เจ้าน้ำท่วม

**เจ้าน้ำท่วม** หรือ**พญาน้ำท่วม** หรือ**ท้าวน้ำท่วม** เป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่และเจ้าเมืองเชียงตุงในพุทธศตวรรษที่ 19 พระราชประวัติของพระองค์ถูกบันทึกไว้หลายรูปแบบและอาจเกิดจากการปะปนบุคคลหลายคนที่มีพระนามเดียวกัน

## การบันทึกในตำนานเมืองเชียงตุงและพื้นเมืองเชียงแสน
เจ้าน้ำท่วมถูกกล่าวถึงในตำนานเมืองเชียงตุงประกอบเหตุการณ์ในรัชกาลพญามังราย ดังนี้

### การพิชิตเมืองเชียงตุงของพญามังราย
เจ้าน้ำท่วมอาจเป็นบุคคลเดียวกับ*เจ้าน้ำถุน้ำนาง* หรือ*น้ำถุมน้ำนาน* ปรากฏในตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง และตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำว่า ในการตีเมืองเชียงตุงครั้งที่ 2 พญามังรายทรงทำอุบายให้มังคุ่มและมังเคียนเป็นไส้ศึกอยู่ในเมือง และให้เจ้าน้ำถุน้ำนางเป็นแม่ทัพเข้าตีเมืองเชียงตุง หลังจากตีได้เมืองแล้ว พญามังรายทรงให้เจ้าน้ำถุน้ำนางอยู่รักษาเมือง

ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนต้น และพื้นเมืองเชียงแสนบันทึกถึงมังคุ่มและมังเคียนในลักษณะเดียวกัน แต่มิได้กล่าวถึงเจ้าน้ำถุน้ำนาง ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนต้นระบุว่า เมืองเชียงตุงกลายเป็นเมืองร้าง ในขณะที่ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนปลาย, พงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวง และพื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า มังคุ่มได้ครองเมืองเชียงตุง

### ครองเมืองเชียงตุง
ภายหลังพญามังรายทรงตั้งให้เจ้าน้ำท่วมครองเมืองเชียงตุง ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนปลาย และพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุว่า เจ้าน้ำท่วมเป็นพระราชโอรสในพญามังราย ส่วนพื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า เจ้าน้ำท่วมเป็นพระราชโอรสในพญาไชยสงคราม และเดิมพญามังรายทรงให้ครองเมืองฝางระหว่าง –

ปีที่เจ้าน้ำท่วมครองเมืองเชียงตุงที่ปรากฏในตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนปลาย และพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงคือ ระหว่างปี – เนื้อหาและศักราชถูกโต้แย้งว่า ขัดแย้งกับตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ เนื่องจากพญามังรายยังทรงพระเยาว์ในปีดังกล่าว

พื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า เจ้าน้ำท่วมครองเมืองเชียงตุงระหว่างปี – อย่างไรก็ตาม เนื้อหาและศักราชขัดแย้งกับตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่เช่นกัน เนื่องจากเจ้าน้ำท่วมในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่มีพระชนม์อยู่จนถึงปี พ.ศ. 1867 เป็นอย่างน้อย เจ้าน้ำท่วมผู้ครองเมืองเชียงตุงถูกเสนอว่า อาจเป็นบุคคลคนละคนที่มีพระนามเดียวกัน หรือเจ้าน้ำท่วมอาจไม่ได้สิ้นพระชนม์ และได้กลับมาครองเมืองเชียงตุงอีกครั้งในปี พ.ศ. 1867

หลังจากครองเมืองเชียงตุง ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนต้นระบุว่า เจ้าน้ำท่วมทรงให้สร้างหอคำขึ้นในเมืองเชียงตุง พื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า เจ้าน้ำท่วมทรงให้สร้างเวียงเหล็ก

ในวันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 1835 กุบไล ข่านมีพระราชโองการให้ปู้ตุน () และหมังอู้ทูหลู่หมีซือ () ยกทัพไปตีอาณาจักรล้านนา มีการค้นพบจารึกซึ่งกล่าวถึงการยกทัพครั้งนี้บนผาแห่งหนึ่งห่างจากเชียงรุ่งไปทางเหนือราว 100 กิโลเมตร หมังอู้ทูหลู่หมีซือยกทัพผ่านบริเวณระหว่างเมืองเชียงตุงและ และมีการกราบบังคมทูลขอให้ตั้งฐานที่มั่นแห่งหนึ่งขึ้นเป็นเมืองในวันที่ 11 มกราคม พ.ศ. 1836

พื้นเมืองเชียงแสนบันทึกเหตุการณ์ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่าเป็นเหตุการณ์เดียวกันว่า ในปี  กองทัพจีนยกมาทางเมืองแลม ชาวเมืองเชียงตุงเททรายร้อนใส่ข้าศึกจนพ่ายหนีออกจากเมือง ฝ่ายจีนพยายามผันน้ำให้ท่วมเมืองเชียงตุงแต่ไม่สำเร็จจึงถอยกลับไป ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย ส่วนต้นระบุว่า เจ้าน้ำท่วมทรงใช้หน้าไม้ยิงถูกแม่ทัพข้าศึกตายในศึกนี้

พื้นเมืองเชียงแสนบันทึกต่อไปว่า เมื่อเจ้าน้ำท่วมสิ้นพระชนม์ ได้มีการทำพิธีส่งสการนอกประตูเวียงที่หนองผาหั้น แล้วสร้างวัดครอบทับบริเวณนั้นไว้ เรียกว่า วัดน้ำท่วม

## การบันทึกในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่และชินกาลมาลีปกรณ์
### พระราชประวัติช่วงต้น
ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ระบุว่า ท้าวน้ำท่วมทำพิธีราชาภิเษกเป็นกษัตริย์ครองเมืองเชียงใหม่ในปี  ขณะนั้นมีพระชนม์ได้ 30 พรรษา ท้าวน้ำท่วมจึงอาจประสูติในปี  พระองค์เป็นพระโอรสองค์ที่ 2 ในพญาคราม พระนาม*น้ำท่วม*มีที่มาจากเหตุการณ์น้ำท่วมในปีที่ประสูติ ในชินกาลมาลีปกรณ์ผูกเป็นศัพท์บาลีว่า *นชฺโช ตฺถโร*

พญาคราม ซึ่งในเวลาต่อมาได้เฉลิมพระนามเป็นพญาไชยสงคราม ทรงเป็นเจ้าเมืองเชียงรายในรัชกาลพญามังราย เมื่อพระโอรสทั้งสามเจริญวัยขึ้น พญาไชยสงครามจึงส่งมาศึกษาวิชากับพญามังราย

พญามังรายสวรรคตในปี   พญาไชยสงครามขึ้นครองราชสมบัติแทน พระองค์ทรงให้ท้าวน้ำท่วมไปครองเมืองฝาง

### เจ้าเมืองฝาง
ขณะดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองฝาง ท้าวน้ำท่วมปรากฏในเอกสารเจาปู๋จ่งลู่ () ว่าด้วยการเดินทางของคณะราชทูตไปยังอาณาจักรล้านนาในปี พ.ศ. 1856–1857 ท้าวน้ำท่วมมีพระนามในเอกสารเจาปู๋จ่งลู่ว่า หนานทง () พญาไชยสงครามทรงให้ท้าวน้ำท่วมพาคณะราชทูตไปดูเมืองฝาง ในขณะนั้น ขุนเครือร่วมกับกองทัพพะเยามารุกรานเมืองฝาง ท้าวน้ำท่วมและคณะราชทูตขับไล่ข้าศึกออกไปได้ คณะราชทูตพำนักอยู่ที่เมืองฝาง 5 เดือนจึงเดินทางกลับ

ท้าวน้ำท่วมได้รับการสันนิษฐานว่า ทรงมีบทบาทในการช่วยเหลือราชกิจของพญาไชยสงคราม ทั้งในด้านการทูตกับจีนและการสงคราม และอาจมีตำแหน่งเป็นพระมหาอุปราช

ในปี   ขุนเครือชิงเมืองเชียงใหม่จากพญาแสนพู พญาแสนพูเสด็จหนีไปยังเมืองฝาง ท้าวน้ำท่วมจึงส่งพญาแสนพูไปหาพญาไชยสงครามที่เมืองเชียงราย ปีถัดมาพญาไชยสงครามมีพระราชโองการให้ท้าวน้ำท่วมยกทัพไปตีเอาเมืองเชียงใหม่คืน และหากตีเมืองเชียงใหม่ได้สำเร็จจะทรงให้ท้าวน้ำท่วมครองเมืองเชียงใหม่ 

 ท้าวน้ำท่วมยกทัพมาถึงเมืองเชียงใหม่ ทรงให้คนปลอมตัวเป็นไพร่เข้าสู่เมือง ยามดึกจึงสามารถล้อมจับตัวขุนเครือได้ ชินกาลมาลีปกรณ์บันทึกเหตุการณ์ต่อมาว่า ในปี  ท้าวน้ำท่วมนำทหารจากเมืองตากเข้ายึดครองเมืองหริภุญชัย เจ้าขัคคะ เจ้าเมืองหริภุญชัย ซึ่งเป็นพระราชโอรสของขุนเครือจึงหนีไปเมืองลำปาง

ต่อมาในปี  พญาไชยสงครามทรงให้ทำพิธีราชาภิเษกท้าวน้ำท่วมเป็นเจ้าเมืองเชียงใหม่

### ครองเมืองเชียงใหม่และเหตุการณ์สืบเนื่อง

หลังจากราชาภิเษกได้ 2 ปี พญาไชยสงครามทรงปลดท้าวน้ำท่วมจากตำแหน่งเจ้าเมืองเชียงใหม่ในปี  และทรงให้พญาแสนพูกลับมาครองเมืองเชียงใหม่ดังเดิม ตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่ให้เหตุผลว่า ท้าวน้ำท่วมทรงคิดก่อกบฏ ชินกาลมาลีปกรณ์ให้เหตุผลว่า *"เป็นคนมุทะลุ กระด้าง มิได้เสด็จไปเฝ้าพระบิดา"* ต่อมาพญาไชยสงครามทรงส่งท้าวน้ำท่วมไปเมืองเชียงตุง ชาวเมืองจึงเชิญให้พระองค์ขึ้นครองเมือง

พงศาวดารราชวงศ์หยวนบันทึกเหตุการณ์ต่อมาว่า ในปี พ.ศ. 1869 เจาหนานทง () ส่งทูตมาถวายบรรณาการต่อราชสำนักหยวน และในปี พ.ศ. 1870 เจาหนานทงเสด็จมาถวายบรรณาการด้วยพระองค์เอง เยซนโทโมร์ ข่านมีพระราชโองการแต่งตั้งให้เจาหนานทงเป็นข้าหลวงตำแหน่งเซวียนเว่ยซือตูหยวนไซว่ () เรียกเขตปกครองว่า เหมิงชิ่ง () พงศาวดารราชวงศ์หยวนบันทึกถึงการส่งบรรณาการต่อมาในปี พ.ศ. 1871 และ พ.ศ. 1872 ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่า ผู้ส่งบรรณาการยังคงเป็นเจาหนานทง

การบันทึกในพงศาวดารราชวงศ์หยวนขัดแย้งกับการบันทึกในตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่และชินกาลมาลีปกรณ์ซึ่งระบุว่า ท้าวน้ำท่วมถูกปลดและถูกส่งไปยังเชียงตุงแล้ว พระราชประวัติของพระองค์หลังปี พ.ศ. 1867 ถูกสันนิษฐานใน 4 รูปแบบ ได้แก่

# การปลดท้าวน้ำท่วมเป็นเรื่องราวที่แต่งเติมขึ้นจากการที่ท้าวน้ำท่วมเป็นคู่แข่งทางการเมืองของพญาแสนพู
# ท้าวน้ำท่วมยังทรงครองเมืองเชียงใหม่และถวายบรรณาการต่อราชสำนักหยวน หลังส่งคณะทูตชุดสุดท้ายจึงถูกปลดและถูกส่งไปเชียงตุง
# ท้าวน้ำท่วมถูกปลดจากตำแหน่งเจ้าเมืองเชียงใหม่ แต่ยังทรงครองเมืองหริภุญชัยตามการตีความชินกาลมาลีปกรณ์ พระองค์ถวายบรรณาการต่อราชสำนักหยวนจากเมืองหริภุญชัย หลังส่งคณะทูตชุดสุดท้ายจึงถูกปลดอีกครั้งและถูกส่งไปเชียงตุง
# ท้าวน้ำท่วมถูกปลดจากตำแหน่งเจ้าเมืองเชียงใหม่ จากนั้นย้ายไปครองเมืองเชียงตุงและถวายบรรณาการต่อราชสำนักหยวนจากเมืองเชียงตุง

รัชสมัยของท้าวน้ำท่วมได้รับการสันนิษฐานว่า สิ้นสุดลงในช่วงหลังจากการส่งคณะทูตชุดสุดท้ายในปี พ.ศ. 1872 ต่อมาในปี พ.ศ. 1874 ราชสำนักหยวนแต่งตั้งให้เจาเลี่ยน () เป็นข้าหลวงคนใหม่ และเปลี่ยนชื่อเขตปกครองเหมิงชิ่งเป็นเขตปกครองปาไป่เติ่งชู่ ()

## พระราชสันตติวงศ์

พื้นเมืองเชียงแสนระบุว่า เจ้าน้ำท่วมไม่มีพระราชโอรสไว้สืบราชสมบัติ อย่างไรก็ตาม เจ้าน้ำท่วมมีพระราชโอรสซึ่งปรากฏในพงศาวดารราชวงศ์หยวน 1 พระองค์ คือ 

* เจาซานทิง () เป็นทูตมายังราชสำนักหยวนในปี พ.ศ. 1869 ได้รับการสันนิษฐานว่า เป็นบุคคลเดียวกับเจาซานจิน () ซึ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองมู่อานฝู่ () ในปี พ.ศ. 1870 คำว่า *เจาซาน* ในพระนาม ได้รับการสันนิษฐานว่า ถอดเสียงมาจาก *เจ้าสาม*
นอกจากนี้ เจ้าน้ำท่วมยังอาจมีพระราชโอรสอีก 1 พระองค์จากการตีความพงศาวดารราชวงศ์หยวน คือ

* ไอเจา () เป็นทูตมายังราชสำนักหยวนในปี พ.ศ. 1871 พงศาวดารราชวงศ์หยวนบันทึกว่าเป็นบุตร () จากอาณาจักรล้านนาโดยมิได้ระบุว่าบิดาเป็นผู้ใด ไอเจาได้รับการสันนิษฐานว่า เป็นบุคคลเดียวกับเจาไอ () ซึ่งถูกบันทึกในปีเดียวกันว่า เป็นทูตจากอาณาจักรล้านนา พระนาม *เจาไอ* ได้รับการสันนิษฐานว่า ถอดเสียงมาจาก *เจ้าอ้าย*

## หมายเหตุ


## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ล้านนา
หมวดหมู่:เจ้าผู้ครองนครเชียงตุง
หมวดหมู่:ราชวงศ์มังราย
หมวดหมู่:ข้อถกเถียงทางประวัติศาสตร์