เจ้าจักรคำขจรศักดิ์

พลตรี **เจ้าจักรคำขจรศักดิ์** () เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักราธิวงศ์

## พระประวัติ

**เจ้าจักรคำขจรศักดิ์** มีพระนามเดิมว่า **เจ้าน้อยจักรคำ ณ ลำพูน** ประสูติเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 เป็นราชโอรสในเจ้าอินทยงยศโชติ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9 กับหม่อมราชวงศ์รถแก้ว (อิศรเสนา) และเป็นราชนัดดา (หลานปู่) ในเจ้าดาราดิเรกรัตนไพโรจน์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 7 กับแม่เจ้าปิมปา มีราชภคินีและราชขนิษฐา ร่วมราชมารดา 2 พระองค์ มีนามตามลำดับ ดังนี้
# **เจ้ามุกดา ณ ลำพูน** - ชายา "เจ้าราชภาคินัย น้อยเมืองไทย ณ ลำพูน, เจ้าราชภาคินัยนครลำพูน" (ราชภคินี)
# **เจ้าหล้า ณ ลำพูน** - ชายา "เจ้าน้อยจิตตะ ณ ลำพูน" ภายหลังเป็น ชายา "เจ้าราชสัมพันธ์วงศ์ น้อยพุทธวงศ์ ณ เชียงใหม่, เจ้าราชสัมพันธ์วงศ์นครลำพูน" (ราชขนิษฐา)

เจ้าน้อยจักรคำ ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรตั้งเป็น **"พระยาวังขวา เมืองนครลำพูน"** เมื่อวันที่ 24 มกราคม พ.ศ. 2440 ดำรงอิสริยยศเป็น **เจ้าบุรีรัตน นครลำพูน** และเมื่อเจ้าอินทยงยศโชติ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9 ถึงแก่พิราลัย ในปี พ.ศ. 2454 จึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รั้งตำแหน่ง **เจ้าผู้ครองนครลำพูน** สืบต่อมาจนถึงเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตรตั้งเป็น **"เจ้านครลำพูน" ** มีราชทินนามว่า** ... เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ อรรคสัตยาทิคุณ หริภุญไชยรัษฎาธิวาส ประชาราษฎร์บริบาล ธาตุเจติยสถานบูชากร ลำพูนนครเชษฐกุลวงษ์ จำนงภักดีนราธิปก เอกัจโยนกชนาธิบดี เจ้านครลำพูน ...**

ต่อมาในปี พ.ศ. 2469 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ดำเนินนโยบายยกเลิกตำแหน่งเจ้าหลวง หากเจ้าหลวงเมืองใดว่างลงจะไม่โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งขึ้นอีก แต่ก็ยังให้ความสำคัญในการสืบราชสกุล ณ เชียงใหม่ ณ ลำพูน ณ ลำปาง เจ้านายฝ่ายเหนือ ก็ยังคงดำรงสถานะความเป็น "เจ้า" โดยกำเนิดต่อไป

เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัย เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2486 (สิริชนมายุ 69 ปี รวมระยะเวลาที่ทรงปกครองเมืองนครลำพูน 32 ปี)

## พระยศ
### พระยศทหาร
* 19 มิถุนายน 2454 – นายพันเอก ในกรมทหารบก
* – พลตรี
* 26 มกราคม 2469 – เข้ารับพระราชทานสัญญาบัตรยศ

### พระยศพลเรือน
* 1 ตุลาคม 2456 – มหาอำมาตย์ตรี

### พระยศเสือป่า
* – นายหมู่เอก
* 13 ตุลาคม 2456 – นายกองตรี

## ตำแหน่ง
### ตำแหน่งพิเศษ
* 23 ตุลาคม 2460 – กรรมการพิเศษโรงเรียนมหาดเล็กหลวงเชียงใหม่
* 1 มกราคม 2460 – ราชองครักษ์พิเศษ
* – ผู้บังคับการกรมเสือป่าราบที่ 3

## ราชโอรส ราชธิดา

**เจ้าจักรคำขจรศักดิ์** ทรงมีราชโอรสและราชธิดา รวม 8 พระองค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำพูน มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
; แม่เจ้าขานแก้ว จักรคำขจรศักดิ์: มีราชโอรส 2 ราชธิดา 2
# **หม่อมลำเจียก (ณ ลำพูน) เกษมสันต์ ณ อยุธยา** - สมรสกับหม่อมเจ้าเกียรติประวัติ เกษมสันต์ พระโอรสพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ มีธิดา 1
## หม่อมราชวงศ์ภาณีพิจิตร (เกษมสันต์) ชุณหะมาน
# **เจ้าวรรณรา (ณ ลำพูน) ณ ลำปาง** - สมรสกับพันเอกพิเศษ พระเพชรคีรี (เจ้าแก้วเมืองไท ณ ลำปาง) เจ้าเมืองสงขลา
# **[[เจ้าพงศ์ธาดา ณ ลำพูน]]** - สมรสกับจิตรจง (จักรพันธุ์) ณ ลำพูน พระธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุพงษ์จักรพรรดิ์ มีบุตร 2 ธิดา 3
## พลอากาศตรี เจ้าวัฒนัน ณ ลำพูน
## เจ้าวันทนีย์ (ณ ลำพูน) ผูกพัน
## เจ้ากีรณา (ณ ลำพูน) บุญพิทักษ์
## เจ้าสารินี (ณ ลำพูน) กลิ่นนาค
## พันเอกพิเศษ เจ้าวีรพงศ์ ณ ลำพูน
# **[[เจ้ารัฐธาทร ณ ลำพูน]]** - สมรสกับหม่อมสายใจ (ณ บางช้าง) ณ ลำพูน มีบุตร 1 ธิดา 2
## เจ้ารัตนา ณ ลำพูน
## เจ้าสุธาทร ณ ลำพูน
## เจ้าสุภัทรา (ณ ลำพูน) อังกสิทธิ์ - ภริยาศาสตราจารย์ พงษ์ศักดิ์ อังกสิทธิ์ อธิการบดีมหาวิทยาลัยเชียงใหม่
; แม่เจ้าแขกแก้ว จักรคำขจรศักดิ์ : พระขนิษฐาในแม่เจ้าขานแก้ว (มีราชโอรส 1)
# **[[เจ้าวรทัศน์ ณ ลำพูน]]** - อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย สมรสกับ "หม่อมเทวี (วัฒนะทัสสี) ณ ลำพูน" (มีธิดา 1 บุตร 1) 
## เจ้าวรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช
## เจ้าวีรทัศน์ ณ ลำพูน
# **เจ้ารัชเดช ณ ลำพูน**
; แม่เจ้าส่วนบุญ: เจ้านายสกุล "ณ เชียงใหม่" (มีราชโอรส 1)
# **[[เจ้าพัฒนา ณ ลำพูน]]** - สมรสกับคุณหญิงเจ้าพงศ์แก้ว ณ ลำพูน ธิดาในพลตรี เจ้าราชบุตร (วงศ์ตวัน ณ เชียงใหม่) มีธิดา 1 บุตร 3
## เจ้าดารารัตน์ ณ ลำพูน
## เจ้าพัฒน์พงศ์ ณ ลำพูน
## เจ้าวงศ์จักร ณ ลำพูน
## เจ้าศักดิ์ขจร ณ ลำพูน
; หม่อมแว่นแก้ว : มีราชโอรส 1
# **[[เจ้าสุริยา ณ ลำพูน]]** (มีบุตร 2 ธิดา 3)
## เจ้าวัชรี ณ ลำพูน
## เจ้าพิสมัยมาลี ณ ลำพูน
## เจ้านพมณีศรี ณ ลำพูน
## เจ้าสุธี ณ ลำพูน
## เจ้าสุมาลี (ณ ลำพูน) วงศ์ปราชญ์
; หม่อมคำแยง : มีราชธิดา 1
# **หม่อมประกายคำ (ณ ลำพูน) ทองใหญ่ ณ อยุธยา** - สมรสกับหม่อมเจ้าทองแกมแก้ว ทองใหญ่ พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม (มีธิดา 2 บุตร 1)
## หม่อมราชวงศ์ประกายทอง (ทองใหญ่) สิริสุข
## หม่อมราชวงศ์แก้วแกมทอง ทองใหญ่
## หม่อมราชวงศ์ผ่องสุวรรณ (ทองใหญ่) บิลเมส
;เจ้ายอดเรือน ณ ลำพูน :ไม่มีราชโอรส ธิดา

## พระกรณียกิจ
เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เมื่อครั้งดำรงอิสริยยศเป็น "เจ้าบุรีรัตน์" ได้ดำเนินการสร้างถนนสายตะวันออกจากประตูท่าขาม ไปยังกิ่งอำเภอแม่ทา และถนนสายจากตัวเมืองลำพูนไปจนถึงฝั่งแม่น้ำปิง ต่อมาเมื่อได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน ก็ได้สร้างสาธารณกุศลแก่ประชาชนชาวลำพูนมากมาย อาทิ
* การบูรณะวัดกู่สิงห์ทอง ซึ่งเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่สมัย พ.ศ. 2324 และตั้งชื่อวัดนี้ว่า "วัดจักรคำภิมุข"
* สร้างกุฏิให้วัดพระธาตุหริภุญชัย
* มอบที่ดินสำหรับสร้างที่ทำการไปรษณีย์โทรเลข บ้านพักสัสดีจังหวัดลำพูน และโรงเรียนส่วนบุญโญปถัมภ์
* มอบคุ้มหลวงเดิมให้แก่รัฐบาล เพื่อใช้เป็นศาลากลางจังหวัดลำพูน
* ก่อตั้งโรงเรียนสำหรับนักเรียนชายประจำจังหวัด คือ โรงเรียนจักรคำคณาทร

### สนามบินลำพูน
เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ได้เห็นความสำคัญของการอากาศยาน จึงได้ดำริให้จัดทำสนามบินประจำจังหวัดขึ้น ในพื้นที่อำเภอปากบ่อง อำเภอเมืองลำพูน มีเนื้อที่ 156 ไร่ 1 งาน โดยเจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เป็นผู้ยกที่ดินให้และออกค่าใช้จ่ายในการจัดซื้อที่ดินเป็นเงินจำนวน 1,176 บาท เมื่อปี พ.ศ. 2466

### สโมสรเสือป่าลำพูน
ในปี 2463 เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ได้ใช้เงินจำนวน 3,000 บาทในการสร้างสโมสรเสือป่าประจำจังหวัดลำพูน และถวายเป็นสมบัติของรัฐบาล

## นามสกุล ณ ลำพูน

**ณ ลำพูน** เป็นนามสกุลพระราชทาน ลำดับที่ 866 โดยพระราชทานให้แก่ผู้สืบเชื้อสายจากบรรพบุรุษที่มีนิวาสสถานตั้งอยู่ในที่แห่งนั้นเป็นเวลานานมาก มีผู้คนรู้จัก และนับถือโดยมาก โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการห้ามไม่ให้ผู้ที่ไม่ได้รับพระบรมราชานุญาตใช้คำว่า "ณ" นำหน้าสกุลเป็นอันขาด

สกุล ณ ลำพูน เป็นนามสกุลที่พระราชทานแก่ผู้สืบเชื้อสายพระยาคำฟั่น เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 1 โดยพระราชทานแก่เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ เจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 10

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## ลำดับสาแหรก



## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เจ้าวรเทวี (ณ ลำพูน) ชลวณิช **ที่ระลึกในการบูรณะกู่บรรจุอัฐิเจ้าผู้ครองนครลำพูน ชายา และเจ้านายสกุล ณ ลำพูน ณ เชียงใหม่ ณ สุสานหลวงลำพูน**. (ครั้งที่1) :บ.อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จก. (มหาชน), 15 เมษายน 2549
* ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. **เพ็ชร์ล้านนา**. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
* สมหมาย เปรมจิตต์, สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. **ตำนานสิบห้าราชวงศ์ (ฉบับสอบชำระ) **. เชียงใหม่: มิ่งเมือง, 2540.
* ศักดิ์ รัตนชัย. **พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) **.
* เจ้าวงศ์สักก์ ณ เชียงใหม่, คณะทายาทสายสกุล ณ เชียงใหม่. **เจ้าหลวงเชียงใหม่**.
* คณะทายาทสายสกุล เจ้าหลวงเมืองพะเยา, สถาบันศิลปวัฒนธรรมโยนก. **ครบรอบ 100 ปี แม่เจ้าทรายมูล (มหาวงศ์) ไชยเมือง และประวัติสายสกุลเจ้าหลวงเมืองพะเยา พุทธศักราช 2387 - 2456**. พะเยา :บ.ฮาซัน พริ้นติ้ง จก., 2546
* นงเยาว์ กาญจนจารี. **ดารารัศมี : พระประวัติพระราชชายา เจ้าดารารัศมี**. เชียงใหม่ :สุริวงศ์บุ๊คเซนเตอร์, 2539.
* คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. **เจ้านายฝ่ายเหนือ**. http://www.globalgroup.in.th/encyclopedia_lanna.html 

10
หมวดหมู่:สกุล ณ ลำพูน
หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:ราชวงศ์ทิพย์จักร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.2
หมวดหมู่:ราชโอรสและราชธิดาในเจ้าผู้ครองนครลำพูน องค์ที่ 9
หมวดหมู่:ราชสกุลอิศรเสนา
หมวดหมู่:ราชองครักษ์พิเศษ
หมวดหมู่:ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายกะเหรี่ยง