ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ

**ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ** () เป็นหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิด สังกัดศูนย์บัญชาการทางทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย ก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งไทยเข้าร่วมในปี พ.ศ. 2540

## ประวัติ
ประเทศไทยประสบปัญหาเกี่ยวกับทุ่นระเบิดอันเนื่องมาจากปัญหาความขัดแย้งต่าง ๆ ทางอุดมการณ์และความคิด ทั้งในประเทศไทยและแนวชายแดนของประเทศทั้ง 4 ประเทศ รวมไปถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด (Unexploded Ordnance : UXO) ทำให้ประชาชนได้รับผลกระทบทั้งด้านของชีวิตและทรัพย์สินรวมถึงการพัฒนาพื้นที่ชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน
[left|thumb|ป้ายเตือนทุ่นระเบิดบริเวณ[อุทยานแห่งชาติเขาพระวิหาร]]
จากปัญหาดังกล่าว ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติก่อตั้งขึ้นตามพันธกรณีในอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลซึ่งประเทศไทยได้เข้าร่วมลงนามเมื่อวันที่ 3 ธันวาคม พ.ศ. 2540 ที่ออตตาวา ประเทศแคนาดา และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 โดยสำนักนายกรัฐมนตรีได้มีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงานทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรมแห่งชาติ มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ระดับหัวหน้าส่วนราชการที่มีความเกี่ยวข้องเป็นกรรมการ และมอบหมายให้กับกองบัญชาการกองทัพไทยจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติสำหรับเป็นศูนย์กลางในการปฏิบัติการที่เกี่ยวข้องกับทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม และก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 18 มกราคม พ.ศ. 2543 โดยมีสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินีเป็นองค์ประธานในพิธี

## โครงสร้าง
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ประกอบด้วยโครงสร้าง ดังนี้

* **ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ**
** ส่วนบัญชาการ
** ส่วนนโยบายและแผน
** ส่วนประสานการปฏิบัติและประเมินผล
** ส่วนกิจการพิเศษ
** ส่วนธุรการและสนับสนุน
** หน่วยตรวจค้นและทำลายทุ่นระเบิด
*** หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 1 (นปท.1)
*** หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 2 (นปท.2)
*** หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 3 (นปท.3)
*** หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรมที่ 4 (นปท.4)
*** หน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดด้านมนุษยธรรม ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (นปท.ศทช.)
** ศูนย์ฝึกอบรม
*** ศูนย์ฝึกตรวจค้นและทำลายทุ่นระเบิด (ศตท.)
*** ศูนย์ฝึกการแจ้งเตือนและให้ความรู้ (ศจร.)
*** ศูนย์ฝึกสุนัขตรวจค้นทุ่นระเบิด (ศสท.)

## ภารกิจ
[thumb|พลโท กฤษดา นรภูมิพิภัชน์ ขณะดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ กำลังลองสวมชุดป้องกันระหว่างเยี่ยมชมค่ายแฮนเซน เพื่อหารือเกี่ยวกับกลยุทธ์ เทคนิค และขั้นตอนการกำจัดวัตถุระเบิดที่[เหล่านาวิกโยธินสหรัฐ|นาวิกโยธินสหรัฐใช้]]
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีภารกิจในการอำนวยการ ประสานงาน วางแผน และกำกับดูแลการปฏิบัติการทุ่นระเบิดให้เป็นไปตามอนุสัญญาว่าด้วยการห้ามใช้ สะสม ผลิต และโอน และการทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคล เป็นศูนย์สำหรับประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการกำกับดูแลในการเก็บกู้ทุ่นระเบิดรวมถึงสรรพวุธระเบิดที่ยังไม่ระเบิด

นอกจากนี้ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติยังมีหน้าที่สำคัญนอกเหนือไปจากการค้นหาและเก็บกู้วัตถุระเบิด คือการให้ความรู้ แจ้งเตือน ให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยที่เกิดจากทุ่นระเปิด ดำเนินการทางกฎหมายตามอนุสัญญาฯ และทำลายทุ่นระเบิดสังหารบุคคลที่เก็บสะสมในคลัง

### พื้นที่รับผิดชอบ
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ แบ่งพื้นที่รับผิดชอบ ดังนี้

### พื้นที่ปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด
จากผลการปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีการประกาศปรับลดพื้นที่ปนเปื้อนทุ่นระเบิดเพิ่มเติมขึ้นมาเรื่อย ๆ ตามลำดับ เช่น ในปี พ.ศ. 2562-2563 จังหวัดเชียงใหม่, แม่ฮ่องสอน, ชุมพร และจันทบุรี ได้รับการประกาศรับรองว่าปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิด

ในขณะที่ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2568 ได้มีการลักลอบวางทุ่นระเบิดเพิ่มเติมอีกครั้งในพื้นที่ช่องบก จังหวัดอุบลราชธานี หลังจากที่เคยกวาดล้างไปแล้วในปี พ.ศ. 2565 ทำให้สถานะการปราศจากการปนเปื้อนของทุ่นระเบิดในพื้นที่ดังกล่าวกลับมาปนเปื้อนอีกครั้งระหว่างวิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568 ส่งผลให้มีทหารได้รับบาดเจ็บ 5 นาย โดย 2 นายในนั้นต้องสูญเสียขาจนพิการ ซึ่งทุ่นระเบิดดังกล่าวไม่มีใช้งานในราชการของไทย และสภาพแวดล้อมไม่มีวัขพืชปกคลุมเป็นทุ่นระเบิดเก่าตามที่กัมพูชากล่าวอ้าง

## ความร่วมมือ

### สหรัฐ
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ มีความใกล้ชิดอย่างยิ่งภายใต้ความร่วมมือกับสหรัฐอเมริกาผ่านกระทรวงกลาโหมสหรัฐ ตามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 151/2541 ที่ส่งเสริมความร่วมมือกันในปี พ.ศ. 2541 โดยให้การสนับสนุนต่าง ๆ ทั้งการฝึกร่วมทางปฏิบัติการทุ่นระเบิด ร่วมกันกับศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติในการกำหนดมาตรฐานในระดับภูมิภาค การสนับสนุนยุทโธปกรณ์ในการเก็บกู้ รวมไปถึงการเปิดศูนย์ความเป็นเลิศด้านการเก็บกู้ทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม

### มูลนิธิ
ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ ได้รับการสนับสนุนจากองค์การและมูลนิธิต่าง ๆ ได้แก่ องค์การความช่วยเหลือแห่งประชาชนชาวนอร์เวย์ (Norwegian Peoples’ Aid, NPA), สมาคมผู้เก็บกู้ระเบิดพลเรือนไทย (Thai Civilian Deminer Association, TDA) และ มูลนิธิเพื่อมนุษยธรรมโกลเด้นเวสท์ประจำประเทศไทย (Golden West Humanitarian Foundation, GWHF)

## ระเบียงภาพ

ไฟล์:240112-M-RF870-1103.jpg|เจ้าหน้าที่ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) ระหว่างหลักสูตรการกำจัดวัตถุระเบิด (EOD) ระดับ 1-2 ณ ค่ายภาณุรังษี จังหวัดราชบุรี ประเทศไทย
ไฟล์:230621-M-LN574-1360.jpg|เจ้าหน้าที่ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) ทำเครื่องหมายประเภทของวัตถุระเบิดรูปทรงเชิงเส้นที่จะนำมาใช้บนแผ่นเหล็กพยานหลักฐานในหลักสูตร EOD ระดับ 3 ณ พื้นที่ฝึกอบรมทมอโรย จังหวัดสุรินทร์
ไฟล์:240730-M-TJ480-1042.jpg|อาจารย์ประจำศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) กำลังสังเกตการณ์นักศึกษา TMAC ประกอบระเบิดรูปทรงต่าง ๆ โดยใช้วัสดุในท้องถิ่น ระหว่างหลักสูตรการกำจัดวัตถุระเบิด (EOD) ระดับ 3 ณ สนามรื้อถอนทมอโรย อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์
ไฟล์:240117-M-RF870-1176.jpg|นักศึกษาจากศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) กำลังวัดค่าฟิวส์เวลาระหว่างหลักสูตรการกำจัดวัตถุระเบิด (EOD) ระดับ 1-2 ณ สนามซ้อมทำลายล้างศิลา จังหวัดราชบุรี
ไฟล์:240513-M-FD063-1038.jpg|บุคลากรของกองทัพไทย (RTArF) พร้อมด้วยศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) กำลังเตรียมอุปกรณ์ยิงในระหว่างระยะทำลายล้างที่สนามยิงปืนทมอโรย จังหวัดสุรินทร์
ไฟล์:230619-M-LN574-1049.jpg|ช่างเทคนิคเก็บกู้วัตถุระเบิด (EOD) ประจำศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) กำลังถอดกระสุนปืนออกจากกระสุนขนาด .50 ระหว่างหลักสูตร EOD ระดับ 3 ณ ฐานบ้านพลวง จังหวัดสุรินทร์
ไฟล์:240820-M-TJ480-1047.jpg|นาวิกโยธินสหรัฐ เจ้าหน้าที่ศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิด (TMAC) สมาชิกทีมปฏิบัติการทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม นักศึกษา และสมาชิกมูลนิธิเพื่อมนุษยธรรมโกลเด้นเวสท์ ถ่ายภาพร่วมกันระหว่างกิจกรรมฝึกอบรมการใช้ประโยชน์อาวุธยุทโธปกรณ์ ณ สนามรื้อถอนทมอโรย อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์
ไฟล์:240206-M-RF870-1097.jpg|อาจารย์ประจำศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) สังเกตการณ์ นักศึกษาของ TMAC ขณะที่กำลังเคลื่อนย้ายเศษวัตถุระเบิดจำลองจากสงคราม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสถานการณ์จำลองการฝึกปฏิบัติในหลักสูตรการกำจัดวัตถุระเบิด (EOD) ระดับ 1-2 ณ ศูนย์ฝึกจารุมณี จังหวัดราชบุรี
ไฟล์:240117-M-RF870-1071.jpg|อาจารย์ประจำศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) สอนเทคนิคการรื้อถอนแบบไม่ใช้ไฟฟ้าแก่นักศึกษาของ TMAC ในหลักสูตรการกำจัดวัตถุระเบิด (EOD) ระดับ 1-2 ณ สนามซ้อมทำลายล้างศิลา จังหวัดราชบุรี
ไฟล์:240731-M-TJ480-1109.jpg|หน่วยปืนใหญ่นาวิกโยธินสหรัฐฯ (ซ้าย) หัวหน้าหน่วยปฏิบัติการทุ่นระเบิดเพื่อมนุษยธรรม กองร้อยเก็บกู้วัตถุระเบิด (EOD) กองพันสนับสนุนวิศวกรที่ 9 กองพันส่งกำลังบำรุงนาวิกโยธินที่ 3 และนักศึกษาจากศูนย์ปฏิบัติการทุ่นระเบิดแห่งชาติ (TMAC) ถ่ายภาพร่วมกับซากกระสุนปืนใหญ่ระเบิดแรงสูงขนาด 155 มม. หลังจากกระสุนปืนแตกออกเป็นสองท่อนโดยใช้หัวชนวนระเบิดโดยไม่ทำให้เกิดการระเบิด


## ดูเพิ่ม
* การทำลายล้างวัตถุระเบิด
* วิกฤตการณ์ชายแดนไทย–กัมพูชา พ.ศ. 2568

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*

หมวดหมู่:กองบัญชาการกองทัพไทย