อำเภอทองผาภูมิ

thumb|ภูมิลักษณ์ในตำบลปิล็อก (เนินช้างศึก)
**ทองผาภูมิ** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดกาญจนบุรี และเป็นอำเภอที่มีพื้นที่มากที่สุดของจังหวัด มีสถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ เช่น อุทยานแห่งชาติทองผาภูมิ เขื่อนวชิราลงกรณ เป็นต้น

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอทองผาภูมิมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียงเรียงทิศตามเข็มนาฬิกาดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอสังขละบุรี และอำเภออุ้มผาง (จังหวัดตาก)
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอบ้านไร่ (จังหวัดอุทัยธานี) และอำเภอศรีสวัสดิ์ 
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอไทรโยค
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับภาคตะนาวศรี (ประเทศพม่า)

## ประวัติ

อำเภอทองผาภูมิซึ่งตั้งอยู่ที่บ้านท่าขนุน ตำบลท่าขนุน มีประวัติมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเนื่องจากเคยเป็นเมืองหน้าด่าน ในสมัยโบราณเคยเป็นเส้นทางเดินทัพบกโดยปรากฏชื่อเมืองท่าขนุน ส่วนชาวกรุงเก่าเรียกชื่อเมืองทองผาภูมิว่า **เมืองทองปาปุน** และในพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา มีชื่อว่า **เมืองทองผาภูมิ** หรือ **เมืองทองภาภูมิ ** ปรากฎในเหตุการณ์พม่าเกิดศึกเมืองอังวะอันเนื่องจากกองทัพจีนฮ่อเข้าล้อมเมืองในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีรับสั่งให้มีท้องตราถึงทัพฝ่ายเหนือให้อย่าตีเมืองลำพูนและเมืองเชียงใหม่ แล้วให้ยกทัพไปตีโอบหลังทัพพม่า ณ เมืองศรีสวัสดิ์ เมืองมังคลา และเมืองทองผาภูมิ

เมืองทองผาภูมิได้ชื่อว่าเป็นเมือง 1 ใน 7 หัวเมืองมอญ หรือเมือง **รามัญ ๗ เมือง** เนื่องจากสมัยสงครามสมรภูมิลาดหญ้าในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งหัวหน้ามอญทั้งเจ็ดรวมทั้งด่านทองผาภูมิเป็นผู้คุมทหารมอญเมืองด่านร่วมกับทหารมอญเมืองสามโคกของเจ้าพระยามหาโยธา (เจ่ง คชเสนี) มีหน้าที่ช่วยลาดตระเวนสืบข่าวการเคลื่อนไหวของพม่า เมื่อฝ่ายพม่าปราชัยต่อกองทัพหลวงของสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชโปรดเกล้าฯ ยกด่านทองผาภูมิขึ้นเป็น *เมืองทองผาภูมิ* และโปรดเกล้าฯ ให้หัวหน้ามอญทั้งเจ็ดขึ้นเป็นเจ้าเมือง "*...เมืองทองผาภูมิ ให้เป็นพระทองผาภูมิ...*"

สมัยรัชกาลที่ 2 พระทองผาภูมิ เจ้าเมืองมอญในขณะนั้นเห็นว่าการตั้งบ้านเมืองอยู่ในป่าชายแดนเมืองกาญจนบุรีมีความยากลำบาก ราษฎรขัดสน ทำนาทำไร่ไม่ได้ผล จึงขอพระราชทานกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ขอพระบรมราชานุญาตย้ายครอบครัวมาที่โพธารามและบ้านโป่ง เมืองราชบุรีโดยตั้งบ้านเรือนอยู่ใต้วัดใหญ่นครชุมน์ริมแม่น้ำแม่กลอง แต่พระทองผาภูมิยังส่งทหารมอญไปดูแลและตระเวนเมืองทองผาภูมิเช่นเดิม

สมัยรัชกาลที่ 4 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้แปลงราชทินนามเจ้าเมืองรามัญทั้งเจ็ด ทรงแปลงราชทินนาม *พระทองผาภูมิ* เป็น *พระเสลภูมิบดี* ต่อมารัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินเป็นระบบมณฑลเทศาภิบาลโดยเปลี่ยนระบบเจ้าเมืองเป็นผู้ว่าราชการเมือง *เมืองทองผาภูมิ* จึงถูกเปลี่ยนแปลงเป็นอำเภอ ครั้งหนึ่งทางราชการยกให้ฐานะเป็น **กิ่งอำเภอสังขละบุรี** ขึ้นกับอำเภอวังกะ และให้พระศรีสุวรรณคีรี (ทะเจียงโปรย) ขุนนางเชื้อสายกะเหรี่ยงเป็นผู้ว่าราชการเมือง จนกระทั่งในวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2482 จึงได้มีการเปลี่ยนชื่อกิ่งอำเภอสังขละบุรีเป็น **กิ่งอำเภอทองผาภูมิ** ส่วนอำเภอวังกะที่กิ่งอำเภอขึ้นตรงนั้นได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็น "อำเภอสังขละบุรี" แทน ต่อมาจึงได้มีการยกฐานะกิ่งอำเภอนี้ขึ้นมาเป็น **อำเภอทองผาภูมิ** ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 ซึ่งในขณะเดียวกันอำเภอสังขละบุรีได้ถูกยุบลงเป็นกิ่งอำเภอสังขละบุรีอีกด้วย

## การแบ่งเขตการปกครอง
thumb|ภูมิลักษณ์ในตำบลท่าขนุน
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอทองผาภูมิแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 45 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอทองผาภูมิประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลทองผาภูมิ]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าขนุน
* **[[เทศบาลตำบลสหกรณ์นิคม]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสหกรณ์นิคมทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลท่าขนุน]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าขนุน (นอกเขตเทศบาลตำบลทองผาภูมิ)
* **[[เทศบาลตำบลลิ่นถิ่น]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลิ่นถิ่นทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลปิล๊อก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปิล๊อกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหินดาด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหินดาดทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลชะแล** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชะแลทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยเขย่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยเขย่งทั้งตำบล

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 


ทองผาภูมิ
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–พม่า