เดอร์มาโทม

**เดอร์มาโทม** () เป็นผิวหนังส่วนหนึ่งที่โดยหลักเชื่อมกับใยประสาทจากรากหลัง (dorsal root) รากเดียวของเส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve)
มีเส้นประสาทไขสันหลังส่วนคอ (cervical nerve) 8 เส้น โดยมีระดับ C1 เป็นข้อยกเว้นเพราะไม่มีเดอร์มาโทม
ส่วนอก (thoracic nerve) มี 12 เส้น
ส่วนเอว (lumbar nerve) 5 เส้น ส่วนกระเบนเหน็บ (sacral nerve) 5 เส้น 
เส้นประสาทเหล่านี้แต่ละเส้นส่งความรู้สึก (รวมทั้งความเจ็บปวด) จากผิวหนังส่วนนั้น ๆ ไปยังสมอง

คำว่า เดอร์มาโทม ยังหมายถึงปล้อง (somite) ของตัวอ่อนด้วย

อกและท้องอาจแบ่งเป็นชั้น ๆ คือเป็นเดอร์มาโทมซ้อน ๆ กัน (ดูรูป) แต่ละชั้นได้เส้นประสาทคนละเส้น
แต่ขาและแขนมีรูปแบบอีกอย่างหนึ่ง เพราะเดอร์มาโทมแต่ละอันจะวิ่งไปตามยาวของแขนขา
แม้รูปแบบทั่วไปจะเหมือนกันทุกคน แต่เขตผิวหนังที่มีประสาทไปเลี้ยงโดยเฉพาะ ๆ ของแต่ละคนจะมีลักษณะโดยเฉพาะ ๆ เช่นกับลายนิ้วมือ

ส่วนผิวหนังที่เชื่อมกับใยประสาทเพียงเส้นเดียวเรียกว่า peripheral nerve field

## ความสำคัญทางคลินิก
เดอร์มาโทมเป็นบริเวณผิวหนังที่ได้เส้นประสาทจากเซลล์ประสาทรับความรู้สึกซึ่งอยู่ที่ปมประสาทของเส้นประสาทไขสันหลัง (spinal nerve ganglion)
อาการที่เป็นไปตามเดอร์มาโทม (เช่น เจ็บหรือเป็นผื่น) อาจแสดงโรคที่เกี่ยวกับรากเส้นประสาทโดยเฉพาะ ๆ 
ตัวอย่างรวมทั้งความผิดปกติของการทำงานในไขสันหลังหรือการติดเชื้อไวรัส
ปัญหาผิวหนังบางอย่างมักจะมีรอยโรคไปตามเดอร์มาโทม

[thumb|left|
'''[อาการปวดต่างที่*' - ความรู้สึกเจ็บปวดจากอวัยวะภายในอาจทำให้ปวดในส่วนอื่นโดยเฉพาะ ๆ ของร่างกายที่ไม่ได้เป็นเหตุให้เจ็บ
คือความเจ็บจากอวัยวะภายในกลับทำให้รู้สึกเจ็บที่เดอร์มาโทมเพราะต่างก็มีเส้นประสาทไปยังไขสันหลังในระดับเดียวกัน
]]
ใน[[อาการปวดต่างที่]] ใยประสาทรับความรู้สึก (sensory nerve fiber) เช่นที่มาจากเดอร์มาโทมอาจเข้าไปที่ไขสันหลังในระดับเดียวกันกับใยประสาทรับความรู้สึกของอวัยวะภายใน (general visceral afferent fibers) เช่นที่มาจาก[[หัวใจ]]
เมื่อใยประสาทรับความรู้สึกภายในได้การกระตุ้น [[ระบบประสาทกลาง]]ไม่สามารถจำแนกว่าความเจ็บปวดว่ามาจากผนังร่างกายหรือจากอวัยวะภายใน จึงทำให้รู้สึกว่าเจ็บที่ผนังร่างกายเช่นเจ็บที่มือแขน เจ็บที่ขากรรไก
ดังนั้น ความเจ็บจึงไปเกิด "ต่างที่" ที่เดอร์มาโทมซึ่งมีใยประสาทจากข้อไขสันหลังเดียวกัน

ไวรัสที่ซ่อนอยู่ใน[[ปมประสาท]] (nerve ganglia) เช่น [[ไวรัสวาริเซลลาซอสเตอร์]]ที่เป็นเหตุของทั้งโรค[[อีสุกอีใส]]และ[[งูสวัด]] บ่อยครั้งทำให้เจ็บปวด หรือเป็น[[ผื่น]] หรือเป็นทั้งสองอย่างโดยเป็นไปตามเดอร์มาโทม
แต่อาการก็อาจไม่เกิดตลอดทั้งเดอร์มาโทม

== เดอร์มาโทมที่สำคัญกับจุดสังเกต ==
ต่อไปนี้เป็นรายการของเส้นประสาทไขสันหลัง และผิวหนังบริเวณที่เป็นส่วนของเดอร์มาโทมที่เส้นประสาทนั้น ๆ
[[ไฟล์:Grant 1962 665.png|thumb|250px|right|
เดอร์มาโทมของ[[รยางค์ล่าง]] (Modified, from Fender, after Foerster)
]]
* เส้นประสาทไขสันหลัง C2 - 1 ซม. ข้าง ๆ [[ปุ่มนอกของท้ายทอย]]ที่ฐานกะโหลกศีรษะ หรือ  เป็นอย่างน้อยข้างหลังหู
* เส้นประสาทไขสันหลัง C3 - ในแอ่งเหนือ[[กระดูกไหปลาร้า]] (supraclavicular fossa) ที่ midclavicular line
* เส้นประสาทไขสันหลัง C4 - เหนือ[[ข้อต่ออโครมิโอคลาวิคิวลาร์]] (acromioclavicular joint)
* เส้นประสาทไขสันหลัง C5 - อยู่ทางด้านข้างนอก (lateral/radial) ของข้อพับแขน (antecubital fossa) ต่อจากข้อศอก
* เส้นประสาทไขสันหลัง C6 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูก[[นิ้วโป้ง]]ท่อนต้น
* เส้นประสาทไขสันหลัง C7 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูก[[นิ้วกลาง]]ท่อนต้น
* เส้นประสาทไขสันหลัง C8 - อยู่บนผิวหลัง (dorsal) ของกระดูกนิ้วก้อยท่อนต้น
* เส้นประสาทไขสันหลัง T1 - อยู่ทางส่วนใน (medial/ulnar) ของข้อพับแขน ต่อจาก medial epicondyle of the humerus
* เส้นประสาทไขสันหลัง T2 - อยู่ที่ปลาย/ยอดของรักแร้ (axilla)
* เส้นประสาทไขสันหลัง T3 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่สาม
* เส้นประสาทไขสันหลัง T4 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่สี่ อยู่ระดับเดียวกันกับ[[หัวนม]]
* เส้นประสาทไขสันหลัง T5 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับช่องหว่างซี่โครง (intercostal space) ที่ห้า อยู่ตามแนวนอนระหว่างหัวนมกับกระดูกลิ้นปี่ (xiphoid process)
* เส้นประสาทไขสันหลัง T6 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนผ่านกระดูกลิ้นปี่
* เส้นประสาทไขสันหลัง T7 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ 1/4 ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับ[[สะดือ]]
* เส้นประสาทไขสันหลัง T8 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับสะดือ
* เส้นประสาทไขสันหลัง T9 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนที่อยู่ 3/4 ระหว่างกระดูกลิ้นปี่ กับสะดือ
* เส้นประสาทไขสันหลัง T10 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนผ่านสะดือ
* เส้นประสาทไขสันหลัง T11 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับเส้นแนวนอนระหว่างสะดือกับเอ็นขาหนีบ (inguinal ligament)
* เส้นประสาทไขสันหลัง T12 - ที่จุดตัดของเส้น midclavicular line กับจุดกึ่งกลางของเอ็นขาหนีบ

* เส้นประสาทไขสันหลัง L2 - ต้นขาหน้าส่วนใน (medial) ที่จุดกึ่งกลางของเส้นที่เชื่อมจุดกึ่งกลางของเอ็นขาหนีบกับ medial epicondyle of the femur
* เส้นประสาทไขสันหลัง L3 - อยู่ที่ medial epicondyle of the femur
* เส้นประสาทไขสันหลัง L4 - เหนือ[[ตาตุ่มใน]] (medial malleolus)
* เส้นประสาทไขสันหลัง L6 - บนหลังเท้าที่ข้อกระดูก metatarsophalangeal joint
* เส้นประสาทไขสันหลัง S1 - ทางด้านข้างนอก (lateral) ของกระดูกส้นเท้า (calcaneus)
* เส้นประสาทไขสันหลัง S2 - อยู่ที่จุดกึ่งกลางของขาพับ (popliteal fossa)
* เส้นประสาทไขสันหลัง S3 - เหนือ tuberosity of the ischium หรือ infragluteal fold
* เส้นประสาทไขสันหลัง S4 และ S5 - ที่รอบ ๆ [[ทวารหนัก]] อยู่ทางด้านข้างนอก (lateral) ของ mucocutaneous zone ภายในระยะน้อยกว่า 

ต่อไปนี้เป็นรายการ[[เส้นประสาทสมอง]]ที่รับความรู้สึกที่ใบหน้า
* Ophthalmic nerve เป็นส่วน V1 ของ[[เส้นประสาทไทรเจมินัล]] สัมพันธ์กับโรค Herpes zoster ophthalmicus
* Maxillary nerve เป็นส่วน V2 ของ[[เส้นประสาทไทรเจมินัล]] 
* Mandibular nerve เป็นส่วน V3 ของ[[เส้นประสาทไทรเจมินัล]]

== รูปภาพอื่น ๆ ==
<gallery>
ไฟล์:Gray812and814.svg|ภาพแสดงการกระจายตัวของเส้นประสาทผิวหนังสำหรับแขนขวา
ไฟล์:Gray826and831.svg|ขา
ไฟล์:Gray834.svg|เท้า
ไฟล์:Dermatomes and cutaneous nerves - anterior.png|เดอร์มาโทมหลัก ๆ และเส้นประสาทผิวหนัง (มองจากข้างหน้า)
ไฟล์:Dermatomes and cutaneous nerves - posterior.png|เดอร์มาโทมหลัก ๆ และเส้นประสาทผิวหนัง (มองจากข้างหลัง)
</gallery>

== ดูเพิ่ม ==
* [[Cutaneous innervation]]

== เชิงอรรถ ==


== อ้างอิง ==


== แหล่งข้อมูลอื่น ==

* 
* [https://www.nytimes.com/imagepages/2007/08/01/health/adam/18069Adultdermatome.html Diagram "Adult Dermatome"], *The New York Times''

หมวดหมู่:ระบบรับความรู้สึกทางกาย
หมวดหมู่:ประสาทวิทยา
หมวดหมู่:กายวิภาคของผิวหนัง
หมวดหมู่:กายวิภาคศาสตร์ของมนุษย์
หมวดหมู่:กายวิภาคศาสตร์ของรยางค์บน
หมวดหมู่:กายวิภาคศาสตร์ของรยางค์ล่าง