อำเภอธารโต

**ธารโต** (มลายูปัตตานี: اييركرادوڠ / ไอร์กือดง, ไอร์เยอร์กระดง) เป็นอำเภอตั้งอยู่ในจังหวัดยะลา มีอาณาเขตติดต่อกับรัฐเกอดะฮ์ ประเทศมาเลเซียทางทิศตะวันตก ทิศใต้ติดต่อกับอำเภอเบตง ทิศเหนือติดต่อกับอำเภอบันนังสตา และทิศตะวันออกติดต่อกับอำเภอศรีสาครและอำเภอจะแนะ จังหวัดนราธิวาส มีทะเลสาบธารโตอยู่ตรงกลาง

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอธารโตมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอบันนังสตา
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอศรีสาครและอำเภอจะแนะ (จังหวัดนราธิวาส)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอเบตง 
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับรัฐเกอดะฮ์ (ประเทศมาเลเซีย)

## ประวัติ
เดิมอำเภอธารโตอยู่ในการปกครองของตำบลแม่หวาด อำเภอบันนังสตา ซึ่งกรมราชทัณฑ์ได้จัดตั้งทัณฑสถานเพื่อกักขังนักโทษทางการเมืองและนักโทษคดีอุกฉกรรจ์ที่จัดส่งมาจากทั่วประเทศ และเรียกทัณฑสถานแห่งนี้ว่า "นรกธารโต" ถือเป็นป่าทึบที่ชุกชมไปด้วยไข้ป่าหลบหนีได้ยาก  ต่อมากรมราชทัณฑ์ได้ยกเลิกทัณฑสถานแห่งนี้ใน พ.ศ. 2499  กรมประชาสงเคราะห์จึงได้จัดตั้งนิคมสร้างตนเองธารโตขึ้น และเปลี่ยนทัณฑสถานดังกล่าวเป็นโรงเรียนขึ้นในปี พ.ศ. 2500 ปัจจุบันยังมีร่องรอยของคุกปรากฏอยู่ เช่น โรงครัว, โซ่ตรวน และได้จัดตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์คุกธารโต

เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2518 ได้มีการแยกเขตการปกครองออกจากอำเภอบันนังสตา จัดตั้งเป็น **กิ่งอำเภอธารโต** ขึ้นกับอำเภอบันนังสตา ก่อนจะยกฐานะขึ้นเป็น **อำเภอธารโต** เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2524

แต่เดิมชาวบ้านแต่เก่าก่อนเรียกบริเวณนี้ว่า **ไอร์กือดง** หรือ **ไอร์เยอร์กระดง**  เป็นภาษามลายู คำว่า **ไอร์** หรือ **ไอร์เยอร์** แปลว่า "น้ำ" หรือ "ลำธารใหญ่" ส่วน **กือดง** หรือ **กระดง** มีสองความหมายคือ "บริเวณที่ลำน้ำหลายสายไหลมารวมกันเป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่" หรือ "พืชมีพิษ" ซึ่งมีมากในแหล่งน้ำดังกล่าว 

คำว่า **ธารโต** มาจากชื่อ **เรือนจำกลางภาคธารโต**  เป็นชื่อที่ทางกรมราชทัณฑ์ตั้งขึ้นตามลักษณะภูมิประเทศ สอดคล้องกับลักษณะทางภูมิศาสตร์ เพราะมีลำธารขนาดใหญ่ไหลผ่าน

## ประชากร
ประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวไทยเชื้อสายมลายู ราวร้อยละ 60 และชาวไทยพุทธร้อยละ 40 ซึ่งรวมไปถึงชาวไทยเชื้อสายจีน, ชาวไทยจากภาคเหนือ, อีสาน และใต้ อพยพมาตั้งถิ่นฐานใหม่ในเขตนิคมทั้งสามแห่ง ได้แก่  นิคมสร้างตนเองธารโต  นิคมสร้างตนเองเบตง และนิคมสร้างตนเองพัฒนาภาคใต้ (นิคมกือลอง) มีมัสยิด 16 แห่ง มีวัดทั้งหมด 6 วัด ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น ทำสวนยางพารา สวนผลไม้ และทำประมงน้ำจืด

และที่นี่ยังเป็นถิ่นที่อยู่ของเงาะป่าซาไก ซึ่งได้รับพระราชทานนามสกุล "ศรีธารโต" จากสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี พวกยังดำรงชีวิตอย่างโบราณอยู่ แม้ว่าทางกรมประชาสงเคราะห์จะสร้างที่พักและที่ทำกินให้ แต่พวกเขาก็มิใคร่ใส่ใจ เพราะพวกเขาพอใจที่จะใช้ชีวิตอย่างเดิมมากกว่า แต่ปัจจุบันพวกเขานิยมที่จะอาศัยในประเทศมาเลเซียตั้งแต่เมื่อ 12 ปีก่อน และ 3 ปีที่ผ่านมาชาวซาไกที่เหลือก็เริ่มเข้าไปในมาเลเซียอย่างจริงจัง ด้วยเหตุผลด้านความไม่สงบ และข้อเสนอที่ดีของทางการมาเลเซียที่ให้ที่ทำกินที่ดีกว่าแก่พวกเขา 

ชาวซาไกนับถือศาสนาพุทธและผี ส่วนในมาเลเซียนับถือศาสนาอิสลาม แต่เป็นเพียงในนามเท่านั้นเพื่อความมั่นคงของตนเอง

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอธารโตแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 4 ตำบล 37 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอธารโตประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลคอกช้าง** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแม่หวาด
* **องค์การบริหารส่วนตำบลธารโต** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธารโตทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแหร** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแหรทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแม่หวาด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่หวาด (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลคอกช้าง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคีรีเขต** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคีรีเขตทั้งตำบล

## สถานที่ท่องเที่ยว
*น้ำตกธารโต มี 9 ชั้น ทุกชั้นมีทางเดินเท้าสามารถเดินชมความงามได้ตลอด บริเวณน้ำตกชั้นที่ 3-5 มีศาลาพักชมความงามของน้ำตกและผืนป่า ระยะทางจากชั้นที่ 1-9 ประมาณ 500 เมตร
*สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง ได้แก่ ทะเลสาบธารโตและ เขื่อนบางลาง ซึ่งอยู่ในเขตรอยต่อกับ อำเภอบันนังสตา

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

### หนังสือและบทความ

* ภมรี สุรเกียรติ. “เปลี่ยน ‘ป่าดิบ’ ให้เป็น ‘บ้าน’: ชุมชนในฝัน ณ ทัณฑนิคมธารโต, พ.ศ. 2478–2500.” ''รุไบยาต: วารสารวิชาการด้านเอเชียศึกษา'' 2, 3 (ก.ค.– ธ.ค. 2554): 333–385.

### แผนที่และภาพถ่าย
* 

ธารโต
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–มาเลเซีย