นกโกโรโกโส

thumb|นกโกโรโกโสในกรงเลี้ยง สวนสัตว์โตรอนโต
thumb|ภาพระยะใกล้ของนกโกโรโกโส ที่สวนนก เมือง Walsrode

**นกโกโรโกโส** (; ) เป็นนกที่อาศัยบนพื้นขนาดค่อนข้างใหญ่ ในวงศ์นกคัคคู (Cuculidae) เป็นนกประจำถิ่นของไทยและพบในลาว กัมพูชา และ เวียดนาม ลักษณะเด่นคือ ลำตัวสีเทา หัว คอ และหางยาวสีน้ำเงินม่วงเข้ม จะงอยปากสีแดงสด ขาสีแดงเข้ม คาดว่าขนาดประชากรลดลงอย่างรวดเร็ว สภานะในปัจจุบันของนกโกโรโกโสอยู่ในระดับเกือบอยู่ในข่ายใกล้การสูญพันธุ์ (VU)

## อนุกรมวิธานและศัพทมูลวิทยา

นกโกโรโกโส (*Carpococcyx renauldi*) มีชื่อลักษณะเฉพาะตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่มิชชันนารีชาวฝรั่งเศส เจ. เอ็น. เรโนลด์ (ค.ศ. 1838–1898) ซึ่งรวบรวมตัวอย่างพันธุ์พืชและสัตว์จำนวนมากระหว่างงานเผยแผ่ศาสนาในเวียดนาม และผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติเวียดนามในปี พ.ศ. 2441

ชื่ออื่น: นกอีโหลง นกขายหมู

ส่วนชื่อ นกโกโรโกโส กล่าวกันว่าที่ได้ชื่อนี้เนื่องจากตอนที่นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล กำลังทำการรวบรวมรายชื่อนกชนิดต่าง ๆ ที่พบในประเทศไทย ตัวอย่างของนกชนิดนี้ถูกวางทิ้งไว้กับพื้นในสภาพสกปรกมอมแมม น.พ.บุญส่งจึงตั้งชื่อให้ว่า นกโกโรโกโส

ในเอเซียสกุลนกโกโรโกโส (*Carpococcyx*) หรือเรียก *“นกคัดคูดินเอเชีย”*  (Asian ground-cuckoo) ของวงศ์นกคัดคู (Cuculidae) มี 3 ชนิด นกโกโรโกโส (*C. renauldi*) เป็นชนิดที่หาดูได้ง่ายกว่าอีก 2 ชนิดหนึ่ง คือที่พบบนเกาะบอร์เนียว (นกโกโรโกโสบอร์เนียว –*C. radiceus*; Bornean Ground Cuckoo) และ ชนิดที่พบที่เกาะสุมาตรา (นกโกโรโกโสสุมาตรา –*C. viridis*; Sumatra Ground Cuckoo)

## ลักษณะ
นกโกโรโกโสเป็นนกที่อาศัยบนพื้นดิน มีรูปลักษณะแบบไก่ฟ้า ลักษณะที่โดดเด่นโดยเฉพาะเมื่ออยู่ในที่แจ้งคือ ลำตัวบนมีสีเทาออกฟ้าและด้านล่างสีเทาอ่อน หัว คอ อก ขนปีกนอกและหางยาวสีน้ำเงินม่วงเข้ม เป็นมันแกมเขียวฟ้า อกล่างสีเทาอ่อนออกเหลือง ขาสีแดงเข้ม ค่อนข้างยาว ขนคลุมแข้งสีเทาอ่อน ระหว่างรอบคอสีดำและอก-หลังสีเทาอาจมีแถบขนสีขาวคั่นบาง ๆ ปีกสีเทาหรือเป็นสีเทาอ่อนไล่จากเข้มสุดบนปลายปีกและหลังไปจนเป็นสีขาวที่อก เมื่อกางปีกตะโพกเทาแกมน้ำตาล จะงอยปากสีแดงสดค่อนข้างหนาและโค้งงุ้มเล็กน้อย รอบตามีขนหรอมแหรม หนังรอบตาสีน้ำเงินม่วงหรือม่วงแดง ตาเหลือง 

มีขนาดค่อนข้างใหญ่ ความยาววัดจากปลายปากถึงปลายหางประมาณ 65–70 เซนติเมตร ขนาดลำตัวยาว หางสีดำยาวประมาณ 35 เซนติเมตร

นกโตเต็มวัยตัวผู้และตัวเมียสีสันคล้ายคลึงกัน ขนหางในตัวผู้มีความยาวระหว่าง 29 ไม่เกิน 35 เซนติเมตร ในตัวเมียมีความยาวเฉลี่ย 33 เซนติเมตร

นกรุ่น มีหัวสีน้ำตาลเข้ม หน้าผากสีน้ำตาลแดง หนังรอบตาสีเทา ลำตัวส่วนบนเป็นสีน้ำตาล ส่วนล่างมีสีน้ำตาลแดง จะงอยปากสีน้ำตาลเข้ม

## การแพร่กระจายพันธุ์
เป็นนกประจำถิ่นของไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม อาศัยในป่าหญ้ารก ในป่าดิบแล้ง ป่าโปร่ง ตั้งแต่พื้นที่ราบถึงไม่เกินความสูง 900 เมตร จากระดับน้ำทะเล พบได้ค่อนข้างยาก ในประเทศไทยอาจพบทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคตะวันตกเฉียงเหนือและภาคตะวันตกเฉียงใต้ ได้แก่ ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว จังหวัดจันทบุรี, เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าลุ่มน้ำยม จังหวัดแพร่ มีรายงานการพบในพื้นที่อุทยานแห่งชาติน้ำหนาว เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าตะเบาะ-ห้วยใหญ่ จังหวัดเพชรบูรณ์ และอุทยานแห่งชาติทุ่งแสลงหลวง จังหวัดพิษณุโลก ในอินโดจีนอาจพบได้บ่อยในอดีต และพบบางส่วนน้อยมากในพื้นที่ที่สูงไม่เกิน 1,500 เมตร จากระดับน้ำทะเล

## พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
นกโกโรโกโสเป็นนกที่อาศัยและหากินตามพื้นดินบริเวณที่มีลูกไม้หรือที่ปกคลุมแน่นด้วยพืช ชอบซ่อนตัวอยู่ตามกอหญ้า ถ้าถูกรบกวนจะวิ่งหนีอย่างรวดเร็ว นกโกโรโกโสมักไม่ค่อยบินแม้ว่าจะบินได้เร็ว พบเห็นได้ยากแม้มีขนาดใหญ่ เวลานอนจะขึ้นไปเกาะบนต้นไม้หรือกิ่งไผ่ที่ไม่สูงมาก ประมาณไม่เกิน 10 เมตร จากพื้นดินเช่นเดียวกับจำพวกไก่ และไก่ฟ้า

เสียงร้องก้องดัง พยางค์แรกสั้น *"ปู๊ป ปู้-วุ้บ"* และ *"วู้ว"* ดังไกล ลากเสียงเล็กน้อย 

### การหาอาหาร
หาอาหารบนพื้นดิน อาหารได้แก่ แมลง หนอน สัตว์ขนาดเล็ก ปลวก ผลไม้ลูกไม้สุกที่หล่นจากต้น เช่น ไทร หว้า และตะขบป่า กินลูกไม้ เมล็ดพืช นอกจากนี้การดักถ่ายด้วยกล้องยังพบว่า นกโกโรโกโสมีพฤติกรรมเดินหากินตามสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่อย่างกวางและหมูป่า และส่งเสียงร้องซึ่งอาจเป็นที่มาของชื่อ นกขายหมู

### การผสมพันธุ์
ผสมพันธุ์ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์-–มิถุนายน นกโกโรโกโสเป็นนกในวงศ์นกคัคคูเช่นเดียวกับแม่นกกาเหว่าซึ่งไม่ทำรังเลี้ยงลูกของตัวเอง แต่นกโกโรโกโสทำรังและเลี้ยงลูกเอง วางไข่ครั้งละ 2–4 ฟอง ทำรังบนต้นไม้ สูงประมาณ 3–4 เมตร หรืออาจบนกิ่งไม้ที่เรี่ยพื้น

ระยะฟักตัว 18 ถึง 19 วัน ลูกนกเพิ่งฟักไม่มีขน มีผิวสีน้ำตาลเข้ม เปิดตาในวันที่ 5 ออกจากรังเมื่ออายุระหว่าง 17–19 วัน เริ่มหาอาหารเองในวันที่ 28 ของชีวิต และแยกรังเมื่ออายุ 50–60 วัน

การศึกษารายละเอียดเกี่ยวกับชีววิทยาการสืบพันธุ์ของนกชนิดนี้มีไม่มากโดยเฉพาะนกในธรรมชาติ คาดว่าไม่แตกต่างจากพวกนกบั้งรอกมากนัก

## การอนุรักษ์
ไม่มีการประมาณขนาดประชากรที่ชัดเจน พบน้อยในถิ่นอาศัยที่เหมาะสม หรือ พบเห็นได้เฉพาะบางพื้นที่ 

คาดว่าแนวโน้มประชากรนกโกโรโกโสในประเทศไทยและอินโดจีนลดลง เนื่องจากการล่าเพื่ออาหารและการค้านกที่เพิ่มขึ้น จากหลักฐานการเพิ่มขึ้นของการล่าโดยใช้แร้วดักนก (cable-snaring) ประมาณว่าอัตราการลดจำนวนประชากรของนกโกโรโกโสใน 3 ประเทศน่าจะลดลงถึงร้อยละ 80 ในระยะเวลาเพียงสิบกว่าปี ตลอดจนสาเหตุจากการสูญเสียแหล่งที่อยู่อาศัย จากปัจจัยข้างต้นทำให้สภานะในปัจจุบันของนกโกโรโกโสอยู่ในระดับเกือบอยู่ในข่ายใกล้การสูญพันธุ์ (VU) ในบัญชีแดงของ IUCN

### ในประเทศไทย
นกโกโรโกโส (*C. renauldi*) เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ลำดับที่ 53 ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535  และถูกจัดแสดงในสวนสัตว์ดุสิต สวนสัตว์เปิดเขาเขียว

## อ้างอิง

โกโรโกโส