เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)

**เจ้าพระยาพิษณุโลก** มีนามเดิมว่า **เมฆ** เป็นควาญช้างในกรมพระคชบาล และเป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระพิษณุโลกรัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ

## ประวัติ

**เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)** เป็นเชื้อสายพราหมณ์เป็นบุตรของ *พระมหาราชครู พระราชปุโรหิตาจารย์ ราชสุภาวดี ศรีบรมหงส์ องค์บุริโสดม พรหมทิชาจารย์ (มูริศโดมโรมรามราช)* ราชปุโรหิตในรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา สืบสายลงมาจาก *พราหมณ์ศิริวัฒนะ* ราชปุโรหิตในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งเข้ามาอยู่ที่กรุงสุโขทัยก่อนจะรับราชการในกรุงศรีอยุธยา และเป็นพี่น้องกับ *ผล* (ต่อมาเป็น เจ้าพระยามหาสมบัติ รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ)

ต่อมา *เมฆ* มีบุตร 3 คน คือ *บุญเกิด* (ต่อมาเป็น เจ้าพระยานเรนทราภัย) *บุญมี* (ต่อมาเป็น เจ้าพระยาสุรินทรภักดี) และ *อู่* (ต่อมาเป็น เจ้าพระยาชํานาญบริรักษ์)

ในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี (พระเจ้าเสือ) ครั้งนั้น *เมฆ* ตัดมวยผมและละเพศพราหมณ์ แล้วเข้ารับราชการในกรมมหาดเล็ก ต่อมาได้เลื่อนบรรดาศักดิ์เป็น **หลวงทรงบาศ (เมฆ)** ตำแหน่งควาญท้ายช้างพระที่นั่ง กรมพระคชบาล (กรมช้าง)

มีเหตุการณ์ของ *หลวงทรงบาศ (เมฆ)* แสดงความกตัญญู ต่อสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอทั้ง 2 พระองค์ของพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี กล่าวคือ เมื่อปีมะเมียจัตวาศก หลังจากสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีเสด็จประพาสล้อมช้างในป่า เกิดเหตุการณ์สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีทรงพระแสงของ้าวหมายจะฟันพระเศียรกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (เจ้าฟ้าเพชร) แต่เจ้าฟ้าพรทรงยกด้ามพระแสงของ้าวขึ้นกันพระแสงของ้าวของพระราชบิดาไว้อย่างท่วงทัน เจ้าฟ้าพรทรงช้างเข้ากับช้างเจ้าฟ้าเพชร ทั้ง 2 พระองค์ต่างพากันขับช้างหนีพระราชบิดาไป สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีทรงพระพิโรธยิ่งนักทรงไสช้างไล่ติดตามช้างพระราชโอรสทั้งสองพระองค์ ขณะนั้น หลวงทรงบาศ (เมฆ) ซึ่งอยู่ท้ายช้างพระที่นั่ง เห็นว่า ช้างของเจ้าฟ้าเพชรและเจ้าฟ้าพรนั้นหนีไปไม่ทัน *หลวงทรงบาศ (เมฆ)* จึงเอาขอท้ายช้างเกี่ยวท้ายช้างพระที่นั่งเข้าไว้ให้ค่อยรอช้างลง ส่วนเจ้าฟ้าเพชรและเจ้าฟ้าพรทรงกลัวพระราชอาญา จึงทรงรีบขับช้างบุกป่าหนีไป

สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีจึงมีพระราชโองการตรัสประกาศแก่ข้าทูลละอองทั้งปวงว่า :-

*ท่านทั้งหลายจงช่วยกันติดตามจับเอาตัวอ้ายขบถสองคนมาให้เราจงได้*

แล้วจึงเสด็จกลับมายังพลับพลาที่ประทับ ณ บ่ายวันนั้น ส่วนตำรวจแลข้าราชการทั้งหลายก็ติดตามไปพบเจ้าฟ้าเพชรและเจ้าฟ้าพรแล้วนำมาถวาย ณ ค่ายหลวง สมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีจึงมีพระราชดำรัสสั่งให้ลงพระราชอาญาเฆี่ยนพระราชโอรสทั้ง 2 พระองค์ ยกหนึ่ง 30 ที แล้วให้พันธนา [มัด] เข้าไว้ด้วยสังขลิกพันธ์ [โซ่ตรวน] แล้วดำรัสสั่งให้ลงพระราชอาญาเฆี่ยนตอนเช้ายกหนึ่ง ตอนเย็นยกหนึ่งเป็นประจำทุกวัน จนกว่าสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดีจะเสด็จพระราชดำเนินกลับไปยังพระนคร

ต่อมาในรัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ ขณะที่ เจ้าฟ้าพร ทรงเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลนั้น สมเด็จพระที่นั่งท้ายสระมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ตั้ง *หลวงทรงบาศ (เมฆ)* ควาญช้าง กรมพระคชบาล เป็น **เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)** เป็นผู้สำเร็จราชการเมืองพระพิษณุโลก หัวเมืองชั้นเอก ถือศักดินา 10000 และตั้ง *ผล* เป็น ออกญาเพ็ชรัตนสงครามฯ (ผล) ผู้สำเร็จราชการเมืองเพชรบูรณ์ หัวเมืองชั้นโท ถือศักดินา 10000 เช่นกัน

เมื่อปลายรัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระเกิดสงครามแย่งชิงราชบัลลังก์ระหว่างเจ้าฟ้าอภัยและเจ้าฟ้าปรเมศร์ฝ่ายวังหลวง กับกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (เจ้าฟ้าพร) ฝ่ายวังหน้า *เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)* จึงได้ย้ายราชการเข้ามาในกรุงศรีอยุธยา ในฐานะข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เพื่อประนีประนอมความขัดแย้งทั้งสองฝ่าย แต่ *เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)* ถึงแก่อสัญกรรมเสียก่อนสิ้นรัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ

## บรรดาศักดิ์
***มหาดเล็ก**
***หลวงทรงบาศ (เมฆ)** กรมพระคชบาล รัชกาลสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี

***พระยาปกฤษณุรักษ์ (เมฆ)** จางวางกรมพระคชบาลฝ่ายพระราชวังบวรฯ รัชกาลสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี

***พระยากลาโหมราชเสนา (เมฆ)** เสนาบดีวังหน้า รัชกาลสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี
***เจ้าพระยาพิษณุโลก (เมฆ)** เจ้าเมืองพระพิษณุโลก หัวเมืองชั้นเอกอุ ศักดินา 10000 เอกอุ มีราชทินนามว่า **เจ้าพระยาสุรสีห์พิศมาธิราช ชาติพัทยาธิเบศวราธิบดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ เจ้าเมืองพิษณุโลกเอกอุ นา ๑๐๐๐๐ ขึ้นประแดงเสนาฏขวา** รัชกาลสมเด็จพระที่นั่งท้ายสระ

## ลำดับสาแหรก



## หมายเหตุ

## อ้างอิง

; เชิงอรรถ

หมวดหมู่:เจ้าเมืองพิษณุโลก
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:บุคคลในยุคราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายอินเดีย
หมวดหมู่:บุคคลจากศาสนาฮินดูที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนาพุทธ