กลุ่มดาวกางเขนใต้

**กลุ่มดาวกางเขนใต้** (;  ) เป็นกลุ่มดาวในท้องฟ้าซีกใต้ที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ดาวฤกษ์สว่าง 4 ดวง เรียงตัวกันเป็นรูปดาวเรียงเด่นทรงกางเขนคริสเตียน ซึ่งเป็นที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ **กางเขนใต้** (Southern Cross) กลุ่มดาวนี้ตั้งอยู่บนปลายสุดทางทิศใต้ของแถบทางช้างเผือกที่มองเห็นได้ คำว่า *Crux* เป็นภาษาละตินที่แปลว่ากางเขน แม้ว่ามันจะเป็นกลุ่มดาวที่มีขนาดเล็กที่สุดในบรรดากลุ่มดาวสมัยใหม่ทั้ง 88 กลุ่มดาว แต่กลุ่มดาวกางเขนใต้กลับเป็นหนึ่งในกลุ่มดาวที่จำแนกได้ง่ายที่สุด เนื่องจากดาวฤกษ์หลักทั้ง 4 ดวงแต่ละดวงมีความสว่างปรากฏมากกว่า +2.8 กลุ่มดาวนี้มีความสำคัญทางวัฒนธรรมในระดับสูงต่อรัฐและประเทศหลายแห่งในซีกโลกใต้

ดาวฤกษ์สีฟ้าขาว α Crucis (Acrux) เป็นดาวที่อยู่ทางทิศใต้ที่สุดของกลุ่มดาว และมีความสว่างที่สุดที่ระดับ 0.8 ส่วนดาวฤกษ์อีก 3 ดวงในรูปกางเขนจะปรากฏตามเข็มนาฬิกาเรียงตามลำดับความสว่างที่ลดลง ได้แก่ β Crucis (Mimosa), γ Crucis (Gacrux) และ δ Crucis (Imai) นอกจากนี้ยังมีดาว ε Crucis (Ginan) ที่ตั้งอยู่ภายในรูปดาวเรียงเด่นกางเขนนี้ด้วย ดาวฤกษ์ที่สว่างเหล่านี้หลายดวงเป็นสมาชิกของกลุ่มดาวแมงป่อง-คนครึ่งม้า (Scorpius–Centaurus association) ซึ่งเป็นกลุ่มดาวสีฟ้าขาวที่ร้อนแรงและอยู่รวมกันอย่างหลวม ๆ โดยมีต้นกำเนิดและการเคลื่อนที่ผ่านทางช้างเผือกซีกใต้ร่วมกัน

กลุ่มดาวกางเขนใต้ประกอบด้วยดาวแปรแสงเซเฟอิด 4 ดวง ซึ่งแต่ละดวงสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าภายใต้สภาวะท้องฟ้าที่เหมาะสมที่สุด นอกจากนี้ยังประกอบด้วยกระจุกดาวเปิดที่สว่างและมีสีสันที่รู้จักกันในชื่อ กระจุกดาวกล่องอัญมณี (NGC 4755) ตั้งอยู่บริเวณขอบทิศตะวันออก และทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ใกล้ ๆ กันนั้น มีเนบิวลามืดขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมพื้นที่ 7° x 5° ที่รู้จักกันในชื่อ เนบิวลาถุงถ่าน (Coalsack Nebula) ซึ่งบางส่วนของเนบิวลานี้ปรากฏอยู่ในเขตของกลุ่มดาวคนครึ่งม้าและกลุ่มดาวแมลงวันที่อยู่ข้างเคียง

## ประวัติ
ดาวฤกษ์ที่สว่างในกลุ่มดาวกางเขนใต้เป็นที่รู้จักของชาวกรีกโบราณ โดยที่ปโตเลมีถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มดาวคนครึ่งม้า ในช่วงสหัสวรรษที่ 4 ก่อนคริสตกาล ดาวกลุ่มนี้สามารถมองเห็นได้ทั้งหมดจากทางเหนือที่อยู่ไกลถึงบริเตนใหญ่ อย่างไรก็ตาม การส่ายของแกนหมุนโลก (precession of the equinoxes) ได้ค่อย ๆ ลดระดับของดวงดาวลงจนอยู่ใต้เส้นขอบฟ้าของยุโรป และในที่สุดพวกมันก็ถูกลืมเลือนโดยผู้อาศัยในแถบละติจูดเหนือ เมื่อถึง ค.ศ. 400 ดาวในกลุ่มดาวที่ปัจจุบันเรียกว่ากางเขนใต้ไม่เคยปรากฏขึ้นเหนือเส้นขอบฟ้าในพื้นที่ส่วนใหญ่ของยุโรปอีกเลย ดันเต อาลีกีเอรี (Dante Alighieri) อาจเคยทราบเกี่ยวกับกลุ่มดาวนี้ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เนื่องจากเขาได้บรรยายถึงดาวเรียงเด่นที่มีดาวสว่าง 4 ดวงในท้องฟ้าซีกใต้ไว้ในผลงาน *[[ดีวีนากอมเมเดีย]]* (Divine Comedy) ของเขา อย่างไรก็ตาม คำบรรยายของเขาอาจเป็นการเปรียบเปรย และความคล้ายคลึงกับกลุ่มดาวนี้อาจเป็นเพียงเหตุบังเอิญเท่านั้น

นักเดินเรือชาวเวนิส อัลวีเซ กาดาโมสโต (Alvise Cadamosto) ในคริสต์ศตวรรษที่ 15 ได้บันทึกถึงสิ่งที่น่าจะเป็นกลุ่มดาวกางเขนใต้ขณะล่องเรือออกจากแม่น้ำแกมเบียใน ค.ศ. 1455 โดยเรียกมันว่า *carro dell'ostro* ("รถม้าแห่งทิศใต้") อย่างไรก็ตาม แผนภาพประกอบของกาดาโมสโตนั้นไม่ถูกต้องแม่นยำนัก โดยทั่วไปเหล่านักประวัติศาสตร์ยกย่องให้ ฌูเอา ฟารัช (João Faras) เป็นชาวยุโรปคนแรกที่วาดภาพกลุ่มดาวนี้ได้อย่างถูกต้อง ฟารัชได้สเก็ตช์ภาพและบรรยายกลุ่มดาวนี้ (โดยเรียกมันว่า "*las guardas*") ในจดหมายที่เขียนขึ้นบนชายหาดของบราซิลเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 1500 ถึงกษัตริย์โปรตุเกส

นักสำรวจ อเมริโก เวสปุชชี ดูเหมือนจะได้สังเกตเห็นไม่เพียงแค่กลุ่มดาวกางเขนใต้เท่านั้น แต่ยังรวมถึงเนบิวลาถุงถ่านที่อยู่ใกล้เคียงในการเดินทางครั้งที่สองของเขาใน ค.ศ. 1501–1502 ด้วย

คำบรรยายในช่วงยุคใหม่ตอนต้นอีกฉบับหนึ่งที่อธิบายถึงกลุ่มดาวกางเขนใต้อย่างชัดเจนในฐานะกลุ่มดาวแยกต่างหากนั้น ยกให้เป็นผลงานของ อันเดรอา กอร์ซาลี (Andrea Corsali) นักเดินเรือชาวอิตาลีผู้ล่องเรือไปยังจีนและหมู่เกาะอินดีสตะวันออกในช่วง ค.ศ. 1515 ถึง 1517 ในการสำรวจที่ได้รับการสนับสนุนโดยพระเจ้ามานูแวลที่ 1 ใน ค.ศ. 1516 กอร์ซาลีได้เขียนจดหมายถึงกษัตริย์เพื่อบรรยายถึงการสังเกตท้องฟ้าซีกใต้ของเขา ซึ่งรวมถึงแผนที่ดวงดาวรอบขั้วใต้ของท้องฟ้าที่ค่อนข้างหยาบ โดยมีกลุ่มดาวกางเขนใต้และเมฆแมเจลแลนทั้งสองปรากฏอยู่ด้วย

เอเมอรี โมลินิวซ์ (Emery Molyneux) และ เปทรัส แพลันเชียส (Petrus Plancius) ยังได้รับการอ้างถึงว่าเป็นนักทำแผนที่ดาวกลุ่มแรก ๆ ที่จำแนกกลุ่มดาวกางเขนใต้ออกเป็นกลุ่มดาวแยกต่างหาก โดยผลงานของพวกเขาอยู่ในช่วง ค.ศ. 1592 ซึ่งคนแรกได้วาดไว้บนทรงกลมท้องฟ้า และคนหลังได้วาดไว้ในแผนที่ดาวดวงเล็ก ๆ บนแผนที่ผนังขนาดใหญ่ของเขา อย่างไรก็ตาม ผู้สร้างทั้งสองต่างพึ่งพาแหล่งข้อมูลที่ไม่น่าเชื่อถือและวางตำแหน่งของกลุ่มดาวกางเขนใต้ไว้ผิดที่ กลุ่มดาวกางเขนใต้ปรากฏในตำแหน่งที่ถูกต้องเป็นครั้งแรกบนทรงกลมท้องฟ้าของ เปทรัส แพลันเชียส และ โจโดคัส ฮอนดิอุส (Jodocus Hondius) ใน ค.ศ. 1598 และ 1600 ดาวฤกษ์ในกลุ่มดาวนี้ได้รับการจัดทำแคตตาล็อกแยกจากกลุ่มดาวคนครึ่งม้าเป็นครั้งแรกโดย เฟรเดอริก เดอ เฮาต์มัน (Frederick de Houtman) ใน ค.ศ. 1603 ต่อมากลุ่มดาวนี้ได้รับการยอมรับโดย ยาค็อบ บาร์ตช์ (Jakob Bartsch) ใน ค.ศ. 1624 และ ออกัสติน โรแยร์ (Augustin Royer) ใน ค.ศ. 1679 โดยบางครั้งโรแยร์ถูกอ้างถึงอย่างผิด ๆ ว่าเป็นผู้จำแนกกลุ่มดาวกางเขนใต้เป็นคนแรก

### ในดาราศาสตร์ที่ไม่ใช่ตะวันตก
ในประเทศอินเดีย มีเรื่องเล่าที่เกี่ยวข้องกับการสร้าง ตรีศังกุสวรรค์ (Trishanku Swarga; त्रिशंकु) ซึ่งหมายถึง "กางเขน" (Crux) ที่สร้างขึ้นโดยฤๅษี วิศวามิตร (Vishwamitra)

ในภาษาจีน เรียกว่า **สือจื้อเจี้ย** (; ) หมายถึง "กางเขน" อ้างถึงดาวเรียงเด่นที่ประกอบด้วยดาว Gamma Crucis, Alpha Crucis, Beta Crucis และ Delta Crucis

ในดาราศาสตร์ของชาวอะบอริจินในออสเตรเลีย กลุ่มดาวกางเขนใต้และเนบิวลาถุงถ่านเป็นส่วนหัวของ "นกอีมูบนท้องฟ้า" (ซึ่งมองเห็นได้จากพื้นที่มืดมากกว่าจะเป็นรูปแบบของดวงดาว) ในวัฒนธรรมของชาวอะบอริจินหลายกลุ่ม ในขณะที่ตัวกลุ่มดาวกางเขนใต้เองถูกกล่าวว่าเป็นพอสซัมที่นั่งอยู่บนต้นไม้ (ชาวบูรงในภูมิภาควึมเมรา ทางตะวันตกเฉียงเหนือของรัฐวิกตอเรีย) เป็นตัวแทนของเทพเจ้าแห่งท้องฟ้ามิรราบูคา (ชาวควอนดามูกาแห่งเกาะแสตดโบรค) เป็นปลากระเบน (ชาวโยลนูในดินแดนอาร์นเฮม) หรือเป็นนกอินทรี (ชาวคาวนาในที่ราบแอดิเลด) นอกจากนี้กลุ่มดาวในแปซิฟิกสองกลุ่มยังรวมถึงดาว Gamma Centauri เข้าไปด้วย ชาวเกาะช่องแคบทอร์เรสในออสเตรเลียปัจจุบันมองว่าดาว Gamma Centauri เป็นด้ามจับ และดาวทั้งสี่ดวงเป็นมือซ้ายของทาไก (Tagai) และกลุ่มดาวแมลงวันเป็นสามง่ามของฉมวกหาปลาที่เขาถืออยู่ ส่วนในประเพณีของชาวอารันดาทางตอนกลางของออสเตรเลีย ดาวทั้งสี่ของกางเขนใต้คืออุ้งเล็บของนกอินทรี และดาว Gamma Centauri คือขาของมัน

ชนชาติต่าง ๆ ในหมู่เกาะอินดีสตะวันออกและบราซิลมองว่าดาวหลักทั้งสี่ดวงคือลำตัวของปลากระเบน ทั้งในอินโดนีเซียและมาเลเซียจะรู้จักกันในชื่อ *Bintang Pari* และ *Buruj Pari* ตามลำดับ (หมายถึง "ดาวปลากระเบน") แนวคิดเกี่ยวกับสัตว์น้ำนี้ยังปรากฏในชื่อโบราณของกลุ่มดาวนี้ในประเทศเวียดนาม ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นที่รู้จักในชื่อ *sao Cá Liệt* (ดาวปลากะพงข้าวพอง)

ในหมู่ชาวฟิลิปปินส์ กลุ่มดาวกางเขนใต้มีชื่อเรียกต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับลูกข่าง ได้แก่ *kasing* (ภาษาวีซายัน), *paglong* (ภาษาบีโคล) และ *pasil* (ภาษาตากาล็อก) นอกจากนี้ยังเรียกว่า *butiti* (ปลาปักเป้า) ในภาษาโวไร

ชาวชวาในอินโดนีเซียเรียกกลุ่มดาวนี้ว่า *Gubug pèncèng* ("กระท่อมเอียง") หรือ *lumbung* ("ยุ้งฉาง") เนื่องจากรูปร่างของกลุ่มดาวมีความคล้ายคลึงกับกระท่อมเอียงดังกล่าว

กลุ่มดาวกางเขนใต้ (ดาว α, β, γ และ δ Crucis) ร่วมกับดาว μ Crucis เป็นหนึ่งในดาวเรียงเด่นที่นักเดินเรือชาวบูกิสใช้ในการนำทาง โดยเรียกว่า *bintoéng bola képpang* หมายถึง "ดาวบ้านที่ไม่สมบูรณ์"

ในภาษาเมารี ชื่อของกลุ่มดาวกางเขนใต้คือ *Māhutonga* และถือเป็นสมอเรือ (*Te Punga*) ของเรือแคนู (*[[วากา (เรือ)|waka]]*) ของทามา-เรเรตี (คือ ทางช้างเผือก) โดยมีดาวชี้ (The Pointers) เป็นเชือกของสมอ ในตองงาเป็นที่รู้จักในชื่อ *Toloa* ("เป็ด") ซึ่งพรรณนาว่าเป็นเป็ดที่กำลังบินไปทางทิศใต้ โดยหนึ่งในปีกของมัน (ดาว δ Crucis) ได้รับบาดเจ็บเนื่องจากถูก *Ongo tangata* ("ชายสองคน" คือดาว α และ β Centauri) ขว้างก้อนหินใส่ ส่วนเนบิวลาถุงถ่านเรียกว่า *Humu* ("ปลาวัว") ตามรูปร่างของมัน ในซามัวเรียกกลุ่มดาวนี้ว่า *Sumu* ("ปลาวัว") เนื่องจากมีรูปร่างคล้ายรูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ในขณะที่ดาว α และ β Centauri เรียกว่า *Luatagata* (ชายสองคน) เช่นเดียวกับในตองงา ชาวหมู่เกาะโซโลมอนมองเห็นรูปต่าง ๆ ในกลุ่มดาวกางเขนใต้ ซึ่งรวมถึงอุปกรณ์ป้องกันเข่าและตาข่ายที่ใช้จับหนอนพาโลโล ส่วนเพื่อนบ้านในหมู่เกาะมาร์แชลล์มองเห็นดาวกลุ่มนี้เป็นปลา ชาวมลายูในคาบสมุทรมลายูมองเห็นความคล้ายคลึงของปลากระเบนในกลุ่มดาวกางเขนใต้เช่นกัน โดยเฉพาะปลาอินทรีหรือชื่อในท้องถิ่นว่า *Tohok*

ในภาษามาปูตุนกุนซึ่งเป็นภาษาของชาวมาปูเชในปาตาโกเนีย ชื่อของกลุ่มดาวกางเขนใต้คือ *Melipal* ซึ่งแปลว่า "ดาวสี่ดวง" ในภาษากลุ่มเกชัวของอารยธรรมอินคา กลุ่มดาวกางเขนใต้เป็นที่รู้จักในชื่อ "ชากานา" (Chakana) ซึ่งแปลตรงตัวว่า "บันได" (*chaka* สะพาน หรือการเชื่อมโยง; *hanan* สูง หรือด้านบน) แต่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์ที่ลึกซึ้งภายในรหัสลัทธิความเชื่อของเกชัว ดาว Alpha และ Beta Crucis ประกอบกันเป็นเท้าข้างหนึ่งของนกเรีย (Great Rhea) ซึ่งเป็นกลุ่มดาวที่รวมเอากลุ่มดาวคนครึ่งม้าและกลุ่มดาววงเวียนเข้ากับดาวสว่างทั้งสองดวง นกเรียตัวใหญ่นี้เป็นกลุ่มดาวของชาวโบโรโรในบราซิล ชาวโมโควีในอาร์เจนตินาก็มองเห็นนกเรียซึ่งรวมถึงดาวของกลุ่มดาวกางเขนใต้ด้วย โดยนกเรียของพวกเขาถูกสุนัขสองตัวโจมตี ซึ่งแทนด้วยดาวสว่างในกลุ่มดาวคนครึ่งม้าและกลุ่มดาววงเวียน หัวของสุนัขถูกทำเครื่องหมายด้วยดาว Alpha และ Beta Centauri ลำตัวของนกเรียถูกทำเครื่องหมายด้วยดาวหลักทั้งสี่ดวงของกางเขนใต้ ในขณะที่ส่วนหัวคือดาว Gamma Centauri และเท้าคือดาวสว่างในกลุ่มดาวแมลงวัน ชาวไบคีรีในบราซิลมีกลุ่มดาวขนาดใหญ่ที่เป็นตัวแทนของกับดักนก ซึ่งรวมถึงดาวสว่างในกางเขนใต้ ส่วนใต้ของคนครึ่งม้า วงเวียน และดาวอย่างน้อยหนึ่งดวงในกลุ่มดาวหมาป่า ดาวสว่างในกลุ่มดาวแมลงวัน ดาว Beta และดาวคู่ Delta<sup>1,2</sup> Chamaeleontis รวมถึงดาวบางดวงในกลุ่มดาวปลาบินและกลุ่มดาวภูเขา ชาวคาลาปาโลในรัฐมาตูโกรสซู ประเทศบราซิล มองเห็นดาวในกลุ่มดาวกางเขนใต้เป็น *Aganagi* หรือฝูงผึ้งที่โกรธแค้นซึ่งบินออกมาจากเนบิวลาถุงถ่านซึ่งพวกเขามองว่าเป็นรังผึ้ง

ในหมู่ชาวตัวเร็ก ดาวที่มองเห็นได้ชัดเจนที่สุด 4 ดวงของกลุ่มดาวกางเขนใต้ถือเป็น *iggaren* หรือต้น *[[Maerua crassifolia]]* 4 ต้น ชาวตสวานาในบอตสวานามองเห็นกลุ่มดาวนี้เป็น *Dithutlwa* หรือยีราฟสองตัว โดยดาว Alpha และ Beta Crucis ประกอบกันเป็นตัวผู้ และดาว Gamma และ Delta ประกอบกันเป็นตัวเมีย

## หมายเหตุ

## อ้างอิง
;อ้างอิง

;แหล่งที่มา
* 
* 
* 
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Finding the South Pole in the sky
* The clickable Crux
* ''Southern Cross'' in Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand
* Andrea Corsali – Letter to Giuliano de Medici, 1516 showing the Southern Cross at the State Library of NSW
* Letter of Andrea Corsali 1516–1989: with additional material ("the first description and illustration of the Southern Cross, with speculations about Australia ...") digitised by the National Library of Australia.
* 'The Southern Cross': A Poem by Adam Sedia


หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศออสเตรเลีย
หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศบราซิล
หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศนิวซีแลนด์
หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศปาปัวนิวกินี
หมวดหมู่:สัญลักษณ์ของประเทศซามัว
หมวดหมู่:กลุ่มดาวในซีกฟ้าใต้