กลีบขมับ

**กลีบขมับ** () เป็น 1 ใน 4 กลีบหลักของสมองใหญ่ อยู่บริเวณด้านข้างของสมองใหญ่ใต้ร่องด้านข้าง (lateral fissure) หรือร่องซิลเวียน (Sylvian fissure) ในซีกสมองใหญ่ทั้งสองข้างของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม หากมองสมองของมนุษย์ให้เหมือนนวมนักมวย กลีบขมับเป็นส่วนของนิ้วโป้ง

กลีบขมับมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบความจำทางการเห็น  การประมวลความรู้สึกคือการเห็น  การเข้าใจในภาษา  การบันทึกความทรงจำใหม่ ๆ  อารมณ์ความรู้สึก  และการเข้าใจความหมาย

นอกจากนั้นแล้ว  กลีบขมับยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน เป็นที่อยู่ของคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ และสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ความหมาย (semantics) ทั้งในการพูดและการมองเห็น 

## หน้าที่
### ความจำทางการเห็น
กลีบขมับมีส่วนประกอบคือฮิปโปแคมปัสที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความจำระยะยาวแบบชัดแจ้ง  (explicit long-term memory)  โดยมีอะมิกดะลาเป็นตัวควบคุม.

### การประมวลสัญญาณความรู้สึก
#### การได้ยิน
ส่วนที่ติดกันของส่วนบน  ส่วนล่าง  และส่วนข้างของกลีบขมับมีบทบาทในการประมวลผลของการได้ยินระดับสูง  กลีบขมับมีความเกี่ยวข้องในการได้ยินปฐมภูมิ  และประกอบด้วย**[[primary auditory cortex|คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ]]**  (primary auditory cortex) 

คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิรับข้อมูลความรู้สึกมาจากหูทั้งสองข้าง  และคอร์เทกซ์การได้ยินทุติยภูมิประมวลข้อมูลต่อไปให้เป็นหน่วยที่เข้าใจได้เช่นคำพูด  รอยนูนกลีบขมับบน  (superior temporal gyrus)  มีเขตภายในร่องด้านข้างที่สัญญาณเสียงจากหูชั้นในรูปหอยโข่ง  (cochlea)   เดินทางมาถึงเป็นส่วนแรกในเปลือกสมอง  แล้วคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิของกลีบขมับซีกซ้ายก็ประมวลสัญญาณนั้นต่อไป

#### การเห็น
เขตต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเห็นในกลีบขมับทำหน้าที่ให้ความหมายกับตัวกระตุ้นทางตา  และยังให้เกิดการรู้จำวัตถุ  ส่วนด้านล่าง  (ventral)  ของคอร์เทกซ์กลีบขมับมีส่วนร่วมกับการประมวลผลระดับสูงของการเห็นตัวกระตุ้นที่ซับซ้อน  เช่นรอยนูนรูปกระสวย (fusiform gyrus) มีส่วนในการรับรู้ใบหน้า  และรอยนูนรอบฮิปโปแคมปัสมีส่วนในการรับรู้ทิวทัศน์  ส่วนด้านหน้าของกลีบขมับ  ซึ่งเป็นส่วนของทางสัญญาณด้านล่าง  (ventral stream)  ของระบบประมวลผลทางตา  มีส่วนร่วมในการรับรู้  (perception)  และการรู้จำ  (recognition)  วัตถุ

thumb|160px|left|ภาพเคลื่อนที่ของกลีบขมับซีกซ้ายของมนุษย์

### การเข้าใจภาษา
กลีบขมับซีกซ้ายประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ  (primary auditory cortex)  ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการประมวลความหมาย  (semantics)  ทั้งในคำพูดและในการเห็น  ของมนุษย์  เขตเวอร์นิเกที่แผ่ขยายไปทั้งในกลีบขมับและกลีบข้าง  มีบทบาทสำคัญในการเข้าใจคำพูด  โดยทำงานร่วมกับเขตโบรคา  (Broca's area)  ในกลีบหน้า 

กิจหน้าที่ของกลีบขมับซีกซ้ายไม่จำกัดเพียงแค่การรับรู้ระดับต่ำเท่านั้น  แต่ยังรวมไปถึงการรับรู้ระดับที่สูงยิ่งขึ้นไปเช่น  การเข้าใจ  การเรียกชื่อ  และระบบความจำคำพูด  (verbal memory) 

### ความจำใหม่

**กลีบขมับส่วนใน**  (medial temporal lobe)  ที่อยู่ใกล้ระนาบแบ่งซ้ายขวา  (sagittal plane)  ได้รับการสันนิษฐานว่ามีส่วนร่วมในการเข้ารหัสความจำระยะยาวเชิงประกาศ  (declarative long term memory) 

กลีบขมับส่วนในประกอบด้วยฮิปโปแคมปัส  ซึ่งเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ  ดังนั้น  ความเสียหายที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายในการสร้างความทรงจำใหม่ ๆ และอาจนำไปสู่ภาวะเสียความจำภายหน้า  (anterograde amnesia)  โดยชั่วคราวหรือโดยถาวร

## กลีบขมับส่วนใน
**กลีบขมับส่วนใน**  ()  หรือ  **คอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนใน** ประกอบด้วยโครงสร้างต่าง ๆ ที่ขาดไม่ได้ในความจำระยะยาว  หรือความจำเชิงประกาศ  (Declarative memory)  ความจำเชิงประกาศหรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  ความจำชัดแจ้ง  (Explicit memory)  เป็นความทรงจำที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจที่แบ่งออกเป็นความจำโดยความหมาย  (semantic memory)  คือความทรงจำของความจริงต่าง ๆ และความจำอาศัยเหตุการณ์  (episodic memory)  คือความทรงจำของเหตุการณ์ต่าง ๆ 

โครงสร้างต่าง ๆ ของกลีบขมับส่วนในที่ขาดไม่ได้สำหรับความจำระยะยาว  รวมทั้งอะมิกดะลา  ก้านสมอง  และฮิปโปแคมปัส  พร้อมกับเขตสมองรอบ ๆ คือ perirhinal cortex,  Parahippocampal gyrus, และ  Entorhinal cortex 

ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการสร้างความจำ  (memory formation)  ส่วนคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในที่อยู่รอบ ๆ  เป็นเขตที่สันนิษฐานว่า   ขาดไม่ได้ในการบันทึกความจำ  (memory storage)  นอกจากนั้นแล้วคอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า  (prefrontal cortex)  และคอร์เทกซ์สายตา  ก็มีส่วนร่วมด้วยเกี่ยวกับความจำชัดแจ้ง

งานวิจัยแสดงว่า  รอยโรคในฮิปโปแคมปัสเขตเดียวของลิงนำไปสู่ความพิการที่จำกัด  แต่ว่า  รอยโรคอย่างกว้างขวางในทั้งฮิปโปแคมปัสและคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในนำไปสู่ความพิการที่รุนแรง

## ภาพอื่น ๆ

ไฟล์:Illu cerebrum lobes.jpg|กลีบต่าง ๆ
ไฟล์:Gray724.png|สมองมนุษย์มองจากด้านท้อง (ventral)
ไฟล์:Gray743.png|ภาพตัดแนวกลางลำตัวแบ่งหน้าหลัง ผ่าน anterior cornua ของโพรงสมองด้านข้าง
ไฟล์:Gray1197.png|ภาพวาดแสดงความสัมพันธ์ของสมองและกะโหลกศีรษะ
ไฟล์:Ventral-dorsal streams.svg|ทางสัญญาณด้านบน (สีเขียว) และ ทางสัญญาณด้านล่าง (สีม่วง) ในกลีบขมับ


## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* กลีบสมอง
* สมอง
* รอยนูนสมองกลีบขมับด้านล่าง
* ฮิปโปแคมปัส

## แหล่งข้อมูลอื่น

* [กลีบขมับที่[มหาวิทยาลัยไอดาโฮ]]
* The medial temporal lobe memory system 
* H. M.’s Medial Temporal Lobe Lesion: Findings from Magnetic Resonance Imaging

หมวดหมู่:สมองใหญ่