พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี

**พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี** (พ.ศ. 2436 – 17 ตุลาคม พ.ศ. 2515) ทรงพระราชธิดาพระองค์ที่ 94 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเหม (สกุลเดิม อมาตยกุล)

## พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี มีพระนามลำลองว่า **เสด็จพระองค์เหม** เป็นพระราชธิดาพระองค์เล็กในพระบทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาเหม (ธิดาคนโตของพระยาธรรมสารนิติวิชิตภักดี (พลับ อมาตยกุล) เมื่อวันที่ 12 มกราคม พ.ศ. 2435 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2436) เดิมพระองค์มีพระนามว่า **พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ามัณฑนาภาวดี** แต่ขณะมีพระชันษาได้ 6 ปี พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนพระนามเป็น **พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าเหมวดี** เมื่อวันที่ 8 มกราคม พ.ศ. 2441 (แบบสากลคือ พ.ศ. 2442)

ต่อมา พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี เสด็จแปรพระราชฐานไปยัง พระราชวังดุสิต โดยประทับที่เก๋งจีน และทรงย้ายมาประทับที่ พระที่นั่งวิมานเมฆ จนเมื่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สวรรคต ทรงย้ายกลับไปประทับที่ตำหนักเดิม ใน พระบรมมหาราชวัง ตรงข้ามตำหนัก เจ้าดารารัศมี พระราชชายา กระทั่ง เสร็จสิ้น พระราชพิธีถวายเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงย้ายที่ประทับไปยัง ตำหนักสวนญี่ปุ่น และ ตำหนักเกาะกวาง ในพระราชวังดุสิต ตามลำดับ

ภายหลัง พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี เสด็จออกจากพระราชวังดุสิต ไปประทับ ณ วังสวนสุนันทา กระทั่งเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 จึงตามเสด็จ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี ไปประทับที่สงขลาอยู่ราว 2 เดือน แล้วตามเสด็จต่อไปยังชวา ประเทศอินโดนีเซีย 

ที่ชวา พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี ประทับ ณ ตำหนักดาหาปาตี ร่วมกับ สมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี เมื่อ สมเด็จเจ้าฟ้าฯกรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี สิ้นพระชนม์ที่ชวา ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2478 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี ได้เสด็จตามพระศพกลับมาถวายพระเพลิงที่กรุงเทพฯ โดยประทับ ณ ตำหนักทิพย์ ของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทรทิพยนิภา เพราะเป็นช่วงที่กำลังปลูกสร้างตำหนักทองที่สวนนอก อันเป็นที่พระราชทานในสมัยรัชกาลที่ 5 จนตำหนักทองสร้างเสร็จ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี จึงเสด็จไปขึ้นตำหนักใหม่ 

พระองค์ประทับ ณ ตำหนักทองได้เพียง 3 สัปดาห์ ก็เสด็จประพาสชวาเป็นครั้งที่ 2 คราวนี้เพื่อเตรียมพระองค์เสด็จประพาสแอฟริกา เมื่อเสด็จกลับจากแอฟริกาก็ประทับที่ชวาต่อจนถึง พ.ศ. 2481 แล้วจึงเสด็จกลับมาประทับ ณ ตำหนักทอง

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี ต้องทรงย้ายที่ประทับอีกครั้งคราวสงครามโลกครั้งที่ 2 ช่วงนั้นพระองค์เสด็จไปประทับยังหัวหิน ณ บ้านสมประสงค์ และเมื่อทรงทราบข่าวว่าตำหนักทองถูกสะเก็ดระเบิดจนชำรุด พระองค์จึงทรงตัดสินพระทัยซื้อบ้านอรฉัตรเป็นที่ประทับถาวร (ตั้งตามชื่อ หม่อมราชวงศ์อรฉัตร ซองทอง (ราชสกุลเดิม ศุขสวัสดิ) พระธิดาของ หม่อมเจ้ากาญจนฉัตร ฉัตรชัย  พระธิดาใน พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน เนื่องจากพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี ทรงขอสัญญาว่า ถ้า หม่อมเจ้ากาญจนฉัตร ฉัตรชัย มีพระธิดาจะทรงขอไปเลี้ยงเอง)

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี เคยประทับที่วังราชทัต ปัจจุบันคือบริเวณหลัง โรงแรมอนันตรา สยาม กรุงเทพฯ ถนนราชดำริ กรุงเทพมหานคร

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี เป็นพระราชธิดาในรัชกาลที่ 5 เพียงไม่กี่พระองค์ที่มีพระชนม์ชีพยืนยาวถึงสมัยรัชกาลที่ 9 และสิ้นพระชนม์เป็นพระองค์ท้าย ๆ พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2515 ด้วยโรคพระวักกะพิการ สิริพระชันษา 80 ปี พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2516 ณ พระเมรุ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร

## พระเกียรติยศ

### พระอิสริยยศ
* 12 มกราคม พ.ศ. 2436 – 8 มกราคม พ.ศ. 2442 : พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ามัณฑนาภาวดี
* 8 มกราคม พ.ศ. 2442 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าเหมวดี
* 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 : พระเจ้าน้องนางเธอ พระองค์เจ้าเหมวดี
* 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 – 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2478 : พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้าเหมวดี
* 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2478 – 17 ตุลาคม พ.ศ. 2515 : พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์

 

thumb|ฉายเมื่อปี พ.ศ. 2447 แถวนั่งกับพื้นพระองค์ที่สามจากซ้าย|300px

## พงศาวลี



## อ้างอิง

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าหญิง
หมวดหมู่:พระราชธิดาในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.2‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.1‎
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคไต
หมวดหมู่:สกุลอมาตยกุล
หมวดหมู่:พระบรมวงศานุวงศ์และเจ้านายที่เคยประทับอยู่ในวังสวนสุนันทา
หมวดหมู่:ผู้ลี้ภัยชาวไทย