อักษรบาหลี

**อักษรบาหลี** () หรือ **ฮานาจารากา** () เป็นอักษรสระประกอบที่ใช้งานบนเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย โดยทั่วไปใช้เขียนภาษาบาหลี, ชวาเก่า และสันสกฤต ภาษาซาซักบนเกาะลมบกก็ใช้อักษรนี้ เพียงแต่ดัดแปลงให้เข้ากับภาษาของตนเอง อักษรนี้พัฒนามาจากอักษรพราหมี และมีความคล้ายคลึงกับอักษรสมัยใหม่ในเอเชียใต้และตะวันออกเฉียงใต้อย่างมาก อักษรบาหลีกับอักษรชวาถือเป็นอักษรที่ประณีตและวิจิตรที่สุดในบรรดาตระกูลอักษรพราหมีในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

แม้ว่าในปัจจุบันอักษรนี้ถูกแทนที่ด้วยอักษรละติน อักษรบาหลียังคงแพร่หลายอย่างมีนัยสำคัญในพิธีแบบดั้งเดิมของเกาะ และมีส่วนเกี่ยวโยงกับศาสนาฮินดูอย่างมาก ส่วนใหญ่ในปัจจุบันใช้อักษรนี้ในการคัดลอก หรือเอกสารตัวเขียนใบตาลที่มีข้อความทางศาสนา

## ลักษณะ
มีรูปพยัญชนะซ้อนสำหรับตัวสะกด เขียนจากซ้ายไปขวา แนวนอน

## อักษร
อักษรพื้นฐานในภาษาบาหลีคือ  () และแต่ละอักษรเป็นพยางค์ที่มีสระลดรูป /a/

### พยัญชนะ
พยัญชนะมีชื่อเรียกว่า  () หรือ  () อักษรบาหลีมีพยัญชนะ 33 ตัว ในจำนวนนี้มี 18 ตัวที่มีชื่อว่า  () ซึ่งใช้เขียนคำศัพท์พื้นฐานในภาษาบาหลี ส่วนอีก 15 ตัวมีชื่อว่า  () ซึ่งโดยหลักเขียนคำยืมภาษาสันสกฤตและกวิในภาษาบาหลี โดยมีการเรียงพยัญชนะตามรูปแบบสันสกฤตและรูปแบบ

#### รูปแบบ
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงในรูปแบบ ซึ่งเป็นกวี 4 แถวจากตำนานอาจี ซากา อย่างไรก็ตาม รูปแบบนี้มีเฉพาะ  () 18 ตัว และไม่รวม  () ถึงกระนั้น ตารางข้างล่างได้รวม  เนื่องจากรูปอักษรโรมันในปัจจุบันไม่มีเครื่องหมายเสริมสัทอักษรสำหรับพยัญชนะ

#### รูปแบบสันสกฤต
พยัญชนะบาหลีสามารถเรียงตามรูปแบบทมิฬ / สันสกฤต เหมือนกับตระกูลอักษรพราหมีอื่น ๆ ทำให้อักษรบาหลีได้รับอิทธิพลจาก Kalvi / Shiksha ตารางข้างล่างแสดงรูปแบบนี้
} --> 
| rowspan="3"  style="width:10%; "|***'<br /><br />'''([[เสียงกึ่งสระ]])'''
| rowspan="3"  style="width:10%; "|***'**([[เสียงพยัญชนะเสียดแทรก|เสียดแทรก]])**
| rowspan="3"|***'<br /><br />'''([[เสียงพยัญชนะเส้นเสียง|เส้นเสียง]])'''
|-
! colspan=2|[[voiceless|อโฆษะ]]
! colspan=2|[[Voice (phonetics)|โฆษะ]]
! rowspan="2"|<br><br>[[เสียงพยัญชนะนาสิก|นาสิก]]
|-
!|อัลปปราณะ<br><br>[[Aspirated consonant|ไม่พ่นลม]]
!|มหาปราณะ<br><br>[[Aspirated consonant|พ่นลม]]
!|อัลปปราณะ<br><br>[[Aspirated consonant|ไม่พ่นลม]]
!|มหาปราณะ<br><br>[[Aspirated consonant|พ่นลม]]
|-
|  style="width:20%; text-align:center;"|***'(ช่องคอ/เพดานอ่อน)
|  style="width:10%; text-align:center;"|center|40px|link=[ka]kaKa
|  style="width:10%; text-align:center;"|40px|link=[kʰa]khaKa mahaprana
|  style="width:10%; text-align:center;"|center|40px|link=[ɡa]gaGa
|  style="width:10%; text-align:center;"|center|40px|link=[ɡʱa]ghaGa gora
|  style="width:10%; text-align:center;"|center|40px|link=[ŋa]ngaNga
| colspan=2|
|  style="width:10%; text-align:center;"|center|40px|link=[ha]haHa
|-
|  style="text-align:center; background:white;"|***'<br /><br />([[เสียงพยัญชนะเพดานแข็ง|เพดานแข็ง]])
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ca.png|center|40px|link=]]<br /><br />[tʃa]<br />ca<br />Ca murca
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ca laca.png|center|40px|link=]]<br /><br />[tʃʰa]<br />cha<br />Ca laca
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ja.png|center|40px|link=]]<br /><br />[dʒa]<br />ja<br />Ja
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ja jera.png|center|40px|link=]]<br /><br />[dʒʱa]<br />jha<br />Ja jera
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Nya.png|center|40px|link=]]<br /><br />[ɲa]<br />nya<br />Nya
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ya.png|center|40px|link=]]<br /><br />[ja]<br />ya<br />Ya
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Sa saga.png|center|40px|link=]]<br /><br />[ɕa]<br />śa ça<br />Sa saga
| rowspan=3|
|-
| align=center|***'(ปลายลิ้นม้วน)
| align=center|center|40px|link=[ʈa]ṭaTa latik
| align=center|center|40px|link=[ʈʰa]ṭhaTa latik m.
| align=center|center|40px|link=[ɖa]ḍaDa murda a.
| align=center|center|40px|link=[ɖʱa]ḍhaDa murda m.
| align=center|center|40px|link=[ɳa]ṇaNa rambat
| align=center|center|40px|link=[ra]raRa
| align=center|center|40px|link=[ʂa]ṣaSa sapa
|-
|  style="text-align:center; background:white;"|***'<br /><br />([[เสียงพยัญชนะฟัน|ฟัน]])
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ta.png|center|40px|link=]]<br /><br />[t̪a]<br />ta<br />Ta
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Ta tawa.png|center|40px|link=]]<br /><br />[t̪ʰa]<br />tha<br />Ta tawa
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Da.png|center|40px|link=]]<br /><br />[d̪a]<br />da<br />Da lindung
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali_Da_madu.png|center|40px|link=]]<br /><br />[d̪ʱa]<br />dha<br />Da madu
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Na.png|center|40px|link=]]<br /><br />[n̪a]<br />na<br />Na kojong
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali La.png|center|40px|link=]]<br /><br />[l̪a]<br />la<br />La
|  style="text-align:center; background:white;"|[[ไฟล์:Bali Sa.png|center|40px|link=]]<br /><br />[sa]<br />sa<br />Sa danti
|-
| align=center|***'(ริมฝีปาก)
| align=center|center|40px|link=[pa]paPa
| align=center|center|40px|link=[pʰa]phaPa kapal
| align=center|center|40px|link=[ba]baBa
| align=center|40px|link= หรือ 40px|link=[bʱa]bhaBa kembang
| align=center|center|40px|link=[ma]maMa
| align=center|center|40px|link=[wa]waWa
| colspan="2"|
|}

 เรียงตามลำดับในแบบดั้งเดิม คือ: ha na ca ra ka / da ta sa wa la / ma ga ba nga / pa ja ya nya.

 บางครั้ง พยัญชนะ  ไม่ออกเสียง เช่น   () ออกเสียงว่า 
 รูปร่างของอักษร  ยังไม่ทราบที่แน่ชัด เนื่องจากปรากฏเพียงรูปต่อท้าย () เท่านั้น แต่มีการรวมรูปเดี่ยวในยูนิโคด
   
 ความเป็นจริงคือเสียงพยัญชนะปุ่มเหงือก แต่ตามธรรมเนียมจัดเป็นเสียงพยัญชนะฟัน
 มีการใช้งานอักษรแบบแรกมากกว่า


### สระ
สระในภาษาบาหลีมีชื่อว่า  () หรือ  () โดยสามารถเขียนเป็นรูปเดี่ยวเมื่อปรากฏเสียงสระในตำแหน่งเริ่มต้น ตารางข้างล่างแบ่งได้ ดังนี้:

## เครื่องหมายเสริมสัทอักษร

## ตัวเลข

ตัวเลขบาหลีเขียนในวิธีเดียวกันกับตัวเลขอาหรับ เช่น 25 เขียนในตัวเลขบาหลีเป็น 2 กับ 5 

ถ้าตัวเลขอยู่ในข้อความ ก็จะมีการเขียน *[[#สัญลักษณ์อื่น ๆ|carik]]* ข้างหน้าหรือหลังเพื่อแยกตัวเลขจากข้อความ โดยด้านล่างคือตัวอย่างวิธีเขียนวันที่ในตัวเลขบาหลี (วันที่: 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1982, ที่ตั้ง: บาหลี): 

## สัญลักษณ์อื่น ๆ
นอกจากนี้ ยังมีสัญลักษณ์พิเศษในอักษรบาหลี โดยบางส่วนใช้เป็นเครื่องหมายวรรคตอน และบางส่วนเป็นเครื่องหายทางศาสนา:

## ยูนิโคด

มีการเพิ่มอักษรบาหลีลงในยูนิโคดเมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2006 ในรุ่นที่ 5.0.

บล็อกยูนิโคดสำหรับอักษรบาหลีอยู่ที่ U+1B00-U+1B7F:

## ตัวอย่าง
**''[[ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน]]'' ข้อที่ 1:**

[มนุษย์ทั้งปวงเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรี และสิทธิ ต่างในตนมีเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ]


**[[กากาวินบาราตายุดดา|กากาวินภารตะยุทธ์]] ปาซาลิน 1 โองการที่ 1 (''wirama jagaddhita''):**


## ภาพ

ไฟล์:Bible printed with Balinese script.jpg|หน้าจากคัมภีร์ไบเบิลในอักษรบาหลี
ไฟล์:COLLECTIE TROPENMUSEUM Geschrift op lontarblad TMnr 1534-8b.jpg|เอกสารตัวเขียนใบลาน
ไฟล์:Pura Puseh 05153.jpg|ป้ายที่วิหารปูราปูเซะฮ์ บาตวน เกาะบาหลี
ไฟล์:JL DIPONEGORO 200507.jpg|ป้ายถนนที่ซีงาราจา เขียนด้วยอักษรละตินและบาหลี
ไฟล์:Sign of Klungkung Regent's Office.JPG|ป้ายสำนักงานผู้ว่าการกลุงกุง
ไฟล์:Date on a plaque in Jimbaran.jpg|วันที่ในอักษรละตินและบาหลี


## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Outline of Balines script  at BASAbali.org
* Entry on Balinese at Omniglot.com -- A guide to writing systems
* Computerization of Balinese Script 
* Unicode block
* Balinese character picker
* Balinese script converter

บาหลี
หมวดหมู่:อักษรในตระกูลอักษรพราหมี