พระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)

**เจ้าพระยาวิไชเยนทร์** หรือ **คอนสแตนติน ฟอลคอน** (, *กอนสตันตีโนส เยราจิส*; ; พ.ศ. 2190 – 5 มิถุนายน พ.ศ. 2231) ในจดหมายของเจ้าพระยาศรีธรรมราช (ปาน) หรือ โกษาปาน ส่งถึงบาทหลวง เดอ ลาแชส (Père François d’Aix de la Chaise) เรียกชื่อเขาในภาษาไทยว่า **กาศตัน** (มาจาก Constans ซึ่งเป็นชื่อที่ชาวต่างประเทศเรียกคอนสแตนติน ฟอลคอน) เป็นนักผจญภัยชาวกรีก ผู้กลายมาเป็นสมุหนายกในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแห่งอาณาจักรอยุธยา

นอกจากภาษากรีกซึ่งเป็นภาษาแม่แล้ว ฟอลคอนยังสามารถพูดภาษาต่าง ๆ มากมาย ได้แก่ ภาษาไทย, ภาษาอิตาลี, ภาษาอังกฤษ, ภาษาโปรตุเกส และภาษามลายู ฟอลคอนไม่สามารถพูดภาษาฝรั่งเศสได้ แต่พอฟังเข้าใจ

## วัยเด็ก
ฟอลคอนเกิดที่แคว้นเซฟาโลเนีย (ประเทศกรีซ) เมื่อ พ.ศ. 2190 เข้าทำงานให้กับบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ พ.ศ. 2205 จึงออกจากบ้าน และเดินเรือสินค้าไปค้าขายยังดินแดนต่าง ๆ

## ชีวิตในอยุธยา
พ.ศ. 2218 เดินทางมายังอาณาจักรอยุธยาในฐานะพ่อค้า เนื่องจากฟอลคอนมีความสามารถพิเศษในการเรียนรู้ภาษาต่างประเทศอย่างง่ายดาย ฟอลคอนจึงเรียนรู้การใช้ภาษาไทยอย่างคล่องแคล่วในเวลาไม่กี่ปีและเข้ารับราชการในราชสำนักสมเด็จพระนารายณ์มหาราชในตำแหน่งล่าม นับเป็นชาวตะวันตกคนแรกที่เข้ามารับราชการในสมัยอยุธยา เป็นตัวกลางการค้าระหว่างอยุธยากับฝรั่งเศส ฟอลคอนได้กลายมาเป็นสมุหนายกในสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแห่งอาณาจักรอยุธยาในเวลาอันรวดเร็ว

พ.ศ. 2225 ฟอลคอนแต่งงานกับดอญญามารี กีมาร์ (ท้าวทองกีบม้า)

ความใกล้ชิดระหว่างพระยาวิไชเยนทร์และสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทำให้เกิดความริษยาขึ้นในหมู่ราชนิกุล ซึ่งส่งให้เกิดผลเสียต่อตัวพระยาวิชเยนทร์เองในเวลาต่อมา เมื่อสมเด็จพระนารายณ์ทรงพระประชวรหนักใกล้สวรรคต ก็มีข่าวลือว่าพระยาวิชเยนทร์ต้องการใช้องค์รัชทายาทเป็นหุ่นเชิดและเข้ามาเป็นผู้ปกครองกรุงศรีอยุธยาเสียเอง ซึ่งแม้เหตุดังกล่าวจะมีความเป็นไปได้น้อย แต่ก็เป็นข้ออ้างให้พระเพทราชาซึ่งเป็นขุนนางชั้นผู้ใหญ่ที่ไม่พอใจกับนโยบายด้านต่างประเทศที่ส่งผลให้มีชาวต่างชาติมาอยู่ในอาณาจักรอยุธยามากมาย วางแผนให้สมเด็จพระนารายณ์มหาราชเสด็จไปประทับที่พระนารายณ์ราชนิเวศน์ในลพบุรี และสมเด็จพระนารายณ์มหาราชก็ได้ไว้ใจมอบอำนาจการสำเร็จราชการแผ่นดินให้สมเด็จพระเพทราชาใน พ.ศ. 2231

## บั้นปลายชีวิต
เมื่อพระเพทราชากุมอำนาจการสำเร็จราชการแผ่นดินแล้ว ก็จับกุมพระยาวิชเยนทร์และผู้ติดตามรวมถึงราชนิกุลองค์ต่าง ๆ และนำไปประหารชีวิตในวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2231 ในวัยเพียง 40 ปี เมื่อสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงทราบถึงเหตุดังกล่าว พระองค์กริ้วมาก แต่ไม่มีพระวรกายแข็งแรงเพียงพอที่จะทำการใด ๆ และเสด็จสวรรคตในอีกไม่กี่วันต่อมา บรรดาท่านขุนนางได้อัญเชิญ พระเพทราชา ขึ้นครองราชย์โดยการปราบดาภิเษก ทรงพระนามว่า **สมเด็จพระมหาบุรุษวิสุทธิเดชอุดม** หรือ **[[สมเด็จพระเพทราชา]]** และปกครองโดยมีนโยบายต่อต้านชาวต่างชาติ ส่งผลให้เกิดการขับไล่ชาวต่างชาติแทบทั้งหมดออกจากราชอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา การตีความกันไปต่าง ๆ นานาถึงเหตุจูงใจที่ทำให้สมเด็จพระเพทราชาสั่งจับกุมและประหารชีวิตพระยาวิชเยนทร์เป็นผลให้จุดยืนของกรีกในประวัติศาสตร์ไทยเป็นเรื่องที่ยังหาข้อสรุปมิได้มากนัก ดังนั้นนักประวัติศาสตร์ที่เห็นด้วยกับการกระทำของพระองค์มองพระยาวิไชเยนทร์ว่าเป็นชาวต่างชาติที่ฉวยโอกาสมาใช้อิทธิพลเข้าควบคุมพระราชอาณาจักรในนามของผลประโยชน์จากชาติตะวันตก แต่นักประวัติศาสตร์อีกกลุ่มหนึ่งมองว่าพระยาวิไชเยนทร์เป็นแพะรับบาป เป็นช่องว่างให้สมเด็จพระเพทราชาสามารถเข้ายึดอำนาจจากองค์รัชทายาทได้โดยนำเอาความริษยา อิจฉาและความระแวงที่มีต่อพระยาวิชเยนทร์มาเป็นมูลเหตุสนับสนุน

## อุปนิสัย
ฟร็องซัว-ตีมอเลอง เดอ ชัวซี บาทหลวงที่ติดตามคณะทูตฝรั่งเศสมายังอาณาจักรอยุธยา บันทึกเกี่ยวกับฟอลคอนไว้ว่า

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
ภาพยนตร์อิงประวัติศาสตร์เรื่อง ''พันท้ายนรสิงห์'' (พ.ศ. 2558) ออกอากาศครั้งแรกทางช่องเวิร์คพอยท์ มีตัวละครหนึ่งชื่อ *"พระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)"* นำแสดงโดยสเตฟาน เดอร์ ฌานาจ และภาพยนตร์ซีรีส์อิงประวัติศาสตร์เรื่อง *[[ศรีอโยธยา]]* (พ.ศ. 2560) ออกฉายครั้งแรกทางช่องทรูโฟร์ยู มีตัวละครหนึ่งชื่อ *"เจ้าพระยาวิชาเยนทร์"* นำแสดงโดยปีเตอร์ ธูนสตระ ส่วนละครโทรทัศน์อิงประวัติศาสตร์เรื่อง *[[บุพเพสันนิวาส]]* (พ.ศ. 2561) ออกฉายครั้งแรกทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 มีตัวละครหนึ่งชื่อ *"หลวงสุรสาคร"* และ *"เจ้าพระยาวิชเยนทร์ (ฟอลคอน)"* นำแสดงโดยหลุยส์ สก็อต และละครโทรทัศน์แนวพีเรียด โรแมนติก-ดราม่าเรื่อง *[[ลายกินรี]]* (พ.ศ. 2565) ออกฉายครั้งแรกทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 มีตัวละครหนึ่งชื่อ *"พระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)"* นำแสดงโดยโอลิเวอร์ พูพาร์ต ต่อมาได้มีการสร้างรีเมคละครโทรทัศน์อิงประวัติศาสตร์เรื่อง *[[บุพเพสันนิวาส]]* (พ.ศ. 2569) ออกฉายครั้งที่สองทางสถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3 เช่นเดียวกัน ในรูปแบบซีรีส์ยาโออิแนวย้อนยุคเรื่องแรก มีตัวละครหนึ่งชื่อ *"เจ้าพระยาวิไชเยนทร์ (คอนสแตนติน ฟอลคอน)"* นำแสดงโดยลุค อิชิกาวะ พลาวเดน

## มรดก
***วิทยาลัยคอนสแตนติน (Constantine College)** เมืองลพบุรี ตั้งขึ้นโดยมิชชันนารีคาทอลิกคณะ Missions Étrangères (คณะโบสถ์อัสสัมชัญ) เมื่อปลายรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์มหาราช เจ้าพระยาวิชาเยนทร์เป็นผู้อุปถัมภ์โรงเรียนของคณะบาทหลวงโดยออกเงินสร้างอาคารเรียนรองรับนักเรียนได้ 1,000 คน เมื่อเจ้าพระยาวิชาเยนทร์ถึงแก่อสัญกรรม วิทยาลัยคอนสแตนตินจึงถูกย้ายไปรวมกับโรงเรียนสามเณร ตําบลมหาพราหมณ์ กรุงศรีอยุธยาในรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม
* Smithies, Michael (2002), *Three military accounts of the 1688 "Revolution" in Siam*, Itineria Asiatica, Orchid Press, Bangkok, .
* Luang Sitsayamkan (1967), *The Greek Favourite of the King of Siam*, Donald Moore Press, Singapore.
* Cangelaris, Panagiotis D. (2011), *History and Genealogy of the Cangelari Family of Cephalonia (16th-20th Centuries)*, Corfu 2011 (in Greek; online), .
* Cangelaris, *Kefalonitiki Proodos*, No. 3: Παναγιώτης Δ. Καγκελάρης, "Κωσταντής Γεράκης (Constance Phaulkon) - Μια νέα γενεαλογική προσέγγιση", from: *Η Κεφαλονίτικη Πρόοδος*, Περίοδος Β', τεύχος 3 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2012; in Greek).
* Cangelaris, *Kefalonitiki Proodos*, No. 7: Παναγιώτης Δ. Καγκελάρης, "Το γαλλικό οικόσημο του πρωτοσύμβουλου Κωσταντή Γεράκη (Constance Phaulkon)", from: *Η Κεφαλονίτικη Πρόοδος*, Περίοδος Β', τεύχος 7 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2013; in Greek).

## แหล่งข้อมูลอื่น

* George A. Sioris, ''Phaulkon - The Greek First Counsellor at the Court of Siam: An Appraisal'', Bangkok 1988 .
* Memoires de Siam - Les personnages - Phaulkon, Monsieur Constance (in French)
* Panayotis D. Cangelaris: "Costantin Gerachi (Constance Phaulkon) - A new genealogical approach" (reprint in Greek)
* Panayotis D. Cangelaris: "The French coat of arms of prime counsellor Costantin Gerachi (Constance Phaulkon)" (reprint in Greek)


หมวดหมู่:ชาวกรีกในประเทศไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:สมุหนายก
หมวดหมู่:ชาวต่างชาติในกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:บุคคลจากหมู่เกาะไอโอเนียน
หมวดหมู่:ชาวไทยที่ถูกประหารชีวิต
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยราชวงศ์ปราสาททอง
หมวดหมู่:การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2231
หมวดหมู่:สมเด็จพระนารายณ์มหาราช
หมวดหมู่:ท้าวทองกีบม้า (มารี กีมาร์)

หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา