พระศาสนโศภน (ภา ภาณโก)

**พระศาสนโศภน (ภา ภาณโก)** (17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2423 - 9 ตุลาคม พ.ศ. 2489)  เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร สังฆมนตรีช่วยว่าการองค์การปกครอง‎ ประธานกรรมการคณะธรรมยุต กรรมการมหาเถรสมาคม และดำรงตำแหน่งสำคัญอีกหลายตำแหน่งในคณะสงฆ์ไทย

## ประวัติ
### ชาติกำเนิด
พระศาสนโศภน (ภา ภาณโก) มีนามเดิมว่า **ใช้** ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น **ภา** ท่านเป็นบุตรคนเดียวของเถ้าแก่ชุนกับนางฟักทอง แซ่แต้ เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2423 แรม 2 ค่ำ เดือน 12 ที่ตำบลวัดทองนพคุณ อำเภอคลองสาน จังหวัดธนบุรี บิดาท่านเสียชีวิตตั้งแต่ท่านอายุยังน้อย มารดาจึงแต่งงานใหม่มีบุตรชายอีกหนึ่งคนชื่อเทียนเป๊า ซึ่งภายหลังได้รับราชการทหารมียศและบรรดาศักดิ์เป็น พันโท พระสุวรรณชิต (วร กังสวร) (ชื่อและนามสกุลใหม่ที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ประทานให้)

### อุปสมบท
พระศาสนโศภนบรรพชาเป็นสามเณร เมื่อวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2440 ที่วัดบุรณศิริมาตยาราม มีพระปัญญาพิศาลเถระ (สิงห์ อคฺคธมฺโม) วัดปทุมวนารามราชวรวิหาร เป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วย้ายมาอยู่วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม เมื่ออายุครบอุปสมบท ได้เข้าอุปสมบทที่วัดราชบพิธฯ เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2442 โดยมีพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระอรุณนิภาคุณากร เป็นพระอุปัชฌาย์ พระภัทรศีลสังวร (เทด) วัดราชผาติการามวรวิหาร เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ได้รับฉายาว่า "ภาณโก"

### การศึกษา
ก่อนบวชท่านได้ศึกษาภาษาไทยกับนายรองราชบรรหาร (แย้ม) อุปสมบทแล้วได้ศึกษาภาษาบาลีกับอาจารย์หลายท่าน ได้แก่ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ ขณะดำรงพระยศเป็นหม่อมเจ้าและพระองค์เจ้า พระยาธรรมปรีชา (ทิม) นายชู เปรียญ และนายนวลบ้าง ต่อมาสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส โปรดให้ไปเรียนกับพระองค์ที่วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร จนปี พ.ศ. 2441 ท่านสอบได้บาเรียนตรี (หลักสูตรเฉพาะของมหามกุฏราชวิทยาลัย) และปี พ.ศ. 2446 สอบบาลีสนามหลวงที่วัดพระศรีรัตนศาสดารามได้เปรียญธรรม 3 ประโยค ได้รับพระราชทานพัดหน้านางพื้นแพรเหลืองปักดิ้นเลื่อม ในการทรงตั้งเปรียญเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2447

## สมณศักดิ์
*พ.ศ. 2449 เป็น*พระครูพุทธพากย์ประกาศ* พระครูคู่สวด ฐานานุกรมในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระสถาพรพิริยพรต
*พ.ศ. 2451 เป็น*พระครูวินัยธรรม* พระครูฐานานุกรมในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าพระสถาพรพิริยพรต
*พ.ศ. 2453  เป็น*พระครูวิจารณ์ธุรกิจ* พระครูฐานานุกรมในพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์
*พ.ศ. 2461  เป็น*พระครูปลัดสัมพิพัฒพรหมจรรยาจารย์ สรรพกิจวิธานโกศล โศภนวัตรจรรยาภิรัต มัชฌิมคณิศรสถาวีรธุรธารี* พระครูปลัด ฐานานุกรมในพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์
*พ.ศ. 2466  เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญที่ *พระมหาคณิศร พุทธศาสนิกนิกรปสาทาภิบาล สกลสังฆประธานมหาสถาวีรกิจการี นายกบดีศรีรัตนคมกาจารย์* พระราชาคณะปลัดขวา ฐานานุกรมในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
*พ.ศ. 2473  เป็นพระราชาคณะชั้นราชที่ *พระราชกวี นรสีหพจนปิลันธน์ คันถธุรบัณฑิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี*
*พ.ศ. 2476  เป็นพระราชาคณะชั้นเทพที่ *พระเทพกวี ศรีวิสุทธิดิลก ตรีปิฎกบัณฑิต ยติคณิสสร บวรสังฆาราม คามวาสี*
*พ.ศ. 2478  เป็นพระราชาคณะชั้นธรรมที่ *[[พระธรรมปาโมกข์]] ยุตโยคญาณดิลก ไตรปิฎกธารี ธรรมวาทียติคณิสสร บวรสังฆารามคามวาสี*
*พ.ศ. 2488  เป็นรองสมเด็จพระราชาคณะ ชั้นหิรัณยบัฏ ที่ *[[พระศาสนโศภน]] วิมลญาณอดุลย์สุนทรนายก ตรีปิฎกธรรมาลังการภูสิต ธรรมนิตยสาทร อุดมคณฤศร บวรสังฆาราม คามวาสี*

## ศาสนกิจ
พระศาสนโสภณ ได้ทำหน้าที่เป็นครูสอนพระธรรมวินัยให้แก่พระเณรที่บวชใหม่ในวัดตั้งแต่ปี พ.ศ. 2458 ต่อมายังได้เป็นกรรมการสนามหลวงทั้งแผนกธรรมและแผนกบาลี เป็นกรรมการมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นผู้ช่วยชำระพระไตรปิฎกบาลีและอรรถกถา

ในด้านการปกครองคณะสงฆ์ ท่านดำรงตำแหน่งสำคัญดังนี้
*กรรมการมหาเถรสมาคม
*ประธานอนุกรรมการมหาเถรสมาคม
*กรรมการคณะธรรมยุต
*เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม
*สมาชิกสังฆสภา สังฆมนตรีช่วยว่าองค์การการปกครอง และเจ้าคณะจังหวัดพระนคร 

## มรณภาพ
พระศาสนโศภน (ภา ภาณโก) อาพาธด้วยไข้กาฬ แต่แพทย์ปัจจุบันสันนิษฐานว่าเป็นฝีดาษ แม้อาการอาพาธจะรุนแรงแต่ท่านยังดำรงสติสัมปชัญญะดีอยู่ตลอด ในวาระสุดท้ายท่านกล่าวว่า "*ไปละ อยู่กันเป็นสุข ๆ เถิด*" แล้วลมหายใจท่านก็ค่อย ๆ แผ่วลง จนถึงแก่มรณภาพเมื่อเวลา 23:25 น. วันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2489 สิริอายุได้  พรรษา 47

## อ้างอิง

ภา
หมวดหมู่:ภิกษุในสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย
หมวดหมู่:สังฆมนตรีช่วยว่าการองค์การปกครอง‎
หมวดหมู่:เจ้าคณะจังหวัด
หมวดหมู่:เจ้าอาวาสวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร
หมวดหมู่:เปรียญธรรม 3 ประโยค
หมวดหมู่:บุคคลจากกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากฝีดาษ