อันดับปลาคางคก

**ปลาคางคก** (อังกฤษ: Toadfishes, Frogfishes) เป็นปลาทะเลจำพวกปลากระดูกแข็งกลุ่มหนึ่ง ในอันดับ Batrachoidiformes และวงศ์ Batrachoididae ซึ่งมีเพียงวงศ์เดียวเท่านั้นที่อยู่ในอันดับนี้

## ลักษณะและพฤติกรรม
ถูกเรียกชื่อนี้เนื่องจากมีสีที่ไม่เป็นระเบียบ ดูสกปรกเลอะเทอะดูคล้ายกับคางคกหรือกบ (คำว่า "Batrachus" มาจากภาษากรีกคำว่า βατραχος (*batrakhos*) หมายถึง "กบ") มีอยู่ประมาณ 80 ชนิด  ใน 21 สกุล แบ่งออกได้เป็น 3 วงศ์ย่อย (ดูด้านล่าง)

ปลากลุ่มนี้ มีวิธีการล่าเหยื่อแบบซุ่มโจมตี  โดยจะฝังตัวกับพื้นทราย ด้วยสีที่ดูเลอะเทอะไม่สะดุดตาช่วยให้หลบพ้นจากสายตาสัตว์นักล่าประเภทอื่น ๆ ได้เป็นอย่างดี มีหนามแหลมบริเวณหลังและหนามแหลมบริเวณส่วนคลุมเหงือกของปลากลุ่มนี้ โดยเฉพาะในสกุล *[[Thalassophryne]]* จะมีเป็นท่อซึ่งสามารถฉีดพิษไปยังศัตรูที่ต้องการที่จะล่าพวกมันเป็นอาหาร เพื่อป้องกันตัว

มีความสามารถส่งเสียงร้องได้ ในตัวผู้จะมีการใช้ถุงลมช่วยในการว่ายน้ำ และช่วยในการทำให้เกิดเสียงเพื่อดึงดูดตัวเมีย ด้วยการขยับกล้ามเนื้อที่แข็งแรงด้านข้างถุงลม โดยจะส่งเสียงร้องว่า *"อุบ อุบ"* ในภาษาไทยถึงเรียกปลากลุ่มนี้รวม ๆ กันว่า "ปลาอุบ"  เนื่องจากเป็นปลาที่หลบซ่อนตามโขดหินหรือใต้พื้นทรายหรือพื้นที่ ๆ เป็นโคลนเลน พบเห็นตัวได้ยาก จึงต้องทำการดึงดูดเพศตรงข้ามให้สนใจ โดยสามารถสั่นกล้ามเนื้อส่วนนี้ได้มากถึง 150 ครั้งต่อวินาที นอกจากนี้แล้วยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ อีก เช่น "ปลาผีหลอก", "ปลาบู่ทะเล", "ปลาตุ๊กแก", "ปลากบ" หรือ "ปลาคางคก" 

เป็นปลาไม่มีเกล็ด เนื้อนิ่มลื่น โดยที่ตาอยู่ด้านบนของหัวที่มีขนาดใหญ่ ปากมีขนาดใหญ่รับกับขากรรไกรล่าง และขากรรไกรบน เหงือกมีขนาดเล็กและมีเพียงข้างละอัน มีหนามแหลม 1 เส้น พร้อมกับเส้นครีบอ่อนจำนวนมาก

อาศัยอยู่บริเวณพื้นใต้น้ำ ตั้งแต่แถบชายฝั่งไปจนถึงทะเลลึก เป็นปลากินเนื้อ สามารถกินอาหารได้หลากหลายและไม่เลือกขนาดแม้จะใหญ่กว่าตัวก็ตาม  โดยจะหลบซ่อนอยู่ตามรอยแตกของหิน หรือ ขุดพื้นทรายเพื่อซ่อนตัวล่าเหยื่อ ตัวผู้จะสร้างรังและคอยปกป้องไข่หลังจากที่ตัวเมียทำการวางไข่แล้ว ตัวผู้หนึ่งตัวอาจผสมพันธุ์กับไข่ของตัวเมียได้หลายตัว

พบได้ในทะเลทั่วโลก มีเพียงแค่ไม่กี่ชนิดที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดหรือน้ำกร่อย เช่น *[[Daector quadrizonatus]]* ที่พบในประเทศโคลัมเบีย, *[[Potamobatrachus trispinosus]]* ที่พบในแม่น้ำอเมซอน, *[[Thalassophryne amazonica]]* พบในทวีปอเมริกาใต้  รวมถึงปลาย่าดุก (*Batrachomoeus trispinosus*) หรือปลาคางคก (*Allenbatrachus grunniens*) ที่พบได้ในบริเวณชายฝั่งและปากแม่น้ำในทวีปเอเชีย รวมถึงประเทศไทย

และจากการที่ปลาที่สามารถส่งเสียงร้องได้ เป็นเหตุให้เมืองชายทะเลเมืองหนึ่งในรัฐแคลิฟอร์เนีย ในช่วงฤดูร้อน ในเวลาพลบค่ำจะปรากฏเสียงต่ำ ๆ ทุ้ม ๆ ดัง *"อึ่งงงงงงงงงงงงงงงงงงง"* ระงมไปทั่วทั้งเมือง จนรบกวนการนอนหลับพักผ่อนของผู้คนที่อาศัยในเมือง ซึ่งในตอนแรกยังไม่มีใครทราบว่าเป็นเสียงของอะไร ที่สุดก็การค้นพบว่าเป็นเสียงร้องของปลาคางคกตัวผู้ที่ส่งเสียงร้องดึงดูดความสนใจของตัวเมียนั่นเอง

ในส่วนที่อาศัยในน้ำจืดหรือน้ำกร่อย นิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม โดยต้องมีการนำมาปรับสภาพให้อาศัยอยู่ในน้ำจืดและสถานที่เลี้ยงให้ได้เสียก่อน จึงจะอยู่รอดได้ แต่ในแง่ของการประมงไม่จัดว่าเป็นปลาเศรษฐกิจ แม้จะมีรายงานว่าเนื้อปลาจำพวกนี้จะมีคุณค่าทางสารอาหารเหมือนเช่นปลาทะเลจำพวกอื่น ทั้ง  โอเมกา 3 หรือ ดีเอชเอ โดยชาวประมงเมื่อจับได้มักจะเป็นปลาที่ติดมากับอวนโดยบังเอิญ แต่ในปัจจุบัน ที่อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด มีการประมงปลาคางคกโดยเฉพาะ โดยการวางลอบใช้เหยื่อเป็นเนื้อปลาสด ทิ้งระยะห่างระหว่างลอบประมาณ 10 เมตร มีราคาขายสูงถึงกิโลกรัมละ 70-80 บาท นิยมนำไปปรุงเป็นอาหารพื้นบ้าน เช่น แกงกะทิ

## การจำแนก
อันดับ **Batrachoidiformes**
* วงศ์ **Batrachoididae**
** วงศ์ย่อย Batrachoidinae*
*** สกุล *Amphichthys* (2 ชนิด)
*** สกุล *Batrachoides* (9 ชนิด)
*** สกุล *Opsanus* (6 ชนิด)
*** สกุล *Potamobatrachus* (ชนิดเดียว)
*** สกุล *Sanopus* (6 ชนิด)
*** สกุล *Vladichthys* (ชนิดเดียว)
** วงศ์ย่อย [[Halophryninae]]*
*** สกุล *[[Allenbatrachus]]* (3 ชนิด)
*** สกุล *[[Austrobatrachus]]* (2 ชนิด)
*** สกุล *[[Barchatus]]* (ชนิดเดียว)
*** สกุล *[[Batrachomoeus]]* - ปลาย่าดุก, ปลาอุบ (5 ชนิด) 
*** สกุล *[[Batrichthys]]* (2 ชนิด)
*** สกุล *[[Bifax]]* (ชนิดเดียว)
*** สกุล *[[Chatrabus]]* (3 ชนิด)
*** สกุล *[[Colletteichthys]]* (3 ชนิด)
*** สกุล *[[Halobatrachus]]* - ปลาคางคกลูซิทาเนียน (ชนิดเดียว)
*** สกุล *[[Halophryne]]*  (4 ชนิด)
*** สกุล *[[Perulibatrachus]]* (3 ชนิด)
*** สกุล *[[Riekertia]]* - ปลาคางคกตัวกว้าง (ชนิดเดียว)
*** สกุล *[[Triathalassothia]]* (2 ชนิด)
** วงศ์ย่อย Porichthyinae
*** สกุล *[[Aphos]]* (ชนิดเดียว)
*** สกุล *[[Porichthys]]* - มิดชิปเมน (14 ชนิด)
** วงศ์ย่อย Thlassophryininae
*** สกุล *[[Daector]]* (5 ชนิด)
*** สกุล *[[Thalassophryne]]* (6 ชนิด)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

ปลาแบ่งตามวงศ์
หมวดหมู่:ปลาที่พบในประเทศไทย
หมวดหมู่:ปลาทวีปอเมริกาใต้
หมวดหมู่:ปลาน้ำเค็ม
หมวดหมู่:ปลาน้ำกร่อย
หมวดหมู่:ปลาน้ำจืด