พระเจนดุริยางค์ (ปิติ วาทยะกร)

ศาสตราจารย์ เสวกโท **พระเจนดุริยางค์ (ปีติ วาทยะกร)**   (ชื่อเดิม **ปิเตอร์ ไฟท์** (Peter Feit); 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2426 – 25 ธันวาคม พ.ศ. 2511) หรือ **ปิเตอร์ ไฟท์ วาทยะกร** เป็นขุนนางชาวไทยและเป็นผู้แต่งทำนองเพลงชาติไทยที่เราร้องในปัจจุบัน

พระเจนดุริยางค์เป็นบุคคลสำคัญในวงการดนตรีของประเทศไทย ผู้ริเริ่มการบันทึกเพลงไทยเดิมด้วยโน้ตสากลโดยเทียบเสียงให้ตรงกับเครื่องดนตรีไทยทุกชิ้น เรียกว่า **เพลงไทยประสานเสียง** (Thai Music Harmony) ของ กรมศิลปากร 

เป็นอาจารย์วิชาดนตรีผู้ทุ่มเทสนับสนุนศิษย์เอก ครูเอื้อ สุนทรสนาน และครูชลหมู่ ชลานุเคราะห์ (นักเชลโล่, ผู้เรียบเรียงและอำนวยเพลงวงดุริยางค์สากลกรมศิลปากร) ครูประสาน สุทัศน์ ณ อยุธยา (นัก Cello, Double Bass และผู้เรียบเรียงเสียงประสานแห่งวงดุริยางค์สากลกรมศิลปากร) รวมทั้งเป็นผู้วางรากฐานวงดุริยางค์ทหารอากาศ และวงดุริยางค์ตำรวจ

ได้รับยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นบูรพศิลปิน สาขาศิลปะการแสดง ประจำปี พ.ศ. 2558

## ประวัติ
### วัยต้น
เกิดที่ตำบลบ้านทะวาย อำเภอบ้านทะวาย จังหวัดพระนคร เป็นบุตรของร้อยตรีจาคอบ ไฟท์ (Jacob Feit หรือ Veit; 4 พฤษภาคม 2387 – 1 พฤศจิกายน 2452) ชาวอเมริกันเชื้อสายเยอรมัน ซึ่งเป็นครูแตรประจำกองพลที่ 1 รักษาพระองค์ กับนางทองอยู่ ชาวไทยเชื้อสายมอญ มีภรรยาสามคนคือ นางเบอร์ธา, นางบัวคำ และนางลิ้ม มีบุตรธิดารวมทั้งสิ้น 10 คน 

เริ่มเข้าเรียนหนังสือที่โรงเรียนอัสสัมชัญ บางรัก เมื่อ พ.ศ. 2433 จบการศึกษาหลักสูตรภาษาฝรั่งเศสและภาษาอังกฤษเมื่อ พ.ศ. 2433  

เริ่มเรียนดนตรีกับบิดาเมื่ออายุ 10 ขวบ ต่อจากนั้นได้ศึกษาดนตรีด้วยตนเองมาโดยตลอดจนมีความรู้และความชำนาญอย่างแตกฉาน และได้เดินทางไปศึกษาต่อมหาวิทยาลัยดนตรีเฟรเดริก ชอแป็ง ที่กรุงวอร์ซอ ประเทศโปแลนด์

### วัยหนุ่ม
สมัครเข้าเป็นครูโรงเรียนอัสสัมชัญขณะอายุได้ 18 ปี เมื่อ พ.ศ. 2444 หลังจากนั้นอีกสองปีจึงเข้ารับราชการในกรมรถไฟหลวง กระทั่งได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น ขุนเจนรถรัฐ เมื่อวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2456

วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2460 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้โอนมาเป็นผู้ช่วยปลัดกรมเครื่องสายฝรั่ง กรมมหรสพพร้อมกับรับพระราชทานยศชั้นหุ้มแพรต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น **หลวงเจนดุริยางค์** เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460 ในตำแหน่งครูวงเครื่องสายฝรั่งหลวง และทำหน้าที่ผู้สอนวิชาดนตรีสากลให้สามัคยาจารยสมาคมและผลักดันให้วิชาขับร้อง (ด้วยโน้ต) เป็นวิชาเลือกในการสอบเลื่อนวิทยฐานะทั้งชุดของครูประถมและครูมัธยม 

ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระเจนดุริยางค์ ถือศักดินา 600 เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2465

พ.ศ. 2477 วงเครื่องสายฝรั่งหลวงที่กำกับดูแลอยู่ ได้โอนย้ายสังกัดไปยังกรมศิลปากร และส่งผลต่อหน้าที่การงานโดยตรง คือ การประพันธ์ทำนองเพลงชาติไทย ทำให้ต้องถูกออกจากราชการ โดยกล่าวหาว่า รับราชการมาเป็นระยะเวลา 30 ปี

### วัยปลาย
ปี พ.ศ. 2480 กรมศิลปากรได้ส่งท่านไปศึกษาดูงานเกี่ยวกับการดนตรีเป็นระยะเวลา 10 เดือน และได้ร่างโครงการการศึกษาวิชาดนตรีตามแบบอารยประเทศเสนอต่อกรมศิลปากร แต่ถูกปฏิเสธ

โอนสังกัดไปสอนในวงดุริยางค์ทหารอากาศและเข้ารับราชการเมื่อ พ.ศ. 2483 เมื่ออายุได้ 57 ปี จนเกษียณอายุราชการในปี พ.ศ. 2486 หลังเกษียณอายุราชการแล้ว ได้รับเชิญจากกรมศิลปากรอีกครั้ง เป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัยศิลปากร โดยดำรงตำแหน่ง ศาสตราจารย์การดนตรี เพื่อปรับปรุงวงดุริยางค์สากลของกรมศิลปากร 

ต่อมาวันที่ 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2488 ได้รับพระบรมราชานุญาตให้กลับคืนมีบรรดาศักดิ์ดังเดิม

ปี พ.ศ. 2497 ได้ลาออกจากกรมศิลปากร และกรมตำรวจได้ขอยืมตัวให้ไปช่วยก่อตั้งวงดุริยางค์สากลกรมตำรวจและทำงานด้านดนตรี จนถึงแก่อนิจกรรมเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2511 สิริ อายุได้ 85 ปี 5 เดือน

## ผลงาน
* ประพันธ์ทำนองเพลงชาติไทย
* ประพันธ์ทำนอง เพลงเถลิงศก
* ริเริ่มสร้าง เพลงไทยประสานเสียง (Thai Music Harmony) สำหรับการบรรเลงเพลงไทยด้วยเครื่องดุริยางค์สากล โดยเคาะระนาดเทียบเสียงโน้ตสากลทุกตัวเพื่อให้เสียงตรงต้นฉบับเพลงไทยเดิมอย่างไม่ผิดเพี้ยน **เป็นเอกลักษณ์ของเพลงไทยเดิมที่บรรเลงด้วย[[วงดุริยางค์สากล กรมศิลปากร]]** 
* ประพันธ์เพลงไทยประสานเสียงเพลง ศรีอยุธยา ประกอบภาพยนตร์ เรื่อง พระเจ้าช้างเผือก (2484) บทและอำนวยการสร้างโดย นายปรีดี พนมยงค์ บ้านไร่นาเรา (2485) ของกองภาพยนตร์กองทัพอากาศ ทุ่งมหาเมฆ
* เรียบเรียงทำนองเพลงไทยประสานเสียง ได้แก่ แขกเชิญเจ้า ปฐม ต้นบรเทศ ขับไม้บัณเฑาะว์ พม่ารำขวาน ธรณีกรรแสง/พสุธากรรแสง พม่าประเทศ ฯลฯ  รวมทั้งเพลงประกอบการแสดง /ละครเวที    
* เรียบเรียงใหม่บรรเลงโดยวงออร์เคสตรา เช่น สายสมร
* เรียบเรียงตำราวิชาดนตรีสากลเป็นภาษาไทย เช่นทฤษฎีการดนตรีตอนต้น การประสานเสียงเบื้องต้น รวมทั้ง ตำราประสานเสียง 3 เล่มจบ

## บรรดาศักดิ์
* 30 มีนาคม พ.ศ. 2456 ขุนเจนรถรัฐ ถือศักดินา 400
* 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2460 หลวงเจนดุริยางค์
* 30 ธันวาคม พ.ศ. 2465 พระเจนดุริยางค์ ถือศักดินา 600

## ยศและตำแหน่ง
* นายเวรกองเดินรถ
* 29 สิงหาคม 2458 – รองอำมาตย์โท 
* 31 กรกฎาคม 2459 – รองอำมาตย์เอก
* 24 สิงหาคม พ.ศ. 2460 - ผู้ช่วยปลัดกรมเครื่องสายฝรั่ง กรมมหรสพ
* 24 สิงหาคม พ.ศ. 2460 - หุ้มแพร
* 8 ธันวาคม พ.ศ. 2460 - นายหมู่ใหญ่ ครูแตรวง
* 4 มกราคม พ.ศ. 2462 - จ่า
* 20 กุมภาพันธ์ 2462 – นายหมวดตรี
* 9 เมษายน พ.ศ. 2463 - ปลัดกรมดนตรีฝรั่งหลวง
* 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2463 - นายหมวดโท
* นายหมวดเอก
* 1 มกราคม 2466 – รองหัวหมื่น

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
พระเจนดุริยางค์ (ปิติ วาทยะกร) ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ทั้งไทยและต่างประเทศ ดังนี้
### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
*  :
** พ.ศ. 2468 – 80px เครื่องอิสริยาภรณ์วิชาการการศึกษา ชั้นที่ 2

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:นักแต่งเพลงชาวไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระ
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเยอรมัน
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายมอญ
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนอัสสัมชัญ
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ไทย–เยอรมนี
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.จ.ว.
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตสาทร
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายอเมริกัน
หมวดหมู่:บูรพศิลปินสาขาศิลปะการแสดง