ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง

[thumb|250px|[แผนที่แสดงสาขาแม่น้ำโขง]]
[thumb|250px|ปลาใน[ที่ราบลุ่มแม่น้ำ|ลุ่มแม่น้ำโขงที่วางขายในตลาดสด]]
**ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง** เป็นลุ่มแม่น้ำสายหลักของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ และเป็นลุ่มแม่น้ำสายหลักของภาคอีสานและบางส่วนของภาคเหนือของประเทศไทย ในปัจจุบันนี้พบแล้วกว่า 1,200 ชนิด และคาดว่าอาจมีถึง 1,700 ชนิด

## แม่น้ำโขง

แม่น้ำโขงนับเป็นแม่น้ำสายที่ยาวที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีจุดกำเนิดจากที่ราบสูงทิเบต และมีจุดกำเนิดร่วมกับอีก 2 แม่น้ำ คือ แม่น้ำแยงซี และ แม่น้ำสาละวิน ไหลผ่านถึง 7 ประเทศ จนกระทั่งไหลไปออกทะเลจีนใต้ที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขงที่เวียดนาม มีลำน้ำสาขาต่าง ๆ มากมาย รวมถึงพื้นที่ชุ่มน้ำอีกจำนวนมาก เช่น แม่น้ำมูล, แม่น้ำชี, แม่น้ำสงคราม, หนองหาน, ทะเลสาบเขมร 

แม่น้ำโขงนับเป็นแม่น้ำสายที่ยาวเป็นอันดับที่ 10 ของโลก และเป็นแม่น้ำที่มีความหลากหลายของชนิดปลามากเป็นอันดับ 3 ของโลก รองจากแม่น้ำแอมะซอนในทวีปอเมริกาใต้ และแม่น้ำคองโกในทวีปแอฟริกา

## ชนิดปลา
### '''[[ปลากระดูกอ่อน]]'''
***[[วงศ์ปลาฉลามครีบดำ|วงศ์ปลาฉลาม]]**
**ปลาฉลามหัวบาตร (*Carcharhinus leucas*)**ปลาอพยพ
***[[ปลาฉนาก|วงศ์ปลาฉนาก]]**
**ปลาฉนากจะงอยปากกว้าง (*Pristis microdon*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลากระเบนธง]]**
**ปลากระเบนลาว (*Dasyatis laoensis*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลากระเบนราหูน้ำจืด (*Himantura chaophraya*)
**ปลากระเบนลายเสือ (*Himantura oxyrhyncha*)

### '''[[ชั้นปลากระดูกแข็ง|ปลากระดูกแข็ง]]'''
***[[วงศ์ปลากราย]]**
**ปลากราย (*Chitala ornata*)
**ปลาตองลาย (*Chitala blanchi*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาสะตือ (*Chitala lopis*)
**ปลาฉลาด (*Notopterus notopterus*)
***[[วงศ์ปลาตูหนา]]**
**ปลาไหลหูขาว (*Anguilla marmorata*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลาหลังเขียว]]**
**ปลาหมากผาง (*Tenualosa thibaudeaui*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาซิวแก้ว (*Clupeichthys aesarnensis*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลาแมว|วงศ์ปลากะตัก]]**
**ปลาแมว (*Setipinna melanochir*)
***[[วงศ์ปลาตะเพียน]]**
**ปลาแปบควาย (*Paralaubuca* spp.)
**ปลาสะนากยักษ์ (*Aaptosyax grypus*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาฝักพร้า (*Macrochirichthys macrochirus*)
**ปลาซิวเจ้าฟ้า (*Amblypharyngodon chulabhornae*)
**ปลาซิวหนวดยาว (*Esomus metallicus*) 
**ปลาซิวควาย (*Rosbora tornieri*)
**ปลาซิวควายข้างเงิน (*Rasbora argyrotaenia*)
**ปลากระโห้ (*Catlocarpio siamensis*)
**ปลายี่สก (*Probarbus jullieni*)
**ปลาเอินตาขาว (*Probarbus labeamajor*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาเอินฝ้าย (*Probarbus labeaminor*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาเกล็ดถี่ (*Thynnichthys thynnoides*)
**ปลาตะกาก (*Cosmochilus harmandi*)
**ปลาตะโกก (*Cyclocheilichthys enoplos*)
**ปลาโจกไหม (*Cyclocheilichthys furcatus*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาเสือข้างลาย (*Puntius partipentazona*)
**ปลาแก้มช้ำ (*Puntius orphoides*)
**ปลาน้ำฝายหลังดำ (*Sikukia stejnegeri*)
**ปลาตะเพียน (*Barbonymus gonionotus*)
**ปลาตะเพียนทอง (*Barbonymus altus*)
**ปลากระแห (*Barbonymus schwanenfeldi*)
**ปลาตะพาก (*Hypsibarbus wetmorei*)
**ปลาปากหนวด (*Hypsibarbus vernayi*)
**ปลาตะพากส้ม (*Hypsibarbus malcolmi*)
**ปลาหนามหลังขาว (*Mystacoleucus ectypus*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาหนามหลัง (*Mystacoleucus marginatus*)
**ปลากระมัง (*Puntioplites proctozysron*)
**ปลากระมังครีบสูง (*Puntioplites falcifer*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาปากเปี่ยน (*Scaphognathops* spp.)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาหว้าหน้านอ (*Bangana behri*)
**ปลาเพ้า (*Bangana sinkleri*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาบัว (*Labeo dyocheilus*)
**ปลากาดำ (*Epalzeorhynchos chrysophekadion*)
**ปลากาแดง (*Epalzeorhynchos frenatum*)
**ปลาสร้อยขาว (*Henicorhynchus siamensis*)
**ปลาสร้อยน้ำเงิน (*Cirrhinus jullieni*)
**ปลาแกง (*Cirrhinus molitorella*)
**ปลานวลจันทร์น้ำจืด (*Cirrhinus microlepis*)
**ปลาสะอี (*Mekongina erythrospila*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาไน (*Cyprinus carpio*)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
**ปลานวลจันทร์เทศ (*Cirrhinus cirrhosus*)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
**ปลายี่สกเทศ (*Labeo rohita*)**เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
**ปลาสร้อยนกเขา (*Osteochilus vittatus*)
***[[วงศ์ปลาหมู]]**
**ปลารากกล้วย (*Acanthopsis* spp.)
**ปลาหมูขาว (*Yasuhikotakia modesta*) 
**ปลาหมูค้อ (*Yasuhikotakia morleti*) 
***[[วงศ์ปลาสร้อยน้ำผึ้ง]]**
**ปลาสร้อยน้ำผึ้ง (*Gyrinocheilus aymonieri*)
**ปลามูด (*Gyrinocheilus pennocki*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลากด]]**
**ปลาดุกมูน (*Bagrichthys obscurus*)
**ปลากดเหลือง (*Hemibagrus* spp.)
**ปลากดคัง (*Hemibagrus wickioides*)
**ปลากดหม้อ (*Hemibagrus wickii*)
***[[วงศ์ปลาเนื้ออ่อน]]**
**ปลาคางเบือน (*Belodontichthys truncatus*)
**ปลาดังแดง (*Hemisilurus mekongensis*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาน้ำเงิน (*Micropogon apogon*)
**ปลาแดง (*Micropogon bleekeri*)
**ปลาขาไก่ (*Krytopterus crytopterus*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาค้าวขาว (*Wallago attu*)
**ปลาค้าวดำ (*Wallago micropogon*)
***[[วงศ์ปลาสวาย]]**
**ปลาสวายหนู (*Helicophagus waandersii*)
**ปลาบึก (*Pangasianodon gigas*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาสวาย (*Pangasianodon hypopthalmus*)
**ปลาสังกะวาดท้องคม (*Pteropangasius pleurotaenia*)
**ปลาเทโพ (*Pangasius larnaudii*)
**ปลาเทพา (*Pangasius sanitwongsei*)
**ปลาโมง (*Pangasius conchophilus*)
**ปลาเผาะ (*Pangasius bocourti*)
**ปลายาว (*Pangasius krempfi*)
**ปลาสังกะวัง (*Pangasius polyuranodon*)
***[[วงศ์ปลาแค้]]**
**ปลาแค้วัว (*Bagarius bagarius*)
**ปลาแค้ยักษ์ (*Bagarius yarrelli*)
**ปลาแค้งู (*Bagarius suchus*)
***[[วงศ์ปลาดุก]]**
**ปลาดุกด้าน (*Clarias batrachus*)
**ปลาดุกอุย (*Clarias macrocephalus*)
**ปลาดุกรัสเซีย (*Clarias gariepinus*)**ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
***[[วงศ์ปลากดทะเล]]**
**ปลากดหัวผาน (*Hemiarius verrucosus*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลากระทุงเหว]]**
**ปลากระทุงเหวเมือง (*Xenentodon cancila*)
***[[วงศ์ปลาเข็ม]]**
***[[วงศ์ปลาหัวตะกั่ว]]**
**ปลาหัวตะกั่ว (*Aplocheilus panchax*)
***[[วงศ์ปลาแป้นแก้ว]]**
**ปลาแป้นแก้ว (*Parambassis siamensis*)
***[[วงศ์ปลาเสือตอ]]**
**ปลาเสือตอลายใหญ่ (*Datnioides pulcher*)
**ปลาเสือตอลายเล็ก (*Datnioides undecimradiatus*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลากะพงขาว]]**
**ปลากะพงขาว (*Lates calcarifer*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลาจวด]]**
**ปลาม้า (*Boesemania microlepis*)
***[[วงศ์ปลาอินทรี]]**
**ปลาอินทรีทะเลสาบเขมร (*Scomberomorus sinensis*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลากุเรา]]**
**ปลาหนวดพราหมณ์ (*Polynemus paradiseus*)**ปลาอพยพ
***[[วงศ์ปลาเสือพ่นน้ำ]]**
**ปลาเสือพ่นน้ำ (*Toxotes chatareus*)
**ปลาเสือพ่นน้ำเกล็ดถี่ (*Toxotes microlepis*)
***[[วงศ์ปลาหมอช้างเหยียบ]]**
**ปลาหมอช้างเหยียบ (*Pristolepis fasciatus*)
***[[วงศ์ปลาบู่]]**
**ปลาบู่หมาจูแม่น้ำโขง (*Brachygobius mekongensis*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลาบู่ทราย]]**
**ปลาบู่ (*Oxyeleotris marmorata*)
***[[วงศ์ปลาหมอ]]**
**ปลาหมอ (*Anabas testudineus*)
***[[วงศ์ปลาหมอช้างเหยียบ]]**
**ปลาดุมชี (*Nandus oxythynchus*)
***[[วงศ์ปลากัด ปลากระดี่]]**
**ปลากระดี่หม้อ (*Trichogaster trichogaster*)
**ปลากระดี่นาง (*Trichogaster microlepis*)
**ปลาสลิด (*Trichogaster pectoralis*)
**ปลากัดอีสาน (*Betta smaragdina*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลากริมมุก (*Trichopsis pumilus*)
**ปลากริมอีสาน (*Trichopsis schalleri*)**ปลาท้องถิ่น
**ปลาแรด (*Osphronemus goramy*)
**ปลาแรดแม่น้ำโขง (*Osphronemus exodon*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลาช่อน]]**
**ปลาช่อน (*Channa striata*)
**ปลาชะโด (*Channa micropeltes*)
**ปลากระสง (*Channa lucius*)
**ปลาก้าง (*Channa limbata*)
***[[วงศ์ปลาหมอสี]]****ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
**ปลานิล (*Oreochromis niloticus*)
***[[ปลาซิวข้าวสาร|วงศ์ปลาซิวข้าวสาร]]**
**ปลาซิวข้าวสารสงคราม (*Oryzias songkhramensis*)**ปลาท้องถิ่น
***[[วงศ์ปลาไหลนา]]**
**ปลาไหลนา (*Monopterus albus*)
***[[วงศ์ปลากระทิง]]
**[[ปลาหลดหลังจุด]] (''Macrognathus semiocellatus'')**<small>ปลาท้องถิ่น</small>
**[[ปลาหลด]] (''Macrognathus siamensis'')
**[[ปลากระทิง]] (''Mastacembelus armatus'')
***วงศ์ปลาลิ้นหมา**
**[[ปลาใบไม้]] (''Brachirus harmandi'')
***วงศ์ปลายอดม่วง**
**[[ปลายอดม่วงเกล็ดถี่]] (''Cynoglossus microlepis'')
**[[ปลายอดม่วงลาย]] (''Cynoglossus fledmanni'')
***วงศ์ปลาปักเป้าฟันสี่ซี่*'
**[[ปลาปักเป้าทองแม่น้ำโขง]] (*Auriglobus nefastus*)**<small>ปลาท้องถิ่น</small>
**[[ปลาปักเป้าดำ]] (*Tetraodon cochinchinensis*)
**[[ปลาปักเป้าขน]] (*Tretraodon baileyi*)**<small>ปลาท้องถิ่น</small>
**[[ปลาปักเป้าปากขวด]] (*Tetraodon cambodgiensis*)
**[[ปลาปักเป้าควาย]] (*Tetraodon suvatti'')**ปลาท้องถิ่น

## กรณีเขื่อนปากมูล
หลังจากมีการสร้างและเปิดใช้เขื่อนปากมูลขึ้นในปี พ.ศ. 2537 พบว่ามีชนิดปลาที่พบในแม่น้ำมูล ซึ่งเป็นลุ่มน้ำสาขาของแม่น้ำโขงลดลงมาก เนื่องจากเป็นผลกระทบของการสร้างเขื่อน ซึ่งในเรื่องนี้ชาวบ้านพื้นถิ่นได้คัดค้านและประท้วงมาโดยตลอด

จนกระทั่งมีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2544 ได้เปิดประตูเขื่อนปากมูลขึ้นทั้ง 8 บาน เป็นระยะเวลา 1 ปี ทางคณะนักวิจัยไทบ้าน ได้ลงพื้นที่ศึกษาและสำรวจชนิดปลาที่พบในแม่น้ำมูลเป็นระยะเวลา 1 ปี ตั้งแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2544 ถึงเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2545 พบว่ามีชนิดปลาเพิ่มมากขึ้น โดยพบว่าเป็นปลาที่อาศัยอยู่ในแม่น้ำมูลและสาขาของแม่น้ำโขงในบริเวณใกล้เคียงกัน 265 ชนิด ซึ่งเป็นปลาที่อพยพจากแม่น้ำโขง 134 ชนิด โดยเป็นปลาจากต่างถิ่น (ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น) 7 ชนิด และหลายชนิดเป็นปลาอพยพที่ต้องเดินทางไกลเป็นพันกิโลเมตรจากดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง ในเวียดนาม ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิด เช่น ปลาไหลหูขาว, ปลากะพงขาว เพื่อเจริญเติบโต

จากการศึกษาพบว่าการอพยพของปลาในลุ่มน้ำแห่งนี้ เกิดขึ้นตลอดทั้งปี การเริ่มอพยพมาอาศัย เริ่มตั้งแต่เดือนมกราคมจนถึงเดือนกันยายน และเริ่มอพยพย้ายกลับ ตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงเดือนธันวาคม จากเดิมที่เคยเชื่อว่าปลาจะอพยพย้ายถิ่นเพียงแค่ 4 เดือนเท่านั้น คือ เดือนมิถุนายนถึงเดือนธันวาคม

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ปลาแบ่งตามสถานที่พบ
หมวดหมู่:ปลาที่พบในลุ่มแม่น้ำโขง