พระอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง โรจนกุล)

**อำมาตย์ตรี พระอำนวยเนติพจน์** (3 กรกฎาคม พ.ศ. 2398 – 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2471) เดิมชื่อ **เลื่อง** หรือ **เนื่อง** เป็นอดีตผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจังหวัด อดีตข้าราชการฝ่ายตุลาการ กระทรวงยุติธรรม สมัยปลายรัชกาล ที่ 5 ถึงรัชกาลที่ 6

## ประวัติ
**พระอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)** เกิดวันที่ 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2398 มีนิวาสสถานเดิมอยู่ที่วังหลัง แขวงบ้านช่างหล่อ (จังหวัดธนบุรี) บิดาชื่อ นายราชจำนง (อู่) มหาดเล็กหุ้มแพรต้นเชือกเวรมหาใจภักดิ์ฝ่ายพระราชวังบวร (นามเดิม: *อู่ โรจนกุล*) มีศักดิ์เป็นพี่ชายของหลวงพิสณฑ์ยุทธการ (ปึก โรจนกุล) ส่วนบุตรชื่อ รองอำมาตย์ตรี ลือ โรจนกุล และบุตรีชื่อ ล้วน โรจนกุล (ต่อมาบุตรีคือ นางล้วน พิทักษ์สมบัติ (ล้วน เสนีวงศ์ ณ อยุธยา สกุลเดิม: โรจนกุล) เป็นภริยาของหลวงพิทักษ์สมบัติ (หม่อมหลวงสวาสดิ์ เสนีวงศ์) ข้าราชการกรมพระคลังข้างที่)

เมื่อมีอายุครบ 17 ปีบริบูรณ์เมื่อ พ.ศ. 2415 ได้บวชเป็นสามเณรศึกษาเล่าเรียนภาษาบาลีกับเจ้าอาวาสที่วัดอมรินทรารามวรวิหาร เขตบางกอกน้อย จังหวัดพระนคร แล้วจึงอุปสมบทเป็นพระภิกษุอยู่ที่วัดแห่งนี้ มีสมณศักดิ์เป็น *พระใบฎีกา (เลื่อง)* ในคราวนั้นจึงได้เข้าแปลพระปริยัติธรรมที่พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ พระราชวังบวรสถานมงคล จนกระทั้งสอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยคเมื่อปีมะเมีย พ.ศ. 2425 ต่อมาจึงสอบได้เปรียญธรรม 4 ประโยค เมื่อบวชได้ 6 พรรษา จึงลาอุปสมบทแล้วเข้ารับราชการ

### ด้านราชการ
เมื่อ พ.ศ. 2434 เริ่มรับราชการเป็นเสมียนฝึกหัดที่กรมลูกขุนศาลฎีกา ต่อมาได้เลื่อนขึ้นเป็นเสมียนกระทรวงยุติธรรมเมื่อ พ.ศ.2435 ครั้งนั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานบรรดาศักดิ์อดีตพระใบฎีกา (เลื่อง) เป็น *ขุนกิจวิจารณ (เลื่อง)*

เมื่อ พ.ศ. 2440 ได้เป็นเสมียนรัฐมนตรี ต่อมาพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ทรงมีดำริให้จัดตั้งโรงเรียนกฎหมายขึ้น *ขุนกิจวิจารณ (เลื่อง)* ได้เข้าเรียนวิชากฏหมายโดยมีกรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์ (พระอิสริยยศในขณะนั้น) ทรงเป็นผู้สอนวิชากฏหมายอยู่ในขณะนั้น ครั้นมีการสอบไล่ปรากฏว่าขุนกิจวิจารณ (เลื่อง) สอบไล่วิชากฏหมายได้ในการสอบไล่ครั้งที่สอง นับว่ามีน้อยคนนักที่สอบไล่ผ่านได้ 

เมื่อ พ.ศ. 2440 มีการจัดตั้งมณฑลเทศาภิบาลมีกองข้าหลวงพิเศษขึ้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ โปรดให้ขุนกิจวิจารณ (เลื่อง) เป็นผู้พิพากษาศาลเมืองลพบุรี ตั้งแต่ พ.ศ. 2441 ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น *ขุนชำนาญนิติศาสตร์ (เลื่อง)* ตำแหน่งผู้พิพากษารองที่ศาลเมืองหล่มสัก มณฑลเพชรบูรณ์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2442 เป็นต้นไป และปีเดียวกันนี้ได้รับพระราชทานยศและเลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น *หลวงอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)* ปรากฏในบัญชี *ตำแหน่งข้าราชการ กระทรวงยุติธรรม ปี ร.ศ. 125*

เมื่อ พ.ศ. 2445 ได้เลื่อนขึ้นเป็นผู้พิพากษาและย้ายราชการเป็นเป็นผู้พิพากษาศาลจังหวัดไชยา เมืองไชยา มณฑลชุมพร (ปัจจุบันคือ จ.สุราษฎร์ธานี)

เมื่อ พ.ศ. 2449 *หลวงอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)* และได้ย้ายราชการไปที่ศาลมณฑลพิษณุโลก (ปัจจุบันคือศาลจังหวัดพิษณุโลก) จนกระทั่ง พ.ศ. 2454 ได้รับพระราชทานยศข้าราชการฝ่ายพลเรือนเป็น *อำมาตย์ตรี หลวงอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)* เมื่อ พ.ศ. 2455

เมื่อ พ.ศ. 2455 *หลวงอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)* ย้ายไปเป็นผู้พิพากษาศาลจังหวัดระนอง ครั้นรับราชการเป็นผู้พิพากษาได้ 10 ปีเศษ จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็น ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลมลฑลนครสวรรค์ และต่อมาย้ายไปเป็นผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจังหวัดปทุมธานี ตั้งแต่ พ.ศ. 2455 เป็นต้นไป (ปัจจุบันคือศาลจังหวัดธัญบุรี สำนักงานศาลยุติธรรมภาค 1) มีบรรดาศักดิ์สุดท้ายเป็น **พระอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)**รับราชการจนกระทั่งอายุ 62 ปี จึงกราบถวายบังคมลาออกจากราชการรับพระราชทานเบี้ยบำนาญเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460 และถึงแก่อนิจกรรมเมื่อเมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2471 ด้วยโรคฝีในลำไส้หรือโรคชรา สิริอายุรวมได้ 73 ปี

### ด้านการสนับสนุนการศึกษา
เมื่อ พ.ศ. 2450 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปฏิรูปการศึกษาตามนโยบายการจัดการศึกษาของชาติ พระอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)  มีบทบาทในการสนับสนุนการจัดตั้งโรงเรียนสอนหนังสือตามหัวเมืองต่างๆ เช่น การสมทบทุนทรัพย์เพื่อตั้งโรงเรียนสอนหนังสือ วัดฤทธิ์ศิริราษฎร์เจริญธรรม (วัดบ้านสวน)  จ.สุโขทัย เป็นต้น

## ยศและบรรดาศักดิ์
* พระใบฎีกา (เลื่อง) วัดอมรินทรารามวรวิหาร (พ.ศ.2419 – พ.ศ. 2433)
* ขุนกิจวิจารณ (เลื่อง)
* ขุนชำนาญนิติศาสตร์ (เลื่อง)
* อำมาตย์ตรี หลวงอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง)
* อำมาตย์ตรี พระอำนวยเนติพจน์ (เลื่อง) ศักดินา 3000

## ตำแหน่งราชการ
* พ.ศ. 2434 – 2435 เสมียนฝึกหัด กรมลูกขุนศาลฎีกา
* พ.ศ. 2435 – 2440 เสมียนกระทรวงยุติธรรม
* พ.ศ. 2440 – 2441 เสมียนรัฐมนตรี
* พ.ศ. 2441 – 2442 ผู้พิพากษารอง ศาลเมืองหล่มสัก

* พ.ศ. 2442 – 2445 ผู้พิพากษาศาลเมืองลพบุรี
* พ.ศ. 2445 – 2449 ผู้พิพากษาศาลจังหวัดไชยา
* พ.ศ. 2449 – 2454 ผู้พิพากษาศาลมณฑลพิษณุโลก
* พ.ศ. 2454 – 2456 ผู้พิพากษาศาลเมืองระนอง
* พ.ศ. 2456 – 2456 ผู้พิพากษาศาลศาลมณฑลนครสวรรค์

* พ.ศ. 2456 – 2460 ผู้พิพากษาหัวหน้าศาลจังหวัดปทุมธานี (ปัจจุบันคือศาลจังหวัดธัญบุรี)

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง
**เชิงอรรถ**

**บรรณาณุกรม**
* นิทรรศการครบรอบ 100 ปี ศาลจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า).
* ประกาศศาลเมืองประทุมธานี ในคดีที่ 131, 2458. กรุงเทพเดลิเมล์ ปีที่ 7 ฉบับที่ 1861. วัน พุธ ที่ 19 เมษายน พระพุทธศักราช 2459.
* กฤตภาส โรจนกุล. โรจนกุล ชีวประวัติและเชื้อสายสัมพันธ์. กรุงเทพฯ : [ม.ป.ท.], 2554.

หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ บ.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ช.
หมวดหมู่:นักกฎหมายชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้พิพากษาไทย
หมวดหมู่:ข้าราชการฝ่ายตุลาการชาวไทย
หมวดหมู่:สกุลโรจนกุล