พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ (สุหร่าย วัชราภัย)

**มหาอำมาตย์โท พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา** (สุหร่าย วัชราภัย) (26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2412  - 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2471) เป็นนักกฎหมายชาวไทย ดำรงตำแหน่งองคมนตรี กรรมการศาลฎีกา กรรมการเนติบัณฑิตยสภา ในพระบรมราชูปถัมภ์

## ประวัติ
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ เกิดในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันศุกร์ที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2412 ที่บ้านเดิม ริมถนนสีลม จังหวัดพระนคร เป็นบุตรหลวงอุปการโกษากร (เวท วัชราภัย) มารดาของท่านคือ ท่านปั้น อุปการโกษากร ธิดาเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา ลำดับที่ 6 มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 7 คน ดังนี้

:1. คุณหญิงสมบุญ วิเชียรคีรี ภริยาพระยาวิเชียรคีรี (ชม ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา ลำดับที่ 8
:2. คุณหญิงบุญรอด สุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย ภริยา เจ้าพระยาสุรบดินทรสุรินทรฦๅชัย (พร จารุจินดา) สมุหพระนครบาล อุปราชมณฑลพายัพ และองคมนตรี
:3. นางเชื้อ อนันตสมบัติ ภริยาพระอนันตสมบัติ (เอม ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา มารดาของเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ประธานองคมนตรี และพระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) องคมนตรี
:4. พระยาพิจารณาปฤชามาตย์มานวธรรมศาสตร์สุปฤชา (สุหร่าย วัชราภัย)
:5. คุณหญิงเป้า เพชรกำแหงสงครามภริยาพระยาเพชรกำแหงสงคราม (มลิ ยุกตะนันท์) ผู้สำเร็จราชการเมืองชุมพร ลำดับที่ 12
:6. พระกรณีศรีสำรวจ (แดง วัชราภัย)
:7. คุณหญิงตาบ ศรีสังกร ภริยาพระยาศรีสังกร (ตาด จารุรัตน์) ประธานศาลฎีกา 
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์เป็นสมาชิกในสกุลสูงศักดิ์ ทั้งบิดาและมารดา นับทางฝ่ายบิดาพระยาพิจารณาปฤชามาตย์สืบสายมาจากเจ้าพระยาสุรบดินทร์สุรินทรฦาไชย (บุญมี) พระญาติในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชและเจ้าขรัวเงิน พระบิดาของสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี สมเด็จพระอัครมเหสีในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย สมเด็จพระราชมารดาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว นับทางฝ่ายมารดาเป็นหลานเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) และเป็นเหลนท้าวทรงกันดาล (สี) มารดาของเจ้าจอมมารดาแพ ในรัชกาลที่ 4 ผู้เป็นพระมารดาของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์และสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส และยังเป็นหลานเจ้าจอมกุหลาบ ในรัชกาลที่ 4 ดังนั้นพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ จึงมีเครือญาติ กว้างขวาง จนถึงเจ้านาย เป็นต้นว่าพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ก็ทรงนับว่าเป็นพระญาติ ดังที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงกล่าวถึงพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ ไว้ในหนังสืองานพระราชทานเพลิงศพของท่าน ในฐานะที่ทรงเป็นนายกราชบัณฑิตยสภาไว้ว่า

ในด้านคุณวุฒิของพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพยังทรงกล่าวไว้อีกว่า 

และทรงบรรยายถึงอุปนิสัยของพระยาพิจารณาปฤชามาตย์ ว่าเป็นผู้มีคุณธรรม สุภาพ ไม่ถือตัว เป็นที่รักใคร่ของผู้คุ้นเคย ไว้ดังนี้
 
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ ถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคลำไส้พิการเรื้อรัง เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2470 เวลา 20.00 น. ณ บ้านหลวงอุปการโกษากร ถนนสีลม จังหวัดพระนคร สิริอายุได้ 58 ปี ได้รับพระราชทานน้ำหลวงอาบศพ  มีประโคมปี่ กลองชนะ และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศประกอบศพตั้งบนชั้นประดับกระจก 2 ชั้น มีฉัตรเบญจา ตั้ง 4 คัน เป็นเกียรติยศ

## การศึกษา
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ  ได้เริ่มศึกษาที่โรงเรียนหลวงสอนภาษาอังกฤษ ณ สวนนันทอุทยาน พระราชวังนันทอุทยาน ตั้งแต่อายุได้ 9 ขวบ เรียนภาษาไทยตลอดหลักสูตรซึ่งสอนในสมัยนั้น ภ
เมื่ออายุสมควรได้ถวายตัวเปนมหาดเล็กวิเศษตามประเพณีที่เปนบุตรข้าราชการตระกูลสูง แล้วเข้าเรียนภาษาบาลีในมหามกุฏราชวิทยาลัย จนอุปสมบทเปนพระภิกษุในสำนักสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ณ วัดบวรนิเวศวิหาร ได้ปริญญาชั้นนักเรียนตรีพิเศษ
## การทำงาน
เมื่อลาสิกขาแล้ว ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นที่**นายรองเล่ห์อาวุธ มหาดเล็กเวรสิทธิ์** ถือศักดินา 300 เมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2433  โปรดฯ ให้ไปมีตำแหน่งราชการในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติชั่วคราว ในระหว่างนั้น เมื่อวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2436 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ให้ได้เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้น เป็น**นายเสนองานประภาศ มหาดเล็กหุ้มแพร นายยามเวรสิทธิ์** ถือศักดินา 400 แล้วกลับไปรับราชการในกรมมหาดเล็กตามเดิม ต่อจากนั้นมาไม่นาน ในสมัยที่พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์เป็นเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม ทรงเริ่มจัดการสอนกฎหมาย พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ฯ ก็ได้โอกาสเข้าศึกษาวิชากฎหมาย สามารถสอบวิชากฎหมายได้เป็น**เนติบัณฑิตสยามรุ่นแรก** เมื่อพ.ศ. 2441 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ จึงกราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาต ขอนายเสนองานประภาศไปรับราชการใน กระทรวงยุติธรรม ได้เป็นตำแหน่งเลขานุการเสนาบดีกระทรวงยุติธรรมเป็นตำแหน่งแรก ต่อมาได้เลื่อนตำแหน่ง และยศบรรดาศักดิ์สูงขึ้นโดยลำดับดังนี้

พ.ศ. 2442 เป็นปลัดกรมอัยการ แล้วไปเป็น อธิบดีผู้พิพากษาศาลมณฑลภูเก็ต

พ.ศ. 2443 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น **พระศิริศาสตร์ประสิทธิ์**

พ.ศ. 2445 ได้เป็นอธิบดีผู้พิพากษาศาลมณฑลอยุธยา

พ.ศ. 2449 เป็นผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ข้าหลวงพิเศษ

พ.ศ. 2452 เป็นผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์กรุงเทพฯ

พ.ศ. 2454 ได้รับพระราชทานยศเป็น **มหาอำมาตย์ตรี**

พ.ศ. 2455 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น **พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตรสุปฤชา**

* 4 เมษายน พ.ศ. 2460 - องคมนตรี
* 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2461 - ไปเป็นกรรมการศาลฎีกา

พ.ศ. 2467 ได้รับพระราชทานยศเป็น **มหาอำมาตย์โท**

### ตำแหน่งพิเศษ
*เป็นอาจารย์สอนวิชากฎหมายแก่นักเรียนทั้งที่บ้านและที่โรงเรียนของกระทรวงยุติธรรม
*เป็นกรรมการสอบไล่วิชานักเรียนกฎหมาย
*เป็นกรรมการเนติบัณฑิตยสภา ในพระบรมราชูปถัมภ์
*เป็นมรรคนายกวัดสุทธิวรารามและเป็นผู้อุปการะโรงเรียนมัธยมพิเศษสุทธิวราราม
*เป็นสมาชิกกิตติมศักดิ์แห่งสภากาชาดสยาม

## ผลงานทางวิชาการ
ได้เรียบเรียงหนังสือกฎหมายขึ้น ใช้เป็นบทเรียนของผู้ศึกษาวิชากฎหมายและทนายความ คือ
#หนังสือคำอธิบายลักษณผัวเมีย พ.ศ. 2461
#หนังสือคำอธิบายลักษณมรฎก  พ.ศ. 2461
#หนังสือกฎหมายลักษณที่ดินเล่ม 1 พ.ศ. 2462
และยังมีหนังสือคำอธิบายหลักกฎหมาย ซึ่งรวบรวมตีพิมพ์โดยขุนศรีบุพพรรณเขตร (อิ่ม) ดังนี้
#คำอธิบายหลักกฎหมายประทุษร้ายส่วนแพ่ง
#คำอธิบายกฎหมายวิธีพิจารณา อย่างย่อ
#คำอธิบายหลักกฎหมายสัญญา อย่างย่อ
## ครอบครัว
ด้านครอบครัว พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา สมรสกับคุณอบ ปันยารชุน คุณหญิงบุนนาค ยุกตะนันท์ คุณจำรัส ภัทรนาวิก และ คุณหญิงจำเริญ พิจารณาปฤชามาตย์ (จำเริญ ภัทรนาวิก วัชราภัย) มีบุตรธิดา 14 คน ดังนี้
### อบ ปันยารชุน
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์  มีบุตร-ธิดากับคุณอบ ปันยารชุน 2 คน ดังนี้
*นางถนอม (วัชราภัย) จารุรัตน์ สมรสกับ นายขวัญ จารุรัตน์
*คุณหญิงเพิ่ม ดำรงแพทยาคุณ (เพิ่ม วัชราภัย พุทธิแพทย์) สมรสกับ ศาสตราจารย์อุปการคุณ พลตรี พระยาดำรงแพทยาคุณ  (ชื่น พุทธิแพทย์) คณบดีคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ แพทย์ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว

### คุณหญิงบุนนาค ยุกตะนันท์
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์  มีธิดากับคุณหญิงบุนนาค ยุกตะนันท์ 1 คน ดังนี้
*หม่อมระรวย (วัชราภัย) เกษมสันต์ ณ อยุธยา เสกสมรสกับ หม่อมเจ้าสมบูรณ์ศักดิ์ เกษมสันต์ พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเกษมสันต์โสภาคย์ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์

### จำรัส ภัทรนาวิก
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์  มีธิดากับคุณจำรัส ภัทรนาวิก 2 คน ดังนี้
*นางเกษม สารนัยประสาสน์ สมรสกับ หลวงสารนัยประสาสน์ (ธัญญา ณ สงขลา) อดีตผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา และผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมายที่ดิน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ บุตรพระยาปทุมเทพภักดี (ธน) เจ้าเมืองตราด อุบลราชธานี และสุรินทร์ 
*นายกระแสร์ วัชราภัย สมรสกับ นางปฤถา ปันยารชุน ธิดาพระยาปรีชานุสาสน์ (เสริญ ปันยารชุน) ผู้บังคับการวชิราวุธวิทยาลัย ปลัดทูลฉลองกระทรวงศึกษาธิการ นายกสมาคมหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย

### คุณหญิงพิจารณาปฤชามาตย์  (จำเริญ ภัทรนาวิก)
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์  มีบุตร-ธิดากับคุณหญิงพิจารณาปฤชามาตย์ น้องสาวคุณจำรัส ภัทรนาวิก 9 คน ดังนี้
*นายประพันธ์ วัชราภัย สมรสกับ นางเล็ก
*คุณหญิงประไพ ตีรณสารวิศวกรรม (ประไพ ตีรณสาร) สมรสกับ พระตีรณสารวิศวกรรม (ตรี ตีรณสาร) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
*ท่านผู้หญิงประภา ศรีธรรมาธิเบศ สมรสกับ เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ประธานองคมนตรี บุตรพระอนันตสมบัติ (เอม ณ สงขลา) 
*นายประพัทธ์ วัชราภัย สมรสกับ นางกิรดี เปาโรหิตย์
*นางสาวประพิศ วัชราภัย 
*นายประภาส วัชราภัย
*นายประพจน์ วัชราภัย สมรสกับ นางมณี ไกรฤกษ์
*นายประพนธ์ วัชราภัย
*นายประพงศ์ วัชราภัย สมรสกับ นางฉวีวรรณ เลปาจารย์

## สกุลวัชราภัย
พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา เป็นผู้รับพระราชทานนามสกุล "วัชราภัย"   () โดยเป็นนามสกุลพระราชทานลำดับที่ 186 มีบันทึกดังนี้

## ลำดับบรรดาศักดิ์
* 6 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2433 นายรองเล่ห์อาวุธ มหาดเล็กเวรฤทธิ์ ถือศักดินา 400
* 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2436 นายเสนองานประภาศ มหาดเล็กหุ้มแพร นายยามเวรสิทธิ์ ถือศักดินา 400
*พ.ศ. 2443 พระศิริศาสตร์ประสิทธิ์ มีตำแหน่งในราชการในกระทรวงยุติธรรม ถือศักดินา 800
* 7 สิงหาคม พ.ศ. 2454 มหาอำมาตย์ตรี พระศิริศาสตร์ประสิทธิ์
* 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 มหาอำมาตย์ตรี พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตรสุปรีชา มีตำแหน่งในราชการในกระทรวงยุติธรรม ถือศักดินา 1000
*พ.ศ. 2467 มหาอำมาตย์โท พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตรสุปฤชา

## ยศ
* 7 สิงหาคม พ.ศ. 2454 มหาอำมาตย์ตรี
* 29 ตุลาคม พ.ศ. 2467 มหาอำมาตย์โท

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## พงศาวลี




## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:ข้าราชการฝ่ายตุลาการชาวไทย
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
พิจารณาปฤชามาตย์ มานวธรรมศาสตร์สุปรีชา
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.ช.
หมวดหมู่:สกุล ณ สงขลา
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนวัดสุทธิวราราม
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 7
หมวดหมู่:สกุลวัชราภัย