อำเภอนาหมื่น

**นาหมื่น** () เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดน่าน ซึ่งอยู่ทางตอนใต้สุดของจังหวัด

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอนาหมื่น จังหวัดน่าน มีประชากรตั้งถิ่นฐานทำมาหากินอยู่เป็นระยะเวลาไม่น้อยกว่า ๒๐๐ ปี มาแล้ว อยู่ทางใต้สุดของจังหวัดน่าน ระยะทางห่างจากจังหวัดประมาณ ๘๐ กิโลเมตร   สภาพพื้นที่เป็นภูเขา  และที่ราบบริเวณหุบเขา มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอนาน้อย 
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอฟากท่า และ อำเภอบ้านโคก (จังหวัดอุตรดิตถ์) 
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอน้ำปาดและอำเภอท่าปลา (จังหวัดอุตรดิตถ์)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอเมืองแพร่และอำเภอร้องกวาง (จังหวัดแพร่)

## ประวัติ
ท้องที่อำเภอนาหมื่นแต่เดิมนั้นเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอนาน้อย ต่อมาเมื่อวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2521 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลบ่อแก้ว ตำบลนาทะนุง และตำบลเมืองลี ออกจากการปกครองของอำเภอนาน้อย รวมตั้งเป็น **กิ่งอำเภอนาหมื่น** ต่อมาในวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2524 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกบางหมู่บ้านออกจากการปกครองของตำบลเมืองลี รวมตั้งเป็นตำบลปิงหลวง และในวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2537 จึงได้มีพระราชกฤษฎีกาฯ ยกฐานะให้เป็น **อำเภอนาหมื่น** จนถึงปัจจุบัน

***เมืองหิน เมืองลี**
ในอดีตนั้นได้แบ่งเป็น ๒ เมืองคือ
๑.เมืองหิน ประกอบด้วยตำบลบ่อแก้ว   
ตำบลนาทะนุง และยังรวมไปถึงตำบลสถาน ที่เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอนาน้อยในปัจจุบันด้วย  
๒.เมืองลี ประกอบด้วยตำบลเมืองลีกับตำบลปิงหลวง ซึ่งทั้งสองเมืองนี้เป็นเพียงเมืองเล็กๆที่อยู่ทางตอนใต้ของเมืองน่านเท่านั้นแต่มีความสำคัญคือเป็นเมืองด่านใต้ของเมืองน่านในสมัยที่ยังมีเจ้าเมืองปกครองอยู่ได้มีด่านตรวจคนเข้าเมืองอยู่ที่ บ้านนาทะนุง เมืองหินและในปี พ.ศ. ๒๕๕๕ ข้าศึกพวกเงี้ยวเข้าตีเมืองแพร่นั้น ทางเมืองน่านก็ได้ทำการตั้งด่านอยู่ที่ดอยผาไก่ขัน เมืองลี ดังนั้นเมืองทั้งสองจึงเป็นเมืองด่านใต้ของเมืองน่าน

***บ้านหลักหมื่น**
ที่มาของคำว่า “อำเภอนาหมื่น”  แต่เดิมหมู่บ้านตั้งอยู่ ตำบลนาทะนุง สาเหตุที่ชื่อบ้านหลักหมื่น ได้มีเล่าสืบต่อกันมาว่า มีเสาหลักกิโลเมตรที่ทางราชการมาปักไว้แต่ไม่ทราบว่า พ.ศ.ใด และยังบอกว่าเสานี้ คือ “เสาแดนเมือง” เป็นหลักที่หนึ่งหมื่น แต่ไม่ทราบว่าเสาต้นที่หนึ่งเริ่มนับมาจากที่ใด  หมู่บ้านดังกล่าวจึงได้ชื่อว่า “บ้านหลักหมื่น” เป็นต้นมา เสาหลักกิโลเมตรที่หนึ่งหมื่นดังกล่าว เป็นเสาไม้เนื้อแข็ง สี่เหลี่ยม  ขนาด ๑๐ x ๑๐ นิ้ว  ยาว  ๓ เมตร รอบฐานมีเสาไม้ขนาด  ๕ x ๕ นิ้ว ยาว  ๑.๕ เมตร ฝังรอบอีก  ๕ ต้น  กาลเวลาล่วงเลยมานาน เสาหลักที่หมื่นได้ล้มลง และต่อมาโดยการนำของท่านนายอำเภอนาหมื่นสมัยนั้น คือ นายดิเรก ถึงฝั่ง  พร้อมราษฎรในอำเภอ นำเสาแดนเมืองมาปักไว้ที่ที่ว่าการกิ่งอำเภอนาหมื่น และตั้งศาลขึ้นมา เรียกกันทั่วไปว่า “ศาลหลักเมือง”  ตั้งอยู่หน้าที่ว่าการอำเภอนาหมื่น และเป็นที่นับถือ ยึดเหนี่ยวรวมน้ำใจของชาวอำเภอนาหมื่นจนถึงปัจจุบันนี้    ชื่ออำเภอนาหมื่นได้มาจากหลักเมืองนาหมื่น ถือว่าเป็นสิริมงคล ทางผู้ใหญ่และชาวบ้านเห็นฟ้องกันว่าต้องการให้สอดคล้องกับอำเภอนาน้อย อันเนื่องจากเคยเป็นส่วนหนึ่งของอำเภอนาน้อย และเห็นควรให้ชื่อดีเด่นกว่าของเดิม ซึ่ง **นาน้อย** หมายถึงที่นามีน้อย  
แต่คำว่า **นาหมื่น** หมายถึงมีที่นามากเป็นหมื่นไร่

## ประเพณีและวัฒนธรรม

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอนาหมื่นแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 4 ตำบล 48 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอนาหมื่นประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลบ่อแก้ว]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อแก้วทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาทะนุง ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาทะนุงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองลี** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองลีทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลปิงหลวง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปิงหลวงทั้งตำบล

### การคมนาคม
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1026 (เวียงสา-นาน้อย-นาหมื่น)
* ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข  1339 (นาหมื่น-น้ำปาด)

## สถานที่ท่องเที่ยว

* วังเขียว
* น้ำตกตาดหมอก
* น้ำตกนางวังกวัก
* น้ำตกพระง่าง

## อ้างอิง


นาหมื่น