สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์

**สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์** (; 4 มิถุนายน ค.ศ. 1864 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943) หรือบรรดาศักดิ์ไทยว่า **เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน (ฮามิด)** เป็นสุลต่านแห่งรัฐเกอดะฮ์ องค์ที่ 25 นับเป็นเจ้าเมืองไทรบุรีองค์สุดท้ายภายใต้การปกครองของสยาม

สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ มีพระนามเต็มว่า "สุลต่านอับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ ที่ 2 อิบนี อะฮ์มัด ตัชอุดดิน อัลมุการ์รัม ชะฮ์" (Sultan Sir Abdu'l Hamid Halim Shah II ibni Ahmad Taj ud-din al-Mukarram Shah) มีบรรดาศักดิ์ทางฝ่ายสยามเป็นที่ "เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหมัดรัตนราชมุนินทร สุรินทรวิวงษ์ผดุง ทนุบำรุงเกดะนคร อมรรัตนาณาเขตร ประเทศราชราไชสวริยาธิบดี วิกรมสีหะ เจ้าพระยาไทรบุรี" ตำแหน่งเจ้าประเทศราชไทรบุรี เอกสารฝ่ายไทยมักเรียกอย่างย่อว่าเจ้าพระยาไทรบุรี (อับดุลฮามิด)

## ประวัติ
สุลต่านอับดุล ฮามิด ประสูติเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน ค.ศ. 1864 (พ.ศ. 2407) เป็นพระราชโอรสของสุลต่านอะฮ์มัด ตาจุดดิน มูการ์รัม ชะฮ์ (เอกสารไทยเรียก เจ้าพระยาไทรอะหมัด) กับวันฮาจาร์ บินตี วันอิสมาอิล (เอกสารไทยเรียก หวันเต๊ะ) เป็นพระมเหสี ในเอกสารไทยออกพระนามของพระองค์ว่า *ตนกูอับดุลฮามิด* พระองค์สามารถตรัสเป็นภาษาไทยได้ และเมื่อคราวพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินเยือนรัฐไทรบุรี เมื่อ พ.ศ. 2467 พบว่าสุลต่านอับดุล ฮามิด ทรงพระประชวรและเลือนพระสัญญาเกี่ยวกับภาษาไทยไปบ้าง ความว่า "...สังเกตดูออกจะลืม ๆ ภาษาไทยไปเสียมาก แต่ว่ากันว่าหากพูดด้วยซ้ำ ๆ นัยว่ายังพอเข้าใจได้ดี..."

ในปี ค.ศ. 1876 (พ.ศ. 2419) ตนกูฮามิดได้ร่วมกองทัพเมืองไทรบุรี (เกอดะฮ์) และกองทัพหัวเมืองต่างๆ ในความปกครองของสยามขึ้นไปช่วยปราบปรามจีนอั้งยี่ที่เมืองภูเก็ต ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎสยามชั้นที่ 5 วิจิตราภรณ์ เป็นบำเหน็จความชอบในครั้งนั้น

ในปี ค.ศ. 1879 (พ.ศ. 2422) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ตนกูฮามิดเป็นที่*พระเสนีณรงค์ฤทธิ* ตำแหน่งรายามุดา ต่อมาเมื่อสุลต่านไซนัล ราซิด มุดซัม ชาห์ที่ 2 หรือพระยาไทรบุรี (ตนกูไซนาระชิด) ผู้เป็นพระเชษฐาสิ้นพระชนม์ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรตั้งพระเสนีณรงค์ฤทธิรายามุดา เป็น*พระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหะมัดรัตนราชมุนินทร์ สุรินทรวิวังษา พระยาไทรบุรี* เมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้น 13 ค่ำ เดือน 4 ปีมะเส็ง ตรีศก จุลศักราช 1243 ตรงกับวันที่ 12 มีนาคม ค.ศ. 1881 (พ.ศ. 2424) 

ภายหลังทรงมีพระราชดำริว่าพระยาไทรบุรีได้บังคับบัญชาราชการบ้านเมืองต่างพระเนตรพระกรรณมาช้านาน มีความชอบความดีมาก ในวันที่ 29 สิงหาคม ค.ศ. 1895 (พ.ศ. 2438) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนยศพระยาฤทธิสงครามเป็น *เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน* ตำแหน่งเจ้าประเทศราชเมืองไทรบุรี พร้อมทั้งพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ปฐมจุลจอมเกล้า และเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือกชั้นที่ 1 มหาวราภรณ์ เป็นเกียรติยศ ต่อมาในปี ค.ศ. 1897 (พ.ศ. 2440) จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แต่งตั้งเจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่านเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการเมืองปะลิส เมืองสตูล และเมืองไทรบุรี รวม 3 เมือง นอกจากนี้พระองค์ยังทรงส่งพระโอรส 2 องค์ของสุลต่านอับดุลฮามิดไปศึกษาที่ทวีปยุโรป ได้แก่ ตนกู ยูซุฟ ซึ่งต่อมาได้กลับมารับราชการตำรวจที่ประเทศสยาม และตนกู บาดิร ชาห์ (สุลต่านบาดิร ชาฮ์) ซึ่งสำเร็จการศึกษาในสาขาวิชาเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดและได้กลับมาพำนักอยู่ที่ประเทศสยามในระยะเวลาสั้นๆ

สุลต่านอับดุล ฮามิดได้สร้างพระที่นั่งใหม่โดยจากคอนกรีดและโลหะในปี ค.ศ. 1906 นอกจากนี้ พระองค์ยังเป็นผู้นำในการสวดมนต์วันศุกร์

สุลต่าน อับดุล ฮามิด ฮาลิม ชาห์ สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม ค.ศ. 1943 รวมพระชนม์ได้ 78 พรรษา อยู่ในราชสมบัติ 62 ปี

## ครอบครัว
สุลต่านอับดุล ฮามิด มีชายาอย่างเป็นทางการทั้งหมด 8 ท่าน เป็นสุภาพสตรีชาวสยามถึง 5 ท่าน คือ หม่อมเทียบ หม่อมเนื่อง หม่อมช้อย หม่อมศิริ และหม่อมพวง ซึ่งเกือบทั้งหมดเป็นนางละครจากคณะละครไชยาและศรีนาก ส่วนอีก 3 ท่านเป็นสุภาพสตรีชาวมลายู และมีพระราชบุตรหลายพระองค์ ดังรายชื่อ ดังนี้
* **เจปวน สปาเจินดรา** (Che Puan Spachendra) หรือชื่อไทยว่า **เทียบ เนตรรังษี** (เสียชีวิต ค.ศ. 1907) เป็นอดีตนางละครคณะไชยา มีพระราชบุตร 5 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู อีบราฮิม
** ตุนกู ซัมซัม
** ตุนกู รอกียะฮ์
** ตุนกู ฟาตีมะฮ์
** ตุนกู กัซซิม
* **เจ ลาราเซะฮ์ บินตี เลอไบ อิซฮัก** (Che Laraseh binti Lebai Ishak; เสียชีวิต ค.ศ. 1946) มีพระราชบุตร 7 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู มันโซร์
** ตุนกู โซฟียะฮ์
** ตุนกู โจฮารา
** ตุนกู นูร์
** ตุนกู ซาเลฮา
** ตุนกู อับดุล จาลิล
** ตุนกู โมฮามัด อากิล
* **ชารีฟะฮ์ มาเรียม บินตี ไซยิด โมฮามัด อัล-อีดรุซ** (Sharifah Mariam binti Syed Mohamad Al-Idrus) มีพระราชบุตร 4 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู อะฮ์มัด ตาจุดดิน
** ตุนกู อับดุลละฮ์
** ตุนกู ไซนัล ราชิด ซานี
** ตุนกู ไซนัล อาบีดิน
* **ชารีฟะฮ์ เซอฮา บินตี ไซยิด ฮุซเซน** (Sharifah Seha binti Syed Hussein) มีพระราชบุตร 4 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู อับดุลละฮ์ ซานี
** ตุนกู เปอเงอรัน
** ตุนกู บัลกิซ
** ตุนกู ซาฮารา
* **ตุนกู ไน โซฟียะฮ์ บินตี อัลมาร์ฮุม ตุนกู ไน ฮาจี ฮัซซัน** (Tunku Nai Sofiah binti Almarhum Tunku Nai Haji Hassan; เสียชีวิต ค.ศ. 1948) มีพระราชบุตร 3 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู โมฮามัด
** ตุนกู บัดลีชะฮ์
** ตุนกู ฮินดน
* **ปาดูกา เซอรี เจ เมินจาราลา** (Paduka Seri Che Menjalara) หรือชื่อไทยว่า **[[เนื่อง นนทนาคร]]** (เสียชีวิต ค.ศ. 1941) มีพระราชบุตร 12 พระองค์ ได้แก่
** ร้อยเอก ตุนกู ยูซฟ หรือตนกูยูซุฟ
** ตุนกู อามีนะฮ์
** ตุนกู ซาเบดะฮ์ มันจาลารา
** ตุนกู อับดุล ระฮ์มัน
** ตุนกู บาฮารุม หรือตนกูอม
** ตุนกู ดากียะฮ์ มันจาลารา หรือตนกูกลัด
** ตุนกู ฮับซะฮ์
** ตุนกู จาฟาร์ ชะฮ์
** ตุนกู จาฮารา
** ตุนกู กัลซม หรือตนกูจม
** ตุนกู มูฮัมมัด เจวา หรือตนกูยิหวา
** ตุนกู มูฮัมมัด ซาอัด
* **ชารีฟะฮ์ ฟาตีมะฮ์ บินตี ไซยิด อีดรุซ** (Sharifah Fatimah binti Syed Idrus; เสียชีวิต ค.ศ. 1931) มีพระราชบุตร 7 พระองค์ ได้แก่
** ตุนกู ยากบ
** ตุนกู ฮาจาร์
** ตุนกู ยาฮายา
** ตุนกู อับดุล มาจิด
** ตุนกู ไซนัล อาบีดิน ซานี
** ตุนกู ชูยิบ
** ตุนกู ชะฮ์ ฟาริซ

ท่านม๊โอรสและธิดาจากชายาและหม่อมต่างๆ รวมทั้งสิ้น 43 องค์ โอรสองค์ที่สำคัญได้แก่ตนกู อับดุล ระห์มัน นายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศมาเลเซีย (ประสูติแต่คุณหญิงเนื่อง นนทนาคร) และสุลต่านบัดลีชะฮ์ (ประสูติแต่เจ๊ะโซฟิอะห์)

## บรรดาศักดิ์
* ค.ศ. 1879 (พ.ศ. 2422) - *พระเสนีณรงคฤทธิ์ รายามุดาเมืองไทรบุรี*
* ค.ศ. 1882 (พ.ศ. 2425) - *พระยาฤทธิสงครามรามภักดี ศรีสุลต่าน มหะมัดรัตนราชมุนินทร์ สุรินทรวิวังษา พระยาไทรบุรี*
* ค.ศ. 1895 (พ.ศ. 2438) - *เจ้าพระยาฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน มหมัดรัตนราชมุนินทร สุรินทรวิวงษ์ผดุง ทนุบำรุงเกดะนคร อมรรัตนาณาเขตร ประเทศราชราไชสวริยาธิบดี วิกรมสีหะ เจ้าพระยาไทรบุรี*

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
*  
** พ.ศ. 2454 - 80px Knight Commander of the Order of St Michael and St George 
** พ.ศ. 2454 - 80px King George V Coronation Medal 
** พ.ศ. 2478 - 80px King George V Silver Jubilee Medal 
** พ.ศ. 2480 - 80px King George VI Coronation Medal

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Genealogy Data(  2009-10-24)
* List of Kedah Sultans 
* The Saintly King(  2009-10-24)
* List of Sultans of Kedah 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2407
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2486
หมวดหมู่:บุคคลจากอาโลร์เซอตาร์
หมวดหมู่:สุลต่านรัฐเกอดะฮ์
หมวดหมู่:เจ้าเมืองไทรบุรี
หมวดหมู่:ราชวงศ์เกอดะฮ์
ฤทธิสงครามรามภักดีศรีสุลต่าน