ประเทศโบลิเวีย

**โบลิเวีย** (, ) หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า **รัฐพหุชนชาติโบลิเวีย** () เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลทางตอนกลาง-ตะวันตกของทวีปอเมริกาใต้ เมืองหลวงตามรัฐธรรมนูญคือซูเกร ในขณะที่ที่ตั้งรัฐบาลและเมืองหลวงฝ่ายบริหารคือลาปาซ ส่วนเมืองที่ใหญ่ที่สุดและศูนย์กลางอุตสาหกรรมหลักคือซานตากรุซเดลาซิเอร์ราซึ่งตั้งอยู่ใน *ยาโนสโอริเอนตาเลส* หรือที่ราบทางภาคตะวันออกของประเทศ

รัฐเอกราชโบลิเวียเป็นรัฐเดี่ยวที่แบ่งออกเป็นเก้าแคว้นตามรัฐธรรมนูญ มีลักษณะภูมิประเทศหลากหลายตั้งแต่ยอดเขาต่าง ๆ ของเทือกเขาแอนดีสทางภาคตะวันตก ไปจนถึงที่ลุ่มทางภาคตะวันออกซึ่งตั้งอยู่ภายในลุ่มน้ำแอมะซอน มีอาณาเขตจรดบราซิลทางทิศเหนือและทิศตะวันออก จรดปารากวัยทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ จรดอาร์เจนตินาทางทิศใต้ จรดชิลีทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ และจรดเปรูทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ พื้นที่หนึ่งในสามของประเทศตั้งอยู่บริเวณเทือกเขาแอนดีส ด้วยเนื้อที่ 1,098,581 ตารางกิโลเมตร (424,164 ตารางไมล์) โบลิเวียจึงเป็นประเทศที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 5 ในอเมริกาใต้ รองจากบราซิล, อาร์เจนตินา, เปรู และโคลอมเบีย (และเป็นหนึ่งในสองประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในทวีปอเมริการ่วมกับปารากวัย) มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 27 ของโลก เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่ที่สุดในซีกโลกใต้ และเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 7 ของโลก รองจากคาซัคสถาน, มองโกเลีย, ชาด, ไนเจอร์, มาลี และเอธิโอเปีย

ประชากรของโบลิเวียซึ่งมีจำนวนประมาณ 11 ล้านคน มีลักษณะเป็นพหุชาติพันธุ์ซึ่งรวมถึงชาวอเมรินเดียน, ชาวเมสติโซ, ชาวยุโรป, ชาวเอเชีย และชาวแอฟริกา ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการและเป็นภาษาหลักของประเทศ แม้ว่าภาษาพื้นเมือง 36 ภาษาจะมีสถานะเป็นภาษาราชการเช่นกัน ภาษาที่ใช้กันมากที่สุดในจำนวนนี้คือภาษากวารานี, ภาษาไอมารา และภาษาเกชัว

ในสมัยก่อนการเข้ามาของสเปน ภูมิภาคแอนดีสของโบลิเวียเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอินคา ในขณะที่ที่ลุ่มทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเป็นที่อยู่อาศัยของเผ่าชนอิสระเผ่าต่าง ๆ ผู้พิชิตชาวสเปนที่เดินทางมาจากกุสโกและอาซุนซิออนเข้าควบคุมภูมิภาคนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 ในช่วงที่เป็นอาณานิคมสเปน โบลิเวียอยู่ในเขตอำนาจศาลอุทธรณ์หลวงชาร์กัส สเปนเสริมสร้างความมั่งคั่งของตนจากแร่เงินที่ขุดได้จากเหมืองในโบลิเวียส่วนหนึ่ง หลังจากมีการเรียกร้องเอกราชเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1809 ก็เกิดสงครามที่กินเวลานาน 16 ปีก่อนจะมีการสถาปนาสาธารณรัฐซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามซิมอน โบลิบาร์ ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โบลิเวียสูญเสียดินแดนรอบนอกหลายแห่งให้แก่ประเทศเพื่อนบ้าน รวมทั้งสูญเสียชายฝั่งทะเลให้แก่ชิลีใน ค.ศ. 1879 โบลิเวียยังรักษาเสถียรภาพทางการเมืองไว้ได้จนกระทั่ง ค.ศ. 1971 เมื่ออูโก บันเซร์ ได้รับการสนับสนุนจากสำนักข่าวกรองกลางสหรัฐให้ก่อรัฐประหารที่แทนที่รัฐบาลสังคมนิยมของฆวน โฆเซ ตอร์เรส ด้วยเผด็จการทหารที่นำโดยบันเซร์ ตอร์เรสถูกสังหารในบัวโนสไอเรสโดยหน่วยสังหารของฝ่ายขวาใน ค.ศ. 1976 ระบอบบันเซร์ได้ปราบปรามฝ่ายค้านซึ่งเป็นฝ่ายซ้ายและฝ่ายสังคมนิยมรวมถึงผู้เห็นต่างในรูปแบบอื่น ๆ ส่งผลให้มีการทรมานและการสังหารพลเมืองโบลิเวียไปจำนวนหนึ่ง บันเซร์ถูกขับออกจากตำแหน่งใน ค.ศ. 1978 และหลังจากนั้นก็กลับมาเป็นประธานาธิบดีที่ได้รับการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยระหว่าง ค.ศ. 1997–2001

โบลิเวียสมัยใหม่เป็นสมาชิกกฎบัตรของสหประชาชาติ, กองทุนการเงินระหว่างประเทศ, ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด, องค์การนานารัฐอเมริกา, องค์การสนธิสัญญาความร่วมมือแอมะซอน, ธนาคารกลางแห่งอเมริกาใต้, พันธมิตรโบลิบาร์เพื่อประชาชนอเมริกาของเรา และสหภาพประชาชาติอเมริกาใต้ โบลิเวียยังคงเป็นประเทศที่ยากจนที่สุดเป็นอันดับที่ 2 ในอเมริกาใต้ แต่ก็สามารถลดอัตราความยากจนและมีระบบเศรษฐกิจที่เติบโตเร็วที่สุดในอเมริกาใต้ (ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ) ประเทศนี้เป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีดัชนีการพัฒนามนุษย์อยู่ในระดับสูง กิจกรรมทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ได้แก่ เกษตรกรรม, การป่าไม้, การประมง, การทำเหมืองแร่ และการผลิตสินค้าอย่างสิ่งทอ, เสื้อผ้า, โลหะกลั่น และปิโตรเลียมกลั่น โบลิเวียอุดมไปด้วยแร่ธาตุต่าง ๆ เช่น เงิน, ดีบุก, ลิเทียม, ทองแดง เป็นต้น

## ประวัติศาสตร์
### ยุคก่อนประวัติศาสตร์

ประเทศที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อโบลิเวีย ถูกยึดครองมานานกว่า 2,500 ปีแล้ว ก่อนที่ชาวไอย์มาราจะเดินทางมาถึง อย่างไรก็ตามชาวไอย์มาราในปัจจุบันเชื่อมโยงกับอารยธรรมโบราณของระบอบติวานากูซึ่งมีเมืองหลวงอยู่ที่ตีวานากูทางตะวันตกของโบลิเวีย เมืองหลวง ตีวานากู มีอายุย้อนกลับไปถึงปี 1500 ก่อนคริสตกาล เมื่อครั้งที่ยังเป็นหมู่บ้านเล็กๆ ที่มีฐานเศรษฐกิจจากการเกษตร

ชุมชนไอย์มาราเติบโตเป็นเมืองใหญ่ระหว่าง ค.ศ. 600 ถึง ค.ศ. 800 และกลายเป็นมหาอำนาจระดับภูมิภาคที่สำคัญในเทือกเขาแอนดีส ตอนใต้จากลาปาซจากการประมาณการเบื้องต้น เมืองนี้ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 6.5 ตารางกิโลเมตร (2.5 ตารางไมล์) ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด และมีประชากรระหว่าง 15,000 ถึง 30,000 คน อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 1996 มีการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อทำแผนที่แสดงขอบเขตของ suka kollus (พื้นที่เกษตรยกระดับที่ถูกน้าทท่วม) ที่ยังคงอนุรักษ์ไว้ทั่วทั้งสามหุบเขาหลักของ ตีวานากู โดยผลลัพธ์ชี้ให้เห็นว่ามีความสามารถในการรองรับประชากรอยู่ที่ประมาณ 285,000 ถึง 1,482,000 คน

ประมาณ ค.ศ. 400 ตีวานากู ได้เปลี่ยนจากการเป็นอำนาจที่มีอิทธิพลในระดับท้องถิ่นไปสู่รัฐ 'นักล่า' (predatory state) โดยขยายอิทธิพลของตนอย่างก้าวร้าวเข้าสู่ ยังกัส และนำวัฒนธรรมและวิถีทางของตนไปสู่ผู้คนใหม่ในเปรู โบลิเวีย และชิลี อย่างไรก็ตาม Tiwanaku ไม่ใช่วัฒนธรรมที่ใช้ความรุนแรงหรือกดขี่ เพื่อขยายอิทธิพล รัฐได้ใช้ความชาญฉลาดทางการเมืองอย่างยิ่งใหญ่ สร้างอาณานิคม ส่งเสริมข้อตกลงการค้าในท้องถิ่น (ซึ่งทำให้วัฒนธรรมอื่นๆ ค่อนข้างพึ่งพา) และจัดตั้งลัทธิบูชาของรัฐ

เมื่อปริมาณฝนลดลงอย่างต่อเนื่อง แหล่งอาหารสำรองก็ลดลง ส่งผลให้ชนชั้นนำสูญเสียอำนาจ ตีวานากูจึงล่มสลายไปราวปี ค.ศ. 1000 พื้นที่ดังกล่าวจึงไม่มีผู้คนอาศัยอยู่เป็นเวลาหลายศตวรรษหลังจากนั้น

ระหว่างปี ค.ศ. 1438 ถึง 1527 จักรวรรดิอินคาได้ขยายตัวจากเมืองหลวงที่เมืองกุสโกโดยสามารถควบคุมพื้นที่ส่วนใหญ่ที่ปัจจุบันคือเทือกเขาแอนดิสของโบลิเวีย และขยายการควบคุมไปจนถึงขอบเขตของลุ่มแม่น้ำอเมซอน

## เศรษฐกิจ
ด้วยแรงขับเคลื่อนหลักจากทรัพยากรธรรมชาติ โบลิเวียได้กลายเป็นผู้นำระดับภูมิภาคในการวัดการเติบโตทางเศรษฐกิจ เสถียรภาพทางการคลัง และทุนสำรองระหว่างประเทศ แม้ว่าจะยังคงถือเป็นประเทศที่ยากจนมาโดยตลอด ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ของโบลิเวียในปี 2012 มีมูลค่ารวม 27.43 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ อัตราแลกเปลี่ยนอย่างเป็นทางการ และ 56.14 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ณ ความเท่าเทียมของอำนาจซื้อ แม้จะมีความพ่ายแพ้ทางการเมืองหลายครั้ง แต่ระหว่างปี 2006 ถึง 2009 รัฐบาลของโมราเลสกลับกระตุ้นการเติบโตที่สูงกว่าช่วงเวลาใดๆ ในรอบ 30 ปีก่อนหน้า การเติบโตนี้มาพร้อมกับความเหลื่อมล้ำที่ลดลงในระดับปานกลาง
## การแบ่งเขตการปกครอง
left|210px|แผนที่เขตการปกครองของโบลิเวีย
โบลิเวียแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 9 แคว้น () ชื่อเมืองหลักอยู่ในวงเล็บ
* เบนิ (ตรินิดัด)
* ชูกิซากา (ซูเกร)
* โกชาบัมบา (โกชาบัมบา)
* ลาปาซ (ลาปาซ)
* โอรูโร (โอรูโร)
* ปันโด (โกบิฆา)
* โปโตซี (โปโตซี)
* ซานตากรุซ (ซานตากรุซ)
* ตาริฆา (ตาริฆา)

แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นจังหวัด ()

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บท่าของรัฐบาลโบลิเวีย  
* http://www.mfa.go.th/web/848.php?id=38ประเทศโบลิเวีย  จากเว็บไซต์กระทรวงต่างประเทศ
* ข้อมูลประเทศโบลิเวีย  จากเดอะเวิลด์แฟกต์บุก 
* ข้อมูลประเทศโบลิเวีย จากสารานุกรมบริทานิกา 


บ
บ
บ
บ
บ
บ
บ