จาง หฺวา

**จาง หฺวา** (; ค.ศ. 232 – 7 พฤษภาคม ค.ศ. 300) หรือ **เตียโฮ้** ชื่อรอง **เม่าเซียน** () เป็นกวีและขุนนางชาวจีนในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตกและเดิมเป็นขุนนางของรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก จาง หฺวาเป็นนักกวีผู้มีความสามารถ เป็นผู้เขียน*[[ปั๋วอู้จื้อ]]* (博物志) ซึ่งเป็นหนังสือรวบรวมเรื่องราวเกี่ยวกับสิ่งมหัศจรรย์ทางธรรมชาติและปรากฏการณ์เหนือธรรชาติ การรับราชการของจาง หฺวาขึ้นถึงจุดสูงสุดในช่วงตั้งแต่ ค.ศ. 291 ถึง ค.ศ. 300 เมื่อจาง หฺวามีบทบาทเป็นเสนาบดีผู้นำในสมัยการสำเร็จราชการของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง (賈南風) ซึ่งว่าราชการแทนจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ (晉惠帝) พระสวามี จาง หฺวาถือเป็นเสนาบดีผู้มีความสามารถ และร่วมกับเผย์ เหว่ย์ (裴頠) ที่เป็นเพื่อนขุนนางที่การช่วยราชสำนักราชวงศ์จิ้นมีความมั่นคงในช่วงระยะเวลาหนึ่ง เมื่อราชสำนักตกอยู่ในภาวะความขัดแย้งระหว่างกลุ่มอำนาจต่าง ๆ ระหว่าง ค.ศ. 299 ถึง ค.ศ. 300 จาง หฺวาปฏิเสธการทาบทามจากซือหม่า หลุน (司馬倫) ผู้เป็นปู่น้อยของจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ในการก่อกบฏ และในที่สุดจาง หฺวาจึงถูกประหารชีวิตเมื่อซือหม่า หลุนยึดอำนาจจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง

## ภูมิหลังและการรับราชการกับวุยก๊ก
บิดาของจาง หฺวาคือจาง ผิง () ดำรงตำแหน่งเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉ่ว*) ของเมืองยีหยง (漁陽郡 *ยฺหวีหยางจฺวิ้น*) ในรัฐวุยก๊กในยุคสามก๊ก จาง ผิงเสียชีวิตเมื่อจาง หฺวายังอยู๋ในวัยเยาว์ ครอบครัวของจาง หฺวายากจนลง และจาง หฺวาต้องทำงานเลี้ยงแกะขณะอยู่ในวัยเยาว์ ขุนนางเล่าฮอง ( *หลิว ฟ่าง*) ซึ่งเป็นชาวเมืองเดียวกันกับจาง หฺวาประทับใจในความสามารถของจาง หฺวาจึงจัดให้จาง หฺวาได้สมรสกับบุตรสาวของตน หลู ชิน (盧欽) หลานปู่ของโลติด (盧植 *หลู จื๋อ*) ซึ่งเป็นชาวเมืองเดียวกันกับจาง หฺวา ก็ประทับใจจาง หฺวาเช่นกัน

จาง หฺวาเป็นที่รู้จักจากความสามารถด้านวรรณกรรมและได้เขียนรวมกวีนิพนธ์ กวีนิพนธ์เหล่านี้โดยภายนอกมีเนื้อหาเกี่ยวกับนก แต่ความจริงมีเนื้อหาเกี่ยวกับนิสัยของมนุษย์ กวีนิพนธ์ของจาง หฺวามีชื่อเสียงเป็นอย่างมาก รฺเหวี่ยน จี๋ (阮籍) ถอนใจพูดว่า "คนผู้นี้มีสามารถช่วยเจ้าแผ่นดินได้!" การประเมินของรฺเหวี่ยน จี๋ยิ่งทำให้จาง หฺวามีชื่อเสียงมากขึ้น เซียน-ยฺหวี ซื่อ (鲜于嗣) ผู้มีตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองเสนอชื่อให้จาง หฺวามีตำแหน่งเป็นบัณฑิตในกรมราชพิธี ( *ไท่ฉางปั๋วชื่อ*) แต่หลู ชินเข้าพบผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์สุมาเจียวเพื่อพูดเรื่องตำแหน่งของจาง หฺวา ในที่สุดสุมาเจียวก็ตั้งให้จาง หฺวาเป็นเลขานุการคนหนึ่งของตน จาง หฺวามีความโดดเด่นในการทำหน้าที่

## การรับราชการกับราชวงศ์จิ้น
เมื่อ ค.ศ. 266 หลังสุมาเอี๋ยนบุตรชายของสุมาเจียวชิงบัลลังก์จากโจฮวนจักรพรรดิแห่งวุยก๊กลำดับสุดท้ายและก่อตั้งราชวงศ์จิ้นในเดือนกุมภาพันธ์ พระองค์ทรงแต่งตั้งจาง หฺวาเป็นเจ้าพนักงานสำนักประตูเหลือง (黃門侍郎 *หฺวางเหมินชื่อหลาง*) และตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์ระดับกวนไล่เหา ( *กวานเน่ย์โหว*) จาง หฺวาได้เลื่อนขึ้นมามีตำแหน่งเป็นราชเลขาธิการ ( *ช่างชู*) ในภายหลัง เมื่อขุนพลเอียวเก๋าทูลโน้มโน้าวจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนให้พิชิตง่อก๊กที่เป็นรัฐอริของราชวงศ์จิ้น ขุนนางส่วนใหญ่คัดค้านอย่างหนัก แต่จาง หฺวาเห็นด้วยกับเอียวเก๋าแและภายหลังได้มีส่วนร่วมอย่างมากในการวางกลยุทธ์และการจัดการการส่งกำลังบำรุงเบื้องหลังการศึกกับง่อก๊ก เมื่อประมาณเดือนธันวาคม ค.ศ. 278 เอียวเก๋าป่วยหนัก จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงส่งจาง หฺวาไปเยี่ยมเพื่อปรึกษาเรื่องกลยุทธ์ในการพิชิตง่อก๊ก เอียวเก๋าแนะนำให้เริ่มเปิดศึกอย่างรวดเร็ว เกรงว่าหากปล่อยเวลาล่วงไป ซุนโฮจักรพรรดิแห่งง่อก๊กจะถูกแทนที่ด้วยผู้ปกครองที่มีความสามารถมากกว่า จาง หฺวาเห็นด้วยกับการคาดการณ์ของเอียวเก๋า เอียวเก๋ายังกล่าวด้วยว่าจาง หฺวาจะเป็นบุคคลที่ทำให้เป้าหมายของเอียวเก๋า (ในการพิชิตง่อก๊ก) สำเร็จ หลังราชวงศ์จิ้นพิชิตง่อก๊กได้ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 280 จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงแต่งตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์เป็นกว๋างอู่โหว () เพื่อตอบแทนความดีความชอบ หลิว น่า (劉訥) ลุงของหลิว เหว่ย์ (劉隗) มีชื่อเสียงในเรื่องการประเมินลักษณะบุคคล เคยให้ความเห็นเกี่ยวกับจาง หฺวาว่า "ข้าไม่อาจเข้าใจจาง เม่าเซี่ยน"

ในเวลาต่อมาไม่นาน จาง หฺวาก็สูญเสียความโปรดปรานจากจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน เมื่อจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนเคยตรัสถามจาง หฺวาใครสามารถเป็นสำเร็จราชการแทนพระองค์ให้กับซือหม่า จง (司馬衷; ภายหลังคือจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้) พระโอรสของพระองค์ จาง หฺวาทูลเสนอสุมาฮิว (司馬攸 *ซือหม่า โยว*) ผู้เป็นเจอ๋อง (齊王 *ฉีหวาง*) และเป็นพระอนุชาของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน แม้ว่าสุมาฮิวทรงมีความสามารถอย่างชัดเจนที่จะทำหน้าที่นี้ได้ แต่จักพรรดิสุมาเอี๋ยนกลับกริ้วจาง หฺวา เพราะพระองค์ทรงเกรงว่าสุมาฮิวจะทรงแย่งชิงบัลลังก์จากซือหม่า จงในอนาคตเพราะสุมาฮิวทรงได้รับการสนับสนุนจากมวลชนเป็นอย่างมาก เหล่าขุนนางที่ก่อนหน้านี้เคยคัดค้านการรบกับง่อก๊กฉวยโอกาสนี้ในพูดไม่ดีเกี่ยวกับจาง หฺวาต่อหน้าจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน  ทำให้จาง หฺวาสูญเสียความโปรดปรานจากจักรพรรดิ จากนั้นจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนจึงทรงส่งจาง หฺวาออกไปที่ชายแดนภาคเหนือในมณฑลอิวจิ๋วเพื่อให้ทำหน้าที่เป็นนายกองพันพิทักษ์ชนเผ่าออหวน (護烏桓校尉 *ฮู่อูหฺวานเซี่ยวเว่ย์*) และขุนพลสงบภาคเหนือ (安北將軍 *อานเป่ย์เจียงจฺวิน*) จาง หฺวาปฏิบัติหน้าที่ได้เป็นอย่างดีโดยการสยบกลุ่มชนที่ไม่ใช่ชาวฮั่นจำนวนมากอย่างชนเผ่าออหวน (烏桓 *อูหฺวาน*) และเซียนเปย์ (鮮卑) ในภูมิภาคนั้น แม้ว่าจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงพิจารณาจะเรียกตัวจาง หฺวากลับมารับราชการเป็นเสนาบดีในนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽) แต่พระองค์ก็ทรงเปลี่ยนพระทัยทุกครั้งหลังทรงฟังคำของขุนนางที่ไม่ชอบจาง หฺวา  ภายหลังจาง หฺวาได้รับการเรียกตัวกลับมาดำรงตำแหน่งเสนาบดีพิธีการ (太常 *ไท่ฉาง*) แต่จาง หฺวาก็ถูกปลดออกจากตำแหน่งในข้อหาละเลยหน้าที่หลังจากที่คานอันหนึ่งในศาลบรรพชนของราชวงศ์หักลง ดังนั้นตลอดช่วงเวลาที่เหลือในรัชสมัยของจักรพรรดิสุมาเอี๋ยน จาง หฺวาจึงเข้าร่วมในการประชุมราชสำนักในฐานะผู้มีบรรดาศักดิ์เฮา (侯 *โหว*)

หลังจักรพรรดิสุมาเอี๋ยนสวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 290 จาง หฺวาถูกเรียกตัวกลับลกเอี๋ยงเพื่อให้ดำรงตำแหน่งเป็นสมุหราชพิธี ( *ไท่ฉางชิง*) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ไม่มีอำนาจที่แท้จริง บทบาทหลักของจาง หฺวาคือการถวายการสอนแก่ซือหม่า ยฺวี่ (司馬遹) พระโอรสองค์เดียวและเป็นรัชทายาทของซือหม่า จง (จักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้) ที่ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิพระองค์ใหม่ หลังจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง (賈南風) โค่นอำนาจจักรพรรดินีพันปีหลวงหยาง จื่อ (楊芷) และหยาง จฺวิ้น (楊駿) ผู้เป็นบิดาในการก่อรัฐประหารในเดือนเมษายน ค.ศ. 291  จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงแต่งตั้งให้จาง หฺวาดำรงตำแหน่งที่มีหน้าที่สูงขึ้นคือเป็นขุนนางที่ปรึกษาผู้ใหญ่ฝ่ายขวา (右光祿大夫 *โย่วกวางลู่ต้าฟู*), ขุนนางมหาดเล็ก ( *ชื่อจง*) และผู้กำกับสำนักราชเลขาธิการราชวัง (中書監 *จงชูเจียน*) เหตุผลบางประหารเบื้องหลังการเลื่อนตำแหน่งอย่างรวดเร็วของจาง หฺวา ก็คือทั้งจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงและเจี่ย มี่ (賈謐) เห็นว่าจาง หฺวาไม่ได้มาจากตระกูลที่มีอำนาจ ไม่ได้ต่อต้านการสำเร็จราชการของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง และยังมีชื่อเสียงในหมู่ขุนนางในราชสำนักคนอื่น ๆ แม้ว่าจาง หฺวามีความภักดี แต่จาง หฺวาก็กังวลเรื่องที่ตระกูลของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงขึ้นมามีอำนาจ และจาง หฺวาได้เขียนบทความชื่อ "หนฺีว์ฉื่อเจิน" (女史箴) เพื่อเสียดสีในเรื่องนี้ ในที่สุดจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงตัดสินพระทัยตั้งให้จาง หฺวามีบรรดาศักดิ์เป็นจฺว้างอู่กง (壮武公) ตอนแรกจาง หฺวาปฏิเสธการรับบรรดาศักดิ์หลายครั้ง แต่หลังจากมีพระเสาวนีย์จากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง มาถึง จาง หฺวาจึงตัดสินใจรับบรรดาศักดิ์ 

เมื่อประมาณเดือนมีนาคม ค.ศ. 296 จาง หฺวาได้เลื่อนตำแหน่งขึ้นเป็นเสนาบดีโยธาธิการ (司空 *ซือคง*) แทนที่ซือหมา หฺว่าง (司馬晃) ผู้เป็นอ๋องแห่งแห้ฝือ (下邳王 *เซี่ยพีหวาง*) และสิ้นพระชนม์ก่อนหน้านี้ในเดือนเดียวกัน ในช่วงเวลาหลายปีต่อมาที่จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงกุมอำนาจ (จักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้เป็นเพียงจักรพรรดิหุ่นเชิด) จาง หฺวาใช้ทักษะทางการเมืองของตนในการควบคุมกลุ่มอำนาจต่าง ๆ ที่ช่วงชิงกัน โดยจาง หฺวาร่วมมือกับเผย์ เหว่ย์ (裴頠) ที่เป็นลูกพี่ลูกน้องของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง

## การเสียชีวิตและผลสืบเนื่อง
ช่วงต้น ค.ศ. 300 ความผันผวนทางการเมืองใหญ่โตเกินกว่าจาง หฺวาจะรับมือได้ หลังจากจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงกล่าวหาว่าซือหม่า ยฺวี่เป็นกบฏในเดือนกุมภาพันธ์และทรงมีรับสั่งให้ปลดซือหม่า ยฺวี่ออกจากตำแหน่ง ในเดือนเมษายน จักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงทรงเกรงว่าซือหม่า ยฺวี่จะกลับมามีอำนาจ จึงทรงมีรับสั่งให้ปลงพระชนม์ซือหม่า ยฺวี่ ด้วยชื่อเสียงในทางร้ายของจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิงจากเหตุฆาตกรรมซือหม่า ยฺวี่ จึงทำให้ซือหม่า หลุน (司馬倫) ผู้เป็นอ๋องแห่งเตียว (趙王 *เจ้าหวาง*) และเป็นปู่น้อยของจักรพรรดิจิ้นฮุ่ยตี้ ทรงวางแผนจะก่อรัฐประหารเพื่อโค่นอำนาจจักรพรรดินีเจี่ย หนานเฟิง พระองค์ทรงพยายามโน้มน้าวจาง หฺวาให้เข้าร่วมในการก่อรัฐประหาร แต่จาง หฺวาไม่เต็มใจที่จะเข้าร่วม ในเดือนพฤษภาคม หลังซือหม่า หลุนทรงโค่นอำนาจจักรพรรดินีเจี่ยเป็นผลสำเร็จ ซือหม่า หลุนทรงมีคำสั่งให้ประหารชีวิตผู้สนับสนุนจักรพรรดินีเจี่ยและผู้เกี่ยวข้องพร้อมกับครอบครัว ซึ่งรวมถึงจาง หฺวาด้วย

ต่อมาซือหม่า หลุนทรงชิงราชบัลลังก์ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 301 และขึ้นปกครองในฐานะจักรพรรดิเป็นระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนถูกโค่นล้มในเดือนพฤษภาคม ซือหมา จฺหย่ง (司馬冏) ผู้เป็นโอรสและทายาทของสุมาฮิวได้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ขุนนางชื่อจื้อ ยฺหวี (挚虞) ยื่นคำร้องต่อซือหมา จฺหย่งขอให้ฟื้นฟูเกียรติยศย้อนหลังให้จาง หฺวา มีขุนนางอีกคนจากเขตศักดินาของจาง หฺวาที่จฺว้างอู่ (壮武) ชื่อจู๋ เต้า (竺道) ก็ส่งคำร้องที่มีเนื้อหาคล้ายคลึงกันไปยังซือหม่า อี้ (司馬乂) ผู้เป็นอ๋องแห่งเตียงสา (長沙王 *ฉางชาหวาง*)  ระหว่างที่ซือหมา จฺหย่งทรงเริ่มการอภิปรายเรื่องสถานะของจาง หฺวา และขุนนางหลายคนมีความเห็นว่าจาง หฺวาได้รับความอยุติธรรม แต่ก็มีขุนนางบางคนที่มีความเห็นว่าการลงโทษที่จาง หฺวาได้รับนั้นสมเหตุสมผลอยู่แล้ว จึงยังไม่มีการตัดสินใด ๆ ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง การฟื้นฟูเกียรติยศให้จาง หฺวามาถึงเมื่อ ค.ศ. 303 ในสมัยสำเร็จราชการของซือหม่า อี้ จาง หฺวาได้รับตำแหน่งและบรรดาศักดิ์ดั้งเดิม แม้ว่าจะไม่มีการตั้งสมัญญานามก็ตาม

## กวีนิพนธ์
กวีนิพนธ์ของจาง หฺวาได้รับการชื่นชมจากหลายบุคคลเช่นรฺเหวี่ยน จี๋และเฉิน หลิว (陳留) จาง หฺวาเป็นคนที่อ่านหนังสือมาก เมื่อจาง หฺวาย้ายบ้านนั้นต้องใช้เกวียนถึง 30 คันในการขนหนังสือ จาง หฺวาเป็นผู้เขียน*[[ปั๋วอู้จื้อ]]* (博物志) ซึ่งเป็นหนังสือรวมบทความในหัวข้อต่าง ๆ ในความสนใจของจาง หฺวา หนังสือน่าจะสูญหายในยุคราชวงศ์ซ่ง ผลงานสมัยใหม่ที่สืบทอดต่อมาในชื่อเดียวกันนี้น่าจะรวบรวมมาจากบทความที่หลงเหลือซึ่งพบในหนังสือเล่มอื่น ๆ

## ครอบครัวและทายาท
จาง หฺวามีบุตรชาย 2 คน ได้แก่ จาง อี (張禕) ผู้รับราชการในตำแหน่งนายทหารม้ามหาดเล็ก (散騎常侍 *ซานฉีฉางชื่อ*)  และจาง เหว่ย์ (張韙) ผู้รับราชการในตำแหน่งเจ้าพนักงานทหารม้ามหาดเล็ก (散騎侍郎 *ซ่านฉีชื่อหลาง*) ทั้งสองเสียชีวิตพร้อมกับบิดาและคนในครอบครัวคนอื่น ๆ ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 300 มีเพียงหลานชายของจาง หฺวาชื่อจาง ยฺหวี (張輿) ที่รอดชีวิตจากการกวาดล้างมาได้ และได้สืบทอดบรรดาศักดิ์ของจาง หฺวาผู้ปู่เมื่อ ค.ศ. 303 หลังจาง หฺวาได้รับการฟื้นฟูเกียรติยศย้อนหลัง

จาง ช่างโหรว (张尚柔) พระมารดาของจักรพรรดิเหลียงอู่ตี้ (梁武帝) เป็นผู้สืบเชื้อสายรุ่นที่ 6 ของจาง หฺวา

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *[[สามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[อรรถาธิบายสามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฝาง เสฺวียนหลิง (บก.) (648). *[[จิ้นชู]]*.
* 

หมวดหมู่:กวีของวุยก๊ก
หมวดหมู่:กวีในยุคราชวงศ์จิ้น
หมวดหมู่:ขุนนางของวุยก๊ก
หมวดหมู่:ข้าราชการในยุคราชวงศ์จิ้น
หมวดหมู่:อัครมหาเสนาบดีจีน