อำเภอเมืองสุรินทร์

**เมืองสุรินทร์** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสุรินทร์ โดยเป็นศูนย์กลางทางด้านการปกครอง เศรษฐกิจ และการคมนาคมของจังหวัด และเป็น 1 ใน 3 อำเภอของจังหวัดที่มีทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือผ่าน
thumb|275x275px|ปราสาทเมืองที หมู่ 1 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์
thumb|275x275px|ปราสาทเมืองที หมู่ 1 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองสุรินทร์มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอสตึก (จังหวัดบุรีรัมย์) และอำเภอจอมพระ
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอเขวาสินรินทร์ อำเภอศีขรภูมิ และอำเภอลำดวน
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอปราสาท
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอกระสัง (จังหวัดบุรีรัมย์)
thumb|275x275px|ปราสาทเมืองที หมู่ 1 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

## ประวัติ
ท้องที่อาณาเขตเดิมของอำเภอเมืองสุรินทร์ เดิมมีชื่อว่า **อำเภอเมือง** ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2460 ได้เปลี่ยนมาเป็นชื่ออำเภอเมืองสุรินทร์ ตามประกาศกระทรวงมหาดไทยได้กำหนดพื้นที่ศูนย์กลางของจังหวัดให้ใช้ชื่อจังหวัดต่อท้ายชื่ออำเภอเมือง**** ในอดีตอำเภอเมืองสุรินทร์มีพื้นที่กว้างขวางเกือบครึ่งหนึ่งของพื้นที่จังหวัด ปัจจุบันครอบคลุมพื้นที่ 5 อำเภอในปัจจุบัน คือ อำเภอเมืองสุรินทร์ อำเภอเขวาสินรินทร์ อำเภอปราสาทรวมไปถึงเขตอำเภอพนมดงรัก และอำเภอกาบเชิง (แยกออกจากอำเภอปราสาท) ซึ่งได้แบ่งแยกเขตการปกครองออกเรื่อยมา
* วันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2479 จัดตั้งชุมนุมชนในเขตตำบลที่ตั้งศาลากลางจังหวัดสุรินทร์ ขึ้นเป็น **เทศบาลเมืองสุรินทร์**
* วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2480 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลและอำเภอในจังหวัดสุรินทร์ (1,2,3,4,5,6,7)
** (1) โอนพื้นที่บ้านกะทม (ในขณะนั้น) ของตำบลทมอ ไปขึ้นกับตำบลเฉนียง อำเภอเมืองสุรินทร์
** (2) โอนพื้นที่บ้านอำปึล และบ้านอังกัญ (ในขณะนั้น) ของตำบลทมอ ไปขึ้นกับตำบลเทนมีย์ อำเภอเมืองสุรินทร์
** (3) โอนพื้นที่บ้านโคกทม และบ้านกระดาด (ในขณะนั้น) ของตำบลเทนมีย์ ไปขึ้นกับตำบลทมอ อำเภอเมืองสุรินทร์
** (4) โอนพื้นที่บ้านตาอี (ในขณะนั้น) ของตำบลสวาย ไปขึ้นกับตำบลทุ่งมน อำเภอเมืองสุรินทร์
** (5) โอนพื้นที่บ้านพนม (ในขณะนั้น) ของตำบลนาบัว ไปขึ้นกับตำบลไพล อำเภอเมืองสุรินทร์
** (6) โอนพื้นที่บ้านบักจรัง บ้านกาบเชิง และบ้านตาเกาว์ ของตำบลด่าน อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์
** (7) โอนพื้นที่บ้านกันตรวจระมวล บ้านไทร และบ้านกระวัน (ในขณะนั้น) ของตำบลกระเทียม อำเภอสังขะ ไปขึ้นกับตำบลตาเบา อำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 14 มีนาคม 2480 แยกพื้นที่ตำบลกังแอน ตำบลบักได ตำบลตาเบา ตำบลปรือ ตำบลทุ่งมน ตำบลไพล และตำบลทมอ อำเภอเมืองสุรินทร์ ไปจัดตั้งเป็น **อำเภอปราสาท** 
* วันที่ 3 เมษายน 2482 โอนพื้นที่หมู่ 8,12 (ในขณะนั้น) ของตำบลสำโรง กับพื้นที่หมู่ 5 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ ไปขึ้นกับตำบลจารพัต อำเภอศีขรภูมิ และโอนพื้นที่ตำบลบึง (ยกเว้นพื้นที่หมู่16) ตำบลตากูก และตำบลเพี้ยราม (ยกเว้นพื้นที่หมู่ 14-20) อำเภอท่าตูม มาขึ้นกับ อำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลในเขตท้องที่อำเภอเมืองสุรินทร์ (1,2,3,4,5)
** (1) ตั้งตำบลแกใหญ่ แยกออกจากตำบลนอกเมือง ตำบลเขวาสินรินทร์ และตำบลท่าสว่าง 
** (2) ตั้งตำบลสลักใด แยกออกจากตำบลนอกเมือง และตำบลสำโรง 
** (3) ตั้งตำบลนาดี แยกออกจากตำบลเขวาสินรินทร์ ตำบลเพี้ยราม และตำบลท่าสว่าง 
** (4) ตั้งตำบลสวาย แยกออกจากตำบลคอโค 
** (5) ตั้งตำบลนาบัว แยกออกจากตำบลเฉนียง
* วันที่ 2 ธันวาคม 2490 โอนพื้นที่หมู่ 19 บ้านท่าเรือ (ในขณะนั้น) กับพื้นที่หมู่ 20 บ้านราม (ในขณะนั้น) ของตำบลจารพัต อำเภอศีขรภูมิ มาขึ้นกับตำบลสำโรง อำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 8 ธันวาคม 2507 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองที ในท้องที่บางส่วนของตำบลเมืองที
* วันที่ 2 กันยายน 2512 ตั้งตำบลตาอ็อง แยกออกจากตำบลเทนมีย์
* วันที่ 22 กันยายน 2513 ตั้งตำบลตั้งใจ แยกออกจากตำบลบึง
* วันที่ 28 ธันวาคม 2513 เปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ โดยขยายให้ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล และพื้นที่หมู่ 7,8,11 และบางส่วนของหมู่ที่ 3,10 ตำบลนอกเมือง
* วันที่ 29 มิถุนายน 2514 เปลี่ยนแปลงเขตตำบลในท้องที่อำเภอเมืองสุรินทร์ (1,2,3)
** (1) โอนพื้นที่หมู่ 7,8,11 (ในขณะนั้น) ของตำบลนอกเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ เฉพาะส่วนที่ถูกตัดเข้าไปอยู่ในเขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ ไปขึ้นกับตำบลในเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ โดยให้มีเขตตรงตามหลักเขตของเทศบาลเมืองสุรินทร์
** (2) โอนพื้นที่หมู่ 3,10 (ในขณะนั้น) ของตำบลนอกเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ เฉพาะส่วนที่ถูกตัดเข้าไปอยู่ในเขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ ไปขึ้นกับตำบลในเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ โดยให้มีเขตตรงตามหลักเขตของเทศบาลเมืองสุรินทร์
** (3) โอนพื้นที่หมู่ 3,10 (ในขณะนั้น) ของตำบลนอกเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์ เฉพาะส่วนที่เหลือจากการถูกตัดเข้าไปอยู่ในเขตเทศบาลเมืองสุรินทร์ ไปขึ้นรวมกับพื้นที่หมู่ 8 ตำบลนอกเมือง อำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 14 พฤศจิกายน 2521 ตั้งตำบลราม แยกออกจากตำบลสำโรง
* วันที่ 28 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลบุฤๅษี แยกออกจากตำบลเมืองที
* วันที่ 16 มีนาคม 2526 โอนพื้นที่หมู่ 15 บ้านอังกัน (ในขณะนั้น) ของตำบลหนองเหล็ก อำเภอศีขรภูมิ มาขึ้นกับตำบลสำโรง อำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 23 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลตระแสง แยกออกจากตำบลคอโค
* วันที่ 15 กันยายน 2532 ตั้งตำบลบ้านแร่ แยกออกจากตำบลเขวาสินรินทร์
* วันที่ 17 สิงหาคม 2533 ตั้งตำบลปราสาททอง แยกออกจากตำบลตากูก
* วันที่ 1 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลแสลงพันธ์ แยกออกจากตำบลแกใหญ่
* วันที่ 9 พฤศจิกายน 2538 ตั้งตำบลกาเกาะ แยกออกจากตำบลเพี้ยราม
* วันที่ 26 มิถุนายน 2539 แยกพื้นที่ตำบลเขวาสินรินทร์ ตำบลบึง ตำบลตากูก ตำบลปราสาททอง และตำบลบ้านแร่ อำเภอเมืองสุรินทร์ มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเมืองสุรินทร์
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเมืองที เป็นเทศบาลตำบลเมืองที ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 8 กันยายน 2550 ยกฐานะกิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์ อำเภอเมืองสุรินทร์ ขึ้นเป็น **อำเภอเขวาสินรินทร์**

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเมืองสุรินทร์แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 21 ตำบล 289 หมู่บ้าน

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเมืองสุรินทร์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 22 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลเมืองสุรินทร์]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลในเมืองทั้งตำบล
* **เทศบาลเมืองนอกเมือง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนอกเมืองทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลเมืองที]]** ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 1, 7 ตำบลเมืองที (สุขาภิบาลเมืองทีเดิม)
* **เทศบาลตำบลเพี้ยราม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเพี้ยรามทั้งตำบล
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลสวาย (อำเภอเมืองสุรินทร์)|องค์การบริหารส่วนตำบลสวาย]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสวายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาดี** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาดีทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าสว่าง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าสว่างทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสลักได** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสลักไดทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลตาอ็อง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตาอ็องทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสำโรง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสำโรงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแกใหญ่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแกใหญ่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคอโค** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอโคทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลตั้งใจ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตั้งใจทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเฉนียง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเฉนียงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเทนมีย์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเทนมีย์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาบัว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาบัวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองที** ครอบคลุมพื้นที่หมู่ 2–6, 8–14 ตำบลเมืองที (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเมืองที)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลราม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลรามทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบุฤๅษี** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบุฤๅษีทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลตระแสง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตระแสงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแสลงพันธ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสลงพันธ์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลกาเกาะ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกาเกาะทั้งตำบล

## สถานที่สำคัญ
* ต้นพระศรีมหาโพธิทศมราชบพิตร ต้นโพธิ์พระราชทานประจำจังหวัดสุรินทร์ ณ ศูนย์ปฏิบัติธรรมวัดกลาง (สุรินทร์) บ้านละเอาะ ตำบลเฉนียง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์
* หลวงพ่อพระชีว์ พระพุทธรูปสำคัญประจำจังหวัดสุรินทร์ ณ วัดบูรพาราม พระอารามหลวง จังหวัดสุรินทร์
* อนุสาวรีย์พระยาสุรินทร์ภักดีศรีณรงค์จางวาง
* ศาลหลักเมืองสุรินทร์
*  พระพุทธสุรินทรมงคล  พระพุทธรูปองค์ใหญ่ ประดิษฐานประจำ ณ วนอุทยานพนมสวาย
* หมู่บ้านทอผ้าไหมยกทองบ้านท่าสว่าง ผ้าไหมสุรินทร์เอกลักษณ์ของชาติไทย
* เขื่อนห้วยเสนงและอุทยานเกาะลำน้ำห้วยเสนง
* ศูนย์เรียนรู้ส่วนพระองค์ พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ
* ชุมชนท่องเที่ยว "หนึ่งตำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์" นวัตวิถีบ้านสวาย
* พระพุทธสุรินทรพร พระพุทธรูปองค์ใหญ่ ณ ศูนย์ปฏิบัติธรรมวัดกลาง (สุรินทร์) บ้านละเอาะ ตำบลเฉนียง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์
* รูปเหมือนพระราชวุฒาจารย์ (ดุลย์ อตุโล) พระอรหันตมหาเถราจารย์ องค์ใหญ่ที่สุดในโลก ณ วัดป่าโยธาประสิทธิ์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์

## โครงสร้างพื้นฐาน
### การศึกษา

;โรงเรียนมัธยมสังกัด สพฐ.
* โรงเรียนโชคเพชรพิทยา
* โรงเรียนตั้งใจวิทยาคม
* โรงเรียนท่าสว่างวิทยา
* โรงเรียนเทนมีย์มิตรประชา
* โรงเรียนนาดีวิทยา 
* โรงเรียนนาบัววิทยา
* โรงเรียนพญารามวิทยา
* โรงเรียนมหิธรวิทยา
* โรงเรียนรามวิทยา รัชมังคลาภิเษก
* โรงเรียนวีรวัฒน์โยธิน
* โรงเรียนศรีไผทสมันต์ 
* โรงเรียนศรีรามประชาสรรค์
* โรงเรียนสวายวิทยาคาร
* โรงเรียนสิรินธร
* โรงเรียนสุรวิทยาคาร 
* โรงเรียนสุรินทร์พิทยาคม 
* โรงเรียนสุรินทร์ภักดี 
* โรงเรียนสุรินทร์ราชมงคล 
* โรงเรียนแสงทรัพย์ประชาวิทยาคาร

;โรงเรียนเอกชน
* โรงเรียนเทคโนโลยีสุรินทร์ศึกษา
* โรงเรียนเบญจเทคโนโลยีสุรินทร์
* โรงเรียนพระกุมาร
* โรงเรียนวานิชนุกูล
* โรงเรียนบวรธรรมประยุตวิทยา

;โรงเรียนสาธิต
* โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

;โรงเรียนประถมสังกัด สพฐ.
* โรงเรียนบ้านไถงตรง
* โรงเรียนเมืองสุรินทร์ 
* โรงเรียนอนุบาลสุรินทร์ 
* โรงเรียนหนองโตงวิทยาคม
* โรงเรียนบ้านระไซร์สองชั้น
* โรงเรียนบ้านแสลงพันธ์
* โรงเรียนบ้านสำโรง
* โรงเรียนบ้านบ้านกระบือ
* โรงเรียนบ้านประสิทธิ์ธนู (ปอเกีย – พลิน อุทิศ 2) 
* โรงเรียนบ้านคอโค

;โรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา
* โรงเรียนบาลีสาธิตวัดศาลาลอยสุรินทร์
* โรงเรียนปริยัติคุณรสวิทยา วัดจุมพลสุทธาวาส
* โรงเรียนปริยัติโกศลวิทยา วัดกลาง (สุรินทร์)

;สถานศึกษาอื่น ๆ
* โรงเรียนในสังกัดเทศบาลเมืองสุรินทร์ มีทั้งหมด 3 แห่ง
* ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองสุรินทร์ 

### สาธารณสุข
* โรงพยาบาลสุรินทร์
* โรงพยาบาลรวมแพทย์ 
* โรงพยาบาลสุรินทร์รวมแพทย์
* โรงพยาบาลค่ายวีรวัฒน์โยธิน

### การขนส่ง
;ทางรถไฟ
thumb|สถานีรถไฟสุรินทร์
* 
** สถานีรถไฟลำชี เป็นย่านสถานีรถไฟขนาดใหญ่และเคยมีวงเวียนกลับรถจักร ปัจจุบันยังคงเป็นต้นทางของขบวนรถท้องถิ่นลำชี–สำโรงทาบ และลำชี–อุบลราชธานี รวมถึงเป็นจุดพักรถโดยสารค้างคืนของขบวนรถธรรมดากรุงเทพ–สุรินทร์
** สถานีรถไฟสุรินทร์ เป็นสถานีรถไฟประจำจังหวัด ปัจจุบันมีขบวนรถไฟโดยสารจอดทุกขบวน
** สถานีรถไฟบุฤๅษี เคยมีทางแยกไปยังโรงงานเลื่อยไม้ ปัจจุบันยกเลิกการใช้งานและรื้อทางออกแล้ว
** สถานีรถไฟเมืองที เป็นสถานีรถไฟที่อยู่ใกล้กับปราสาทเมืองทีมากที่สุด

;ท่าอากาศยาน
* ท่าอากาศยานสุรินทร์ภักดี ปัจจุบันไม่มีเที่ยวบินพาณิชย์ให้บริการ

## อ้างอิง

มืเองสุรินทร์