อำเภอบ้านไร่

**บ้านไร่ ** เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอุทัยธานี และเป็นอำเภอที่มีพื้นที่มากที่สุดของจังหวัด เดิมมีพื้นที่ถึง 5,126.07 ตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 76.16 ของพื้นที่จังหวัด) ครอบคลุมท้องที่ทั้งหมดของอำเภอบ้านไร่ อำเภอลานสักอำเภอห้วยคต พื้นที่ของอำเภอส่วนใหญ่อยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง-เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ซึ่งแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติของประเทศไทยthumb|วัดถ้ำเขาวงศ์|414x414px
[thumb|ตัวอำเภอบ้านไร่ เขต[เทศบาลตำบลบ้านไร่|275x275px]]
thumb|275x275px|ช้างป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอบ้านไร่ มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภออุ้มผาง (จังหวัดตาก) อำเภอแม่วงก์และอำเภอแม่เปิน (จังหวัดนครสวรรค์) อำเภอลานสัก อำเภอห้วยคต และอำเภอหนองฉาง
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอหนองมะโมงและอำเภอเนินขาม (จังหวัดชัยนาท)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอด่านช้าง (จังหวัดสุพรรณบุรี) และอำเภอศรีสวัสดิ์ (จังหวัดกาญจนบุรี)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอทองผาภูมิ (จังหวัดกาญจนบุรี) และอำเภออุ้มผาง (จังหวัดตาก)

## ประวัติ
อำเภอบ้านไร่ เป็นพื้นที่ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นพื้นที่ที่มีผลกระวาน มูลค้างคาว และช้างป่า และได้จัดส่งไปยังเมืองหลวงมาจนถึงยุคกรุงรัตนโกสินทร์ ท้องที่อำเภอบ้านไร่เดิมเป็นด่านสำคัญในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีนายด่านชื่อพระอินทร์ ด่านหนองหลวง ได้ปรากฏในพงศาวดารว่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราชยกกองทัพติดตามกองทัพพระเจ้าหงสาวดีนันทบุเรง ไปจนถึงด่านหนองหลวงแล้วกลับคืนพระนคร

* วันที่ 24 กันยายน 2454 แยกพื้นตำบลแม่ละมุ้ง ตำบลโมโกร ตำบลอุ้มผาง ตำบลหนองหลวง อำเภอหนองหลวง และตำบลแม่จัน ตำบลแม่กลอง อำเภอแม่กลอง จังหวัดอุทัยธานี รวมหกตำบลและจัดตั้งเป็น **อำเภอแม่กลอง** และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับจังหวัดกำแพงเพชร ส่วนอีกสามตำบลของอำเภอแม่กลองที่เหลืออยู่ คือ ตำบลคอกควายเหนือ ตำบลคอกควายใต้ ตำบลแก่นมะกรูด ให้โอนมาขึ้นกับอำเภอหนองหลวง จังหวัดอุทัยธานี รวมกับท้องที่ตำบลลานสัก อำเภอหนองหลวง และตั้งที่ว่าการอำเภอที่ตำบลคอกควายใต้***' 
* วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอหนองหลวง จังหวัดอุทัยธานี เป็น '''อำเภอคอกควาย'''
* วันที่ 17 มกราคม 2468 โอนพื้นที่กิ่งอำเภอห้วยแห้ง [[อำเภอหันคา|อำเภอบ้านเชี่ยน]] [[จังหวัดชัยนาท]] มารวมกับอำเภอคอกควาย [[จังหวัดอุทัยธานี]] และย้ายที่ว่าการอำเภอมาตั้งที่ตำบลบ้านไร่ และเปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอคอกควาย จังหวัดอุทัยธานี เป็น '''อำเภอบ้านไร่''' และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับจังหวัดอุทัยธานี
* วันที่ 30 กันยายน 2490 ตั้งตำบลบ้านไร่ แยกออกจากตำบลทัพหลวง และตำบลห้วยแห้ง ตั้งตำบลห้วยคต แยกออกจากตำบลวังหิน
*วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลบ้านไร่ ในท้องที่บางส่วนของตำบลบ้านไร่***'
* วันที่ 17 สิงหาคม 2514 ตั้งตำบลประดู่ยืน แยกออกจากตำบลลานสัก***'
* วันที่ 14 ตุลาคม 2518 แยกพื้นที่ตำบลลานสัก และตำบลประดู่ยืน จากอำเภอบ้านไร่ ไปตั้งเป็น '''กิ่งอำเภอลานสัก''' และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบ้านไร่
* วันที่ 31 ตุลาคม 2521 ตั้งตำบลป่าอ้อ แยกออกจากตำบลลานสัก และตำบลประดู่ยืน***'
* วันที่ 25 กันยายน 2522 ตั้งตำบลสุขฤทัย แยกออกจากตำบลห้วยคต***'
* วันที่ 13 กรกฎาคม 2524 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอลานสัก อำเภอบ้านไร่ เป็น '''อำเภอลานสัก'''
* วันที่ 27 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลหนองจอก แยกออกจากตำบลทัพหลวง***'
* วันที่ 12 กรกฎาคม 2526 ตั้งตำบลเมืองการุ้ง แยกออกจากตำบลวังหิน***'
* วันที่ 5 มิถุนายน 2527 ตั้งตำบลทองหลาง แยกออกจากตำบลคอกควาย และตำบลห้วยคต***'
* วันที่ 21 สิงหาคม 2527 แยกพื้นที่ตำบลห้วยคต ตำบลสุขฤทัย และตำบลทองหลาง อำเภอบ้านไร่ มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอห้วยคต** และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบ้านไร่
* วันที่ 1 มิถุนายน 2528 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองการุ้ง ในท้องที่หมู่ 4 ของตำบลวังหิน***'
* วันที่ 12 ธันวาคม 2529 ตั้งตำบลหูช้าง แยกออกจากตำบลทัพหลวง***'
* วันที่ 31 สิงหาคม 2531 ตั้งตำบลบ้านบึง แยกออกจากตำบลบ้านไร่***'
* วันที่ 18 ตุลาคม 2532 ตั้งตำบลบ้านใหม่คลองเคียน แยกออกจากตำบลวังหิน***'
* วันที่ 29 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลหนองบ่มกล้วย แยกออกจากตำบลหนองจอก***'
* วันที่ 27 ตุลาคม 2536 ตั้งตำบลเจ้าวัด แยกออกจากตำบลห้วยแห้ง***'
* วันที่ 3 พฤศจิกายน 2536 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอห้วยคต อำเภอบ้านไร่ เป็น **อำเภอห้วยคต**
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลบ้านไร่ และสุขาภิบาลเมืองการุ้ง เป็น เทศบาลตำบลบ้านไร่ และเทศบาลตำบลเมืองการุ้ง ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
*วันที่ 24 กันยายน 2547 ยุบสภาตำบลแก่นมะกรูด รวมกับองค์การบริหารส่วนตำบลบ้านไร่
thumb|275x275px|กวางป่าในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอบ้านไร่แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 136 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอบ้านไร่ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 14 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลบ้านไร่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านไร่ เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1, 4 และตำบลบ้านบึง เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 1
* **เทศบาลตำบลเมืองการุ้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองการุ้ง เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 4–5, 9–10
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านไร่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก่นมะกรูดทั้งตำบลและตำบลบ้านไร่ เฉพาะหมู่ที่ 2–3, 5–11 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 4
* **องค์การบริหารส่วนตำบลทัพหลวง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทัพหลวงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยแห้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยแห้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคอกควาย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอกควายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวังหิน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังหินทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองการุ้ง ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองการุ้ง เฉพาะหมู่ที่ 1–3, 6–8, 11–13 และบางส่วนของหมู่ที่ 4–5, 9–10
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองจอก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองจอกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหูช้าง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหูช้างทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านบึง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านบึง เฉพาะหมู่ที่ 2–7 และบางส่วนของหมู่ที่ 1
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านใหม่คลองเคียน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านใหม่คลองเคียนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบ่มกล้วย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบ่มกล้วยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเจ้าวัด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจ้าวัดทั้งตำบล

## อ้างอิง



บ้านไร่