คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

**คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์** เป็นคณะวิชาด้านสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาคณะแรกในประเทศไทย

## ประวัติ

คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาก่อตั้งในปี พ.ศ. 2508 โดยศาสตราจารย์ ดร.พล.ต.บัญชา มินทรขินทร์ คณบดีคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ ตามประกาศในพระราชกฤษฎีกา จัดตั้งคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ (ฉบับที่ 2) ลงวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2508 ให้เพิ่มแผนกวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ขึ้นในคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ และเรียกปริญญาบัตรในสาขาวิชานี้ว่า *สังคมวิทยาและมานุษยวิทยาบัณฑิต* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *B.A. (Sociology and Anthropology)*

ในการเตรียมการแรกเริ่มนั้นพลตรีบัญชา ได้พบปะสังสรรค์และแลกเปลี่ยนความคิดเห็น กับนักคิดหลายท่านจากสถาบันต่าง ๆ อาทิ ศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน ศาสตราจารย์ประเสริฐ แย้มกลิ่นฟุ้ง ศาสตราจารย์พัทยา สายหู รวมถึงการเรียนทาบทาม รองศาสตราจารย์จำเรียง ภาวิจิตร และรองศาสตราจารย์ เฉลิมศรี ธรรมบุตร มาร่วมงานในการเปิดแผนกวิชาดังกล่าว แต่ทว่าเมื่อถึงขั้นดำเนินการขออนุมัติตัวจากต้นสังกัด ได้รับการอนุมัติ เพียงให้มาช่วยราชการเป็นครั้งคราวประจวบกับ ศาสตราจารย์ ดร.พลตรีบัญชา มินทรขินทร์ ได้รับคำสั่งย้าย ให้ไปเป็นเอกอัครราชทูตประจำกรุงไซง่อน จึงได้มอบภารกิจสำคัญสำหรับการดำเนินงาน จัดตั้งทีมงานรวมถึงการร่างหลักสูตรไว้กับศาสตราจารย์คุณหญิงสุภาพ วิเศษสุรการ ผู้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา (เมษายน พ.ศ. 2508 – ธันวาคม พ.ศ. 2514) การดำเนินงานในการจัดตั้งผู้ร่วมงาน การร่างหลักสูตรได้ดำเนินลุล่วงไปด้วยดี

ต่อมาปี พ.ศ. 2520 แผนกวิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาได้ปรับสถานะเป็นแผนกวิชาอิสระ มีสถานะเทียบเท่าคณะในวันที่ 17 มกราคม พ.ศ. 2520 ต่อมาได้ปรับสถานะเป็น *คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา* แห่งแรกและแห่งเดียวในประเทศไทย เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2527 สำหรับการพัฒนาทางวิชาการ คณะได้เปิดสอนระดับปริญญาโท สาขาวิชาสังคมวิทยา โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต (สังคมวิทยา)* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Master of Arts (Sociology)* ต่อมาได้เปิดหลักสูตรปริญญาโท สาขาวิชามานุษยวิทยา โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต (มานุษยวิทยา)* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Master of Arts (Anthropology)* ที่มุ่งเน้นการเปลี่ยนแปลงทางด้านสังคมการวิจัยภาคสนาม

ในปี พ.ศ. 2538 คณะได้เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรการวิจัยทางสังคม โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *ประกาศนียบัตรบัณฑิตการวิจัยทางสังคม* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Graduate Diploma in Social Research* ต่อมาในปี พ.ศ. 2551 ได้เปิดหลักสูตรปริญญาตรี สาขาวิชาการวิจัยทางสังคม (โครงการพิเศษ) โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *สังคมวิทยาและมานุษยวิทยาบัณฑิต (การวิจัยทางสังคม)* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Bachelor of Arts (Social Research)* ในปี พ.ศ. 2552 ได้เปิดโครงการปริญญาเอก สาขาวิชามานุษยวิทยา โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (มานุษยวิทยา)* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Doctor of Philosophy (Anthropology) Ph.D. (Anthropology)* และในปี พ.ศ. 2554 ได้เปิดโครงการปริญญาโท สาขาวิชาการวิจัยทางสังคม โดยใช้ชื่อปริญญาบัตรว่า *สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต (การวิจัยทางสังคม)* ชื่อภาษาอังกฤษว่า *Master of Arts Program in Social Research*

## หลักสูตร

## สัญลักษณ์
สัญลักษณ์ประจำคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา เริ่มใช้อย่างเป็นทางการในโอกาสครบรอบ 48 ปี วันคล้ายวันสถาปนาคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา ใน พ.ศ. 2556 มีที่มาจากแก้วหลากสี (polychrome glass) รูปศีรษะบุคคล สมัยประวัติศาสตร์ตอนต้น ซึ่งพบบริเวณปากแม่น้ำโขง

สุดแดน วิสุทธิลักษณ์ อาจารย์ประจำคณะเขียนถึงแก้วหลากสีและสัญลักษณ์ดังกล่าวไว้ว่า *"ความสำคัญของวัตถุชิ้นนี้ที่ปรากฏให้เห็นเด่นชัดก็คือ "สำนึกในความเป็นมนุษย์" เป็นสิ่งสากล ข้ามพื้นที่และเวลา ไม่ว่าจะเป็น "ตัวเรา" "ตัวเขา" หรือ "ผู้อื่น" จะเป็นภาพตัวแทนของคนที่อาศัยอยู่ใน "ชนบท" "ชายแดน" หรือ "เมืองใหญ่" เราต่างล้วนเป็น "มนุษย์" ที่ไม่มีเรื่องให้ต้องแปลกประหลาดใจ เช่นเดียวกับภาระหน้าที่ของนักสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาก็คือ การเรียนรู้และทำความเข้าใจมนุษย์ ซึ่งอาจไม่ใช่จำเพาะเพื่อตัวมนุษย์เอง หากต้องขยายวงกว้างออกไปสู่สิ่งของและสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ รอบตัวเราด้วยเช่นกัน"*

## รายนามคณบดี หัวหน้าแผนก และประธานนักศึกษา

## การประกันคุณภาพการศึกษา
ในปีการศึกษา 2550 การดำเนินงานตามระบบประกันคุณภาพการศึกษา มีการเปลี่ยนแปลงไปจากปีการศึกษา 2548 และปีการศึกษา 2549 จาก 7 มาตรฐาน 52 ตัวบ่งชี้ เป็น 9 องค์ประกอบ 68 ตัวบ่งชี้ โดยกำหนดให้องค์ประกอบแรกเป็นปรัชญา ปณิธาน วัตถุประสงค์และแผนงาน แยกออกมาให้เห็นเด่นชัด ตามด้วยองค์ประกอบการเรียนการสอนที่มีตัวบ่งชี้เกี่ยวข้องกับระบบและกลไกใน การพัฒนาและบริหารหลักสูตร กระบวนการจัดการเรียนการสอนที่ได้มาตรฐาน กระบวนการพัฒนาอาจารย์ กระบวนการส่งเสริมสนับสนุนกิจกรรมนอกหลักสูตรของนักศึกษา องค์ประกอบงานวิจัย การบริการวิชาการ การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม การบริหารและการจัดการ การเงินและงบประมาณ และระบบกลไกการประกันคุณภาพ

ผลการดำเนินงานโดยพิจารณาจากการประเมินตามเกณฑ์มาตรฐานในระบบประกันคุณภาพการศึกษา พบว่าในปีการศึกษา 2550 คณะสังคมวิทยาฯ ได้ผลการประเมินโดยรวมในระดับ "ดี" โดยมีค่าเฉลี่ยรวมทุกองค์ประกอบเท่ากับ 3.79 โดยเฉพาะในองค์ประกอบที่ 3 ด้านกิจกรรมการพัฒนานิสิตนักศึกษา และองค์ประกอบที่ 6 ด้านการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม มีผลการประเมินในระดับ "ดีมาก"

## บุคคลที่มีชื่อเสียง
* ศาสตราจารย์ ดร.ยศ สันตสมบัติ อดีตอาจารย์ประจำ
* รองศาสตราจารย์ ดร.ม.ร.ว.อคิน รพีพัฒน์ อดีตอาจารย์ประจำ
* ธีรยุทธ บุญมี (อาจารย์ประจำ) อดีตเลขาธิการศูนย์นิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย, ผู้นำนักศึกษาในเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516, นักเขียนรางวัลศรีบูรพา
* รองศาสตราจารย์ ดร.วรพล พรหมิกบุตร อาจารย์ประจำ, อดีตคณบดีคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา, ผู้เขียนหนังสือเรื่อง "ทฤษฏีความเป็นกลางของสื่อสารมวลชน: ข้อเสนอ ความคิดเชิงสังคมวิทยา" ในโครงการตะเกียงรั้ว เมื่อปี พ.ศ. 2540
* รองศาสตราจารย์พรชัย ตระกูลวรานนท์ อาจารย์ประจำ
* ส่งศรี บุญบา รองปลัดกระทรวงแรงงาน
* อ.ชนิดา ชิตบัณฑิตย์ อาจารย์ประจำ, ศิษย์เก่า (ปริญญาโท) ผู้เขียนหนังสือเรื่อง "โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ: การสถาปนาพระราชอำนาจนำในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว"
* ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล อดีตอาจารย์ประจำ, ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)
* บุญเลิศ วิเศษณ์ปรีชา อาจารย์ประจำ, ผู้ได้รับรางวัลวิทยานิพนธ์ดีเด่นเรื่อง "เปิดโลกคนไร้บ้าน"
* พิศิษฐ์ โชคปรีชา ศิษย์เก่า, อดีตผู้บริหารการเคหะแห่งชาติ
* ดร.นพดล กรรณิกา ศิษย์เก่า (ปริญญาโท), ผู้อำนวยการสำนักวิจัยเอแบคโพล มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ ผู้ได้รับรางวัลชนะเลิศการนำเสนอผลวิจัยปี ค.ศ. 2009 จากการวิจัยความสุขมวลรวม (Gross Domestic Happiness, GDH) จาก the World Association for Public Opinion Research, WAPOR
* ศุภจี สุธรรมพันธุ์ ศิษย์เก่า, รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์, กรรมการบริหาร / กรรมการการลงทุน / ประธานเจ้าหน้าที่บริหารกลุ่ม / ประธานคณะกรรมการบริหารความเสี่ยง และประธานคณะกรรมการความยั่งยืน บริษัท ดุสิตธานี จำกัด (มหาชน), อดีตผู้จัดการบริษัท ไอบีเอ็ม (ไทยแลนด์) จำกัด, อดีตผู้จัดการทั่วไปของแผนกบริการเทคโนโลยีระดับโลกของไอบีเอ็มภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้, อดีตประธานเจ้าหน้าที่บริหารของดาวเทียมไทยคม
* สรกล อดุลยานนท์ ศิษย์เก่า, นักเขียนนามปากกา "หนุ่มเมืองจันท์"
* บุษกร วงศ์พัวพันธ์ ศิษย์เก่า, นักแสดง
* เข็มอัปสร สิริสุขะ ศิษย์เก่า, นักแสดง
* วิวัฒน์ ผสมทรัพย์ ศิษย์เก่า, นักแสดง
* ฌอห์ณ จินดาโชติ ศิษย์เก่า, นักแสดง
* อติมา ธนเสนีวัฒน์ นักแสดง
* สิริพร ชูติกุลัง ศิษย์เก่า, ผู้อำนวยการทัณฑสถานหญิงกลาง
* พลอยไพลิน คาวันดี ศิษย์เก่า, ดารานักแสดง, นางแบบ
* เพลินใจ แต้เกษม เจ้าหน้าที่กรมราชทัณฑ์
* พัชญา เพียรเสมอ นักแสดง สังกัด ช่อง 7
* ชนนันท์ เลิศปัญญาพรชัย รองอันดับ 1: มิสทีนไทยแลนด์ ค.ศ. 2014
* ดร.ตฤณห์ โพธิ์รักษา อาจารย์ ประจำภาควิชาสังคมศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
* ประณต วิเลปสุวรรณ(ต๋อย)ผู้อำนวยการ ข่าวไทยรัฐทีวี
* สรกล อดุลยานนท์ (ตุ้ม หนุ่มเมืองจันทร์) พิธีกรรายการทีวี นักข่าวเชิงธุรกิจและเศรษฐกิจ และบรรณาธิการบริหาร
* วิสุดา วิเชียรศิลป์  สส. พรรคภูมิใจไทยในจังหวัดกาญจนบุรี 

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
* พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ
* สมาคมศิษย์เก่าฯ

ธรรมศาสตร์
ธรรมศาสตร์
หมวดหมู่:มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์