เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

**เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย** คือ เหรียญ และตรา อันเป็นเครื่องประดับยศ เกิดขึ้นครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยทรงเรียกว่า **"เครื่องราชอิสริยยศ"** เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสร้างเครื่องราชอิสริยยศขึ้นอีกหลายตระกูล และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้เปลี่ยนจากคำว่า **"เครื่องราชอิสริยยศ"** มาเป็นคำว่า **"เครื่องราชอิสริยาภรณ์"** สำหรับพระราชทานแก่พระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชการ และผู้กระทำคุณความดีให้แก่ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ทั้งที่เป็นบุรุษและสตรี โดยเครื่องราชอิสริยาภรณ์ มี 4 ประเภท ดังนี้

## ประวัติ

เมื่อลัทธิจักรวรรดินิยมตะวันตกเริ่มเข้ามาคุกคามประเทศตะวันออกมากขึ้นเรื่อย ๆ จึงเป็นชนวนให้คนรุ่นใหม่ในสยามประเทศเริ่มเคลื่อนไหวไปตามกระแสความเปลี่ยนแปลง เพื่อเตรียมปรับรับมือกับสิ่งใหม่ที่บรรดานักล่าอาณานิคมชาวตะวันตกนำเข้ามา ซึ่งก่อให้เกิดพัฒนาการอันเป็นพื้นฐานที่ดีต่อประเทศนานัปการ อาทิ การให้ความสนใจศึกษาเรื่องราวความเป็นมา ทั้งในด้านภาษา ศาสนา และศิลปะวิทยาการต่าง ๆ ของชาติตะวันตกเหล่านั้นอย่างจริงจัง

ผู้ที่เป็นแกนนำสำคัญก็คือ เจ้าฟ้ามงกุฎ ที่มีพระวิสัยทัศน์กว้างไกล เมื่อทรงขึ้นครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์ลำดับที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ จึงมีความพร้อมที่จะรับมือกับความเปลี่ยนแปลง ที่ดำเนินมาพร้อมกับการแสวงหาประโยชน์ อย่างผู้ที่ถือตนว่ามีพัฒนาการและอำนาจเหนือกว่าชาติทางแถบเอเชีย โดยได้โปรดให้ปรับเปลี่ยนธรรมเนียมแบบแผนหลาย ๆ อย่างให้เหมาะแก่กาลสมัย และสอดคล้องกับความเป็นสากลนิยม ตามแบบชาติตะวันตกที่เป็นมหาอำนาจอยู่ ณ เวลานั้น

จากเหตุการณ์ดังกล่าวนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญอย่างหนึ่ง อันเป็นจุดกำเนิดของสิ่งประดับตกแต่งกับเสื้อที่เป็นเครื่องแสดงยศศักดิ์และบ่งบอกถึงฐานันดร หรือตำแหน่งหน้าที่ของผู้ที่ใช้ประดับอยู่ได้ โดยเครื่องประดับเสื้อเพื่อแสดงยศศักดิ์นี้ มีแบบอย่างมาจากชาวยุโรปเมื่อหลายร้อยปีก่อนที่มีความเป็นมาว่า  แต่เดิมใช้เป็นเครื่องหมายในหมู่คณะพวกผู้ดี ที่ปฏิบัติกิจทางศาสนาเดียวกัน จนกระทั่งเมื่อเกิดสงครามครูเสดเพื่อแย่งชิงดินแดนปาเลสไตน์ ที่ชาวคริสต์ถือว่าเป็นถิ่นกำเนิดของพระเยซู ให้รอดพ้นจากการครอบครองของชาวมุสลิม บรรดากษัตริย์และผู้มียศศักดิ์ทั้งหลายในยุโรป ได้พากันรับอาสาไปเป็นทหารครูเสดกันหลายประเทศ พระสันตะปาปาแห่งกรุงโรมจึงคิดทำเครื่องหมาย ให้แก่บรรดาทหารอาสาหรือที่เรียกกันว่า อัศวินนักรบ ผู้มีความกล้าหาญเหล่านั้น ด้วยการใช้รูป “กางเขน” เพื่อแสดงถึงความเป็นพวก ฝ่าย หรือคณะเดียวกันให้ปรากฏ โดยมีการเรียกคณะของแต่ละคณะว่า “Order”

หลังสงครามยุติลง มีการนำเครื่องหมายกางเขนมาตกแต่งให้มีรูปแบบต่างกันไปตามชั้นยศ เป็นเครื่องหมายแสดงตำแหน่งหรือความกล้าหาญ หรือเป็นบำเหน็จความชอบที่กษัตริย์พระราชทานให้ สิ่งเหล่านั้นจึงกลายมาเป็น “เครื่องราชอิสริยาภรณ์” เพราะได้รับมอบจากกษัตริย์ โดยใช้คำ “Order” แทนความหมายว่า “ตระกูล” ของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ซึ่งเป็นเครื่องประดับอาภรณ์ที่ได้รับพระราชทาน อาทิ The Order of Aviz ของโปรตุเกส ที่เป็นเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตระกูลแรกและเก่าแก่ที่สุดในยุโรป มีมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 17 ก่อนที่อาณาจักรสุโขทัยจะเริ่มก่อตั้งขึ้น 

ในเอเชีย สยามนับเป็นประเทศแรกที่มีการใช้เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตามอย่างสากล ด้วยความใฝ่ใจศึกษาวัฒนธรรมและประเพณีตะวันตกของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ดังที่ได้กล่าวแล้วในตอนต้น จึงมีพระราชดำริจะสร้างเครื่องหมายแบบชาวตะวันตก จากแบบของสิ่งที่เป็นเครื่องหมายแทนพระองค์ ได้แก่ ลวดลายของตราพระราชลัญจกรไอราพต ซึ่งเป็นตราประทับบนหนังสือราชการ และจากแบบของสิ่งที่เป็นมงคลเดิมของไทย ได้แก่ พลอย 9 ชนิด หรือที่เรียกว่า นพรัตน์ มาประยุกต์เข้าด้วยกันกับตราประดับเสื้อเพื่อแสดงเกียรติยศ ที่ชาวตะวันตกเรียกว่า Star โดยได้ทรงบัญญัติคำว่า “ดารา” ขึ้นมาใช้เรียกส่วนประกอบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย ตั้งแต่ชั้นที่ 2 เป็นต้นไปจนถึงชั้นสายสะพายและใช้มาตราบจนทุกวันนี้ แต่ยังคง ถือว่าเป็น “เครื่องราชอิสริยยศ” เพราะโดยมากสร้างขึ้นสำหรับพระราชทานแก่พระราชวงศ์ ส่วน “เครื่องสำคัญยศ” ที่เป็นของขุนนางมีไม่มากนัก และถือว่าเป็นต้นเค้าเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยปัจจุบัน เช่น ดารานพรัตน เป็นต้นเค้าของเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ ดาราช้างเผือก เป็นต้นเค้าของเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ฯลฯ

## ชนิดของเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
### ตระกูลเครื่องราชอิสริยาภรณ์

## ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
**ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย** เป็นไปตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย พ.ศ. 2568 ลงวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ดังต่อไปนี้
### ลำดับประเภทเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

### ลำดับประเภทเหรียญราชอิสริยาภรณ์ไทย
**เหรียญราชอิสริยาภรณ์ไทย** แบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ เหรียญบำเหน็จในพระองค์พระมหากษัตริย์ เหรียญบำเหน็จกล้าหาญ เหรียญบำเหน็จในราชการ และเหรียญที่พระราชทานเป็นที่ระลึก

#### เหรียญบำเหน็จในพระองค์พระมหากษัตริย์

#### เหรียญบำเหน็จกล้าหาญ

#### เหรียญบำเหน็จในราชการ

#### เหรียญที่พระราชทานเป็นที่ระลึก

## ประมวลรูปภาพ

ไฟล์:The Centenary Medal (Satabarsa Mala Medal) - wihtout ribbon, Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญศตพรรษมาลา พ.ศ. 2425
ไฟล์:King Chulalongkorn's Silver Jubilee Medal, Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา (รัชกาลที่ 5) พ.ศ. 2436
ไฟล์:The Prabas Mala Medal, Coin Museum, Bangkok (2).jpg|เหรียญประพาสมาลา พ.ศ. 2440
ไฟล์:Queen_Saovabha_Bongsri's_Medal_(without_ribbon),_Coin_Museum,_Bangkok.jpg|เหรียญราชินี พ.ศ. 2440
ไฟล์:The Record Reign Medal (King Chulalongkorn's Rajjamangala Medal), Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญรัชมงคล พ.ศ. 2450
ไฟล์:The Forty Years's Reign Medal (King Chulalongkorn's Rajjamangalabhishek Medal), Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญรัชมงคลาภิเศก พ.ศ. 2451
ไฟล์:King Vajiravudh's Coronation Medal, Coin Museum, Bangkok (2).jpg|เหรียญบรมราชาภิเศก รัชกาลที่ 6 พ.ศ. 2454
ไฟล์:Chai_Medal_(Siamese_Interallied_Victory_Medal_of_WWI),_Coin_Museum,_Bangkok_(2).jpg|เหรียญชัย (เหรียญนารายณ์บันฦๅชัย) พ.ศ. 2464
ไฟล์:Rama VII Coronation Medal (silver class), King Prajadhipok Museum, Bangkok.jpg|เหรียญบรมราชาภิเศก รัชกาลที่ 7 พ.ศ. 2468/69
ไฟล์:The 150 Years Commemoration of Bangkok Medal, Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญเฉลิมพระนคร 150 ปี พ.ศ. 2475
ไฟล์:King Rama IX Coronation Medal, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญบรมราชาภิเศก รัชกาลที่ 9 พ.ศ. 2493
ไฟล์:Thai medals - 25th Buddhist Century Celebration Medal.jpg|เหรียญงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ พ.ศ. 2500
ไฟล์:Medals of the Royal State Visits to the United States of America and Europe BE 2504, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกาและทวีปยุโรป พ.ศ. 2504
ไฟล์:King Bhumibol Adulyadej's Silver Jubilee Medal, Coin Museum, Bangkok.jpg|เหรียญรัชดาภิเษก (รัชกาลที่ 9) พ.ศ. 2514
ไฟล์:Medals on Occasion of the Investiture of Crown Prince Maha Vajiralongkorn, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฎราชกุมาร พ.ศ. 2515
ไฟล์:Medals on Occasion of the Investiture of Princess Maha Chakri Sirindhorn, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกพระราชพิธีสถาปนาสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พ.ศ. 2520
ไฟล์:Medals on Occasion of the 50th Anniversary of HM Queen Sirikit, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลพระชนมพรรษาครบ 50 พรรษา 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2525
ไฟล์:Thai medals - Medal on the Occasion of the 84th Birthday Anniversary of HRH the Princess Mother.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 2 ตุลาคม พุทธศักราช 2527
ไฟล์:Medals on Occasion of the 60th Anniversary of HM Queen Sirikit, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลพระชนมพรรษาครบ 60 พรรษา 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2535
ไฟล์:Thai medals - Golden Jubilee Medal of King Bhumibol Adulyadej.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลสมัยพระราชพิธีกาญจนาภิเษก พ.ศ. 2539
ไฟล์:Medals on Occasion of the 72th Anniversary of HM King Bhumibol Adulyadej, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2542
ไฟล์:Medals on Occasion of the 72th Anniversary of HM Queen Sirikit, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลพระชนมพรรษาครบ 6 รอบ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2547
ไฟล์:A Package of the Medal on Occasion of the 84th Anniversary of HM King Bhumibol Adulyadej (male), Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2554
ไฟล์:Medals on Occasion of the 60th Anniversary of Crown Prince Maha Vajiralongkorn, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามมกุฏราชกุมาร เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ 28 กรกฎาคม พุทธศักราช 2555
ไฟล์:A package of the Medal on Occasion of the 60th Anniversary of Princess Maha Chakri Sirindhorn, Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสพระราชพิธีฉลองพระชนมายุ 5 รอบ 2 เมษายน พุทธศักราช 2558
ไฟล์:A package of the Medal on Occasion of the 84th Anniversary of HM Queen Sirikit (female), Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 12 สิงหาคม พุทธศักราช 2559
ไฟล์:A package of King Rama X Coronation Medal (male), Coin Museum Bangkok.jpg|เหรียญบรมราชาภิเษก รัชกาลที่ 10 พ.ศ. 2562
ไฟล์:Thai_Red_Cross_Medal_of_Appreciation,_1st_Class.jpg| เหรียญกาชาดสมนาคุณ ชั้นที่ 1


## ลำดับเกียรติแบบเดิม
**ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยแบบเดิม** เป็นไปตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย พ.ศ. 2536 ลงวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2536 ดังต่อไปนี้

#### เครื่องราชอิสริยาภรณ์

#### เหรียญบำเหน็จกล้าหาญ

#### เหรียญบำเหน็จในราชการ

#### หรียญบำเหน็จในพระองค์พระมหากษัตริย์

#### เหรียญที่พระราชทานเป็นที่ระลึก

## อ้างอิง

* หนังสือเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี

## ดูเพิ่ม
* เครื่องอิสริยาภรณ์
* ลำดับเกียรติเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
* รายชื่อเหรียญราชอิสริยาภรณ์ไทย
* เครื่องราชอิสริยยศไทย
* ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์
* รายชื่อเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศของพระราชวงศ์ไทยแยกตามประเทศ
* เหรียญเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
* เหรียญเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

## แหล่งข้อมูลอื่น
* พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบรมราชาธิบายเรื่องเครื่องราชอิศริยาภรณ์ของกรุงสยาม , ๒๔๖๓, ๒๓, ๑๕ หน้า 
* กองกษาปณ์ กรมธนารักษ์ 
* เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย  สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี 
* 

* ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง การปรับราคาชดใช้แทนเครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่ไม่สามารถส่งคืนตามกฎหมาย ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๕๘ – ๒๕๖๐, เล่ม ๑๓๑, ตอน พิเศษ ๑๘๕ ง, ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๗, หน้า ๔ 
*ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ และเหรียญกษาปณ์