ชีจิ๋ว

**ชีจิ๋ว** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **สฺวีโจว** () ในฐานะภูมินามทางประวัติศาสตร์ใช้หมายถึงพื้นที่ที่แตกต่างกันไปในแต่ละยุคสมัย โดยทั่วไปแล้วหมายถึงหนึ่งในเก้ามณฑล ซึ่งนครสฺวีโจวในมณฑลเจียงซู (江蘇) ในปัจจุบันได้รับชื่อมาใช้

## ประวัติศาสตร์

### ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน
ชีจิ๋วเป็นหนึ่งในเก้ามณฑลของจีนโบราณที่ถูกระบุถึงในตำราประวัติศาสตร์จีน เข่น *[[ยฺหวี่ก้ง]]* (禹貢), *[[เอ๋อร์หย่า]]* (爾雅) และ *[[โจวหลี่]]* (周禮)

*[[ยฺหวี่ก้ง]]* บันทึกว่า "ทะเล เขาไต้ (岱) และแม่น้ำห้วย (淮河 *หฺวายเหอ*) ทำหน้าที่เป็นเขตแดนของชีจิ๋ว" ในขณะที่การนิยามของชีจิ๋วใน *[[เอ๋อร์หย่า]]* นั้นย่อมากกว่าโดยมีความว่า "ที่ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันออกของแม่น้ำเจ (濟河 *จี่เหอ*)" ตามคำนิยามเหล่านี้ มณฑลชีจิ๋วโบราณจึงครอบคลุมพื้นที่ซึ่งเทียบได้คร่าว ๆ กับภูมิภาคต่าง ๆ ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตง (山東) (ทางใต้ของเขาไทสัน) และทางเหนือของมณฑลเจียงซู (江蘇) (ทางเหนือของแม่น้ำห้วย) ในปัจจุบัน

### ราชวงศ์ฮั่น

เมื่อ 106 ปีก่อนคริสตกาล ในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*; ครองราชย์ 141–87 ปีก่อนคริสตกาล) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็น 13 เขตการปกครองหรือมณฑล [ไม่รวมนครหลวงเตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) และ 7 เมืองหรือกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) ในบริเวณใกล้เคียง] แต่ละมณฑลปกครองโดยข้าหลวงมณฑลหรือชื่อฉื่อ (刺史) ในมณฑลเหล่านี้มี 11 มณฑลที่ตั้งชื่อตามเก้ามณฑลที่ถูกกล่าวถึงในตำราประวัติศาสตร์ *[[ชูจิง]]* (書經) และ *[[โจวหลี่]]* ชีจิ๋วเป็นหนึ่งใน 11 มณฑลเหล่านี้ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของมณฑลเจียงซู (ทางเหนือของแม่น้ำแยงซี) และทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตงในปัจจุบัน ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*; ค.ศ. 25–220 ) อำเภอเอกของชีจิ๋วคืออำเภอถาน (郯; ปัจจุบันคืออำเภอถานเฉิง นครหลินอี๋ มณฑลชานตง)

### ยุคสามก๊กและราชวงศ์จิ้น
ในยุคสามก๊ก (三國 *ซานกั๋ว*; ค.ศ. 220-280) มณฑลชีจิ๋วอยู่ในอาณาเขตของรัฐวุยก๊ก (魏國 *เว่ย์กั๋ว*; ค.ศ. 220-265) อำเภอเอกของมณฑลย้ายไปยังอำเภอเพ้งเสีย/แพเสีย (彭城 *เผิงเฉิง*; ปัจจุบันคือนครสฺวีโจว มณฑลเจียงซู) พื้นที่ของมณฑลชีจิ๋วลดลงเล็กน้อยเนื่องจากชายแดนด้านใต้ติดกับรัฐง่อก๊ก (吳國 *อู๋กั๋ว*)

หลังการล่มสลายของราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 *ซีจิ้น*; ค.ศ. 265–316) เนื่องจากการก่อการกำเริบโดยห้าชนเผ่า บรรดาคนของราชวงศ์จิ้นที่เหลืออยู่หนีจากภาคเหนือไปยังภาคใต้ของจีนและก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันออก (東晉 *ตงจิ้น*; ค.ศ. 317–420) เพื่อปกครองราษฎรที่อพยพมาตั้งถิ่นฐานทางใต้ของแม่น้ำห้วย ในขณะที่พื้นที่ภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นก็ลดลงอีกครั้ง อำเภอเอกของมณฑลชีจิ๋วมีการเปลี่ยนแปลงอยู่บ่อยครั้งโดยย้ายไปแห้ฝือ (下邳 *เซี่ยพี*; ปัจจุบันคืออำเภอซุยหนิง มณฑลเจียงซู), ซันหยง (山陽 *ซานหยาง*; ปัจจุบันคือเขตหฺวานอาน มณฑลเจียงซู), กองเหลง (廣陵 *กว่างหลิง*; ปัจจุบันคือนครหยางโจว มณฑลเจียงซู) และจิงโข่ว (京口; ปัจจุบันคือนครเจิ้นเจียง มณฑลเจียงซู) ในช่วงเวลาต่าง ๆ กัน เนื่องจากอำเภอเอกได้ย้ายลงไปทางใต้ของแม่น้ำแยงซีที่ไม่เคยอยู่ในอาณาเขตของมณฑชีจิ๋วเดิมมาก่อน มณฑลชีจิ๋วจึงกลายเป็นมณฑลอพยพ

### ยุคสิบหกรัฐและยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้
ในยุคสิบหกรัฐ ชีจิ๋วถูกแบ่งแยกหรือมาอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐต่าง ๆ ดังนี้:
* รัฐเยียนหลัง (後燕 *โฮ่วเยียน*; ค.ศ. 384–409) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือหฺวางจินกู้ (黃巾固; ปัจจุบันคือเขตจางชิว มณฑลชานตง) และย้ายไปลิหยง (黎陽 *หลีหยาง*; ทางตะวันออกของอำเภอซฺวิ่น มณฑเหอหนานในปัจจุบัน) ภายหลังย้ายไปเอียนเสีย (鄄城 *เจฺวี้ยนเฉิง*; ทางเหนือของอำเภอเจฺวี้ยนเฉิง มณฑลชานตงในปัจจุบัน)
* รัฐเยียนใต้ (南燕 *หนานเยียน*; ค.ศ. 398–410) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือจฺวี่เฉิง (莒城; ปัจจุบันคืออำเภอจฺวี่ มณฑลชานตง) ปกครองบางส่วนของทางตะวันออกเฉียงใต้ของชานตง
* รัฐฉินหลัง (後秦 *โฮ่วฉิน*; ค.ศ. 384–417) ตั้งให้อำเภอเอกของชีจิ๋วคือฮางเสีย (項 *เซี่ยง*; ทางเหนือของอำเภอเฉิ่นชิว มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ปกครองภูมิภาคทางตะวันออกของบริเวณที่เป็นนครชางชิว (商丘), อำเภอไท่คาง (太康) และอำเภอชางฉุ่ย (商水) ในมณฑลเหอหนานในปัจจุบัน รวมถึงนครปั๋วโจว (亳州), อำเภอกัวหยาง (渦陽) และอำเภอเหมิงเฉิง (蒙城) ในมณฑลอานฮุย (安徽) ในปัจจุบัน

เมื่อ ค.ศ. 405 ในรัชสมัยจักรพรรดิจิ้นอานตี้ (晉安帝; ครองราชย์ ค.ศ. 397-419) แห่งราชวงศ์จิ้นตะวันออก หลิว ยฺวี่ (劉裕) ยึดดินแดนเดิมทางเหนือของแม่น้ำห้วยคืนมาได้ ชีจิ๋วได้รับการเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋วเหนือ (北徐州 *เป่ย์สฺวีโจว*) ซึ่งมีชายแดนทางใต้ติดกับแม่น้ำห้วยและมีอำเภอเอกคือเพ้งเสียเมื่อ ค.ศ. 411 ขณะเดียวกัน ชีจิ๋วที่เป็นมณฑลอพยพก็ยังคงอยู่

เมื่อ ค.ศ. 421 ในรัชสมัยจักรพรรดิซ่งอู่ตี้ (宋武帝; ครองราชย์ ค.ศ. 420–422) แห่งราชวงศ์หลิวซ่ง (劉宋) มณฑลชีจิ๋วเหนือได้รับการเปลี่ยนชื่อกลับเป็นชีจิ๋ว ส่วนชีจิ๋วที่เป็นมณฑลอพยพได้รับชื่อว่าชีจิ๋วใต้ (南徐州 *หนานสฺวีโจว*)

เมื่อ ค.ศ. 433 ในรัชสมัยจักรพรรดิเว่ย์ไท่อู่ตี้ (魏太武帝; ครองราชย์ ค.ศ. 424–452) แห่งราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 *เป่ย์เว่ย์*; ค.ศ. 386–535) อำเภอเอกของมณฑลชีจิ๋วถูกก่อตั้งที่อำเภอจี้หยาง (濟陽縣 *จี้หยางเซี่ยน*; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอหลานเข่า มณฑลเหอหนาน) แต่ถูกยกเลิกเมื่อ ค.ศ. 467 ในรัชสมัยจักรพรรดิเว่ย์เซี่ยนเหวินตี้ (魏獻文帝; ครองราชย์ ค.ศ. 465–471)

เมื่อ ค.ศ. 473 เนื่องจากพื้นที่ดั้งเดิมของมณฑลชีจิ๋วถูกราชวงศ์เว่ย์เหนือยึดไป ราชวงศ์หลิวซ่งจึงก่อตั้งมณฑลชีจิ๋วแห่งใหม่ โดยมีอำเภอเอกคืออำเภอเยียน (燕縣 *เยียนเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอเฟิ่งหยาง มณฑลอานฮุย)

### ราชวงศ์ยฺเหวียน, หมิง และชิง
ในรัชสมัยจักรพรรดิยฺเหวียนฮุ่ยจง (元惠宗; ครองราชย์ ค.ศ. 1333–1370) แห่งราชวงศ์ยฺเหวียน (元; ค.ศ. 1279–1368) ชีจิ๋วกลายเป็นเขตการปกครองในชื่อ "สฺวีโจวลู่" (徐州路) หรือ "เขตชีจิ๋ว" หลัง ค.ศ. 1348 โดยมีอำเภอเอกคือเพ้งเสีย (*เผิงเฉิง*)

ในรัชสมัยจักรพรรดิหงอู่ (洪武帝 *หงอู่ตี้*; ครองราชย์ ค.ศ. 1368–1398) แห่งราชวงศ์หมิง (明; ค.ศ. 1368–1644) กลับไปใช้ชื่อ "ชีจิ๋ว" และมีอำนาจปกครองอำเภอเพ่ย์ (沛縣 *เพ่ย์เซี่ยน*) และอำเภอเฟิง (豐縣 *เฟิงเซี่ยน*) ในมณฑลเจียงซู กับอำเภอต้างซาน (碭山縣 *ต้างชานเซี่ยน*) และอำเภอเซียว (蕭縣 *เซียวเซี่ยน*) ในมณฑลอานฮุย

ชีจิ๋วกลายเป็น "จังหวัดชีจิ๋ว" (徐州府 *สฺวีโจวฝู่*) ในรัชสมัยจักรพรรดิยงเจิ้ง (雍正帝 *ยงเจิ้งตี้*; ครองราชย์ ค.ศ. 1722–1735) แห่งราชวงศ์ชิง (清; ค.ศ. 1644–1912) และมีอำนาจปกครองบริเวณที่เป็นนครสฺวีโจว (徐州) และซู่เชียน (宿遷) ในมณฑลเจียงซูปัจจุบัน กับนครซู่โจว (宿州), อำเภอเซียว และอำเถอต้างชานในมณฑลอานฮุย

## ในฐานะภูมินามรูปแบบอื่น ๆ
### ยุคก่อนราชวงศ์ฉิน
* พื้นที่ทางตะวันออกของรัฐหลู่ (魯): จู (邾; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลชานตงในปัจจุบัน) "สฺวี" (徐) คือ "จู" ซึ่งเป็นอีกรูปแบบตัวอักษรในจีนโบราณที่ปรากฏเป็นบางครั้ง
* พื้นที่ของรัฐเจ๋ (齊 *ฉี*): เซฺว (薛; ทางใต้ของนครเถิงโจว มณฑลชานตงในปัจจุบัน) เมื่อ ค.ศ. 340 แห้ฝือ (下邳 *เซี่ยพี*) ถูกย้ายไปเซฺว จากนั้นเซฺวจึงเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋ว (*สฺวีโจว*)
* พื้นที่ที่เดิมเป็นของรัฐเจ๋ ภายหลังถูกยุดโดยรัฐเอี๋ยน (燕 *เยียน*) และรัฐเตียว (趙 *เจ้า*): ชูโจว (舒州; ปัจจุบันคืออำเภอต้าเฉิง มณฑลเหอเป่ย์)

### ราชวงศ์จิน
ในรัชสมัยจักรพรรดิจินไท่จง (金太宗; ครองราชย์ ค.ศ. 1123–1135) แห่งราชวงศ์จิน (金) ของชาวนฺหวี่เจิน (女真) "เขตทหารอานซู่" (安肅軍置 *อานซู่จฺวินจื้อ*) ซึ่งมีอำเภอเอกที่อำเภออานซู่ (安肅縣 *อานซู่เซี่ยน*; ปัจจุบันคือเขตสฺวีฉุ่ย มณฑลเหอเป่ย์) ถูกเปลี่ยนชื่อเป็นชีจิ๋ว (*สฺวีโจว*) ปกครองพื้นที่ซึ่งอยู่ทางตะวันออกของเขตสฺวีฉุ่ย (徐水區 *สฺวีฉุ่ยชฺวี*) ในปัจจุบัน ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น "จังหวัดอานซู่" (安肅州 *อานซู่โจว*) เมื่อ ค.ศ. 1151 ในรัชสมัยหวานเหยียน เลี่ยง (完顔亮; ครองราชย์ ค.ศ. 1150–1161)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:มณฑลของจีนโบราณ
หมวดหมู่:มณฑลของราชวงศ์ฮั่น