ปลาอมไข่เหลือง

**ปลาอมไข่เหลือง** (อังกฤษ: yellow-striped cardinalfish, goldenstriped cardinalfish, orange-lined cardinalfish; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Ostorhinchus cyanosoma*) เป็นสปีชีส์ของปลาทะเลในวงศ์ปลาอมไข่ (Apogonidae) อันดับ Perciformes มีถิ่นกำเนิดอยู่ในแถบอินโด-แปซิฟิกตะวันตก

*O. cyanosoma* โดยทั่วไปมีสีเงินอมฟ้า มีลายสีส้มเหลือง และเมื่อโตเต็มวัยจะมีขนาดเฉลี่ยที่ 6 เซนติเมตร อาศัยอยู่ในน้ำที่มีความลึกถึง 50 เมตร มักอยู่ในทะเลสาบน้ำเค็มชายฝั่งหรือแนวปะการัง มันจะออกหากินเวลากลางคืน โดยกินพืชและสัตว์ขนาดเล็กเป็นหลัก โดยส่วนใหญ่เป็นแพลงก์ตอน ปลาชนิดนี้เป็นหัวข้อการวิจัยเพื่อทดสอบสิ่งที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตในทะเลภายในปีคริสต์ศตวรรษที่ 21 เนื่องมาจากระดับคาร์บอนไดออกไซด์ที่คาดการณ์ไว้ในชั้นบรรยากาศ

## อนุกรมวิธาน
นักมีนวิทยา ชาวดัตช์ที่มีผลงานมากมาย ปีเตอร์ เบลเกอร์ เป็นผู้บรรยายถึงสปีชีส์นี้เป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 1853 จากตัวอย่างที่เก็บได้ที่ลาวาจ็องนอกเกาะโซโลร์ ในจังหวัดนูซาเติงการาตะวันออกของประเทศอินโดนีเซียในปัจจุบัน ตัวอย่างต้นแบบดั้งเดิมที่เป็นเอกลักษณ์ของเขาถูกเก็บรักษาไว้ที่ศูนย์ความหลากหลายทางชีวภาพ Naturalis ในประเทศเนเธอร์แลนด์ 

### ศัพทมูลวิทยา
ยังไม่มีใครอธิบายถึงชื่อพ้องของสปีชีส์นี้ ดังนั้นชื่อสปีชีส์เดิมของเบลเกอร์ซึ่งคือ *cyanosoma* จึงไม่มีใครโต้แย้ง อย่างไรก็ตาม สกุล *[[Apogon]]* ที่เขาวางไว้นั้นได้ปกปิดความแตกต่างที่สำคัญระหว่างสปีชีส์เอาไว้ เมื่อไม่นานนี้ด้วยจากลักษณะทางกายภาพ (2005) และทางพันธุกรรม (2014) ของปลาอมไข่เหลืองนี้จึงได้มีการย้ายปลาชนิดนี้สู่สกุล *[[Ostorhinchus]]*

ในระหว่างการดำเนินการเพื่อแยกชนิดที่ทับซ้อนของ *O. cyanosoma* ซึ่งขณะนี้รวม *O. cyanosoma*, *[[O. rubrimacula]]*, *[[O. wassinki]]* และ *[[O. properuptus]]* ซึ่งสปีชีส์สุดท้ายนี้ถือเป็นชื่อพ้องของ *O. cyanosoma* มาระยะหนึ่งแล้ว

## คำอธิบาย
*Ostorhinchus cyanosoma* ขนาดใหญ่จะสามารถเติบโตได้ยาวถึง 8&nbsp;เซนติเมตร แม้ว่าความยาวเฉลี่ยจะอยู่ที่ 6&nbsp;เซนติเมตร  ปลาชนิดนี้มีสีเงินอมฟ้า และมีแถบสีเหลืองส้ม 6 แถบ รวมทั้งแถบสั้นด้านหลังดวงตา

ซึ่งสปีชีส์ใหม่ (*[[Ostorhinchus rubrimacula]]*) ถูกแยกออกจากกลุ่มสปีชีส์ของ *O. cyanosoma* ในปี ค.ศ. 1998 โดยมีสัณฐานวิทยาที่แทบจะเหมือนกันทุกประการ แต่มีจุดสีชมพูอมแดงที่โคนหาง และได้รับการยืนยันทางพันธุกรรมในปี ค.ศ. 2014  ที่น่าสังเกตคือในขณะที่เบลเกอร์สังเกตเห็นครีบสีแดง (pinnis rubris) ในตัวอย่างดั้งเดิมของเขา แต่เขาไม่เคยสังเกตเห็นจุดหางสีแดงเลย 

### ทางเมอริสติกส์
เมื่อใช้สูตรเมอริสติกส์แบบย่อ *O. cyanosoma* สามารถอธิบายได้ว่ามีลักษณะดังนี้:

D, VII + I,9

A II,8

P, 14

LL, 24

GR, 4–5 + 16–19

## การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่อาศัย

### อาณาเขต
แหล่งอ้างอิงที่ครอบคลุมที่สุดล่าสุดระบุว่า *O. cyanosoma* มีอาณาเขตครอบคลุมทั่วอินโด-แปซิฟิก ตั้งแต่ ทะเลแดงไปทางใต้จนถึงแอฟริกาตะวันออก และไปทางตะวันออกผ่านเวสเทิร์นออสเตรเลียและควีนส์แลนด์ ไปจนถึงนิวแคลิโดเนีย และไปทางเหนือจนถึงหมู่เกาะโองาซาวาระ และหมู่เกาะรีวกีว

### การตั้งถิ่นฐาน
มันอาศัยอยู่ในบริเวณน้ำใสของทะเลสาบน้ำเค็มชายฝั่งและแนวปะการังตื้น อาศัยอยู่ในน้ำลึก 1 ถึง 50 เมตร (โดยปกติจะสูงกว่า 15 เมตร) และอาศัยอยู่ในใต้ขอบหิน ในรู และระหว่างหนามของเม่นทะเล 

การตั้งถิ่นฐานของปลาในแนวปะการังมักถูกครอบครองโดยการสรรหาตัวอ่อนแต่ในอย่างน้อยส่วนหนึ่งของแนวปะการังเกรตแบร์ริเออร์รีฟของออสเตรเลีย ประมาณหนึ่งในสามของการคัดเลือก *O. cyanosoma* ในแนวปะการังใด ๆ ก็ตามมักจะเกิดจากการอพยพของปลาโตเต็มวัยและลูกปลาผ่านทรายและเศษปะการังที่อยู่ระหว่างนั้น 

ในกลุ่มขนาดใหญ่ของ *O. cyanosoma* มักพบคู่เพศผู้และเพศเมียที่มีเสถียรภาพ ปลาที่อยู่เป็นคู่มีแนวโน้มที่จะอาศัยอยู่ในที่ใดที่หนึ่งและสามารถกลับไปยังที่ที่นั้นได้หากถูกแยกออกไป (กับคู่ของตัวมันหรือไม่ก็ตาม) มากกว่าปลาที่ไม่ได้จับคู่  การรักษาพื้นที่ที่พักอาศัยที่แน่นอนบนแนวปะการังอาจเป็นปัจจัยสำคัญในการเอาชีวิตรอดจากการล่าเหยื่อของพวกที่กินปลาอื่นเป็นอาหารที่ดุร้ายที่พบได้ในบริเวณนั้น 

### ปรสิต
พบตัวอย่าง *O. cyanosoma* ที่มีการติดเชื้อถุงน้ำดีของ *[[Ceratomyxa cyanosomae]]*, *[[Ceratomyxa cardinalis]]*,  *[[Ellipsomyxa apogoni]]* และ *[[Zschokkella ohlalae]]* นอกจากนี้ยังพบสิ่งมีชีวิตสองชนิดในเซลล์กล้ามเนื้อโครงร่าง ได้แก่ *[[Kudoa cheilodipteri]]* และ *[[Kudoa whippsi]]* ปรสิตไนดาเรียขนาดเล็กจากชั้น Myxosporea เหล่านี้มีความน่าสนใจเป็นสองเท่า เนื่องจากกลุ่มนี้อาจต้องการตัวถูกเบียน 2 ตัวที่มีระยะสืบพันธุ์ 2 ระยะ (ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่หายากมากในโลกของปรสิต)

## พฤติกรรม

### อาหาร
*O. cyanosoma* เป็นสัตว์กินแพลงก์ตอน หากินเวลากลางคืน โดยมักจะออกมาจากที่ซ่อนตัวในถ้ำปะการังและรอยแยกเพื่อหาอาหารโดยการโฉบอยู่เหนือแหล่งที่อยู่ขนาดเล็ก ที่เป็นทรายบนแนวปะการังชายฝั่ง โดยมีการขับถ่ายในเวลากลางวันในแหล่งอาศัยขนาดเล็กที่ไม่มีแหล่งอาหาร *O. cyanosoma* อาจช่วยหมุนเวียนสารอาหารในแนวปะการังไปมาระหว่างชุมชนต่าง ๆ บริเวณแนวปะการัง ซึ่งดูเหมือนว่าปลาชนิดนี้จะชอบกินสัตว์ขนาดเล็กจำพวกกุ้ง จำพวกกุ้งขนาดเล็ก ที่อาศัยอยู่บริเวณเขตเบนธิก มากกว่า ตัวอ่อนของแพลงก์ตอนที่อาศัยอยู่บริเวณสูงกว่าในแนวน้ำ อย่างไรก็ตาม ผลกระทบตามฤดูกาลหรือการสุ่มตัวอย่างอาจมีบทบาทสำคัญในการกำหนดอาหาร เนื่องจากในบางปีและบางแห่งชี้ให้เห็นว่า *O. cyanosoma* กำลังกินโคพีพอดแพลงก์ตอนและตัวอ่อนของสัตว์จำพวกกุ้งในปริมาณที่มีนัยสำคัญ 

แม้ว่าปากที่กว้างอาจเหมาะกับการล่าเหยื่อที่อยู่ตามพื้นทะเล แต่การกินเหยื่อประเภทต่าง ๆ ของปลาอมไข่ที่มีรูปร่างปากต่างกันนั้น ในความเป็นจริงแล้วเพื่อให้มีความสัมพันธ์ที่ดีกว่ากับความพร้อมใช้งานที่เปลี่ยนแปลงไป (กล่าวคือ รูปร่างปากที่หลากหลายยังสามารถสร้างชนิดพันธุ์ที่มีความยืดหยุ่นในการดำรงชีวิต) 

### การสืบพันธุ์
*O. cyanosoma* เป็นปลาที่เลี้ยงลูกในปากโดยฝ่ายพ่อ นี่อาจเป็นสาเหตุที่สำคัญกว่าสำหรับความแตกต่างทางเพศ ที่แสดงออกโดยช่องเปิดที่กว้างกว่าและขากรรไกรล่างที่ยื่นออกมามากกว่าลักษณะเฉพาะของการล่าเหยื่อ ปากที่ใหญ่ขึ้นช่วยให้ปกป้องไข่จากการถูกล่าได้มากขึ้น และช่วยให้หมุนเวียนน้ำได้ดีขึ้น (เพื่อเพิ่มออกซิเจนให้กับทั้งไข่และพ่อแม่) 

การจับคู่ใน *O. cyanosoma* ดูเหมือนไม่ได้ให้ประโยชน์ทางพันธุกรรมตามที่คาดหวังจากการมีคู่เดียว (monogamy) จริง ๆ แล้ว เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดในวงศ์ของมันที่มีการผูกพันคู่ (Pair bond) พฤติกรรมนี้น่าจะถูกผลักดันด้วยการหลีกเลี่ยงผู้ล่ามากกว่าการผูกพันเพื่อการสืบพันธุ์แบบเฉพาะเจาะจง 

## ความสำคัญต่อมนุษย์

### การท่องเที่ยว
มักนิ่งอยู่กับที่และมองเห็นได้ต่ำบนแนวปะการังในเวลากลางวัน การรวมตัวของ *O. cyanosoma* เพิ่มสีสันใต้น้ำที่น่าดึงดูดใจให้กับนักดำน้ำสกูบา เพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ การมีอยู่ของพวกเขายังช่วยสนับสนุนเศรษฐกิจในท้องถิ่นในประเทศเขตร้อนที่มักจะยากจนอีกด้วย 

### พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ
มีการส่งออกตัวอย่างมีชีวิตช่วยให้ผู้ที่ชื่นชอบการเลี้ยงปลาทะเลได้เพลิดเพลิน ซึ่งหากจัดการอย่างเหมาะสม ก็สามารถเป็นประโยชน์ต่อชุมชนท้องถิ่นที่ยากจนได้เช่นกัน 

### การวิจัย
*O. cyanosoma* ถูกนำมาใช้เป็นสัตว์ทดลองในห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบสิ่งที่อาจเกิดขึ้นกับสิ่งมีชีวิตในทะเลภายในคริสต์ศตวรรษที่ 21 โดยพิจารณาจากระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศที่คาดการณ์ไว้ ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบเชิงลบต่ออัตราการเผาผลาญของปลา (และการอยู่รอดที่เกี่ยวข้อง) จากการกลายเป็นกรดของมหาสมุทรที่เกิดจากการละลายคาร์บอนไดออกไซด์เพิ่มขึ้นทำให้อุณหภูมิของน้ำเพิ่มขึ้น 3&nbsp;°C (ซึ่งภาวะโลกร้อนกำลังทำให้เกิดขึ้น)  ประชากรปลาแนวปะการังในละติจูดที่สูงขึ้น (เย็นมากกว่า) ดูเหมือนจะมีความสามารถในการปรับตัวเข้ากับอุณหภูมิที่สูงขึ้นและกรดเพิ่มขึ้นมากกว่าประชากรที่อยู่ใกล้กับเส้นศูนย์สูตร 

## เชิงอรรถและรายการอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:ปลาน้ำเค็ม
หมวดหมู่:วงศ์ปลาอมไข่