เซอรีรัมไบ

***เซอรีรัมไบ*** () หรือ ***ซรีรัมไบ*** () เป็นปืนใหญ่ดัตช์สมัยศตวรรษที่สิบเจ็ด ตั้งอยู่ที่ ฟอร์ตคอร์นวอลลิสในจอร์จทาวน์ เมืองหลวงของรัฐปีนังและเมืองมรดกโลกยูเนสโก ถือเป็นปืนใหญ่ทองสัมฤทธิ์ที่ใหญ่ที่สุดในมาเลเซีย เป็นสัญลักษณ์ของการเจริญพันธุ์ และเป็นประเด็นในตำนานต่าง ๆ

ประวัติศาสตร์ของปืนใหญ่นี้ในช่องแคบมะละกาเริ่มต้นในต้นคริสต์ทศวรรษ 1600s เมื่อเจ้าหน้าที่ของบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์มอบปืนใหญ่นี้แก่สุลต่านแห่งยะโฮร์เพื่อตอบแทนสัมปทานการค้า ในปี ค.ศ. 1613 รัฐสุลต่านอาเจะฮ์เข้าโจมตีและทำลายล้างยะโฮร์, จับกุมตัวสุลต่าน และยึดเอา *เซอรีรัมไบ* กลับไปยังอาเจะฮ์ ต่อมาในช่วงปลายศตวรรษที่สิบแปด ปืนใหญ่นี้ถูกอาเจะฮ์ส่งไปยังเซอลาโงร์ และติดตั้งไว้บนหนึ่งในป้อมบนยอดเนินเขาของเมือง ในปี ค.ศ. 1871 รัฐบาลเจ้าอาณานิคมอังกฤษ โจมตีเมืองเซอลาโงร์เพื่อตอบโต้กับการโจมตีจากโจรสลัด ทำลายป้อมปราการบนเขา และยึดเอา *เซรีรัมไบ* มาเป็นของตน

เดิมทีปืนใหญ่นี้ตั้งแสดงอยู่ที่เอสพลานาดของปีนัง ก่อนจะย้ายในทศวรรษ 1950s มาที่ฟอร์ตอคร์นวอลลิสถึงปัจจุบัน

## ภูมิหลัง
เอเชียตะวันออกเฉียงใต้เป็นภูมิภาคที่มีตำนานเรื่องเล่าเกี่ยวกับปืนใหญ่มากมาย ปืนใหญ่หลายลำมีเรื่องเล่าว่ามีพลังเหนือธรรมชาติอยู่ และบ้างได้รับการบูชาด้วยว่ามีความสำคัญทางความเชื่อและจิตวิญญาณ บ้างก็สำคัญในฐานะว่าปรากฏอยู่ในช่วงเวลาที่สำคัญของภูมิภาค พงศาวดารพม่า *[[มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว]]* มีบอกเล่าเรื่องราวของสงครามกับสยามในปี ค.ศ. 1765–1767) ที่แสดงให้เห็นถึงคุณสมบัติเหนือธรรมชาติของปืนใหญ่บางลำ หลังความพยายามขับไล่ผู้บุกรุกจากพม่าหลายครั้งไม่สำเร็จ กษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาได้รับสั่งให้ใช้เทพารักษ์ซึ่งคือปืนใหญ่ใหญ่ชื่อทวารวดี มาใช้งานป้องกันกรุงศรีอยุธยา ปืนใหญ่นี้ยกขึ้นมาและหันหน้าไปยังค่ายของพม่า แต่หลังไม่สามารถจุดปืนใหญ่ได้สำเร็จ กษัตริย์แห่งอยุธยาจึงยอมแพ้

หนึ่งในสัญลักษณ์แห่งการมีลูกดกของจาการ์ตาคือปืนใหญ่ *ซีจากูร์* () ซึ่งเป็นปืนใหญ่โปรตุเกสที่ตั้งอยู่ข้างกับพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์นครจาการ์ตา นักเขียน อัลดัส ฮักซลีย์ บรรยายไว้ในปี ค.ศ. 1926 ว่าปืนใหญ่นี้มีฐานะเป็น "เทพเจ้าลูกหมาก" (prostrate God) ที่สตรีจะมาเล้าโลม นั่งแหกขาคร่อม และอ้อนวอนขอลูก บริเวณทางเข้าศาลาว่าการกลาโหมในกรุงเทพมหานครมีปืนใหญ่ *[[พญาตานี]]* ซึ่งเป็นปืนใหญ่ขนาดใหญ่ที่ยึดมาได้จากอาณาจักรปตานีในปี ค.ศ. 1785 และมีสถานะเป็นสัญลักษณ์ของอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมในปัตตานี ความรู้สึกของการสูญเสียปืนใหญ่นี้มาอยู่ภายใต้การยึดครองของกรุงเทพฯ ยังคงมีอยู่จนปัจจุบัน ในปี ค.ศ. 2013 หลังทางการปฏิเสธที่จะส่งคืนปืนใหญ่นี้แก่ปัตตานีและส่งปืนใหญ่จำลองไปแทน ได้มีผู้ต้องสงสัยเป็นกลุ่มก่อความไม่สงบก่อเหตุระเบิดปืนใหญ่อันจำลองในเก้าวันต่อมา

## คำบรรยาย

*เซอรีรัมไบ* เป็นปืนใหญ่ดัตช์ที่ตั้งแสดงอยู่บนปราการของฟอร์ตคอร์นวอลลิสในจอร์จทาวน์ เมืองหลวงของรัฐปีนังและเมืองมรดกโลกยูเนสโก มีบทความอยู่สองฉบับเกี่ยวกับปืนใหญ่นี้ที่ตีพิมพ์ใน *[[Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|วารสารแขนงมาเลเซียของราชสมาคมเอเชียติก]]* บทความแรกเป็นบทสรุปอย่างย่อของประวัติศาสตร์ของปืนใหญ่นี้ในช่องแคบมะละกา ส่วนบทความที่สองเป็นบทวิจัยโดยละเอียดของคาร์ล อาเล็กซันเดอร์ กิบเซิน-ฮิลล์ อดีตผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์แห่งชาติสิงคโปร์และประธานสมาคมถ่ายภาพของสิงคโปร์ นอกจากนี้ยังมีการพูดคุยเกี่ยวกับปืนใหญ่นี้ในหนังสือพิมพ์ เช่น บทบรรณาธิการบน *[[Sunday Times|ซันเดย์ไทมส์]]* ฉบับหนึ่งในปี ค.ศ. 2013 บอกเล่าเกี่ยวกับปีนังและแสดงความเห็นไว้ว่า "ปกติแล้วปทนใหญ่มักไม่มีชื่อ แต่เซอรีรัมไบที่อยู่บนกำแพงของฟอร์ตคอร์นวอลลิส มีความพิเศษแตกต่างออกไป"

*เซอรีรัมไบ* เป็นปืนใหญ่ชนิด 28 ปอนด์ ยาว 127.5 นิ้ว (3.25&nbsp;เมตร) ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางปืน 6.1 นิ้ว (15&nbsp;เซนติเมตร) ลำกลัองขนาด 118.75 นิ้ว (3.02 เมตร) หล่อในปี ค.ศ. 1603 และถือเป็นปืนทองสัมฤทธิ์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศมาเลเซีย ด้านหน้าของหูจับยกปืนเป็นแถบตกแต่งที่แสดงสิงโตแบบบนตราสามคู่ แต่ละตัวมีหางยาวและโค้งวน แต่ละคู่หันหน้าเข้าแจกันใส่ดอกไม้ ระหว่างที่จับกับตราของบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์มีจารึกอักษรยาวี ฝังเลี่ยมด้วยเงิน เขียนเฉลิมฉลองหารยึดปืนสำเร็จในปี ค.ศ. 1613 วงแหวนที่ฐานมีรอบตัดเลี่ยมเป็นลายมือชื่อของช่างทำปืนและวันที่ผลิต

## ประวัติศาสตร์
### เหตุการณ์ ''ซันตากาตารีนา''

ความพยายามของดัตช์ที่จะควบคุมการค้าเครื่องเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีจุดสำคัญอยู่ที่แผนการหลักสองประการ ประการแรกคือการโจมตีทรัพย์สินของไอบีเรียในภูมิภาคโดยตรง ซึ่งรวมถึงฐานที่มั่นของโปรตุเกสในมะละกา และการเดินเรือของสเปนระหว่างมะนิลากับอากาปุลโก ประการที่สองคือการเป็นพันธมิตรกับผู้ปกครองท้องถิ่นและหารเสนอการให้การคุ้มครองแลกกับการยินยอมให้ประกอบการค้าขาย หนึ่งในพันธมิตรสำคัญของดัตช์ถูกรวบรวมเข้ามาในปี ค.ศ. 1603 เมื่อเรือของบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์เข้าร่วมกองกำลังรบของรัฐสุลต่านยะโฮร์เพื่อยึดครอง *[[Santa Catarina (ship)|ซันตาการีนา]]* เรือคารักสัญชาติโปรตุเกสที่ทำกิจการอยู่ในช่องแคบสิงคโปร์ สินค้าบนเรือที่ถูกปล้นมาได้ต่อมาถูกนำไปขายต่อในยุโรปด้วยมูลค่าประมาณ 3.5&nbsp;ล้านฟลอริน หรือเทียบเท่าครึ่งหนึ่งของทุนที่ชำระแล้วของบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ และเป็นสองเท่าของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ ไม่นานหลังชัยชนะนี้ น่าจะเป็นในปี ค.ศ. 1605 เจ้าหน้าที่ทางการของดัตช์ได้มอบ *เซอรีรัมไบ* แก่สุลต่านแห่งยะโฮร์

### รัฐสุลต่านอาเจะฮ์

หนึ่งในศัตรูสำคัญของยะโฮร์ในเวลานั้นคือรัฐสุลต่านอาเจะฮ์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางของนานาชาติและศูนย์การเรียนรู้ทางศาสนาและมโนคติวิทยา การเติบโตของอาเจะฮ์สู่รัฐมีอำนาจนั้นเริ่มต้นตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1500s ระหว่างทศวรรษต่อ ๆ มา รัฐสุลต่านอาเจะฮ์ได้ขยับขยายอาณาเขตในเกาะสุมาตรา และร้องขอความช่วยเหลือทางการทหารมาจากสุลัยมานผู้เกรียงไกร ในความพยายามที่จะกำจัดพวกโปรตุเกสให้สิ้นซากจากมะละกา ในปี ค.ศ. 1613 อาเจะฮ์ก่อการโจมตียะโฮร์ ทำลายล้างราชธานีและจับตัวสุลต่าน ครอบครัว และผู้ติดตามเป็นเชลย *เซอรีรัมไบ* ถูกยึดมาด้วยระหว่างการโจมตีในครั้งนั้น จารึกอักษรยาวีบนปืนใหญ่บันทึกเหตุการณ์นี้และนายทหารอาวุโสชาวอาเจะฮ์ที่มีส่วนร่วม

### เหตุการณ์ที่เซอลาโงร์
ไม่ปรากฏหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษรเกี่ยวกับปืนใหญ่ระหว่างปี ค.ศ. 1613 จนถึง 1795 ที่ซึ่งรัฐสุลต่านอาเจะฮ์ได้ส่ง *เซอรีรัมไบ* ไปให้กับสุลต่านอีบราฮิม สุลต่านแห่งเซอลาโงร์เพื่อแลกกับการปฏิบัติหน้าที่ของพี่/น้องชายเขาในยุทธการณ์หนึ่ง เหตุการณ์ที่เซอลาโงร์เริ่มต้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1871 ที่ซึ่งโจรสลัดกลุ่มหนึ่งบุกปล้นเรือสำเภาลำหนึ่งในปีนัง และสังหารผู้โดยสารและลูกเรือสามสิบสี่คนบนเรือ ก่อนจะบังคับเรือแล่นไปยังเซอลาโงร์ รัฐบาลเจ้าอาณานิคมอังกฤษรับมือกับเหตุการณ์นี้อย่างทันท่วงทีด้วยการส่งเรือรบจักรกลไอน้ำของราชนาวีไปยังเวลางอร์พร้อมคำสั่งให้จับกุมโจรสลัดและกู้คืนสำเภาที่ถูกปล้นไป หลังการโจมตีประปรายและการมาถึงของกองกำลังเสริมและยุทโธปกรณ์ เมืองเซอลาโงร์ถูกเผา ป้อมปราการถูกทำลาย และปืนใหญ่ *เซอรีรัมไบ* ถูกขนส่งไปยังปีนัง การสูญเสียปืนใหญ่นี้เป็นที่รู้สึกอย่างชัดเจนในเซอลาโงร์ มีคำทำนายพื้นถิ่นที่เชื่อว่าเซอลาโงร์จะกลับคืนสู่ความสำคัญดั่งในอดีตได้ก็ต่อเมื่อปืนใหญ่นี้ได้กลับคืนมาอยู่ที่เซอลาโงร์เท่านั้น

### ปีนัง
ตำนานเล่าว่า *เซอรีรัมไบ* ไม่ได้มีการถอนกระสุนออกอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อยในปีนัง แต่ถูกทิ้งลงสู่น้ำตื้น ๆ นอกชายฝั่งจอร์จทาวน์และถูกทิ้งไว้นานเกือบทศวรรษ ตามตำนานบอกเล่าต่อว่าปืนใหญ่นี้ถูกกู้คืนมาได้ในที่สุดโดยขุนนางชาวเซอลางอร์ผู้ผูกด้วยความยาวหนึ่งเข้ากับปืนและสั่งให้ปืนนั้นลอยเข้าสู่ฝั่ง กระทั่งทศวรรษ 1950 ปืนใหญ่นี้ถูกตั้งแสดงไว้ที่เอสพลานาดในใจกลางนครจอร์จทาวน์ ติดกันกับฟอร์ตคอร์นวอลลิส ชื่อภาษามลายูว่า *เซอรีรัมไบ* ของปืนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงนี้ เช่นเดียวกับชื่อเสียงในฐานะสัญลักษณ์ของการมีลูกดก ปืนใหญ่นี้ถูกนำออกไประหว่างมลายาถูกญี่ปุ่นยึดครองในระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง แต่นำกลับมาตั้บที่เอสพลานาดดังเดิมหลังภัยสงบลง ในปี ค.ศ. 1953 *[[The Straits Times|สเตรตไทมส์]]* ตีพิมพ์บทความฉบับหนึ่งที่พูดคุยถึงแผนที่จะหาปืนใหญ่เก่าแก่มาตั้งแสดงที่ฟอร์ตคอร์นวอลลิส และเสริมว่าปืนใหญ่นี้ในตอนนั้นตั้งอยู่ใกล้ฟอร์ตคอร์นวอลลิสที่สุดด้วยระยะห่างที่ 200 หลา  ภายในปี ค.ศ. 1970 *เซอรีรัมไบ* ได้ถูกติดตั้งยึดกับปราการของฟอร์ตคอร์นวอลลิส แต่ไม่มีล้อสำหรับขนย้าย

## "ปืนใหญ่ลอยน้ำ" แห่งบัตเทอร์เวิร์ธ
ใกล้กับท่าเรือข้ามฟากในบัตเทอร์เวิร์ธในนครปีนัง มีปืนใหญ่เก่าแก่ขึ้นสนิมที่ตามตำนานจีนพื้นถิ่นว่ากันว่าเคยเป็นคู่สตรีของ *เซอรีรัมไบ* โดยตำนานตามธรรมเนียมจีนเล่าว่าปืนใหญ่นี้ได้ทิ้ง "คู่" ของตนและลอยข้ามช่องแคบจากปีนังมายังบัตเตอร์เวิร์ธ ธรรมเนียมมลายูมีเรื่องเล่าอีกชุดหนึ่ง แต่เชื่อว่าทั้งสองเป็นคู่กันเช่นกัน ความเป็นไปได้ที่ *เซอรีรัมไบ* อาจมีคู่แฝดหรือ "ญาติ" นั้นไม่ได้เป็นเรื่องแปลกใหม่ จากการค้นคว้าเกี่ยวกับปืนใหญ่ *ซีจากูร์* ในจาการ์ตา พบว่ามีปืนที่คล้ายกันอยู่ในพิพิธภัณฑ์การทหารในลิสบอน และคาดการณ์ว่าทั้งสองปืนใหญ่เป็นผลงานหล่อโดยมานูเอ็ล ตาวาเร็ซ บอการ์รู (Manuel Tavares Bocarro) โรงหล่อสัญชาติโปรตุเกสในมาเก๊า ส่วนปืนใหญ่ *พญาตานี* แห่งปัตตานีก็มีเรื่องเล่าขานว่ามีคู่แฝดเช่นกัน ซึ่งคือ *เซอรีเนอการา* (*Seri Negara*; ศรีนคร) ทั้งคู่ถูกยึดโดยสยามเมื่อครั้นสยามรุกรัฐสุลต่านปัตตานี และถูกขนไปไว้ที่กรุงเทพมหานคร ตำนานหนึ่งบอกเล่าถึงเหตุการณ์ที่ *เซอรีเนอการา* ร่วงลงไปในอ่าวปัตตานีขณะถูกขนขึ้นเรือ ส่วนอีกตำนานเล่าว่าจมหายไปในทะเลพร้อมกับเรือของสยามที่จม

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

**หนังสือ / งานเขียน**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**วารสาร / นิตยสาร**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Alt URL
* 
* 
* 
* 
**หนังสือพิมพ์ / สำนักข่าว**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
**เว็บไซต์**
* 
*