ฐานบินอุดรธานี

**ฐานบินอุดรธานี** () เป็นฐานบินปฏิบัติการหน้าและที่ตั้งทางทหารของกองบิน 23 กองทัพอากาศไทย ตั้งอยู่ที่ตำบลหมากแข้ง อำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี อยู่ห่างจากชายแดนประเทศลาวประมาณ 60 กิโลเมตร ปัจจุบันบางส่วนถูกใช้งานเป็นพื้นที่สนามบินพลเรือน

ฐานบินอุดรธานีเป็นที่ตั้งของฝูงบิน 231 ฮันเตอร์  ซึ่งประจำการเครื่องบินโจมตีแบบที่ 7 ดาโซ/ดอร์เนียร์แอลฟาเจ็ต-เอ

## ประวัติ
ฐานบินอุดรธานี เริ่มต้นมาจากสนามบินยานอุดรธานี ซึ่งแต่เดิมในปี พ.ศ. 2466 ตั้งอยู่ในตัวเมืองอุดรธานี ต่อมาได้ย้ายมาตั้งในพื้นที่ปัจจุบันเมื่อปี พ.ศ. 2475 ประกอบไปด้วยทางวิ่งลูกรังขนาดความยาว  

ในปี พ.ศ. 2483 กองทัพอากาศไทยได้เริ่มใช้งานสนามบินอุดรธานีในทางทหารในฐานะฐานบินปฏิบัติการในกรณีพิพาทอินโดจีน โดยประจำการเครื่องบินในฝูงบินโจมตีที่ 41 กองบินผสมที่ 40 จำนวน 1 ฝูงบิน ประกอบด้วยอากาศยานแบบฮอว์ก 75, คอร์แซร์ วี-93 และนาโกย่า มีภารกิจหลักในการรักษาอธิปไตยตามลำน้ำโขงในพื้นที่อำเภอโพนพิสัย, อำเภอศรีเชียงใหม่ และปฏิบัติการโจมตีทิ้งระเบิดที่เมืองท่าแขกและเมืองสุวรรณเขตของประเทศลาวภายใต้ปกครองฝรั่งเศสเวลานั้น จนเกิดวีรกรรมอันกลาหาญจากกรณีที่ ร้อยตรี ศานิต นวลมณี ได้เสียชีวิตขณะทำการรบทางอากาศ จึงทำให้หน่วยบินที่ประจำการอยู่ได้สมญาว่า ฝูงบิน ศานิต นวลมณี

ต่อมาในปี พ.ศ. 2500 ได้ปรับปรุงทางวิ่งใหม่เป็นคอนกรีตความยาว  กว้าง  ตามความร่วมมือระหว่างไทยและสหรัฐ และเรียกชื่อสนามบินใหม่ว่าฐานบินอุดร

### สงครามเย็น
สงครามกลางเมืองในลาวและความกลัวว่าสงครามจะลุกลามเข้ามาสู่ไทย ทำให้รัฐบาลไทยยอมให้สหรัฐ ใช้ฐานบินของไทย 5 แห่งอย่างลับ ๆ เริ่มตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 เพื่อป้องกันภัยทางอากาศของไทยและทำการบินลาดตระเวนทั่วประเทศลาว โดยฐานบินอุดรธานีก็เป็นหนึ่งในฐานเหล่านั้น ตามสนธิสัญญาป้องกันเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และจัดกำลังของกองทัพอากาศไทยจากกองบิน 2 มาประจำการที่ฐานบินอุดรธานีในชื่อกองบินผสมที่ 2 และให้ฝูงบินผสมอิสระที่ 23 มาประจำการที่อุดรธานี

ภายใต้ "ข้อตกลงสุภาพบุรุษ" ของไทยกับสหรัฐ ฐานทัพอากาศไทยที่กองทัพอากาศสหรัฐใช้งานจะได้รับคำสั่งจากเจ้าหน้าที่ไทย ตำรวจอากาศของไทยจะคอยควบคุมการเข้าถึงฐานต่าง ๆ พร้อมด้วยตำรวจรักษาความปลอดภัยของกองทัพสหรัฐ ซึ่งช่วยเหลือพวกเขาในการป้องกันฐานโดยใช้สุนัขเฝ้ายาม หอสังเกตการณ์ และบังเกอร์ปืนกล

กองกำลังทหารอากาศสหรัฐที่อุดรอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของทัพอากาศแปซิฟิก (PACAF) ทัพอากาศที่ 13 ฐานบินอุดรธานีเป็นที่ตั้งของสถานี TACAN **ช่อง 31** และอ้างอิงโดยตัวระบุดังกล่าวในการสื่อสารด้วยเสียงระหว่างปฏิบัติภารกิจทางอากาศ

ในปี พ.ศ. 2505 กองทัพอากาศไทยได้แปรสภาพฝูงบินผสมอิสระที่ 23 เป็นกองบินผสมที่ 2 (เพื่อพลาง) ทำให้กองบินผสมอิสระที่ 23 มีสภาพเป็นฐานบิน

รหัสที่ทำการไปรษณีย์กองทัพบกสหรัฐ () สำหรับฐานบินอุดรธานี คือ "APO San Francisco 96237"

### แอร์อเมริกา
left
thumb|right|กองบัญชาการแอร์อเมริกาที่ฐานบินอุดรธานีในปี พ.ศ. 2510
ฐานบินอุดรธานีเป็นสำนักงานใหญ่ในเอเชียของแอร์อเมริกา () () ซึ่งเป็นสายการบินขนส่งผู้โดยสารและขนส่งสินค้าของสหรัฐ ซึ่งสำนักข่าวกรองกลาง (CIA) เป็นเจ้าของและดำเนินการอย่างลับ ๆ เพื่อจัดหาทรัพยากรที่จำเป็นสำหรับสงครามในลาวและที่อื่น ๆ สายการบินรุ่นก่อนคือการขนส่งทางอากาศพลเรือน () เริ่มปฏิบัติการจากอุดรธานีเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2498 พร้อมกับการมาถึงของเครื่องบิน ซี-46 จำนวน 3 ลำเพื่อส่งอาหารและความช่วยเหลือฉุกเฉินไปยังอินโดจีน ภายในสิ้นเดือนกันยายน การขนส่งทางอากาศพลเรือนได้บินปฏิบัติภารกิจมากกว่า 200 ภารกิจ ไปยังจุดรับของ 25 แห่ง พร้อมจัดส่งอาหารฉุกเฉิน 1,000 ตัน การดำเนินการบรรเทาทุกข์ทางอากาศครั้งนี้ดำเนินการได้อย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพ ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการขนส่งทางอากาศพลเรือน และต่อมาคือการสนับสนุนโครงการช่วยเหลือของสหรัฐในประเทศลาวของแอร์อเมริกา

บทบาทของแอร์อเมริกาในการสนับสนุนสถานการณ์ที่ปกปิดและเปิดเผยที่เกี่ยวข้องกับการสู้รบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และที่อื่น ๆ ทั่วโลก มอบบัฟเฟอร์และแนวทางแก้ไขปัญหาที่สหรัฐเผชิญในสถานที่ต่าง ๆ ปฏิบัติการมุ่งเน้นไปที่ลาวโดยเป็นส่วนหนึ่งของ "สงครามลับ" ที่สหรัฐดำเนินการต่อต้านกองกำลังปะเทดลาวที่ปฏิบัติการในประเทศ ฐานบินอุดรธานียังเป็นที่ตั้งของ "หน่วยบัญชาผสม 333" ซึ่งเป็นองค์กรของไทยที่ดูแลกองกำลังของตนในประเทศลาว

แอร์อเมริกา ยังคงให้บริการจากฐานบินอุดรธานีไปยังประเทศลาวจนถึงวันที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2517

### การใช้งานของนาวิกโยธินสหรัฐใช้ในช่วงวิกฤตการณ์ลาว
ในปี พ.ศ. 2504 ฝูงบินที่ 16 ของฐานทัพอากาศนาวิกโยธิน จำนวน 300 นาย ได้เข้าประจำการที่อุดรธานีเพื่อบำรุงรักษาเฮลิคอปเตอร์ที่สนับสนุนกองกำลังกองทัพบกราชอาณาจักรลาวในประเทศลาว

ภายหลังความพ่ายแพ้ของกองทัพบกราชอาณาจักรลาวในยุทธการหลวงน้ำทาเมื่อต้นเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2505 โดยกองทัพประชาชนเวียดนามและกองกำลังปะเทดลาว ปรากฏว่าการรุกรานของคอมมิวนิสต์ทางภาคเหนือของประเทศไทยกำลังใกล้เข้ามา และในวันที่ 15 พฤษภาคม ฝ่ายบริหารเคนเนดี้ได้สั่งให้กองกำลังรบของสหรัฐเข้าโจมตี ซึ่งประเทศไทยจะสกัดกั้นการโจมตี เมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม VMA-332 พร้อมด้วย A-4 Skyhawk จำนวน 20 ลำประจำการที่อุดรธานีจากสถานีการบินนาวีชูบิพอยท์ ในฟิลิปปินส์ และเฮลิคอปเตอร์ HMM-261 บินเข้าสู่ฐานทัพ วันที่ 19 พฤษภาคม ส่วนแยกของฝูงบินนาวิกโยธินที่ 1 และ 4 และฝูงบินฐานทัพอากาศนาวิกโยธินที่ 12 ก็เคลื่อนพลเข้าประจำการที่ฐานบินอุดรธานีเช่นกัน  วันที่ 19 พฤษภาคม กลุ่มบังคับบัญชากองพลน้อยรบนอกประเทศนาวิกโยธินที่ 3 และชุดกองพันยกพลขึ้นบกที่ 3 กองพันที่ 9 นาวิกโยธินเริ่มบินเข้ามาจากกรุงเทพมหานครแล้วเคลื่อนกำลังขึ้นเหนือเข้าสู่เมืองหนองคาย นาวิกโยธินสหรัฐได้ทำการฝึกซ้อมภาคสนามกับกองทัพบกไทยและปฏิบัติการพลเมืองกับพลเรือนไทย ในขณะที่กองพันก่อสร้างเคลื่อนที่ทางเรือที่ 10 ซึ่งมาถึงในปลายเดือนพฤษภาคมได้จัดตั้งฐานทัพ ค่ายทหาร และซ่อมแซมอาคารสาธารณะ  ปลายเดือนมิถุนายน HMM-162 ได้มาแทนที่ HMM-261

เมื่อวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2505 ขณะที่สถานการณ์ในประเทศลาวมีเสถียรภาพและเกิดการเจรจาระหว่างประเทศ ฝ่ายบริหารของเคนเนดี้ได้สั่งให้กำลังรบสหรัฐทั้งหมดเริ่มถอนตัวออกจากประเทศไทย วันที่ 1 กรกฎาคม VMA-322 ออกเดินทางจากอุดรไปยังชูบิพอยท์ ขณะที่ HMM-162 บินไปยังกรุงเทพมหานคร และขนส่งกองกำลังนาวิกโยธินจำนวน 3/9 ส่วนออกไป ในวันที่ 6 กรกฎาคม มีนาวิกโยธินไม่ถึง 1,000 นายประจำการอยู่ที่อุดรธานี ความตกลงระหว่างประเทศว่าด้วยความเป็นกลางของลาวลงนามเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2505 ต่อจากนั้นนาวิกโยธินที่เหลือเริ่มถอนกำลังโดยหน่วยรบทั้งหมดถอนกำลังออกจากอุดรธานีในวันที่ 31 กรกฎาคม

### การใช้งานของกองทัพอากาศสหรัฐระหว่างสงครามเวียดนาม
ในช่วงสงครามเวียดนาม ฐานบินแห่งนี้เคยเป็นกองบัญชาการในแนวหน้าของกองทัพอากาศสหรัฐตั้งแต่ปี พ.ศ. 2507 ถึง พ.ศ. 2519

#### การใช้งานของที่ปรึกษากองทัพอากาศสหรัฐ (พ.ศ. 2507–2509)
หน่วยชุดแรกกองทัพอากาศสหรัฐที่ได้รับมอบหมายให้มาประจำการที่ฐานบินอุดรธานี คือ หน่วยแยกสื่อสาร จากกลุ่มสื่อสารเคลื่อนที่ที่ 1 ซึ่งตั้งอยู่ที่ฐานทัพอากาศคลาร์ก ประเทศฟิลิปปินส์ ในฤดูร้อนปี พ.ศ. 2507 หน่วยถาวรของกองทัพอากาศสหรัฐหน่วยแรกที่ได้รับมอบหมายให้มาประจำการที่ฐานบินอุดรธานี คือ ฝูงบินฐานทัพอากาศที่ 333 ดี ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2507 ก่อนการจัดตั้งฝูงบิน เจ้าหน้าที่สนับสนุน ได้รับการฝึกฝนโดยเจ้าหน้าที่ประจำการชั่วคราวจากกลุ่มยุทธวิธีที่ 35 ณ ฐานทัพอากาศดอนเมือง ฝูงบินฐานทัพอากาศที่ 333 ดี อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาและการควบคุมของทัพอากาศที่ 13

ในวันที่ 18 กรกฎาคม พ.ศ. 2508 ฝูงบินฐานทัพอากาศที่ 333 ได้รับการกำหนดให้เป็นกลุ่มสนับสนุนการรบที่ 6232 (CSG) หน่วยนี้ยังอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาและการควบคุมของทัพอากาศที่ 13 และกองบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 6234 ซึ่งเป็นกองบินชั่วคราวที่ฐานบินโคราช ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2508 กองบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 6234 เป็นกองบินทางยุทธวิธีเพียงแห่งเดียวในประเทศไทย

การก่อตั้งรูปขบวนที่ 6232 ดี ที่ฐานบินอุดรธานีเกิดขึ้นเนื่องจากการขยายโครงการของกองทัพอากาศสหรัฐ ในการเพิ่มบุคลากรที่ได้รับมอบหมาย และความต้องการในการสนับสนุนฐานที่เพิ่มขึ้น บุคลากรส่วนใหญ่ที่อุดรธานีส่วนใหญ่ก่อนการก่อตั้งกลุ่มเป็นผู้ที่ได้รับการมอบหมายหน้าที่ชั่วคราว (TDY) ไม่นานก่อนที่กลุ่มจะเริ่มภารกิจ มีการประจำการบุคลากรถาวรของหน่วยอย่างค่อยเป็นค่อยไปเพื่อแทนที่บุคลากรชั่วคราว ในวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508 กลุ่มสนับสนุนการรบที่ 6232 ได้รับมอบหมายให้รายงานตรงต่อรองผู้บัญชาการกองพลบินที่ 2 ทัพอากาศที่ 13 แทนที่จะรายงานตรงต่อผู้บัญชาการทัพอากาศที่ 13 กลุ่มสนับสนุนการรบที่ 6232 ได้รับการกำหนดให้เป็นกลุ่มสนับสนุนการรบที่ 630 เมื่อวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2509 โดยมีหน้าที่รายงานต่อรองผู้บัญชาการ ทัพอากาศที่ 7 และทัพอากาศที่ 13 (7/13AF) ซึ่งมีกองบัญชาการอยู่ที่ฐานบินอุดรธานี

ฝูงบินที่ทราบกันว่าประจำการอยู่ที่อุดรธานีคือฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 45 ซึ่งประจำการอยู่ที่เมืองนาฮา เอบี โอกินาวะ พร้อมด้วยกองพลบินที่ 39 (1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2508 – 15 สิงหาคม พ.ศ. 2509) พร้อมด้วย อาร์เอฟ-101 วูดู และฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 555 เช่นกัน ซึ่งประจำอยู่ที่ นาฮา เอบี (25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2509 – 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2509) ประจำการเครื่องบิน เอฟ-4 แฟนทอม 2thumb|ประตูหลัก ฐานบินอุดรธานี พ.ศ. 2516

#### กองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432
ในวันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2509 กองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432 (TRW) ได้เริ่มปฏิบัติการ และกลุ่มสนับสนุนการรบที่ 630 ถูกจัดตำแหน่งอยู่ใต้กองบินใหม่และกำหนดกลุ่มสนับสนุนการรบที่ 432 ขึ้นมาใหม่ ดำเนินการลาดตระเวนทางยุทธวิธีรบและเพิ่มปฏิบัติการรบทางยุทธวิธีในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2510 โดยช่วงแรกจะใช้เครื่องบินรบในการลาดตระเวนทางอากาศในการรบและใช้เครื่องบินลับปกปิดตัวตนเป็นรูปแบบการลาดตระเวนที่ไม่มีอาวุธ ต่อมาได้บินปฏิบัติการโจมตี ซึ่งกองบินขับไล่สามารถทำลายเครื่องบินของข้าศึกจำนวนมาก โดยเครื่องบิน 36 ลำสามารถยืนยันชัยชนะทางอากาศในระหว่างวันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2510 ถึง 8 มกราคม พ.ศ. 2516 นอกจากนี้ ยังใช้เครื่องบินกันชิป AC-47D Spooky เพื่อป้องกันภัยทางอากาศของด่านหน้าที่เป็นพันธมิตรกันในฝ่ายลาวตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2512 ถึงมิถุนายน พ.ศ. 2513 การยุติการสู้รบในเวียดนามเกิดขึ้นในปีมกราคม ลาวในเดือนกุมภาพันธ์ และกัมพูชาในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2516

กองบินยังคงประจำการอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพื่อการลาดตระเวนและการฝึกตามปกติเพื่อรักษาความสามารถในการรบ โดยเปลี่ยนการกำหนดภารกิจจากการลาดตระเวนเป็นเครื่องบินขับไล่ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2517 กองบินสนับสนุนปฏิบัติการอีเกิ้ลพูล () ในการอพยพของกำลังพลสหรัฐจากกรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา เมื่อวันที่ 12 เมษายน พ.ศ. 2518 และปฏิบัติการฟรีเควียนท์วินด์ () ในการอพยพกำลังพลสหรัฐและเวียดนามใต้ออกจากไซง่อนเมื่อวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2518 ตั้งแต่วันที่ 13 ถึง 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2518 กองบินมีบทบาทสำคัญในการค้นหา เอสเอส มายาเกวซ และในการปฏิบัติการทางทหารที่เกี่ยวข้องกับการกู้คืนเรือพาณิชย์ของสหรัฐและลูกเรือจากกัมพูชา กองบินถูกยุติบทบาทออกจากการปฏิบัติงานทั้งหมดในวันที่ 30 พฤศจิกายน และถูกยุติปฏิบัติการที่ฐานบินอุดรธานีเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2518thumb|right|อาร์เอฟ-4ซี ของฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 14
[thumb|[แมคดอนเนลล์ ดักลาส เอฟ-4 แฟนทอม 2 หมายเลข 65-0683 แห่งฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 555, 20 มกราคม พ.ศ. 2515]]
กองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432 เป็นหน่วยที่มีขนาดหลากหลายที่สุดในกองทัพอากาศสหรัฐ

ฝูงบินของกองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432 ประกอบไปด้วย

#### ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธี
* ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 20: ประจำการ 18 กันยายน พ.ศ. 2509 – 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2510 (อาร์เอฟ-101ซี)แทนที่โดย ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 14: ประจำการ 28 ตุลาคม พ.ศ. 2510 – 30 มิถุนายน พ.ศ. 2518 (อาร์เอฟ-4ซี)
* ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 11: ประจำการ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2509 – 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2513 (อาร์เอฟ-4ซี)

ฝูงบินทั้งสามนี้คิดเป็นมากกว่า 80% ของกิจกรรมการลาดตระเวนทั้งหมดเหนือน่านฟ้าเวียดนามเหนือ

#### ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธี
นอกเหนือจากการลาดตระเวนแล้ว 432 ดี ยังมีส่วนประกอบฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธี ประกอบไปด้วย
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 435: ประจำการ 5 มิถุนายน - 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2509 (เอฟ-104ซี)
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 13: ประจำการ 21 ตุลาคม พ.ศ. 2510 – 30 มิถุนายน พ.ศ. 2518 (เอฟ-4ซี/ดี)
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 555: ประจำการ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2511 – 5 กรกฎาคม พ.ศ. 2517 (เอฟ-4ดี)

#### ฝูงบินปฏิบัติการพิเศษ
thumb|Douglas C/AC-47B-45-DK Skytrain Gunship หมายเลข 45-0010 ของหน่วยปฏิบัติการพิเศษที่ 4 – มิถุนายน 1970
* ฝูงบินบัญชาการและควบคุมทางอากาศที่ 7: ประจำการ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2511 – 30 เมษายน พ.ศ. 2515 (ซี-130)
* ฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 4: ประจำการ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2515 – 23 ธันวาคม พ.ศ. 2518 หมายเหตุ: วันที่อาจจะไม่สอดคล้องกับการยุติการปฏิบัติการวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2513 (เอซี-47ดี จำนวน 3 ลำ,ซี-47 จำนวน 4 ลำ, เอซี-119จี จำนวน 1 ลำ)

ในปี พ.ศ. 2510 หรือก่อนหน้านั้น เที่ยวบินปรับเปลี่ยนสภาพอากาศของกองทัพอากาศสหรัฐ มีต้นกำเนิดมาจากกลุ่มปฏิบัติการพิเศษที่ฐานบินอุดรธานี มีเครื่องบินซี‐130 ไม่เกิน 4 ลำ และโดยปกติจะมีเพียง 2 ลำเท่านั้นที่ได้รับมอบหมายให้ประจำการในส่วนต้องห้ามของฐานบิน ภารกิจของพวกเขาคือสร้างฝนตกเหนือเวียดนามเหนือ ลาว และเวียดนามใต้ เพื่อขัดขวางการขนส่งและการปฏิบัติการทางยุทธวิธีของศัตรู

แต่ปลายปี พ.ศ. 2513 ฐานบินอุดรธานีถูกดึงมาเป็นส่วนหนึ่งของการถอนตัวของสหรัฐทั้งหมดจากสงครามเวียดนาม
* ในวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2513 ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 11 ได้ถูกย้ายไปวางกำลังที่ฐานทัพอากาศชอว์ เซาท์แคโรไลนา เป็นการสิ้นสุดของกองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432
*เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2513 ฝูงบินปฏิบัติการพิเศษที่ 4 ยุติการปฏิบัติงาน โดยเครื่องบินถูกย้ายไปยังกองทัพอากาศสาธารณรัฐเวียดนาม
* เมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2515 ฝูงบินบัญชาการและควบคุมทางอากาศที่ 7 พร้อมด้วย ซี-130 ได้ถูกย้ายไปยังฐานบินโคราช

#### การเสริมกำลังในปี พ.ศ. 2515
ในปี พ.ศ. 2515 อัตราของเครื่องบินขับไล่ทางยุทธวิธีได้รับการเพิ่มอัตราที่อุดรธานี โดยส่งฝูงบินประจำภาคพื้นทวีปของกองบัญชาการยุทธวิธีทางอากาศของสหรัฐ เพื่อตอบสนองต่อการรุกอีสเตอร์ของเวียดนามเหนือ ระหว่างปฏิบัติการไลน์แบ็คเกอร์ ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคม พ.ศ. 2515 กองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 432 มีฝูงบิน เอฟ-4 จำนวน 7 ลำที่ได้รับมอบหมายหรือประจำการ ทำให้เป็นกองบินที่ใหญ่ที่สุดในกองทัพอากาศสหรัฐที่ถูกส่งไปอุดรธานี ได้แก่
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 523 ดี: ประจำการ 9 เมษายน พ.ศ. 2515 – 25 ตุลาคม พ.ศ. 2515 (เอฟ-4ดี)
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 58: ประจำการ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2515 – 14 ตุลาคม พ.ศ. 2515 (เอฟ-4อี)
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 308: ประจำการ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2515 – 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2515 (เอฟ-4อี)แทนที่โดย ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 307: ประจำการ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2515 – 28 ตุลาคม พ.ศ. 2515 (เอฟ-4อี)
* หน่วยแยกที่ 1, ฝูงบินขับไล่อาวุธที่ 414: ประจำการ มิถุนายน 2515 – ปลายปี 2515
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 421: ประจำการ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2515 – 23 ธันวาคม พ.ศ. 2518 (เอฟ-4อี) (โอนมาจากกองบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 366 ฐานบินตาคลี)

ด้วยการลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพปารีสเมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2516 ฝูงบิน เอฟ-4 ส่วนใหญ่ที่เข้าร่วมในการทัพเมื่อปี พ.ศ. 2515 กลับคืนสู่ฐานบินต้นสังกัดของตน ส่งผลให้จำนวนบุคลากรและเครื่องบินของกองทัพอากาศสหรัฐที่ฐานบินอุดรธานีก็ลดลงตามไปด้วย
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 421 ถูกถ่ายโอนไปยังกองบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 388 ที่ฐานทัพอากาศฮิลล์ รัฐยูทาห์เมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2518
* ฝูงบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 555 ได้รับการมอบหมายให้กับกองบินขับไล่ทางยุทธวิธีที่ 55 ที่ฐานทัพอากาศลุค รัฐแอริโซนาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2517

ภายในปี พ.ศ. 2518 ความสัมพันธ์ระหว่างวอชิงตันและกรุงเทพลดถอยลง รัฐบาลไทยต้องการให้กองทัพอากาศสหรัฐออกจากประเทศไทยภายในสิ้นปี โดยพาเลซไลท์นิ่ง () เป็นแผนการที่กองทัพอากาศสหรัฐจะถอนกองกำลังและเครื่องบินของตนออกจากประเทศไทย
* ฝูงบินขับไล่ยุทธวิธีที่ 13 ยุติสถานะในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2518
* ฝูงบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 14 ยุติสถานะในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2518

กองบินลาดตระเวนทางยุทธวิธีที่ 423ดี ยุติบทบาทเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2518 และบุคลากรกองทัพอากาศสหรัฐชุดสุดท้ายออกจากจังหวัดอุดรธานีในเดือนมกราคม พ.ศ. 2519 ฐานบินอุดรธานีถูกส่งมอบให้กับทางการไทย ปัจจุบันดำเนินการโดยกองทัพอากาศไทย โดยมีเครื่องบินจากกองบิน 23 ประจำการอยู่

#### การโจมตีของแซปเปอร์
* 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2511: ชุดกำลังพลมากกว่า 25 นายพร้อมอาวุธอัตโนมัติเข้าโจมตีฐานบินอุดรธานี สร้างเสียหายอย่างรุนแรงต่อเครื่องบิน C-141 และ F-4D ของสหรัฐ และสังหารเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยไทยหนึ่งนายและหัวหน้าลูกเรือ C-141
* 3 ตุลาคม พ.ศ. 2515: กลุ่มกองโจรเจ็ดคนพยายามโจมตี โดยมีผู้เสียชีวิตสามคนและถูกจับหนึ่งคน เจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยฝ่ายไทยเสียชีวิต 1 ราย

### คุกลับ
บีบีซี รายงานว่า ฐานบินดังกล่าวเป็นที่ตั้งของคุกลับซีไอเอ () ซึ่งคนวงในรู้จักกันในชื่อ "สถานที่กักกันสีเขียว" () ซึ่งใช้ในการสอบปากคำ อาบู ซูไบดาห์ ชาวปาเลสไตน์วัย 31 ปีที่เกิดในซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเชื่อว่าเป็นหนึ่งในร้อยโทคนสนิทชั้นสูงของ อุซามะฮ์ บิน ลาดิน ในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2557 คณะกรรมการคัดเลือกข่าวกรองวุฒิสภาสหรัฐอเมริกา (SSCI) ตีพิมพ์บทสรุปผู้บริหารของรายงานลับความยาว 6,000 หน้าเกี่ยวกับเทคนิคของซีไอเอ รายงานดังกล่าวอ้างว่าเจ้าหน้าที่อาวุโสของไทยอย่างน้อยแปดคนทราบเกี่ยวกับสถานที่ลับดังกล่าว สถานที่ดังกล่าวถูกปิดในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2545 ประเทศไทยได้ปฏิเสธการมีอยู่ของสถานที่ดังกล่าว ในขณะที่รัฐบาลสหรัฐก็ไม่ได้ยืนยันหรือปฏิเสธการมีอยู่ของคุกลับดังกล่าว

รายงานก่อนหน้านี้กล่าวหาว่าสถานีถ่ายทอดเสียงของวิทยุเสียงอเมริกาในอำเภอบ้านดุง จังหวัดอุดรธานี เป็นคุกลับของซีไอเอ รายงานอีกฉบับระบุว่าสถานีรามสูรอาจเป็นคุกลับ

### อุบัติเหตุและเหตุการณ์ต่าง ๆ
* วันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2513 เวลา 14.00 น. เครื่องบินกองทัพอากาศสหรัฐ อาร์เอฟ-4ซี ที่ได้รับความเสียหายจากการสู้รบซึ่งกลับมาจากภารกิจลาดตระเวนเหนือลาว ร่อนลงที่ฐานทัพ และสร้างความเสียหายอาคารที่พักของเจ้าหน้าที่เก้านาย รถพ่วงของเจ้าหน้าที่หนึ่งนาย และอาคารวิทยุหนึ่งแห่ง ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 9 นาย

### หลังการถอนกำลังของสหรัฐ
ในปี พ.ศ. 2518 หลังจากกองทัพอากาศถอนกำลังออกจากฐานบินอุดรธานีแล้ว ในช่วงเวลาเดียวกันประเทศไทยกำลังประสบปัญหาจากลัทธิคอมมิวนิสต์ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงการปกครองในประเทศเพื่อนบ้าน กองทัพอากาศจึงเห็นสมควรให้จัดวางกำลังทางอากาศถาวร จึงได้รับความเห็นชอบจากรัฐบาลให้แปรสภาพหน่วยจากฐานบินยกขึ้นเป็นกองบิน 23 และได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นกองบิน 23 อย่างเป็นทางการในปี พ.ศ. 2520 และได้ปฏิบัติการทางอากาศในเหตุการณ์ต่าง ๆ ทั้งการก่อการกำเริบคอมมิวนิสต์ในประเทศไทย กรณีพิพาทชายแดน และสงครามร่มเกล้าในปี พ.ศ. 2531

ต่อมาในปี พ.ศ. 2533 กรมการบินพลเรือนได้จัดซื้อที่ดินจำนวน 400 ไร่ บริเวณตำบลนาดีเพื่อสร้างอาคารผู้โดยสารและหอบังคับการบินเพิ่มเติมพร้อมลานจอดเครื่องบิน และเปิดให้บริการเที่ยวบินเชิงพาณิชย์ ซึ่งสามารถรองรับเครื่องบินแบบแอร์บัส เอ 320 และขยายความกว้างทางวิ่งจากเดิม 38 เมตรเป็น 45 เมตร

ในปี พ.ศ. 2547 รัฐบาลไทย โดยกระทรวงกลาโหมได้อนุญาตให้ประเทศสิงคโปร์เช่าพื้นที่ในฐานบินอุดรธานีเป็นฐานบินของกองทัพอากาศสิงคโปร์เป็นระยะเวลา 15 ปี เพื่อแลกกับเครื่องบิน เอฟ-16 เอ/บี มือสองจำนวน 7 ลำ

## บทบาทและปฏิบัติการ
thumb|อาคารลานจอดเครื่องบินของกองบิน 23 ในฐานบินอุดรธานี

### กองทัพอากาศไทย

ฐานบินอุดรธานี เป็นที่ตั้งหลักของกองบิน 23 กองทัพอากาศไทยในการปฏิบัติการในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน รวมถึงเป็นฐานบินปฏิบัติการหน้าที่มีอากาศยานประจำการ และการปฏิบัติการตามภารกิจที่กองทัพอากาศได้กำหนด ประกอบไปด้วย 1 ฝูงบิน คือ

* ฝูงบิน 231 เป็นฝูงบินประจำการเครื่องบินโจมตีแบบที่ 7 ดาโซ/ดอร์เนียร์แอลฟาเจ็ต-เอ
* กองพันทหารอากาศโยธิน กองบิน 23 เป็นกำลังกองรักษาการณ์ฐานบินอุดรธานีหลักในการป้องกันฐานบิน

และส่วนสนับสนุนอื่น ๆ ได้แก่ กองบังคับการ, แผนกการเงิน, แผนกสนับสนุนการบิน, กองเทคนิค, แผนกขนส่ง, แผนกช่างโยธา, โรงพยาบาลกองบิน, แผนกพลาธิการ, แผนกสวัสดิการ, ฝ่ายคลังพัสดุรวมการ และกองร้อยทหารสารวัตร

### หน่วยปฏิบัติการฝนหลวงจังหวัดอุดรธานี
ศูนย์ปฏิบัติการฝนหลวงภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน กรมฝนหลวงและการบินเกษตร ได้ใช้ฐานบินอุดรธานีในการปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่จังหวัดอุดรธานีและภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน โดยมีอากาศยานแบบต่าง ๆ ของกรมฝนหลวงและการบินเกษตรหมุนเวียนกันมาประจำการ เช่น คาซา ซีเอ็น-235

### กรมท่าอากาศยาน
ท่าอากาศยานนานาชาติอุดรธานี ได้ใช้พื้นที่และทางวิ่งของฐานบินอุดรธานีในการให้บริการเชิงพาณิชย์

## หน่วยในฐานบิน
[thumb|[ดาโซ/ดอร์เนียร์แอลฟาเจ็ต|แอลฟาเจ็ตของฝูงบิน 231 ขณะร่วมการฝึกผสมโคปไทเกอร์ 2003 ที่ฐานบินโคราช]]

### กองทัพอากาศไทย
#### กองบิน 23

* ฝูงบิน 231 – ดาโซ/ดอร์เนียร์แอลฟาเจ็ต-เอ

#### กองบิน 2

* ฝูงบิน 203 (ที่ตั้งลพบุรี)
** หน่วยบิน 2038 – ยูโรคอปเตอร์ อีซี 725

#### ฐานปฏิบัติการฝนหลวง กองบิน 23

* หน่วยบินปฏิบัติภารกิจฝนหลวงกองทัพอากาศ
[thumb|เครื่องบิน เอฟ-16ดี ของ[กองทัพอากาศสิงคโปร์ที่ประจำการอยู่ที่ฐานบินอุดรธานี]]

### กองทัพอากาศสิงคโปร์

*  หน่วยบินแยกกองทัพอากาศสิงคโปร์ – เอฟ-16 ซี/ดี

### กรมฝนหลวงและการบินเกษตร

#### ศูนย์ปฏิบัติการฝนหลวงภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน

* หน่วยปฏิบัติการฝนหลวงจังหวัดอุบลราชธานี – คาซา ซีเอ็น-235

### กรมท่าอากาศยาน

* ท่าอากาศยานนานาชาติอุดรธานี

## สิ่งอำนวยความสะดวก
ฐานบินอุดรธานีมีเนื้อที่ประมาณ 3,501 ไร่ ประกอบไปด้วยพื้นที่ 2 ส่วนด้วยกัน คือ พื้นที่ฐานบินของกองทัพอากาศ และพื้นที่พลเรือนของท่าอากาศยานนานาชาติอุดรธานี

### ลานบิน
ฐานบินอุดรธานีประกอบไปด้วยทางวิ่งความยาว  ความกว้าง  อยู่เหนือจากระดับน้ำทะเล  ทิศทางรันเวย์คือ 12/30 หรือ 117.69° และ 297.68° พื้นผิวแอสฟอลต์คอนกรีต

### โรงพยาบาลกองบิน 23
โรงพยาบาลกองบิน 23 เป็นโรงพยาบาลในกองบิน 23 อยู่ภายใต้สังกัดกรมแพทย์ทหารอากาศ กระทรวงกลาโหม ประกอบด้วยเตียงผู้ป่วยขนาด 30 เตียง สำหรับตรวจรักษาข้าราชการทหาร ลูกจ้าง พนักงาน ครอบครัว และประชาชนบริเวณกองบิน และดำเนินการด้านเวชศาสตร์ป้องกันและเวชศาสตร์การบิน

## การฝึกซ้อมรบ
[thumb|[แฟร์ไชลด์รีพับลิค เอ-10 ธันเดอร์โบลท์ 2|เอ-10 กองทัพอากาศสหรัฐขณะทำการฝึกผสมโคปไทเกอร์ 2013 ที่ฐานบินอุดรธานี]]
ฐานบินอุดรธานี เป็นฐานบินที่ถูกใช้ในการฝึกซ้อมการรบทางอากาศกับนานาประเทศพันธมิตรของประเทศไทย ทั้งการฝึกผสมโคปไทเกอร์ () ระหว่างกองทัพอากาศไทย กองทัพอากาศสิงคโปร์และกองทัพอากาศสหรัฐ และการฝึกผสม ฟอลคอน สไตรก์ () ระหว่างกองทัพอากาศไทยและกองทัพอากาศจีน

จากการฝึกซ้อมรบนี้เองทำให้เกิดข้อร้องเรียนจากประชาชนในพื้นที่ว่าได้รับมลภาวะทางเสียง โดยตรวจวัดได้ในระดับ 64 เดซิเบล และระดับสูงกว่า 100 เดซิเบล ทำให้กองทัพอากาศวางแผนที่จะย้ายการฝึกซ้อมรบไปยังฐานบินน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น ในช่วงปี พ.ศ. 2568 - 2569

## ดูเพิ่ม

* กองทัพอากาศสหรัฐในประเทศไทย
* ทัพอากาศแปซิฟิก
* ทัพอากาศที่ 7
* ทัพอากาศที่ 13
* กองบิน 23 อุดรธานี
* คุกลับ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* Endicott, Judy G. (1999) Active Air Force wings as of 1 October 1995; USAF active flying, space, and missile squadrons as of 1 October 1995. Maxwell AFB, Alabama: Office of Air Force History. CD-ROM.
* Glasser, Jeffrey D. (1998). The Secret Vietnam War: The United States Air Force in Thailand, 1961–1975. McFarland & Company. .
* Martin, Patrick (1994). Tail Code: The Complete History of USAF Tactical Aircraft Tail Code Markings. Schiffer Military Aviation History. .
* USAAS-USAAC-USAAF-USAF Aircraft Serial Numbers—1908 to present 
* The Royal Thai Air Force (English Pages)
* Royal Thai Air Force – Overview
* Udorn Royal Thai Air Force Base

อุดรธานี
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในอำเภอเมืองอุดรธานี
หมวดหมู่:สิ่งอำนวยความสะดวกที่เลิกใช้งานของกองทัพอากาศสหรัฐในประเทศไทย
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2475