ภาษาจียาจียา

**ภาษาจียาจียา** (, ) หรือ **จีอาจีอา** () เป็นภาษาหนึ่งในตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน มีผู้ใช้ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ที่เมืองเบาเบา ทางใต้สุดของเกาะบูตน นอกชายฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะซูลาเวซี ประเทศอินโดนีเซีย ภาษานี้ใช้อักษรโรมันและฮันกึลในการเขียน

## ประชากร
มีประชากรที่ใช้ภาษาจียาจียาในการสื่อสารจำนวน 105,000 คน เมื่อ พ.ศ. 2555 หลายคนใช้ภาษาโวลีโยอันเป็นภาษาที่มีความใกล้ชิดกับภาษาจียาจียา และพวกเขาสามารถใช้ภาษาอินโดนีเซียได้ดี แต่ภาษาโวลีโยเสื่อมความนิยมลงในหมู่ชาวจียาจียาเพราะใช้อักษรอาหรับในการเขียน ส่วนภาษาอินโดนีเซียเป็นภาษาที่ถูกสอนในระบบการศึกษาซึ่งใช้อักษรละตินในการเขียน แต่มีประชากรที่ใช้ภาษาจียาจียาจำนวน 2 ตำบล จากทั้งหมด 75 ตำบล สอนภาษาจียาจียาแก่นักเรียนโดยใช้อักษรฮันกึลในการเขียนตั้งแต่ พ.ศ. 2551 นอกจากนี้นักเรียนยังได้ศึกษาภาษาเกาหลีขั้นพื้นฐาน โครงการสอนภาษาจียาจียาโดยใช้อักษรฮันกึลนี้ยังคงดำเนินการอยู่เมื่อ พ.ศ. 2568

## การกระจายตัว
ภาษาจียาจียาเป็นภาษาที่มีผู้ใช้อาศัยกระจายตัวบนเกาะบูตน เกาะบีนงโก และเกาะบาตูอาตัซ ในจังหวัดซูลาเวซีตะวันออกเฉียงใต้ มีมุขปาฐะเล่าสืบเนื่องกันมาว่าผู้ใช้ภาษาจียาจียาบนเกาะบีนงโก คือผู้สืบสันดานจากทหารบูตนที่สุลต่านบนเกาะบูตนส่งเข้าไป

## ที่มาของชื่อ
ชื่อ *จียาจียา* แปลว่า "ไม่" ทั้งยังเป็นที่รู้จักในชื่อ *บูตน* () หรือ *บูตุง* () ก็ว่า กล่าวกันว่าชื่อ *บูตน* มาจากคำเตร์นาเตว่า *บูตู* (Butu) แปลว่า ตลาด หรือสถานที่ซื้อขาย ในภาษาดัตช์เรียกว่า *บูโตนีส* () โดยใช้เรียกแบบเหมารวมกับภาษาโวลีโยซึ่งใกล้เคียงกันเสียด้วย นอกจากนี้ยังมีชื่อเรียกอื่น เช่น บูตนใต้ หรือบูตุงใต้ ซึ่งชื่อ *บูตน* มีความหมายค่อนข้างกว้าง หมายถึงกลุ่มชนที่อาศัยอยู่บนเกาะบูตนโดยไม่จำแนกชาติพันธุ์หรือภาษา การเรียกว่า *ภาษาบูตนใต้* เป็นการจำแนกเพื่อให้เห็นความแตกต่างระหว่างภาษาจียาจียากับภาษาโวลีโยอันเป็นภาษาหลักของเกาะ

## อักษรฮันกึล
อักษรฮันกึล เป็นประดิษฐกรรมของพระเจ้าเซจงมหาราชเมื่อราวคริสต์ศตวรรษที่ 15 ถือเป็นระบบการเขียนที่ได้รับการยกย่องอย่างยิ่งจากนักภาษาศาสตร์นานาชาติ และยังเป็นหนึ่งในความภาคภูมิใจของชาวเกาหลี มีความพยายามของนักภาษาศาสตร์ชาวเกาหลีใต้ในการเผยแพร่อักษรฮันกึลให้แพร่หลาย ช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 มีการออกแบบอักษรฮันกึลสำหรับเขียนภาษาลาหู่ในประเทศจีนและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แต่ไม่ได้รับความนิยมเท่าที่ควร

thumb|left|ป้ายสถานศึกษาในเมืองเบาเบาเขียนด้วยตัวฮันกึล
อี กี-นัม () ชาวเกาหลีใต้ผู้มีบิดาเป็นนักภาษาศาสตร์ ได้ผันตัวมาเป็นผู้เผยแพร่อักษรฮันกึลในการเขียนภาษาจียาจียา บิดาของเธอ คือผู้ลักลอบสอนการเขียนอักษรฮันกึลอย่างลับ ๆ แก่นักเรียนเกาหลีในยุคที่ญี่ปุ่นปกครองคาบสมุทรเกาหลีและข่มเหงคะเนงร้ายการสอนอักษรฮันกึล จนทำให้เขาถูกขับออกจากการเป็นครู หลังอี กี-นัมเกษียณอายุการทำงาน เธอได้อุทิศตนในบทบาทมิชชันนารีและการกุศลต่าง ๆ และเริ่มมีความสนใจที่จะเผยแพร่อักษรฮันกึลไปยังกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีภาษาแต่ไม่มีอักษรเป็นของตนเอง โครงการเผยแพร่อักษรฮันกึลเริ่มต้นเมื่อช่วง พ.ศ. 2546 จากการสนับสนุนโดยมิชชันนารีเกาหลีใต้ ด้วยการเผยแพร่อักษรฮันกึลที่ประเทศมองโกเลีย ประเทศเนปาล ประเทศจีน และประเทศเวียดนาม แต่ยังไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร อี กี-นัมยังไม่ล้มเลิกความตั้งใจ โดยเริ่มติดต่อกับนักภาษาศาสตร์ให้ร่วมช่วยเหลือในโครงการนี้ กระทั่ง พ.ศ. 2550 เธอได้พบกับคิม จู-ว็อน () นักภาษาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติโซล และคนอื่น ๆ สนใจโครงการของเธอ เดือนตุลาคมปีเดียวกันนั้น พวกเขาได้ก่อตั้งสมาคมฮัมมินจ็องอึม () ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2551 อี กี-นัม ได้นำคณะจำนวนหนึ่งไปที่เมืองเบาเบา เพื่อศึกษาศักยภาพที่จะนำอักษรฮันกึลมาปรับใข้ในภาษาจียาจียา เธอเสนอที่จะสร้างศูนย์วัฒนธรรมเกาหลี มูลค่า 500,000 ดอลลาร์สหรัฐ และสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างพื้นที่ดังกล่าวกับประเทศเกาหลีใต้ ข้อตกลงดังกล่าวได้รับการตอบรับ นอกจากนี้ยังมีการส่งเงินบริจาคจากประเทศเกาหลีใต้ไปยังเมืองเบาเบาด้วย โดยช็อง ฮย็อน-แท () นายอำเภอนัมแฮ ส่งมอบอุปกรณ์การเรียน มูลค่าราว 5 ล้านวอน (ราว 4,000 ดอลลาร์สหรัฐ) แก่เมืองเบาเบา

มีครูพื้นเมืองสองคนเป็นตัวแทนภาษาสองกลุ่มจากเมืองเบาเบาเดินทางไปศึกษาอักษรฮันกึลที่มหาวิทยาลัยแห่งชาติโซลเป็นระยะเวลาหกเดือน ปรากฏว่ามีครูคนหนึ่งขอลาออก แต่ครูอีกคนหนึ่งศึกษาจนจบแล้วแล้วเดินทางกลับเบาเบาเมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2552 แล้วเริ่มสอนการเขียนอักษรฮันกึลแก่นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 จำนวน  50 คน ต่อมาได้ขยายผลไปยังโรงเรียนอีกสองแห่ง อามีรุล ตามิม () นายกเทศมนตรีเมืองเบาเบาในขณะนั้น กล่าวว่าจะหารือกับรัฐบาลอินโดนีเซียว่าสามารถใช้อักษรฮันกึลมาใช้ในการเขียนอย่างเป็นทางการ แต่ชุน ไท-ฮย็อน นักภาษาศาสตร์ที่เสนอโครงการนี้แก่นายตามิม กล่าวว่า คงไม่มีโอกาสเลย เพราะกฎหมายอินโดนีเซีย ต้องการให้ชนเผ่าทั้งหลายในประเทศใช้อักษรละตินในการเขียน เพื่อความสามัคคีเป็นหนึ่งเดียวของคนในชาติ ทว่าโครงการระหว่างสมาคมฮัมมินจ็องอึม เมืองเบาเบา และรัฐบาลกรุงโซลเกิดประสบปัญหาขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2554 และสถาบันเซจงในเบาเบาที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อเผยแพร่อักษรฮันกึลแก่คนในท้องถิ่นเมื่อ พ.ศ. 2554 ได้ยุติการดำเนินกิจกรรมใน พ.ศ. 2555

กระทั่งมีการเผยแพร่พจนานุกรมภาษาจียาจียาอักษรฮันกึลฉบับแรกเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2563 และเผยแพร่อีกครั้งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 ความสนใจในการเขียนภาษาจียาจียาด้วยอักษรฮันกึลได้ฟื้นกลับขึ้นมาอีกครั้ง และใน พ.ศ. 2565 สถาบันเซจงได้กลับมาเปิดสำนักงานในเมืองเบาเบาอีกครั้ง  เดือนธันวาคม พ.ศ. 2566 สำนักข่าวอาฌ็องซ์ฟร็องซ์-แพร็ส () ตีพิมพ์บทความพร้อมบทสัมภาษณ์อันแสดงให้เห็นถึงความพยายามในการใช้อักษรฮันกึลขึ้นอีกครั้ง อย่างไรก็ตาม จนถึง พ.ศ. 2568 การเขียนภาษาจียาจียาด้วยอักษรฮันกึลยังคงอยู่อย่างจำกัดจำเพาะในโรงเรียนและป้ายในท้องถิ่นของสองตำบลนำร่องโครงการเท่านั้น

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอินโดนีเซีย