อาหารเลี้ยงเชื้อ

[right|thumb|250px|อาหารเลี้ยงเชื้อแบบแข็ง ตัวอย่างของอาหารสำหรับเลี้ยง[แบคทีเรีย เส้นสีส้มเป็นกลุ่มของแบคทีเรียที่เจริญหลังจากขีด (streak) ลงบนอาหาร]]
**อาหารเลี้ยงเชื้อ** () หมายถึง อาหารทั้งชนิดเหลวและแบบแข็ง (ใส่วุ้น) เพื่อสนับสนุนการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์หรือเซลล์  หรือพืชขนาดเล็กเช่น มอส (*[[Physcomitrella patens]]*) อาหารเลี้ยงเชื้อมีหลายชนิดซึ่งจะใช้เลี้ยงจุลินทรีย์หรือเซลล์ต่างชนิดกัน

อาหารเลี้ยงเชื้อควรมีลักษณะดังนี้คือ มีธาตุอาหาร และความเข้มข้นที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ มีค่าความเป็นกรดด่าง (พีเอช) ที่เหมาะสมกับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ปราศจากสารพิษ ที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ ต้องไม่มีสิ่งมีชีวิตใดๆ อยู่ในอาหารเลี้ยงเชื้อ
## ชนิดของอาหารเลี้ยงเชื้อ
อาหารเลี้ยงเชื้อที่รู้จักทั่วไปสำหรับจุลินทรีย์คือ *nutrient broths* (อาหารเหลว) หรือ *LB medium* (*[[Lysogeny Broth]]*) อาหารเหลวถูกทำให้เป็นอาหารแข็งด้วยการเติมวุ้นแล้วเทลงในจานเพาะเชื้อ (Petri dish) แล้วปล่อยให้แข็ง แล้วจึงนำไปเลี้ยงจุลินทรีย์ มีแบคทีเรียน้อยมากที่ย่อยสลายวุ้นได้ แบคทีเรียจึงเจริญเป็นโคโลนีบนอาหารแข็ง ถ้าในอาหารเหลว จุลินทรีย์จะเจริญในลักษณะคอลลอยด์ในอาหารเหลว
### Nutrient media

* Nutrient media เป็นแหล่งของกรดอะมิโนและไนโตรเจน เช่น สารสกัดจากเนื้อวัว สารสกัดจากยีสต์ 
* Basal medium ประกอบด้วยกลูโคสเป็นแหล่งคาร์บอน น้ำ  และธาตุอาหารอื่นๆที่จุลินทรีย์ต้องการ
* Chemically defined medium ประกอบด้วยสารเคมีเท่านั้น ไม่มีสารสกัดจากยีสต์ สัตว์หรือพืช
* *differential medium* เป็นอาหารที่เติมอินดิเคเตอร์ที่จะบ่งชื้ถึงการเปลี่ยนแปลงปฏิกิริยาเคมีที่เกิดขึ้นระหว่างการเจริญ
### Minimal media
Minimal mediumประกอบด้วย แหล่งคาร์บอนสำหรับการเจริญของแบคทีเรีย เช่นกลูโคสหรืออื่นๆ ธาตุอาหารที่เหมาะสมกับแบคทีเรียแต่ละสปีชีส์ เช่น แมกนีเซียม ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และกำมะถัน อาหารบางชนิดจะเพิ่มกรดอะมิโนหรืออื่นให้เหมาะสมกับสายพันธุ์เฉพาะ

### Selective media
[250px|thumb|right|Blood-free, charcoal-based selective medium agar (CSM) สำหรับคัดแยก''[Campylobacter*.]]

[[ไฟล์:Agarplate redbloodcells edit.jpg|250px|thumb|right|Blood agar plates นิยมใช้เพื่อวินิจฉัยการติดเชื้อ ทางขวาเป็นผลบวกของ *Streptococcus* ;ทางซ้ายเป็นผลบวกของ*Staphylococcus*]]
[[ไฟล์:Agarplates.jpg|right|thumb|250px|อาหารแข็ง 4 ชนิด แสดงการเจริญที่แตกต่างกันขึ้นกับเมตาบอลิซึมของแบคทีเรีย]]
*Selective media* ใช้สำหรับการเจริญของจุลินทรีย์เฉพาะชนิด เช่นจุลินทรีย์ที่ทนทานต่อยาปฏิชีวนะ จะเติมยาปฏิชีวนะชนิดนั้นลงในอาหารเพื่อไม่ใช้เซลล์ชนิดอื่นเจริญได้ ถ้าสำหรับเซลล์ยูคาริโอตมักจะมี [[neomycin]] เพื่อใช้คัดเลือกเซลล์ที่ได้รับพลาสมิดที่มี neomycin resistance gene ตัวอย่างของอาหารกลุ่มนี้ได้แก่

* [[eosin-methylene blue agar]] (EMB) มี[[methylene blue]] – เป็นพิษต่อแบคทีเรียแกรมบวก จึงมีเฉพาะแกรมลบที่เจริญได้
* [[YM (selective medium)|YM]] ([[ยีสต์]] และ [[รา]]) มี[[pH]] ต่ำ ทำให้แบคทีเรียเจริญได้ไม่ดี
* [[blood agar]] (ใช้ใน[[Group A streptococcal infection|strep]] tests) มี bovine heart blood 
* [[MacConkey agar]] สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ 
* [[Hektoen enteric agar]] (HE) สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ 
* [[mannitol salt agar]] (MSA) สำหรับแบคทีเรียแกรมบวก 
* [[Terrific Broth]] (TB) ใช้กับกลีเซอรอลเพื่อเลี้ยงสายพันธุ์ของ *Escherichia coli*ที่ถูกตัดต่อพันธุกรรม
* [[XLD agar|xylose lysine desoxyscholate]] (XLD), สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ 
* [[buffered charcoal yeast extract agar]], สำหรับแบคทีเรียแกรมลบ โดยเฉพาะ *Legionella pneumophila''

### Differential media
ใช้คัดแยกชนิดของจุลินทรีย์  ด้วยลักษณะทางชีวเคมีของจุลินทรีย์เมื่อเจริญในอาหารที่มีธาตุอาหารพิเศษหรืออินดิเคเตอร์ เช่น neutral red, phenol red, eosin y, หรือ methylene blue  ตัวอย่างเช่น
* eosin methylene blue (EMB), สำหรับการหมักแลกโตสและซูโครส
* MacConkey (MCK), สำหรับการหมักแลกโตส
* mannitol salt agar (MSA), สำหรับการหมักแมนนิทอล
* X-gal plates, สำหรับการกลายพันธุ์ที่lac operon 

### Transport media
ใช้สำหรับวัตถุประสงค์ต่อไปนี้
*เก็บตัวอย่างชั่วคราวระหว่างการขนย้ายไปยังห้องปฏิบัติการ 
* เก็บรักษาจุลินทรีย์โดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงปริมาณ 
* มีเฉพาะบัฟเฟอร์และธาตุอาหาร
* ไม่มีคาร์บอน ไนโตรเจนและสารอินทรีย์ที่จำเป็นต่อการเจริญ เพื่อป้องกันการเพิ่มจำนวน  
* ใชในการคัดแยกจุลินทรีย์ที่ไม่ใช้ออกซิเจนซึ่งต้องไม่มีโมเลกุลของออกซิเจนเจือปน 
ตัวอย่างเช่น 
* Thioglycolate broth สำหรับจุลินทรีย์ที่ไม่ใช้ออกซิเจน 
* Stuart transport medium - มีสารที่ป้องกันการออกซิไดส์และมีผงถ่าน
* Certain bacterial inhibitors- สำหรับ gonococci, และ buffered glycerol saline สำหรับ enteric bacilli. 
* Venkat-Ramakrishnan medium (VR)สำหรับ v. cholerae.

## Enriched media
ประกอบด้วยธาตุอาหารที่สนับสนุนการเจริญของสิ่งมีชีวิต ใช้เพื่อเก็บเกี่ยวจุลินทรีย์หลายชนิดในตัวอย่าง   Blood agar เป็น enriched medium สำหรับตัวอย่างเลือด  Chocolate agar ซึ่งเติมเลือดที่ได้รับความร้อน (40-45&nbsp;°C)จนเป็นสีน้ำตาล เป็น enriched medium เช่นกัน
## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*The Nutrient Requirements of Cells