อำเภอองครักษ์

**องครักษ์** เป็นหนึ่งในจำนวนสี่อำเภอของจังหวัดนครนายก  ในเขตภาคกลางของประเทศไทย

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอองครักษ์ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอหนองเสือ (จังหวัดปทุมธานี) และอำเภอบ้านนา
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอบ้านนาและอำเภอเมืองนครนายก
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอบ้านสร้าง (จังหวัดปราจีนบุรี) และอำเภอบางน้ำเปรี้ยว (จังหวัดฉะเชิงเทรา)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอลำลูกกา อำเภอธัญบุรี และอำเภอหนองเสือ (จังหวัดปทุมธานี)

## ประวัติ
ที่มาของชื่ออำเภอองครักษ์มีตำนานว่า เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จประพาสต้นแถบนี้ และได้พักประทับแรม ณ บริเวณริมแม่น้ำนครนายกซึ่งเป็นที่ตั้งของศาลเจ้าพ่อองครักษ์ในปัจจุบัน ระหว่างประทับแรมอยู่นั้นนายทหารราชองครักษ์ได้ป่วยและเสียชีวิตลง จึงโปรดฯ ให้ตั้งศาลขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ อำเภอแห่งนี้จึงได้รับการเรียนขานว่า **อำเภอองครักษ์**

เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2432 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระบรมราชานุญาตพิเศษให้แก่บริษัทขุดคลองแลคูนาสยามซึ่งมีหม่อมราชวงศ์สุวพันธุ์ สนิทวงศ์ เป็นผู้รับมอบ ให้จัดการขุดคลองซอยตัดท้องทุ่งระหว่างแม่น้ำเจ้าพระยากับแม่น้ำนครนายก โดยให้สิทธิ์แก่บริษัทฯ ในการขายที่ดินทั้งสองฝั่งคลองเพื่อจัดเป็นที่นาได้ บริษัทฯ ได้ขุดคลองสายกลางขึ้นสายหนึ่งจากแม่น้ำเจ้าพระยาไปทะลุแม่น้ำนครนายกพร้อมตัดคลองซอยจากทั้งสองฝั่งคลองสายกลางนี้ โดยได้รับพระราชทานนามว่า "คลองรังสิตประยูรศักดิ์" ประตูน้ำปิด-เปิดด้านแม่น้ำเจ้าพระยาได้พระราชทานนามว่า "ประตูน้ำจุฬาลงกรณ์" ส่วนประตูน้ำทางด้านแม่น้ำนครนายกนั้นพระราชทานนามว่า "ประตูน้ำเสาวภาผ่องศรี"

* วันที่ 3 มีนาคม 2449 ยุบรวมตำบล และเปลี่ยนชื่อตำบลใหม่ โดยยุบรวมตำบลคลองสิบสี่ และตำบลคลองสิบห้า และเรียกชื่อว่า **ตำบลบึงศาล** และเปลี่ยนชื่อตำบลคลองหกวา เป็น**ตำบลพระอาจารย์**
*วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลองครักษ์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลองครักษ์ และตำบลทรายมูล
* วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2504 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอองครักษ์ โดย **ตำบลองครักษ์** รับพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 4,5 ของตำบลทรายมูล มารวมกับหมู่ที่ 1,2,8 ตำบลองครักษ์ รับพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 1 ของตำบลบางปลากด มารวมกับหมู่ที่ 4 ตำบลองครักษ์ รับพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 5 ของตำบลศีรษะกระบือ มารวมกับหมู่ที่ 9 ตำบลองค์รักษ์ **ตำบลศีรษะกระบือ** รับพื้นที่หมู่ที่ 4,5,7,8 ของตำบลพระอาจารย์ มาตั้งเป็นหมู่ที่ 1,2,3,5 ตำบลศีรษะกระบือ รับพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 8 ของตำบลองครักษ์ และบางส่วนของหมู่ที่ 5 ของตำบลศีรษะกระบือ มารวมกับหมู่ที่ 7 ตำบลศีรษะกระบือ รับพื้นที่บางส่วนของหมู่ที่ 2 ของตำบลองครักษ์ มารวมกับหมู่ที่ 10 ตำบลศีรษะกระบือ **ตำบลพระอาจารย์** รับพื้นที่หมู่ที่ 1,2,3,6,7,10,11 ของตำบลศีรษะกระบือ มาตั้งเป็นหมู่ที่ 3,4,5,7,10,11 ตำบลพระอาจารย์
* วันที่ 2 เมษายน 2511 ตั้งตำบลโพธิ์แทน แยกออกจากตำบลบางปลากด
* วันที่ 17 มิถุนายน 2512 ตั้งตำบลบางสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลบางลูกเสือ
* วันที่ 11 กันยายน 2527 ตั้งตำบลชุมพล แยกออกจากตำบลบึงศาล
* วันที่ 4 ตุลาคม 2533 ตั้งตำบลคลองใหญ่ แยกออกจากตำบลองครักษ์
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลองครักษ์ เป็นเทศบาลตำบลองครักษ์
* วันที่ 1 มิถุนายน 2549 กำหนดเขตตำบลในท้องที่อำเภอองครักษ์ โดย **ตำบลบางสมบูรณ์** ให้มีเขตการปกครองรวม 13 หมู่บ้าน **ตำบลชุมพล** ให้มีเขตการปกครองรวม 8 หมู่บ้าน **ตำบลคลองใหญ่** ให้มีเขตการปกครองรวม 10 หมู่บ้าน **ตำบลทรายมูล** ให้มีเขตการปกครองรวม 11 หมู่บ้าน **ตำบลองครักษ์** ให้มีเขตการปกครองรวม 7 หมู่บ้าน **ตำบลบึงศาล** ให้มีเขตการปกครองรวม 9 หมู่บ้าน **ตำบลศีรษะกระบือ** ให้มีเขตการปกครองรวม 13 หมู่บ้าน **ตำบลโพธิ์แทน** ให้มีเขตการปกครองรวม 9 หมู่บ้าน **ตำบลบางปลากด** ให้มีเขตการปกครองรวม 11 หมู่บ้าน **ตำบลบางลูกเสือ** ให้มีเขตการปกครองรวม 12 หมู่บ้าน และ**ตำบลพระอาจารย์** ให้มีเขตการปกครองรวม 13 หมู่บ้าน

## เหตุการณ์สำคัญ
วันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2554 เครืองบินทะเบียน HS-EGL ประสบอุบัติเหตุตก มีผู้เสียชีวิต 2 ราย

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอองครักษ์แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 11 ตำบล 116 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
thumb|หอพระ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์
ท้องที่อำเภอองครักษ์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลองครักษ์** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลทรายมูลและตำบลองครักษ์
* **เทศบาลตำบลบางสมบูรณ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางสมบูรณ์ทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลทรายมูล** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรายมูล (นอกเขตเทศบาลตำบลองครักษ์)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลพระอาจารย์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระอาจารย์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบึงศาล** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบึงศาลทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลศีรษะกระบือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศีรษะกระบือทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโพธิ์แทน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพธิ์แทนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบางปลากด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางปลากดทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบางลูกเสือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบางลูกเสือทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลองครักษ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลองครักษ์ (นอกเขตเทศบาลตำบลองครักษ์)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลชุมพล** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชุมพลทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคลองใหญ่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองใหญ่ทั้งตำบล

## สถานที่สำคัญ
### สถานที่ท่องเที่ยว
[thumb|[ศาลเจ้าพ่อองครักษ์]]
* **[[ศาลเจ้าพ่อองครักษ์]]**
ตั้งอยู่ฝั่งแม่น้ำนครนายก ในเขตตำบลทรายมูล บริเวณหน้าศาลเจ้าพ่อองครักษ์นี้เป็นวังน้ำวน น้ำไหลเชี่ยวมากสำหรับทางราชการถือว่าน้ำตรงวังน้ำเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์ จึงได้นำไปทำพิธีสรงน้ำมูรธาภิเษก เมื่อคราวประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๔๙๓
* **ศูนย์ไม้ดอกไม้ประดับ** 
ตั้งอยู่ที่คลองสิบห้า เป็นแหล่งเพาะขยายพันธุ์พืช ทั้งไม้ดอกไม้ประดับต่าง ๆ ซึ่งนับว่าใหญ่ที่สุดในประเทศไทย พันธุ์ไม้ดอกไม้ประดับจากที่นี่จะจัดส่งไปยังแหล่งจำหน่ายต่าง ๆ ทั่วประเทศ และที่ศูนย์สาธิตการตลาดหมู่ที่ 11 มีวัสดุเพาะชำต้นไม้ขายในราคาถูก
### สถานพยาบาล

* โรงพยาบาลองครักษ์

* ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ

### สถานศึกษา
thumb|มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์
* มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (องครักษ์)
* โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์
* วิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา
*โรงเรียนองครักษ์
*โรงเรียนภัทรพิทยาจารย์

## อ้างอิง

* ประวัติอำเภอองครักษ์ จังหวัดนครนายก 
* สถานที่ท่องเที่ยวอำเภอองครักษ์ 

หมวดหมู่:อำเภอในจังหวัดนครนายก