เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย

**ป้อมปราบศัตรูพ่าย** เป็นหนึ่งในห้าสิบเขตของกรุงเทพมหานคร ถือเป็นเขตอนุรักษ์เมืองเก่า แหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมทางฝั่งพระนคร

## ที่ตั้งและอาณาเขต

เขตป้อมปราบศัตรูพ่ายตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของฝั่งพระนคร มีอาณาบริเวณติดต่อกับเขตข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับเขตดุสิต มีคลองผดุงกรุงเกษมเป็นเส้นแบ่งเขต
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับเขตปทุมวัน มีคลองผดุงกรุงเกษมเป็นเส้นแบ่งเขต
* **ทิศใต้** ติดต่อกับเขตสัมพันธวงศ์ มีถนนพระรามที่ 4 และถนนเจริญกรุงเป็นเส้นแบ่งเขต
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับเขตพระนคร มีคลองรอบกรุง (คลองโอ่งอ่าง) และถนนราชดำเนินนอกเป็นเส้นแบ่งเขต

## ที่มาของชื่อเขต
ชื่อเขต "ป้อมปราบศัตรูพ่าย" ตั้งขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่ป้อมป้องกันข้าศึกที่ตั้งอยู่ใต้ตลาดนางเลิ้งบ้านญวน ใกล้สะพานนพวงศ์ ซึ่งเป็นหนึ่งในเจ็ดป้อมที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นตลอดฝั่งคลองผดุงกรุงเกษม (คูพระนครใหม่ในสมัยนั้น) ต่อมาเมื่อตัวเมืองขยายออกไปมากขึ้นและความจำเป็นในการป้องกันศัตรูด้วยป้อมปราการก็หมดไป ป้อมนี้จึงถูกรื้อลงพร้อมกับป้อมอื่น ๆ

## ประวัติศาสตร์
**อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่าย** ตั้งขึ้นตามประกาศกระทรวงนครบาลเมื่อวันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2458 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) เป็นอำเภอชั้นในอำเภอหนึ่งของกรุงเทพพระมหานคร (เปลี่ยนชื่อมาจากมณฑลกรุงเทพ) ตั้งที่ทำการอยู่บริเวณถนนหลวง หลังวัดเทพศิรินทราวาส ตำบลป้อมปราบศัตรูพ่าย ต่อมาในวันที่ 21 ตุลาคม ปีเดียวกัน ได้มีประกาศกระทรวงนครบาลกำหนดเขตการปกครองในกรุงเทพพระมหานครขึ้นใหม่ โดยกำหนดให้อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายรวมอยู่ในท้องที่จังหวัดพระนคร

ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2469 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว) ทางการได้เปลี่ยนแปลงฐานะเขตการปกครองขนาดเล็กที่มีอาณาเขตติดต่อกันใกล้ชิดในจังหวัดพระนคร เพื่อเป็นการประหยัดงบประมาณแผ่นดิน อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายจึงถูกลดฐานะลงเป็น **กิ่งอำเภอป้อมปราบศัตรูพ่าย** ขึ้นกับอำเภอสามยอด จนกระทั่งเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2472 ทางการได้ยุบกิ่งอำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายลง ย้ายที่ว่าการอำเภอสามยอดไปตั้งทำการที่กิ่งอำเภอป้อมปราบศัตรูพ่าย และเรียกชื่อว่า **อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่าย** แบ่งเขตการปกครองออกเป็น 22 ตำบล

ใน พ.ศ. 2481 (รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร) ทางการได้ปรับปรุงเขตการปกครองใหม่เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ โดยให้ยุบรวมอำเภอที่มีขนาดเนื้อที่เล็กและจำนวนประชากรไม่มากเข้าด้วยกัน สำหรับอำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายได้รับโอนพื้นที่ตำบลวัดโสมนัส ตลาดนางเลิ้ง และมหานาคจากอำเภอนางเลิ้งซึ่งถูกยุบลงในคราวนี้ และได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปตั้งที่สามแยกถนนหลานหลวงตัดกับถนนพะเนียง ตำบลวัดโสมนัส ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งที่ว่าการอำเภอนางเลิ้ง

ใน พ.ศ. 2483 มีประกาศเปลี่ยนแปลงเขตตำบลและอำเภอในจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ตำบลมหานาคและตลาดนางเลิ้งถูกยุบรวมเข้ากับตำบลวัดโสมนัส ตำบลบ้านบาตรถูกยุบไปรวมกับตำบลวัดเทพศิรินทร์และป้อมปราบศัตรูพ่าย ตำบลโรงเลี้ยงเด็กและสวนมะลิถูกยุบรวมเข้ากับตำบลวัดเทพศิรินทร์ และตำบลวรจักรถูกยุบรวมเข้ากับตำบลป้อมปราบศัตรูพ่าย จากนั้นกระทรวงมหาดไทยได้มีประกาศเปลี่ยนแปลงเขตการปกครองในจังหวัดพระนครใหม่อีกครั้งเมื่อ พ.ศ. 2490 ครั้งนี้กำหนดให้อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 ตำบล

ต่อมามีประกาศคณะปฏิวัติให้รวมจังหวัดพระนครกับจังหวัดธนบุรีเข้าด้วยกันเป็นนครหลวงกรุงเทพธนบุรีใน พ.ศ. 2514 ซึ่งเป็นปีเดียวกับที่อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายได้ย้ายที่ว่าการจากถนนหลานหลวงไปตั้งอยู่ที่ถนนศุภมิตร ตำบลวัดโสมนัส (ที่ตั้งปัจจุบัน) และในปีถัดมา (พ.ศ. 2515) ก็มีประกาศคณะปฏิวัติเปลี่ยนรูปแบบการบริหารเมืองหลวงใหม่อีกครั้งจากนครหลวงกรุงเทพธนบุรีเป็นกรุงเทพมหานคร แบ่งพื้นที่ออกเป็นเขตและแขวงแทนอำเภอและตำบล อำเภอป้อมปราบศัตรูพ่ายจึงได้รับการเปลี่ยนแปลงฐานะเป็น **เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย** นับแต่นั้น

## การแบ่งเขตการปกครอง
เขตป้อมปราบศัตรูพ่ายแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 5 แขวง ได้แก่

## ประชากร

## การคมนาคม
ถนนสายหลักในพื้นที่เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย ได้แก่
*** [[ถนนราชดำเนินนอก]]** เชื่อมระหว่างสะพานมัฆวานรังสรรค์ถึงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ
* **[[ถนนพระรามที่ 4]]** เชื่อมระหว่างทางแยกหมอมี ถึงสะพานเจริญสวัสดิ์ 36   
* **[[ถนนหลานหลวง]]** เชื่อมระหว่างสะพานผ่านฟ้าลีลาศถึงสะพานจตุรพักตร์รังสฤษดิ์ (ทางแยกสะพานขาว) 
* **[[ถนนวรจักร]]** เชื่อมถนนเจริญกรุง (ทางแยกเอส เอ บี) กับถนนบำรุงเมือง (ทางแยกแม้นศรี)
* **[[ถนนเจริญกรุง]]** เชื่อมระหว่างสะพานดำรงสถิตกับทางแยกหมอมี
* **[[ถนนบำรุงเมือง]]** เชื่อมระหว่างสะพานสมมตอมรมารคกับสะพานกษัตริย์ศึก   
* **[[ถนนไมตรีจิตต์]]** เริ่มต้นจากถนนหลวง (ทางแยกพลับพลาไชย) ผ่านวงเวียน 22 กรกฎาคม สิ้นสุดที่ถนนกรุงเกษม (ทางแยกไมตรีจิตต์)   
* **[[ถนนมิตรพันธ์]]** เชื่อมถนนหลวงกับถนนเจริญกรุง (ทางแยกหมอมี)
* **[[ถนนเสือป่า]]** เชื่อมถนนเจริญกรุง (ทางแยกเสือป่า) กับถนนหลวง (ทางแยกโรงพยาบาลกลาง)
* **[[ถนนจักรพรรดิพงษ์]]** เชื่อมถนนบำรุงเมือง (ทางแยกแม้นศรี) กับถนนราชดำเนินนอก (ทางแยก จ.ป.ร.) 
* **[[ถนนนครสวรรค์]]** เชื่อมระหว่างสะพานเทวกรรมรังรักษ์กับสะพานผ่านฟ้าลีลาศ   
* **[[ถนนพลับพลาไชย]]** เชื่อมถนนเจริญกรุง (ทางแยกแปลงนาม) กับถนนบำรุงเมือง (ทางแยกอนามัย)  
* **[[ถนนวงเวียนยี่สิบสองกรกฎาคม]]** เป็นถนนวนรอบวงเวียน 22 กรกฎาคม
* **[[ถนนสันติภาพ]]** เริ่มต้นจากถนนพลับพลาไชย ผ่านวงเวียน 22 กรกฎาคม สิ้นสุดที่ถนนกรุงเกษม   
* **[[ถนนหลวง]]** เชื่อมระหว่างสะพานระพีพัฒนภาคกับสะพานนพวงศ์   
* **[[ถนนยุคล 2]]** เชื่อมถนนบำรุงเมือง (ทางแยกยุคล 2 หรือทางแยกสวนมะลิ) กับถนนหลวง (ทางแยกโรงพยาบาลกลาง)
* **[[ถนนบริพัตร]]** เชื่อมระหว่างถนนเยาวราชขนานไปกับคลองรอบกรุงหรือคลองโอ่งอ่าง ไปถึงสะพานมหาดไทยอุทิศที่ข้ามคลองมหานาคไปเชื่อมถนนดำรงรักษ์และถนนราชดำเนินนอก

## สถานที่สำคัญ
right|thumb|150px|ภูเขาทอง
;สถานที่ราชการ
* กระทรวงคมนาคม
* กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
* กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา
* สถานีตำรวจนครบาลพลับพลาไชย 1
* สถานีตำรวจนครบาลพลับพลาไชย 2
* สถานีตำรวจนครบาลนางเลิ้ง
;วัด
* ภูเขาทอง (พระบรมบรรพต) ในวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร
* วัดมังกรกมลาวาส (วัดเล่งเน่ยยี่)
* วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
*วัดพระพิเรนทร์
*วัดสิตาราม
*วัดดิสานุการาม
*วัดสุนทรธรรมทาน
*วัดชัยชนะสงคราม
*วัดเทวีวรญาติ
*วัดโสมนัสราชวรวิหาร
*วัดพลับพลาชัย
*วัดคณิกาผล
;โรงเรียน
* โรงเรียนเทพศิรินทร์
* โรงเรียนสายปัญญา ในพระบรมราชินูปถัมภ์
* โรงเรียนสตรีจุลนาค
;อื่น ๆ
* เวทีมวยราชดำเนิน
* วงเวียน 22 กรกฎา
* ศาลเจ้าไต้ฮงกง

## ตลาด
* ตลาดคลองถม เป็นตลาดนัดวันเสาร์-อาทิตย์ ซึ่งส่วนมากจะขายเกี่ยวกับชิ้นส่วนไฟฟ้าราคาถูก
* ตลาดโบ๊เบ๊ ตลาดที่ขายเสื้อผ้าราคาถูก
* ตลาดนางเลิ้ง ตลาดบกแห่งแรกของไทย และเป็นชุมชนที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์สำนักงานเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย 
* แผนที่เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย