อำเภอแก่งคอย

**แก่งคอย** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสระบุรี เป็นอำเภอที่มีพื้นที่มากที่สุดในจังหวัด เป็นเมืองแห่งชุมทางรถไฟ เป็นทางแยกเชื่อมต่อรถไฟสายอีสานเหนือและสายอีสานใต้ โดยสายอีสานใต้จะตัดผ่านไปยังจังหวัดนครราชสีมา จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุรินทร์ จังหวัดศรีสะเกษ ปลายทางจังหวัดอุบลราชธานี และสายอีสานเหนือจะวกออกไปยังลำนารายณ์ จังหวัดลพบุรี ข้ามเทือกเขาไปทางตะวันตกของจังหวัดนครราชสีมา เข้าจังหวัดขอนแก่น จังหวัดอุดรธานี ปลายทางจังหวัดหนองคาย อีกทั้งยังเป็นเส้นทางที่จะแยกออกไปยังทางรถไฟสายตะวันออกลงไปถึงจังหวัดฉะเชิงเทรา

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอแก่งคอย มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอพัฒนานิคม (จังหวัดลพบุรี) และอำเภอวังม่วง
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอมวกเหล็ก
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอเมืองนครนายก อำเภอบ้านนา (จังหวัดนครนายก) และอำเภอวิหารแดง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอเมืองสระบุรีและอำเภอเฉลิมพระเกียรติ

## ประวัติ
[thumb|พื้นที่ป่าไม้ของ[จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในอำเภอแก่งคอย|275x275px]]
อำเภอแก่งคอย ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2370 ในขณะนั้น ยังใช้ชื่อเรียกหน่วยงานการปกครองระดับอำเภอว่า "แขวง" อยู่โดยมีหลวงพลกรมการเป็น ผู้ปกครองแขวงคนแรก และมีที่ทำการแขวงอยู่ที่บ้านตาลเดี่ยวในปี พ.ศ. 2440 (ร.ศ. 116) ได้มีการใช้พระราชบัญญัติปกครองท้องที่ คือจัดตั้งอำเภอ ตำบล และหมู่บ้านขึ้น ที่ทำงานของรัฐบาลในอำเภอเรียกว่า "ที่ว่าการอำเภอ" ซึ่งมีผลทำให้แก่งคอยจัดตั้งขึ้นเป็น **อำเภอแก่งคอย** ในปี พ.ศ. 2441 (ร.ศ. 117)   

ชื่อ "แก่งคอย" มาจากบริเวณลำน้ำป่าสักบริเวณด้านหน้าวัดเป็นแก่งหินใหญ่ขวางลำน้ำ  แม่น้ำป่าสักเป็นเส้นทางสัญจรค้าขายจากเพชรบูรณ์  ชัยบาดาล แก่งคอย สระบุรี เสาไห้ พระนครศรีอยุธยา มาตั้งแต่ในอดีต  ในหน้าแล้งน้ำน้อยแก่งหินที่ขวางทำให้เรือสัญจรไม่สะดวกจะต้องจอดคอยที่บริเวณเหนือแก่ง เป็นที่มาการเรียกแม่น้ำป่าสักช่วงนี้ว่า "แก่งคอย"   ภายหลังเมื่อสร้างเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ในพระราชดำริ มีการควบคุมระดับน้ำทำให้ในหน้าแล้งก็ยังมีระดับน้ำท่วมบริเวณแก่งหินอยู่     

บางตำนานเชื่อกันว่า แก่งคอยเดิมมีชื่อว่า "แร้งคอย" เนื่องจากเป็นปากทางเข้าสู่เขาใหญ่ มีผู้คนจำนวนมากล้มตายจากไข้ป่าจนมีนกแร้งมาเฝ้าคอยเพื่อกินศพเป็นจำนวนมาก เป็นอำเภอที่มีโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่อยู่เป็นจำนวนมาก เช่น โรงงานปูนซีเมนต์ โรงไฟฟ้า โรงงานเซรามิก เคมีภัณฑ์ เป็นต้น และยังเป็นชุมทางรถไฟที่สำคัญ ประกอบกับมีถนนมิตรภาพตัดผ่าน ทำให้มีโรงงานจำนวนมากและมีประชากรแฝงเข้ามาทำงานจำนวนมาก

* วันที่ 25 กันยายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลบ้านลาว อำเภอแก่งคอย เป็น ตำบลทับกวาง และเปลี่ยนชื่อตำบลหลุบเลา อำเภอแก่งคอย เป็น ตำบลตาลเดี่ยว
*วันที่ 14 ตุลาคม 2484 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลพบุรี กับจังหวัดสระบุรี โดยโอนพื้นที่อำเภอชัยบาดาล นอกจากตำบลคำพราน จังหวัดสระบุรี ไปขึ้นกับจังหวัดลพบุรี และท้องที่ตำบลคำพราน ให้มาขึ้นกับอำเภอแก่งคอย
* วันที่ 26 ธันวาคม 2487 จัดตั้งเทศบาลตำบลแก่งคอย ในท้องที่บางส่วนของตำบลแก่งคอย
* วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลตาลเดี่ยว แยกออกจากตำบลแก่งคอย และตั้งตำบลท่าตูม แยกออกจากตำบลบ้านธาตุ
* วันที่ 3 สิงหาคม 2491 โอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลแก่งคอย ไปตั้งเป็นหมู่ 9 ของตำบลบ้านป่า และโอนพื้นที่หมู่ 2,3,4,5 (ในขณะนั้น) ของตำบลแก่งคอย ไปตั้งเป็นหมู่ 8,7,9,10 ของตำบลตาลเดี่ยว ตามลำดับ
* วันที่ 4 กรกฎาคม 2504 ตั้งตำบลหนองบัว แยกออกจากตำบลคำพราน และตำบลหินซ้อน
* วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2505 เปลี่ยนแปลงเขตจังหวัดลพบุรี กับจังหวัดสระบุรี โดยโอนพื้นที่ตำบลหนองบัว อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี ไปขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี จังหวัดลพบุรี เพื่อนำไปจัดตั้งเป็น **กิ่งอำเภอพัฒนานิคม** ขึ้นกับอำเภอเมืองลพบุรี
* วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2505 จัดตั้งสุขาภิบาลมวกเหล็ก ในท้องที่บางส่วนของตำบลมวกเหล็ก
* วันที่ 23 พฤษภาคม 2510 ตั้งตำบลแสลงพัน แยกออกจากตำบลหินซ้อน
* วันที่ 31 ธันวาคม 2511 แยกพื้นที่ตำบลมวกเหล็ก ตำบลคำพราน และตำบลแสลงพัน อำเภอแก่งคอย มาตั้งเป็น **อำเภอมวกเหล็ก** โดยไม่ผ่านการตั้งเป็นกิ่งอำเภอ
* วันที่ 3 ตุลาคม 2512  จัดตั้งนิคมสร้างตนเอง ในท้องที่ตำบลทับกวาง อำเภอแก่งคอย
* วันที่ 26 ตุลาคม 2514 ตั้งตำบลชะอม แยกออกจากตำบลชำผักแพว
* วันที่ 4 เมษายน 2515 จัดตั้งสุขาภิบาลทับกวาง ในท้องที่ทั้งหมดของตำบลทับกวาง
* วันที่ 31 สิงหาคม 2531 ตั้งตำบลท่ามะปราง แยกออกจากตำบลชำผักแพว
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลทับกวาง เป็นเทศบาลตำบลทับกวาง ด้วยผลของกฎหมาย
*วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2551 ยกฐานะจากเทศบาลตำบลแก่งคอย เป็นเทศบาลเมืองแก่งคอย
*วันที่ 20 สิงหาคม 2555 ยกฐานะจากเทศบาลตำบลทับกวาง เป็นเทศบาลเมืองทับกวาง

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอแก่งคอยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 14 ตำบล 117 หมู่บ้าน

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอแก่งคอยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลเมืองแก่งคอย]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก่งคอยทั้งตำบล
* **[[เทศบาลเมืองทับกวาง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทับกวางทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลตาลเดี่ยว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาลเดี่ยวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยแห้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยแห้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าคล้อ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าคล้อทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหินซ้อน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหินซ้อนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านป่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านป่าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าตูม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านธาตุและตำบลท่าตูมทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลชะอม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชะอมทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสองคอน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสองคอนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเตาปูน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเตาปูนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลชำผักแพว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชำผักแพวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่ามะปราง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่ามะปรางทั้งตำบล

## อ้างอิง


แก่งคอย