เฟนทานิล

**เฟนทานิล**เป็นโอปิออยด์สังเคราะห์กลุ่มพิเพอริดีน (piperidine) ที่มีฤทธิ์แรงมาก ใช้เป็นยาระงับปวด
มีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีน  และแรงกว่ามอร์ฟีน 100เท่า
ประโยชน์การรักษาหลักก็คือใช้ระงับปวดให้ผู้ป่วยมะเร็งและผู้ป่วยที่กำลังฟื้นตัวจากการผ่าตัดที่เจ็บ
และใช้เป็นยาระงับประสาทสำหรับผู้ป่วยที่ใส่ท่อช่วยหายใจ
ขึ้นอยู่กับวิธีการให้ยา ยาอาจออกฤทธิ์ได้รวดเร็วมาก การรับประทานแม้ในปริมาณน้อยก็ทำให้ได้ยาเกินขนาดได้
ยาออกฤทธิ์โดยกระตุ้นตัวรับ (μ-opioid)
ยามีจำหน่ายในชื่อการค้า Actiq, Duragesic และ Sublimaze เป็นต้น

ฤทธิ์ยาที่ไม่พึงประสงค์เหมือนกับโอปิออยด์และสารเสพติดอื่นๆ
รวมถึงการติดยา ความสับสน การกดการหายใจซึ่งหากรุนแรงและไม่ได้รับการรักษาอาจทำให้หยุดหายใจ ง่วงซึม คลื่นไส้ มองเห็นผิดปกติ อาการยึกยือเหตุยา ประสาทหลอน เพ้อ (รวมถึงเพ้อจากยาเสพติด) ลำไส้อัมพาตจากยาเสพติด (narcotic ileus) กล้ามเนื้อตึงตัวมาก ท้องผูก หมดสติ ความดันโลหิตต่ำ โคม่า และเสียชีวิต 
และยาอื่นๆ เช่น โคเคนและเฮโรอีน สามารถเสริมผลข้างเคียงของเฟนทานิลให้รุนแรงขึ้น
นาล็อกโซนและ naltrexone เป็นสารต้านโอปิออยด์ที่ใช้แก้ฤทธิ์ของเฟนทานิล

เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นเป็นครั้งแรกโดยพอล แจนเซน (Paul Janssen) ในปี1960 และได้รับอนุมัติให้ใช้ทางการแพทย์ในสหรัฐอเมริกาในปี1968
ในปี2015 ทั่วโลกใช้ยารักษาถึง 1.6ตัน
ณ ปี2017 เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ที่ใช้กันมากที่สุดทางการแพทย์
เป็นยาที่อยู่ในบัญชียาจำเป็นขององค์การอนามัยโลก

## การใช้ทางการแพทย์
### การวางยาสลบ
เฟนทานิลแบบให้เข้าหลอดเลือดดำมักใช้สำหรับการวางยาสลบและเป็นยาระงับปวด
เพื่อวางยาสลบ มักจะให้ร่วมกับยาระงับประสาท เช่น โปรโพฟอล หรือ sodium thiopental
เพื่อคงสภาพการสลบ อาจให้ยาชาแบบสูดหรือให้เฟนทานิลเพิ่มเติม
ยามักให้เป็นช่วงๆ ทุก ระหว่างการทำหัตถการ เช่น การส่องกล้อง การผ่าตัด และในห้องฉุกเฉิน

เพื่อบรรเทาปวดหลังผ่าตัด การใช้เฟนทานิลสามารถลดปริมาณยาสลบชนิดสูดดมที่จำเป็นเพื่อให้ฟื้นจากการดมยาสลบอย่างราบรื่น
ด้วยการปรับสมดุลและปรับขนาดยาเฟนทานิลอย่างระมัดระวังตามสิ่งกระตุ้นที่คาดและการตอบสนองของผู้ป่วย 
ผู้ให้บริการด้านสาธารณสุขสามารถคงความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจให้คงที่ตลอดหัตถการ ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นจากการดมยาสลบได้รวดเร็วขึ้นและรู้สึกไม่สบายน้อยที่สุด

### การระงับความรู้สึกเฉพาะส่วน
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์ที่ฉีดเข้าช่องเยื่อหุ้มไขสันหลังบ่อยที่สุด เพราะละลายในไขมันได้ดี ทำให้ออกฤทธิ์ได้รวดเร็วภายใน  โดยมีระยะเวลาออกฤทธิ์ปานกลาง 
การให้บูพิวาเคนชนิดไฮเปอร์บาริก (คือที่ข้นกว่าน้ำในไขสันหลัง) ร่วมกับเฟนทานิลอาจเป็นรูปแบบผสมที่เหมาะที่สุด
การออกฤทธิ์เกือบฉับพลันของเฟนทานิลช่วยลดความไม่สบายที่อวัยวะภายในและแม้กระทั่งอาการคลื่นไส้ระหว่างหัตถการได้

### สูติเวช
เฟนทานิลบางครั้งให้ในช่องไขสันหลังโดยเป็นส่วนหนึ่งของการบล็อกหลัง/การระงับความรู้สึกทางไขสันหลัง หรือทางช่องนอกชั้นดูร่ารอบๆ ไขสันหลังเพื่อระงับความรู้สึกหรือเพื่อให้ไม่รู้เจ็บ/ชา 
เพราะเฟนทานิลละลายในไขมันได้ดี ฤทธิ์ยาจึงค่อนข้างเฉพาะที่มากกว่ามอร์ฟีน ดังนั้น แพทย์บางคนจึงเลือกใช้มอร์ฟีนเพื่อให้ระงับปวดได้อย่างทั่วๆ กว่า
เฟนทานิลใช้ระงับความรู้สึกอย่างแพร่หลายในทางสูติเวช เพราะออกฤทธิ์ในระดับสูงสุดได้ในระยะเวลาสั้น (ประมาณ ) ยุติการออกฤทธิ์อย่างรวดเร็วหลังเมื่อให้ยาโดสเดียว 
และมีผลดำรงระบบหัวใจและหลอดเลือดได้ค่อนข้างคงที่
ในสูติเวช ปริมาณยาต้องควบคุมอย่างระมัดระวังเพื่อป้องกันไม่ให้ทารกได้ยาปริมาณมากๆ จากมารดา
ยาขนาดสูงๆ อาจออกฤทธิ์กับทารกในครรภ์ ทำให้เกิดอาการขาดยาในทารกแรกเกิด
ด้วยเหตุนี้ ยาที่ออกฤทธิ์สั้นกว่า เช่น อัลเฟนทานิลหรือรีมิเฟนทานิล อาจเหมาะสมกว่าเมื่อใช้เป็นยาสลบ

### การบรรเทาอาการปวด
thumb|
สเปรย์พ่นจมูกเฟนทานิล ให้ยาต่อครั้งในขนาด
ปริมาณยาในกระแสโลหิต (bioavailability) ของเฟนทานิลที่ให้ทางจมูกอยู่ที่ประมาณ 70–90% โดยไม่แน่นอนเนื่องจากรูจมูกอุดตัน การกลืนลงคอ และการใช้อย่างไม่ถูกวิธี
สำหรับทั้งการแพทย์ฉุกเฉินและการดูแลแบบประคับประคอง เฟนทานิลชนิดพ่นจมูกมีจำหน่ายในขนาด 50, 100, 200,  (μg)
ในการแพทย์ฉุกเฉิน งานศึกษาแบบสังเกตตามแผน (prospective observational study) กับคนไข้นอก 900คน แสดงว่า 
สามารถให้เฟนทานิลทางจมูกได้อย่างปลอดภัยโดยมีผลข้างเคียงในอัตราต่ำและมีผลลดความเจ็บปวดได้ดี

ในเด็ก การใช้เฟนทานิลทางจมูกมีประโยชน์ในการรักษาอาการปวดระดับปานกลางจนถึงรุนแรง โดยเด็กสามารถทนรับได้ดี
นอกจากนี้ การศึกษาปี2017 ยังเแสดงประสิทธิภาพของยาอมเฟนทานิลในเด็กอายุน้อยถึง 5ขวบที่มีน้ำหนักอย่างน้อย 13กิโลกรัม
ยาอมมักนิยมใช้กว่าเพราะเด็กสามารถคุมปริมาณยาที่ต้องการได้เอง เทียบกับยาที่ติดกับกระพุ้งแก้ม

#### อาการปวดเรื้อรัง
เฟนทานิลยังใช้รักษาอาการปวดเรื้อรังด้วย
โดยมักใช้เป็นแผ่นแปะผิวหนัง
แผ่นแปะทำงานโดยค่อยๆ ปล่อยเฟนทานิลผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดเป็นเวลา  ทำให้ไม่ปวดได้ยาวนาน
ขนาดยาที่ได้จะเป็นไปตามขนาดแผ่นแปะ เพราะโดยทั่วไป อัตราการดูดซึมทางผิวหนังจะคงที่เมื่ออุณหภูมิผิวหนังคงที่
ควรเปลี่ยนแผ่นแปะทุกๆ 

อัตราการดูดซึมจะขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายอย่าง
อุณหภูมิร่างกาย ลักษณะผิวหนัง ไขมันในร่างกาย และตำแหน่งที่ติดแผ่นแปะอาจมีผลอย่างมาก
ตามปกติ แผ่นแปะจะออกฤทธิ์เต็มที่ภายใน  
ดังนั้น จึงมักใช้ร่วมกับยาโอปิออยด์ที่ออกฤทธิ์เร็ว เช่น มอร์ฟีนหรือออกซิโคโดน เพื่อบรรเทาอาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน (breakthrough pain)
ยังไม่ชัดเจนว่าเฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดเหตุโรคเส้นประสาทที่เกิดอย่างเรื้อรังหรือไม่

#### อาการปวดฉับพลันที่แทรกซ้อน
เฟนทานิลแบบอมใต้ลิ้นละลายได้อย่างรวดเร็วโดยดูดซึมผ่านเยื่อเมือกใต้ลิ้น จึงระงับอาการปวดได้อย่างรวดเร็ว
เป็นยาที่ละลายในไขมันได้ดี
จึงดูดซึมจากใต้ลิ้นได้ดี โดยคนไข้มักอดทนรับได้ดี
เป็นรูปแบบยาที่มีประโยชน์เป็นพิเศษสำหรับอาการปวดจากมะเร็งที่แทรกซ้อน ซึ่งมักเกิดอย่างรวดเร็ว เป็นระยะเวลาสั้นๆ โดยเจ็บปวดมาก

#### การดูแลแบบประคับประคอง
thumb|
แผ่นแปะเฟนทานิลแบบผ่านผิวหนังที่มีอัตราการปล่อยยา ต่อชั่วโมง ในรูปใช้ติดที่แขน
ในการดูแลแบบประคับประคอง แผ่นแปะเฟนทานิลชนิดผ่านผิวหนังมีประโยชน์แต่ก็จำกัด
* เหมาะสำหรับผู้ที่ใช้โอปิออยด์ชนิดอื่นได้คงตัวแล้วแต่มีปัญหาการกลืนเรื้อรังและไม่สามารถทนการให้ยาทางอื่น เช่น การฉีดใต้ผิวหนัง
* เหมาะสำหรับผู้ที่มีภาวะไตวายปานกลางจนถึงรุนแรง
* เหมาะสำหรับผู้ที่มีผลข้างเคียงจากมอร์ฟีนชนิดรับประทาน จากไฮโดรมอร์โฟน หรือออกซิโคโดน

เมื่อใช้แผ่นแปะผิวหนัง ผู้ป่วยจะต้องระมัดระวังเพื่อลดหรือหลีกเลี่ยงแหล่งความร้อน (เช่น แสงแดดโดยตรง แผ่นให้ความร้อน เป็นต้น) 
ซึ่งอาจกระตุ้นให้ปล่อยยาและมีการดูดซึมมากเกินไปจนเกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงถึงชีวิตได้

#### การแพทย์ในสนามรบ
thumb|
อมยิ้มเฟนทานิล Actiq ขนาด

หน่วยกู้ชีพกองทัพอากาศสหรัฐในประเทศอัฟกานิสถานใช้เฟนทานิลในรูปแบบอมยิ้มสำหรับผู้บาดเจ็บจากระเบิดแสวงเครื่องและการบาดเจ็บอื่นๆ
ด้ามอมยิ้มจะเทปติดกับนิ้วผู้บาดเจ็บโดยให้ลูกอมอยู่ในกระพุ้งแก้ม
เมื่อได้รับเฟนทานิลเพียงพอ ก็จะหลับไปโดยมือจะดึงเอาอมยิ้มออกจากปาก
ซึ่งบ่งชี้ว่าได้รับการระงับปวดเพียงพอพร้อมกับลดโอกาสการได้ยาเกินขนาดและความเสี่ยงที่ติดตามมา

#### หายใจลำบาก
เฟนทานิลสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากเมื่อผู้ป่วยทนรับมอร์ฟีนไม่ได้ หรืออาการไม่ตอบสนองต่อมอร์ฟีน
ซึ่งมีประโยชน์เมื่อรักษาผู้ป่วยที่ดูแลแบบบรรเทา ที่มีอาการปวดหรือหายใจลำบากอย่างรุนแรง และต้องรักษาด้วยฤทธิ์แรง
เฟนทานิลซิเตรตแบบพ่นละอองสามารถใช้เพื่อบรรเทาอาการหายใจลำบากในช่วงสุดท้ายของชีวิตในสถานพยาบาลผู้ป่วยระยะสุดท้าย

### วิธีการให้ยาอื่นๆ
วิธีการให้ยาบางชนิด เช่น สเปรย์พ่นจมูกและยาสูดพ่น ปกติจะทำให้ระดับยาในเลือดสูงเร็วขึ้น ซึ่งระงับปวดได้เร็วขึ้น แต่ก็มีผลข้างเคียงรุนแรงมากกว่า
ค่าใช้จ่ายที่สูงมากของอุปกรณ์เช่นนี้บางชนิดอาจไม่คุ้มค่ากับประโยชน์ที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับวิธีให้ยาทางกระพุ้งแก้มหรือทางปาก
เฟนทานิลแบบพ่นจมูกดูเหมือนมีประสิทธิผลเทียบเท่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้าหลอดเลือดดำและดีกว่ามอร์ฟีนแบบฉีดเข้ากล้ามเนื้อในการบรรเทาอาการปวดเฉียบพลันในโรงพยาบาล

## ผลที่ไม่พึงประสงค์
[thumb|
การเสียชีวิตที่เกี่ยวกับโอปิออยด์สังเคราะห์ซึ่งไม่ใช่[เมทาโดน (ส่วนใหญ่คือเฟนทานิล) ยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ในสหรัฐอเมริกาโดยมีรายงานถึง 70,601รายในปี2021 (อ้างอิงจาก CDC WONDER)
]]
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยที่สุดของเฟนทานิล ซึ่งเกิดขึ้นมากกว่า 10% ของผู้ใช้ ได้แก่ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องผูก ปากแห้ง ง่วงซึม สับสน และอ่อนแรง
ที่พบได้น้อยกว่าเกิดกับระหว่าง 3–10% ของผู้ใช้ ทำให้ปวดท้อง ปวดศีรษะ อ่อนล้า เบื่ออาหารและน้ำหนักลด เวียนศีรษะ กระสับกระส่าย วิตกกังวล ซึมเศร้า อาการคล้ายไข้หวัด อาหารไม่ย่อย หายใจลำบาก หายใจได้ไม่พอ (hypoventilation) หยุดหายใจ และปัสสาวะได้ไม่สุด
การใช้เฟนทานิลยังเกี่ยวข้องกับภาวะเสียภาษา
แม้จะเป็นยาแก้ปวดที่มีฤทธิ์แรงกว่า เฟนทานิลก็มักก่ออาการคลื่นไส้น้อยกว่าและคันจากฮิสตามีนน้อยกว่ามอร์ฟีน
ในกรณีน้อย กลุ่มอาการเซโรโทนินสัมพันธ์กับการใช้เฟนทานิล
งานวิจัยจึงแนะนำให้แพทย์ระมัดระวังเมื่อใช้ยากลุ่ม SSRI กับเฟนทานิล

ระยะเวลาการออกฤทธิ์ของเฟนทานิลบางครั้งประเมินต่ำไป ทำให้เกิดอันตรายเมื่อใช้ทางการแพทย์
ในปี2006 องค์การอาหารและยาสหรัฐเริ่มสอบสวนการเสียชีวิตเนื่องกับการหายใจหลายราย 
แต่แพทย์ในสหราชอาณาจักรก็ไม่ได้รับการเตือนเกี่ยวกับความเสี่ยงของเฟนทานิลจนถึงเดือนกันยายน 2008
องค์การต่อมารายงานในเดือนเมษายน 2012 ว่ามีเด็กเล็ก 12คนเสียที่ชีวิต 
และอีก 12คนป่วยหนักจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลโดยไม่ตั้งใจในเหตุการณ์ที่ไม่เกี่ยวข้องกัน

### การกดการหายใจ
ผลข้างเคียงที่อันตรายที่สุดของเฟนทานิลคือการกดการหายใจ
ซึ่งเป็นการลดความไวต่อคาร์บอนไดออกไซด์แล้วลดอัตราการหายใจ จนอาจทำให้สมองขาดออกซิเจนหรือเสียชีวิตได้
ความเสี่ยงนี้จะลดลงเมื่อป้องกันทางเดินหายใจด้วยหลอดสอดคาท่อลม เช่น ในระหว่างการให้ยาสลบ
ความเสี่ยงจะสูงขึ้นในกลุ่มโดยเฉพาะๆ เช่น ผู้ที่มีภาวะหยุดหายใจจากการอุดกั้นขณะหลับ (obstructive sleep apnea)

ปัจจัยอื่นๆ ที่เพิ่มความเสี่ยงการกดการหายใจได้แก่
* ขนาดยาเฟนทานิลที่สูง
* การใช้เมทาโดนด้วยกัน
* หลับอยู่
* อายุมากขึ้น
* การใช้ยากดระบบประสาทส่วนกลางร่วมกัน เช่น เบ็นโซไดอาเซพีน (รวมทั้งอัลปราโซแลม ไดแอซิแพม โคลนาซีแพม)  แอลกอฮอล์ และยาสลบชนิดสูดดม
* การหายใจเกิน
* ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดลดลง
* ภาวะกรดเกินในเลือดจากการหายใจ
* การกำจัดเฟนทานิลออกจากร่างกายได้น้อยลง
* การไหลเวียนของเลือดไปยังตับลดลง
* ไตทำงานบกพร่อง

วิธีการปล่อยตัวยาอย่างต่อเนื่องสำหรับเฟนทานิล เช่น แผ่นแปะ อาจก่อภาวะกดการหายใจที่เกิดภายหลังโดยไม่คาดคิดได้
เหตุผลที่แน่ชัดของการเกิดภาวะยังไม่ชัดเจน แต่มีสมมติฐานหลายประการ
* การอิ่มตัวของยาในไขมันร่างกายในผู้ที่สูญเสียไขมันไปอย่างรวดเร็วและมาก โดยผู้ป่วยโรคมะเร็ง หรือภาวะผอมแห้งจากโรคหัวใจ หรือการติดเชื้อ อาจสูญเสียไขมันได้ถึง 80%
* การคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ในเบื้องต้นทำให้หลอดเลือดผิวหนังขยายตัว ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้น ร่วมกับภาวะเลือดเป็นกรดซึ่งลดการจับกับโปรตีนของเฟนทานิล ทำให้เฟนทานิลปล่อยออกมามากขึ้นอีก
* การระงับประสาทที่ลดลง ทำให้เสียสัญญาเตือนล่วงหน้าอย่างหนึ่งของโอปิออยด์เป็นพิษ จนได้ยาถึงขนาดที่กดการหายใจได้

ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นประเด็นอีกช่อหนึ่งของการใช้เฟนทานิลเกินขนาดคือภาวะที่เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome) 
ซึ่งทำให้กล้ามเนื้อทรวงอกเป็นอัมพาตอย่างรวดเร็วแล้วทำให้การหายใจล้มเหลวอย่างบริบูรณ์ 
มีรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อด้านล่าง

### หัวใจและหลอดเลือด
* **หัวใจเต้นช้า** เฟนทานิลลดอัตราการเต้นของหัวใจโดยเพิ่มการทำงานของเส้นประสาทเวกัสในก้านสมอง ซึ่งก็เพิ่มการทำงานของระบบประสาทพาราซิมพาเทติกจึงทำให้หัวใจเต้นช้าลง
* **ภาวะหลอดเลือดขยายตัว** เฟนทานิลทำให้หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำขยายตัวผ่านระบบประสาทส่วนกลาง โดยชะลอการทำงานของศูนย์ควบคุมการขยายและบีบตัวของหลอดเลือด (vasomotor) ในก้านสมองเป็นหลัก และในระดับที่น้อยกว่า ก็จะส่งผลต่อหลอดเลือดโดยตรง ผลนี้จะรุนแรงมากขึ้นในผู้ป่วยที่มีระบบซิมพาเทติกทำงานเกินอยู่แล้ว เช่น ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงหรือหัวใจล้มเหลว เฟนทานิลไม่ส่งผลต่อการบีบตัวของหัวใจเมื่อให้ในขนาดปกติ

### ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อ
หากให้เฟนทานิลปริมาณมากผ่านเส้นเลือดอย่างรวดเร็ว ความแข็งเกร็งของกล้ามเนื้อบริเวณสายเสียงอาจทำให้การช่วยหายใจด้วยถุงลมและหน้ากาก (bag-mask ventilation) เป็นไปได้ยากมาก
ถึงจะยังไม่พบกลไกที่แน่ชัด แต่ก็สามารถป้องกันและแก้ไขได้ด้วยยาคลายกล้ามเนื้อ

#### อาการหน้าอกแข็ง
ผลข้างเคียงที่แปลกและเด่นอย่างหนึ่งคือการแข็งเกร็งอย่างฉับพลันของกล้ามเนื้อหน้าท้องและกะบังลม ซึ่งทำให้หยุดหายใจ 
และพบได้เมื่อได้ยาในขนาดสูง เรียกว่าอาการหน้าอกแข็ง (wooden chest syndrome)
เชื่อกันว่ากลุ่มอาการนี้เป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักจากการใช้เฟนทานิลเกินขนาด

อาการหน้าอกแข็งสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซน และเชื่อกันว่าเกิดจากการหลั่งนอร์เอพิเนฟรีน ซึ่งกระตุ้นตัวรับแอลฟาอะดรีเนอร์จิก (α-adrenergic receptors) โดยอาจเกี่ยวข้องกับการกระตุ้นตัวรับโคลิเนอร์จิก (cholinergic receptors) ด้วย

อาการหน้าอกแข็งเป็นลักษณะเฉพาะของยาโอปิออยด์ชนิดที่มีฤทธิ์แรงที่สุด 
ซึ่งในปัจจุบันได้แก่เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน 
ขณะที่โอปิออยด์ที่มีฤทธิ์อ่อนกว่า เช่น เฮโรอีน จะทำให้กล้ามเนื้อการหายใจแข็งเกร็งน้อยกว่ามาก

## ยาเกินขนาด
มนุษย์เสี่ยงใช้เฟนทานิลเกินขนาดสูงเป็นพิเศษ เนื่องจากปริมาณที่เป็นพิษนั้นคาดเดาได้ยาก 
ในรูปแบบที่ใช้ทางเภสัชกรรม การเสียชีวิตเพราะใช้เฟนทานิลเพียงอย่างเดียวเกินขนาด มักเกิดขึ้นที่ความเข้มข้นในซีรั่มโดยเฉลี่ย  (μg/mL) โดยมีช่วง 
ในบริบทการใช้สารเสพติดหลายชนิดร่วมกัน ความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดประมาณ  ขึ้นไปสัมพันธ์กับการเสียชีวิต
มากกว่า 85% ของกรณีใช้ยาเกินขนาดเกิดกับการใช้ยาอื่นอย่างน้อยหนึ่งชนิดร่วมด้วย โดยยังไม่ชัดเจนว่ายาผสมในระดับใดทำให้เสียชีวิต
ปริมาณยาผสมที่ทำให้เสียชีวิตบางครั้งแตกต่างกันเป็นร้อยเท่า

นาล็อกโซน (จำหน่ายในชื่อการค้า Narcan) สามารถแก้การใช้โอปิออยด์เกินขนาดได้อย่างสมบูรณ์หรือบางส่วน
ในเดือนกรกฎาคม 2014 สำนักงานกำกับดูแลยาและผลิตภัณฑ์การดูแลสุขภาพ () ของสหราชอาณาจักรออกคำเตือนเกี่ยวกับอันตรายถึงชีวิตจากการสัมผัสแผ่นแปะเฟนทานิลอย่างไม่ตั้งใจ โดยเฉพาะในเด็ก
และแนะนำให้พับแผ่นแปะโดยให้ด้านกาว (ด้านที่ยาออก) พับอยู่ด้านในก่อนทิ้ง
อนึ่ง แผ่นแปะควรเก็บให้พ้นมือเด็ก ซึ่งเสี่ยงสุดจากการได้รับเฟนทานิลเกินขนาด

thumb|
บรรจุภัณฑ์ที่มีอมยิ้ม 30อัน แต่ละอันมีเฟนทานิล
การเสียชีวิตเพิ่มขึ้นจากเฟนทานิลบางส่วนไม่ได้เกี่ยวกับยาที่ใช้ทางการแพทย์ แต่เกี่ยวกับยาที่ผลิตอย่างผิดกฎหมายแลล้วผสมกับเฮโรอีนหรือขายเป็นเฮโรอีน
[thumb|250x250px|
การลอบนำเข้าเฟนทานิลที่ผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาจากภูมิภาคต่างๆ ปี2019 ตามข้อมูลของ[สำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐ
]]
ปัจจุบันเริ่มมีการผสมเฟทานิลกับโอปิออยด์และเบ็นโซไดอาเซพีนที่ผลิตอย่างผิดกฎหมาย
การมีเฟทานิลปนเปื้อนกับยาเสพติดรวมทั้งโคเคน, เมทแอมเฟตามีน, เคตามีน, MDMA และอื่นๆ เป็นเรื่องสามัญ
เฮโรอีนหนึ่งกิโลกรัมที่ผสมกับเฟนทานิลสามารถขายได้มากกว่า สหรัฐ แต่ตัวเฟนทานิลเองผลิตได้ในราคาถูกกว่ามาก ประมาณ 
เม็กซิโกและจีนเป็นประเทศต้นทางหลักของเฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องซึ่งลักลอบนำเข้าสหรัฐโดยตรง 
โดยอินเดียกำลังกลายเป็นแหล่งของผงเฟนทานิลสำเร็จรูปและสารตั้งต้นสำหรับผลิตเฟนทานิล
ส่วนตลาดยาเสพติดผิดกฎหมายในสหราชอาณาจักรไม่ต้องพึ่งพาจีนอีกต่อไป เนื่องจากมีการผลิตในประเทศเอง

thumb|
จำนวนผู้เสียชีวิตจากการใช้ยาเสพติดกลุ่มโอปิออยด์เกินขนาดในสหรัฐอเมริกาต่อปี

## เภสัชวิทยา
### การจำแนกประเภท
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในตระกูลฟีนิลพิเพอริดีน (phenylpiperidine) ซึ่งรวมถึงซูเฟนทานิล อัลเฟนทานิล รีมิเฟนทานิล และคาร์เฟนทานิล
สารอนาล็อกของเฟนทานิลบางชนิด เช่น คาร์เฟนทานิล มีฤทธิ์แรงกว่ามอร์ฟีนถึงประมาณ 10,000เท่า

### โครงสร้างและการออกฤทธิ์
class = skin-invert-image|right|thumb|
โครงสร้างทางเคมีของเฟนทานิลได้ใช้เป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อค้นพบและตั้งชื่อสารอนาล็อกใหม่ๆ จำนวนมาก ซึ่งบางครั้งเรียกว่าเฟนทาล็อก
โครงสร้างของยากลุ่มโอปิออยด์มีความคล้ายคลึงกันหลายอย่าง
มีโอปิออยด์อื่นๆ อย่างโคดีอีน ไฮโดรโคโดน ออกซิโคโดน และไฮโดรมอร์โฟนที่สังเคราะห์โดยการปรับแต่งมอร์ฟีนโดยตรง
แต่เฟนทานิลและสารที่เกี่ยวข้องก็สังเคราะห์โดยการปรับโครงสร้างมีเพอริดีน
มีเพอริดีนเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ล้วนๆ โดยสมาชิกอื่นๆ ของตระกูลฟีนิลพิเพอริดีนอย่างเช่น อัลเฟนทานิลและซูเฟนทานิล ก็มีโครงสร้างซับซ้อนที่เสริมเติมจากโครงสร้างพื้นฐานนี้

เช่นเดียวกับโอปิออยด์อื่นๆ เฟนทานิลเป็นเบสอ่อนๆ ที่ละลายในไขมันได้ดี ไปกับเลือดโดยจับกับโปรตีน และอยู่ในสภาพรับโปรตอน (protonated) ที่ค่าพีเอชซึ่งพบในร่างกาย
ทั้งหมดนี้ทำให้มันสามารถผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ได้เร็ว ส่งผลให้ออกฤทธิ์ได้อย่างรวดเร็วในร่างกายและระบบประสาทกลาง

### สารอนาล็อก
สารอนาล็อกของเฟนทานิลคือสารที่มีการปรับแต่งโครงสร้างเคมีของเฟนทานิลในตำแหน่งต่างๆ แต่ยังคงรักษาหรือแม้แต่เพิ่มฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา
สารอนาล็อกของเฟนทานิลหลายอย่างเรียกว่า “ยาดีไซเนอร์” เพราะสังเคราะห์ขึ้นเพื่อใช้ในทางผิดกฎหมายเท่านั้น
คาร์เฟนทานิล สารอนาล็อกของเฟนทานิลอย่างหนึ่ง มีกลุ่มกรดคาร์บอกซิลิกเพิ่มติดอยู่กับตำแหน่งที่4
โดยมีฤทธิ์แรงกว่าเฟนทานิลเองถึง  และใช้อย่างสามัญในยาเสพติดผิดกฎหมาย
อนึ่ง ยังใช้ทำให้ช้างและสัตว์ใหญ่อื่นๆ สลบไปอีกด้วย

### กลไกการออกฤทธิ์

เฟนทานิลออกฤทธิ์ที่หน่วยรับโอปิออยด์ (opioid receptors) เหมือนกับโอปิออยด์อื่นๆ 
ตัวรับเหล่านี้เป็นหน่วยรับที่จับคู่กับจีโปรตีน มีส่วนย่อยที่ทะลุผ่านเยื่อหุ้มเซลล์ 7ส่วน มีวงลูปภายในเซลล์ มีวงลูปภายนอกเซลล์ มีปลาย ด้านในเซลล์ และปลาย ด้านนอกเซลล์
ปลาย์ N เทอร์มินัสด้านนอกมีบทบาทสำคัญในความแตกต่างของซับสเตรตที่จับแบบต่างๆ
เมื่อเฟนทานิลจับกับตัวรับ การส่งสัญญาณภายในเซลล์ที่ตามมาจะก่อฤทธิ์ยับยั้ง เช่น ลดการสร้าง cAMP, ลดการไหลเข้าของไอออนแคลเซียม และเพิ่มการไหลออกของโพแทสเซียม
ซึ่งยับยั้งการส่งสัญญาณประสาทขึ้นไปทางระบบประสาทส่วนกลาง เป็นการเพิ่มขีดเริ่มเปลี่ยนความรู้สึกเจ็บ
โดยลดส่งการสัญญาณโนซิเซ็ปชัน (ความเจ็บปวด) เป็นฤทธิ์ระงับปวด

ในฐานะสารกระตุ้นตัวรับมิว เฟนทานิลจับกับตัวรับได้ดีกว่ามอร์ฟีนประมาณ 
และยังจับกับตัวรับโอปิออยด์เดลตาและแคปปาได้ แต่ก็มีสัมพรรคภาพ (affinity) ที่ต่ำกว่า
มันสามารถละลายในไขมันได้ดี ทำให้ผ่านเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้ง่าย
มันลดความรู้สึกเจ็บปวดระยะที่สองโดยออกฤทธิ์หลักต่อเส้นใยประสาท C ที่ไม่มีปลอกไมอีลินซึ่งนำสัญญาณประสาทได้ช้า 
แต่มีประสิทธิภาพน้อยกว่าต่ออาการปวดเส้นประสาทและสัญญาณความเจ็บปวดระยะแรกที่ผ่านเส้นใยประสาท A ขนาดเล็กที่มีปลอกไมอีลิน

เฟนทานิลสามารถก่อผลทางคลินิกต่อไปนี้ได้อย่างเด่นชัดผ่านการกระตุ้นตัวรับมิว คือ 
* การระงับปวดเหนือไขสันหลัง (μ1)
* การกดการหายใจ (μ2)
* การเสพติดทางกาย
* อาการกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง

มันยังทำให้ง่วงซึมและระงับปวดทางไขสันหลังโดยกระตุ้นตัวรับแคปป้า

### ฤทธิ์การรักษา
* การบรรเทาปวด โดยหลักแล้ว เฟนทานิลช่วยบรรเทาอาการปวดโดยออกฤทธิ์ที่ตัวรับมิวในสมองและไขสันหลัง
* การง่วงนอน เฟนทานิลทำให้เกิดอาการหลับและง่วงซึม เมื่อเพิ่มขนาดยาอาจทำให้เกิดคลื่นเดลตาในสมองที่พบเมื่อหลับตามธรรมชาติ
* การกดรีเฟล็กซ์การไอ เฟนทานิลสามารถลดการต่อสู้ต้านท่อช่วยหายใจของคนไข้และลดอาการไอมากเกินไปโดยลดรีเฟล็กซ์การไอ จึงมีประโยชน์เมื่อใส่ท่อช่วยหายใจสำหรับคนไข้ที่ยังมีสติและมีทางเดินหายใจบกพร่อง
หลังจากได้รับเฟนทานิลขนาดเป็นขวด (bolus) ผู้ป่วยบางรายอาจกลับไอแทนที่จะหายไอ เป็นปรากฏการณ์ที่ยังไม่เข้าใจอย่างชัดเจน

### การตรวจในสารชีวภาพ
เฟนทานิลสามารถตรวจวัดในเลือดหรือปัสสาวะเพื่อตรวจการใช้ในทางที่ผิด ยืนยันการวินิจฉัยการได้รับพิษ หรือช่วยในชันสูตรศพ
ชุดทดสอบทางอิมมูโนแอสเซย์ (immunoassay) ที่มีขายมักใช้เพื่อคัดกรองในเบื้องต้น แต่วิธีการทางโครมาโทกราฟีมักใช้เพื่อยืนยันและวัดปริมาณ
การทดสอบสีแบบมาร์ควิส (Marquis Color test) อาจใช้ตรวจการมีเฟนทานิลได้ 
คือเมื่อใช้ฟอร์มาลดีไฮด์และกรดซัลฟิวริก สารตัวทำปฏิกิริยา (Marquis reagent) นี้จะเปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อผสมกับยาในกลุ่มฝิ่น
ระดับความเข้มข้นของเฟนทานิลในเลือดหรือพลาสมาคาดว่าจะอยู่ในช่วง  (μg/L) ในผู้ที่ใช้ยาเพื่อการรักษา ในช่วง  ในผู้ที่เสพและเมายา และ  ในผู้ที่เสียชีวิตจากการได้รับยาเกินขนาดอย่างเฉียบพลัน
Paper spray-mass spectrometry (PS-MS) อาจมีประโยชน์ในการทดสอบตัวอย่างเบื้องต้น

### การตรวจหาเพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย
 thumb|
ภาพคำแนะนำการใช้แถบตรวจจากองค์กรสังคมสงเคราะห์ Dance Safe
เฟนทานิลและสารอนาล็อกของมัน สามารถตรวจพบในตัวอย่างยาโดยใช้แถบตรวจเฟนทานิลที่มีขายหรือใช้สารทำปฏิกิริยา (spot reagent)
เพื่อจุดประสงค์ลดอันตราย การทดสอบนี้จะใช้กับตัวอย่างยาโดยตรง ไม่ใช้ตรวจปัสสาวะ
เพื่อเตรียมตัวอย่างเพื่อทดสอบ ควรเจือจางยาประมาณ ลงในน้ำ  หรือ 
นักวิจัยพบผลบวกลวงที่ได้จากแถบตรวจเฟนทานิล BTNX เมื่อตรวจกับเมทแอมเฟตามีน,  และไดเฟนไฮดรามีน
ความไวและความจำเพาะของแถบตรวจเฟนทานิลจะแตกต่างกันตามความเข้มข้นของเฟนทานิลที่ทดสอบ โดยเฉพาะในช่วง 

## การสังเคราะห์
เฟนทานิลเป็นโอปิออยด์สังเคราะห์ในกลุ่ม 4-anilinopiperidine
การสังเคราะห์เฟนทานิลสามารถทำได้ด้วยหนึ่งในสี่วิธีหลักตามรายงานทางวิทยาศาสตร์ ได้แก่ วิธีแจนเซน ซีกฟรีด คุปตา หรือซูห์

### วิธีแจนเซน (Janssen)
class = skin-invert-image|thumb|upright|
ส่วนหนึ่งของวิธีแจนเซนในการสังเคราะห์โอปิออยด์ที่เกี่ยวข้องกันกับเฟนทานิล
การสังเคราะห์ดั้งเดิมที่จดสิทธิบัตรในปี1964 โดยแพทย์ชาวเบลเยียม พอล แจนเซน เกี่ยวกับการสังเคราะห์เบนซินเฟนทานิล (benzylfentanyl) จาก N-benzyl-4-Piperidone.
เบนซินเฟนทานิลที่ได้จะใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตนอร์เฟนทานิล (norfentanyl)
เป็นตัวนอร์เฟนทานิลที่จะกลายเป็นเฟนทานิลเมื่อทำปฏิกิริยากับ phenethyl halide

### วิธีซีกฟรีด (Siegfried)
class = skin-invert-image|thumb|
วิธีซีกฟรีดเริ่มจากการสังเคราะห์ NPP แล้วทำเป็น 4-ANPP จนเป็นเฟนทานิล
วิธีซีกฟรีดซึ่งอธิบายเป็นครั้งแรกในปี1978 เริ่มด้วยการสังเคราะห์ *N*-phenethyl-4-piperidone (NPP)
สารตัวกลางนี้จะนำมาเพิ่มกลุ่มเอมีนโดยผ่านปฏิกิริยารีดอกซ์ (reductive amination) เป็น 4-anilino-*N*-phenethylpiperidine (4-ANPP)
ซึ่งเมื่อทำปฏิกิริยากับ acyl chloride ก็จะได้เฟนทานิล
วิธีนี้ได้ใช้ผลิตเฟนทานิลอย่างผิดกฎหมายในสหรัฐอเมริกาและประเทศอื่นๆ

### วิธีคุปตา
class = skin-invert-image|thumb|
วิธีคุปตาเริ่มจาก 4-ไพเพอริโดน จนกลายเป็นเฟนทานิล
วิธีคุปตา (หรือ “วิธีหม้อเดียว”) เริ่มจาก 4-Piperidone โดยไม่ใช้ 4-ANPP/NPP โดยตรง สารประกอบเหล่านี้จะเกิดเป็นสิ่งเจือปนหรือสารตัวกลางชั่วคราวเท่านั้น
ในครึ่งแรกของปี2021 สำนักงานปราบปรามยาเสพติดสหรัฐพบว่า วิธีคุปตาเป็นวิธีหลักในการสังเคราะห์เฟนทานิลผิดกฎหมายที่ตรวจยึดได้
ในปี2022 นักวิจัยได้อธิบายการสังเคราะห์เฟนทานิลที่ใช้กระบวนการไหลต่อเนื่อง (continuous flow) ด้วยตัวเร่งปฏิกิริยา photoredox ซึ่งใช้สารตัวกระทำปฏิกิริยา (reagents) คล้ายกับวิธีคุปตา

### วิธีซูห์
วิธีซูห์ (หรือ การสังเคราะห์แบบสมบูรณ์) ข้ามขั้นตอนการใช้สารตั้งต้นคือพิเพอริดีน โดยมุ่งทำส่วนวงแหวนขึ้นในที่ (ring system in situ)

## ประวัติ
เฟนทานิลสังเคราะห์ขึ้นครั้งแรกในประเทศเบลเยียมโดยนายแพทย์พอล แจนเซน ในปี1959 ในชื่อบริษัทตนเองคือแจนเซน ฟาร์มาซูติกา ซึ่งเพิ่งก่อตั้งได้ไม่นาน
ยาได้พัฒนาโดยการคัดกรองสารเคมีที่มีโครงสร้างคล้ายเพทิดีน (เดเมอรอล) เพื่อประเมินฤทธิ์โอปิออยด์
การใช้เฟนทานิลอย่างแพร่หลายกระตุ้นให้มีการผลิตเฟนทานิลซิเตรต ซึ่งเป็นเกลือที่เกิดจากการรวมเฟนทานิลกับกรดซิตริกในอัตราส่วนปริมาณสัมพันธ์ 1:1
เฟนทานิลซิเตรตเริ่มนำมาใช้เป็นยาสลบทั่วไปในปี1968 โดยบริษัท McNeil Laboratories และผลิตในชื่อการค้า Sublimaze

ในช่วงกลาง บริษัทแจนเซน ฟาร์มาซูติกาได้พัฒนาและทำการทดลองทางคลินิกกับแผ่นแปะดูราเจซิก (Duragesic) 
ซึ่งเป็นสูตรเจลแอลกอฮอล์ที่ผสมเฟนทานิลในขนาดที่ระบุ โดยแปะให้ได้ยาโอปิออยด์อย่างต่อเนื่องเป็นเวลา 
เมื่อพบผลสำเร็จในการทดลองแล้ว จึงได้นำมาใช้ทางเวชปฏิบัติ

หลังจากแผ่นแปะ ก็ได้มีการนำเสนอเฟนทานิลซิเตรตผสมกับสารไม่มีฤทธิ์อื่นๆ มีรูปแบบเป็นอมยิ้มแต่งรสในปี1998 ใน Actiq 
เป็นเฟนทานิลออกฤทธิ์เร็วชนิดแรกที่ใช้กับอาการปวดฉับพลันแทรกซ้อนที่เกิดเรื่อยๆ (chronic breakthrough pain)

ในปี ค.ศ. 2009 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐได้อนุมัติยา Onsolis ซึ่งเป็นฟิล์มเฟนทานิลละลายได้ที่ให้ทางกระพุ้งแก้ม 
เป็นรูปแบบยาใหม่สำหรับรักษาอาการปวดจากมะเร็งในผู้ที่ชินฤทธิ์โอปิออยด์แล้ว
โดยใช้เทคโนโลยีการส่งยาที่เรียกว่า BEMA (BioErodible MucoAdhesive) ซึ่งเป็นฟิล์มพอลิเมอร์ขนาดเล็กที่ละลายได้ โดยมีเฟนทานิลในขนาดต่างๆ ใช้นำไปติดกับเยื่อบุกระพุ้งแก้มในปาก

## สังคม
### นันทนาการ
สารอนาล็อกของเฟนทานิลอาจมีฤทธิ์แรงกว่าเฮโรอีนหลายร้อยเท่า
เฟนทานิลอาจใช้รับประทาน สูดควัน สูดเข้าทางจมูก หรือฉีด
อาจหลอกขายว่าเป็นเฮโรอีนหรือ ซึ่งอาจทำให้ใช้ยาเกินขนาด
กรณีใช้เฟนทานิลเกินขนาดจำนวนมากถูกจัดประเภทในตอนแรกว่าเป็นการใช้เฮโรอีนเกินขนาด

บางครั้งเฟนทานิลจะจำหน่ายในตลาดมืดในรูปแบบแผ่นแปะที่ผิวหนังเช่นแผ่นแปะ Duragesic ซึ่งเป็นเวชภัณฑ์ที่ลอบนำมาขายในตลาดมืด
เจลภายในแผ่นแปะบางครั้งอาจนำมารับประทานหรือฉีด

สำหรับคนที่ไม่ชินต่อโอปิออยด์ การใช้เฟนทานิลเพื่อนันทนาการอาจเป็นอันตรายอย่างยิ่งโดยได้ทำให้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก
สำหรับคนที่ชินโอปิออยด์ ก็ยังเสี่ยงสูงในการใช้ยาเกินขนาด
เช่นเดียวกับโอปิออยด์ทั้งหมด ผลของเฟนทานิลสามารถแก้ได้ด้วยนาล็อกโซนหรือยาต้านโอปิออยด์ชนิดอื่น
และนาล็อกโซนก็ปรากฏว่ามีให้สาธารณชนใช้เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
โอปิออยด์ชนิดออกฤทธิ์ยาวหรือชนิดปล่อยตัวยาต่อเนื่องอาจทำให้ต้องให้นาล็อกโซนซ้ำ

ยังมีผงเฟนทานิลที่สังเคราะห์อย่างผิดกฎหมายอีก
เพราะผงบริสุทธิ์มีฤทธิ์แรงมาก จึงทำให้เจือจางได้ยาก และส่วนผสมอาจมีฤทธิ์แรงเกินไป ดังนั้นจึงอันตรายมาก

ผู้ค้าเฮโรอีนบางรายผสมผงเฟนทานิลกับเฮโรอีนเพื่อเพิ่มฤทธิ์ หรือชดเชยเฮโรอีนคุณภาพต่ำ

### การเก็บรักษาและกำจัด
แผ่นแปะเฟนทานิลเป็นยาชนิดหนึ่งในไม่กี่ชนิดที่อาจก่อให้เกิดอันตรายอย่างรุนแรง และในบางกรณีอาจถึงแก่ชีวิตได้ โดยได้รับยาเพียงครั้งเดียว และหากเด็กนำไปใช้อย่างผิดๆ
ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่าแผ่นแปะเฟนทานิลที่ไม่ได้ใช้ควรเก็บไว้ในที่ที่ปลอดภัย พ้นตาพ้นมือของเด็ก เช่น ในตู้ที่ปิดล็อกได้

ในสหรัฐอเมริกาซึ่งแผ่นแปะไม่สามารถนำไปคืนได้เสมอไปผ่านโปรแกรมรับคืนยา การทิ้งลงชักโครกเป็นสิ่งที่แนะนำสำหรับแผ่นแปะเฟนทานิล เพราะเป็นวิธีกำจัดออกจากบ้านที่เร็วและแน่นอนที่สุดเพื่อป้องกันการกลืนกินของเด็ก สัตว์เลี้ยง หรือบุคคลอื่นที่ไม่ได้ตั้งใจใช้ยา

### การใช้งานของรัฐ
หน่วยปฏิบัติการพิเศษสเปซนาซถูกสงสัยว่าได้ใช้สารอนาล็อกหรือสารอนุพันธ์ (คาดว่าเป็นคาร์เฟนทานิลและเรมิแฟนทานิล) ในปี ค.ศ. 2002
เพื่อให้คนที่อยู่ในเหตุการณ์จับตัวประกันรวมทั้งผู้ก่อการร้ายที่โรงละครมอสโกหมดสติอย่างรวดเร็ว
แม้ว่าเหตุการณ์ร้ายจะจบลง แต่ตัวประกันจำนวนมากก็เสียชีวิตจากแก๊สสืบเนื่องจากที่สุขภาพได้อ่อนแอลงอย่างมากในระหว่างการถูกจับเป็นตัวประกันหลายวัน
ต่อมารัฐมนตรีกระทรวงสาธารณสุขของรัสเซียระบุว่า เป็นแก๊สที่มาจากเฟนทานิล
แต่ก็ยังไม่เคยระบุสารเคมีอย่างชัดเจน

## สัตวแพทย์
ทางสัตวแพทย์ เฟนทานิลใช้กันอย่างแพร่หลายเพื่อระงับปวด และเป็นส่วนประกอบของยากล่อมประสาทและยาสลบที่ใช้กับสัตว์เล็ก
การออกฤทธิ์ระยะสั้น ความปลอดภัยที่ดี การเกิดผลข้างเคียงน้อยกว่าโอปิออยด์ชนิดอื่นๆ และฤทธิ์แรง 
ทำให้เป็นยางระงับปวดที่มีประสิทธิภาพและใช้บ่อยที่สุดในสัตวแพทย์
คุณสมบัติที่ลดความเข้มข้นของไอยาในถุงลมปอดที่จำเป็นเพื่อไม่ให้เคลื่อนไหว (minimum alveolar concentration) ทำให้มีการใช้อย่างแพร่หลายกับสุนัขชราที่มีปัญหาระบบหัวใจและหลอดเลือด
เนื่องจากมีระยะออกฤทธิ์สั้นแต่ออกฤทธิ์ได้เร็ว เฟนทานิลจึงมักใช้โดยให้อย่างต่อเนื่องหรือเป็นแผ่นแปะผิวหนัง แบบหลังสามารถออกฤทธิ์ได้นาน 
เฟนทานิลสามารถใช้ระงับประสาทสุนัขได้

สำหรับปศุสัตว์และม้า มีการใช้เฟนทานิลน้อยกว่าโดยมีผลข้างเคียงมากกว่า เมื่อเทียบกับแมวและสุนัข
ในม้า เมื่อใช้ในขนาดระงับปวด จะเกิดภาวะหัวใจเต้นเร็ว ความกระสับกระส่าย และความตื่นเต้น
การฉีดใต้ผิวหนังมักทำให้เจ็บ แต่ก็มีสารละลายไบคาร์บอเนตที่ไม่ทำให้เจ็บเมื่อฉีดใต้ผิวหนัง

เฟนทานิลละลายในไขมันได้ดีมาก (lipophilic) ประมาณ 1,000เท่าของมอร์ฟีน
ในสุนัข เฟนทานิลจับกับโปรตีนในเลือดได้ต่ำที่ร้อยละ15.6 และมีครึ่งชีวิต 
ในแมว ครึ่งชีวิตอยู่ที่
เฟนทานิลมีชีวปริมาณออกฤทธิ์เมื่อให้ทางปากต่ำ เนื่องจากผ่านกระบวนการเมแทบอลิซึมในตับ
สำหรับผู้ป่วยนอก มักใช้อย่างทั่วไปในรูปแบบแผ่นแปะผ่านผิวหนังและเยื่อบุ แม้ว่าประสิทธิผลของแบบหลังจะยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจน

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* 
* 
*  	

หมวดหมู่:โอปิออยด์
หมวดหมู่:ยาบรรเทาปวด
หมวดหมู่:สิ่งประดิษฐ์ของเบลเยียม
หมวดหมู่:ยาสลบทั่วไป
หมวดหมู่:พิเพอริดีน
หมวดหมู่:ยาหลักขององค์การอนามัยโลก