ตอร์ปิโด

thumb|ตอร์ปิโดของเยอรมัน ค.ศ. 1900

**ตอร์ปิโด** () (หรือในอดีตเรียกว่า automotive, automobile, locomotive, หรือ fish torpedo; ภาษาพูดเรียก "fish") คืออาวุธยิงบรรจุระเบิดที่ขับเคลื่อนได้ด้วยตัวเอง ปล่อยเหนือหรือใต้ผิวน้ำ และขับเคลื่อนใต้น้ำเข้าหาเป้าหมาย ออกแบบให้ระเบิดเมื่อสัมผัสหรือเข้าใกล้เป้าหมาย เดิมคำว่าตอร์ปิโดใช้เรียกอุปกรณ์ที่หลากหลายแต่ส่วนมากใช้เรียกสิ่งที่ปัจจุบันเรียกว่าทุ่นระเบิด จากประมาณปี ค.ศ. 1900 "ตอร์ปิโด" ก็ถูกใช้เรียกเพียงแค่จรวดที่ขับเคลื่อนได้ด้วยตัวเองใต้น้ำ

ขณะที่เรือประจัญบานมีการพัฒนาหลักก็คือเกราะของเรือและขนาดลำกล้องปืนที่ใหญ่ขึ้น ตอร์ปิโดก็ได้มีการนำมาใช้ในเรือตอร์ปิโดและเรือผิวน้ำขนาดเบาชนิดอื่น เรือดำน้ำ และเครื่องบินเพื่อที่จะทำลายเกราะที่หนาของเรือโดยไม่ต้องใช้ปืนขนาดใหญ่ ถึงแม้ว่าบางครั้งจะเสี่ยงต่อการโดนยิงจากระยะไกล

ปัจจุบันตอร์ปิโดแบ่งได้เป็นชั้นตอร์ปิโดขนาดเบาและขนาดหนัก และตอร์ปิโดยิงตรง อิสระ และสายนำ สามารถยิงจากแท่นยิงได้หลากหลาย

## ศัพทมูลวิทยา
คำว่า *ตอร์ปิโด* มาจากชื่อสกุลของปลากระเบนไฟฟ้า (genus of electric rays) ในอันดับ (order) *[[Torpediniformes]]*, ซึ่งในทางกลับกันก็มาจากคำว่า "torpere" ในภาษาละติน (เพื่อจะทำให้แข็งหรือชาหมดความรู้สึก)

## ประวัติศาสตร์

### ยุคกลาง
แนวคิดของตอร์ปิโดมีอยู่หลายศตวรรษก่อนที่มันจะประสบความสำเร็จในการพัฒนาต่อมา

## รายชื่อตอร์ปิโด

### ตอร์ปิโดที่ยังคงใช้อยู่ในปัจจุบัน

#### จีน
*ตอร์ปิโดยู-11 (lightweight)
*ตอร์ปิโดยู-7 (lightweight)
*ตอร์ปิโดยู-6 (heavyweight)
*ตอร์ปิโดยู-5 (heavyweight)
*ตอร์ปิโดยู-4 (heavyweight)

#### ฝรั่งเศส
[thumb|right|[MU90 Impact triple launcher onboard *Hessen*, a  of the German Navy.]]
*F21 torpedo (heavyweight)
*F17 torpedo (heavyweight) 
*MU90 Impact torpedo (lightweight)

#### เยอรมนี
[thumb|Loading of SUT Torpedo into Indonesian navy submarine, [KRI Cakra (401)|KRI ''Cakra'' (401).]]
* Seadpider anti-torpedo (lightweight) (Atlas Elektronik)
* DM2A4 torpedo (heavyweight)
* DM2A3 torpedo (heavyweight)
* SUT torpedo (heavyweight)

#### อินเดีย
[thumb|[วรุณสตรา (ตอร์ปิโด)|วรุณสตรา heavyweight torpedo]]
* วรุณสตรา (surface and submarine launched heavyweight torpedo)
* Takshak torpedo (heavyweight)
* Torpedo Advanced Light Shyena (lightweight)

#### อิหร่าน
[thumb|[วัลฟาจร์ (ตอร์ปิโด)|วัลฟาจร์ heavyweight torpedo]]
* ตอร์ปิโดวัลฟาจร์ (heavyweight)  
* ตอร์ปิโดโพรงอากาศขนาดใหญ่ฮูท (heavyweight)

#### อิตาลี
* A184 torpedo (heavyweight)
* A244/S torpedo (lightweight)
* MU90 Impact torpedo (lightweight)
* A200 LCAW torpedo (miniature)
* Black Shark torpedo (heavyweight)
* Black Arrow torpedo (lightweight)
* Black Scorpion torpedo (miniature)

#### ญี่ปุ่น
* ตอร์ปิโดไทป์ 80 (G-RX1) (heavyweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 89 (G-RX2) (heavyweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 97 (G-RX4) (lightweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 12 (G-RX5) (lightweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 18 (G-RX6) (heavyweight)

#### ปากีสถาน
* เอกราค

#### รัสเซีย
[thumb|150px|VA-111 Shkval [supercavitating torpedo]]
* Status-6 Oceanic Multipurpose System (nuclear-powered, nuclear-armed UUV)
* Futlyar (Fizik-2) (heavyweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 53 family including Fizik (UGST), USET-80 (heavyweight)
* TEST 71/76 torpedo (heavyweight)
* VA-111 Shkval supercavitation torpedo (heavyweight)
* ตอร์ปิโดไทป์ 65 (heavyweight)
* APR-3E torpedo (lightweight)
* APR-2 torpedo (lightweight)

#### เกาหลีใต้
[thumb|[AgustaWestland AW159 Wildcat|AW159 Wildcat helicopter of the Philippine Navy armed with เค745 บลูชาร์ค torpedoes taken at the Philippine Fleet Defense Expo (PFDX) 2023]]
* ตอร์ปิโดเค731 ไวท์ชาร์ค (heavyweight)
* ตอร์ปิโดเค745 บลูชาร์ค (lightweight)
* ตอร์ปิโดเค761 ไทเกอร์ชาร์ค (heavyweight)

#### สวีเดน
*Torped 613 (heavyweight)
*Torped 62 (heavyweight)
*Torped 47 (lightweight)
*Torped 45 (lightweight)

#### ตุรกี
*Roketsan Akya torpedo (heavyweight) 
*Roketsan Orka torpedo (lightweight)

#### สหราชอาณาจักร
* ตอร์ปิโดสเปียร์ฟิช (heavyweight)
* ตอร์ปิโดไทเกอร์ฟิช (heavyweight)
* ตอร์ปิโดสติงเรย์ (lightweight)

#### สหรัฐ
[thumb|A French [Lynx (helicopter)|Lynx helicopter carrying a Mark 46 torpedo]]
* ตอร์ปิโดมาร์ค 54 (lightweight)
* ตอร์ปิโดมาร์ค 50 (lightweight)
* ตอร์ปิโดมาร์ค 48 (heavyweight)
* ตอร์ปิโดมาร์ค 46 (lightweight)

### ตอร์ปิโดหลักในสงครามโลกครั้งที่สอง

#### ญี่ปุ่น
[thumb|A Japanese [ตอร์ปิโดไทป์ 93 – nicknamed "Long Lance" after the war]]
* Japanese 53 cm torpedoes (up to Type 96); Type 89, Type 95, Type 96 most significant
* Japanese 45 cm torpedoes; Type 44, Type 91, Type 97/98 most significant
* Japanese 61 cm torpedoes; Type 90, Type 93 most significant
* ตอร์ปิโดไทป์ 91
* ตอร์ปิโดไทป์ 92
* ตอร์ปิโดไทป์ 93 (Long Lance)
* ตอร์ปิโดไทป์ 95
* ตอร์ปิโดไทป์ 97
* ไคเต็น

#### เยอรมนี
[thumb|A German [G7es torpedo]]
* G7a(TI)
* G7e(TII)
* G7e(TIII)
* G7es(TIV) "Falke"
* G7es(TV) "Zaunkönig"

#### สหราชอาณาจักร
thumb|A Mark IX torpedo undergoing maintenance while loaded in a destroyer's triple tube mounting.
* British 21-inch torpedoes (up to Mark XI); Mark VIII and Mark IX most significant
* British 18-inch torpedoes (up to Mark XVII); Mark XII and Mark XV most significant

#### สหรัฐ
[thumb|right|[ตอร์ปิโดมาร์ค 14 at the Naval Torpedo Station, Keyport, Washington, 1943]]
*ตอร์ปิโดมาร์ค 18
*ตอร์ปิโดมาร์ค 15
*ตอร์ปิโดมาร์ค 14

## อ้างอิง

* Blair, Clay. *Silent Victory*. Philadelphia: Lippincott, 1975.
* Boyne, Walter J. *Clash of Titans.* Simon and Schuster; 1995. ISBN 0-684-80196-5.
* The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, online.
* Crowley, R.O. "Confederate Torpedo Service". *[[The Century Magazine|The Century]]*, Volume 56, Issue 2, The Century Company, New York, June 1898.
* Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part One—Torpedoes through the Thirties". *The Submarine Review*, April 1996. (quarterly publication of the Naval Submarine League, P.O. Box 1146, Annandale, VA 22003)
* Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part Two—The Great Torpedo Scandal, 1941-43". *The Submarine Review*, October 1996.
* Milford, Frederick J. "U.S. Navy Torpedoes: Part Three—WW II development of conventional torpedoes 1940–1946". *The Submarine Review*, January 1997.
* O'Kane, Richard H. (1987). "Seventh Patrol", *Wahoo: The Patrols of America's Most Famous World War II Submarine*. Novato, California: Presidio Press.
* Perry, Milton F. *Infernal Machines: The Story of Confederate Submarine and Mine Warfare*. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1985. ISBN 0-8071-1285-2.
* Morison, Samuel Eliot. *History of United States Naval Operations in World War Two.* Volume 3. Little, Brown, and Company, 1984 edition.

## แหล่งข้อมูลอื่น
* "Modern Torpedoes And Countermeasures" , by Austin Joseph, *Bharat Rakshak Monitor*, Volume 3(4) January–February 2001.
* Navy Fact File Torpedoes: Mark 46, Mark 48, Mark 50, the source of the US Navy torpedo data (via the Internet Archive
* The US Navy - Fact File: Torpedo - Mark 46 
* The US Navy - Fact File: Heavyweight Torpedo - Mark 48 
* The US Navy - Fact File: Torpedo - Mark 50 
* The US Navy - Fact File: Torpedo - Mark 54 
* "A History of the Torpedo The Early Days"
* "Torpedo History" Geoff Kirby (1972) 
* "Development of Rocket Torpedoes" Geoff Kirby (2000) 
* Torpedo Display , US Naval Undersea Museum
* Torpedo Collection , US Naval Undersea Museum
* Super Cavitation Torpedo 'Barracuda' 
* ''Our New Torpedo Bombers To Batter the Axis'', September 1942, Popular Science illustration at bottom of page 94 shows how Whitehead's so called "secret unit" (ie the Pendulum mechanism) kept a torpedo level after entering the water, which made the self-propelled torpedo possible
* Torture Test For Tin Fishes August 1944 article on testing US torpedoes - detailed photos


หมวดหมู่:การสงครามเรือดำน้ำ
หมวดหมู่:อาวุธปราบเรือดำน้ำ
หมวดหมู่:อาวุธปราบเรือ
หมวดหมู่:ยานพาหนะไร้คนขับ