ฟาโรห์คาโมส

**คาโมส** เป็นฟาโรห์แห่งอียิปต์โบราณจากราชวงศ์ที่สิบเจ็ดที่มีศูนย์กลางการปกครองที่ทีบส์พระองค์สุดท้ายในช่วงปลายสมัยระหว่างกลางที่สอง นักวิชาการส่วนใหญ่มักเห็นว่าพระองค์ทรงครองราชย์เป็นเวลาสามปี ซึ่งเป็นระยะสูงสุดที่มีหลักฐานยืนยัน อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนในปัจจุบันเสนอว่าพระองค์อาจทรงครองราชย์ยาวนานกว่านั้น คือราวห้าปี

พระองค์เป็นพระราชโอรสของฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอ และเป็นพระเชษฐาของฟาโรห์อาห์โมสที่ 1 ผู้ทรงสถาปนาราชวงศ์ที่สิบแปด ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าผู้ใดเป็นพระราชมารดาของพระองค์ แต่เชื่อกันว่าน่าจะเป็นพระนางอาห์โฮเทปที่ 1 รัชสมัยของพระองค์มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะทรงริเริ่มการดำเนินการทางทหารอย่างเด็ดขาดต่อชาวฮิกซอส ซึ่งเข้าปกครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของอียิปต์โบราณ พระราชบิดาของพระองค์ได้เริ่มการต่อต้านดังกล่าวมาก่อนแล้วและสวรรคตในการรบกับชาวฮิกซอส เชื่อกันว่าพระราชมารดาทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์และทรงสานต่อสงครามหลังการสวรรคตของฟาโรห์คาโมส และในที่สุดพระอนุชาร่วมสายพระโลหิตของพระองค์ก็ทรงทำลายอำนาจของชาวฮิกซอสและรวบรวมอียิปต์ให้เป็นปึกแผ่นอีกครั้ง

## การสงคราม

### เหตุแห่งสงคราม

ฟาโรห์คาโมสเป็นฟาโรห์พระองค์สุดท้ายในสายราชวงศ์ที่เป็นชาวอียิปต์พื้นเมืองซึ่งปกครองจากธีบส์ เดิมทีผู้ปกครองราชวงศ์ที่สิบเจ็ดมีความสัมพันธ์อย่างสันติกับราชอาณาจักรฮิกซอสทางตอนเหนือ โดยก่อนหน้ารัชสมัยของฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอ ชาวฮิกซอสควบคุมอียิปต์บนไปจนถึงเอลลิแฟนไทน์ และปกครองอียิปต์กลางลงมาถึงคิวเซ ฟาโรห์คาโมสทรงมุ่งขยายอำนาจขึ้นไปทางเหนือให้ครอบคลุมอียิปต์ล่างทั้งหมด ซึ่งดูเหมือนว่าจะถูกคัดค้านอย่างมากจากขุนนางและราชสำนักของพระองค์ และมีหลักฐานว่าช่วงหนึ่งผู้ปกครองจากธีบส์ได้บรรลุข้อตกลงกับชาวฮิกซอสในระยะหลัง ซึ่งรวมถึงสิทธิในการเดินทางผ่านอียิปต์กลางและอียิปต์ล่างที่อยู่ภายใต้การควบคุมของฮิกซอส และสิทธิในการใช้ทุ่งหญ้าในดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์อันอุดมสมบูรณ์ บันทึกของฟาโรห์คาโมสบน*[[แผ่นคาร์นาร์วอน]]* (ซึ่งมีข้อความสอดคล้องกับจารึกหินของพระองค์ที่ธีบส์) กล่าวถึงความกังวลของสภาที่ปรึกษาของพระองค์ต่อแนวโน้มของการทำสงครามกับชาวฮิกซอส ดังนี้
:ดูเถิด ทุกคนล้วนจงรักภักดีไปจนถึงคิวเซ เราดำรงอยู่อย่างสงบในส่วนหนึ่งของอียิปต์ที่เป็นของเรา เกาะเอลเลแฟนไทน์[ที่แก่งน้ำตกแรก]นั้นมั่นคงแข็งแรง และ(ดินแดน)ตอนกลางก็อยู่ในอำนาจของเราจนถึงคิวเซ พสกนิกรไถหว่านผืนดินอันอุดมสมบูรณ์ที่สุดเพื่อเรา ฝูงโคของเราเล็มหญ้าในบึงกกและปาปิรุส ข้าวสารถูกส่งมาเลี้ยงสุกรของเรา โคของเรามิได้ถูกริบไป… เขาครอบครองแผ่นดินของชนเอเชีย ส่วนเราครอบครองอียิปต์…"

อย่างไรก็ตาม บันทึกในส่วนนี้อาจเป็นเพียงการโฆษณาชวนเชื่อที่ออกแบบมาเพื่อเสริมสร้างชื่อเสียงของพระองค์เอง เนื่องจากฟาโรห์ก่อนหน้าพระองค์ คือฟาโรห์เซเคนเอนเร ทาโอ ได้ทรงเข้าสู่ความขัดแย้งกับชาวฮิกซอสแล้ว (ด้วยเหตุผลที่ไม่ทราบแน่ชัด) และสวรรคตในสนามรบ ฟาโรห์คาโมสจึงทรงพยายามทวงคืนด้วยกำลังสิ่งที่พระองค์เห็นว่าเป็นสิทธิ์โดยชอบธรรม นั่นคือพระราชบัลลังก์แห่งอียิปต์ทั้งล่างและบน พระองค์จึงตรัสตอบแก่สภาที่ปรึกษาของพระองค์ว่า
:ข้าปรารถนาจะรู้ว่าพละกำลังของข้านี้จะมีประโยชน์อันใด ในเมื่อหัวหน้าเผ่าคนหนึ่งอยู่ที่อวาริส อีกคนหนึ่งอยู่ที่คูช และข้าต้องอยู่ร่วมกับชาวเอเชียและชาวนิวเบีย ซึ่งแต่ละฝ่ายต่างครอบครองส่วนหนึ่งของอียิปต์ และข้าไม่อาจผ่านพวกมันไปได้แม้จนถึงเมมฟิส… ไม่มีผู้ใดจะตั้งหลักแหล่งได้ เมื่อถูกรีดภาษีโดยชาวเอเชีย ข้าจะเข้าต่อสู้กับพวกมัน เพื่อผ่าเปิดท้องพวกมัน! ความปรารถนาของเราคือการกอบกู้อียิปต์และพิฆาตชาวเอเชีย!"

ไม่ปรากฏหลักฐานใดสนับสนุนข้อกล่าวอ้างของปิแอร์ มงเตต์ ที่ว่าการเคลื่อนไหวของฟาโรห์คาโมสต่อชาวฮิกซอสได้รับการสนับสนุนจากคณะนักบวชของเทพอามุน เพื่อโจมตีผู้บูชาเทพเซธทางตอนเหนือ (กล่าวคือ มีแรงจูงใจทางศาสนาในสงครามกู้ชาติ) แม้*แผ่นคาร์นาร์วอน*จะระบุว่าฟาโรห์คาโมสทรงยกทัพขึ้นเหนือเพื่อโจมตีชาวฮิกซอสตามพระบัญชาของเทพอามุน แต่ถ้อยคำลักษณะนี้พบได้ทั่วไปในจารึกหลวงแทบทุกยุคตลอดประวัติศาสตร์อียิปต์โบราณ และไม่ควรตีความว่าเป็นพระบัญชาเฉพาะจากเทพองค์นี้ โดยฟาโรห์คาโมสทรงระบุว่าการโจมตีชาวฮิกซอสของพระองค์มีเหตุผลจากความภาคภูมิใจในชาติ

### การสงครามทางเหนือ
ในปีที่สามแห่งการครองราชย์ ฟาโรห์คาโมสทรงเริ่มดำเนินการทางทหารต่อต้านชาวฮิกซอส โดยทรงล่องเรือขึ้นเหนือจากธีบส์ตามแม่น้ำไนล์ และจุดหมายแรกก็คือเนฟรูซี ซึ่งอยู่ทางเหนือของคิวเซเล็กน้อย และมีทหารรักษาการณ์ชาวอียิปต์ที่ภักดีต่อชาวฮิกซอสประจำอยู่ กองกำลังเมดจายได้เข้าโจมตีค่ายนั้นและยึดครองได้ แผ่นคาร์นาร์วอนได้บันทึกเหตุการณ์ช่วงเวลาดังกล่าว แต่เนื้อหาขาดหายไปหลังจากนั้น อย่างไรก็ตาม กลยุทธ์ทางทหารของฟาโรห์คาโมสน่าจะสามารถอนุมานได้ว่า ขณะเคลื่อนทัพขึ้นเหนือ ฟาโรห์คาโมสสามารถยึดหมู่บ้านเล็ก ๆ และกำจัดกองกำลังฮิกซอสขนาดย่อมได้โดยง่าย แต่หากเมืองใดต่อต้าน เขาก็สามารถตัดเมืองนั้นออกจากราชอาณาจักรฮิกซอสส่วนอื่น ๆ ได้ เพียงยึดเมืองที่อยู่ถัดขึ้นไปทางเหนือ กลยุทธ์ลักษณะนี้น่าจะทำให้เขาเดินทัพขึ้นตามลำน้ำไนล์ได้อย่างรวดเร็ว จารึกหินแผ่นที่สองของฟาโรห์คาโมส (พบที่ธีบส์) ได้บันทึกเรื่องต่อด้วยการโจมตีอวาริส อย่างไรก็ตาม เนื่องจากไม่มีการกล่าวถึงเมมฟิสหรือเมืองสำคัญอื่น ๆ ทางเหนือ จึงมีข้อสงสัยมาอย่างยาวนานว่าฟาโรห์คาโมสทรงอาจไม่เคยโจมตีอวาริสจริง ๆ แต่เพียงบันทึกสิ่งที่พระองค์ทรงตั้งใจจะทำ เมื่อไม่นานมานี้ คิม ไรโฮลท์เสนอความเห็นว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะไม่รุกไปไกลเกินแคว้นอันพูหรือไซโนโปลิสในอียิปต์กลาง (บริเวณฟัยยูมและเมืองซากา) และไม่ได้เข้าไปยังดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์หรืออียิปต์ตอนล่างเลย

ตามที่จารึกหินแผ่นที่สองบันทึกไว้ หลังจากเคลื่อนทัพขึ้นเหนือจากเนฟรูซี ทหารของฟาโรห์คาโมสได้จับกุมผู้ส่งสารซึ่งถือจดหมายจากฟาโรห์ฮิกซอส อาโวเซอร์เร อาโปปิ ที่อวาริส ถึงพันธมิตรของเขา คือ ผู้ปกครองแห่งคูช เพื่อขอความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วนเพื่อต่อต้านฟาโรห์คาโมส ฟาโรห์คาโมสจึงทรงสั่งการทันทีให้กองกำลังส่วนหนึ่งเข้ายึดและทำลายโอเอซิสอัล-บะห์รียะฮ์ในทะเลทรายตะวันตก ซึ่งควบคุมเส้นทางทะเลทรายเหนือใต้ ฟาโรห์คาโมส ซึ่งในข้อความส่วนนี้เรียกพระองค์ว่า *"ผู้แข็งแกร่ง"* ทรงได้สั่งการดังกล่าวเพื่อปกป้องแนวหลังของพระองค์ จากนั้นฟาโรห์คาโมสทรงได้ล่องเรือกลับลงใต้ตามแม่น้ำไนล์สู่ธีบส์ เพื่อเฉลิมฉลองชัยชนะอย่างยินดี หลังจากประสบความสำเร็จทางทหารต่อชาวฮิกซอสในการขยายเขตแดนราชอาณาจักรของพระองค์ขึ้นไปทางเหนือจากคิวเซ ผ่านเฮอร์โมโปลิส จนถึงซาโก ซึ่งกลายเป็นพรมแดนใหม่ระหว่างราชวงศ์ที่สิบเจ็ดแห่งธีบส์กับราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซอส

ไรโฮลท์ชี้ให้เห็นว่า ในจารึกหินแผ่นที่สอง ฟาโรห์คาโมสทรงไม่เคยอ้างว่าทรงได้โจมตีสิ่งใด*ใน*อวาริสโดยตรง แต่กล่าวถึงเพียง "สิ่งใดก็ตามที่เป็นของอวาริส (*nkt hwt-wʿrt*, รูปกรรมตรง)" กล่าวคือ ทรัพย์สินหรือของปล้น[จากสงคราม]ที่กองทัพของพระองค์นำมาเท่านั้น" ดังที่ปรากฏในบรรทัดที่ 7–8 และ 15 ของจารึกหินของฟาโรห์คาโมส ซึ่งเป็นการกล่าวถึงอวาริสเพียงแห่งเดียวในข้อความนี้

บรรทัด 7–8: *ข้าได้จัดกองเรือพิทักษ์ผู้กล้าให้ออกลาดตระเวนไปจนถึงชายขอบทะเลทราย โดยมีกองเรือที่เหลือตามอยู่เบื้องหลัง ราวกับเหยี่ยวที่กำลังโฉบโจมตีดินแดนอวาริส*

บรรทัด 15: *ข้าไม่ได้ละเลยสิ่งใดที่เป็นของอวาริสเลย เพราะบริเวณนั้น (พื้นที่ที่ฟาโรห์คาโมสทรงกำลังปล้นสะดม) ว่างเปล่าเสียแล้ว*

เป็นที่ทราบกันดีว่าจารึกหินแผ่นที่สองของฟาโรห์คาโมสได้บันทึกเหตุการณ์การจับกุมผู้ส่งสารของชาวฮิกซอส ซึ่งถือจดหมายจากฟาโรห์อาโปฟิสเพื่อขอความช่วยเหลือจากกษัตริย์แห่งคูชในการต่อต้านฟาโรห์คาโมส ขณะเดินทางผ่านเส้นทางทะเลทรายตะวันตกไปยังนิวเบีย หลักฐานสำคัญที่ยืนยันว่าการดำเนินการทางทหารของฟาโรห์พระองค์นี้ส่งผลเพียงถึงแคว้นไซโนโปลิสเท่านั้น และมิได้ถึงตัวเมืองอวาริสเอง คือข้อเท็จจริงที่ว่าเมื่อฟาโรห์คาโมสทรงส่งจดหมายคืนให้ฟาโรห์อาโปฟิส พระองค์ได้ส่งไปที่อัตฟิห์ ซึ่งอยู่ห่างจากอวาริสไปทางใต้ราวหนึ่งร้อยไมล์ ดังนั้น อัตฟิห์จึงอาจเป็นทั้งพรมแดนใหม่หรือดินแดนไร้เจ้าของระหว่างดินแดนของชาวฮิกซอสที่หดแคบลงกับดินแดนของราชวงศ์ที่สิบเจ็ดแห่งธีบส์ซึ่งกำลังขยายตัว นอกจากนี้ ฟาโรห์คาโมสยังทรงระบุในจารึกหินแผ่นที่สองว่าจุดประสงค์ของการส่งจดหมายกลับไปคือเพื่อให้ผู้ถือสารของชาวฮิกซอสแจ้งแก่ฟาโรห์อาโปฟิสถึงชัยชนะของฟาโรห์แห่งธีบส์ *"ในแคว้นไซโนโปลิส ซึ่งเคยอยู่ในการครอบครองของพระองค์"*  ข้อมูลเหล่านี้ยืนยันว่าฟาโรห์คาโมสทรงจำกัดปฏิบัติการไว้เพียงแคว้นอียิปต์โบราณแคว้นนี้ และมิได้เข้าใกล้เมืองอวาริสเลยในปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์

### การสงครามกับชาวนิวเบียครั้งแรก
เป็นที่ทราบกันว่าฟาโรห์คาโมสทรงทำศึกกับชาวคูชมาก่อนปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์ เนื่องจากฟาโรห์ชาวฮิกซอสได้ร้องขอต่อกษัตริย์แห่งคูชโดยตรงให้โจมตีศัตรูของตนและแก้แค้นความเสียหายที่ฟาโรห์คาโมสทรงก่อไว้ต่อราชอาณาจักรของทั้งสองฝ่าย อย่างไรก็ตาม เป็นไปได้น้อยมากที่ฟาโรห์คาโมสจะทรงมีทรัพยากรเพียงพอที่จะเอาชนะชาวคูชทางตอนใต้ และในเวลาเดียวกันก็สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อชาวฮิกซอสทางตอนเหนือ ภายในระยะเวลาเพียงหนึ่งปี บนแนวหน้าการรบที่ทอดยาวหลายร้อยกิโลเมตร

## รัชสมัย

ปีที่สามแห่งการครองราชย์ของพระองค์เป็นช่วงเวลาที่มีหลักฐานยืนยันเพียงครั้งเดียวของฟาโรห์คาโมส และเคยถูกเข้าใจว่าเป็นจุดสิ้นสุดแห่งรัชสมัยของพระองค์ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันเห็นได้ชัดว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะทรงครองราชย์ต่อไปอีกหนึ่งหรือสองปีหลังจากนั้น เนื่องจากพระองค์ได้เริ่มทำสงครามครั้งที่สองกับชาวนิวเบีย อีกทั้งยังมีหลักฐานยืนยันว่าฟาโรห์คาโมสทรงทำศึกกับชาวคูชมาก่อนหน้านั้น จากข้อความในจดหมายที่ถูกยึดของฟาโรห์อาโปฟิส ซึ่งทรงขอความช่วยเหลือจากกษัตริย์แห่งคูช โดยข้อความดังกล่าวถูกบันทึกไว้ในจารึกหินแผ่นที่สอง ซึ่งลงช่วงเวลาไว้ที่ปีที่สามแห่งการครองราชย์ของฟาโรห์คาโมส

จารึกบนหินสองแห่งที่พบที่อาร์มินนาและทอชกา ซึ่งตั้งอยู่ลึกเข้าไปในนิวเบีย ปรากฏพระนามครองราชย์และพระนามส่วนพระองค์ของฟาโรห์คาโมสและฟาโรห์อาห์โมสอยู่ใกล้กัน และจากหลักฐานทางจารึกวิทยาระบุว่าจารึกทั้งสองถูกสลักขึ้นในช่วงเวลาเดียวกัน และน่าจะเป็นผลงานของช่างสลักคนเดียวกัน ในจารึกทั้งสองแห่ง พระนามของฟาโรห์อาห์โมสปรากฏอยู่ถัดลงมาใต้พระนามของฟาโรห์คาโมส และฟาโรห์ทั้งสองพระองค์ได้รับสร้อยพระนามว่า ***di-ˁnḫ*** "ผู้ทรงได้รับชีวิต" ซึ่งโดยปกติใช้เฉพาะกับฟาโรห์ผู้ทรงครองราชย์เท่านั้น สิ่งนี้ชี้ว่าฟาโรห์คาโมสและฟาโรห์อาห์โมสทรงครองราชย์อยู่ในขณะที่จารึกถูกแกะสลักขึ้น และจึงทรงเป็นผู้ปกครองร่วมกัน เนื่องจากพระนามของฟาโรห์คาโมสถูกบันทึกไว้ก่อน พระองค์จึงน่าจะเป็นฟาโรห์ร่วมครองราชย์ที่อาวุโสกว่า อย่างไรก็ตาม ในจารึกหินปีที่สามแห่งการครองราชย์ของฟาโรห์คาโมส ซึ่งกล่าวถึงการทำศึกครั้งแรกกับชาวนูเบียโดยอ้อม ไม่ปรากฏการกล่าวถึงหรืออ้างถึงฟาโรห์อาห์โมสในฐานะฟาโรห์เลย สิ่งนี้บ่งชี้ว่าฟาโรห์คาโมสทรงแต่งตั้งเจ้าชายอาห์โมส ผู้ยังทรงพระเยาว์ ให้เป็นฟาโรห์ร่วมครองราชย์ในช่วงหลังปีที่สามแห่งการครองราชย์ และก่อนจะเริ่มทำสงครามครั้งที่สองกับนิวเบีย ด้วยเหตุนี้ สงครามกับนิวเบียครั้งที่สองของฟาโรห์คาโมสน่าจะเกิดขึ้นในปีที่สี่หรือห้าแห่งการครองราชย์ของพระองค์ เป้าหมายของสงครามครั้งที่สองนี้อาจเป็นป้อมบูเฮน ซึ่งชาวนิวเบียได้ยึดคืนจากกองกำลังของฟาโรห์คาโมส เนื่องจากจารึกหินที่มีพระนามในกรอบคาร์ทูชของพระองค์ถูกลบออกโดยเจตนา และมีร่องรอยความเสียหายจากไฟภายในป้อม

ไรโฮลต์ประเมินว่าฟาโรห์คาโมสน่าจะทรงครองราชย์เป็นเวลาประมาณห้าปี และกำหนดช่วงรัชสมัยของพระองค์ไว้ระหว่าง 1554–1549 ปีก่อนคริสตกาล โดยคำนึงถึงช่วงเวลาการครองราชย์ร่วมกับฟาโรห์อาห์โมสราวหนึ่งปี ขณะที่โดนัลด์ เรดฟอร์ดตั้งข้อสังเกตว่าฟาโรห์คาโมสได้รับการบรรจุพระบรมศพในโลงไม้ธรรมดาที่ไม่ปิดทอง และไม่มีสัญลักษณ์อูเรอุสประดับบนโลงพระบรมศพ ลักษณะดังกล่าวอาจบ่งชี้ว่าฟาโรห์คาโมสสวรรคตก่อนจะมีเวลาจัดเตรียมเครื่องประกอบพระบรมศพให้เสร็จสมบูรณ์ อันเนื่องมาจากการที่พระองค์ทรงอยู่ระหว่างการทำสงครามกับทั้งชาวคูชและชาวฮิกซอส

## พระบรมศพ

สุสานของฟาโรห์คาโมสถูกกล่าวถึงในบันทึกปาปิรุสแอบบอตต์ ซึ่งบันทึกการสอบสวนคดีปล้นสุสานในรัชสมัยของฟาโรห์รามเสสที่ 9 ราว 400 ปีหลังจากการฝังพระบรมศพของฟาโรห์อาห์โมส แม้ว่าสุสานของฟาโรห์คาโมสจะถูกระบุว่า "อยู่ในสภาพดี" แต่เป็นที่ชัดเจนว่ามัมมี่ของพระองค์ถูกย้ายออกไปในภายหลัง เนื่องจากถูกค้นพบในปี ค.ศ. 1857 ที่ดะรอ อะบู อันนะญา และดูเหมือนว่าพระบรมศพของพระองค์จะถูกซ่อนไว้โดยเจตนาในกองเศษซาก โลงพระบรมศพแบบริชิที่ทาสีและฉาบปูนถูกค้นพบโดยนักไอยคุปต์วิทยายุคแรก ออกุสต์ มาริเอตต์ และไฮน์ริช บรุกช์ ซึ่งบันทึกว่ามัมมี่อยู่ในสภาพทรุดโทรมอย่างมาก สิ่งของที่ฝังร่วมกับมัมมี่ ได้แก่ มีดสั้นทองและเงิน เครื่องราง สคารับ คันฉ่องสำริด และเครื่องประดับอกรูปคาร์ทูชที่สลักพระนามของผู้สืบราชบัลลังก์และพระอนุชา คือ ฟาโรห์อาห์โมส

ปัจจุบันโลงพระบรมศพยังคงอยู่ในอียิปต์ ขณะที่มีดสั้นอยู่ที่บรัสเซลส์ และเครื่องประดับอกกับคันฉ่องอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ กรุงปารีส พระนามของฟาโรห์ที่สลักไว้บนโลงพระบรมศพเพิ่งได้รับการยืนยันอย่างแน่ชัดราว 50 ปีหลังจากการค้นพบครั้งแรก ซึ่งเมื่อถึงเวลานั้น ร่างมัมมี่ที่ถูกทิ้งไว้ท่ามกลางเศษซากในบริเวณดะรอ อะบู อันนะญาได้สูญหายไปแล้ว และมีความเป็นไปได้สูงว่าพระบรมศพของพระองค์สูญหายไปอย่างถาวร

## จารึกหิน
ฟาโรห์คาโมสทรงตั้งจารึกหินสองแผ่นที่ธีบส์ ซึ่งดูเหมือนจะบอกเล่าเหตุการณ์อย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับชัยชนะของพระองค์เหนือชาวฮิกซอส โดยส่วนท้ายของจารึกหินแผ่นแรกได้สูญหายไปแล้ว

นอกจากนี้ แผ่นคาร์นาร์วอนยังคงรักษาข้อความบางส่วนของจารึกหินเหล่านี้ไว้ด้วย

### การระบุเอกสาร
ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1916 เซอร์ อลัน การ์ดิเนอร์ได้เสนอสมมติฐานว่าแผ่นคาร์นาร์วอนฉบับแรกน่าจะเป็นสำเนาของจารึกหินเชิดชูพระเกียรติบางแผ่นของฟาโรห์คาโมส ต่อมาสมมติฐานนี้ได้รับการยืนยันเมื่อ ลาคา และเชฟริเยร์ นักไอยคุปต์วิทยาชาวฝรั่งเศสซึ่งทำงานอยู่ที่คาร์นัก ได้ค้นพบชิ้นส่วนจารึกหินสองชิ้น โดยชิ้นที่เล็กที่สุดถูกพบในปี ค.ศ. 1932 และในปี ค.ศ. 1935 ก็พบชิ้นส่วนที่มีขนาดใหญ่กว่า ทำให้ทราบแน่ชัดว่าข้อความในแผ่นคาร์นาร์วอนถูกคัดลอกมาจากจารึกหินของฟาโรห์คาโมส

### การค้นพบอื่น ๆ
ในระยะหลังยังมีการค้นพบจารึกของฟาโรห์คาโมสเพิ่มเติม 
:"จนกระทั่งเมื่อไม่นานมานี้ (ราว ค.ศ. 2016) เป็นที่ทราบกันว่าจารึกหินของพระองค์มีเพียงสองแผ่น โดยหนึ่งในนั้นถูกคัดลอกลงบนแผ่นเขียนสมัยราชวงศ์ที่สิบแปด คือแผ่นคาร์นาร์วอน (Redford 1997: หมายเลข 68–69) อย่างไรก็ตาม ในปี ค.ศ. 2004 ได้มีการค้นพบชิ้นส่วนจารึกที่ปรากฏพระนามสองสตรีของฟาโรห์คาโมสที่คาร์นัก และถูกจัดให้เป็นจารึกหินแผ่นที่สามของพระองค์ (Van Siclen 2010) ต่อมาในปี ค.ศ. 2008 ยังพบจารึกของฟาโรห์คาโมสเพิ่มเติมที่อัรมันต์ (Thiers 2009)"

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Gardiner, Sir Alan. *Egypt of the Pharaohs*. Oxford: University Press, 1964, 1961.
* Montet, Pierre. *Eternal Egypt*, translated from the French by Doreen Weightman. London, 1964
* Pritchard, James B. (Editor). *Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament* (3rd edition). Princeton, 1969.
* Redford, Donald B. *History and Chronology of the Eighteenth Dynasty of Egypt: Seven Studies*. Toronto, 1967.
* Ryholt, Kim SB, *The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period (Carsten Niebuhr Institute Publications*, Copenhagen, (Museum Tusculanum Press:1997) 
* Simpson, William Kelly (Editor). *The Literature of Ancient Egypt: An Anthology of Stories, Instructions, Stelae, Autobiographies, and Poetry* (3rd edition). New Haven, 2003, pp.&nbsp;345–50 (translation of the Kamose texts).

หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์ที่สิบหก