อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

**อุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร** () เป็นสวนสาธารณะระดับย่านบนที่ดินขนาดใหญ่จำนวน 279 ไร่ บริเวณถนนศรีอยุธยา ตรงข้ามสวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต และหน้าแยกนางเลิ้ง จุดตัดระหว่างถนนพิษณุโลกและถนนนครสวรรค์ ในพื้นที่แขวงสวนจิตรลดา เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นเขตพระราชฐานในพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทรงรับโอนกรรมสิทธิ์มาจากสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ (ปัจจุบันคือสำนักงานพระคลังข้างที่) ภายหลังเสร็จสิ้นการรื้อถอนสนามม้านางเลิ้งที่ดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2562 หลังจากเจ้าของเดิมคือราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ หมดสัญญาเช่าที่ดินเมื่อปี พ.ศ. 2561

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ก่อตั้งขึ้นตามพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ที่ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง โดยพระราชทานพื้นที่เขตพระราชฐานส่วนพระองค์ดังกล่าวให้คณะทำงานออกแบบฯ จากสำนักพระราชวัง ดำเนินการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาและใช้ประโยชน์จากแนวพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ด้วยแนวคิดหลักจากองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า โดยสำนักพระราชวังเป็นผู้ดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ระหว่างการก่อสร้าง ส่วนการจัดสร้างและดูแลสวนหลังสร้างเสร็จนั้นดำเนินการโดยกรุงเทพมหานคร (กทม.)

อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีจุดหลักคือพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งประดิษฐานที่ศูนย์กลาง เพื่อให้ประชาชนน้อมรำลึกและถวายสักการะ การก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เริ่มต้นจากส่วนนี้เป็นส่วนแรก โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินมาทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 และทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้น สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นการเฉพาะกิจ ทุกวันที่ 13 ตุลาคม (วันนวมินทรมหาราช) และวันที่ 5 ธันวาคม (วันพ่อแห่งชาติ) ของทุกปี เพื่อให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ ส่วนพื้นที่อื่น ๆ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ นั้น ปัจจุบันยังอยู่ระหว่างการก่อสร้างและปรับภูมิทัศน์ คาดว่าจะเปิดให้บริการได้ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569

## ประวัติ

### ภูมิหลัง
250px|thumb|left|ทิวทัศน์ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ระหว่างการปรับพื้นที่
เดิมพื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของสนามม้านางเลิ้ง ซึ่งราชตฤณมัยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ทำสัญญาเช่าจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (ชื่อในขณะนั้น) เพื่อให้บริการการแข่งม้าสำหรับคนไทย และกิจการที่เกี่ยวข้องกับม้า โดยหลังจากสัญญาเช่าหมดลงเมื่อปี พ.ศ. 2561 และการรื้อถอนแล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2562 สำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ (ชื่อในเวลาต่อมา) จึงน้อมเกล้าฯ ถวายที่ดินดังกล่าวให้แก่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ตามกฎหมายว่าด้วยการจัดระเบียบทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และพระองค์ทรงผนวกที่ดินผืนนี้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของเขตพระราชฐานในพระราชวังดุสิต มีชื่อเรียกเบื้องต้นว่า "901 แลนด์"

โดยก่อนหมดสัญญาเช่า การแข่งขันม้าภายในสนามม้านางเลิ้งเกิดปัญหาการพนันและการกำหนดผลขึ้น พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริว่า การพนันจะส่งผลเสียเป็นวงกว้าง จนสร้างปัญหาตามมาอีกมาก ซึ่งอาจกระทบไปถึงครอบครัวของผู้เล่นเอง และทรงให้ความสำคัญกับปัญหาสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ รวมถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมทั้งเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพื้นที่สนามม้านางเลิ้งเดิมในพระปรมาภิไธยส่วนพระองค์ ให้จัดสร้างเป็นสวนสาธารณะ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้ประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจ และใช้ประโยชน์จากโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของทั้ง 2 พระองค์ ผ่านองค์ความรู้เรื่องน้ำและป่า

อนึ่ง หลังจากการปิดสนามม้านางเลิ้งไปไม่นาน สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล ได้ระบุข่าวลือผ่านเฟซบุ๊กของตนว่า พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์จะสร้างกลุ่มพระราชวังส่วนพระองค์บนพื้นที่สนามม้านางเลิ้งเดิม อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เกิดขึ้นจริงนั้นมิได้เป็นไปตามข่าวลือที่สมศักดิ์ระบุไว้แต่อย่างใด

### การก่อสร้าง
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เริ่มออกแบบและพัฒนาแบบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561 ซึ่งเป็นช่วงคาบเกี่ยวกับการปิดสนามม้านางเลิ้งหลังการหมดสัญญาเช่า และเริ่มปรับพื้นที่ในปี พ.ศ. 2564 หลังเสร็จสิ้นการรื้อถอนสนามม้านางเลิ้ง โดยพลตำรวจโท ภัคพงศ์ พงษ์เภตรา ผู้บัญชาการตำรวจนครบาลในขณะนั้น ในฐานะหัวหน้าเจ้าพนักงานจราจรในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ออกข้อบังคับให้จำกัดความเร็วและห้ามใช้เสียงบริเวณโดยรอบเขตพระราชฐาน 901 แลนด์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของโครงการก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม

ต่อมาเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน สำนักพระราชวังเผยแพร่วีดิทัศน์เปิดแผนแม่บทของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นครั้งแรก ผ่านสื่อสังคมต่าง ๆ ของหน่วยราชการในพระองค์ และเริ่มต้นการก่อสร้างอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ อย่างเป็นทางการ จากพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ และการปลูกต้นไม้ 55 พันธุ์ จำนวน 109 ต้น เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 โดยสำนักพระราชวังเป็นผู้ออกแบบและดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในระหว่างการก่อสร้าง ส่วนการก่อสร้างพื้นที่ส่วนใหญ่ รวมถึงการบำรุงรักษาอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ หลังก่อสร้างเสร็จสิ้นนั้น ดำเนินการโดยกรุงเทพมหานคร (กทม.) ผ่านกองควบคุมการก่อสร้าง สำนักการโยธา และสำนักงานสวนสาธารณะ สำนักสิ่งแวดล้อม ตามลำดับ

หลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 แล้ว ยังมีหน่วยราชการในพระองค์และหน่วยงานภาครัฐที่จัดกิจกรรมปลูกต้นไม้ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว อีกอย่างน้อย 2 ครั้ง ดังนี้

* ครั้งที่ 1 เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2567 เวลา 8:00 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567 โดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้กระทรวงมหาดไทย นำผู้ว่าราชการจังหวัดทั้ง 77 จังหวัด ปลูกพันธุ์ไม้มงคลประจำจังหวัดของประเทศไทยทั้ง 77 จังหวัด และกระทรวงการต่างประเทศ นำคณะผู้แทนทางทูตและกงสุลต่างประเทศในประเทศไทย ปลูกต้นไม้ที่นำมาจากประเทศต่าง ๆ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ โดยมีพลอากาศเอก สถิตย์พงษ์ สุขวิมล ราชเลขานุการในพระองค์พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม
* ครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 31 มกราคม พ.ศ. 2568 เวลา 15:30 น. เนื่องในโอกาสพระราชพิธีสมมงคลพระชนมายุเท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พ.ศ. 2568 จัดโดยสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมกับ กทม., กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเน้นปลูกต้นไม้มงคลและต้นไม้หายากที่ควรอนุรักษ์เป็นหลัก เช่น ต้นตะเคียนทอง ต้นพิกุล ต้นอินจัน เป็นต้น รวมทั้งหมด 173 ต้น โดยมีแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีในขณะนั้น เป็นประธานในพิธีเปิดกิจกรรม

ตามกำหนดเดิมในช่วงเปิดแผนแม่บท มีคาดการณ์ว่าอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ จะเปิดให้บริการได้ในปลายปี พ.ศ. 2567 ก่อนจะขยับกำหนดการออกไป โดยคาดการณ์ว่าจะเปิดให้บริการได้ภายในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569

## ภาพรวม
อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีพื้นที่ทั้งหมด 279 ไร่ ทำให้จะเป็นสวนสาธารณะที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับที่ 3 ของกรุงเทพมหานครชั้นใน รองจากสวนลุมพินีและสวนเบญจกิติ โดยมีถนนล้อมรอบทั้ง 4 ด้าน ดังนี้

* **ด้านทิศเหนือ** ติดถนนศรีอยุธยา
* **ด้านทิศตะวันออก** ติดถนนสวรรคโลก
* **ด้านทิศใต้** ติดถนนพิษณุโลก และบางส่วนติดโรงเรียนราชวินิต มัธยม
* **ด้านทิศตะวันตก** ติดถนนพระรามที่ 5

พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี ทรงตั้งพระราชหฤทัยเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงพระราชทานพระบรมราโชบายไปยังคณะทำงานฝ่ายออกแบบจากสำนักพระราชวัง ซึ่งนำโดยวรรณพร พรประภา ให้ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ตามแบบอย่างโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยให้นำองค์ความรู้เรื่องน้ำ และป่า มาใช้เป็นแนวคิดหลักในการการออกแบบสวนสาธารณะว่า "น้ำคือชีวิต จากนภา ผ่านภูผา สู่มหานที" เพื่อแสดงถึงความผูกพันและความจงรักภักดีที่ประชาชนมีต่อพระมหากษัตริย์ สะท้อนความสำคัญระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ เป็นแหล่งเรียนรู้ให้เด็ก เยาวชน และประชาชนเข้าศึกษาพระราชกรณียกิจของทั้ง 2 พระองค์ และทรงอุทิศเป็นปอดแห่งใหม่ของกรุงเทพมหานคร เพื่อการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตและสุขภาพของประชาชนทั้งร่างกายและจิตใจ โดยมีพื้นที่หลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ดังนี้

* **ลานพระบรมราชานุสาวรีย์** เป็นหัวใจและจุดศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีลักษณะเป็นลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีพื้นที่ทั้งหมด 2,173 ตารางเมตร บนเนินสูง 7 เมตร ตรงกลางประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ให้ประชาชนขึ้นไปถวายสักการะ
* **สระน้ำรูปเลข ๙ ไทย** มีจำนวน 47 ไร่ เป็นพื้นที่สำคัญในการศึกษาโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน ตั้งแต่ "ต้นน้ำ" เช่น ฝายชะลอน้ำ, ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง, หญ้าแฝก, "กลางน้ำ" เช่น พืชชุ่มน้ำ, การบำบัดน้ำด้วยกังหันน้ำชัยพัฒนา, บ่อปลานิล, การทำเกษตรทฤษฎีใหม่ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และ "ปลายน้ำ" เช่น พืชกรองน้ำ, พื้นที่ชุ่มน้ำ เป็นต้น รวมถึงมีการใช้ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศสมัยใหม่ เพื่อช่วยออกแบบสระน้ำให้มีลักษณะเป็นแก้มลิง เชื่อมต่อกับคลองผดุงกรุงเกษม คลองเปรมประชากร และคลองสามเสน โดยการกักเก็บน้ำทางผิวดินบริเวณกลางสระน้ำและใต้ดิน ก่อนระบายน้ำลงสู่คลองที่เชื่อมต่อทั้ง 3 สาย เพื่อรองรับและแก้ไขปัญหาน้ำท่วมในช่วงฤดูฝนที่มักเกิดขึ้นบ่อยครั้งในกรุงเทพมหานคร
* **สะพานรูปเลข ๙ ไทย** เป็นสะพานและทางเดินจากฝั่งทิศใต้ของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เชื่อมต่อจากประตูทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลกติดกับแยกนางเลิ้ง ซึ่งเป็นทางเข้าหลักของสนามม้านางเลิ้งเดิม ขึ้นสู่ลานพระบรมราชานุสาวรีย์ทางด้านหลัง
* **สะพานหยดน้ำพระทัย** มีการออกแบบอย่างสวยงาม โดยเมื่อสะท้อนเงาจากน้ำจะเห็นเป็นรูปหยดน้ำ สื่อถึงน้ำพระราชหฤทัยพระองค์ที่หล่อเลี้ยงคนไทยมาตลอด 70 ปีแห่งการครองราชย์
* **สะพานไม้เจาะบากง** เป็นการจำลองสะพานไม้เจาะบากง จังหวัดนราธิวาส ที่พระองค์เคยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงงานเมื่อวันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2524 บริเวณโดยรอบสะพานออกแบบเป็นท่าน้ำ น้ำตก และลำธารน้ำจำลอง ตามแบบป่าดิบชื้น
* **สวนป่าธรรมชาติ** มีการปลูกต้นไม้ขนาดใหญ่ 55 พันธุ์ จำนวนมากกว่า 4,500 ต้น บนพื้นที่สีเขียวจำนวน 105 ไร่ ที่ให้ความร่มรื่น สื่อความหมาย และมีประโยชน์ พร้อมทั้งช่วยอนุรักษ์ดินและน้ำ ตามแนวพระราชดำริ "ป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง" รวมถึงช่วยลดปัญหาสิ่งแวดล้อมและมลพิษที่มักเกิดขึ้นอยู่บ่อยครั้งในเมืองขนาดใหญ่ โดยเฉพาะพีเอ็ม 2.5 และแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ เช่น ต้นไม้โตเร็วเพื่อสร้างร่มเงา, ต้นไม้ประจำจังหวัด, ต้นไม้หายาก, ต้นไม้กรองฝุ่น รวมถึงพืชกันเสียงบางชนิด

นอกจากนี้ ในการออกแบบอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ยังประยุกต์ใช้แนวคิดของสวนสมัยใหม่ (Modern Park) เพื่อให้ประชาชนสามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างทั่วถึง โดยเฉพาะการส่งเสริมคุณภาพชีวิตด้วยการออกกำลังกาย ตามพระบรมราโชบายของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เช่น ทางจักรยาน, ทางวิ่ง ที่เชื่อมต่อถึงกันได้, สนามเด็กเล่น, ลานกิจกรรมสำหรับกีฬาสเกตบอร์ด บาสเกตบอล เซปักตะกร้อ รวมถึงพื้นที่ออกกำลังกายสำหรับบุคคลในวัยกลางคนและผู้สูงอายุ เช่น โยคะ และอุปกรณ์ออกกำลังกายชนิดอื่น ๆ พร้อมทั้งมีภัตตาคาร ร้านกาแฟ พื้นที่ริมน้ำ ท่าเรือ และสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ สำหรับรองรับการใช้งานของทั้งประชาชนและคนพิการในทุกรูปแบบ

## พระบรมราชานุสาวรีย์

**พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร** เป็นพระบรมราชานุสาวรีย์ที่เป็นหัวใจ จุดหลักสำคัญ และศูนย์กลางของอุทยานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติยศสูงสุดแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประดิษฐานบนลานรูปไข่ โอบล้อมด้วยป่าผสมผสาน มีช่องเปิดเพื่อเป็นร่องลมและเป็นแกนนำสายตาจำนวน 9 แกนตามเลขรัชกาล ทำให้ประชาชนที่อยู่ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ และถนนโดยรอบภายนอกสามารถมองเห็นพระบรมราชานุสาวรีย์ได้ทั้งหมด

### รายละเอียด
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ดำเนินการปั้นต้นแบบพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยมี ภราดร เชิดชู ประติมากรเชี่ยวชาญ เป็นประติมากรหลักพร้อมคณะ พระบรมรูปมีความสูง 7.70 เมตร คิดเป็น 4 เท่าครึ่งของพระองค์จริง หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ พระอิริยาบถประทับยืน ทรงฉลองพระองค์เครื่องแบบทหารเต็มยศของกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ พระหัตถ์ขวาทรงถือพระคทาจอมทัพภูมิพล พระหัตถ์ซ้ายทรงถือกระบี่และสายยงยศจอมทัพไทย หันพระพักตร์ไปทางพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดุสิต ซึ่งเป็นที่ประทับถาวรของพระองค์ขณะทรงพระชนม์ ประดิษฐานเหนือแท่นหินอ่อนแกะสลักฐานเป็นรูปบัวทรงสี่เหลี่ยมย่อมุม มีตราพระปรมาภิไธยย่อ ภ.ป.ร. หล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ ประดิษฐานด้านหน้าแท่น รองรับด้วยฐานหินอ่อนรูปแบบผังแปดเหลี่ยม ตามคติของพระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ในเบื้องแรกของการประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก หมายถึง ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระบรมเดชานุภาพ มีผู้แทนประชาชนชาวไทยจากทั้ง 8 ทิศ น้อมเกล้าฯ ถวายแผ่นดินด้วยความจงรักภักดี 

แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์มีความสูงทั้งหมด 9.05 เมตร บริเวณด้านหน้าของฐานทั้ง 8 ด้าน ประดับแผ่นคำจารึกหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ จำนวน 8 แผ่น แต่ละแผ่นเรียงลำดับทวนเข็มนาฬิกา จารึกพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และพระเกียรติคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รวมทั้งพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวในการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์องค์ดังกล่าวขึ้น รวมทั้งหมด 8 หัวข้อ ได้แก่ พระราชประวัติ, พระราชาผู้ทรงธรรม, กลางใจราษฎร์, ปราชญ์ของแผ่นดิน, พระภูมินทร์บริบาล, นวมินทร์โลกกล่าวขาน, สืบสาน รักษา และต่อยอด และ บรมราชสดุดี รวมถึงมีแท่นหินอ่อนวางพานพุ่มหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์ประดับเป็นเครื่องสักการะประกอบบริเวณมุมทั้ง 4 ทิศ

ฐานชั้นที่ 2 มีความสูง 1.50 เมตร เป็นฐานหินอ่อนสี่เหลี่ยมย่อมุม มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลัง และฐานชั้นที่ 1 มีความสูง 1.20 เมตร เป็นฐานหินอ่อนรูปทรงวงรี มีขอบกั้นเป็นรั้ว เปิดทางขึ้นลงด้านหน้าและด้านหลังเช่นกัน เพื่อให้ประชาชนที่เข้ามาภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทั้งจากทางเข้าหลักฝั่งถนนศรีอยุธยา (ประตูหลัก) และจากทางเข้าฝั่งถนนพิษณุโลก (ตามสะพานรูปเลข ๙ ไทย) สามารถขึ้นไปสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ได้โดยสะดวก รวมถึงมีอ่างน้ำพุหินอ่อนทรงกลมประดับไว้ทั้ง 4 มุม รวมความสูงของพระบรมราชานุสาวรีย์ทั้งหมด 19.45 เมตร แสดงความหมายว่า 19 คือ 1 + 9 = 10 หมายถึง รัชกาลที่ 10 และ 0.45 คือ 4 + 5 = 9 หมายถึง รัชกาลที่ 9

### การก่อสร้างและพิธีเปิด
วันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 เวลา 16.30 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี ไปยังอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จากนั้นทอดพระเนตรนิทรรศการจัดแสดงผังแม่บทโครงการ และทรงปลูกพันธุ์ไม้ 5 พันธุ์ 

วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 เวลา 19.00 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ไปยังวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงเททองหล่อพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ส่วนพระเศียร ซึ่งจะนำมาประกอบเป็นพระบรมรูปที่จะอัญเชิญไปประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ ณ อุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ต่อไป

วันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 16.33 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปทรงประกอบพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ

วันที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2565 เวลา 17.53 น. พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดาฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ไปทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร อย่างเป็นทางการ

ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ สำนักพระราชวังได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ให้ประชาชนเข้าถวายสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โดยเฉพาะ เป็นการชั่วคราว เมื่อวันที่ 14–16 ตุลาคม พ.ศ. 2565 หลังจากนั้นจึงกลับมาปิดอุทยานเพื่อปรับภูมิทัศน์ให้สมพระเกียรติ ก่อนจะกลับมาเปิดอีกครั้งตามกำหนดการเปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ที่วางไว้เดิมต่อไป

### การเข้าถวายสักการะ
พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพวงมาลาหรือพุ่มดอกไม้ถวายราชสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ ภายในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นประจำทุกปี ในวันสำคัญเกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ปีละ 2 วัน คือ ในวันที่ 13 ตุลาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันสวรรคต (วันนวมินทรมหาราช) และวันที่ 5 ธันวาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพ (วันพ่อแห่งชาติ)

ทั้งนี้ ในระหว่างการปรับปรุงภูมิทัศน์ในพื้นที่ส่วนอื่น ๆ ของอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในช่วงปี พ.ศ. 2566–2568 นั้น สำนักพระราชวัง ซึ่งเป็นผู้ดูแลอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ในระหว่างการก่อสร้าง ได้เปิดอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ เป็นการเฉพาะกิจในทั้ง 2 วันข้างต้น เพื่อให้หน่วยงานภาครัฐ เอกชน และประชาชน เข้ามาวางพวงมาลาหรือพุ่มดอกไม้และสักการะพระบรมราชานุสาวรีย์ฯ เป็นประจำทุกปี ในทั้ง 2 วันข้างต้นด้วยเช่นกัน

## พันธุ์ไม้ภายในอุทยาน
พันธุ์ไม้ที่มีการเพาะปลูกในอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ มีทั้งหมด 55 พันธุ์ แบ่งเป็นพันธุ์ไม้ทรงปลูก 6 พันธุ์ และพันธุ์ไม้อื่น ๆ อีก 49 พันธุ์ ดังนี้

### พันธุ์ไม้ทรงปลูก
พันธุ์ไม้ทรงปลูกในปัจจุบันมีจำนวน 6 พันธุ์ โดย 5 พันธุ์แรก ทรงปลูกโดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว, สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา, สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2564 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีวางศิลาฤกษ์แท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และทอดพระเนตรนิทรรศการอุทยานเฉลิมพระเกียรติฯ ภายหลังทรงปลูกเพิ่มอีก 1 พันธุ์โดยสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อวันที่ 10 ตุลาคม พ.ศ. 2565 ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีบวงสรวงอัญเชิญพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์


ไฟล์:Plants in the King Rama IX Memorial Park 20221016 175208.jpg|รวงผึ้ง ทรงปลูกโดยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
ไฟล์:Plants in the King Rama IX Memorial Park 20221016 174906.jpg|คำมอกหลวง ทรงปลูกโดยสมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี
ไฟล์:Plants in the King Rama IX Memorial Park 20221016 174951.jpg|โมกหลวง ทรงปลูกโดยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา
ไฟล์:Plants in the King Rama IX Memorial Park 20221016 175300.jpg|รัตนพฤกษ์ (คูนสายรุ้ง) ทรงปลูกโดยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา
ไฟล์:Plants in the King Rama IX Memorial Park 20221016 175013.jpg|สุพรรณิการ์ ปลูกโดยเจ้าคุณพระสินีนาถ พิลาสกัลยาณี


### พันธุ์ไม้อื่น ๆ

* กระทุ่มนา
* กระพี้จั่น
* กัลปพฤกษ์
* แก้วเจ้าจอม
* ขนุน
* ขนุนไพศาลทักษิณ
* ขี้เหล็กบ้าน
* จันทน์กะพ้อ
* จำปี
* จำปีสิรินธร
* ชงโค
* ชิงชัน
* ตะกู
* ตะเคียนทอง
* ตะแบกนา
* ตะแบกใหญ่
* ทองกวาว

* ทองหลาง
* นนทรี
* บัวสวรรค์
* ประดู่แดง
* ประดู่ป่า
* ประดู่อังสนา
* ปีบ
* ปีบทอง
* พรหมจุฬาภรณ์
* มหาพรหมราชินี
* มะกอก
* มะเกลือ
* มะตูม
* มะเม่า
* มะฮอกกานี
* โมกมัน
* โมกราชินี

* ยางนา
* รวงผึ้ง
* ราชพฤกษ์ (คูน)
* ลำดวน
* ลีลาวดี
* ศรีตรัง
* สมอไทย
* สมอพิเภก
* สะเดา
* สะเดาช้าง
* สัก
* เสลาใบเล็ก
* เสลา (อินทรสชิด)
* หว้า
* อิน-จัน
* อินทนิลน้ำ

## สถานที่ใกล้เคียง

* พระราชวังดุสิต
** สวนจิตรลดา
*** พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน
*** โรงเรียนจิตรลดา
*** โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา
*** สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
** ลานพระราชวังดุสิต
*** พระบรมรูปทรงม้า
** พระที่นั่งอนันตสมาคม
** พระที่นั่งวิมานเมฆ
** วังสวนกุหลาบ
** พระที่นั่งอภิเศกดุสิต
** พระที่นั่งอุดรภาค
** หน่วยราชการในพระองค์ 904
** วชิราวุธวิทยาลัย
** สนามเสือป่า
*** สำนักพระราชวัง (สโมสรเสือป่า)
*** โกลเด้น เพลซ สาขาสนามเสือป่า
*** มูลนิธิชัยพัฒนา สาขาสนามเสือป่า
*** หน่วยราชการในพระองค์
*** สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
*** ภัทรพัฒน์ สาขาสนามเสือป่า
** กองทัพภาคที่ 1
*** กองพลที่ 1 รักษาพระองค์
** สถาบันเทคโนโลยีจิตรลดา
*** โรงเรียนจิตรลดาวิชาชีพ
** มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ
* มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตพญาไท
** คณะวิทยาศาสตร์
** คณะเภสัชศาสตร์
** คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
** ศูนย์การแพทย์สมเด็จพระเทพรัตน์
* กระทรวงการต่างประเทศ
* กระทรวงศึกษาธิการ
** สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
** สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.)
** ศูนย์ประสานงานสถาบันการอาชีวศึกษา (ราชดำเนินนอก)
** สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (ก.ศ.น.)
** สำนักงานเลขาธิการคุรุสภา

* กระทรวงอุตสาหกรรม
** กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม
** กรมโรงงานอุตสาหกรรม
** สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม
** กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่
* กระทรวงการคลัง
** สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.)
** สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ (สคร.)
* กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
* กรมทางหลวง
** สำนักบริหารบำรุงทาง
** พิพิธภัณฑ์กรมทางหลวง
** กองทางหลวงพิเศษระหว่างเมือง
** สถานีดับเพลิงและกู้ภัยพญาไท
** ศูนย์สุขภาพ สมาคมสโมสรกรมทางหลวง
** สำนักก่อสร้างสะพาน
** สำนักจัดกรรมสิทธิ์ที่ดิน
** สำนักสำรวจและออกแบบ
** สำนักก่อสร้างทางที่ ๑
** สำนักเครื่องกลและสื่อสารกรมทางหลวง
* กรมการขนส่งทางราง 
* กรมการปกครอง (วังไชยา) ศูนย์บริการประชาชน
* กรมทรัพยากรธรณี
** กองธรณีวิทยา
** พิพิธภัณฑ์แร่ - หิน
* สำนักข่าวกรองแห่งชาติ
** พิพิธภัณฑ์ตำรวจ วังปารุสกวัน
** เยาวชนสัมพันธ์กองบัญชาการตำรวจนครบาล
* กรมโยธาธิการและผังเมือง สำนักงานเขตพญาไท
* กรมทรัพยากรน้ำ สำนักงานเขตพญาไท
* สำนักงบประมาณ
* กองบัญชาการตำรวจนครบาล
** กองบังคับการตำรวจนครบาล ๑
** สถานีวิทยุกองพลที่ 1 รักษาพระองค์
* โรงพยาบาลมิชชั่น
** คณะพยาบาลศาสตร์มิชชั่น มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก
** คริสตจักรวันเสาร์

* บ้านพิษณุโลก
* โรงเรียนราชวินิต มัธยม
* ตลาดนางเลิ้ง
* วัดสุนทรธรรมทาน
* วัดสมณานัมบริหาร
* ตลาดสะพานขาว
* บ้านมนังคศิลา
* ตลาดมหานาค (สะพานขาว - โบ๊เบ๊)
* วัดโสมนัสราชวรวิหาร
** โรงเรียนวัดโสมนัส
** กองการฌาปนกิจ กรมสวัสดิการทหารบก
* สำนักงานพระคลังข้างที่
* สนามมวยราชดำเนิน
* สะพานมัฆวานรังสรรค์
* ด่านเก็บค่าผ่านทางพิเศษ ยมราช
* มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พณิชยการพระนคร
* ทำเนียบรัฐบาลไทย
** สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
** สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
** สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี
** สำนักงานสภาความมั่นคงแห่งชาติ
** พิพิธภัณฑ์เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
* วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร
** พระที่นั่งทรงธรรม
** พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ
*** โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร
*** สมาคมนักเรียนเก่าเบญจมบพิตร ในพระบรมราชูปถัมภ์
* มูลนิธิสายใจไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
* โรงพยาบาลสงฆ์
** อาคารมูลนิธิโรงพยาบาลสงฆ์
** อาคารกัลยาณิวัฒนา
* โรงเรียนอำนวยศิลป์
* โรงเรียนพญาไท
* โรงเรียนสันติราษฎร์วิทยาลัย
* สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.)
* สำนักงานขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ยุทธศาสตร์ชาติ และการสร้างความสามัคคีปรองดอง (ป.ย.ป.)
* ศูนย์รับเรื่องร้องทุกข์ของรัฐบาล
* สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) สำนักงานถนนพิษณุโลก

## ดูเพิ่ม
* พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
* รายชื่อพระอิสริยยศและพระเกียรติยศในพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
* โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
* สนามม้านางเลิ้ง

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 

หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร

หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่อยู่ระหว่างการก่อสร้างในประเทศไทย
หมวดหมู่:อนุสาวรีย์ในกรุงเทพมหานคร
หมวดหมู่:สวนสาธารณะในเขตดุสิต
หมวดหมู่:พระบรมรูปพระมหากษัตริย์
หมวดหมู่:อนุสาวรีย์และอนุสรณ์สถานของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
หมวดหมู่:การพรรณนาทางวัฒนธรรมของพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร