เจี่ย อี้

**เจี่ย อี้** (; ราว 200169 ปีก่อนคริสต์ศักราช) เป็นนักเขียนเรียงความ กวี และนักการเมืองชาวจีนในสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันตก มีชื่อเสียงจากการเป็นหนึ่งในนักเขียนบทกวีนิพนธ์ฝู ที่เก่าแก่ที่สุด และจากเรียงความเรื่อง "สิบอาชญากรรมของฉิน" (Disquisition Finding Fault with Qin) , (*กั๋ว ฉิน ลุ่น, * ) ซึ่งเป็นการวิพากษ์วิจารณ์ราชวงศ์ฉินและแสดงทรรศนะของเขาเกี่ยวกับสาเหตุของการล่มสลายของราชวงศ์ดังกล่าว

ด้วยความสามารถด้านวรรณกรรม เขาได้รับความสนใจจากผู้ว่าราชการอู๋แห่งมณฑลหูหนานตั้งแต่อายุยังน้อย และเมื่อผู้ว่าฯ อู๋ได้รับการเลื่อนตำแหน่งในราวปี 179 ก่อนคริสต์ศักราช เจี่ย อี้ ก็ได้รับแต่งตั้งให้เป็นนักปราชญ์ด้านคัมภีร์โบราณ และได้รับตำแหน่ง "อาจารย์ใหญ่แห่งวังหลวง" ในปีถัดมา แต่ภายหลังกลับถูกเนรเทศด้วยอิทธิพลของ "ขุนนางสายเก่า" ต่อมาเขาได้รับการเรียกตัวกลับมาด้วยข้ออ้างว่าเป็นที่ปรึกษาด้านลัทธิเต๋าลี้ลับ แต่เมื่อเขาผลักดันการปฏิรูปสถาบันไม่สำเร็จ จึงถูกส่งไปเป็นพระอาจารย์ขององค์ชายเล็กหลิวอี้ พระโอรสสุดรักของจักรพรรดิเหวิน เชื่อกันว่าเขาเสียชีวิตด้วยความเศร้าโศกหลังจากหลิวอี้ประสบอุบัติเหตุเสียชีวิตจากการตกม้า

แม้ว่าในยุคปัจจุบันเขามักจะถูกจดจำในฐานะผู้เขียน "สิบอาชญากรรมของฉิน" ผลงานที่มีชื่อเสียงที่สุดของเขากลับอาจเป็นบทกวีเรื่อง *นกเค้าแมว (On the Owl) * ซึ่งอ้างอิงสุภาษิตและนิทานเปรียบเทียบจากเต๋าเต็กเก็ง (Tao te ching) และจวงจื่อ (Zhuangzi) รวมถึงบท *คร่ำครวญถึง[[ชฺวี ยฺเหวียน]]* ที่มีเนื้อหาทางการเมืองและปรัชญาการศึกษา นอกจากนี้เขายังเป็นผู้เขียนตำรา *ซินซู* ()  และตามบันทึกวรรณกรรมในหนังสือฮั่น ได้ระบุว่ามีงานเขียนของเขาจำนวนสามสิบแปดชิ้น

## ชีวิต
ชีวประวัติของเจี่ย อี้ ปรากฏอยู่ในเล่มที่ 84 ของบันทึกประวัติศาสตร์มหาบุรุษ (Records of the Grand Historian) หรือ (Shiji)  เจี่ย อี้ เกิดราวปี 200 ปีก่อนคริสต์ศักราชที่ลั่วหยาง แม้ว่าบางแหล่งจะระบุว่าเขาอาจเกิดก่อนหน้านั้นหนึ่งปีในราวปี 201 ปีก่อนคริสต์ศักราช เมื่อตอนเป็นหนุ่ม เจียมีชื่อเสียงในเขตบ้านเกิดจากความสามารถด้านวรรณกรรมและการท่องจำคัมภีร์จีนโบราณ ความเฉลียวฉลาดของเขาไปเข้าตา "ท่านอู๋ผู้ทรงคุณวุฒิ" (*อู๋กง* ) ผู้ว่าราชการท้องถิ่นและนักปราชญ์ลัทธิกฎหมายคนสำคัญ ซึ่งเคยเป็นศิษย์ของหลี่ซือ ขุนนางราชวงศ์ฉิน

ท่านอู๋รับเจียเข้าเป็นผู้ช่วย และเมื่อเขาได้รับแต่งตั้งเป็น "ผู้บัญชาการด้านยุติธรรม" ในปี 179 ปีก่อนคริสต์ศักราช ก็ได้แนะนำเจียต่อจักรพรรดิฮั่นเหวินให้ดำรงตำแหน่งนักปราชญ์ด้านคัมภีร์โบราณ จักรพรรดิเหวินแต่งตั้งเจียให้เป็น "โป๋ซือ" (*bóshì* ) และในเวลาหนึ่งปีให้หลัง ก็เลื่อนตำแหน่งเขาเป็น "ไท่จงต้าฝู" (*tàizhōng dàfū* ) ซึ่งเป็นตำแหน่งชั้นสูงในราชสำนัก

เมื่อดำรงตำแหน่งใหม่ เจียได้เริ่มเสนอแผนการปฏิรูปสถาบันต่าง ๆ  รวมถึงข้อเสนอให้เจ้าผู้ครองแคว้นต้องพำนักอยู่ในแคว้นของตนเอง ไม่ใช่อยู่ที่เมืองหลวง เขายังเสนอให้สอนรัชทายาทให้ใช้วิธีบริหารของเชน บูไห่ เพื่อที่จะสามารถ "กำกับหน้าที่ของเหล่าขุนนาง และเข้าใจกลไกรัฐ" ได้ เขามักถูกต่อต้านจากกลุ่มขุนนางอาวุโสที่เคยสนับสนุนหลิวปัง ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ฮั่น และยังคงดำรงตำแหน่งสำคัญในรัชสมัยของจักรพรรดิเหวิน

กลุ่มขุนนางรุ่นเก่านี้ ซึ่งอาจมองว่าเจียเป็นภัยคุกคามต่ออำนาจของตน ได้ประท้วงเมื่อจักรพรรดิเหวินพิจารณาแต่งตั้งเจียให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี โดยกล่าวว่า "เขายังเยาว์วัยและเพิ่งเริ่มเรียนรู้ แต่กลับใฝ่หาความมีอำนาจจนทำให้เกิดความโกลาหลไปทั่ว" จักรพรรดิทรงยอมตามแรงกดดันของกลุ่มขุนนางเหล่านั้น จึงค่อย ๆ หยุดรับคำแนะนำจากเจีย และในปี 176 ปีก่อนคริสต์ศักราช ได้เนรเทศเขาไปยังอาณาจักรฉางซาทางใต้ (อยู่ในเขตมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) เพื่อทำหน้าที่เป็นพระอาจารย์หลวงของกษัตริย์หนุ่มอู๋ฉ่าน (; ครองราชย์ 178157 ปีก่อนคริสต์ศักราช) 

จักรพรรดิเหวินยุติการเนรเทศเจียในราวปี 172 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเรียกตัวเขากลับเมืองหลวงฉางอาน โดยให้เหตุผลว่าเป็นที่ปรึกษาด้านลัทธิเต๋า จักรพรรดิแต่งตั้งเขาเป็นพระอาจารย์หลวง (*tàifù* ) ขององค์ชายหลิวอี้ โอรสองค์สุดท้องผู้เป็นที่โปรดปรานของพระองค์ ซึ่งกล่าวกันว่าเป็นนักเรียนที่ดีและรักการอ่าน หลิวอี้สิ้นพระชนม์ในปี 169 ปีก่อนคริสต์ศักราช จากอาการบาดเจ็บที่เกิดจากการตกม้า เจียรู้สึกผิดและโทษตนเองต่อเหตุการณ์นั้น และเสียชีวิตด้วยความโศกเศร้าประมาณหนึ่งปีให้หลัง
## ผลงาน
เจี่ย อี้ เป็นที่รู้จักจากเรียงความชื่อดังของเขา "สิบอาชญากรรมของฉิน" (*Guò Qín Lùn* 過秦論) ซึ่งแสดงทัศนะของเขาต่อสาเหตุการล่มสลายของราชวงศ์ฉิน และยังมีโคลงพรรณนา ของบทกวีนิพนธ์ฝู ที่ยังหลงเหลืออยู่สองชิ้น คือ "บทเพลงแห่งนกเค้าแมว" และ "คร่ำครวญถึงชฺวี ยฺเหวียน" เนื่องจากเขาเขียนในเชิงสนับสนุนแนวคิดทางสังคมและจริยธรรมที่สืบเนื่องจากขงจื๊อ และแต่งเรียงความวิพากษ์ราชวงศ์ฉินซึ่งตั้งอยู่บนลัทธิกฎหมาย (221–206 ปีก่อนคริสต์ศักราช) นักปราชญ์รุ่นหลังในราชวงศ์ฮั่นจึงจัดให้เขาอยู่ในกลุ่มนักปราชญ์ขงจื๊อ (*หรูเจีย*) 

เจี่ย อี้ ยังมีชื่อเสียงจากความสนใจในเรื่องผี วิญญาณ และโลกหลังความตาย โดยบทโคลง "คร่ำครวญถึงชฺวี ยฺเหวียน" ของเขา ถูกแต่งขึ้นเป็นการถวายสังเวยแด่ชวีหยวน ซึ่งเคยฆ่าตัวตายด้วยการกระโดดน้ำหลังถูกเนรเทศออกจากราชสำนัก การกระทำของเจี่ย อี้ นี้ได้กลายเป็นแรงบันดาลใจให้นักกวีที่ถูกเนรเทศรุ่นหลัง แต่งบทกวีลักษณะเดียวกัน แล้วโยนลงแม่น้ำเซียงหรือแหล่งน้ำอื่น ๆ ระหว่างการเดินทางไปยังที่เนรเทศ

เนื่องจากเป็นผู้ที่ได้รับความสนับสนุนจากอู๋กง ในระยะหนึ่งเจี่ย อี้ จึงถูกจัดอยู่ในกลุ่มลัทธิกฎหมายเช่นกัน แม้จะมีลักษณะคล้ายคลึงกันบางประการ แต่ในฐานะผู้เขียน "บทวิเคราะห์วิจารณ์ราชวงศ์ฉิน" เจี่ย อี้ น่าจะไม่ได้เป็นผู้สนับสนุนชาง ยาง เขาอาจคุ้นเคยกับผลงานของซางหยางตามที่ซือหม่า เชียนบันทึกไว้ แต่แก่นของงานเขียนเจี่ย อี้ นั้นน่าจะมีพื้นฐานอยู่ในขงจื๊อและลัทธิหวงหล่าว มากกว่า ระหว่างซางหยางกับเชน บูไห่ เจี่ย อี้ น่าจะได้รับอิทธิพลจากเซินปูไห่มากกว่า

## ดูเพิ่ม

* เฉา ฉั๋ว

* บทกวีนิพนธ์ฝู

* บ้านพักเดิมของเจียยี่

* ชวีหยวน

* สิบอาชญากรรมของฉิน

* กวีนิพนธ์เซี่ยวเซียง

## อ้างอิง
### การอ้างอิง

### แหล่งที่มา
; ผลงานที่อ้างถึง

* 
* Di Cosmo, Nicola. (2002). *Ancient China and Its Enemies: The Rise of Nomadic Power in East Asian History*. Cambridge, England: Cambridge University Press. .
* 
* 
* 
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Xin Shu 新書 at Chinese Notes

หมวดหมู่:เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:เสียชีวิตในปี 169 ปีก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:นักปรัชญาชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:กวีชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:นักขงจื๊อชาวจีน
หมวดหมู่:นักเขียนเรียงความสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:ข้าราชการสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:กวีจากเหอหนาน
หมวดหมู่:นักการเมืองจากลั่วหยาง
หมวดหมู่:การฆ่าตัวตายสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:นักเขียนจากลั่วหยาง
หมวดหมู่:ผู้ฆ่าตัวตายในยุคราชวงศ์ฮั่น