อำเภอกมลาไสย

**กมลาไสย** เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นที่ตั้งของเมืองฟ้าแดดสงยาง ปัจจุบันเหลือแต่ซากอิฐปนดิน มีคูเมืองสองชั้น มีลักษณะเป็นท้องน้ำ ผังเมืองรูปไข่แบบทวาราวดีมีตัวเมืองสองชั้น เชื่อว่าเกิดจากการขยายตัวเมือง มีการขุดพบใบเสมาหินทรายที่ขึ้นทะเบียนไว้กับกรมศิลปากร 130 แผ่น นอกจากนี้ยังมีพระธาตุยาคู เป็นศาสนสถานเนื่องในศาสนาพุทธในสมัยทวารวดีช่วงพุทธศตวรรษที่ 12–16

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอกมลาไสยมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอเมืองกาฬสินธุ์และอำเภอดอนจาน
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอโพธิ์ชัย (จังหวัดร้อยเอ็ด) และอำเภอร่องคำ
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอจังหาร (จังหวัดร้อยเอ็ด)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอฆ้องชัย
thumb|275x275px|ตำบลกมลาไสย

## ประวัติ
ประวัติความเป็นมาสมัยเดียวกับพระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) ตั้งเมืองกาฬสินธุ์ เมื่อ พ.ศ. 2334 ได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นพระยาชัยสุนทร ครองเมืองกาฬสินธุ์เป็นคนแรก จึงได้รับบรรดาศักดิ์เป็นพระยาชัยสุนทร ติดต่อกันมาหลายคน จนถึงพระยาชัยสุนทรคนที่ 7 ชื่อท้าวกิ่ง ปี พ.ศ. 2396 มีราชวงศ์เกษเป็นว่าที่อุปฮาดต่อมาพระยาชัยสุนทร (กิ่ง) กับท้าวหนู ได้ไปเข้าเฝ้าพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อขอรับพระราชทานสัญญาบัติ ในการเป็นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ และ ขอพระราชทานให้ท้าวหนูน้องชายเป็นว่าที่อุปราชด้วย ซึ่งก็ได้รับพระราชทานตามที่พระยาชัยสุนทร (กิ่ง) ต้องการ เมื่อเป็นดังนี้ ความบาดหมาง ความแตกแยกก็เกิดขึ้นตลอดเวลา ระหว่างพระยาชัยสุนทร (กิ่ง) และอุปราชหนูฝ่ายหนึ่งกับราชวงษ์เกษ อีกฝ่ายหนึ่ง 

ประมาณปี พ.ศ. 2409 พระยาชัยสุนทรกับราชวงศ์เกษ จึงพากันลงไปว่าความที่กรุงเทพฯ เพราะตกลงกันไม่ได้ในที่สุดราชวงศ์เกษ จึงขอเข้าเฝ้ากราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวขอแยกจากราชวงศ์กาฬสินธุ์ แล้วไปตั้งเมืองขึ้นใหม่ทางทิศใต้ ของเมืองกาฬสินธุ์ ริมแม่น้ำปาว ห่างจากเมืองเดิมประมาณ 13 กิโลเมตร ที่ตั้งเมืองบริเวณนี้เป็นดงใหญ่อุดมสมบูรณ์ มีหนองบัวมีบัวนานาชนิด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว จึงมีพระบรมราชานุญาตให้ตั้งเมืองขึ้น บริเวณที่เรียกว่า ปากน้ำดอกไม้ที่ไหลมาบรรจงกับลำน้ำปาวและโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งราชวงศ์เกษขึ้นเป็นพระราษฎรบริหาร(เกษ) เจ้าเมืองกระมาลาไสย เป็นคนแรกโดยมีเมืองสหัสขันธ์และเมืองกุดสิมนารายณ์มาขึ้นด้วย

พระราษฎรบริหาร (เกษ) ปกครองเมืองกระมาลาไสย อยู่ประมาณ 11 ปี ก็ถึงแก่กรรมเมืองสหัสขันธ์ และเมืองกุมสิมนารายณ์ ก็แยกตัวออกจากการปกครองเมื่อราวปี พ.ศ. 2421 ครั้นปี พ.ศ. 2422 จึงโปรดเกล้าฯ ตั้งอุปฮาดทองบุตรของพระราษฎรบริหาร (เกษ) ขั้นเป็นที่”พระราษฎรบริหาร(ทอง)”แทนบิดาแล้วตั้งราชวงศ์บัว น้องชายคนที่ 2 เป็นอุปฮาดสืบทอดจนมาถึงรัชกาลที่ 5 ได้ทรงปรับปรุงแบบการปกครองบ้านเมืองขึ้นใหม่ โดยแบ่งเป็นกระทรวง ในส่วนภูมิภาคหัวเมืองใหญ่ๆ ตั้งขึ้นเป็นมณฑลเมืองกระมาลาไสย ให้เป็นอำเภอขึ้นตรงต่อมณฑลอีสานและขึ้นตรงต่อมณฑลร้อยเอ็ด ตามลำดับ ต่อมาสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ระหว่างปี พ.ศ. 2453 - 2468 ได้มีการปรับปรุงกิจการบ้านเมืองอีก โดยยุบมณฑลเป็นจังหวัด ได้แต่งตั้งอำเภอใหญ่เป็นจังหวัด อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ได้ยกฐานะเป็นจังหวัด ในปี พ.ศ. 2456 จึงได้มารวมเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกาฬสินธุ์และได้ชื่อใหม่ว่าอำเภอ "กมลาไสย"

* วันที่ 23 พฤศจิกายน 2462 ยุบอำเภอดินแดง และโอนพื้นที่ 3 ตำบล รวมเข้ากับอำเภอแซงบาดาล และนำตำบลที่เหลืออีก 1 ตำบล ไปรวมกับอีก 2 ตำบลจากอำเภอเสลภูมิ, 2 ตำบลจากอำเภอกมลาไสย และ 2 ตำบลจากอำเภอกุฉินารายณ์ มาตั้งเป็น **อำเภอโพนทอง** ขึ้นกับจังหวัดร้อยเอ็ด
*วันที่ 12 สิงหาคม 2490 แยกพื้นที่อำเภอกาฬสินธุ์ อำเภอกมลาไสย อำเภอยางตลาด อำเภอสหัสขันธ์ และอำเภอกุฉินารายณ์ มาตั้งเป็น **จังหวัดกาฬสินธุ์**
*วันที่ 12 ธันวาคม 2493 ตั้งตำบลกุดฆ้องชัย แยกออกจากตำบลหนองแปน
* วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลกมลาไสย ในท้องที่บางส่วนของตำบลกมลาไสย
*วันที่ 17 ธันวาคม 2500 ตั้งตำบลธัญญา แยกออกจากตำบลกมลาไสย และตำบลดงลิง ตั้งตำบลสามัคคี แยกออกจากตำบลโพนงาม
* วันที่ 26 กรกฎาคม 2509 จัดตั้งสุขาภิบาลร่องคำ ในท้องที่บางส่วนของตำบลสามัคคี (ในขณะนั้น)
*วันที่ 26 สิงหาคม 2512 ตั้งตำบลหลักเมือง แยกออกจากตำบลกมลาไสย
* วันที่ 25 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลร่องคำ แยกออกจากตำบลสามัคคี
* วันที่ 5 ตุลาคม 2514 ตั้งตำบลลำชี แยกออกจากตำบลกุดฆ้องชัย
* วันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2516 แยกพื้นที่ตำบลร่องคำ และตำบลสามัคคี อำเภอกมลาไสย มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอร่องคำ** ขึ้นกับอำเภอกมลาไสย
* วันที่ 17 มิถุนายน 2518 ตั้งตำบลโคกสะอาด แยกออกจากตำบลหนองแปน
* วันที่ 5 สิงหาคม 2523 ตั้งตำบลเจ้าท่า แยกออกจากตำบลดงลิง และตำบลธัญญา
* วันที่ 28 สิงหาคม 2527 ตั้งตำบลเหล่าอ้อย แยกออกจากตำบลร่องคำ
* วันที่ 25 สิงหาคม 2530 ตั้งตำบลโคกสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลโพนงาม
* วันที่ 31 สิงหาคม 2531 ตั้งตำบลโนนศิลา แยกออกจากตำบลหนองแปน
* วันที่ 22 เมษายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลธัญญา ในท้องที่บางส่วนของตำบลธัญญา
* วันที่ 30 กันยายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองแปน ในท้องที่บางส่วนของตำบลหนองแปน
* วันที่ 11 สิงหาคม 2536 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลกมลาไสย เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
* วันที่ 3 พฤศจิกายน 2536 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอร่องคำ อำเภอกมลาไสย เป็น **อำเภอร่องคำ**
* วันที่ 9 พฤศจิกายน 2538 ตั้งตำบลฆ้องชัยพัฒนา แยกออกจากตำบลหนองแปน ตำบลลำชี และตำบลกุดฆ้องชัย
* วันที่ 25 มิถุนายน 2540 แยกพื้นที่ตำบลฆ้องชัยพัฒนา ตำบลกุดฆ้องชัย ตำบลโคกสะอาด ตำบลโนนศิลา และตำบลลำชี อำเภอกมลาไสย มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอฆ้องชัย** ขึ้นกับอำเภอกมลาไสย
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลกมลาไสย สุขาภิบาลธัญญา และสุขาภิบาลหนองแปน เป็นเทศบาลตำบลกมลาไสย เทศบาลตำบลธัญญา และเทศบาลตำบลหนองแปน ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 10 เมษายน 2544 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลกุดฆ้องชัย กิ่งอำเภอฆ้องชัย อำเภอกมลาไสย เป็น ตำบลเหล่ากลาง
* วันที่ 6 กรกฎาคม 2547 ยุบสภาตำบลหนองแปน รวมกับเทศบาลตำบลหนองแปน
* วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอฆ้องชัย อำเภอกมลาไสย เป็น **อำเภอฆ้องชัย**

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอกมลาไสยแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 8 ตำบล 111 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอกมลาไสยประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลกมลาไสย]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลกมลาไสยและตำบลหลักเมือง
* **[[เทศบาลตำบลธัญญา]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลธัญญา
* **[[ตำบลหนองแปน (อำเภอกมลาไสย)|เทศบาลตำบลหนองแปน]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแปนทั้งตำบล (เขตสุขาภิบาลหนองแปนเดิม)
* **เทศบาลตำบลดงลิง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดงลิงทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลหลักเมือง (จังหวัดกาฬสินธุ์)|เทศบาลตำบลหลักเมือง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหลักเมือง (นอกเขตเทศบาลตำบลกมลาไสย)
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลกมลาไสย]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกมลาไสย (นอกเขตเทศบาลตำบลกมลาไสย)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโพนงาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโพนงามทั้งตำบล
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลธัญญา]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธัญญา (นอกเขตเทศบาลตำบลธัญญา)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเจ้าท่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจ้าท่าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโคกสมบูรณ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกสมบูรณ์ทั้งตำบล

## ประเพณี
* ประเพณีแข่งเรือยาว

## สถานที่ท่องเที่ยว
* พระธาตุยาคู
* เมืองฟ้าแดดสงยาง
* โนนสาวเอ้

## อ้างอิง

กมลาไสย