ทวิอักษร

**ทวิอักษร** () หมายถึงกลุ่มอักษรสองตัวที่เขียนขึ้นเพื่อแทนหน่วยเสียงเสียงเดียวที่แปลกออกไป หรือใช้แทนหน่วยเสียงอื่นที่ไม่ใช่ค่าปกติของอักษรสองตัวนั้นมาประกอบกันตามอักขรวิธี เมื่อภาษาใดภาษาหนึ่งไม่สามารถใช้อักษรตัวเดียวเพื่อแทนเสียงนั้นได้ แต่บางครั้งการรวมทวิอักษรก็มิได้ทำให้เสียงพิเศษไปจากเดิม ซึ่งอาจแสดงถึงธรรมเนียมในอดีตว่าคำศัพท์เหล่านั้นเคยออกเสียงแตกต่างกันมาก่อน หรือคงไว้เพื่อรูปศัพท์เดิมที่ยืมมาจากภาษาอื่น

ในอักขรวิธีของบางภาษา อย่างเช่น ch ในภาษาเซอร์เบีย (เมื่อเขียนด้วยอักษรละติน) หรือภาษาเช็ก ทวิอักษรจะถูกจัดว่าเป็นอักษรตัวเดียวกัน นั่นหมายความว่าทวิอักษรนั้นจะเป็นอักษรตัวหนึ่งในลำดับอักษรของภาษา และไม่สามารถแยกออกจากกันได้ ไม่ว่าจะเป็นการเรียงลำดับ การย่อ หรือการแบ่งคำ

## ภาษาไทย
ในภาษาไทยมีการใช้ทวิอักษรในรูปแบบของ *อักษรควบไม่แท้* เช่น ทร ออกเสียง ซ เป็นต้น ส่วน *อักษรควบแท้* และ *อักษรนำ* ไม่ถือว่าเป็นทวิอักษร เนื่องจากอักษรควบแท้และอักษรนำอ่านตามเสียงปกติของอักษรสองตัวนั้น เช่น คร ออกเสียง ค+ร หรือออกเสียงเป็นพยางค์ เช่น ขนม อ่าน ขะ-หนม เป็นต้น

อักษร ห ที่เติมหน้าพยัญชนะนาสิกและพยัญชนะเหลว ได้แก่ หง, หญ, (หณ), หน, หม, หย (และ อย), หร, หล, หว, (หฬ) ซึ่งอักษรเหล่านี้เป็นอักษรต่ำเดี่ยว จุดประสงค์เพื่อให้สามารถผันวรรณยุกต์ได้ครบทุกเสียง ซึ่งออกเสียงเป็นหน่วยเสียงเดิมไม่ใช่เสียงใหม่ จึงไม่นับเป็นทวิอักษรเช่นกัน

## ภาษาอังกฤษ
ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรหลายคู่ ทั้งพยัญชนะและสระ พอยกตัวอย่างได้ดังนี้

* ch มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งมาจากภาษากรีก (chaos) หรือ  ซึ่งมาจากภาษาฝรั่งเศส (chef)
* ck ใช้แทนเสียง 
* gh ใช้แทนเสียง  เมื่ออยู่ต้นคำ หรือเสียง  หรือไม่มีเสียงเมื่ออยู่ภายในหรือท้ายคำ (enough, though) รวมไปถึงคำประสมที่เกิดจากคำเหล่านั้น
* ng ใช้แทนเสียง 
* ph ใช้แทนเสียง 
* qu มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งโดยปกติแล้ว q จะต้องตามด้วย u
* rh ใช้แทนเสียง  ซึ่งมาจากภาษากรีก (rhotic)
* sc ปกติใช้แทนเสียง  หรือ  เมื่อนำหน้า e และ i
* sh ใช้แทนเสียง 
* th ใช้แทนเสียง  หรือ 
* wh ใช้แทนเสียง  ในบางสำเนียง ส่วนสำเนียงอื่นใช้  หรือออกเสียง  เมื่อนำหน้า o (who, whole) ดูที่การรวมเสียง Wine–whine
* wr ใช้แทนเสียง  เดิมทีนั้นออกเสียงเป็น  แต่ได้สูญหายไปในสำเนียงส่วนใหญ่

ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างทวิอักษรที่เป็นสระ

* ea มักใช้แทนเสียง ,  หรือ 
* ie มักใช้แทนเสียง  หรือ 
* ai มักใช้แทนเสียง  หรือ 
* ei มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งหาได้ยากกว่า
* au มักใช้แทนเสียง 
* eu มักใช้แทนเสียง 
* ou มักใช้แทนเสียง  หรือ  ซึ่งหาได้ยากกว่า
* aw มักใช้แทนเสียง 
* ew มักใช้แทนเสียง 
* ow มักใช้แทนเสียง  หรือ 

## ทวิอักษรแยก
คู่ของตัวอักษรที่ประกอบเป็นหน่วยเสียงนั้นไม่จำเป็นต้องอยู่ติดกันเสมอไป เช่นกรณี e ที่ไม่ออกเสียงในภาษาอังกฤษ ตัวอย่างเช่น ลำดับ a_e ในภาษาอังกฤษคำว่า cake มีเสียง   ซึ่งเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงเสียงในประวัติศาสตร์ 3 ครั้ง ได้แก่ cake เดิมทีออกเสียง  ต่อมาพยางค์เปิด  ออกเสียงเป็นสระเสียงยาว และหลังจากนั้นเสียง schwa ตัวสุดท้ายก็หายไป เหลือเพียง  ต่อมาเสียงสระ  ก็กลายเป็น  ในภาษาอังกฤษมีทวิอักษรดังกล่าว 6 แบบ ได้แก่ ⟨a_e, e_e, i_e, o_e, u_e, y_e⟩

อย่างไรก็ตาม ตัวอักษรอาจถูกออกแบบโดยใช้ทวิอักษรไม่ต่อเนื่องก็ได้ ตัวอย่างเช่น ในอักษรซีริลลิกของภาษาตาตาร์ เราใช้ตัวอักษร ю เขียนทั้ง  และ  โดยปกติแล้วความแตกต่างจะเห็นได้ชัดจากส่วนอื่นของคำ แต่เมื่อไม่สามารถจำแนกเช่นนั้น จะใช้ลำดับ ю...ь แทน  เช่นใน юнь  ซึ่งแปลว่า 'ถูก'

อักษรในตระกูลอักษรพราหมีมีลักษณะเฉพาะคือสระไม่ต่อเนื่อง เช่น อักษรไทย เ...อ  ใน เธอ  อย่างไรก็ตามในทางเทคนิคแล้ว อักษรเหล่านี้อาจถือเป็นเครื่องหมายเสริมสัทอักษรเท่านั้นไม่ใช่อักษรเต็มรูป ดังนั้นอักษรเหล่านี้จะเป็นทวิอักษรหรือไม่นั้นเป็นเรื่องของคำจำกัดความ

## ดูเพิ่ม
* สระประสมสองเสียง (diphthong)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:อักขรวิธี
หมวดหมู่:ทวิอักษร