การสังหารหมู่ที่จลิยานวาลาบาค

**เหตุสังหารหมู่ที่จลิยานวาลาบาค** (; บ้างสะกด *จัลเลียนวาลาบาค*) หรือ **การสังหารหมู่ที่อมฤตสระ** () เกิดขึ้นเมื่อ 13 เมษายน 1919 เมื่อนายพลจัตวาและจอมพลเรจินอลด์ ไดเออร์สั่งการให้กองกำลังของกองทัพบริติชอินเดียยิงปืนไรเฟิลเข้าใส่พลเมืองชาวอินเดียผู้ปราศจากอาวุธ ในสวนสาธารณะจลิยานวาลาบาคในเมืองอมฤตสระ จังหวัดปัญจาบ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 379 ราย และบาดเจ็บมากกว่า 1,200 คน

ในวันอาทิตย์ที่ 13 เมษายน 1919 จอมพลไดเออร์ได้ออกประกาศห้ามการรวมกลุ่มหรือชุมนุมของประชาชน แต่การประกาศนี้ไม่ได้ถูกเผยแพร่ไปอย่างทั่วถึง จึงมีชาวบ้านจำนวนมากมารวมตัวกันที่บาคเพื่อเฉลิมฉลองไพสาขี เทศกาลสำคัญของศาสนาฮินดูและสิกข์ รวมถึงประท้วงการจับกุมและขับไล่ผู้นำการเรียกร้องเอกราช สัตยปาล กับ ไซฟุดดิน กิตจลีว ออกนอกประเทศ ไดเออร์แบะกองทหารของเขาเข้าสู่สวนสาธารณะ ปิดกั้นทางเข้าออก ประจำการและกราดยิงฝูงชนในสวนเป็นเวลาสิบนาทีติดต่อกันโดยไม่มีการประกาศแจ้งให้ทราบก่อนล่วงหน้า ส่วนมากเล็งไปยังทางเข้าออกบางส่วนที่ยังไม่ถูกปิดเพื่อกราดยิงผู้ที่พยายามหลบหนี สุดท้ายได้หยุดยิงหลังจำนวนกระสุนร่อยหรอ ในวันถัดมา ไดเออร์ได้ระบุว่า "ข้าพเจ้าได้ยินมาว่ามีคนถูกฆ่าตายไปประมาณ 200 ถึง 300 คน คณะของข้ายิงปืนไปทั้งหมดราว 1,650 ครั้ง"

รายงานผู้เสียชีวิตที่รัฐบาลตีพิมพ์โดยอ้างจำนวนจากเซวาสมาติ (Sewa Samati) สมาคมบริการสังคม (เซวา) หนึ่ง อยู่ที่ 379 ราย ที่ได้รับการยืนยัน, ผู้บาดเจ็บประมาณ 1,200 คน จำนวนนี้ 192 คนบาดเจ็บสาหัส ยอดผู้เสียชีวิตที่ประมาณการณ์โดยไอเอ็นซีอยู่ที่ประมาณ 1,000 ราย และบาดเจ็บมากกว่า 1,500 คน

เหตุการณ์นี้สร้างความตกตะลึงไปทั่วทั้งประเทศ และส่งผลรุนแรงต่อความไว้ใจและเชื่อถือของชาวอินเดียในรัฐบาลอังกฤษที่ปกครองอินเดียขณะนั้น และยิ่งผลักดันไปสู่การดื้อแพ่งในปี 1920–22 นักประวัติศาสตร์บางส่วนเชื่อว่าเหตุการณ์นี้เป็นเหตุผลักดันสำคัญไปสู่จุดจบของการปกครองอินเดียโดยอังกฤษ

จนถึงปัจจุบัน รัฐบาลอังกฤษไม่เคยขอโทษอย่างเป็นทางการถึงเหตุการณ์นี้ มีแต่เพียงแถลงการณ์ "สำนึกผิด" (regret) ในปี 2019

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* Collett, Nigel (2006). *[[The Butcher of Amritsar: General Reginald Dyer]]*.
* Draper, Alfred (1985). *The Amritsar Massacre: Twilight of the Raj*.
* Hopkirk, Peter (1997). *Like Hidden Fire: The Plot to Bring Down the British Empire*. Kodansha Globe. .
* Judd, Dennis (1996). "The Amritsar Massacre of 1919: Gandhi, the Raj and the Growth of Indian Nationalism, 1915–39", in Judd, *Empire: The British Imperial Experience from 1765 to the Present*. Basic Books. pp 258–72.
* Lloyd, Nick (2011). *The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day*.
* Narain, Savita (1998). *The historiography of the Jallianwala Bagh massacre, 1919*. New Delhi: Spantech and Lancer. 76pp. 
* Swinson, Arthur (1964). *Six Minutes to Sunset: The Story of General Dyer and the Amritsar Affair*. London: Peter Davies.
* Wagner, Kim A. "Calculated to Strike Terror': The Amritsar Massacre and the Spectacle of Colonial Violence." *Past Present* (2016) 233#1: 185–225. 
* Jalil, Rakhshanda "Jallianwala Bagh: Literary Responses in Prose & Poetry, 2019". Niyogi Books Pvt Ltd. 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Amritsar: 1920 - Minutes of Evidence taken before the Hunter Committee - UK Parliament Living Heritage
* Debate on this incident in the British Parliament
* Black Chapter of Indian History - Jallianwala Bagh Massacre
* An NPR interview with Bapu Shingara Singh – the last known surviving witness.
* Churchill's speech  after the incident.
* Amritsar Massacre at Jallianwala Bagh  Listen to the Shaheed song of the Amritsar Massacre at Jallianwala Bagh.
* Singh, Gajendra: Amritsar, Massacre of, in: 1914-1918-online. International Encyclopedia of the First World War.

หมวดหมู่:พ.ศ. 2462
หมวดหมู่:บริติชอินเดีย
หมวดหมู่:การสังหารหมู่
หมวดหมู่:การสังหารหมู่ในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:การสังหารหมู่ที่ก่อการโดยสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:อมฤตสระ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อินเดีย
หมวดหมู่:ขบวนการเอกราชอินเดีย