อำเภอโกสุมพิสัย

**โกสุมพิสัย** เป็นอำเภอที่มีพื้นที่มากที่สุดของจังหวัดมหาสารคาม มีประชากรมากเป็นอันดับ 2 รองจากอำเภอเมืองมหาสารคาม เป็นอำเภอเก่าแก่อำเภอของจังหวัด ถูกจัดตั้งขึ้นพร้อมกับเมืองวาปีปทุมและมีฐานะเป็นอำเภอตั้งแต่ปี พ.ศ. 2425 มีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจอยู่มากมาย เช่น วนอุทยานโกสัมพี แก่งตาด บึงบอน บึงกุย ลานหินร่อง สะดืออีสาน หาดวังโก เป็นต้น
thumb|367x367px|ประตูทางเข้าวัดใต้โกสุม

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอโกสุมพิสัยมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอเชียงยืน 
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอกันทรวิชัยและอำเภอเมืองมหาสารคาม 
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอบรบือและอำเภอกุดรัง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอบ้านไผ่ อำเภอบ้านแฮด และอำเภอเมืองขอนแก่น (จังหวัดขอนแก่น)
thumb|275x275px|หมู่บ้านในตำบลหัวขวาง

## ประวัติ
หลักฐานเท่าที่ค้นพบ ท้องที่อันเป็นที่ตั้งอำเภอโกสุมพิสัย เป็นเพียงหมู่บ้านเล็ก ๆ ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำชีทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัดมหาสารคาม ในอดีตบริเวณที่ตั้งอำเภอโกสุมพิสัย เป็นป่าใหญ่มีสัตว์ป่ามากมาย มีพรานป่า 2 คน ได้ล่าสัตว์ที่บริเวณป่าแห่งนี้และเกิดอิทธิฤทธิ์จากป่าไม่สามารถล่าสัตว์ได้ จนต้องปลูกหอขึ้นบวงสรวง ขอล่าสัตว์และได้สัตว์ตามที่ต้องการ ซึ่งหอที่ปลูกบวงสรวงมีลักษณะขวางตะวัน เมื่อมีหมู่บ้านเกิดขึ้น จึงเรียกว่า บ้านหอขวาง ต่อมามีผู้อพยพจากเมืองสุวรรณภูมิ (อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) มาตั้งถิ่นฐานเพิ่มขึ้นเพราะความอุดมสมบูรณ์ 

ครั้นต่อมา พ.ศ. 2425 ความเจริญก้าวหน้าของบ้านหอขวาง ขยายอาณาเขตออกไปกว้างขวาง สมควรยกฐานะขึ้นเป็นเมือง พระยาดำรงธวัชบุรี เจ้าเมืองธวัชบุรี จึงมีใบบอกไปยังเมืองกรุงเทพมหานคร เพื่อทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พร้อมเครื่องราชบรรณาการ ดอกไม้เงิน ดอกไม้ทอง ซึ่งทำเป็นรูปดอกประคำป่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดยกฐานะบ้ำนหอขวางเป็นเมือง ขนานนามว่า เมืองโกสุมพิสัย แปลว่า เมืองแห่งดอกประคำป่า ต่อจากนั้นได้ตั้งให้ท้าวสุริโย (บุตรพระยาดำรงธวัชบุรี) เป็นเจ้าเมืองคนแรก มีราชทินนามว่าพระสุนทรพิพิธ พร้อมทั้งตั้งกรมการเมืองครบถ้วนปกครองประชาชน ต่อมาใน พ.ศ. 2443 ได้มีการแบ่งเขตการปกครองตามพระราชบัญญัติปกครองท้องถิ่นออกเป็นมณฑลจังหวัด อำเภอเมืองโกสุมพิสัย มีฐานะเป็นอำเภอมีนายอำเภอคนแรกคือ พระสุนทรพิพิธ 

* วันที่ 11 พฤศจิกายน 2495 ตั้งตำบลวังยาว แยกออกจากตำบลแพง และตำบลเหล่า ตั้งตำบลหนองบัว แยกออกจากตำบลเขื่อน ตั้งตำบลยางน้อย แยกออกจากตำบลเขื่อน 
* วันที่ 30 พฤษภาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลหัวขวาง ในท้องที่หมู่ 1,3,7 ตำบลหัวขวาง 
* วันที่ 16 ธันวาคม 2501 ตั้งตำบลแก้งแก แยกออกจากตำบลหัวขวาง ตั้งตำบลเขวาไร่ แยกออกจากตำบลวังยาว และตำบลแพง 
* วันที่ 25 มีนาคม 2506 โอนพื้นที่หมู่ 1,5,6,8,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลเขื่อน อำเภอโกสุมพิสัย ไปขึ้นกับตำบลเชียงยืน อำเภอเชียงยืน และโอนพื้นที่หมู่ 1,2,3,4,5 (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองบัว อำเภอโกสุมพิสัย ไปขึ้นกับตำบลกู่ทอง อำเภอเชียงยืน 
* วันที่ 10 มกราคม 2510 ตั้งตำบลหนองเหล็ก แยกออกจากตำบลเหล่า 
* วันที่ 29 กรกฎาคม 2523 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลหัวขวาง เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น 
* วันที่ 23 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลหนองบอน แยกออกจากตำบลหัวขวาง 
* วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลโพนงาม แยกออกจากตำบลแพง 
* วันที่ 7 กันยายน 2533 ตั้งตำบลยางท่าแจ้ง แยกออกจากตำบลเขื่อน 
* วันที่ 29 สิงหาคม 2534 ตั้งตำบลแห่ใต้ แยกออกจากตำบลยางน้อย 
* วันที่ 20 สิงหาคม 2536 ตั้งตำบลหนองกุงสวรรค์ แยกออกจากตำบลเหล่า 
* วันที่ 17 กันยายน 2536 ตั้งตำบลเลิงใต้ แยกออกจากตำบลแก้งแก 
* วันที่ 12 กันยายน 2538 ตั้งตำบลดอนกลาง แยกออกจากตำบลวังยาว 
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลหัวขวาง เป็นเทศบาลตำบลหัวขวาง ด้วยผลของกฎหมาย 
* วันที่ 25 กรกฎาคม 2556 เปลี่ยนแปลงชื่อเทศบาลตำบลหัวขวาง จังหวัดมหาสารคาม เป็นเทศบาลตำบลโกสุมพิสัย 
* วันที่ 16 กันยายน 2563 เปลี่ยนแปลงเขตองค์การบริหารส่วนตำบลหัวขวางกับเทศบาลตำบลโกสุมพิสัย โดยรับพื้นที่บางส่วนของหมู่ 10,13,23 ขององค์การบริหารส่วนตำบลหัวขวาง เข้ามาในเขตเทศบาลตำบลโกสุมพิสัย

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอโกสุมพิสัยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 17 ตำบล 233 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอโกสุมพิสัยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 18 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลโกสุมพิสัย]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหัวขวาง
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหัวขวาง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวขวาง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลโกสุมพิสัย)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยางน้อย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางน้อยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวังยาว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังยาวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเขวาไร่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขวาไร่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแพง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแพงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแก้งแก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก้งแกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองเหล็ก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองเหล็กทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเหล่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเหล่าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเขื่อน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขื่อนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบอน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบอนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโพนงาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนงามทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยางท่าแจ้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางท่าแจ้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแห่ใต้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแห่ใต้ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกุงสวรรค์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกุงสวรรค์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเลิงใต้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเลิงใต้ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลดอนกลาง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนกลางทั้งตำบล

## อ้างอิง


โกสุมพิสัย