เครย์ฟิช

*สำหรับเครย์ฟิชที่พบในทะเล ดูที่: [[ล็อบสเตอร์]] และ[[กุ้งมังกร]]*

**เครย์ฟิช** หรือ หรือ **ล็อบสเตอร์น้ำจืด** () เป็นกุ้งน้ำจืดจำพวกหนึ่ง มีรูปร่างโดยรวมลำตัวใหญ่ เปลือกหนา ก้ามใหญ่แลดูแข็งแรง มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ, ทวีปยุโรป, โอเชียเนียและบริเวณใกล้เคียง เช่น อีเรียนจายา และเอเชียตะวันออก ปัจจุบันมีการอนุกรมวิธานเครย์ฟิชไปแล้วกว่า 500 ชนิด ซึ่งกว่าครึ่งนั้นเป็นเครย์ฟิชที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ แต่ก็ยังมีอีกหลายร้อยชนิดที่ยังไม่ได้รับการอนุกรมวิธาน อีกทั้งหลายชนิดยังมีความหลากหลายทางสีสันมากอีกด้วย 

สำหรับในประเทศไทยไม่มีกุ้งในลักษณะเครย์ฟิช ซึ่งกุ้งน้ำจืดที่มีขนาดใหญ่สุดที่พบในประเทศไทย คือ กุ้งก้ามกราม (*Macrobrachium rosenbergii*) ซึ่งในลักษณะกุ้งก้ามกรามนี้ ไม่จัดว่าเป็นเครย์ฟิช

## ศัพทมูลวิทยา
คำว่า "เครย์ฟิช" (crayfish) มาจากภาษาฝรั่งเศสโบราณคำว่า *escrevisse* (ฝรั่งเศส **') เป็นที่มาของคำว่า "เครย์ฟิช" โดยรวมกับคำว่า "ปลา" (fish) ([[folk etymology |รากศัพท์พื้นบ้าน]]) [[ชาวอเมริกัน]]ใช้คำว่า "ครอว์ฟิช" (crawfish) ในความหมายอย่างเดียวกัน

== โครงสร้างของร่างกาย ==
ร่างกายเครย์ฟิชนั้นแบ่งออกได้เป็น 3 ส่วน คือ ส่วนหัว ส่วนกลาง หรือ ทอแร็ก คือส่วนที่มีขาใช้สำหรับเดิน ส่วนสุดท้ายคือ ส่วนท้องซึ่งเป็นส่วนที่มีเนื้อเยอะมากที่สุด ซึ่งส่วนหัวกับส่วนกลางนั้นเชื่อมติดรวมกันเป็นชิ้นเดียว เรียกว่า เซฟาโลทอแร็ก (ข้อมูลบางแหล่งอาจระบุว่าเครย์ฟิชนั้นมีลำตัวเพียง 2 ส่วนก็ได้) ทั้งตัวนั้นจะถูกหุ้มด้วยเปลือก หรือ คาราเพซ ซึ่งทำหน้าที่ 2 อย่าง คือ ใช้สำหรับปกป้องลำตัว และเป็นที่ตั้งของอวัยวะหายใจ คือ เหงือกที่มีลักษณะคล้ายขนนกอยู่ใกล้บริเวณปาก ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในระบบหายใจ คือเป็นทางผ่างของ[[น้ำ]]เพื่อให้น้ำไหลผ่านช่องเหงือกนั่นเอง 

ในส่วนของขานั้นแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ขาเดิน ซึ่งมีด้วยกันทั้งหมด 5 คู่ โดยคู่แรกนั้นถูกพัฒนาจนกลายเป็นก้าม ใช้สำหรับหยิบจับอาหารและใช้ต่อสู้ และ ขาว่ายน้ำ  จะมีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ มีไว้สำหรับโบกน้ำที่มี[[ออกซิเจน]]เข้าสู่ร่างกายเพื่อหายใจ รวมทั้งโบกพัด[[แพลงก์ตอน]]เข้าหาตัวเพื่อกินเป็นอาหารอีก ในเครย์ฟิชตัวเมีย ขาว่ายน้ำยังใช้เป็นที่อุ้ม[[ไข่ (ชีววิทยา)|ไข่]]ที่ได้รับการ[[ปฏิสนธิ]]อีกแล้วต่างหาก
[[ไฟล์:Procambarus clarkii9284490.jpg|thumb|200px|''Procambarus clarkii'' ตัวเมียพร้อมกับไข่เต็มท้อง]]
[[ไฟล์:Cherax Blue moon.jpg|thumb|200px|[[Cherax peknyi|''Cherax'' sp. "zebra]]" ใน[[ตู้ปลา|ตู้เลี้ยง]]]]
[[ไฟล์:Ecrevisse de louisiane.JPG|thumb|200px|''Procambarus clarkii'' ในตู้เลี้ยง]]

== การแบ่งวงศ์และสกุล ==
เครย์ฟิชนั้นสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 วงศ์ใหญ่ ๆ คือ **Astacoidea** ซึ่งเป็นวงศ์ใหญ่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือและทวีปยุโรป สามารถแบ่งเป็นวงศ์ย่อยได้อีก 2 วงศ์คือ  [[Astacidae]] และ  [[Cambaridae]] โดยเครย์ฟิชชนิดที่เป็นที่รู้จักกันดีในวงศ์นี้คือ ''[[Procambarus clarkii]]'' โดยรวมแล้วเครย์ฟิชในวงศ์นี้ มีรูปร่างใหญ่ ไม่มีกรี มีลักษณะเด่นคือ ก้ามมีหนาม ขนาดโตเต็มที่ประมาณ 20 [[เซนติเมตร]] และวงศ์ใหญ่  **Parastacoidea*' ซึ่งมีถิ่นกำเนิดในภูมิภาคโอเชียเนียและอีเรียน จายา เครย์ฟิชในวงศ์นี้ก้ามจะไม่มีหนาม และลักษณะของก้ามจะป่องออกต่างไปจากวงศ์ Astacoidea แต่มีที่หนีบสั้นและเล็กกว่า ขนาดเมื่อโตเต็มที่ประมาณ 30–40 เซนติเมตร
ชนิดของเครย์ฟิชในวงศ์นี้ที่เป็นที่รู้จัก คือ *Cherax quadricarinatus*

== การแบ่งเพศและวงจรชีวิต ==
เครย์ฟิชนั้นในธรรมชาติจะอาศัยอยู่ตามแหล่งน้ำที่มีลักษณะน้ำใสสะอาด มีออกซิเจนสูง โดยจะซ่อนตัวอยู่ตามขอนไม้หรือหินใต้น้ำ เป็นสัตว์ที่กินอาหารได้หลากหลายทั้ง[[พืช]]และ[[สัตว์]] รวมทั้งซากพืชซากสัตว์ด้วย ออกหากินในเวลากลางคืน โดยจะไม่หากินทุกวัน แต่จะเว้นระยะไปราว 1–2 วัน จึงออกหากินอีกครั้ง มีอาณาเขตของตัวเองประมาณ 40 เซนติเมตร 

เครย์ฟิชในวัยเล็กจะมีระยะการลอกคราบบ่อยกว่าตัวที่โตแล้ว โดยจะมีอัตราเฉลี่ยอยู่ที่หนึ่งครั้งต่อหนึ่ง[[เดือน]] เมื่ออายุได้ 1 ปี การลอกคราบจะเหลือเพียงปีละครั้งเท่านั้น การลอกคราบแต่ละครั้งใช้เวลานานราว 2–3 วัน กว่าเปลือกใหม่ที่ได้นั้นจะแข็งแรงเท่าเดิม ในบางครั้งอาจมีพฤติกรรมกินเปลือกตัวเองที่ลอกออกหรือของตัวอื่นก็ได้ เพราะร่างกายของเครย์ฟิชในช่วงลอกคราบต้องการ[[แคลเซี่ยม]]เพื่อสร้างเปลือกใหม่ให้แข็งแรง

การจำแนกเพศนั้น ในวงศ์ Astacoidea เครย์ฟิชตัวผู้จะมีอวัยวะคล้าย[[ตะขอ]]อยู่บริเวณขาเดินคู่ที่ 2 และ 3 ใช้สำหรับเกาะเกี่ยวตัวเมียในการ[[สืบพันธุ์|ผสมพันธุ์]] และจะมีอวัยวะสืบพันธุ์ที่เรียกว่า ปาปิลเล บริเวณโคนขาคู่สุดท้าย ส่วนตัวเมียจะมีอวัยวะสืบพันธุ์ที่เรียกว่า แอนนูลลัส เวนทราลิส ลักษณะเป็นแผ่น[[วงรี]][[สีขาว]] ขนาดประมาณ 1–2 [[มิลลิเมตร]] บริเวณขาเดินคู่ที่ 3 นอกจากนี้แล้วในตัวผู้ขาว่ายน้ำคู่แรกและคู่ที่ 2 จะถูกพัฒนาเป็นแขนเล็ก ๆ เรียกว่า เพทาสมา สำหรับผ่าน[[อสุจิ|น้ำเชื้อ]]ไปยังตัวเมียอีกด้วย 

แต่ร่างกายโดยรวมแล้ว เครย์ฟิชตัวผู้จะใหญ่กว่าตัวเมียอย่างเห็นได้ชัดเจน รวมทั้งก้ามที่ใหญ่และแข็งแรงกว่า

ส่วนในวงศ์ Parastacoidea นั้น ตัวผู้จะมีอวัยวะเป็นรูปวงรีบริเวณโคนขาคู่ที่ 3 ซึ่งตัวเมียไม่มี และอวัยวะส่วนนี้จะแตกต่างไปจากในวงศ์ Astacoidea

การผสมพันธุ์นั้น เครย์ฟิชตัวผู้จะประกบตัวเมียจากด้านหลัง และพลิกท้องตัวเมียให้หงายแล้วตัวผู้จะเข้าประกบโดยใช้อวัยวะที่คล้ายตะขอนั้นจับตัวเมียในลักษณะท้องชนท้อง หันหัวไปในทางเดียวกัน ตัวผู้จะส่งผ่านถุงน้ำเชื้อไปปะติดไว้กับท้องของตัวเมีย ซึ่งพฤติกรรมนี้เครย์ฟิชในวงศ์ Astacoidea จะใช้เวลานานราว 10 [[นาที]] ขณะที่ในสกุล *Cherax* ในวงศ์ Parastacidae กินเวลาเพียง 1–2 นาที เท่านั้น หลังจากนั้นเมื่อไข่ได้รับการปฏิสนธิจากน้ำเชื้อแล้ว ไข่จะฟักเป็นตัวในเวลาราว 3–4 [[สัปดาห์]] โดยตัวเมียจะอุ้มไข่ไว้ในช่องท้อง ไข่มีลักษณะ[[วงกลม]][[สีดำ]]คล้ายเมล็ด[[พริกไทยดำ]] ในการผสมพันธุ์แต่ละครั้งอาจได้ลูกเครย์ฟิชมากถึง 300 ตัว ซึ่งเครย์ฟิชในวัยเล็กจะยังอาศัยอยู่กับแม่ โดยกินเศษอาหารที่แม่กินเหลือ เมื่อโตขึ้นจึงค่อยแยกจากไป
[[ไฟล์:Dish of crawdads.jpg|thumb|200px|left|เครย์ฟิชที่ถูกทำเป็นอาหารใน[[รัฐลุยเซียนา]]]]

==การกำเนิด==
หลักฐานของ[[ซากดึกดำบรรพ์]]ของเครย์ฟิชมีมาอย่างยาวนานมากกว่า 30 ล้านปี ล้วนแต่เป็นของหายาก แต่โพรงซากดึกดำบรรพ์มีการตรวจพบจากชั้นหินเก่าแก่จากยุคปลาย[[พาเลโอโซอิก]]หรือต้นยุค[[มหายุคมีโซโซอิก|มีโซโซอิก]]  หลักฐานเก่าแก่ที่สุดของวงศ์  Parastacidae พบในออสเตรเลียมีความเก่าแก่กว่า 115 ล้านปี

== เครย์ฟิชกับมนุษย์ ==
เครย์ฟิชมีความสัมพันธ์กับ[[มนุษย์]]มาแต่อดีต โดยใช้เป็นอาหารมานาน สามารถนำไปปรุงเป็นอาหารได้หลากหลาย โดยมักเป็นอาหารราคาแพงใน[[ภัตตาคาร]] โดยเฉพาะอย่างยิ่งเครย์ฟิชในชนิด *Cherax quadricarinatus* มีการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงเป็นการ[[เกษตรกรรม]]ใน[[ประเทศออสเตรเลีย]]ด้วย สำหรับในประเทศไทย มีการเพาะเลี้ยงกันที่[[โครงการหลวง]] จังหวัดเชียงใหม่ เป็นการนำเข้ามาจากออสเตรเลีย ตั้งแต่ [[พ.ศ. 2548]]

นอกจากนี้แล้วในปัจจุบัน ยังมีการนิยมนำมาเลี้ยงในตู้ปลาเป็น[[ปลาตู้|สัตว์น้ำสวยงาม]]อีกด้วย ทั้งวงศ์ Astacoidea และวงศ์ Parastacoidea โดยเฉพาะอย่างยิ่งในชนิด *Procambarus clarkii* ที่มีรูปร่างดูบึกบึน แข็งแกร่ง มีการพัฒนาสายพันธุ์จนมีสีสันที่หลากหลาย จากเดิมที่สีตามธรรมชาติ คือ [[สีแดง]] กลายมามีสีที่หลากหลาย เช่น [[สีน้ำเงิน|สีฟ้า]], [[สีน้ำเงิน]], สีน้ำเงินเข้ม, สีขาว หรือ [[สีส้ม]]และ สีแดงเข้ม เป็นต้น ซึ่งสำหรับในประเทศไทย เครย์ฟิชชนิดนี้มีการเลี้ยงกันมานานแล้วไม่ต่ำกว่า 20 ปี ในชื่อของ *"กุ้งแดง"* หรือ *"กุ้งญี่ปุ่น"* สำหรับในตัวที่มีสีสันหลากหลายออกไปตามที่ได้กล่าวมา ก็เรียกชื่อต่าง ๆ กันไปตามสี เช่น *"ไบร์ออเรนจ์", "อิเล็คทริคบลู", "กุ้งฟ้า"* หรือ *"สโนว์ไวท์"* เป็นต้น และต่อมาได้มีการนำเครย์ฟิชชนิด *P. clarkii* แพทเทิร์นสีแบบ *"โกสต์"* มาผสมกับแพทเทิร์นสี แบบ *"ไบรท์"* (สีส้ม) จนเกิดเป็น *"โกสต์ส้ม"*  โดยนักพัฒนาสายพันธุ์กุ้งชาวไทย ซึ่งทำให้นักเพาะกุ้งต่างประเทศ ให้ความสนใจกันมาก และ ในปัจจุบัน เครย์ฟิชชนิด *P. clarkii* แพทเทิร์นสีต่าง ๆ เพิ่มมามากขึ้นมาเรื่อย ๆ และ มีชื่อการค้าที่แตกต่างกันไป เช่น *"วัว"*, *"ด่าง"*, *"ตันโจ"* และกลายเป็นสัตว์เลี้ยงสวยงามที่ได้รับความนิยมอย่างมาก โดยในต้นปี พ.ศ. 2560 มีการซื้อขายเครย์ฟิชโกสต์ด่างวัวตัวหนึ่งที่จังหวัดนครปฐมด้วยราคาสูงถึงหนึ่งล้านบาท

สำหรับในวงศ์ Parastacoidea สายพันธุ์ที่นิยมเลี้ยงกันก็ได้แก่ *Cherax quadricarinatus* และ *C. tenuimanus* เพราะมีสีสันที่หลากหลายในตัวเดียวกัน ทั้งสีฟ้า, [[สีน้ำตาล]]อม[[เขียว]] หรือ สีน้ำตาลเข้ม เป็นต้น ในประเทศไทยนิยมเรียกว่า *"กุ้งเรนโบว์"* และชนิด [[Cherax peknyi|*C.* sp. "zebra"]] ซึ่งเป็นชนิดที่ยังไม่ได้รับการตั้งชื่อสายพันธุ์ มีสีสันลำตัวที่สวยงาม มีสีดำเป็นเงาสลับกับลายปล้องสีขาวอมส้ม ก้ามสีขาว ในบางตัวอาจมีก้ามสีน้ำเงินหรือ[[สีม่วง]]สวยงาม ซึ่งนิยมเรียกว่า *"กุ้งม้าลาย"* หรือ *"กุ้งซีบร้า"'' และจากความนิยมที่พุ่งขึ้นสูงนี้ทำให้เครย์ฟิชกลายมาเป็นปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมเกี่ยวกับเอเลียนสปีชีส์ ทำให้ในกลางปี พ.ศ. 2560 กรมประมงได้สั่งห้ามนำเข้าเครย์ฟิชทุกชนิด และผู้ที่เพาะเลี้ยงทุกรายต้องขึ้นทะเบียนอย่างถูกต้อง และห้ามปล่อยลงแหล่งน้ำธรรมชาติโดยเด็ดขาด หากฝ่าฝืนมีโทษปรับถึง 1–2 ล้านบาท 

นอกจากนี้แล้ว ในโรงงานผลิตเบียร์แห่งหนึ่งทางตอนใต้ของสาธารณรัฐเช็ก ได้ใช้เครย์ฟิชเป็นตัววัดคุณน้ำธรรมชาติจากแหล่งธรรมชาติเพื่อใช้ในการผลิตเบียร์ โดยใช้เครื่องอินฟาเรด-ไบโอเซนเซอร์ติดที่ตัวเครย์ฟิชจำนวน 3 ตัว และปล่อยลงในน้ำที่จะใช้ผลิตเป็นเบียร์ เพื่อดูการเต้นของหัวใจและการเคลื่อนไหวของเครย์ฟิชผ่านการประมวลผลโดยคอมพิวเตอร์ โดยใช้เวลาเพียงแค่ 3 นาทีเท่านั้น ก็จะทราบว่าน้ำนั้นมีสิ่งปนเปื้อนหรือไม่ โดยอุปกรณ์ตัวนี้ปัจจุบันได้ทำการจดลิขสิทธิ์สิ่งประดิษฐ์แล้ว 

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

*Astacoidea 

หมวดหมู่:กุ้ง
หมวดหมู่:ครัสเตเชียนที่เป็นสัตว์เลี้ยง
หมวดหมู่:ปศุสัตว์
หมวดหมู่:เครย์ฟิช