม 3 ประโยค"** นั้น แบ่ง
รายวิชาที่สำนักงานแม่กองบาลีสนามหลวงกำหนดให้พระภิกษุสามเณรสอบไล่เพื่อผ่านในชั้นนี้ได้เป็น 4 วิชา คือ วิชาไวยากรณ์, วิชาแปลมคธเป็นไทย, วิชาสัมพันธ์ไทย และวิชาบุรพภาค

## หลักสูตรการศึกษาพระปริยัติธรรมบาลีในชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยค

ในชั้นนี้ แม่กองบาลีสนามหลวง กำหนดวิชาในการศึกษาไว้ 4 วิชา คือ

### วิชาบาลีไวยากรณ์

ใช้หนังสือบาลีไวยากรณ์ 4 เล่ม ในชั้นประโยค 1 - 2 การสอบไล่ประเภทสอบถามความจำและความเข้าใจประกอบกัน 7 ข้อ

### วิชาแปลมคธเป็นไทย

**วิชาแปลมคธเป็นไทย** คือ วิชาแปลภาษาบาลีเป็นภาษาไทย โดยในชั้นนี้กำหนดเป็น **แปลโดยพยัญชนะและอรรถ** ให้ฝึกการแปลภาษาบาลีจากหนังสือ **อรรถกถาธรรมบท** (ธมฺมปทฏกถา)

#### การศึกษาวิชาแปลมคธเป็นไทย
ใช้หนังสืออรรถกถาธรรมบท 4 เล่ม คือ
* ธมฺมปทฏฺกถา (ปญฺจโม ภาโค - ภาคห้า)
* ธมฺมปทฏฺกถา (ฉฏฺโ ภาโค - ภาคหก)
* ธมฺมปทฏฺกถา (สตฺตโม ภาโค - ภาคเจ็ด)
* ธมฺมปทฏฺกถา (อฏฺโม ภาโค - ภาคแปด)

#### การสอบไล่วิชาแปลมคธเป็นไทย

แบ่งข้อสอบในวิชานี้ออกเป็น 2 ชั้นคือ 
* **แปลโดย[[ความหมายโดยพยัญชนะ|พยัญชนะ]]** 
* **แปลโดยอรรถะ**

การตรวจข้อสอบ กำหนดจากเกณฑ์การทำข้อสอบผิด หากผิดมากกว่า 12 คะแนนขึ้นไป ถือว่าตกในวิชานี้ 

* **ผิดศัพท์** แปลผิดคำศัพท์ ปรับผิด 1 คะแนน
* **ผิดสัมพันธ์** ปรับผิด 2 คะแนน
* **ผิดประโยค** แปลเรียงรูปประโยคผิด ประธานและกรรมไม่สอดคล้องกัน ปรับผิด 6 คะแนน (หากผิด 2 ประโยค ถือว่าตก)

### วิชาสัมพันธ์ไทย
thumb|ประกาศนียบัตรตั้งเปรียญธรรม 3 ประโยค ปี พ.ศ. 2453

#### การศึกษาวิชาสัมพันธ์ไทย
ใช้หนังสือธัมมปทัฏกถา 4 เล่ม เหมือนวิชาแปลมคธเป็นไทย

#### การสอบไล่วิชาสัมพันธ์ไทย
วิชาสัมพันธ์ไทยมีข้อสอบข้อเดียว ให้ผู้สอบเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของแต่ละศัพท์ในประโยค

การตรวจข้อสอบ ใช้เกณฑ์เดียวกับการสอบวิชาแปลมคธเป็นไทย

### วิชาบุรพภาค
ไม่มีหนังสือใช้เป็นหลักสูตรที่แน่นอน ส่วนมากจะเป็นข้อเขียนภาษาไทย ให้เรียงรูปแบบการเขียนจดหมายราชการ  หรือประกาศ และให้สะกดศัพท์ภาษาไทยให้ถูกต้อง

## หลักเกณฑ์ของผู้มีสิทธิ์สอบไล่ในชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยค

พระภิกษุสามเณรที่มีสิทธิ์สอบไล่ในชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยคนี้ ต้องสอบไล่ได้ ประโยค 1-2 และต้องสอบไล่ได้ นักธรรมตรี ก่อนจึงจะมีสิทธิ์สอบไล่ในชั้นนี้ได้

## ผู้สอบไล่ได้เปรียญธรรม 3 ประโยค

พระภิกษุสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้จะได้รับประกาศนียบัตร พระราชทานพัดยศเปรียญธรรม ทรงตั้งเป็น "เปรียญ" เมื่อผ่านการทรงตั้งแล้วถ้าเป็นพระภิกษุจะมีสิทธิ์ใช้คำนำหน้าชื่อว่า **"[[พระมหา]]"** ถ้าเป็นสามเณร สามารถใช้คำต่อท้ายนามสกุลว่า **"[[เปรียญ]]"**

การตั้งเปรียญเป็นสมณศักดิ์เกี่ยวกับความรู้ สมณศักดิ์ประเภทนี้ทรงตั้งถวายเฉพาะพระภิกษุสามเณรที่สอบได้เปรียญธรรมตั้งแต่ 3-9 ประโยค เรียกว่า ‘ทรงตั้งเปรียญ’ แต่ละประโยคมีเลขพัดยศกำกับ พระภิกษุสามเณรผู้สอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไปจะทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้สมเด็จพระสังฆราชทรงตั้ง โดยประทานประกาศนียบัตร พัดยศ ชื่อว่า ทรงตั้งแล้ว ส่วนผู้สอบได้ประโยค ป.ธ. 6 ถึงประโยค ป.ธ. 9 จะเสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานประกาศนียบัตรพัดยศ และไตรจีวรด้วยพระองค์เอง ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม 

ลักษณะพัดยศเปรียญธรรม 3 ประโยค เป็นพัดหน้านางประโยค ป.ธ.3 - ป.ธ.5 พื้นสักหลาดสีแดง ปักดิ้นเลื่อมมีเลขประโยค อยู่ตรงกลาง

อนึ่ง สมณศักดิ์อันดับในงานพระราชพิธี - รัฐพิธี เหนือกว่า พระครูรองคู่สวด, พระครูสังฆรักษ์, พระครูสมุห์, พระครูใบฎีกา, พระวินัยธร, พระธรรมธร, พระสมุห์, พระใบฎีกา, พระพิธีธรรม แต่ต่ำกว่า **[https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%94&redirect=no พระปลัด]** ฐานานุกรม ใน พระราชาคณะชั้นสามัญ เจ้าคณะจังหวัด และ เจ้าคณะอำเภอ

## ดูเพิ่ม
* การสอบสนามหลวง
* สำนักงานแม่กองบาลีสนามหลวง

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ข้อมูลบาลีประโยค 1-2 ถึง 9 .'''จากบาลีดอตเน็ต''' 

3
หมวดหมู่:ภาษาบาลี
หมวดหมู่:การศึกษาแผนกบาลีของคณะสงฆ์ไทย
หมวดหมู่:เปรียญธรรม 3 ประโยค