อาณาจักรเซียน

**เซียน** () หรือเรียกโดยความนิยมว่า เสียน คืออาณาจักรที่ถูกกล่าวถึงโดยเอกสารจีนและเวียดนามในระหว่างพุทธศตวรรษที่ 19 ถึง 20 ชื่อของอาณาจักรเซียนได้รับการสันนิษฐานว่า มาจากคำว่า สยาม และอาจหมายถึงอาณาจักรสุโขทัย, อาณาจักรสุพรรณภูมิ, เมืองอยุธยา หรืออาณาจักรนครศรีธรรมราช ภายหลังอาณาจักรเซียนได้รวมเข้ากับอาณาจักรละโว้เป็นอาณาจักรอยุธยา

## บันทึกเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับอาณาจักรเซียน

### พงศาวดารราชวงศ์ซ่ง
อาณาจักรเซียนถูกกล่าวถึงในพงศาวดารราชวงศ์ซ่งบรรพที่ 418 ว่าด้วยประวัติของ () ขุนนางในช่วงปลายราชวงศ์ซ่งใต้ โดยระบุว่า เฉินอี๋จงหลบหนีการรุกรานของจักรวรรดิมองโกลไปยังอาณาจักรจา่มปา ต่อมากองทัพมองโกลเข้าโจมตีอาณาจักรจามปา เฉินอี๋จงจึงหลบหนีไปยังอาณาจักรเซียนและพำนักอยู่จนสิ้นชีวิต เฉินอี๋จงได้รับการสันนิษฐานว่าเดินทางเข้ามายังภาคใต้ของประเทศไทยในช่วงปลายปี พ.ศ. 1827 ถึงต้นปี พ.ศ. 1828 โดยมีหลักฐานสนับสนุนคือ แผ่นทองคำประทับอักษรจีนสมัยราชวงศ์ซ่งใต้ ซึ่งค้นพบที่อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุงในปี พ.ศ. 2557 และข้อสันนิษฐานอีกประการหนึ่งว่า อาจเป็นทองคำของพ่อค้าที่เดินทางมาในบริเวณนี้ได้ถูกโต้แย้งเนื่องจากในปี พ.ศ. 1725 ราชวงศ์ซ่งได้ประกาศห้ามไม่ให้ใช้ทองคำและแร่เงินในการค้าโพ้นทะเล

### พงศาวดารราชวงศ์หยวน
บันทึกถึงการติดต่อกันระหว่างอาณาจักรเซียนและราชวงศ์หยวนดังนี้

### ดั่ยเหวียตสือกี๊ตว่านทือ
 () บันทึกอาณาจักรเซียนในสมัยและดังนี้

### เคิมดิ่ญเหวียตสือทงซ้ามเกืองหมุก
 () บันทึกถึงเหตุการณ์เพิ่มเติมจากดั่ยเหวียตสือกี๊ตว่านทือว่า อาณาจักรเซียนได้เข้าถวายบรรณาการในเหตุการณ์ที่ราชวงศ์เจิ่นส่งกองทัพไปยังอาณาจักรอายหลาว () ระหว่างปี พ.ศ. 1877–1879 ปรากฏในต้นฉบับดังนี้

## บันทึกเกี่ยวกับที่ตั้งและสภาพสังคมของอาณาจักรเซียน

### บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละ
บันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละบันทึกถึงอาณาจักรเซียนและชาวเซียนประกอบการบรรยายถึงอาณาจักรพระนคร โดยกล่าวถึงอาณาจักรเซียนในฐานะอาณาจักรหรือสถานที่ว่า *"ทางตะวันตกเฉียงใต้ใช้เวลาเดินทางครึ่งเดือนถึงเซียนหลัว"*, *"แม้ว่าในประเทศจะทอผ้าได้เอง ก็ยังมีมาจากเซียนหลัว..."* และ *"พันธุ์ตัวไหมและพันธุ์ต้นหม่อนจึงมาจากประเทศเซียนทั้งสิ้น"*

### พงศาวดารราชวงศ์หยวนฉบับชำระใหม่
บรรพที่ 252 ว่าด้วยพม่า อยุธยา และล้านนาระบุว่า เดิมเซียนและละโว้เป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรฟูนาน ทางเหนือของเซียนติดต่อกับล้านนา ทางตะวันออกติดกับอันหนาน และทางตะวันตกเฉียงเหนือติดกับพม่า ละโว้ตั้งอยู่ทางใต้ของเซียน ดินแดนเซียนแห้งแล้ง ประชาชนต้องพึ่งพาผลผลิตจากละโว้ เซียนมีแม่น้ำใหญ่ไหลผ่านไปที่ละโว้และลงสู่ทะเลทางตะวันออกเฉียงใต้ ระหว่างรัชศกจื้อเจิ้ง (พ.ศ. 1884-1913) ในรัชสมัยจักรพรรดิฮุ่ยจง เซียนสวามิภักดิ์ต่อละโว้ ผนวกรวมกันเป็นอาณาจักรอยุธยา

### บันทึกย่อเผ่าชาวเกาะ
บันทึกเกี่ยวกับอาณาจักรเซียนว่า จากซินเหมินไถ () เข้าสู่ปากน้ำ แนวเขาด้านนอกขรุขระและด้านในลึก พื้นดินไม่อุดมสมบูรณ์ ต้องพึ่งพาอาหารจากละโว้ อากาศไม่แน่นอน ชาวเซียนนิยมการปล้นสะดม เมื่ออาณาจักรอื่นเกิดความวุ่นวาย ชาวเซียนมักออกเรือไปยังที่นั่น ไม่นานมานี้เซียนเข้าโจมตีตานหม่าซี (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือเกาะสิงคโปร์) และซีหลี่ () ในรัชศกจื้อเจิ้งปีจี่โฉ่ว ฤดูร้อนเดือน 5 (พฤษภาคม/มิถุนายน พ.ศ. 1892) ถูกผนวกเข้ากับละโว้ ชาวเซียนใช้ปรอทเพื่อรักษาสภาพศพ แต่งกายเช่นเดียวกับละโว้ และใช้เบี้ยที่ทำจากเปลือกหอยเป็นเงินตรา ผลผลิตมีไม้ฝาง ดีบุก ผลกระเบา งาช้าง ขนนกกระเต็น สินค้าที่ขายคือลูกปัด ปรอท ผ้าฝ้ายสีน้ำเงิน ทองแดง และเหล็ก

นอกจากนี้ อาณาจักรเซียนยังถูกกล่าวถึงในการบรรยายอาณาจักรละโว้ (*"...ละโว้เป็นที่ราบกว้างใหญ่และอุดมสมบูรณ์ ซึ่งชาวเซียนได้พึ่งพาอาศัย..."*) และอาณาจักรเจินลู่ (*, "...เจินลู่ใช้เบี้ยที่ทำจากเปลือกหอยเป็นเงินตราเช่นเดียวกับเซียน..."*)

อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์การผนวกอาณาจักรเซียนและละโว้ได้รับการโต้แย้งว่า อาจมีการบันทึกวันเวลาผิดพลาด เนื่องจาก () เพิ่งจะเขียนบันทึกย่อเผ่าชาวเกาะเสร็จในฤดูหนาวปีเดียวกัน เหตุการณ์ดังกล่าวอาจเกิดขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 1882–1883

### บันทึกดินแดนทะเลใต้
บันทึกดินแดนทะเลใต้ หรือต้าเต๋อหนานไห่จื้อ () ระบุดินแดนที่อาณาจักรเซียนปกครองว่า *"อาณาจักรเซียนปกครอง: ซ่างสุ่ยซู่กูตี่"* () ซึ่ง "ซ่างสุ่ยซู่กูตี่" อาจแปลได้ว่า "สุโขทัยที่ตั้งอยู่ตอนบนของแม่น้ำ" หรือ "ซ่างสุ่ยและสุโขทัย" ซ่างสุ่ยถูกกล่าวถึงใน หรือหยิงหยาเชิ่งหล่าน () ซึ่งถูกเขียนขึ้นในสมัยอาณาจักรอยุธยาว่า ซ่างสุ่ยตั้งอยู่ห่างจากอยุธยาไปทางตะวันตกเฉียงเหนือราว 200 ลี้ ซึ่งสามารถเดินทางต่อไปยังยูนนานได้ มีประชากรอาศัยอยู่ราว 500-600 ครอบครัว มีหินแดงหม่าซือเขิ่น (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือโกเมน) ขายเป็นจำนวนมาก หินนี้ด้อยกว่าหินแดงหย่ากู (, ได้รับการสันนิษฐานว่า คือทับทิม) และแวววาวเหมือนเมล็ดทับทิม เมื่อสำเภาจีนเดินทางมายังสยามก็มักจะใช้เรือเล็กเดินทางไปค้าขายที่ซ่างสุ่ยด้วย ซ่างสุ่ยถูกสันนิษฐานว่า อาจหมายถึงเมืองลพบุรี, เมืองปากน้ำโพ, หรือเมืองศรีสัชนาลัย

### เอกสารสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง
 () บรรพที่ 8 เรื่องอาณาจักรอยุธยาระบุข้อความที่คล้ายคลึงกับพงศาวดารราชวงศ์หยวนฉบับชำระใหม่ โดยให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า เซียนมีชื่อเดิมว่าชื่อถู่ () หยิงหวนจื้อลฺวี่ () บรรพที่ 1 เรื่องอาณาจักรในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ระบุว่า แม่น้ำเจ้าพระยาไหลสู่ทางเหนือของอาณาจักรเซียนไปยังทางใต้ของละโว้แล้วออกสู่ทะเล

## ข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับที่ตั้งของอาณาจักรเซียน

อาณาจักรเซียนได้รับการสันนิษฐานว่า คืออาณาจักรสุโขทัย และบันทึกของพงศาวดารราชวงศ์หยวนเกี่ยวกับอาณาจักรเซียนในปี พ.ศ. 1842 ถูกใช้อ้างอิงถึงปีสวรรคตอย่างเป็นทางการของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช อย่างไรก็ตาม ข้อสันนิษฐานนี้ได้รับการโต้แย้งโดยอ้างอิงบันทึกดินแดนทะเลใต้ว่า *"อาณาจักรเซียนปกครองสุโขทัย"* ทำให้อาณาจักรเซียนไม่สามารถหมายถึงสุโขทัยได้ นอกจากนี้ ยังได้มีการเสนอแนวคิดอื่นเกี่ยวกับที่ตั้งของอาณาจักรเซียน เช่น

* อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงอาณาจักรสุพรรณภูมิ โดยอ้างอิงบันทึกว่าด้วยขนบธรรมเนียมประเพณีของเจนละว่า *"ทางตะวันตกเฉียงใต้ใช้เวลาเดินทางครึ่งเดือนถึงเซียนหลัว"* ซึ่งได้รับการโต้แย้งว่า เป็นการบันทึกโดยรวมระหว่างอาณาจักรเซียนและละโว้ อีกทั้งบันทึกฉบับดั้งเดิมสูญหายไป จึงมีโอกาสเกิดความผิดพลาดระหว่างการคัดลอก
* อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงเมืองอยุธยา โดยอ้างอิงจากการส่งคณะทูตไปจีน ซึ่งบ่งชี้ว่าเซียนเป็นเมืองท่า และพบร่องรอยการตั้งถิ่นฐานบริเวณเมืองอยุธยาก่อนการก่อตั้งอาณาจักรอยุธยา
* อาณาจักรเซียนอาจหมายถึงเมืองมากกว่าหนึ่งเมือง โดยอ้างอิงว่า สยามอาจหมายถึงได้ทั้งอยุธยาและนครศรีธรรมราช ในขณะที่เอกสารจีนสมัยราชวงศ์หมิงเองก็มีการกล่าวถึงเซียนหลัว, เซียน และสุพรรณบุรีปะปนกัน
## หมายเหตุ


## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ไทย
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประเทศไทย
หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:อาณาจักรโบราณ
หมวดหมู่:อาณาจักรอยุธยา
หมวดหมู่:อาณาจักรสยาม
หมวดหมู่:อาณาจักรฟูนาน
หมวดหมู่:อาณาจักรพระนคร
หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 1837
หมวดหมู่:สิ้นสุดในปี พ.ศ. 1883
หมวดหมู่:รัฐพุทธ
หมวดหมู่:กลุ่มราชาธิปไตย
หมวดหมู่:ราชาธิปไตยในอดีต
หมวดหมู่:รัฐบรรณาการของจักรวรรดิจีน
หมวดหมู่:ข้อถกเถียงทางประวัติศาสตร์