เล่ห์กลกับความรัก

**เล่ห์กลกับความรัก** ( "คาบาเลอ อุนด์ ลีเบอ") เป็นนาฏกรรมเยอรมันที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ ซึ่งประพันธ์โดยนักเขียนเยอรมัน นามว่า ฟรีดริช ชิลเลอร์ เนื้อเรื่องเกี่ยวกับความรักระหว่างลูกขุนนางแฟรดีนันท์ ฟอน วัลเทอร์ (*[[Ferdinand von Walter]]*) และลูกนักดนตรี ลูอีเซอ มิลเลอร์ (*[[Luise Miller]]*) ที่ถูกเล่ห์กลของพ่อแม่ทำลาย นาฏกรรมชิ้นนี้เป็นวรรณกรรมแบบอย่าง ซึ่งมักจะเป็นนาฏกรรมที่นำมาศึกษาตามโรงเรียนเยอรมัน

## เบื้องหลัง
ในปี ค.ศ. 1784 นักประพันธ์เผยแพร่ทฤษฎีการใช้เวทีในฐานะเป็นโรงเรียนศิลธรรม (*Die Schaubühne als eine moralische Anstalt betrachtet*) นักประพันธ์เชื่อว่า เวลาผู้ชมดูละคร จะอินเข้าไปในละคร จะเอาใจเราไปใส่ใจเขาได้ รับรู้ความรู้สึกที่พระเอกได้รับ ฉะนั้นจึงเป็นเครื่องมือที่เหมาะสมในการสื่อปัญหาทางศิลธรรมให้เห็น นักประพันธ์ยังเชื่ออีกว่า เวทีเป็นสถานที่ ที่พระเจ้าคืนความยุติธรรมให้แก่มนุษย์ ที่ไม่ได้รับความยุติธรรมในชีวิตจริง ด้วยเหตุนี้จะทำให้ละครมีความเชื่อถือและมองว่ามีความยุติธรรม ละครบนเวทีจึงสถานที่ ที่มีเสรีภาพในการสอน โดยมากกรณีต้องโทษไม่ได้ จึงสามารถทำหน้าที่สื่อเสรีภาพและหน้าที่ต่อสังคมได้ดี นักประพันธ์ต้องการให้ผู้ชมออกจากการบังคับที่เกิดจากกฎทางศาสนา ทางศิลธรรม หรือทางสังคม ให้มองว่ามนุษย์มีความเป็นตัวของตนเอง ในขณะที่กฎเป็นสิ่งที่เสถียรและเอากฎแก้ทุกปัญหาไม่ได้ 

เล่ห์กลกับความรัก นาฏกรรม ซึ่งมีความคล้ายเคียงกับนาฏกรรมของเลสซิ้ง (Lessing) มาก ในละครนี้ชิลเลอร์แต่งละครโดยไม่เอาชีวิตขุนนางหรือพระราชาในวังเป็นจุดศูนย์กลาง ซึ่งในสมัยนั้นไม่ค่อยพบละครอย่างนี้ จึงเรียกความสนใจจากประชาชนได้มากขึ้นและชี้แนะความขัดแย้งระหว่างชนชั้นขุนนางกับชนชั้นกลางได้ดี เนื่องจากชิลเลอร์ซึ่งแต่งงานกับ Charlotte von Wolzogen ซึ่งพี่สาวมีเชื่อสายพระวงศ์ รู้ปัญหาเหล่านี้ จึงบอกผ่านละครให้ประชาชนรับรู้ ชี้แนะความขัดแย้งระหว่างชนชั้นขุนนางและชนชั้นกลางให้เห็น

เดือนกันยายน ค.ศ. 1782 ชิลเลอร์หนีไปยังมันไฮม์ (*Mannheim*) หลังจากที่โดนกักบริเวณ เนื่องจากออกนอกแคว้นเวือร์ทเทิมแบร์ค (*Württemberg*) ไปชมการแสดงครั้งแรกของ Die Räuber ซึ่งเป็นละครของเขาเช่นกัน โดยไม่ได้รับอนุญาตให้ออกจากแคว้น จึงโดนทำโทษกักบริเวณและโดนห้ามเขียน ด้วยเหตุนี้ในละครจึงสามารถพบข้อบกพร่องของสังคม ที่ชิลเลอร์ต้องการสื่อให้ผู้ชมเห็นด้วย อย่างเช่น

* **การใช้เงินฟุ่มเฟือย** แคว้นเวือร์ทเทิมแบร์ค (*Württemberg*) เป็นแคว้นที่ในขณะนั้นจน ทั้งๆที่สถานภาพการเงินแย่ก็ยังทำกิจกรรมเลียนแบบไวแซร (*Versaille*) เช่นจัดงานเลี้ยง จัดงานเต้นรำ จัดงานล่าสัตว์ ฯลฯ ซึ่งผลาญเงินไปจำนวนมาก โดยให้ประชาชนต้องมารับภาระนี้แทน

* **การขายทหาร** เนื่องจากต้องใช้เงินจำนวนมาก จึงขายทหารให้แก่อเมริกา โดยใช้กำลังหรือวางยาจับประชากร เช่นชาวนา ขายให้แก่เจ้านายต่างชาติ

* **ระบบพระสนม** เนื่องจากเจ้าแคว้นมีพระสนมมากมาย จึงให้ผู้ชมเห็นชีวิตประจำวันของการเป็นพระสนม

* **เล่ห์เพทุบาย** ในขณะที่ชิลเลอร์อยู่ที่แคว้นเวือร์ทเทิมแบร์คเห็นผู้ว่าการปลอมจดหมายเพื่อเล่นงานศัตรูและเพื่อรักษาตำแหน่งตัวเอง

* **การปกครองตามอำเภอใจ** ชิลเลอร์เห็นนักข่าวที่ไม่เห็นด้วยกับระบบการปกครอง โดนจับกุมโดยไร้เหตุผล

## เนื้อเรื่อง
**แฟรดีนันท์ (''Ferdinand'')**เป็นลูกขุนนางคนหนึ่ง ซึ่งหลงรักลูกสาวนักดนตรี **ลูอีเซอ (''Luise'')** ทั้งพ่อแม่ของทั้งสองฝ่ายต่างไม่เห็นด้วยที่สองคนรักกัน เนื่องจากพ่อของแฟรดีนันท์ต้องการให้ลูกชายแต่งงานกับ**เลดี้มิลฟอร์ด (''Lady Milford'')** เพื่อขยายอิทธิพลในวัง แฟรดีนันท์เองไม่ยอมเชื่อฟังพ่อและชวนลูอีเซอหนี 

เนื่องจากลูกชายไม่เชื่อฟัง พ่อของแฟรดีนันท์จึงวางแผน โดยให้จับพ่อแม่ของลูอีเซอและขู่ที่จะประหาร ลูอีเซอซึ่งมาขอให้ปล่อยพ่อแม่ ต้องเอาความรักที่มีต่อแฟรดีนันท์มาแลกกับชีวิตของพ่อแม่ เธอต้องเขียนจดหมายรักให้ผู้รักษาการในวัง** ฟอน คาลบ์ (''von Kalb'')** นอกจากนั้นยังต่อสาบานว่าจะต้องบอกว่าจดหมายนี้เขียนด้วยความสมัครใจของตนเอง

ต่อมาแฟนดินานได้รับจดหมายฉบับนี้ ซึ่งทำให้อิจฉามาก ลูอีเซอเองต้องการแสดงให้เห็นแฟรดีนันท์ว่า ความรักเธอหมั่นคง จึงจะฆ่าตัวตาย แต่พ่อของเธอมาห้ามเอาไว้ทัน โดยบอกว่าการฆ่าตัวตายนั้นเป็นบาปมาก 

ครั้นเธอถูกห้ามฆ่าตัวตาย เธอจึงต้องเผจญข้อกล่าวหาของแฟรดีนันท์ ซึ่งยังสันนิษฐานว่าลูอีเซอมีคนรักคนใหม่แล้ว แฟรดีนันท์ซึงโกรธมาก จึงวางยาพิษ เพื่อตายรวมกัน ในขณะที่พิษกำลังออกฤทธิ์ลูอีเซอเปิดเผยความลับและให้อภัยที่แฟรดีนันท์วางยา ก่อนตายแฟรดีนันท์พ่อของแฟรดีนันท์เข้ามาพบ ซึ่งแฟรดีนันท์ก็ยื่นมี ซึ่งเป็นสัญลักษณ์การให้อภัยเช่นกัน

## ตัวละครหลัก
* Präsident von Walter – ขุนนาง
* Ferdinand – ลูกชายของฟอนวัลเทอร์
* Hofmarschall von Kalb – ผู้รักษาการในวัง
* Lady Milford –คนโปรดของพระราชา
* Wurm – ที่ปรึกษาของวัลเทอร์
* Miller – นักดนตรี
* Luise – ลูกสาวของมิลเลอร์
* Sophie – สาวรับใช้ของเลดี้มิลฟอร์ด

## กลุ่มตัวละคร
### ชนชั้นกลาง
**นักดนตรี มิลเลอร์** มีฐานะในชนชั้นกลาง ซึ่งยึดระบบชนชั้นมาก จึงไม่ต้องการให้ลูกสาวแต่งงานกับลูกขุนนาง แต่ในขณะเดียวกันให้เสรีภาพแก่ลูกสาวมาก เช่น ให้ลูกสาวเลือกคนในชนชั้นได้ นอกจากนั้นมิลเลอร์มีความมั่นใจสูง เช่นขณะที่ฟอน วัลเทอร์มา ก็ไม่เกรงกลัว บอกว่าสังคมในชนชั้นขุนนางไม่ดี แย่กว่าชนชั้นกลางมาก แต่มิลเลอร์ก็ยังเห็นแก่เงินในบางส่วน จึงค่อนข้างสุภาพต่อแฟรดีนันท์

**ภรรยามิลเลอร์** เป็นตัวอย่างของกลุ่มใหญ่ในชนชั้นกลาง ซึ่งเกรงกลัวต่อชนชั้นขุนนางมาก ฝันที่จะมีฐานะดีขึ้น เนื่องจากการแต่งงาน จึงสนับสนุนความรักของแฟรดีนันท์และลุอีเส

**ลุอีเส** อายุ 16 ปี เป็นสาวที่สวยมาก รักครอบครัวมาก นอกจากนั้นนับถือศาสนาคริสมาก มีความสัมพันธ์ที่ดีกับพ่อ เนื่องจากพ่อให้เสรีภาพมาก ลุอีเสไม่ค่อยชอบสังคมในวัง 

**วุรืม** (*แปลว่าไส้เดือน*) ผู้ปรึกษาของฟอนวัลเทอร์ ทำทุกอย่างเพื่อเงินได้ เป็นคนที่ชอบฉวยโอกาส

### ชนชั้นขุนนาง
**ฟอน วัลเทอร์** ข้ามศพประธานาธิบดีก่อนเพื่อครองตำแหน่งนี้ พยายามที่จะขยายอิทธิพล จึงต้องการให้ลูกชายแต่งกับ Lady Milford นอกจากนั้นยังมีความเห็นว่าการแต่งงาน เป็นเพียงแค่การขยายอำนาจเท่านั้น จึงไม่ต้องการให้ลูกชายแต่งกับลูกสาวชนชั้นกลาง แต่หลังจากการตายของลูกชายก็มองเห็นว่ามนุษย์ไม่ใช่เป็นหมากที่จับเดินได้ตามอำเภอใจ มีชีวิตจิตใจ จึงยอมสละตำแหน่งได้ยอมรับโทษ

**แฟรดีนันท์** เป็นตัวอย่างของคนสมัย Sturm und Drang เติมไปด้วยความรู้สึก ไม่สนใจระบบชนชั้น มองมนุษย์ที่นิสัยใจคอ ไม่ใช่ที่ฐานะ จึงไม่ชอบระบบชนชั้นขุนนาง เนื่องจากเป็นคนที่รักสุดๆ จึงแค้นที่ลุอีเสปฏิเสธความรัก จึงยอมกอดคอกันตาย

**เลดี้มิลฟอร์ด** เป็นพระสนม ในละครนี้อยู่ระหว่าชนชั้นขุนนางและชนชั้นกลาง หนีมาจากอังกฤษและเนื่องจากสถานการณ์บังคับจึงตอบสนองความรักให้แก่พระราชา จึงเป็นพระสนม ในฐานะนี้เธอพยายามที่จะปรับปรุงระบบชนชั้นขุนนาง พยายามบอกให้พระราชาแก้ไข แต่ลึกๆในใจเธอแสวงหาความรักที่แท้จริง เธอพร้อมที่จะหนีไปกับแฟรดีนันท์ เพื่อไปสร้างชีวิตใหม่ แต่แฟรดีนันท์ไม่ตอบสนองเธอ แต่เธอก็พยายามที่จะบังคับ ใช้อำนาจของเธอบีบลุอีเส แต่ความรักลุอีเสมั่นคง เธอจึงไปต่างประเทศ เพื่อตัดทุกสิ่งทุกอย่าง เลดี้มิลฟอร์ดเป็นตัวอย่างที่ดีของคนที่เริ่มแรกไม่มีฐานะ ที่เต็มไปด้วยคุณธรรม หลงใหลในฐานะและเปลี่ยนไป ใช้อำนาจบีบบังคับผู้อื่น จนตัวเองไปส่วนของชนชั้นขุนนางไป

## การใช้ภาษา
ชิลเลอร์ใช้ภาษาระดับสูง วาทศิลป์ และ การกล่าวเกินความเป็นจริง นิยามสังคมชนชั้นขุนนางที่เย็นและเยาะเย้ยอุดมคิตของมนุษย์ จะเห็นได้ว่ามีภาษาฝรั่งเศสมาแทรกบางส่วน เพื่อให้ผู้ชมเห็นว่าการสนทนานั้นไร้สาระ เพียงแต่มีเปลือกนอกเท่านั้น ส่วนวาจาของฟอนวัลเทอร์มีลักษณะ โอ้อวด และหยิ่ง ส่วนลูกน้องใช้ภาษาที่โอ้อวดและหยิ่งน้อยกว่า แต่ก็ยังเรียกได้ว่านายว่าขี้ข้าพลอย 

ชิลเลอร์ใช้ภาษาแยกแยะชนชั้น โดยให้ชนชั้นกลางใช้ภาษาง่ายๆ อย่างเช่น "ฉันแดกจนอิ่มแล้ว" (*Ich hab mich satt gefressen*) เช่นเดียวกับภรรยามิลเลอร์ ที่ใช้คำทับศัพท์ผิด ซึ่งเป็นลักษณะทั่วไปของคนชนชั้นกลาง ส่วนเลดี้มิลฟอร์ดจะใช้ภาษาทั่วไปจึงเข้าใจได้ว่าเธออยู่ระหว่างสองชนชั้น
## ภาพยนตร์

นำมาทำเป็นภาพยนตร์ดังนี้

*2009, Kabale und Liebe โดย Andreas Kriegenburg
*2005, Kabale und Liebe โดย Leander Haußmann
*1980, Kabale und Liebe โดย Heinz Schirk
*1967, Kabale und Liebe โดย Gerhard Klingenberg
*1959, Kabale und Liebe โดย Harald Braun

## โอเปร่าและลิเบรตโต

จูเซปเป แวร์ดี (*Giuseppe Verdi*) ได้นำมาทำเป็นอุปรากร นามว่า Luisa Millerโดยประพันธ์ดนตรี ในขณะที่บทร้อง(*ลิเบรตโต*)ประพันธ์โดยสาลวาโทอเร คัมมาราโน (*Salvatore Cammarano*) ซึ่งนำแสดงครั้งแรก วันที่ 8 ธันวาคม ค.ศ. 1849

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เล่ห์กลกับความรัก (''ฉบับเต็ม'') 

## อ้างอิง

หมวดหมู่:วรรณกรรมภาษาเยอรมัน
หมวดหมู่:วรรณกรรมในปี พ.ศ. 2327