เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)

มหาอำมาตย์เอก **เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ** (จิตร ณ สงขลา) (30 ตุลาคม พ.ศ. 2428 – 25 กันยายน พ.ศ. 2519) ขุนนาง 5 แผ่นดิน อดีตประธานศาลฎีกา เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม และรัฐมนตรีหลายกระทรวง เคยดำรงตำแหน่ง ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฎร ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี ประธานองคมนตรี และเป็นคนสุดท้ายที่ได้รับสถาปนาเป็นเจ้าพระยา

ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ มีบทบาทในคณะรัฐมนตรีหลายคณะ โดยดำรงตำแหน่งเป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงสาธารณสุข และ กระทรวงการคลัง ภายหลังพ้นภารกิจทางการเมืองแล้ว ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี และเคยดำรงตำแหน่ง ประธานองคมนตรี ในรัชกาลที่ 9

นอกจากได้รับราชการและทำงานด้านการเมือง เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศยังมีความสำคัญกับวงการประกันชีวิตของไทย โดยเมื่อ ปี พ.ศ. 2489 ได้เป็นผู้ก่อตั้ง และประธานคนแรก ของบริษัท ไทยประกันชีวิต จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทประกันชีวิตแห่งแรกของไทย ที่ก่อตั้ง และบริหารงานโดยคนไทย และยังคงดำเนินกิจการต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

## ประวัติ
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ เกิดวันที่ 30 ตุลาคม พ.ศ. 2428 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดที่บ้านพระยาสุนทรานุรักษ์ (เนตร ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา ณ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา เป็นบุตรชายคนโตของพระอนันตสมบัติ (เอม ณ สงขลา) ผู้ช่วยราชการเมืองสงขลา กับนางเชื้อ อนันตสมบัติ ธิดาของหลวงอุปการโกษากร (เวท วัชราภัย) กับท่านปั้น อุปการโกษากร เป็นหลานของเจ้าพระยาวิเชียรคีรี (เม่น ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการเมืองสงขลา ลำดับที่ 6  นับจากทั้งฝ่ายบิดาและมารดา เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ มีพี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน 9 คน ได้แก่
# เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)
# พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในรัชกาลที่ 9 ประธานรัฐสภาและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง สมรสกับท่านผู้หญิงศรี (ลพานุกรม) น้องสาวเภสัชกร ดร.ตั้ว ลพานุกรม กรรมการราษฎร อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์คนแรก 
# คุณหญิงลิ้ม อภิรักษ์ราชอุทาน สมรสกับ พระยาอภิรักษ์ราชอุทาน (ฑิตย์ ณ สงขลา) มหาดเล็ก เจ้ากรมสวนหลวงและองคมนตรี
# หลวงสฤษฎิสุขาการ (รอด ณ สงขลา)
# คุณหญิงเกษร สุขุม
# นางจิ๋ว มหานุภาพปราบสงคราม สมรสกับหลวงมหานุภาพปราบสงคราม (ผ่อง โรจนะหัสดิน)
# นายอาจ ณ สงขลา สมรัสกับ นางผัน
# คุณเอื้อน ณ สงขลา
# นางลำดวน ราชฤทธิ์บริรักษ์ สมรสกับ ขุนราชฤทธิ์บริรักษ์ (ขำ ณ สงขลา)

## การศึกษา
* เรียนหนังสือแบบเรียนหลวงชุดมูลบทบรรพกิจ ของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) จบเล่มพิศาลการันต์ จากครูขวด ที่เมืองสงขลา จากนั้นได้อพยพจากสงขลา มาพำนักในกรุงเทพมหานคร
* พ.ศ. 2435 ได้เข้าศึกษาที่โรงเรียนอัสสัมชัญ เลขประจำตัว (อสช 771) จนจบชั้นสูงสุดสายวิชาสามัญ โดยได้คะแนนสอบเป็นที่ 1 
* หลังจากนั้นท่านได้เข้าศึกษาวิชากฎหมายที่โรงเรียนราชวิทยาลัย ซึ่งเป็นโรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม
* สมัครเข้าเป็นล่ามฝึกหัดใน กรมกองหมาย ซึ่งไม่มีเงินเดือนหรือรายได้ใด ๆ แต่เป็นการเพิ่มพูนความรู้ภาษาอังกฤษ
* พ.ศ. 2448 สอบเป็น เนติบัณฑิตสยาม ได้เมื่ออายุเพียง 20 ปี 1 เดือน และได้รับการบรรจุเป็นข้าราชการประจำ ในกรมกองหมาย ปฏิบัติหน้าที่เป็นล่ามแปลภาษาอังกฤษ
* พ.ศ. 2449 ได้รับการคัดเลือกให้ไปศึกษาวิชากฎหมายในสำนักเกรย์อิน กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ณ ประเทศอังกฤษ ในพระอุปถัมภ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ซึ่งในปีนั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป ครั้งที่ 2 โดยใช้เรือพระที่นั่งมหาจักรี ไปเปลี่ยนเรือโดยสารที่สิงคโปร์ กระทรวงยุติธรรมจึงได้ขอพระบรมราชานุญาตให้นายจิตรร่วมกระบวนเสด็จไปประเทศอังกฤษ ซึ่งนายจิตร ณ สงขลา ได้บันทึกไว้ดังนี้

* พ.ศ. 2453 สำเร็จเป็นเนติบัณฑิตอังกฤษ (Barrister – at – law)  โดยใช้เวลาศึกษาวิชากฎหมายที่ สำนักเกรย์อิน  (Gray’s Inn) กรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษเป็นเวลา 3 ปีครึ่ง และตลอดระยะเวลาที่ศึกษา ได้ศึกษาภาษาฝรั่งเศสเพิ่มเติม ควบคู่ไปกับวิชากฎหมายอีกด้วย

## การทำงาน
* พ.ศ. 2454
**นายจิตรสำเร็จการศึกษาจากอังกฤษแล้วได้เข้ารับราชการในกระทรวงยุติธรรม ซึ่งมีหม่อมเจ้าจรูญศักดิ์ กฤษดากร เป็นเสนาบดี ได้รับการแต่งตั้งเป็น ผู้พิพากษาศาลแพ่ง
**3 เดือนต่อมาได้รับการแต่งตั้งเป็น ผู้พิพากษาศาลพระราชอาญา ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น **หลวงจินดาภิรมย์** และได้ย้ายมาดำรงตำแหน่ง ผู้พิพากษาศาลต่างประเทศ
* พ.ศ. 2455
**ได้รับแต่งตั้งให้เป็น ว่าที่อธิบดีกองหมาย กองล้มละลายและหอทะเบียนหุ้นส่วนบริษัท และเป็นเจ้าพนักงานรักษาทรัพย์ในกระทรวงยุติธรรม
**เป็นอาจารย์สอนกฎหมาย และเป็นกรรมการสอบไล่ที่โรงเรียนกฎหมาย กระทรวงยุติธรรม ถึง พ.ศ. 2465
* พ.ศ. 2456 ได้รับแต่งตั้งเป็น อธิบดีผู้พิพากษาศาลแพ่ง เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2456 และได้รับบรรดาศักดิ์เป็น **พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี**
* พ.ศ. 2457 ดำรงตำแหน่ง มหาอำมาตย์ตรี กรรมการและบรรณารักษ์เนติบัณฑิตยสภา
* พ.ศ. 2459 ได้รับเลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็น **พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี**
* พ.ศ. 2460 เป็นผู้พิพากษาศาลทรัพย์เชลย และเป็นเลขาธิการเนติบัณฑิตยสภา
* พ.ศ. 2461
**ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็นองคมนตรี ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
** เป็นกรรมการผู้ชี้ขาดราคาที่ดินเพื่อก่อสร้าง สนามบินดอนเมือง
* พ.ศ. 2462 ดำรงตำแหน่ง อาจารย์สอนกฎหมายที่ดินที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ กรรมการที่ปรึกษาของสภากาชาดไทย
* พ.ศ. 2464
**ได้รับแต่งตั้งเป็น ตุลาการแห่งศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ ของ สันติบาตชาติ ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์
** เป็นประธานผู้ชี้ขาดในการจัดซื้อที่ดินเพื่อสร้างสะพานพระราม 6 ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา
** เป็นกรรมการสภากรรมการรถไฟ
* พ.ศ. 2465
**เป็นกรรมการศาลฎีกา (พ.ศ. 2465 - 2468)
** เป็นผู้แทนสภากาชาดสยาม ในการประชุม สภากาชาดนานาประเทศ ครั้งที่ 1 ในบูรพาทิศ  (1st Conference of Oriental Red Cross Society)
* พ.ศ. 2466 เป็น กรรมการกรมร่างกฎหมาย
* พ.ศ. 2467
**เป็น นายกกรรมการเนติบัณฑิตยสภา กรรมการสภานิติศึกษา กรรมการโรงเรียนมหาดเล็กหลวง
**ดำรงตำแหน่ง อุปนายกกรรมการกรมร่างกฎหมาย และอุปนายกสภานิติศึกษา กรรมการจัดการโรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย
* พ.ศ. 2470 เป็น อธิบดีศาลฎีกา กรรมการองคมนตรี อุปนายกสภากรรมการองคมนตรี และประธานอนุกรรมการพิจารณาร่างข้อบังคับสภากรรมการองคมนตรี
* พ.ศ. 2471 ดำรงตำแหน่งเป็นนายกกรรมการกรมร่างกฎหมาย นายกสภานิติศึกษา สภานายกพิเศษแห่งเนติบัณฑิตยสภาโดยตำแหน่งเสนาบดี และรั้งตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม ระหว่างเป็นอธิบดีศาลฎีกา และเสนาบดีกระทรวงยุติธรรม
* พ.ศ. 2474 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนบรรดาศักดิ์ขึ้นเป็น "**เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ**" ดำรงศักดินา 10000
* พ.ศ. 2476 เป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง (พ.ศ. 2476 - 2477)
* พ.ศ. 2477
** ได้รับแต่งตั้งให้เป็น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภท 2 และได้รับเลือกเป็น ประธานสภาผู้แทนราษฎร (พ.ศ. 2477 – 2479)
** เป็นหัวหน้าคณะผู้แทนรัฐบาลไปเข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ กรุงลอนดอน เพื่ออัญเชิญเสด็จกลับคืนมาครองราชย์ 
** เป็นหัวหน้าคณะผู้แทนรัฐบาลไปเข้าเฝ้าฯ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ณ เมืองโลซาน เพื่ออัญเชิญให้เสด็จขึ้นครองราชย์ เป็นรัชกาลที่ 8
** ได้รับแต่งตั้งให้เป็น ศาสตราจารย์วิสามัญ แห่งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง
* พ.ศ. 2480 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งแรก
* พ.ศ. 2481 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
* พ.ศ. 2487
** เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งที่ 2
** เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข
* พ.ศ. 2489 เป็น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ครั้งที่ 3
* พ.ศ. 2490 เป็น สมาชิกวุฒิสภา และประธานวุฒิสภา (พ.ศ. 2490 – 2494)
* พ.ศ. 2491 เป็น สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ และได้รับเลือกเป็น ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ (พ.ศ. 2491 – 2492) ได้จัดทำ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2492 ซึ่งต่อมาถูกล้มเลิกโดย จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ทำรัฐประหารและนำฉบับ พ.ศ. 2475 กลับมาใช้เป็นรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2475 แก้ไขเพิ่มเติม พุทธศักราช 2495
* พ.ศ. 2492 เป็น ประธานรัฐสภาโดยตำแหน่ง และเป็นประธานตุลาการรัฐธรรมนูญ โดยตำแหน่ง (พ.ศ. 2492 – 2494)
* พ.ศ. 2493 ได้มีการจัดพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2493 ได้ร่วมกล่าวคำถวายพระพรชัยมงคลเป็นภาษามคธ และในพิธีเบื้องปลาย เสด็จออกมหาสมาคม เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท และในฐานะประธานรัฐสภาได้กราบถวายพระพรชัยมงคลในนามประชาชนชาวไทย
* พ.ศ. 2495 ได้รับโปรดเกล้าฯ เป็น องคมนตรี (8 เมษายน 2495 - 25 กันยายน พ.ศ. 2519)
* พ.ศ. 2506 ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่ง ประธานองคมนตรี (27 พฤษภาคม 2506-8 มิถุนายน 2506 , 9 กรกฎาคม 2506-14 กรกฎาคม 2506)

### หน้าที่พิเศษ
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) และพระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) น้องชาย เป็นผู้อุปถัมภ์วัดสุทธิวรารามต่อจากนางอนันตสมบัติ (เชื้อ ณ สงขลา) ผู้เป็นมารดาและได้เป็นผู้รับเสด็จพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรในการเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดสุทธิวราราม เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2511 โดยหลังจากพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรถวายผ้าพระกฐินเสร็จแล้ว ได้ตรัสกับเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) ว่า

## ผลงานทางวิชาการ
* คำอธิบายกฎหมายหุ้นส่วนบริษัท
* คำอธิบายกฎหมายลักษณะพิจารณาคำพยานหลักฐาน
* คำอธิบายพระธรรมนูญศาลยุติธรรม และวิธีพิจารณาความแพ่ง
* คำอธิบายกฎหมายล้มละลาย
* คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

## ครอบครัว
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศได้สมรสกับท่านผู้หญิงน้อม ธิดาของนายพลโท พระยาพหลโยธินรามินทรภักดี (นพ พหลโยธิน) กับคุณหญิงล้วน (จารุรัตน์)  มีบุตร-ธิดารวม 11 คน ดังนี้
# นางจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (ถนิต ณ สงขลา) สมรสกับศาสตราจารย์ หลวงจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (วิสุทธิ์ ไกรฤกษ์) บุตรเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
# นายขนบ ถึงแก่กรรมเมื่อวัยเยาว์
# นางจำนงค์ (ณ สงขลา) สมรสกับ นายพิพรรธน์ ไกรฤกษ์ บุตรคนโตของพระยาประเสริฐศุภกิจ (เพิ่ม ไกรฤกษ์) กับคุณหญิงจำเริญ น้องสาวเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
# นางสมศรี (ณ สงขลา) สมรสกับ นายเผดิม อังสุวัฒนะ สมาชิกวุฒิสภา
# นางภิรมย์ (ณ สงขลา) สมรสกับ นายโอบบุญ วณิกกุล เอกอัครราชทูตไทยประจำกรุงโตเกียว และกรุงปารีส บุตรพระยาเทพวิทุรพหุลศรุตบดี (บุญช่วย วณิกกุล) องคมนตรี เสนาบดีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม และประธานศาลฎีกา
# พันเอกจินดา ณ สงขลา เลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน (ก.พ.) สมรสกับนางสาวพิมสิริ สารสิน บุตรีนายพจน์ สารสิน อดีตนายกรัฐมนตรีไทย กับท่านผู้หญิงสิริ
# นางสาวผกา ณ สงขลา
# นายเจตนา ณ สงขลา สมรสกับ นางกรรติกา (หัพนานนท์)
# ศาสตราจารย์ นายแพทย์ ญาใจ (ยาใจ) ณ สงขลา คณบดีคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สมรสกับนางสาวสุคนธา ลิมปิชาติ บุตรีหลวงชาติตระการโกศล (เจียม ลิมปิชาติ) อธิบดีกรมตำรวจ และสมรสกับนางอุไรวรรณ (พ่วงบุญมาก)
# นางสายจิตร (ณ สงขลา) สมรสกับ ศาสตราจารย์กิตติคุณ เติมศักดิ์ กฤษณามระ อธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บุตรคนโตของศาสตราจารย์อุปการคุณ พระยาไชยยศสมบัติ (เสริม กฤษณามระ) อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และคุณหญิงศรีไชยยศสมบัติ
# บุตรชาย ถึงแก่กรรมเมื่อคลอด

และภายหลังจากท่านผู้หญิงน้อม พหลโยธิน ถึงแก่อนิจกรรมเมื่อ พ.ศ. 2495 เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศได้สมรสกับท่านผู้หญิงประภา วัชราภัย ธิดาของ มหาอำมาตย์โท พระยาพิจารณาปฤชามาตย์ (สุหร่าย วัชราภัย) และ คุณหญิงจำเริญ วัชราภัย (ภัทรนาวิก)ไม่มีบุตร-ธิดาด้วยกัน ท่านผู้หญิงประภา วัชราภัย ถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2516

## ลำดับยศ บรรดาศักดิ์ และ ตำแหน่งทางวิชาการ
*พ.ศ. 2454 หลวงจินดาภิรมย์
*พ.ศ. 2456 พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
*พ.ศ. 2457 มหาอำมาตย์ตรี พระจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
*พ.ศ. 2459 มหาอำมาตย์โท พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี
* 15 ธันวาคม พ.ศ. 2471 - มหาอำมาตย์เอก
*พ.ศ. 2474 มหาอำมาตย์เอก เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ  ดำรงศักดินา 10,000 ไร่ มีสมญาจารึกในหิรัญบัฏว่า 

*พ.ศ. 2482 ศาสตราจารย์วิสามัญแห่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

## ถึงแก่อสัญกรรม
เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2519 สิริอายุได้ 90 ปี 11 เดือน 8 วัน หลังจากรับราชการทั้งด้านตุลาการ บริหาร นิติบัญญัติ และองคมนตรี รวมทั้งสิ้นถึง 72 ปี มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2519 ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
### ไทย

### ต่างประเทศ
*  :
** พ.ศ. 2470 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เลออปอลที่ 2 ชั้นที่ 2

## ลำดับสาแหรก




## ดูเพิ่ม
* วัดสุทธิวราราม

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ประวัติบุคคลสำคัญด้านกฎหมาย : มหาอำมาตย์โท พระยาจินดาภิรมย์ราชสภาบดี - พิพิธภัณฑ์ศาลไทยและหอจดหมายเหตุ 
* เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ - ฐานข้อมูลการเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า
* เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) - พิพิธภัณฑ์มีชีวิต สภากาชาดไทย
* เจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา) - ศูนย์ข้อมูลนักการเมือง
* อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพเจ้าพระยาศรีธรรมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)” กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ชวนการพิมพ์, 2519.

หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:ข้าราชการฝ่ายตุลาการชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้พิพากษาไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอเมืองสงขลา
หมวดหมู่:ประธานสภาผู้แทนราษฎรไทย
หมวดหมู่:ประธานศาลฎีกาไทย
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 9
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยแบบแต่งตั้ง
ศรีธรรมาธิเบศ
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายจีน
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ภ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.2
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนอัสสัมชัญ
หมวดหมู่:สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญไทย
หมวดหมู่:สกุล ณ สงขลา
หมวดหมู่:ประธานรัฐสภาไทย
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์พิเศษ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญพิทักษ์รัฐธรรมนูญ
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:นักการเมืองจากจังหวัดสงขลา