อำเภอวานรนิวาส

**วานรนิวาส** เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดสกลนคร มีตราประจำอำเภอเป็นตราหนุมาน          มีโรงเรียนมัธยมวานรนิวาสเป็นโรงเรียนประจำอำเภอ

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอวานรนิวาสตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกค่อนไปทางทิศเหนือของจังหวัด ห่างจากตัวจังหวัดสกลนคร 82 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 780 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอบ้านม่วงและอำเภอคำตากล้า
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภออากาศอำนวย
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอพรรณานิคมและอำเภอพังโคน 
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอสว่างแดนดินและอำเภอเจริญศิลป์

## ประวัติ
เมื่อประมาณ พ.ศ. 2378 พระสุนทรราชวงษา เจ้าเมืองนครพนมได้เสร็จราชการสงครามแล้ว จึงกลับเมืองยโสธรตามเดิม ท้าวจันโสมซึ่งเป็นเพี้ย (ข้าราชการอีสานโบราณ) บ้านม่วงริมยาม ซึ่งคงจงรักภักดีต่อพระสุนทรราชวงษามาก ได้หาสมัครพรรคพวกได้ประมาณพันคนเศษตามพระสุนทรราชวงษา เจ้าเมืองยโสธร ไปตั้งครอบครัวที่บ้านกุดลิง แขวงเมืองยโสธร โดยคำว่า "กุด" หมายถึงลำน้ำที่ไหลไม่หยุด ส่วน "ลิง" หมายถึงต้นหูลิง (มิใช่มีลิงอยู่มาก) 

ต่อมาท้าวจันโสมเห็นว่า บ้านกุดลิงคับแคบลำบากในการทำมาหากิน และพระสุนทรราชวงษา (ท้าวฝ่าย) เจ้านาย อาจจะอสัญกรรมจึงหมดความผูกพัน อีกทั้งคิดถึงญาติที่พี่น้องชาวโย้ยเดิมที่บ้านม่วงริมยาม จึงได้อพยพกลับมาใกล้บริเวณเดิมที่บ้านท่าแร่ (ตำบลแร่ อำเภอพังโคนในปัจจุบัน) และคงชื่อ "บ้านกุดลิง" ตามมา แต่แห้งแล้งอีก จึงอพยพมาอยู่บ้านชุมแสงหัวนา (บ้านและตํบลวานรนิวาสในปัจจุบัน) และยังคงใช้ชื่อบ้านกุดลิงเช่นเดิม 

จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เปลี่ยนชื่อเมืองสกลทวาปีของชาวย้อเป็น "เมืองสกลนคร" เมื่อปี พ.ศ. 2381 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ยกบ้านกุดลิงของชาวโย้ยให้เป็นเมืองน้องของเมืองสกลนคร โดยมีชื่อคล้องจองกันว่า **เมืองวานรนิวาส** เมื่อวันจันทร์ แรม 1 ค่ำ เดือน 8 ปีระกา ตรีศก จ.ศ. 1223 ตรงกับวันจันทร์ที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2404 และทรงตั้งท้าวจันโสมเป็นหลวงประชาราษฎร์รักษา (ฉิม ศรีถาพร) เป็นเจ้าเมืองคนแรก

* วันที่ 10 เมษายน 2482 โอนพื้นที่หมู่ 12,16,19 (ในขณะนั้น) ของตำบลวานรนิวาส ไปขึ้นตำบลเดื่อศรีคันไชย กับโอนพื้นที่หมู่ 15 (ในขณะนั้น) ของตำบลวานรนิวาส ไปขึ้นตำบลคูสะคาม และโอนพื้นที่หมู่ 3,7,10,12 (ในขณะนั้น) ของตำบลขัวก่าย ไปขึ้นตำบลวานรนิวาส
*วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลวาใหญ่ แยกออกจากตำบลโพนงาม และตำบลขัวก่าย ตั้งตำบลโพนแพง แยกออกจากตำบลอากาศ
* วันที่ 26 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลวานรนิวาส ในท้องที่บางส่วนของตำบลวานรนิวาส
*วันที่ 15 พฤษภาคม 2506 แยกพื้นที่ตำบลอากาศ ตำบลวาใหญ่ ตำบลโพนแพง และตำบลโพนงาม อำเภอวานรนิวาส มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภออากาศอำนวย** ขึ้นกับอำเภอวานรนิวาส
* วันที่ 27 กรกฎาคม 2508 ยกฐานะจากกิ่งอำเภออากาศอำนวย อำเภอวานรนิวาส เป็น **อำเภออากาศอำนวย**
* วันที่ 19 มีนาคม 2511 แยกพื้นที่ตำบลมาย ตำบลม่วง และตำบลดงหม้อทอง อำเภอวานรนิวาส มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอบ้านม่วง** ขึ้นกับอำเภอวานรนิวาส
* วันที่ 22 กันยายน 2513 ตั้งตำบลหนองบัวสิม แยกออกจากตำบลคำตากล้า และตั้งตำบลหนองแวง แยกออกจากตำบลวานรนิวาส
* วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอบ้านม่วง อำเภอวานรนิวาส เป็น **อำเภอบ้านม่วง**
* วันที่ 23 กันยายน 2518 ตั้งตำบลนาแต้ แยกออกจากตำบลคำตากล้า
* วันที่ 14 กันยายน 2519 แยกพื้นที่ตำบลคำตากล้า ตำบลหนองบัวสิม และตำบลนาแต้ อำเภอวานรนิวาส มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอคำตากล้า** ขึ้นกับอำเภอวานรนิวาส
* วันที่ 14 พฤศจิกายน 2521 ตั้งตำบลแพด แยกออกจากตำบลหนองบัวสิม
* วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2522 ตั้งตำบลศรีวิชัย แยกออกจากตำบลเดื่อศรีคันไชย
* วันที่ 6 พฤศจิกายน 2522 ตั้งตำบลนาซอ แยกออกจากตำบลขัวก่าย และตำบลวานรนิวาส
* วันที่ 13 กรกฎคม 2524 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอคำตากล้า อำเภอวานรนิวาส เป็น **อำเภอคำตากล้า**
* วันที่ 13 กรกฎาคม 2525 ตั้งตำบลอินทร์แปลง แยกออกจากตำบลคูสะคาม
* วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลนาคำ แยกออกจากตำบลวานรนิวาส
* วันที่ 8 ตุลาคม 2534 ตั้งตำบลคอนสวรรค์ แยกออกจากตำบลวานรนิวาส
* วันที่ 27 ตุลาคม 2536 ตั้งตำบลกุดเรือคำ แยกออกจากตำบลคูสะคาม และตั้งตำบลหนองแวงใต้ แยกออกจากตำบลหนองแวง
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลวานรนิวาส เป็นเทศบาลตำบลวานรนิวาส

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอวานรนิวาสแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 14 ตำบล 188 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอวานรนิวาสประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลวานรนิวาส]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลวานรนิวาส
* **เทศบาลตำบลหนองแวง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลนาซอ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาซอทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลหนองสนม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองสนมทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลคูสะคาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคูสะคามทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลกุดเรือคำ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดเรือคำทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลหนองแวงใต้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแวงใต้ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวานรนิวาส** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวานรนิวาส (นอกเขตเทศบาลตำบลวานรนิวาส)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเดื่อศรีคันไชย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเดื่อศรีคันไชยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลขัวก่าย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลขัวก่ายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลธาตุ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลธาตุทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลศรีวิชัย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีวิชัยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลอินทร์แปลง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอินทร์แปลงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาคำ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาคำทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคอนสวรรค์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอนสวรรค์ทั้งตำบล

## ประชากร
อํเภอวานรนิวาสมีประชากรรวมทั้งสิ้น 120,177 คน (พ.ศ. 2564) เป็นชาย 59,974 คน หญิง 60,203 คน ประชากรจํนวน 27,951 ครัวเรือน นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 95.1 ศาสนาคริสต์ร้อยละ 4.8 ศาสนาอิสลามร้อยละ 0.1

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ที่ว่าการอำเภอวานรนิวาส 


หมวดหมู่:อำเภอในจังหวัดสกลนคร