การทำให้เป็นเทพ

[thumb|ภาพวาด ''Apotheosis of Venice'' (1585) โดย[ปาโอโล เวโรเนเซ บนเพดานปาลัซโซดูกาเล]]

**การทำให้เป็นเทพ** () **การกลายเป็นเทพ** () หรือ **การกลายเป็นพระเจ้า** () เป็นการยกย่องสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้สูงส่งจนเทียบเท่าพระเจ้า หรือมองมนุษย์ สิ่งมีชีวิตหรือแนวคิดต่าง ๆ ในลักษณะที่เหมือนกับเทพ การทำให้เป็นเทพในความหมายเดิมเกี่ยวข้องกับศาสนา แต่สามารถใช้ในเชิงเปรียบเปรยถึงการเชิดชูและสรรเสริญหลักการและแนวปฏิบัติในหลายบริบท ทำให้การทำให้เป็นเทพมักเชื่อมโยงกับภาวะนามธรรมอย่างหนึ่ง

การทำให้เป็นเทพเป็นองค์ประกอบหนึ่งของหลายศาสนาในโลกยุคโบราณ มักเกี่ยวข้องกับความเชื่อแบบพหุเทวนิยมเพราะต้องอาศัยความเชื่อว่าเป็นไปได้ที่จะมีเทพองค์ใหม่ปรากฏขึ้น ศาสนาแบบเอกเทวนิยมอย่างศาสนายูดาห์ ศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลามไม่ยอมรับความคิดนี้ แม้จะมีการ "ทำให้ศักดิ์สิทธิ์" ในแง่อื่น เช่น เซนต์ในศาสนาคริสต์ (ผ่านการประกาศเป็นนักบุญ) รวมถึงเทววิทยาศาสนาคริสต์ยังมีภาวะคล้ายพระเจ้า หรือกระบวนการชำระมนุษย์เพื่อเข้าถึงความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพระเป็นเจ้าที่เรียกว่า divinization หรือ theosis ในศาสนาคริสต์ตะวันออก ขณะที่ศาสนาฮินดูมีมุมมองว่ามนุษย์ที่เป็นเทพเป็นอวตารหนึ่งของเทพเจ้า

การทำให้เป็นเทพเป็นหัวข้อที่ปรากฏในงานศิลปะหลายชิ้น โดยมักแสดงภาพตัวแบบกำลังขึ้นสู่สวรรค์หรืออยู่บนสวรรค์ รายล้อมด้วยทูตสวรรค์ พุตโตหรือบุคลาธิษฐานของคุณค่าบางประการ ภาพการทำให้เป็นเทพตั้งแต่ยุคบารอกเป็นต้นมามักมีตัวแบบเป็นผู้ปกครอง นายทัพและศิลปินในกรอบคิดแบบกรีก-โรมัน ตัวอย่างเช่น *The Apotheosis of Washington* โดยคอนสแตนติโน บรูมีดี,  *The Apotheosis of Cornelis de Witt* โดยยัน เดอ เบน และ *The Apotheosis of Voltaire* โดยอาแล็กซ็องดร์ ดูเปลซี นอกจากนี้ภาวะนามธรรมและสถานที่สามารถถูกทำให้เป็นเทพเช่นกัน งานจิตรกรรมเหล่านี้มักใช้ประดับเพดานหรือภายในโดม

## ตะวันออกใกล้โบราณ

ก่อนสมัยเฮลเลนิสต์ ลัทธิจักรพรรดิ (imperial cult) เป็นที่แพร่หลายทั้งในอียิปต์โบราณ (โดยเฉพาะในกรณีของฟาโรห์) และเมโสโปเตเมีย (เช่น พระเจ้านารัมซินแห่งแอกแคด และพระเจ้าฮัมมูราบี) ฟาโรห์ทั้งหมดที่ครองราชย์อยู่จะได้รับการยกเป็นเทพฮอรัสและโอไซริสเมื่อสวรรคต บางพระองค์ยังถือเป็นโอรสของเทพต่าง ๆ อีกด้วย

อิมโฮเทป อัครเสนาบดีของฟาโรห์โจเซอร์ถูกยกให้เป็นเทพหลังเสียชีวิต เขาเป็นหนึ่งในชาวอียิปต์ที่ไม่ใช่พระราชวงศ์ประมาณ 12 คนที่ได้รับเกียรตินี้ การกลายเป็นเทพของอิมโฮเทปค่อย ๆ เกิดขึ้นกว่าพันปี ซึ่งต่อมาเขาได้รับการบูชาในฐานะเทพแห่งการแพทย์

## กรีกโบราณ
[thumb|รูปนูนการกลายเป็นเทพของ[อคิลลีสบนรถม้ามอนเตเลโอเนของอิทรัสคัน ศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล]]

ในศาสนากรีกโบราณและโรมันมีมนุษย์หลายคนที่กลายเป็นเทพ พวกเขามักถูกทำให้เป็นเทพโดยหนึ่งในเทพเจ้าแห่งโอลิมปัส ตัวอย่างเช่น เฮราคลีส แอสคลีเพียส และไซคี (ที่กลายเป็นเทพหลังทานอาหารทิพย์ที่ซูสประทานให้) ลัทธิวีรบุรุษกรีก (Greek hero cult) เป็นความเชื่อที่ว่าวีรบุรุษมีอำนาจมากกว่ามนุษย์แต่น้อยกว่าเทพ มีพลังจำกัดและมีธรรมชาติแบบใต้พิภพ (chthonic) ชาวกรีกโบราณจะทำพิธีกรวดน้ำหรือบูชาโดยการเผาที่สักการสถานหรือเนินหลุมศพของวีรบุรุษเพื่อขอพรและการปกป้อง

ผู้ปกครองโลกกรีกคนแรกที่ได้รับการยกเป็นเทพ คือ พระเจ้าพีลิปโปสที่ 2 แห่งมาเกโดนีอา ภาพพระองค์ประทับบนบัลลังก์ถูกใช้ร่วมกับเทพโอลิมปัสในขบวนอภิเษกของพระองค์กับมเหสีองค์ที่ 6: "สิ่งที่พระองค์ทำกลายเป็นธรรมเนียมสืบทอดสู่กษัตริย์มาเกโดนีอาที่ต่อมาได้รับการบูชาในเอเชียของกรีก ส่งต่อไปยังจูเลียส ซีซาร์และจักรพรรดิแห่งโรม" ผู้ปกครองสมัยเฮลเลนิสต์เหล่านี้อาจได้รับการยกเป็นเทพหลังสวรรคต เช่น อเล็กซานเดอร์มหาราชและราชวงศ์ทอเลมี ราชินีเบเรนิซที่ 2 ในประวัติศาสตร์ได้รับการยกเป็นเทพเหมือนผู้ปกครองราชวงศ์ทอเลมีอื่น ๆ กลุ่มดาวผมเบเรนิซตั้งชื่อตามพระนาง

## โรมโบราณ
[thumb|งานแกะสลักการกลายเป็นเทพของ[จักรพรรดิอันโตนีนุส ปิอุสและฟาอัสตินาผู้อาวุโส อัครมเหสี ที่ฐานเสาของพระองค์ในโรม]]

ควีรีนุส เป็นเทพที่ผ่านการทำให้เป็นเทพจากการผสานกับโรมุลุส กษัตริย์ในตำนานองค์แรกของโรม เพียงองค์เดียวที่ชาวโรมันยอมรับจนถึงช่วงปลายสมัยสาธารณรัฐ หลังจากนั้นการทำให้เป็นเทพในโรมโบราณเป็นกระบวนการที่ผู้ปกครองผู้วายชนม์ถูกยกเป็นเทพโดยผู้ปกครองคนถัดมา โดยได้รับความเห็นชอบจากกฤษฎีกาของวุฒิสภาและประชาชน ตัวอย่างแรกคือการกลายเป็นเทพของจูเลียส ซีซาร์โดยอ็อกตาเวียน บุตรบุญธรรมและสมาชิกคณะสามผู้นำที่สองใน 42 ปีก่อนคริสตกาล ผู้ปกครองคนปัจจุบันอาจใช้การทำให้เป็นเทพนี้ในการสร้างความชอบธรรมและได้รับการสนับสนุนจากประชาชน นอกเหนือจากความเคารพต่อผู้ปกครองคนก่อน

กระบวนการปกติของการทำให้เป็นเทพในโรมโบราณกระทำผ่านการลงคะแนนเสียงของวุฒิสภาโรมันหรือพระราชกฤษฎีกาในสมัยจักรวรรดิ แต่บางครั้งภาพลักษณ์หรือภาษาที่สื่อถึงความเป็นเทพก็ถูกใช้ในหมู่พระราชวงศ์อย่างไม่เป็นทางการ ก่อนจะมีพิธีสาธารณะที่เรียกว่า  ในพิธีมีการปล่อยนกอินทรีให้บินสูงเพื่อสื่อถึงการขึ้นสู่สวรรค์ของวิญญาณบุคคลนั้น  นอกจากนี้ยังมีการแสดงภาพบุคคลบนรถม้าที่กำลังขึ้นสู่สวรรค์ในงานศิลปะหรือบนเหรียญด้วย

ในช่วงที่ลัทธิจักรพรรดิรุ่งเรืองที่สุดสมัยจักรวรรดิ บางครั้งบุคคลอันเป็นที่รักของจักรพรรดิ เช่น รัชทายาท จักรพรรดินีหรือคนรักก็ได้รับการยกเป็นเทพเช่นกัน ผู้ที่ได้รับการทำให้เป็นเทพจะได้รับตำแหน่ง  หรือ  (สำหรับผู้หญิง) ในชื่อหลังเสียชีวิต ศาสนาโรมันดั้งเดิมมีการแยกระหว่าง *deus* (เทพ) กับ *divus* (มนุษย์ผู้กลายเป็นเทพ) ถึงแม้ว่าจะไม่ต่อเนื่องก็ตาม การเคารพบูชา *divus* จะกระทำที่เทวสถานโรมันหรือเสา

## เอเชีย

[thumb|right|เศียรของพระบรมรูป[พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 มีองค์ประกอบคล้ายพระพุทธเจ้า]]

มนุษย์หลายคนได้รับการยกเป็นเทพในลัทธิเต๋า เช่น กวนอู หลี่เถียไกว่และฝาน ไขว่ งักฮุย แม่ทัพสมัยราชวงศ์ซ่งได้รับการยกเป็นเทพในสมัยราชวงศ์หมิง ผู้นับถือบางคนถือว่างักฮุยเป็นหนึ่งในสามแม่ทัพสวรรค์สูงสุด *[[ห้องสิน]]* นิยายจีนสมัยราชวงศ์หมิงมีเนื้อหาเกี่ยวกับการสถาปนาเทวดา

ศาสนาพุทธมีแนวคิดเกี่ยวกับเทวดาที่ซับซ้อนและหลากหลาย ตำแหน่งพระพุทธเจ้าเป็นเป้าหมายที่ศาสนิกชนปรารถนาและส่วนใหญ่ผู้ที่ได้รับตำแหน่งนี้มีชาติกำเนิดเป็นมนุษย์ นับตั้งแต่พระโคตมพุทธเจ้าเป็นต้นมา พระพุทธเจ้าองค์ถัดไปถูกมองว่าเป็นอวตารหรือบุคคลในอดีตที่กลับชาติมาเกิด

เทพฮินดูสำคัญบางองค์อย่างพระรามทรงเป็นมนุษย์ แต่ถูกมองว่าเป็นอวตารของพระวิษณุ สาวกของสวามีนารายัณ บุคคลในประวัติศาสตร์เชื่อว่าท่านเป็นอวตารของพระกฤษณะ ซึ่งเป็นอวตารของพระวิษณุอีกทอดหนึ่ง ภารตมาตา บุคลาธิษฐานของชาติอินเดียที่ริเริ่มโดยปัญญาชนชาวเบงกาลีช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ได้รับการเคารพบูชาในฐานะเทพจากบางกลุ่ม แม้ชาวมุสลิมและชาวซิกข์ในอินเดียจะคัดค้านเนื่องจากขัดกับหลักความเชื่อของตน

กษัตริย์ฮินดูและพุทธหลายพระองค์ในอดีตถูกแสดงภาพในลักษณะเทพหลังสวรรคต ตัวอย่างเช่น พระบรมรูปของพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 กษัตริย์แห่งจักรวรรดิเขมรที่มีลักษณะคล้ายพระพุทธเจ้า/พระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์

ลัทธิบูชาบุคคลเกาหลีเหนือที่ริเริ่มโดยคิม อิล-ซ็องมีแนวคิดในการยกย่องและเชิดชูตระกูลคิมในลักษณะเทพเจ้า แม้ว่ารัฐจะประกาศตนเป็นอเทวนิยมก็ตาม

## ดรูซ
ดรูซแยกตัวจากอิสมาอีลียะฮ์และอิสลามเมื่อพวกเขาพัฒนาระบบความเชื่อเป็นของตนเอง ชาวดรูซเชื่อว่าอิหม่ามอัลฮากิม บิอัมริลลาฮ์เป็นพระเป็นเจ้าลงมาจุติ ฮัมซะฮ์ อิบน์ อะลี ศาสดาและผู้แต่งคัมภีร์ดรูซ ประกาศว่าพระเจ้าเสด็จลงมาบนโลกและรับสภาพมนุษย์ในนามอัลฮากิม บิอัมริลลาฮ์

เดวิด อาร์ ดับเบิลยู ไบรเยอร์นิยามดรูซว่าเป็น *[[ฆุลาต]]* ของอิสมาอีลียะฮ์เนื่องจากคติบูชาและยกอัลฮากิม บิอัมริลลาฮ์ให้เป็นเทพอย่างสุดโต่ง ไบรเยอร์อธิบายว่าดรูซเป็นศาสนาที่แยกตัวจากอิสลาม และเสริมว่าผลจากการแยกตัวนี้ ทำให้ดรูซ "แตกต่างจากอิสลาม เหมือนที่อิสลามแตกต่างจากคริสต์หรือคริสต์แตกต่างจากยูดาห์" ชาวดรูซนับถืออัลฮากิม บิอัมริลลาฮ์อย่างพระเจ้าเหมือนเช่นที่คริสตศาสนิกชนนับถือพระเยซูในแบบเดียวกัน

## ดูเพิ่ม
* ลัทธิบูชาบุคคล
* พระวจนะทรงรับเป็นมนุษย์
* euhemerism

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:เทวดา
หมวดหมู่:ความเชื่อ
หมวดหมู่:วัฒนธรรม