ดาวหัวใจสิงห์

**ดาวหัวใจสิงห์** ( ชื่ออื่น: α Leo / α Leonis / Alpha Leonis) เป็นวัตถุท้องฟ้าที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวสิงห์และเป็นหนึ่งในดาวที่สว่างที่สุดในท้องฟ้า ดาวหัวใจสิงห์เป็นระบบดาวที่ประกอบด้วยดาวสี่ดวงแบ่งเป็นสองคู่ ดาวหัวใจสิงห์เอเป็นระบบดาวคู่สเปกโทรสโคปี ประกอบด้วยดาวฤกษ์ในแถบลำดับหลักสีน้ำเงิน-ขาว และคู่ของมันที่ไม่เคยถูกสังเกตโดยตรง แต่คาดว่าเป็นดาวแคระขาว ดาวหัวใจสิงห์อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ 79 ปีแสง 

ตั้งอยู่ห่างจาก HD 87884  ดาวหัวใจสิงห์กับดาวฤกษ์ที่หรี่กว่าอีกห้าดวง (ซีตาสิงห์, มิวสิงห์, แกมมาสิงห์, เอปไซลอนสิงห์ และอีตาสิงห์) มีชื่อเรียกรวมกันว่า "เคียว" พวกมันเป็นดาวเรียงเด่นที่ประกอบกันเป็นหัวของกลุ่มดาวสิงห์

## ระบบการตั้งชื่อ
*α Leonis* () เป็นชื่อแบบไบเออร์ ชื่อดั้งเดิม *Rēgulus* เป็นภาษาละตินแปลว่า "เจ้าชาย" หรือ "กษัตริย์องค์น้อย" ในปี ค.ศ. 2016 สหพันธ์ดาราศาสตร์สากลได้จัดตั้งคณะทำงานว่าด้วยชื่อดาว (WGSN) เพื่อจัดทำรายชื่อดาวฤกษ์ที่เป็นมาตรฐาน ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2016 ดาวหัวใจสิงห์มีชื่อรวมอยู่ในรายชื่อสองชุดแรกที่ได้รับการอนุมัติโดย WGSN ซึ่งตอนนี้ได้รับการบรรจุอยู่ในรายชื่อดวงดาวของสหพันธ์ดาราศาสตร์สากลเรียบร้อยแล้ว

## การสังเกต
alt=|left|thumb| ภาพดาวหัวใจสิงห์จากกล้อง Celestron CGEM DX 1100 @ F6.3, Canon T3i, Televue 4X Powermate, ISO 800, เวลารับแสง 30 วินาที
ระบบดาวหัวใจสิงห์โดยรวมถือเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดอันดับที่ 21 บนท้องฟ้าโดยมีความส่องสว่างปรากฏที่ +1.35 แสงส่วนใหญ่มาจากดาวหัวใจสิงห์เอ หากมองแยกกันแล้วดาวหัวใจสิงห์บีจะมีแมกนิจูด +8.1 และดาวหัวใจสิงห์ซีที่หรี่ที่สุดมีแมกนิจูด +13.5 คู่บีซีอยู่ห่างจากดาวหัวใจสิงห์เอ 177 พิลิปดาทำให้สามารถมองเห็นได้แม้จะมองจากกล้องโทรทรรศน์สมัครเล่นก็ตาม

alt=|left|thumb|ดาวหัวใจสิงห์เมื่อมองผ่านกล้องโทรทัศน์หักเหแสงขนาด 110 มม. ในเวลากลางวัน
ดาวหัวใจสิงห์อยู่ห่างจากเส้นสุริยวิถี 0.465 องศา ใกล้ที่สุดในหมู่ดาวฤกษ์สว่าง บ่อยครั้งที่ดาวหัวใจสิงห์จะถูกดวงจันทร์บัง โดยมักจะเกิดขึ้นทุก 9.3 ปีเนื่องจากการหมุนควงของดวงจันทร์ ครั้งล่าสุดเกิดขึ้นประมาณ ค.ศ. 2017 โดยมีการบังทุกเดือนตั้งแต่เดือนธันวาคม ค.ศ. 2016 ถึงกรกฎาคม ค.ศ. 2017 โดยแต่ละครั้งจะเห็นได้แค่จากบางพื้นที่บนโลก  การบังโดยดาวพุธและดาวศุกร์นั้นเกิดขึ้นได้แต่ยาก การบังโดยดาวเคราะห์น้อยก็เช่นเดียวกัน ดาวฤกษ์อีกเจ็ดดวงที่มีชื่อระบบไบเออร์ อยู่ห่างจากเส้นสุริยวิถีน้อยกว่า 0.9° (นับจากระนาบเฉลี่ยของวงโคจรโลกและเส้นทางเฉลี่ยปรากฏของดวงอาทิตย์) ดาวดวงที่สว่างที่สุดรองลงมาคือ δ (เดลต้า) เจมิโนรัม ซึ่งมีแมกนิจูด +3.53 เนื่องจากดาวหัวใจสิงห์อยู่ใกล้กับระนาบวงโคจรเฉลี่ยของเทหวัตถุขนาดใหญ่ในระบบสุริยะ และมีแสงสว่างที่ส่องมาถึงโลกมากกว่าดาวฤกษ์อื่น ๆ ระบบนี้จึงมีประโยชน์ในการใช้ทางกล้องโทรทรรศน์ขั้นสูง อย่างเช่น การศึกษาและระบุวัตถุที่ถูกบังและทอดเงาลงบนกล้องโทรทรรศน์ รวมถึงดาวเคราะห์น้อยทั้งที่รู้จักและไม่รู้จักในระบบสุริยะ เช่น โทรจัน

ดาวหัวใจสิงห์ถูกดาวเคราะห์บังล่าสุดเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม ค.ศ. 1959 โดยดาวศุกร์ ครั้งต่อไปจะเกิดขึ้นในวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 2044 โดยดาวศุกร์อีกเช่นกัน ในช่วงเวลาไม่กี่สหัสวรรษต่อจากนี้จะไม่มีดาวเคราะห์ดวงอื่นบังดาวหัวใจสิงห์เลยเนื่องมาจากโหนดของวงโคจรของพวกมัน การบังดาวหัวใจสิงห์โดยดาวเคราะห์น้อย 166 โรโดป ได้รับการบันทึกไว้ที่อิตาลีเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม ค.ศ. 2005 ทั้งนี้การโค้งงอของแสงที่วัดได้ให้ผลสอดคล้องกับทฤษฎีสัมพัทธภาพทั่วไป ดาวหัวใจสิงห์ถูกดาวเคราะห์น้อย 163 เอริโกเน บังในเช้าตรู่ของวันที่ 20 มีนาคม ค.ศ. 2014 ศูนย์กลางของเส้นทางเงาตัดผ่านนิวยอร์กและออนแทรีโอตะวันออกแต่ไม่มีใครมองเห็นมันเนื่องจากมีเมฆปกคลุมพอดี องค์การคาดการณ์เวลาการบังวัตถุท้องฟ้านานาชาติ (International Occultation Timing Association) ไม่มีบันทึกการสังเกตการณ์ของการบังครั้งนี้เลย

ผู้สังเกตการณ์ในซีกโลกเหนือสามารถมองเห็นดาวหัวใจสิงห์ได้ชัดที่สุดในตอนเย็นช่วงปลายฤดูหนาวและฤดูใบไม้ผลิ แต่ดาวหัวใจสิงห์ก็ปรากฏในช่วงกลางคืนตลอดทั้งปี ยกเว้นประมาณหนึ่งเดือนก่อนหรือหลังวันที่ 22 ถึง 24 สิงหาคม (ขึ้นอยู่กับความสามารถในการส่องสว่างสู้ดวงอาทิตย์ ซึ่งจะดีที่สุดในยามพลบค่ำ) ซึ่งเป็นช่วงที่ดวงอาทิตย์อยู่ใกล้เกินไป มันสามารถมองเห็นได้ตลอดทั้งคืนในช่วงปลายกุมภาพันธ์ ดาวหัวใจสิงห์โคจรผ่าน LASCO C3 ของกล้องโทรทรรศน์อวกาศโซโฮทุกเดือนสิงหาคม

สำหรับผู้สังเกตการณ์บนโลก การปรากฏก่อนพระอาทิตย์ขึ้น (heliacal rising) ของดาวหัวใจสิงห์จะเกิดขึ้นในช่วงปลายสัปดาห์แรกถึงสัปดาห์ที่สองของเดือนกันยายน ทุก ๆ 8 ปี ในช่วงเวลาใกล้เคียงกันดาวศุกร์จะโคจรเข้าใกล้ดาวหัวใจสิงห์เป็นอย่างมาก ดังเช่นเมื่อวันที่ 5 กันยายน ค.ศ. 2022 (ปรากฏการณ์ดาวล้อมเดือนของดาวศุกร์กับดวงอาทิตย์จะเกิดเร็วขึ้นสองวันทุก ๆ รอบ 8 ปี ดังนั้นเมื่อผ่านไประยะหนึ่ง ดาวศุกร์จะต้องโคจรผ่านดาวหัวใจสิงห์*ก่อนหน้า*การปรากฏก่อนพระอาทิตย์ขึ้นของดาวหัวใจสิงห์อย่างแน่นอน)

## ระบบดาวฤกษ์
left|thumb| ดาวหัวใจสิงห์เป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาวสิงห์ (ปลายขวา ด้านล่างคือดาวพฤหัสสว่างในปี ค.ศ. 2004)
ดาวหัวใจสิงห์ประกอบด้วยระบบดาวหลายระบบ มีดาวฤกษ์รวมอย่างน้อยสี่ดวง โดยดาวหัวใจสิงห์เอเป็นดาวที่เด่นที่สุด คู่ของมันที่อาจมีความเกี่ยวข้องกันทางกายภาพอยู่ห่างไป 177 พิลิปดา ดาวหัวใจสิงห์ดีมีแมกนิจูด 12 อยู่ไปห่าง 212 พิลิปดา แต่เป็นวัตถุพื้นหลังที่ไม่เกี่ยวข้องกัน

ระบบดาวคู่ดาวหัวใจสิงห์เอประกอบด้วยดาวยักษ์เล็กสีน้ำเงินขาวประเภทสเปกตรัม B8 และดาวฤกษ์มวลอย่างน้อย 0.3 เท่าของมวลดวงอาทิตย์ซึ่งคาดว่าเป็นดาวแคระขาว ดาวทั้งสองใช้เวลาโคจรรอบจุดศูนย์กลางมวลร่วมประมาณ 40 วัน เมื่อพิจารณาจากรูปร่างที่บิดเบี้ยวไปอย่างมากของดาวยักษ์เล็ก การเคลื่อนที่ตามวงโคจรสัมพัทธ์ของมันอาจต่างไปจากวงโคจรเคปเลอร์ เป็นเหตุมาจากการรบกวนวงโคจร (Perturbation) เป็นเวลานาน ซึ่งส่งผลกระทบต่อคาบการโคจรของมัน กล่าวอีกนัยหนึ่งคือกฎข้อที่สามของเคปเลอร์ที่ใช้กับระบบมวลจุดสองมวลจะไม่ใช้ได้กับระบบดาวหัวใจสิงห์อีกต่อไป แต่เดิมนักดาราศาตร์เชื่อว่าดาวหัวใจสิงห์เอมีอายุเพียง 50 ถึง 100 ล้านปี จากการเปรียบเทียบอุณหภูมิ ความส่องสว่าง และมวลของมัน แต่การมีอยู่ดาวแคระขาวในระบบเป็นหลักฐานว่าดาวหัวใจสิงห์เอต้องมีอายุอย่างน้อย 1 พันล้านปี เพื่อที่จะรองรับการก่อตัวของดาวแคระขาวดังกล่าว การการถ่ายโอนมวลไปยังคู่ที่เล็กกว่าในดาวหัวใจสิงห์เออาจเป็นสาเหตุของความคลาดเคลื่อนนี้ 

ดาวหลักของดาวหัวใจสิงห์เอมีมวลประมาณ 3.8 เท่าของดวงอาทิตย์ มันหมุนรอบตัวเร็วมากโดยมีคาบเพียง 15.9 ชั่วโมงเท่านั้น (สำหรับการเปรียบเทียบ ดวงอาทิตย์ใช้เวลาหมุนรอบตัวเอง 25 วัน) ทำให้มันมีรูปร่างเป็นทรงคล้ายทรงกลมแบบแบนขั้ว ส่งผลให้เกิดสิ่งที่เรียกว่าการหรี่ลงเนื่องจากแรงโน้มถ่วง นั่นคือโฟโตสเฟียร์บริเวณขั้วจะร้อนกว่าและสว่างกว่าบริเวณเส้นศูนย์สูตรถึงห้าเท่าต่อพื้นที่ผิวหนึ่งหน่วย พื้นที่ผิวบริเวณเส้นศูนย์สูตรหมุนด้วยความเร็วประมาณ 320 กิโลเมตรต่อวินาทีหรือ 96.5% ของอัตราเร็วเชิงมุมวิกฤตของการแตกเป็นเสี่ยง และด้วยเหตุนี้เองมันจึงเปล่งแสงโพลาไรซ์ออกมา

ระบบดาวหัวใจสิงห์บีซีอยู่ห่างจากดาวหัวใจสิงห์เอ 5,000 หน่วยดาราศาสตร์ เอและคู่บีซีมีการเคลื่อนที่เฉพาะร่วมกันและคาดว่าการโคจรรอบกันและกัน โดยแต่ละรอบใช้เวลาหลายล้านปี คู่ดาวหัวใจสิงห์บีซีมีหมายเลขสารบัญแฟ้มเฮนรี เดรเปอร์ HD 87884 โดยบีมีประเภทสเปกตรัม K2V ในขณะที่ซีมีประเภทสเปกตรัม M4V คู่บีซีมีคาบการโคจรรอบกันและกันประมาณ 600 ปี โดยอยู่ห่างกัน 2.5 พิลิปดาในค.ศ. 1942

## ที่มาของชื่อและวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้อง
*Rēgulus* เป็นคำภาษาละตินแปลว่า "เจ้าชาย" หรือ "กษัตริย์องค์น้อย" คำภาษากรีกที่เทียบเท่าคือ Basiliskos หรือในรูปละติน Basiliscus ชื่อดาวหัวใจสิงห์ปรากฏขึ้นครั้งแรกในต้นศตวรรษที่ 16 มันมีชื่อเรียกอีกอย่างว่า คัลบ์ อัล-อาซาด จากภาษาอาหรับ قلب&nbsp;الاسد แปลว่า "หัวใจของสิงโต" (กรีก: Kardia Leontos, ละติน: Cor Leōnis, อาหรับ: Kabelaced) ชื่อภาษาจีน 軒轅十四 แปลว่าดวงดาวที่สิบสี่แห่งซวนหยวน (จักรพรรดิเหลือง) ในดาราศาสตร์อินเดียดาวหัวใจสิงห์คือมาฆะนักษัตร (ผู้อุดมสมบูรณ์)

ชาวบาบิโลนเรียกดาวหัวใจสิงห์ว่า *ชาร์รู* (กษัตริย์) นับเป็นกลุ่มดาวจักรราศีที่ 15 ในอินเดียดาวนี้มีชื่อเรียกว่า *มฆา* (the Mighty, ผู้เกรียงไกร) ในซอกเดีย *Magh* (the Great, ผู้ยิ่งใหญ่) ในเปอร์เซีย *Miyan* (ศูนย์กลาง) และ *Venant* หนึ่งในสี่ของดาวราชาทั้งสี่ (Royal stars) นอกจากนี้มันยังเป็นหนึ่งใน 15 ดาวเบเฮเนียน (Behenian stars) ของโหราศาสตร์ยุคกลางซึ่งสอดคล้องกับหินแกรนิต มักเวิร์ท และสัญลักษณ์คับบาลาห์ 

MUL.APIN ซึ่งเป็นเอกสารทางดาราศาสตร์ของชาวบาบิโลน ได้บันทึกดาวหัวใจสิงห์ไว้ภายใต้ชื่อ Lugal ซึ่งแปลว่ากษัตริย์ และให้คำอธิบายเพิ่มเติมไว้ว่า "ดาวแห่งอกสิงโต" 

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Portrait of a Star on the Edge 
* Egg-Shaped Regulus is Spinning Fast
* APOD Pictures

:* Regulus Occulted
:* Regulus & Leo 1 Dwarf Galaxy
:* Bright Star Regulus near the Leo I Dwarf Galaxy
:* Regulus, Mars & Coma Star Cluster

* 

หัวใจสิงห์
หมวดหมู่:ระบบดาวฤกษ์