ประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น

มนุษย์ผู้อยู่อาศัยกลุ่มแรกบนหมู่เกาะญี่ปุ่นย้อนรอยถึงช่วงก่อนประวัติศาสตร์ราว 30,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ยุคโจมง ซึ่งตั้งชื่อตามเครื่องปั้นดินเผาลายเชือกทาบที่ถือกำเนิดในยุคดังกล่าว ตามด้วยยุคยาโยอิในช่วง 1,000 ปีก่อนคริสต์ศักราชแรก ในยุคนี้มีการรับสิ่งประดิษฐ์ใหม่ ๆ จากประเทศในเอเชียมาใช้ และปรากฏบันทึกที่กล่าวถึงประเทศญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกใน *[[หนังสือฮั่น]]* ในคริสต์ศตวรรษแรก

ช่วงก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 3 ชาวยาโยอิจากผืนแผ่นดินใหญ่ย้ายถิ่นเข้าสู่หมู่เกาะญี่ปุ่นและริเริ่มการใช้เทคโนโลยีเหล็กและอารยธรรมเกษตรกรรม ประชากรชาวยาโยอิเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วจากอารยธรรมเกษตรกรรมจนครอบงำชาวโจมงซึ่งเป็นชาวพื้นเมืองเก็บของป่าล่าสัตว์ที่อาศัยอยู่บนหมู่เกาะญี่ปุ่นในที่สุด ระหว่างศตวรรษที่ 4 ถึง 9 อาณาจักรและชนเผ่าญี่ปุ่นค่อย ๆ เป็นหนึ่งเดียวกันภายใต้รัฐบาลรวมศูนย์อำนาจนำโดยจักรพรรดิญี่ปุ่นเพียงในพระนาม มีการสถาปนาราชวงศ์ที่มีการสืบสันติวงศ์จวบจนถึงปัจจุบันขึ้น แม้ว่าส่วนใหญ่แล้วจะเป็นในเชิงพิธีเกือบทั้งหมด ใน ค.ศ. 794 มีการก่อตั้งเมืองหลวงใหม่ขึ้นที่เฮอังเกียว (เกียวโตในปัจจุบัน) อันเป็นจุดเริ่มต้นของยุคเฮอังซึ่งสิ้นสุดใน ค.ศ. 1185 ยุคเฮอังได้รับการยอมรับว่าเป็นยุคทองแห่งวัฒนธรรมญี่ปุ่นคลาสสิก และนับจากนั้นศาสนาของชาวญี่ปุ่นเป็นการผสมรวมเข้ากับการปฏิบัติตามหลักทางลัทธิชินโตและศาสนาพุทธ

หลายศตวรรษต่อมา พระราชอำนาจของราชวงศ์ลดลงและถ่ายผ่านไปสู่ตระกูลฟูจิวาระซึ่งเป็นตระกูลขุนนางทรงอิทธิพล ส่งต่อไปยังตระกูลทหารและไพร่พลซามูไร ตระกูลมินาโมโตะภายใต้การนำของมินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะได้รับชัยชนะจากสงครามเก็มเปใน ค.ศ. 1180–85 นำไปสู่ความพ่ายแพ่ของตระกูลทหารไทระซึ่งเป็นคู่แข่งกับตระกูลมินาโมโตะ หลังการยึดอำนาจ โยริโตโมะสถาปนาเมืองหลวงในคามากูระและเป็นผู้รับตำแหน่ง "โชกุน" ใน ค.ศ. 1274 และ ค.ศ. 1281 รัฐบาลโชกุนคามากูระสามารถต้านทานการรุกรานของมองโกลได้ แต่ใน ค.ศ. 1333 รัฐบาลล้มลงโดยคู่ต่อสู้ผู้อ้างสิทธิต่อรัฐบาลโชกุน ซึ่งนำทางสู่ยุคมูโรมาจิ ในยุคนี้ ผู้นำทางทหารท้องถิ่นที่เรียกว่า "ไดเมียว" เริ่มมีอิทธิพลเหนือโชกุน ท้ายที่สุด ประเทศญี่ปุ่นตกลงมาสู่ยุคสงครามกลางเมือง เมื่อเวลาผ่านไปถึงท้ายศตวรรษที่ 16 ประเทศญี่ปุ่นกลับมาเป็นหนึ่งเดียวกันอีกครั้งภายใต้การนำของไดเมียวที่ทรงอำนาจ โอดะ โนบูนางะ และผู้สืบตำแหน่งของเขา โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ หลังการเสียชีวิตของโทโยโตมิใน ค.ศ. 1598 โทกูงาวะ อิเอยาซุ ขึ้นครองอำนาจและได้รับการแต่งตั้งเป็นโชกุนโดยจักรพรรดิ รัฐบาลโชกุนโทกูงาวะซึ่งปกครองประเทศจากเอโดะ (โตเกียวในปัจจุบัน) เป็นรัฐบาลผู้นำยุครุ่งเรืองและสันติสุขที่รู้จักในชื่อยุคเอโดะ (ค.ศ. 1600–1868) รัฐบาลโทกูงาวะกำหนดระบบชนชั้นอย่างเข้มงวดต่อสังคมญี่ปุ่นและตัดการติดต่อสื่อสารกับโลกภายนอกแทบทั้งหมด

ประเทศโปรตุเกสและประเทศญี่ปุ่นเริ่มติดต่อกันใน ค.ศ. 1543 จากการที่ชาวโปรตุเกสในฐานะชาวยุโรปกลุ่มแรกที่มาถึงประเทศญี่ปุ่นทางหมู่เกาะตอนใต้ ชาวโปรตุเกสสร้างอิทธิพลอย่างเห็นได้ชัดต่อประเทศญี่ปุ่นแม้จะมีการข้อจำกัดด้านการติดต่อโดยการนำเข้าอาวุธปืนสู่การสงครามญี่ปุ่น การเดินทางของเพร์รีชาวอเมริกันใน ค.ศ. 1853–54 ยุติการอยู่อย่างสันโดษของประเทศญี่ปุ่นเกือบทั้งหมด ซึ่งนำไปสู่การล่มสลายของรัฐบาลโชกุนและการคืนอำนาจสู่จักรพรรดิระหว่างสงครามโบชินใน ค.ศ. 1868 ผู้นำชาติใหม่ของยุคเมจิเปลี่ยนประเทศที่เป็นเกาะศักดินาโดดเดี่ยวเป็นจักรวรรดิซึ่งมีโครงสร้างคล้ายคลึงกับตะวันตกและกลายเป็นมหาอำนาจในที่สุด แม้ว่าประชาธิปไตยและวัฒนธรรมสมัยใหม่รุ่งเรืองในยุคไทโช (ค.ศ. 1912–26) กองทัพที่แข็งแกร่งของประเทศญี่ปุ่นมีอิสระในการปกครองตนเองสูงและครอบงำผู้นำพลเรือนญี่ปุ่นในช่วง ค.ศ. 1920 ถึง ค.ศ. 1930 กองทัพญี่ปุ่นบุกครองแมนจูเรียใน ค.ศ. 1931 และจาก ค.ศ. 1937 เป็นต่อมา ความขัดแย้งทวีคูณเป็นสงครามอันยาวนานกับประเทศจีน ใน ค.ศ. 1941 การโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ของประเทศญี่ปุ่นนำไปสู่สงครามกับสหรัฐและฝ่ายสัมพันธมิตร กองกำลังญี่ปุ่นเริ่มอ่อนกำลังลงแต่สามารถต้านทานไว้ได้แม้จะมีการโจมตีทางอากาศโดยฝ่ายสัมพันธมิตรที่ส่งผลให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรงต่อศูนย์กลางประชากร จักรพรรดิโชวะประกาศการยอมจำนนของญี่ปุ่นในวันที่ 15 สิงหาคม ค.ศ. 1945 หลังจากเหตุการณ์การทิ้งระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมะและนางาซากิและการบุกครองแมนจูเรียของสหภาพโซเวียต

ฝ่ายสัมพันธมิตรยึดครองญี่ปุ่นจนถึง ค.ศ. 1952 ในระหว่างนั้นรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ถูกบัญญัติขึ้นใน ค.ศ. 1947 ซึ่งเปลี่ยนแปลงประเทศญี่ปุ่นสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ หลัง ค.ศ. 1955 ประเทศญี่ปุ่นได้รับผลประโยชน์จากการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างก้าวกระโดดภายใต้การปกครองของพรรคเสรีประชาธิปไตยและกลายเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจของโลก ตั้งแต่ทศวรรษที่สาบสูญในช่วง ค.ศ. 1990 การเติบโตทางเศรษฐกิจชลอลง ในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 2011 ประเทศญี่ปุ่นได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวขนาด 9.0 และคลื่นสึนามิ หนึ่งในภัยพิบัติที่รุนแรงที่สุดเท่าที่เคยบันทึกซึ่งทำให้ผู้คนกว่า 20,000 คนเสียชีวิตและจุดชนวนภัยพิบัตินิวเคลียร์ฟูกูชิมะแห่งที่หนึ่ง

## ยุคก่อนประวัติศาสตร์และญี่ปุ่นโบราณ
### ยุคหินเก่า

[thumb|180px|ประเทศญี่ปุ่นระหว่าง[ยุคน้ำแข็งใหญ่สุดครั้งสุดท้ายในช่วงอายุไพลสโตซีนตอนปลาย ประมาณ 20,000 ปีก่อน

]]

คนเก็บของป่าล่าสัตว์มาถึงญี่ปุ่นในช่วงยุคหินเก่า แม้ว่าจะมีหลักฐานถึงการมีอยู่ของพวกเขาหลงเหลือน้อยจากดินเปรี้ยวที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์ (fossilization) อย่างไรก็ตาม การค้นพบขวานรูปทรงโค้งเรียบ (ground-edge axe) ที่สร้างขึ้นกว่า 30,000 ปีก่อนอาจเป็นหลักฐานแรกของมนุษย์ในญี่ปุ่น มีการคาดการณ์ว่ามนุษย์กลุ่มแรกมาถึงญี่ปุ่นโดยเรือทางน้ำ พบหลักฐานการพำนักอาศัยของมนุษย์เมื่อ 32,000 ปีก่อนในถ้ำยามาชิตะ และกว่า 20,000 ปีก่อนในถ้ำชิราโฮะซาโอเนตาบารุ บนเกาะอิชิงากิ

### ยุคโจมง

[thumb|แบบจำลองสร้างใหม่ของครอบครัวโจมงจาก[ซากโบราณซันไน-มารูยามะ]]
ยุคโจมงของญี่ปุ่นช่วงก่อนประวัติศาสตร์กินเวลาตั้งแต่ราว 13,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ถึงราว 1,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช ญี่ปุ่น ณ ขณะนั้น ถือวัฒนธรรมคนเก็บของป่าล่าสัตว์ที่มีอิทธิพลเป็นสำคัญจนอยู่ในระดับที่สามารถยอมรับได้ว่าเป็นสังคมการปักหลักอยู่กับที่ (sedentism) และเป็นสังคมที่มีความซับซ้อนทางวัฒนธรรม นักวิชาการชาวอเมริกัน เอ็ดเวิร์ด เอส. มอร์ส กล่าวว่าชื่อ "โจมง" หมายถึง "ลายเชือกทาบ" (cord-marked) จากการที่เขาค้นพบเศษเครื่องปั้นดินเผาใน ค.ศ. 1877 แบบอย่างของเครื่องปั้นดินเผาแสดงให้เห็นถึงลักษณะเฉพาะของวัฒนธรรมโจมงช่วงแรก ๆ โดยการตกแต่งด้วยประทับลายเชือกให้เป็นรอยลงบนพื้นผิวที่เป็นดินเหนียวเปียก เครื่องปั้นดินเผาโจมงได้รับการยอมรับโดยทั่วไปว่าเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชียตะวันออกและของโลก


ไฟล์:JomonPottery.JPG|กระถางจากยุคโจมงตอนต้น (11000–7000 ปีก่อนคริสต์ศักราช)
ไฟล์:MiddleJomonJar2000BCE.jpg|กระถางโจมงขนาดกลาง (2000 ปีก่อนคริสต์ศักราช)
ไฟล์:Dogu Miyagi 1000 BCE 400 BCE.jpg|รูปปั้นขนาดจิ๋ว โดงู ของยุคโจมงตอนปลาย (1000–400 ปีก่อนคริสต์ศักราช)


### ยุคยาโยอิ

การมาถึงของชาวยาโยอิจากทวีปเอเชียได้นำไปสู่การเปลี่ยนผ่านในขั้นต้นต่อหมู่เกาะญี่ปุ่นและบีบอัดช่วงเวลาของความสำเร็จพันปีการปฏิวัติยุคหินใหม่ให้เหลือเพียงช่วงทศวรรษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการพัฒนาการทำนา และโลหวิทยา (metallurgy) การเริ่มต้นของคลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงลูกนี้คาดว่าเริ่มเมื่อราว 400 ปีก่อนคริสต์ศักราช ขณะที่หลักฐานจากคาร์บอนกัมมันตรังสี (radio-carbon evidence) ชี้ให้เห็นว่าห้วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเริ่มต้นกว่า 500 ปีก่อนหน้า (ระหว่าง 1,000 และ 800 ปีก่อนคริสต์ศักราช) โดยการหาอายุจากคีวชูตอนเหนือ ชาวยาโยอิได้รับอาวุธและเครื่องมือที่ทำมาจากทองสัมฤทธิ์และเหล็กจากจีนและคาบสมุทรเกาหลีจนค่อย ๆ เข้าแทนที่ชาวโจมง นอกจากนี้ยังริเริ่มการทอและการผลิตผ้าไหม เริ่มเรียนรู้วิธีการทำงานไม้ และเทคโนโลยีการทำแก้วใหม่ อีกทั้งยังปรากฏให้เห็นถึงแบบอย่าง (style) ทางสถาปัตยกรรมที่แปลกใหม่ การแผ่ขยายของชาวยาโยอินำไปสู่การหลอมรวมกับชาวโจมงพื้นเมือง ส่งผลให้เกิดการผสมรวมทางพันธุกรรมเล็กน้อยในยุคยาโยอิ

[thumb|right|ระฆังทองสัมฤทธ์[ยุคยาโยอิ (*[[โดตากุ]]*) ในคริสต์ศตวรรษที่ 3]]
เทคโนโลยียาโยอิมีต้นกำเนิดมาจากเอเชียแผ่นดินใหญ่ แต่มีข้อถกเถียงระหว่างนักวิชาการว่าการขยายของเทคโนโลยีนั้นเกิดขึ้นโดยการย้ายถิ่นหรือเป็นเพียงการแพร่กระจายความคิด (diffusion of idea) หรือเป็นการผสมรวมระหว่างทั้งสอง อย่างไรก็ดี ทฤษฎีการย้ายถิ่นได้รับการสนับสนุนโดยการศึกษาทางพันธุศาสตร์และภาษาศาสตร์ นักประวัติศาสตร์ ฮานิฮาระ คาซูโร เสนอว่าการไหลทะลักเข้ามาของผู้อพยพประจำปีจากทวีปอยู่ที่ราว 350 ถึง 3000 คน

ประชากรของญี่ปุ่นเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว ซึ่งอาจเป็นเพราะการเติบโตอย่างก้าวกระโดดเหนือชาวโจมง การคำนวณขนาดประชากรอยู่ที่ราว 1 ถึง 4 ล้านคนในช่วงสุดท้ายของยุคยาโยอิ ซากโครงกระดูกจากยุคโจมงตอนปลายชี้ให้เห็นถึงความเสื่อมสภาพที่ย่ำแย่ด้านมาตรฐานสุขภาพและสารอาหาร ซึ่งแตกต่างจากซากโบราณคดีในยุคยาโยอิที่สิ่งปลูกสร้างขนาดใหญ่มักมีสถานที่คล้ายโรงเก็บเมล็ดข้าวอยู่ภายในสิ่งปลูกสร้าง การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้มาพร้อมกับการเพิ่มขึ้นของทั้งการจัดช่วงชั้นทางสังคมและการสงครามระหว่างชนเผ่าบ่งชี้โดยสุสานที่ทำขึ้นโดยเฉพาะและป้อมปราการทหาร

ในยุคยาโยอิ ชนเผ่ายาโยอิต่างค่อย ๆ รวมตัวกันเป็นอาณาจักรต่าง ๆ *[[หนังสือฮั่น]]* ซึ่งเป็นหลักฐานลายลักษณ์อักษรที่เก่าแก่ที่สุด เขียนเสร็จสิ้นใน ค.ศ. 82 ได้กล่าวถึงการแบ่งแยกญี่ปุ่นหรือ "วะ" ออกเป็น 100 อาณาจักร ขณะที่หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของจีนในเวลาต่อมา *[[Book of Wei|เว่ยจื่อ]]* (魏書, "Book of Wei") ระบุว่าจนถึง ค.ศ. 240 มีอาณาจักรทรงพลังหนึ่งครองอำนาจเหนืออาณาจักรอื่น อ้างอิงตาม *เว่ยจื่อ* อาณาจักรดังกล่าวคือ ยามาไต อย่างไรก็ตาม นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ถกเถียงเรื่องตำแหน่งของอาณาจักรและมติอื่น ๆ ของการพรรณณาใน *เว่ยจื่อ* นอกจากนี้ยังมีการกล่าวว่ายามาไตปกครองโดยราชินีที่ชื่อฮิมิโกะ

### ยุคโคฟุง (ราว ค.ศ. 250–538)
[thumb|ไดเซ็นเรียว''[โคฟุง* [[จังหวัดโอซากะ]]]]
ใน[[ยุคโคฟุง]] ญี่ปุ่นส่วนใหญ่ค่อย ๆ รวมเป็นหนึ่งเดียวภายใต้อาณาจักรเดียวกัน สัญลักษณ์ของอำนาจที่เพิ่มขึ้นของผู้นำญี่ปุ่นคนใหม่คือ *โคฟุง* มูนดินฝังศพที่สร้างขึ้นตั้งแต่ราว ค.ศ. 250 เป็นต้นมา โดยส่วนมากมักมีขนาดใหญ่ เช่น [[สุสานจักรพรรดินินโตกุ]] มูนดินฝังศพรูปรูกุญแจยาว 486 เมตร ที่ใช้เวลาแรงงานจำนวนมหาศาลกว่า 15 ปี จนสำเร็จ สุสานได้รับการยอมรับว่าเป็นหลุมฝังศพที่สร้างขึ้นสำหรับ[[จักรพรรดินินโตกุ]]ตามชื่อ *โคฟุง* ส่วนใหญ่จะถูกล้อมรอบด้วยรูปปั้นเครื่องดินเผาดินเหนียวสีหม้อใหม่ (Teracotta clay figure) ที่เรียกว่า *ฮานิวะ* โดยมักปั้นเป็นรูปนักรบและม้า

ศูนย์กลางของรัฐรวมคือ[[แคว้นยามาโตะ|ยามาโตะ]]ในภูมิภาค[[คิไน]] (ภาคกลางของญี่ปุ่น) ผู้ปกครองรัฐยามาโตะเป็นหนึ่งในผู้สืบราชสันติวงศ์จักรพรรดิที่เป็นราชวงศ์ที่ครองราชย์ยาวนานที่สุดของโลก ผู้ปกครองรัฐยามาโตะขยายอำนาจทั่วญี่ปุ่นผ่านการพิชิดดินแดนโดยกำลังทหาร แต่พวกเขามักเลือกใช้วิธีการขยายอำนาจด้วยการโน้มน้าวผู้นำท้องถิ่นให้ยอมรับอำนาจอันชอบธรรมเพื่อแลกกับตำแหน่งที่ทรงอิทธิพลในรัฐบาล ตระกูลท้องถิ่นที่ทรงอำนาจหลายตระกูลที่เข้าร่วมกับรัฐยามาโตะเป็นที่รู้จักในชื่อ *อูจิ* 

[[ไฟล์:Yamato en.png|thumb|left|alt=|การขยายอาณาเขตของราชสำนักยามาโตะในยุคโคฟุง]]
ผู้นำในยุคโคฟุงพยายามจนได้รับการยอมรับทางการทูตจากจีน และได้รับการขนานนามผู้นำสืบเนื่องทั้งห้าว่าเป็น[[กษัตริย์แห่งวะทั้งห้า]] ช่างฝีมือและนักวิชาการจากจีนและ[[สามราชอาณาจักรเกาหลี]]มีส่วนร่วมที่สำคัญในการถ่ายทอดเทคโนโลยีข้ามทวีปและทักษะการปกครองรัฐสู่ญี่ปุ่นในยุคนี้

นักประวัติศาสตร์ลงความเห็นเดียวกันว่ามีการต่อสู้ครั้งใหญ่ระหว่างสหพันธรัฐยามาโตะและสหพันธรัฐอิซูโมะหลายศตวรรษก่อนการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร

== ยุคญี่ปุ่นคลาสสิก ==
=== ยุคอาซูกะ ===
[[ไฟล์:Horyu-ji08s3200.jpg|thumb|[[วัด|วัดพุทธ]][[โฮรีวจิ]]เป็นสิ่งปลูกสร้างไม้ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ก่อสร้างตามพระบัญชาของ[[เจ้าชายโชโตกุ]] โฮรีวจิเป็นสัญลักษณ์แห่งการเริ่มต้นของ[[พระพุทธศาสนา]]ในญี่ปุ่น]]

[[ยุคอาซูกะ]]เริ่มต้นในช่วง ค.ศ. 538 ตอนต้นพร้อมกับ[[ศาสนาพุทธ]]จากอาณาจักรเกาหลี[[แพ็กเจ]] นับตั้งแต่นั้นมา [[ศาสนาพุทธ]]อยู่เคียงข้างกับ[[ศาสนาชินโต]]ท้องถิ่น[[ญี่ปุ่น]]ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ "[[ชินบุตสึชูโง]]" ยุคนี้ตั้งชื่อตามเมืองหลวงโดยพฤตินัย [[อาซูกะ (แคว้นยามาโตะ)|อาซูกะ]] ในภูมิภาคคิไน

[[ตระกูลโซงะ|ตระกูลพุทธโซงะ]]เข้าควบคุมรัฐบาลญี่ปุ่นจากเบื้องหลังในช่วง ค.ศ. 580 เกือบ 60 ปี [[เจ้าชายโชโตกุ]] ผู้เลื่อมใสศรัทธาในศาสนาพุทธและผู้สืบสกุลโซงะบางส่วน ได้เป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดินและผู้นำโดยพฤตินัยของญี่ปุ่นตั้งแต่ ค.ศ. 594–622 โชโตกุเขียน[[รัฐธรรมนูญสิบเจ็ดมาตรา]]ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจาก[[ลัทธิขงจื๊อ]] ซึ่งเป็นจรรยาบรรณแก่ข้าราชการและพลเมือง และพยายามริเริ่มราชการพลเมืองที่ยึดตามคุณความดีที่เรียก "[[ระบบยศผ้าโพกหัวสิบสองชั้น]]" (冠位十二階, *Kan'i Jūnikai*) ใน ค.ศ. 607 โชโตกุพูดดูหมิ่น[[จีน]]เล็กน้อยโดยการเปิดประโยคในจดหมายของเขาว่า "จากผู้นำแห่งแผ่นดินอาทิตย์อุทัยถึงผู้นำแห่งแผ่นดินอาทิตย์สนธยา (อาทิตย์ตก)" ตามที่เห็นในอักษร[[คันจิ]]สำหรับคำว่าญี่ปุ่น (*นิปปง*) จนถึง ค.ศ. 670 คำว่า *นิฮง* ซึ่งเป็นอีกคำหนึ่งที่มีความหมายตรงกันกับคำว่า *นิปปง* สถาปนาตนเองเป็นชื่อทางการของญี่ปุ่นจวบจนถึงปัจจุบัน

[[ไฟล์:Nihon.png|thumb|alt=นิฮง|คำว่า *นิฮง* เขียนในอักษร[[คันจิ]] (แนวนอน) ตัวอักษรแปลว่า "ญี่ปุ่น" ในภาษาญี่ปุ่น]]
[[ไฟล์:Prince Shotoku at Age 14 as Buddhist Pilgrim, 14th century.jpg|thumb|left|alt=|[[เจ้าชายโชโตกุ]]เป็น[[ผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน]]ใน[[ยุคอาซูกะ]] และได้รับการยอมรับว่าเป็นผู้สนับสนุนพระพุทธศาสนาหลักคนแรกในญี่ปุ่น]]

ใน ค.ศ. 645 ตระกูลโซงะถูก[[เหตุการณ์อิชชิ|โค่นล้มจากการรัฐประหาร]]โดย[[จักรพรรดิเท็นจิ|เจ้าชายนากะ โนะ โอเอะ]] และ [[ฟูจิวาระ โนะ คามาตาริ]] ผู้ก่อตั้ง[[ตระกูลฟูจิวาระ]] รัฐบาลของเขาวางแผนและริเริ่ม[[การปฏิรูปปีไทกะ|การปฏิรูปไทกะ]]ซึ่งเริ่มจากการ[[ปฏิรูป]]แผ่นดินโดยยึดตามแนวคิดลัทธิขงจื๊อและ[[ปรัชญาจีน|ปรัชญา]]จาก[[จีน]] การปฏิรูปนี้ทำให้ทุกผืนแผ่นดินในญี่ปุ่นเป็นของรัฐและ[[ระบบนาเฉลี่ย|จัดสรรที่ดินให้อย่างเท่าเทียมกัน]] (Equal-field system) แก่เกษตรกร อีกทั้งยังสั่งให้มีการลงทะเบียนบ้านที่อยู่อาศัยเพื่อใช้เป็นพื้นฐานของระบบการเก็บภาษีใหม่ จุดมุ่งหมายที่แท้จริงของการปฏิรูปนี้คือการรวมและเพิ่มพระราชอำนาจของพระราชวังหลวงที่ยังยึดตามโครงสร้างรัฐบาลจีน คณะทูตและนักเรียนถูกส่งไปยังจีนเพื่อเรียนรู้การเขียนอักษรจีน, การเมือง, ศิลปะ และศาสนา หลังจากการปฏิรูป ใน ค.ศ. 672 เกิด[[สงครามจินชิน]]นองเลือดขึ้นระหว่าง [[เจ้าชายโออามะ]] และหลานชายของเขา [[เจ้าชายโอโตโมะ]] ซึ่งทั้งสองเป็นคู่แข่งที่จะได้ขึ้นบัลลังก์ สงครามจินชินกลายเป็นเหตุการณ์ที่ช่วยเร่งการเปลี่ยนแปลงการปกครองบ้านเมืองในครั้งต่อไป การปฏิรูปเหล่านี้บรรลุถึงจุดสูงสุดได้ด้วยการประกาศใช้[[ประมวลกฎหมายไทโฮ]]ซึ่งเป็นการทำให้บทกฎหมาย (statute) ที่มีผลบังคับใช้อยู่แข็งแกร่งยิ่งขึ้น อีกทั้งยังกำหนดโครงสร้างรัฐบาลกลางและรัฐบาลท้องถิ่นภายใต้การปกครองต่าง ๆ การปฏิรูปกฎหมายนี้ก่อให้เกิด *ริตสึเรียว* ซึ่งเป็นระบบของรัฐบาลรวมอำนาจแบบจีนที่อยู่ในอำนาจตลอดครึ่ง 1,000 ปี

ศิลปะในยุคอาซูกะปรากฏลักษณะเด่นเฉพาะของศิลปะในศาสนาพุทธอยู่ หนึ่งในผลงานที่มีชื่อเสียงคือ[[วัด|วัดพุทธ]][[โฮรีวจิ]]ซึ่งเป็นสิ่งปลูกสร้างไม้ที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ก่อสร้างตามพระบัญชาของ[[เจ้าชายโชโตกุ]]

=== ยุคนาระ (ค.ศ. 710–794) ===

[[ไฟล์:Daibutsu-den in Todaiji Nara01bs3200.jpg|thumb|ศาลาหลวงพ่อโต (ไดบุตสึเด็ง) ภายใน[[โทไดจิ]] วัดพุทธนี้ได้รับการสนับสนุนโดย[[ราชสำนักเกียวโต|ราชสำนัก]]ใน[[ยุคนาระ]]]]

ใน ค.ศ. 710 รัฐบาลได้ก่อตั้งเมืองหลวงอันยิ่งใหญ่ใหม่ที่[[เฮโจเกียว]] (ปัจจุบันคือ[[นาระ (เมือง)|เมืองนาระ]]) โดยได้รับต้นแบบจากเมืองหลวงของ[[ราชวงศ์ถัง]]ของจีน [[ฉางอาน]] ในยุคนี้ มีการผลิตหนังสือสองเล่มแรกในญี่ปุ่น: *โคจิกิ* และ *นิฮงโชกิ* บันทึกตำนานของญี่ปุ่นตอนต้นและ[[ปรัมปรากำเนิดโลกญี่ปุ่น|ปรัมปรากำเนิดโลก]] ซึ่งทั้งสองเล่มอธิบายการสืบราชสันตติวงศ์ในฐานะทายาทแห่ง[[คามิ|พระเจ้า]] มีการผลิต *มันโยชู* ขึ้นในครึ่งหลังของศตวรรษที่ 8 ซึ่งได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนังสือที่รวบรวมกวีนิพนธ์ญี่ปุ่นที่ดีที่สุด

ในยุคนี้ ญี่ปุ่นได้รับผลกระทบจากภัยธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง เช่น ไฟป่า, ความแห้งแล้ง, ทุพภิกขภัย และการอุบัติของโรคอย่าง[[การระบาดของโรคฝีดาษในประเทศญี่ปุ่น ค.ศ. 735–737|การระบาดของโรคฝีดาษใน ค.ศ. 735–737]] ที่คร่าชีวิตหนึ่งส่วนสี่ของประชากรทั้งหมด [[จักรพรรดิโชมุ]] (ครองราชย์ ค.ศ. 724–749) เกรงว่าความหละหลวมของการเคร่งศาสนาของเขาเป็นเหตุทำให้เกิดปัญหาต่าง ๆ ด้วยเหตุนี้จึงเพิ่มการส่งเสริมศาสนาพุทธของรัฐบาลซึ่งรวมถึงการก่อสร้างวัด[[โทไดจิ]]ใน ค.ศ. 752 เงินระดมทุนในการก่อสร้างวัดนี้ได้รับการสนับสนุนโดยพระพุทธที่ทรงอิทธิพล [[เกียวกิ]] และหลังจากการก่อสร้างเสร็จสิ้น วัดโทไดจิถูกใช้โดยพระจีน [[Jianzhen|กันจิน]] เป็นสถานที่สำหรับ[[การบวช#การบวชในศาสนาพุทธ|บวช]] ญี่ปุ่นไม่เคยประสบปัญหาการลดลงของประชากรที่ต่อเนื่องมาจนถึง[[ยุคเฮอัง]]

=== ยุคเฮอัง (ค.ศ. 794–1185) ===

[[ไฟล์:西寺復元模型.jpg|thumb|แบบจำลองย่อส่วนของเมืองหลวงโบราณ [[เฮอังเกียว]]]]
[[ไฟล์:Gosannen kassen.jpg|thumb|upright=2.5|[[สงครามโกะซันเน็ง]]ในคริสต์ศตวรรษที่ 11]]

ใน ค.ศ. 784 มีการย้ายเมืองหลวงอย่างชั่วคราวไปยัง [[นางาโอกะเกียว]] และอีกครั้งใน ค.ศ. 794 ไปยัง [[เฮอังเกียว]] ([[เกียวโต]]ในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นเมืองหลวงในยุคเฮอังจนถึง ค.ศ. 1868 อำนาจทางการเมืองภายในราชสำนักถ่ายผ่านไปสู่ตระกูลฟูจิวาระ ครอบครัวขุนนางราชสำนักที่เติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่องและใกล้ชิดกับราชวงศ์ผ่านการสมรสต่างพวก (intermarriage) ระหว่าง ค.ศ. 812 และ 814 การระบาดของโรคฝีดาษเป็นผลให้ประชากรเกือบกึ่งหนึ่งของชาวญี่ปุ่นเสียชีวิต

ใน ค.ศ. 858 [[ฟูจิวาระ โนะ โยชิฟูซะ]] ประกาศว่าเขาเป็น "[[เซ็ชโช]]" (摂政, *sesshō*, "ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์") ต่อจักรพรรดิที่ยังทรงพระเยาว์เกินกว่าจะปกครอง บุตรชายของเขา [[ฟูจิวาระ โนะ โมโตสึเนะ]] ก่อตั้งสำนักงานของ "[[คัมปากุ]]" เพื่อสำเร็จราชการแทนจักรพรรดิที่ทรงเจริญพระชนพรรษาแล้ว [[ฟูจิวาระ โนะ มิจินางะ]] รัฐบุรุษคนสำคัญผู้ที่ได้ครองตำแหน่งคัมปากุไปใน ค.ศ. 996 ปกครองญี่ปุ่นภายใต้อำนาจอันเหลือล้นของตระกูลฟูจิวาระ และให้บุตรสาวทั้ง 4 ของเขาสมรสกับจักรพรรดิทั้งองค์ปัจจุบันและในอนาคต ตระกูลฟูจิวาระครองอำนาจจนถึง ค.ศ. 1086 เมื่อ[[จักรพรรดิชิรากาวะ]]สละราชบัลลังก์ให้แก่บุตรชายของเขา [[จักรพรรดิโฮริกาวะ]] แต่ยังคงใช้อำนาจทางการเมืองอย่างการริเริ่มธรรมเนียมปฏิบัติ[[การว่าราชการในวัด]] (院政, *insei*) โดยจักรพรรดิที่ครองราชย์อยู่จะทรงพระราชกรณียกิจเพียงแต่พระนาม ขณะที่อำนาจที่แท้จริงถือโดยจักรพรรดิองค์ก่อนที่สละราชสมบัติเป็นเบื้องหลัง

ตลอดยุคเฮอัง พระราชอำนาจของราชสำนักอยู่ในภาวะตกต่ำ ราชสำนักกลายเป็นหลุ่มหลงต่อการคลานอำนาจจนละเลยการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐบาลนอกเมืองหลวง มีการโอนที่ดินเป็นของรัฐ (nationalization of land) อันเป็นส่วนหนึ่งของรัฐแบบริตสึเรียวเสื่อมถอยลงจากการที่ครอบครัวขุนนางต่าง ๆ และคำสั่งศาสนาสามารถครองสถานะ "ยกเว้นภาษี" สำหรับคฤหาสน์ส่วนตัว ([[โชเอ็ง]]) ของพวกเขา จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 11 ที่ดินในญี่ปุ่นถูกควบคุมโดยเจ้าของโชเอ็งมากกว่ารัฐบาลกลาง ด้วยเหตุนี้ ราชสำนักจึงสูญเสียรายได้จากภาษีอากรเพื่อจ่ายให้แก่กองทัพ เพื่อเป็นการตอบโต้ เจ้าของโชเอ็งก่อตั้งกองทัพนักรบ[[ซามูไร]]เป็นของตนเอง สองครอบครัวขุนนางทรงอิทธิพลที่สืบทอดมาจากราชวงศ์ [[ตระกูลไทระ]] และ [[ตระกูลมินาโมโตะ]] ได้ครอบครองกองทัพขนาดใหญ่และโชเอ็งหลายแห่งนอกเมืองหลวง รัฐบาลกลางเริ่มใช้ตระกูลนักรบสองตระกูลนี้ในการต่อต้านการกบฏและการปล้นสะดม ประชากรของญี่ปุ่นมั่นคงในช่วงปลายยุคเฮอังหลังการถอยลงกว่าหลายร้อยปี

ในระหว่างยุคเฮอังตอนต้น ราชสำนักสามารถรวมอำนาจควบคุมเหนือชาว[[เอมิชิ]]บนเกาะฮนชูตอนเหนือ [[โอโตโมะ โนะ โอโตมาโระ]] เป็นชายคนแรกที่ราชสำนักมอบยศ "เซอิไทโชกุน" (征夷大将軍, *seii tai-shōgun*, "จอมทัพปราบอนารยชน") ใน ค.ศ. 802 เซอิไทโชกุน [[ซากาโนอูเอะ โนะ ทามูรามาโระ]] พิชิตชาวเอมิชิที่อยู่ภายใต้การนำของ[[อาเตรูอิ]] ภายใน ค.ศ. 1051 สมาชิก[[ตระกูลอาเบะ]]ที่ครองตำแหน่งสำคัญต่าง ๆ ในรัฐบาลท้องถิ่นเป็นปฏิปักษ์อย่างชัดเจนต่อรัฐบาลกลาง ราชสำนักร้องขอให้ตระกูลมินาโมโตะเข้าพิชิตตระกูลอาเบะที่เคยเอาชนะใน[[สงครามเซ็นกูเน็ง]] ส่งผลให้ราชสำนักอ้างสิทธิ์การใช้อำนาจทางตอนเหนือของญี่ปุ่นอย่างชั่วคราว ภายหลังจาก[[สงครามโกะซันเน็ง|สงครามกลางเมือง]] [[ฟูจิวาระ โนะ คิโยฮาระ]]ขึ้นครองอำนาจอย่างเต็มรูปแบบ ขณะที่ครอบครัวของเขาควบคุมฮาชูตอนเหนือเป็นระยะเวลาเกือบร้อยปีจาก[[ฮิราอิซูมิ]] เมืองหลวงของพวกเขา

ใน ค.ศ. 1156 เกิด[[กบฏปีโฮเง็ง|ข้อพิพาทระหว่างลำดับการสืบราชสันตติวงศ์]]และผู้อ้างถึงสิทธิ์การขึ้นครองราชย์สององค์ที่ต่างเป็นคู่แข่งกัน ([[จักรพรรดิโกะ-ชิรากาวะ]] และ [[จักรพรรดิซูโตกุ]]) ว่าจ้างตระกูลไทระและมินาโมโตะโดยหวังว่าจะสามารถขึ้นครองราชย์ได้ผ่านการใช้กำลังทหาร ในสงครามนี้ ตระกูลไทกะภายใต้การนำของ [[ไทระ โนะ คิโยโมริ]] เอาชนะตระกูลมินาโมโตะ คิโยโมริใช้ประโยชน์จากชัยชนะของเขาในการสะสมอำนาจของเขาในเกียวโตและแต่งตั้งพระราชนัดดา (หลานชาย) ของเขา [[จักรพรรดิอันโตกุ|อันโตกุ]] ขึ้นเป็นจักรพรรดิ ผลสืบเนื่องจากสงครามนี้คือการแข่งขันกันระหว่างตระกูลมินาโมโตะและไทระ จนในที่สุด ข้อพิพาทและการคลานอำนาจของทั้งสองตระกูลนำไปสู่[[กบฏปีเฮจิ]]ใน ค.ศ. 1160 ใน ค.ศ. 1180 สมาชิกตระกูลมินาโมโตะที่คิโยโมริขับไล่ไปคามากูระ [[มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ]] ท้าทาย ไทระ โนะ คิโยโมริ แม้ว่า ไทระ โนะ คิโยโมริ เสียชีวิตใน ค.ศ. 1181 [[สงครามเก็มเป]]นองเลือดที่ตามมาระหว่างตระกูลไทระและมินาโมโตะดำเนินต่อไปอีกสี่ปี ชัยชนะของตระกูลมินาโมโตะได้รับการรับรองใน ค.ศ. 1185 เมื่อกองกำลังนำโดยน้องชายของโยริโตโมะ [[มินาโมโตะ โนะ โยชิสึเนะ]] ได้รับชัยชนะในสงครามชี้ขาด [[ยุทธนาวีที่ดันโนะอูระ]] โยริโตโมะและผู้ติดตามของเขากลายเป็นผู้นำของญี่ปุ่นโดยพฤตินัย

==== วัฒนธรรมเฮอัง ====
[[ไฟล์:Genji emaki TAKEKAWA.jpg|thumb|alt=|ม้วนภาพจากบท "แม่น้ำไม้ไผ่" ของ *ตำนานเก็นจิ* ราว ค.ศ. 1130]]

ในยุคเฮอัง ราชสำนักเป็นศูนย์กลางสำคัญของศิลปะและวัฒนธรรมระดับสูง ความสำเร็จด้านวรรณกรรมอย่างประชุมบทร้อยกรอง *โคกินวากาชู* และ *โทซะนิกิ* ล้วนเกี่ยวข้องกับนักกวีนิพนธ์ [[คิ โนะ สึรายูกิ]] อีกทั้งประชุมปกิณกนิพนธ์ (collection of miscellany) *มากูระโนะโซชิ* ของ [[เซ โชนางง]] และ *ตำนานเก็นจิ* ของ [[มูราซากิ ชิกิบุ]] ซึ่งมักได้รับการยอมรับว่าเป็นผลงานวรรณกรรมญี่ปุ่นยอดเยี่ยม

การพัฒนาของชุดตัวหนังสือพยางค์[[คานะ]]เป็นส่วนหนึ่งของแนวโน้มการลดลงของอิทธิพลจีนในยุคเฮอัง การส่งราชทูตไปราชวงศ์ถังซึ่งเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 630 หยุดลงในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9 อย่างไรก็ตามคณะผู้แทนพระและนักวิชาการอย่างไม่เป็นทางการยังดำเนินต่อไป ด้วยเหตุผลนี้ การพัฒนารูปแบบทางศิลปะและกวีนิพนธ์ญี่ปุ่นดั้งเดิมได้พัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็ว ความสำเร็จด้านสถาปัตยกรรมที่สำคัญนอกจากเฮอังเกียวคือวัด[[เบียวโดอิง]] สร้างขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1053 ในเมือง[[อูจิ]]

== ยุคศักดินา ==
=== ยุคคามากูระ (ค.ศ. 1185–1333) ===

[[ไฟล์:Minamoto no Yoritomo.jpg|thumb|มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ เป็นผู้ก่อตั้งรัฐบาลโชกุนคามากูระใน ค.ศ. 1192 นี่เป็น[[รัฐบาลทหาร]]ชุดแรกที่โชกุนพร้อมกับ[[ซามูไร]]เป็นผู้ปกครองญี่ปุ่นโดยพฤตินัย]]

หลังจากการเก็บสะสมรวบรวมอำนาจของ[[มินาโมโตะ โนะ โยริโตโมะ]] เขาเลือกที่จะปกครองญี่ปุ่นร่วมกับ[[ราชสำนักเกียวโต]] แม้ว่าโยริโตโมะจะตั้งรัฐบาลของเขาขึ้นที่[[คามากูระ]]ใน[[ภูมิภาคคันโต]]ทางตะวันออกของญี่ปุ่น อำนาจของเขาจะต้องผ่านความเห็นชอบตามกฎหมายโดยราชสำนักเกียวโตในหลายโอกาส ใน ค.ศ. 1192 จักรพรรดิประกาศให้โยริโตโมะเป็น "เซอิไทโชกุน" (征夷大将軍, *seii tai-shōgun*, "จอมทัพปราบอนารยชน") หรือย่อเหลือเพียง "[[โชกุน]]" รัฐบาลของโยริโตโมะถูกเรียกว่าเป็น "[[โชกุน|รัฐบาลบากูฟุ]]" (幕府, *bakufu*, "สำนักพลับพลา") ซึ่งหมายถึงกระโจมที่ทหารของเขาตั้งค่าย ญี่ปุ่นอยู่ภายใต้ระบอบการปกครองทหารเป็นส่วนใหญ่จนถึง ค.ศ. 1868

ราชสำนักให้ความชอบธรรมของการจัดตั้งรัฐบาลโชกุน แต่รัฐบาลโชกุนเป็นผู้ปกครองโดยพฤตินัยของประเทศ ราชสำนักทำหน้าที่ทางราชการและศาสนา ขณะที่รัฐบาลโชกุนให้การต้อนรับการเข้าเยี่ยมของสมาชิกชนชั้นขุนนาง สถาบันเก่าแก่ยังคงอยู่ไม่เสื่อมถอยในสภาพที่อ่อนแอโดยมีเกียวโตเป็นเมืองหลวง ระบบนี้ตรงกันข้ามกันกับ "กฎนักรบอย่างง่าย" ของยุคมูโรมาจิในยุคถัดไป

โยโรโตโมะจู่โจมโยชิสึเนะที่ตอนแรกได้รับการอุปถัมภ์โดย [[ฟูจิวาระ โนะ ฮิเดฮิระ]] หลานชายของคิโยฮาระ และผู้ปกครองดินแดนทางตอนเหนือของฮนชูโดยพฤตินัย ใน ค.ศ. 1189 หลังการเสียชีวิตของฮิเดฮาระ ผู้สืบทอดของเขา [[ฟูจิวาระ โนะ ยาซูฮิระ|ยาซูฮิระ]] พยายามประจบสอพลอโยริโตโมะโดยการโจมตีบ้านพักของโยชิสึเนะ แม้ว่าโยชิสึเนะจะถูกฆ่า โยริโตโมะยังคงบุกครองดินแดนของตระกูลฟูจิวาระเหนือ ภายหลัง โยชิสึเนะกลายเป็นบุคคลตำนานที่ปรากฏในผลงานทางวรรณกรรมนับไม่ถ้วนในฐานะวีรบุรุษในอุดมคติที่เสียชีวิตอย่างเศร้าโศก

หลังการเสียชีวิตของโยริโตโมะใน ค.ศ. 1199 รัฐบาลโชกุนเริ่มอ่อนอำนาจลง โดยภรรยาของโยริโตโมะ [[โฮโจ มาซาโกะ]] เป็นผู้กุมอำนาจที่แท้จริงของรัฐบาลอย่างลับ ใน ค.ศ. 1203 บิดาของเธอ [[โฮโจ โทกิมาซะ]] ได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนโชกุนในขณะนั้น บุตรของโยริโตโมะ [[มินาโมโตะ โนะ ซาเนโตโมะ]] ด้วยเหตุนี้ โชกุนจากตระกูลมินาโมโตะกลายเป็นหุ่นเชิดให้กับ[[ตระกูลโฮโจ|ผู้สำเร็จราชการแทนจากตระกูลโฮโจ]]ที่ครองอำนาจแท้จริง

ผู้สืบทอดของโยริโตโมะได้ยกเลิกระบอบที่โยริโตโมะได้ริเริ่มนั้นเป็นการกระจายอำนาจจากศูนย์กลางและมีความเป็นศักดินาในเชิงโครงสร้าง ซึ่งแตกต่างจากระบอบรัฐริตสึเรียวก่อนหน้า โยริโตโมะเป็นผู้เลือกอำมาตย์เพื่อปกครองแคว้นภายใต้ตำแหน่งที่เรียกว่า "[[ชูโงะ]]" หรือ "[[จิโต]]" จากข้าราชบริพารใกล้ชิดของเขา ([[โกเกนิง]]) รัฐบาลโชกุนคามากูระอนุญาตให้ข้าราชบริพารมีกองทัพและบังคับใช้กฎหมายในแคว้นของตนตามอัธยาศัย

ใน ค.ศ. 1221 [[จักรพรรดิโกะ-โทบะ]]ที่ทรงสละราชสมบัติยุยงให้เกิด[[สงครามปีโจกีว]] การกบฏต่อรัฐบาลโชกุนเพื่อนำอำนาจทางการเมืองห้วนกลับสู่ราชสำนัก การกบฏไม่สำเร็จและนำไปสู่การขับไล่ของโกะ-โทบะไป[[หมู่เกาะโอกิ|เกาะโอกิ]]พร้อมกับจักรพรรดิสององค์ที่เหลือ [[จักรพรรดิสึจิมิกาโดะ]] และ [[จักรพรรดิจุนโตกุ]] ที่ถูกขับไล่ไป[[แคว้นโทซะ]]และ[[เกาะซาโดะ]]ตามลำดับ รัฐบาลโชกุนยังคงเก็บสะสมอำนาจทางการเมืองมากขึ้นไปอีกเพื่อให้เทียบเท่ากับราชสำนักเกียวโต

มีการเรียกระดมพลกองทัพซามูไรทั่วประเทศใน ค.ศ. 1274 และ ค.ศ. 1281 เพื่อเผชิญหน้ากับ[[การรุกรานญี่ปุ่นของมองโกล|การรุกรานเต็มรูปแบบสองครั้ง]]นำโดย [[กุบไล ข่าน]] จาก[[จักรวรรดิมองโกล]] แม้ว่าข้าศึกที่เพียบพร้อมด้วยอาวุธที่เหนือกว่าจะมีจำนวนมากกว่า ซามูไรสู้รบกับกองทัพของมองโกลจนไม่สามารถเดินหน้าต่อได้จนถูกพายุไต้ฝุ่นที่เรียก "[[คามิกาเซะ (ไต้ฝุ่น)|คามิกาเซะ]]" ทำลายกองทัพมองโกล แม้รัฐบาลโชกุนจะได้รับชัยชนะจากการรุกราน ความเสียหายทางการเงินที่เกิดขึ้นจากการป้องกันนั้นมากเกินจนไม่สามารถมอบค่าตอบแทนให้ข้าราชบริพารสำหรับบทบาทของพวกเขาในชัยชนะครั้งนี้ นี่เป็นผลที่ตามมาอย่างถาวรด้านความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลโชกุนและชนชั้นซามูไร ความไม่พึงพอใจของซามูไรเป็นข้อพิสูจน์จุดจบของรัฐบาลโชกุนคามากูระ ใน ค.ศ. 1333 [[จักรพรรดิโกไดโงะ]]ก่อการกบฏโดยหวังว่าจะช่วยคืนอำนาจเต็มรูปแบบคืนสู่ราชสำนัก รัฐบาลโชกุนส่งนายพล [[อาชิกางะ ทากาอูจิ]] ในการคลี่คลายสถานการณ์ แต่ทากาอูจิและผู้ติดตามของเขาตัดสินใจร่วมมือกับกำลังของจักรพรรดิโกไดโงะและโค่นล้มรัฐบาลโชกุนคามากูระ

แม้ว่าญี่ปุ่นจะเข้าสู่ยุคแห่งความเจริญรุ่งเรืองและการเติบโตอย่างก้าวกระโดดของประชากรที่เริ่มขึ้นในช่วง ค.ศ. 1250 ในพื้นที่ทุรกันดาล การใช้เครื่องมือเหล็กและปุ๋ยส่งผลให้เกิดการพัฒนาเทคนิคการชลประทานและ[[การปลูกพืชเหลื่อมฤดู]]ซึ่งทั้งสองนำไปสู่ความสามารถในการผลิตที่เพิ่มขึ้นและเพิ่มจำนวนหมู่บ้านในถิ่นทุรกันดาล เมืองต่าง ๆ เติบโตจากทุพภิกขภัยและโรคระบาดที่น้อยลง เช่นเดียวกันกับศาสนาพุทธซึ่งเป็นศาสนาหลักของขุนนางมูลนาย ถูกนำมาเผยแผ่ในวงกว้างโดยพระที่มีชื่อเสียงอย่าง[[โฮเน็ง]] (ค.ศ. 1133–1212) ผู้ก่อตั้ง[[สุขาวดี (นิกาย)|นิกายสุขาวดี]]ในญี่ปุ่น และ [[พระนิจิเร็ง]] (ค.ศ. 1222–1282) ผู้ก่อตั้ง[[นิจิเร็ง|นิกายนิจิเร็ง]] ขณะที่มีการเผยแพร่[[เซน|นิกายเซน]]อย่างกว้างขวางในหมู่ชนชั้นซามูไร

<gallery caption="ม้วนภาพการบุกครองของมองโกล (*โมโกชูไรเอโกโตบะ*)" mode="packed" heights="150px">
ไฟล์:Mōko Shūrai Ekotoba Mongol Invasion Takezaki Suenaga 2 Page 5-7.jpg|ภาพวาดโบราณแสดงกองกำลังรบซามูไรของจักรวรรดิมองโกล
ไฟล์:Mōko Shūrai Ekotoba Mongol Invasion Mitsui Sukenaga.jpg|ซามูไร มิตสึอิ ซูเกนางะ (ขวา) เอาชนะ กองทหารบุกครองมองโกล (ซ้าย)
ไฟล์:Tagezaki Suenaga,Ekotoba5.jpg|ตระกูลชิราอิชิ
</gallery>

== ยุคมูโรมาจิ ==

[[ไฟล์:Ashikaga Takauji Jōdo-ji.jpg|thumb|ภาพวาดของ [[อาชิกางะ ทากาอูจิ]] ผู้ก่อตั้งและโชกุนคนแรกของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะ]]

ทากาอูจิและซามูไรคนอื่น ๆ เริ่มไม่พอใจกับ[[การฟื้นฟูเค็มมุ]]ซึ่งเป็นความพยายามอันทะเยอทะยานของจักรพรรดิโกไดโงะที่จะรวบอำนาจไว้ที่ราชสำนัก ทากาอูจิก่อกบฏหลังโกไดโงะปฏิเสธที่จะแต่งตั้งเขาเป็นโชกุน ใน ค.ศ. 1338 ทากาอูจิยึดเกียวโตและสถาปนาคู่ปรปักษ์ต่อราชสำนัก [[จักรพรรดิโคเมียว]] ขึ้นครองราชย์ ในทางกลับกันเขาได้แต่งตั้งทากาอูจิให้เป็นโชกุน โกไดโงะตั้งรัฐบาลต่อต้านในเมืองทางตอนใต้ของ[[โยชิโนะ]]ซึ่งนำไปสู่[[ยุคราชสำนักเหนือ-ใต้|ยุคแห่งความขัดแย้งระหว่างราชสำนักเหนือและราชสำนักใต้]]อย่างยาวนาน

ทากาอูจิตั้งรัฐบาลโชกุนในเขตมูโรมาจิของเกียวโต อย่างไรก็ตาม รัฐบาลโชกุนเผชิญกับการต่อสู้กับราชสำนักใต้และการรักษาไว้ซึ่งอำนาจเหนืออำมาตย์ภายใต้การปกครองของตน เหมือนกับรัฐบาลโชกุนคามากูระ รัฐบาลโชกุนมูโรมาจิแต่งตั้งพวกพ้องในการปกครองแคว้น แต่ต่อมาพวกเขาเริ่มเรียกตนเองเป็นเจ้าครองแคว้น (feudal lord of their domain) ที่เรียกว่า "[[ไดเมียว]]" และมักปฏิเสธที่ปฏิบัติตามคำสั่งของโชกุน โชกุนอาชิกางะที่เกือบจะประสบความสำเร็จในการนำประเทศกลับมาเป็นหนึ่งเดียวกันเป็นหลานชายของทากาอูจิ [[อากิชางะ โยชิมิตสึ]] ผู้ขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 1368 และคงอิทธิพลจนถึงการเสียชีวิตของเขาใน ค.ศ. 1408 โยชิมิตสึขยายอำนาจของรัฐบาลโชกุนและใน ค.ศ. 1392 สามารถเจรจาข้อตกลงในการนำราชสำนักเหนือและราชสำนักใต้เข้าด้วยกันได้ เป็นผลให้สงครามกลางเมืองสิ้นสุดลง ขณะที่รัฐบาลโชกุนทำให้จักรพรรดิและราชสำนักของเขาอยู่ภายใต้การควบคุมอย่างเคร่งครัด

[[ไฟล์:Kinkaku3402CBcropped.jpg|thumb|left|คิงกากูจิ ถูกสร้างขึ้นใน ค.ศ. 1397 โดย อาชิกางะ โยชิมิตสึ]]
[[ไฟล์:Map Japan Genki1-en.svg|thumb|left|แผนที่แสดงอาณาเขตของตระกูลไดเมียวที่สำคัญช่วง ค.ศ. 1570]]

ในช่วงปลายศตววรษสุดท้ายของรัฐบาลโชกุนอาชิกางะ ประเทศเริ่มกลับเข้าสู่ยุคแห่งสงครามกลางเมืองอีกครั้งเมื่อ[[สงครามโอนิง]]ปะทุขึ้นใน ค.ศ. 1467 ซึ่งเป็นสงครามที่เกิดขึ้นจากข้อพิพาทว่าใครจะขึ้นสืบทอดตำแหน่งโชกุนต่อไป ไดเมียวต่างเลือกฝั่งของตนและเผากรุงเกียวโตจนมอดไม่เหลือขณะต่อสู้เพื่อผู้ท้าชิงที่ตนเองเลือก ข้อพิพาทการสืบทอดตำแหน่งได้รับการคลี่คลายใน ค.ศ. 1477 โชกุนสูญเสียอำนาจเหนือไดเมียวผู้ปกครองรัฐอิสระกว่าร้อยรัฐทั่วญี่ปุ่นทั้งหมด ระหว่าง[[ยุคเซ็งโงกุ|ยุครณรัฐ]]นี้ ไดเมียวต่อสู้กันเองเพื่อตนจะได้ปกครองประเทศ ไดเมียวที่ทรงอำนาจในขณะนั้น เช่น [[อูเอซูงิ เค็นชิง]] และ [[ทาเกดะ ชิงเง็ง]] สัญลักษณ์ถาวรของยุคนี้คือ "[[นินจา]]" จารชนและนักลอบสังหารผู้มีทักษะจ้างโดยไดเมียว มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์เพียงเล็กน้อยที่กล่าวถึงการใช้ชีวิตอย่างลับ ๆ ของนินจาที่กลายเป็นตำนาน นอกจากไดเมียวแล้ว ชาวชนบทที่เป็นกบฏและ "พระพุทธนักรบ" ยังก่อตั้งกองกำลังทหารเป็นของตนเอง

==== การค้านัมบัง ====

ภายใต้ภาวะอนาธิปไตยเช่นนี้ เรือพาณิชย์ต้องเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือและเทียบท่าใน ค.ศ. 1543 บนเกาะ[[ทาเนงาชิมะ]]ของญี่ปุ่นทางตอนใต้ของคีวชู พ่อค้าชาว[[ประเทศโปรตุเกส|โปรตุเกส]]สามคนที่อยู่บนเรือเป็นชาวยุโรปกลุ่มแรกที่ได้เยือนญี่ปุ่น และไม่นานพวกเขาก็นำสินค้าใหม่ ๆ เข้าสู่ญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกอย่าง[[ปืนคาบศิลา]] จวบจนถึง ค.ศ. 1556 "ไดเมียว" ใช้ปืนคาบศิลากว่า 300,000 กระบอกในกองทัพของพวกเขา ชาวยุโรปยัง[[History of Roman Catholicism in Japan|นำศาสนาคริสต์]]มาเผยแพร่ซึ่งต่อมามีชาวคริสต์กว่า 350,000 คนในญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1549 ผู้เผยแพร่ศาสนา[[คณะเยสุอิต]] [[ฟรันซิสโก ฆาบิเอร์]] เทียบเท่าบนเกาะคีวชู
[[ไฟล์:Iapam by João Vaz Dourado.jpg|thumb|ญี่ปุ่นและเกาหลีในแผนที่ของนักทำแผนที่ชาวโปรตุเกส João Vaz Dourado ค.ศ. 1568]]

หลังเกิดการแลกเปลี่ยน[[การค้านัมบัง|ทางการค้า]]และ[[ศิลปะนัมบัง|ทางวัฒนธรรม]]ระหว่างญี่ปุ่นและตะวันตก มีการทำแผนที่ญี่ปุ่นทางตะวันตกเป็นครั้งแรก ใน ค.ศ. 1568 โดยนักทำแผนที่ชาวโปรตุเกส [[ฟือร์นังดู วาซ ดูราโด]]

ชาวโปรตุเกสสามารถค้าขายและสร้างอาณานิคมที่พวกเขาสามารถแปลงผู้ศรัทธาศาสนาใหม่เป็นคริสต์ศาสนิกชนได้ สถานะสงครามกลางเมืองในญี่ปุ่นเป็นผลดีอย่างยิ่งต่อชาวโปรตุเกส รวมถึงกลุ่มคนที่อยากโน้มน้าวเรือดำโปรตุเกสและเส้นทางการค้าของชาวโปรตุเกสไปสู่นครของตนเอง โดยแรกเริ่ม ชาวโปรตุเกสอาศัยอยู่บนผืนแผ่นดินของ มัตสึระ ทากาโนบุ, ฟิรังโด (ฮิราโดะ) และแคว้นบุงโงะของ โอโตโมะ โซริง แต่ใน ค.ศ. 1562 พวกเขาย้ายไปโยโกเซอูระที่ซึ่งไดเมียวปกครองอยู่ โอมูระ ซูมิตาดะ เสนอตนให้เป็นขุนนางคนแรกที่จะเป็นคริสต์ศาสนิกชน และได้ชื่อคริสต์ใหม่ ดอม บาร์ตูลูเมว (Dom Bartolomeu) ใน ค.ศ. 1564 เขาเผชิญกับกบฏโดยนักบวชศาสนาพุทธและโยเกเซอูระถูกทำลาย

ใน ค.ศ. 1561 กองกำลังของ [[โอโตโมะ โซริน]] โจมตีปราสาทใน[[การล้อมโมจิ|โมจิ]]ด้วยความช่วยเหลือของชาวโปรตุเกสที่มอบเรือสามลำที่บรรทุกลูกเรือกว่า 900 คนและปืนครกมากกว่า 50 กระบอก การโจมตีครั้งนี้ถือได้ว่าเป็นการกระหน่ำยิงครั้งแรกโดยเรือต่างชาติบนเกาะญี่ปุ่น บันทึกการต่อสู้ทางเรือระหว่างชาวยุโรปและชาวญี่ปุ่นเกิดขึ้นครั้งแรกใน ค.ศ. 1565 ใน[[สงครามอ่าวฟูกูดะ]] ไดเมียว [[มัตสึระ ทากาโนบุ]] โจมตีเรือพาณิชย์ที่ท่าเรือ[[ฮิราโดะ]] การเผชิญหน้าครั้งนี้ส่งผลให้นักค้าชาวโปรตุเกสต้องหาท่าเรือที่ปลอดภัยสำหรับ[[Carrack|เรือ]]ซึ่งพาพวกเขาไปสู่รบใน[[นางาซากิ]]

[[ไฟล์:Portuguese Black Ship Namban.jpg|thumb|เรือดำของนักค้าชาวโปรตุเกสที่มาจาก[[รัฐกัว|กัว]]และมาเก๊าปีละครั้ง]]
ใน ค.ศ. 1571 ดอม บาร์ตูลูเมว หรือเป็นที่รู้จักในชื่อ [[โอมูระ ซูมิตาดะ]] รับประกันผืนดินเล็ก ๆ ในหมู่บ้านประมงขนาดย่อมที่เป็นของเยซูอิทส์ผู้แบ่งหมู่บ้านออกเป็นหกส่วน พวกเขาสามารถใช่ผืนดินตรงนี้ได้เพื่อรองรับชาวคริสต์ที่ถูกขับไล่จากดินแดนอื่น ๆ รวมถึงนักค้าชาวโปรตุเกส เยสูอิทส์ได้สร้างโบสถ์เล็กและโรงเรียนภายใต้ชื่อ "เซาเปาโล" เหมือนกับในกัวและมะละกา จวบจนถึง ค.ศ. 1579 หมู่บ้านประมงมีผู้อยู่อาศัย 400 ครัวเรือนและชาวโปรตุเกสบางคนสมรสกัน โอมูระ ซูมิตาดะ (ดอม บาร์ตูลูเมว) กลัวว่านางาซากิอาจตกอยู่ในเอื้อมมือของทากาโนบุที่เป็นปฏิปักษ์ เขาจึงตัดสินใจที่จะรับประกันเมืองให้แก่ชาวเยสูอิทส์โดยตรงใน ค.ศ. 1580 หลังจากนั้นไม่กี่ปี เยสูอิทส์ตระหนักได้ว่าถ้าพวกเขาเข้าใจภาษาญี่ปุ่นจะช่วยทำให้พวกเขาสามารถแปลงผู้คนเป็นศาสนาคาทอลิกได้มากยิ่งขึ้น เยสูอิทส์อย่าง João Rodrigues เขียน[[นิปโปจิโช|พจนานุกรมญี่ปุ่น]] ด้วยเหตุนี้ ภาษาโปรตุเกสจึงเป็นภาษาตะวันตกภาษาแรกที่มีพจนานุกรมภาษาดังกล่าวที่ตีพิมพ์ในนางาซากิใน ค.ศ. 1603

[[โอดะ โนบูนางะ]] ใช้เทคโนโลยีและปืนยุโรปเพื่อเอาชนะไดเมียวคนอื่น ๆ การรวมอำนาจของเขาเริ่ม[[ยุคอาซูจิ–โมโมยามะ]] (ค.ศ. 1573–1603) หลังโนบูนางะถูกลอบสังหารใน ค.ศ. 1582 โดย [[อาเกจิ มิตสึฮิเดะ]] ผู้สืบทอดของเขา [[โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ]] รวมประเทศให้เป็นหนึ่งใน ค.ศ. 1590 และริเริ่ม[[การบุกครองเกาหลีของญี่ปุ่น (ค.ศ. 1592–98)|การบุกครองเกาหลีสองครั้งที่ล้มเหลวใน ค.ศ. 1592 และ ค.ศ. 1597]] ก่อนการบุกครอง ฮิเดโยชิพยายามว่าจ้างให้เรือใบขนาดใหญ่ของโปรตุเกสสองลำเข้าร่วมการบุกครองนี้ด้วยแต่ชาวโปรตุเกสปฏิเสธ

[[โทกูงาวะ อิเอยาซุ]] สำเร็จราชการแทนลูกของฮิเดโยชิ [[โทโยโตมิ ฮิเดโยริ]] และใช้ตำแหน่งของเขาในการรับแรงสนับสนุนทางการเมืองและการทหาร เมื่อสงครามเกิดขึ้น อิเอยาซุพิชิตตระกูลที่เป็นปฏิปักษ์ต่อเขาใน[[ยุทธการที่เซกิงาฮาระ]]ใน ค.ศ. 1600 ใน ค.ศ. 1603 [[รัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ]]ใน[[เอโดะ]]ประกาศใช้มาตรการต่าง ๆ รวมถึง *บุเกะโชฮัตโตะ* ซึ่งเป็นประมวลจรรยาบรรณที่ใช้ควบคุมไดเมียวที่ปกครองตนเอง และนโยบายแยกอยู่โดดเดี่ยว "[[ซาโกกุ]]" ("ประเทศปิด") ใน ค.ศ. 1639 ที่กินเวลากว่า 2 ศตวรรษครึ่งของความเปราะบางทางการเมืองอันเป็นหนึ่งเดียวหรือ[[ยุคเอโดะ]] (ค.ศ. 1603–1868) ซึ่งนโยบายนี้สิ้นสุดจากอิทธิพลของชาวโปรตุเกสหลังพำนักอยู่ในดินแดนญี่ปุ่นกว่า 100 ปี และความมุ่งหมายที่จะจำกัดการปรากฏอยู่ของอำนาจทางการเมืองต่างชาติ

==== วัฒนธรรมมูโรมาจิ ====
แม้จะเกิดสงครามขึ้น ความเฟื่องฟูทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นเจริญขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดยุคมูโรมาจิ จนถึง ค.ศ. 1450 ประชากรของญี่ปุ่นอยู่ที่ราวสิบล้านคน ขณะที่ในช่วงคริสต์ศตววรษที่ 13 ตอนปลาย จำนวนประชากรอยู่ที่หกล้านคน การค้าขายกับจีนและเกาหลีเจริญพัฒนาอย่างก้าวกระโดด อันเนื่องมาจากไดเมียวและกลุ่มอื่น ๆ ในญี่ปุ่นผลิตเหรียญกษาปณ์เป็นของตนเอง ญี่ปุ่นเริ่มเปลี่ยนผ่านจากระบบเศรษฐกิจแบบการแลกเปลี่ยนสินค้าเป็นระบบเศรษฐกิจแบบเงินตรา ในยุคนี้ การพัฒนาศิลปะแสดงลักษณ์ (representative art) เพิ่มขึ้น เช่น [[จิตรกรรมหมึกล้าง]] (ink wash painting), การจัดดอกไม้ "[[อิเกบานะ]]", [[พิธีชงชา]], การจัด[[สวนญี่ปุ่น]], [[บนไซ]] และโรง[[ละครโน]] แม้โชกุนอาชิกางะอันดับที่ 8 [[อาชิกางะ โยชิมาซะ|โยชิมาซะ]] ผู้นำทางการทหารและทางการเมืองที่ไม่เอาเรื่องเอาราว เขาเป็นบุคคลสำคัญที่ช่วยส่งเสริมการพัฒนาวัฒนธรรมเหล่านี้ เขาสร้าง [[คินกากุจิ]] หรือ "วัดทอง" ในเกียวโตใน ค.ศ. 1397

=== ยุคอาซูจิ–โมโมยามะ (ค.ศ. 1568–1603) ===

[[ไฟล์:Sekigahara Kassen Byōbu-zu (Gifu History Museum).jpg|thumb|600px|center|]]

ในครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษที่ 16 ญี่ปุ่นเริ่มค่อย ๆ กลับรวมเป็นหนึ่งภายใต้ผู้นำทางการทหารสองคน: โอดะ โนบูนางะ และ [[โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ]] ชื่อของยุคนี้มาจากศูนย์บัญชาการของโนบูนางะ [[ปราสาทอาซูจิ]] และศูนย์บัญชาการของฮิเดโยชิ [[ปราสาทโมโมยามะ]]

[[ไฟล์:Azuchimomoyama-japan.png|thumb|alt=|ประเทศญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1582 สีเทาแสดงดินแดนที่อยู่ภายใต้การครอบครองของ โอดะ โนบูนางะ]]
โนบูนางะเป็นไดเมียวของแคว้นขนาดเล็กชื่อ [[แคว้นโอวาริ|โอวาริ]] เขาเป็นจุดสนใจอย่างรวดเร็วหลังจากกองทัพของเขาเอาชนะกองทัพของไดเมียวมากอำนาจ [[อิมางาวะ โยชิโมโตะ]] ที่มีขนาดใหญ่กว่าหลายเท่าได้ใน[[ยุทธการที่โอเกฮาซามะ]] โนบูนางะเป็นที่ได้รับการยอมรับจากการนำเชิงกลยุทธ์และความอำมหิตของเขา โนบูนางะสนับสนุนศาสนาคริสต์เพื่อปลุกปั่นกระแสความเกลียดชังต่อข้าศึกชาวพุทธและเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นกับผู้ค้าอาวุธชาวยุโรป เขามอบปืนคาบศิลาและฝึกกองทัพของเขาด้วยยุทธวิธีแบบใหม่ โนบูนางะเลื่อนชั้นคนของเขาที่มีความสามารถโดยไม่สนใจสถานะทางสังคม รวมถึงบริวารชาวไร่ โทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ที่ต่อมาเป็นหนึ่งในนายพลมากฝีมือของเขา

ยุคอาซูจิ–โมโมยามะเริ่มต้นใน ค.ศ. 1568 เมื่อโนบูนางะเข้ายึดครองเกียวโตและโค้นล้มรัฐบาลโชกุนอาชิกางะอย่างทันท่วงที แผนการทำให้ญี่ปุ่นกลายเป็นหนึ่งเดียวของเขาเป็นไปได้ด้วยดีใน ค.ศ. 1582 แต่หนึ่งในกำลังพลของเขา [[อาเกจิ มิตสึฮิเดะ]] สังหารเขาในการโจมตีอย่างเฉียบพลันภายในค่ายพักแรมของเขา ฮิเดโยชิแก้แค้นให้แก่โนบูนางะโดยการเอาชนะสงครามกับอาเกจิ ทำให้เขากลายเป็นผู้สืบทอดของโนบูนางะ ฮิเดโยชิสานต่อแผนการรวมญี่ปุ่นต่อโดยการเข้ายึดครอง[[ชิโกกุ]], คีวชู และดินแดนที่อยู่ทางตะวันออกของ[[ตระกูลโฮโจ|ตระกูลโฮโจตอนปลาย]] เขาทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างกว้างขวางต่อสังคมญี่ปุ่น เช่น การยึดดาบจากชาวไร่นา, ข้อบังคับของไดเมียว, การข่มเหงชาวคริสต์, การสำรวจผืนดินอย่างละเอียด และกฎหมายใหม่ที่ห้ามชาวไร่นาและซามูไรเปลี่ยนชนชั้นทางสังคมของตน การสำรวจผืนดินของฮิเดโยชิทำให้ผู้ที่ทำเกษตรกรรมเป็น "สามัญชน" อันส่งผลให้[[การเป็นทาสในญี่ปุ่น|ทาส]]จำนวนมากในญี่ปุ่นได้รับอิสระ

เมื่ออำนาจของฮิเดโยชิแผ่ขยายออกไป เขาจึงตั้งเป้าหมายในการยึดครองจีนและได้ริเริ่ม[[การบุกครองเกาหลีของญี่ปุ่น (ค.ศ. 1592–98)|การรุกรานเกาหลีครั้งใหญ่สองครั้ง]]ใน ค.ศ. 1592 ฮิเดโยชิไม่สามารถเอาชนะกองทัพจีนและเกาหลีในคาบสมุทรเกาหลีได้และสงครามสิ้นสุดลงจากการถึงแก่กรรมของเขาใน ค.ศ. 1598 ด้วยความหวังที่จะสถาปนาตระกูลใหม่ ฮิเดโยชิให้บริวารทหารที่เขาไว้ใจที่สุดให้คำมั่นที่จะมอบความจงรักภักดีต่อลูกชายที่ยังเป็นทารกของเขา [[โทโยโตมิ ฮิเดโยริ]] อย่างไรก็ตาม หลังการถึงแก่กรรมของฮิเดโยชิอย่างเกือบทันทีทันใด เกิดสงครามขึ้นระหว่างพันธมิตรของฮิเดโยริและผู้ที่จงรักภักดีต่อไดเมียวและอดีตสหายของฮิเดโยชิ [[โทกูงาวะ อิเอยาซุ]] ทากูงาวะ อิเอยาซุ ได้รับชัยชนะชี้ขาดใน[[ยุทธการที่เซกิงาฮาระ]]ใน ค.ศ. 1600 นำไปสู่การปกครองโดย[[ตระกูลโทกูงาวะ]]อย่างไม่มีสิ่งใดขัดขวางเป็นระยะเวลากว่า 268 ปี

== ยุคญี่ปุ่นใหม่ตอนต้น ==
=== ยุคเอโดะ (ค.ศ. 1603–1868) ===
[[ไฟล์:Tokugawa Ieyasu2 full.JPG|thumb|alt=|โทกูงาวะ อิเอยาซุ เป็นผู้ก่อตั้งและโชกุนคนแรกของรัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ]]
ในช่วง[[ยุคเอโดะ]]ได้รับการยอมรับว่าเป็นยุคที่มีความสงบและมั่นคง ภายใต้การควบคุมที่เข้มงวดของ[[รัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ]] (รัฐบาลเอโดะ) ซึ่งปกครองจากเมืองทางตะวันออกของญี่ปุ่น [[เอโดะ]] (โตเกียวในปัจจุบัน) ใน ค.ศ. 1603 [[จักรพรรดิโกะ-โยเซ]] แต่งตั้งให้ โทกูงาวะ อิเอยาซุ เป็นโชกุน และสละตำแหน่งสองปีให้หลังเพื่อเตรียมลูกชายของเขาในการขึ้นเป็นโชกุนลำดับที่สองของตระกูลที่มีการสืบตำแหน่งอย่างยาวนาน อย่างไรก็ตาม การทำให้อำนาจปกครองของโทกูงาวะแข็งแกร่งนั้นใช้เวลานานกว่าจะสำเร็จ ใน ค.ศ. 1609 โชกุนมอบอำนาจให้แก่ไดเมียวใน[[แคว้นศักดินาซัตสึมะ]][[การรุกรานของรีวกีว|รุกรานอาณาจักรรีวกีว]]จากการดูหมิ่นรัฐบาลโชกุนอย่างชัดแจ้ง ชัยชนะของซัตสึมะริเริ่ม 266 ปี แห่งการตกภายใต้การบังคับบัญชาของซัตสึมะและจีน อิเอยาซุนำ[[การล้อมโอซากะ]]ซึ่งจบลงด้วยการโค้นล้มของ[[ตระกูลโทโยโตมิ]]ใน ค.ศ. 1615 หลังจากรัฐบาลโชกุนได้ประกาศใช้บังคับ[[บูเกะโชฮัตโตะ|กฎหมายสำหรับครอบครัวทหาร]]อันส่งเสริมการควบคุมที่เข้มข้นขึ้นต่อไดเมียว นอกจากนี้[[ซันกินโกไต|ระบบสลับถิ่นอาศัยเข้าพบ]]ซึ่งทำให้ไดเมียวต้องสลับพำนักในเอโดะสองปีละครั้ง แม้จะเป็นเช่นนั้น ไดเมียวยังคงมีอิสระในการปกครองตนเองอย่างมากในแคว้นศักดินาของตน รัฐบาลโชกุนที่ซึ่งตั้งอยู่ในเอโดะ เมืองที่หนาแน่นมากที่สุดในโลก รับคำปรึกษาจากกลุ่มของที่ปรึกษาอาวุโสเรียกว่า "[[โรจู]]" และซามูไรว่าจ้างเป็นข้าราชการ จักรพรรดิในเกียวโตได้รับเงินสนับสนุนเพื่อใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือยแต่ไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้อำนาจทางการเมือง

รัฐบาลโชกุนโทกูงาวะพยายามอย่างหนักที่จะระงับความไม่สงบในสังคม บทลงโทษที่โหดร้ายอย่าง[[การตรึงกางเขน]], การตัดศีรษะ และการฆ่าโดยการต้มให้เสียชีวิต ถูกนำมาใช้ลงโทษแม้จะเป็นความผิดลหุโทษ ถีงกระนั้น อาชญากรที่เป็นชนชั้นสูงมักจะได้รับทางเลือกที่จะทำ "[[เซ็ปปูกุ]]" (*seppuku*, "การคว้านเครื่องในออกด้วยตนเอง") วิธีการกระทำอัตวินิบาตกรรมที่ภายหลังถูกทำให้กลายมาเป็นพิธีกรรม ชาวคริสต์ซึ่งถูกมองว่าเป็นภัยคุกคามค่อย ๆ ถูกทำให้เป็นคนนอกกฎหมายหลังเกิดเหตุการณ์[[กบฏชิมบาระ]]ที่นำโดยชาวคริสต์ใน ค.ศ. 1638 เพื่อที่จะหลีกเลี่ยงไม่ให้ความคิดต่างชาติก่อให้เกิดความขัดแย้งกันจากความคิดดั้งเดิม โชกุนโทกูงาวะลำดับที่สาม [[อิเอมิตสึ]] ประกาศใช้นโยบายแยกอยู่โดดเดี่ยว "[[ซาโกกุ]]" (*sakoku*, "ประเทศปิด") ซึ่งทำให้ชาวญี่ปุ่นไม่สามารถเดินทางไปต่างประเทศ กลับมาจากต่างประเทศ หรือสร้างยานพาหนะทางน้ำได้ ชาวยุโรปกลุ่มเดียวที่ได้รับอนุญาตให้อาศัยอยู่บนผืนดินญี่ปุ่นคือชาวดัตช์ในสถานีการค้า (trading post) แห่งเดียวบนเกาะ[[เดจิมะ]]ที่[[นางาซากิ]]ตั้งแต่ ค.ศ. 1635 ถึง ค.ศ. 1854 จีนและเกาหลีเป็นเพียงสองชาติที่สามารถทำการค้ากับญี่ปุ่นได้ และหนังสือต่างชาติหลายเล่มถูกห้ามไม่ให้นำเข้า

ในช่วงการปกครองศตวรรษแรกของโทกูงาวะ ประชากรของญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นสองเท่าถึงสามสิบล้านคนจากการเจริญเติบโตของพืชผลทางการเกษตรเป็นส่วนใหญ่ จำนวนของประชากรคงที่ตลอดช่วงเวลาที่เหลือของยุค การก่อสร้างถนน การกำจัดค่าผ่านทางถนนและสะพาน และการทำให้ระบบเงินเหรียญมีความเป็นมาตรฐาน (standardization of coinage) ส่งเสริมการขยายทางการค้าที่ส่งผลดีต่อผู้ค้าและช่วงฝีมือในเมือง ประชากรในตัวเมืองเพิ่มขึ้น แต่เกือบ 90% ของประชากรยังคงอาศัยอยู่ในพื้นที่ทุรกันดาล ทั้งผู้พักอาศัยในตัวเมืองและชุมชนชนบทได้รับประโยชน์จากหนึ่งในการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่เด่นชัดที่สุดแห่งยุคเอโดะ: การรู้หนังสือ (literacy) และ การรู้ตัวเลข (numeracy) จำนวนของโรงเรียนเอกชนเติบโตอย่างมาก  โดยเฉพาะโรงเรียนที่อยู่ติดกับวัดและศาลเจ้าซึ่งเพิ่มอัตราการรู้หนังสือถึง 30% ตัวเลขนี้อาจเป็นตัวเลขสูงสุดของโลกในเวลานั้น อีกทั้งยังขับเคลื่อนอุตสาหกรรมสื่อสิ่งพิมพ์พาณิชย์ที่พิมพ์หนังสือพิมพ์หลายร้อยฉบับต่อปี ในแง่ของการรู้ตัวเลขที่ประมาณการจากดัชนีวัดความสามารถของบุคคลในการบอกอายุของตนเองอย่างถูกต้องมากกว่าการบอกอายุที่ผ่านการปัดขึ้นให้เป็นเลข 0 หรือ 5 (age-heaping method, "วิธีการพอกอายุ, วิธีการกองอายุ") และบุคคลในระดับไหนที่สามารถแสดงสหสัมพันธ์ (correlation) ที่หนักแน่นกว่าเกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจตอนหลังของประเทศ ระดับของญี่ปุ่นสามารถเปรียบเทียบได้กับประเทศทางตอนเหนือ–ตะวันตกในยุโรป ยิ่งไปกว่านั้น ดัชนีของญี่ปุ่นใกล้ถึงจุด 100% ตลอดช่วงคริสต์ศตววรษที่ 19 ระดับที่สูงของการรู้หนังสือและการรู้ตัวเลขเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของรากฐานทางสังคม–เศรษฐกิจที่จะทำให้ญี่ปุ่นมีอัตราการเติบโตที่แข็งแรงในศตวรรษถัดมา

==== วัฒนธรรมและปรัชญา ====
[[ไฟล์:Samurai-Edo-Customs-1798-Shiji-no-Yukikai.png|thumb|ซามูไรสามารถ[[คิริซูเตะโกเม็ง|ฆ่าสามัญชน]]สำหรับถ้อยคำด่าเล็กน้อย ทำให้ประชาชนชาวญี่ปุ่นเกรงกลัวต่อซามูไร วาดในยุคเอโดะ ค.ศ. 1798]]
[[ไฟล์:Edo social structure.svg|thumb|โครงสร้างทางสังคมเอโดะ]]
ยุคเอโดะเป็นยุคที่วัฒนธรรมเจริญรุ่งเรือง ชนชั้นพ่อค้ารวยขึ้นและเริ่มใช้เงินจากรายได้ในการใช้จ่ายทางวัฒนธรรมและสังคม มีการกล่าวว่า ชนชั้นพ่อค้าที่อุปถัมภ์วัฒนธรรมและงานมหรสพนั้นใช้ชีวิตอย่างสุขสำราญ การใช้ชีวิตของพวกเขาถูกเรียกว่า [[อูกิโยะ]] (*ukiyo*, "โลกล่องลอย") ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจให้แก่นวนิยายที่เป็นที่นิยม [[อูกิโยะ-โซชิ]] และการวาด[[ภาพอูกิโยะ]]บนภาพพิมพ์แกะไม้ ที่ทำให้จิตรกรเกิดความเชี่ยวชาญมากขึ้นและเริ่มการใช้[[นิชิกิเอะ|สีบนภาพพิมพ์หลายสี]]

การแสดงในโรงละครอย่าง[[คาบูกิ]] และ โรงละครหุ่น *บุนรากุ* เป็นที่นิยมอย่างกว้างขวาง การแสดงมหรสพรูปแบบใหม่เหล่านี้มักมีเพลงสั้น (โคอูตะ) ที่บรรเลงบน[[ชามิเซ็ง]] เครื่องดนตรีที่นำเข้ามาใน ค.ศ. 1600 ประกอบอยู่ด้วย กลอน[[ไฮกุ]] ที่มีการยอมรับโดยทั่วกันว่า [[มัตสึโอะ บาโช]] (ค.ศ. 1644–1694) เป็นปรมาจารย์ ผงาดขึ้นเป็นบกวีกระแสหลัก [[เกอิชา]] อาชีพผู้ให้ความบันเทิงใหม่เป็นที่นิยมขึ้นมา พวกเธอจะสนทนา ร้องเพลง และเต้นให้แก่ลูกค้า อย่างไรก็ตาม พวกเธอจะไม่นอนกับพวกเขา

รัฐบาลโทกูงาวะได้รับอิทธิพลเป็นอย่างมากจาก[[ลัทธิขงจื๊อใหม่]]ที่พวกเขาให้การสนับสนุน นำไปสู่รัฐบาลที่แบ่งแยกสังคมออกเป็นสี่ชนชั้นโดยอิงจากระบบ[[ชนทั้งสี่]] (four occupations) ของจีน มีการอ้างว่าชนชั้นซามูไรปฏิบัติตามคตินิยมแบบ[[บูชิโด]] หรือ "วิถีแห่งนักรบ"

==== ความตกต่ำและการล้มสลายของรัฐบาลโชกุน ====

จนถึงช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และคริสต์ศตวรรษที่ 19 ตอนต้น รัฐบาลโชกุนเริ่มแสดงท่าทีอ่อนลง การเจริญเติบโตของผลผลิตทางการเกษตรอย่างก้าวกระโดดที่เป็นเอกลักษณ์ของยุคเอโดะตอนต้นได้สิ้นสุดลง และรัฐบาลไม่สามารถแก้วิกฤติ[[มหาทุพภิกขภัยเท็มโป]]ได้อย่างดีพอ เกิดความไม่สงบขึ้นในหมู่ชาวชนบทและรายได้รัฐบาลเริ่มตกลง รัฐบาลโชกุนตัดการมอบเงินให้แก่ซามูไรที่ประสบปัญหาทางการเงินอย่างหนัก ซึ่งพวกเขาหลายคนทำงานเสริมเพื่อประทังชีวิต ซามูไรที่แสดงท่าทีไม่พอใจจะเป็นแกนนำหลักในการวางแผนรับมือการล่มสลายของรัฐบาลโชกุนโทกูงาวะ

ในขณะเดียวกัน ผู้คนได้รับแรงบันดาลใจจากมุมมองความคิดและแขนงศึกษาใหม่ ๆ หนังสือดัตช์ที่นำเข้ามาสู่ญี่ปุ่นกระตุ้นความสนใจในการเรียนตะวันตกศึกษาที่เรียก [[รังงากุ]] หรือ "การศึกษาแบบดัตช์" ยกตัวอย่างเช่น นักฟิสิกส์ [[ซูงิตะ เก็มปากุ]] ใช้แนวความคิดการแพทย์ตะวันตกในการปฏิวัติความคิดดั้งเดิมของกายวิภาคศาสตร์มนุษย์ [[โคกูงากุ]] หรือ "การศึกษาแห่งชาติ" ที่พัฒนาโดยนักวิชาการอย่าง [[โมโตโอริ โนรินางะ]] และ [[ฮิราตะ อัตสึตาเนะ]] มุ่งเน้นส่งเสริมคุณค่าญี่ปุ่นพื้นเมือง อาทิ นักวิชาการโคกูงากุวิจารณ์ลัทธิขงจื๊อใหม่ที่รัฐบาลโชกุนสนับสนุนและตอกย้ำเทวสิทธิราช (divine authority) ของจักรพรรดิ

[[ไฟล์:Satsuma-samurai-during-boshin-war-period.jpg|thumb|left|alt=|ซามูไรแคว้นศักดินาซัตสึมะในสงครามโบชิน]]
การมาถึงใน ค.ศ. 1853 ของกองเรือรบอเมริกันบัญชาการโดย พลเรือจัตวา [[แมทธิว ซี. เพร์รี]] ทำให้ญี่ปุ่นตกอยู่ในสภาวะสับสนวุ่นวาย [[รัฐบาลกลางสหรัฐ|รัฐบาลสหรัฐ]]มุ่งหวังที่จะทำให้นโยบายแยกอยู่โดดเดี่ยวของญี่ปุ่นสิ้นสุดลง รัฐบาลโชกุนไม่มีการป้องกันต่อเรือปืนของเพร์รีและจำเป็นจะต้องยินยอมต่อข้อเรียกร้องของเขาที่ให้อนุญาตเรืออเมริกันเข้าเทียบท่าเพื่อเอาเสบียงอาหารและทำการค้าที่ท่าเรือญี่ปุ่น [[โลกตะวันตก|อำนาจตะวันตก]]ทำ "[[สนธิสัญญาที่ไม่เป็นธรรม]]" กับญี่ปุ่นซึ่งกำหนดให้ญี่ปุ่นต้องอนุญาตให้ประชาชนจากประเทศเหล่านี้เยือนหรือพำนักอาศัยในดินแดนญี่ปุ่นและจะต้องไม่เก็บภาษีนำเข้าหรือพาพวกเขาขึ้นสู่ชั้นศาล

ความล้มเหลวของรัฐบาลโชกุนในการต้านอำนาจตะวันตกทำให้ชาวญี่ปุ่นเกิดความโกรธแค้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งประชาชนที่อยู่ทางตอนใต้ของญี่ปุ่น กล่าวคือ [[แคว้นโชชู]]และ[[แคว้นซัตสึมะ|ซัตสึมะ]] ซามูไรที่อยู่ที่นั่นถือกำเนิดคติพจน์ "[[ซนโนโจอิ]]" (尊皇攘夷, *Sonnō Jōi*, "เทิดทูนจักรพรรดิ ขับคนป่าเถื่อน") โดยได้รับแรงบันดาลใจจากปรัชญาของนักชาตินิยมโรงเรียนโคกูงากุ ทั้งสองแคว้นสถาปนาความสัมพันธ์กัน ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1866 [[โทกูงาวะ โยชิโนบุ]] หลังกลายเป็นโชกุนได้ไม่นาน ดิ้นรนในการรักษาอำนาจไว้ในขณะที่ความไม่สงบในหมู่ประชาชนยังคงต่อเนื่อง แคว้นโชชูและซัตสึมะใน ค.ศ. 1868 โน้มน้าว[[จักรพรรดิเมจิ]]ที่ยังทรงพระเยาว์และราชมนตรีของพระองค์ในการนิพนธ์พระราชหัตถเลขาเรียกร้องให้รัฐบาลโชกุนโทกูงาวะสิ้นสุดลง กองทัพของโชชูและซัตสึมะเคลื่อนกำลังมุ่งหน้าเอโดะและ[[สงครามโบชิน]]ที่ตามมาภายหลังนำไปสู่การล้มสลายของรัฐบาลโชกุน

== ยุคญี่ปุ่นใหม่ ==
=== ยุคเมจิ (ค.ศ. 1868–1912) ===

[[ไฟล์:Meiji tenno1.jpg|thumb|upright|จักรพรรดิเมจิ [[จักรพรรดิญี่ปุ่น]]ลำดับที่ 122]]
พระราชอำนาจของจักรพรรดิกลับหวนคืนสู่แต่เพียงในพระนาม และใน ค.ศ. 1869 ราชวงศ์ย้ายไปอยู่ในเอโดะซึ่งมีการเปลี่ยนชื่อเป็น [[โตเกียว]] ("นครหลวงตะวันออก") อย่างไรก็ตาม คนที่มีอำนาจมากที่สุดในรัฐบาลคืออดีตซามูไรจากโชชูและซัตสึมะ ไม่ใช่จักรพรรดิที่ยังทรงพระชนมพรรษา 15 พรรษา ใน ค.ศ. 1868 กลุ่มคนเหล่านี้เป็นที่รู้จักในชื่อ "[[ฮัมบัตสึ]]" พวกเขาเป็นผู้กำกับดูแลการเปลี่ยนแปลงอันใหญ่หลวงของญี่ปุ่นในยุคนี้ ผู้นำของ[[รัฐบาลเมจิ]]ต้องการให้ญี่ปุ่นเป็นรัฐชาติสมัยใหม่ที่มีจุดยืนเทียบเท่าอำนาจจักรวรรดินิยมตะวันตก หนึ่งในฮัมบัตสึคือ [[โอกูโบะ โทชิมิจิ]] และ [[ไซโง ทากาโมริ]] จากซัตสึมะ รวมถึง [[คิโดะ ทากาโยชิ]], [[อิโต ฮิโรบูมิ]] และ [[ยามางาตะ อาริโตโมะ]] จากโชชู

==== การเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและสังคม ====
รัฐบาลเมจิเลิกล้มโครงสร้างชนชั้นทางสังคมเอโดะ และแทนที่เจ้าครองแคว้นไดเมียวด้วย[[จังหวัดของประเทศญี่ปุ่น|ระบบจังหวัด]] ริเริ่มการปฏิรูปภาษีแบบเบ็ดเสร็จและยกเลิกประกาศห้ามปรามผู้นับถือศาสนาคริสต์ วาระเร่งด่วนที่สำคัญของรัฐบาลยังประกอบด้วยการให้กำเนิดการรถไฟ โทรเลข และระบบการศึกษาถ้วนหน้า รัฐบาลเมจิให้การส่งเสริม[[Westernization|การทำให้เป็นแบบตะวันตก]] (westernization) และว่าจ้าง[[ที่ปรึกษารัฐบาลชาวต่างชาติในยุคเมจิญี่ปุ่น|ที่ปรึกษาจากชาติตะวันตก]]ที่มีความชำนาญในหลายแขนง อาทิ การศึกษา การทำเหมืองแร่ การธนาคาร กิจการทหาร และคมนาคม เพื่อช่วยปฏิรูปสถาบันต่าง ๆ ของญี่ปุ่น ชาวญี่ปุ่นหันมาใช้[[ปฏิทินกริกอเรียน]] เสื้อผ้าตะวันตก และตัดผมอย่างชาวตะวันตก หนึ่งในผู้นำการสนับสนุนการทำให้เป็นแบบตะวันตกคือนักเขียนที่มีชื่อเสียง [[ฟูกูซาวะ ยูกิจิ]] และเพื่อช่วยขับเคลื่อนการทำให้เป็นแบบตะวันตก รัฐบาลเมจิให้การสนับสนุนที่หนักแน่นในการนำเข้าความรู้วิทยาศาสตร์ตะวันตกเหนือวิทยาศาสตร์การแพทย์อื่น ๆ ใน ค.ศ. 1893 [[คิตาซาโตะ ชิบาซาบูโร]] ก่อตั้งสถาบันโรคติดเชื้อที่ต่อมากลายเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก และใน ค.ศ. 1913 [[ฮิเดโยะ โนงูจิ]] พิสูจน์ความสัมพันธ์ระหว่าง[[ซิฟิลิส]]และ[[อัมพฤกษ์]] มากไปกว่านั้น การให้กำเนิดรูปแบบการประพันธ์แบบยุโรปในญี่ปุ่นจุดประกายผลงานร้อยแก้วบันเทิงคดี (prose fiction) ใหม่ [[ฟูตาบาเต ชิเม]] และ [[โมริ โอไง]] เป็นนักประพันธ์ที่โดดเด่นในยุค อย่างไรก็ดี นักประพันธ์ที่มีชื่อเสียงที่สุดในยุคเมจิคือ [[นัตสึเมะ โซเซกิ]] ผู้เขียนนวนิยายเชิงเสียดสี อัตชีวิตประวัติ และเชิงจิตวิทยา ผสมรวมทั้งรูปแบบการเขียนแบบดั้งเดิมและแบบใหม่ [[อิจิโย ฮิงูจิ]] นักประพันธ์หญิงที่โดดเด่น ได้รับแรงบันดาลใจจากตัวอย่างทางวรรณกรรมตอนต้นของยุคเอโดะ

สถาบันรัฐบาลพัฒนาอย่างรวดเร็วเพื่อตอบโต้[[ขบวนการเสรีภาพและสิทธิประชาชน]] การรณรงค์แบบรากหญ้าเรียกร้องให้ผู้คนสามาถมีส่วนรวมทางการเมืองได้มากยิ่งขึ้น ผู้นำของขบวนการนี้คือ [[อิตางากิ ไทซูเกะ]] และ [[โอกูมะ ชิเงโนบุ]] [[อิโต ฮิโรบูมิ]] [[นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น]]คนแรก ตอบโต้กลับด้วยการเขียน[[รัฐธรรมนูญเมจิ]]ที่ประกาศใช้ใน ค.ศ. 1889 รัฐธรรมนูญใหม่นี้ก่อตั้ง[[สภาผู้แทนราษฎรญี่ปุ่น|สภาผู้แทนราษฎร]]เป็นสภาล่างขึ้น แต่อำนาจถูกจำกัดไว้ มีเพียงแค่ 2% ของประชากรเท่านั้นที่สามารถใช้สิทธิเลือกตั้งได้ และการเสนอร่างกฎหมายโดยสภาผู้แทนราษฎรต้องได้รับความเห็นชอบจาก[[สภาขุนนางญี่ปุ่น]] สภาสูงที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง ทั้งคณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นและกองกำลังทหารญี่ปุ่นไม่ได้มีหน้าที่ตามกฎหมายที่ผ่านร่าง แต่มีหน้าที่ตามพระราชกระแสรับสั่งของจักรพรรดิ ในขณะเดียวกัน รัฐบาลญี่ปุ่นได้พัฒนารูปแบบของ[[ชาตินิยมญี่ปุ่น]]โดย[[ชินโตที่เป็นของรัฐ|ชินโตกลายเป็นศาสนาประจำชาติ]]และจักรพรรดิเป็นที่สักการะบูชาในฐานะเทพเจ้าที่ยังมีชีวิตอยู่ โรงเรียนทั่วประเทศค่อย ๆ ใส่ค่านิยมความเป็นชาตินิยมและความจงรักภักดีต่อจักรพรรดิลงไป

==== ความรุ่งเรืองของจักรวรรดินิยมและการทหาร ====

[[ไฟล์:Great Victory of Pyongyang and Capture of Chinese Qing Generals by Migita Toshihide 1894.jpg|thumb|600px|center|]]
ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1871 เรือชาวรีวกีวอัปปางในไต้หวันและลูกเรือถูกสังหารหมู่ ใน ค.ศ. 1874 ญี่ปุ่นส่ง[[การรุกรานไต้หวันของญี่ปุ่น (ค.ศ. 1874)|กำลังรบนอกประเทศ]]ไปยังไต้หวันเพื่อยืนยันสิทธิเหนือ[[หมู่เกาะรีวกีว]]โดยใช้เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นข้ออ้าง การสงครามนอกประเทศเริ่มต้นจากการที่กองทัพทหารญี่ปุ่นไม่สนคำสั่งของรัฐบาลพลเรือนและออกเรือแม้จะมีคำสั่งให้เลื่อนการส่งกำลังรบนอกประเทศออกไปก็ตาม [[ยามางาตะ อาริโตโมะ]] ซามูไรในแคว้นศักดินาโชชู เป็นหนึ่งในกำลังสำคัญในการทำให้[[กองทัพบกจักรวรรดิญี่ปุ่น]]ทันสมัยขึ้นและใหญ่มากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งการให้กำเนิดกฎหมายการเกณฑ์ทหารแห่งชาติ ใน ค.ศ. 1877 มีการให้กองทัพบกใหม่เข้าจู่โจม[[กบฏซัตสึมะ]]ซึ่งเป็นซามูไรทางตอนใต้ของญี่ปุ่นที่ต่อต้านรัฐบาลเมจิ การกบฏนำโดยอดีตผู้นำเมจิ [[ไซโง ทากาโมริ]]

กองทัพญี่ปุ่นเป็นบทบาทสำคัญในการแผ่ขยายอำนาจของประเทศในต่างแดน รัฐบาลเชื่อว่าประเทศญี่ปุ่นจะต้องมีอาณานิคมเพื่อต่อสู้กับอำนาจจักรวรรดินิยมตะวันตก หลังจากการเข้ากระชับการควบคุมใน[[ฮกไกโด]] (ผ่าน[[คณะกรรมาธิการการพัฒนาฮกไกโด]]) และการผนวก[[อาณาจักรรีวกีว]] ("[[การโอนการครอบครองรีวกีว]]") นั้นสร้างความสนใจให้แก่ประเทศจีนและประเทศเกาหลี ใน ค.ศ. 1894 กองทหารญี่ปุ่นและจีนเข้าโจมตีประเทศเกาหลีที่ซึ่งกองทหารตั้งฐานที่มั่นไว้เพื่อปราบ[[กบฏทงฮัก]] ในระหว่าง[[สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง]]ที่ตามมา กำลังทหารที่เพรียบพร้อมไปด้วยแรงขวัญของญี่ปุ่นชนะกองทัพที่มีจำนวนและยุทโธปกรณ์ที่ดีกว่าของ[[ราชวงศ์ชิง]]ได้ ด้วยเหตุนี้ เกาะไต้หวันจึงตกเป็นของประเทศญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1895 และทำให้รัฐบาลญี่ปุ่นได้รับเกียรติศักดิ์เพียงพอที่ทำให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ [[มุตสึ มูเนมิตสึ]] เจรจาเพื่อแก้ไข "สนธิสัญญาที่ไม่เป็นธรรม" ใน ค.ศ. 1902 ประเทศญี่ปุ่นลงนามใน[[พันธมิตรอังกฤษ-ญี่ปุ่น|ข้อตกลงพันธไมตรีทางการทหารที่สำคัญ]]กับสหราชอาณาจักร

[[ไฟล์:Pacific Area - The Imperial Powers 1939 - Map.svg|thumb|[[จักรวรรดิญี่ปุ่น]]ใน ค.ศ. 1939]]
ต่อมา ประเทศญี่ปุ่นโจมตีประเทศรัสเซียที่กำลังพยายามขยายอำนาจในเอเชีย [[ยุทธการที่แม่น้ำยาลู่]]เป็นครั้งแรกในรอบหลายทศวรรษที่อำนาจเอเชียพ่ายแพ้ให้กับอำนาจตะวันตก [[สงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่น]] ค.ศ. 1904–05 จบลงด้วย[[ยุทธนาวีที่ช่องแคบสึชิมะ]]ซึ่งเป็นอีกหนึ่งชัยชนะของกองทัพญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1905 ประเทศญี่ปุ่นอ้างสิทธิเหนือประเทศเกาหลี[[สนธิสัญญาอึลซา|ในฐานะรัฐในอารักขา]] ตามด้วย[[สนธิสัญญาญี่ปุ่น–เกาหลี ค.ศ. 1910|การผนวกดินแดนเต็มรูปแบบใน ค.ศ. 1910]] ความพ่ายแพ้ของรัสเซียในสงครามเริ่มสร้างกระแสการเปลี่ยนแปลงของโลกด้วยการปรากฏขึ้นมาของประเทศญี่ปุ่นที่ไม่ใช่ในฐานะอำนาจส่วนภูมิภาค แต่อำนาจหลักของเอเชีย

==== การสร้างความเป็นทันสมัยทางเศรษฐกิจและการก่อจราจลของแรงงาน ====
ในยุคเมจิ ประเทศญี่ปุ่นประสบกับการเปลี่ยนผ่านอย่างฉับพลันสู่ระบบเศรษฐกิจอุตสาหกรรม ทั้งรัฐบาลญี่ปุ่นและผู้ประกอบการภาคเอกชนนำเทคโนโลยีและความรู้แบบตะวันตกมาใช้ในการสร้างโรงงานที่มีความสามารถในการผลิตสินค้าที่หลากหลาย

จนถึงจุดสิ้นสุดของยุคนี้ การส่งออกของประเทศญี่ปุ่นส่วนใหญ่คือสินค้าที่ผ่านขั้นตอนการผลิต (manufactured goods) ธุรกิจและอุตสาหกรรมใหม่ ๆ ที่ประสบความสำเร็จของประเทศญี่ปุ่นรวมตัวสร้างเป็นบริษัทรวมธุรกิจครอบครัวขนาดใหญ่ที่เรียก "[[ไซบัตสึ]]" อาทิ [[มิตซูบิชิ]] และ [[ซูมิโตโมะ]] การเติบโตทางอุตสาหกรรมอย่างน่าประหลาดใจจุดประกาย[[การขยายเขตเมือง]] (urbanization) อย่างรวดเร็ว สัดส่วนของประชากรที่ทำงานเกษตรกรรมลดลงจาก 75% ใน ค.ศ. 1872 ถึง 50% ใน ค.ศ. 1920 ใน ค.ศ. 1927 มีการเปิดให้บริการ[[โตเกียวเมโทรสายกินซะ]] โดยถือว่าเป็นสายรถไฟฟ้าใต้ดินที่เก่าแก่ที่สุดในเอเชีย

ประเทศญี่ปุ่นได้รับประโยชน์มากล้นจากการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่มั่นคงในยุคนี้ และผู้คนส่วนใหญ่มีชีวิตที่ยืนยาวและแข็งแรงมากยิ่งขึ้น จำนวนประชากรเพิ่มขึ้นจาก 34 ล้านเป็น 52 ล้าน ใน ค.ศ. 1915 สภาพแวดล้อมการทำงานในโรงงานที่แย่นำไปสู่การก่อจราจลของแรงงานที่ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น คนงานและปัญญาชนเริ่มเสนอแนวคิดแบบสังคมนิยม รัฐบาลเมจิตอบโต้ด้วยการปราบปรามอย่างรุนแรง นักสังคมนิยมหัวรุนแรงวางแผนที่จะลอบปลงพระชนม์จักรพรรดิใน[[เหตุการณ์การก่อกบฏต่อแผ่นดิน]] ค.ศ. 1910 ซึ่งต่อมามีการก่อตั้งกองกำลังตำรวจลับ[[โทกูเบ็ตสึโคโตเคซัตสึ|ทกโก]] เพื่อสืบสวนหาผู้ปลุกปั่นการเมืองฝ่ายซ้าย นอกจากนี้ รัฐบาลยังได้ออกกฎหมายทางสังคม (social legislation) ใน ค.ศ. 1911 ที่กำหนดชั่วโมงทำงานสูงสุดและอายุขั้นต่ำที่จะสามารถทำงานได้

=== ยุคไทโช (ค.ศ. 1912–1926) ===

ในช่วงรัชสมัยอันสั้นของ[[จักรพรรดิไทโช]] ประเทศญี่ปุ่นได้พัฒนาสถาบันทางประชาธิปไตยและได้รับอำนาจระหว่างประเทศที่แข็งแกร่งมากยิ่งขึ้น ยุคนี้เปิดฉากด้วย[[วิกฤตการณ์การเมืองไทโช]] มีการชุมนุมประท้วงและการก่อจราจลขนาดใหญ่นำโดยพรรคการเมืองต่าง ๆ ที่ทำให้ [[คัตสึระ ทาโร]] ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรี วิกฤตการณ์การเมืองและ[[การจลาจลข้าว ค.ศ. 1918]] เพิ่มอำนาจของพรรคการเมืองญี่ปุ่นเหนือรัฐบาล	คณาธิปไตย พรรค[[ริกเก็งเซยูไก|เซยูไก]]และพรรค[[ริกเก็งมินเซโต|มินเซโต]]ครอบงำกิจกรรมทางการเมืองจนถึงช่วงท้ายของยุคที่เรียกกันว่ายุค "ประชาธิปไตยไทโช" สภาผู้แทนราษฎรถือสถาปนาขึ้นใน ค.ศ. 1890 และเจริญเติบโตขึ้นอย่างช้า ๆ นับจากนั้น และใน ค.ศ. 1925 มีการริเริ่ม [[สิทธิออกเสียงเลือกตั้งทั่วไปของผู้ชาย]] อย่างไรก็ตาม สภานิติบัญญัติได้ผ่านร่าง[[กฎหมายการรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน]]ที่มีอิทธิพลในปีเดียวกัน เพื่อบัญญัติโทษรุนแรงหากมีความคิดเห็นไม่ตรงกันทางการเมือง

[[ประเทศญี่ปุ่นในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง|การมีส่วนร่วมของประเทศญี่ปุ่นในสงครามโลกครั้งที่สอง]]ใน[[ฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง|ฝ่ายสัมพันธมิตร]]จุดประกายการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน อีกทั้งยังได้รับ[[แปซิฟิกใต้ในอาณัติ|อาณานิคมใหม่ ๆ ในแปซิฟิกใต้]]ที่ยึดมาจากประเทศเยอรมนี หลังสงครามสิ้นสุดลง ประเทศญี่ปุ่นลงนามใน[[สนธิสัญญาแวร์ซาย]] และมีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่เน้นแฟ้นผ่านการเป็นสมาชิกของ[[สันนิบาตชาติ]]และการเข้าร่วมการประชุมปลดอาวุธระหว่างประเทศต่าง ๆ [[แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต ค.ศ. 1923|แผ่นดินไหวครั้งใหญ่คันโต]]ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1923 ทำให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100,000 ราย และเพลิงไหม้ตามหลังสร้างความเสียหายกว่า 3 ล้านครัวเรือน

การเจริญขึ้นของร้อยแก้วบันเทิงคดีที่เริ่มต้นในยุคเมจิ ดำเนินเข้าสู่ยุคไทโชด้วยอัตราการออกอ่านเขียนได้ลดลง และราคาหนังสือตกต่ำ ผู้นำทางวรรณกรรมที่สำคัญแห่งยุค อาทิ นักเขียนเรื่องสั้น [[รีวโนซูเกะ อากูตางาวะ]] และนักเขียนนิยาย [[ฮารูโอะ ซาโต]] นักประวัติศาสตร์ คอนแรด ท็อตแมน บรรยาย [[จุนอิจิโร ทานิซากิ]] ว่า "บางทีอาจเป็นผู้นำทางวรรณกรรมที่มากความสามารถที่สุดเมื่อครั้งเขายังมีชีวิตอยู่" ทานิซากิได้สร้างสรรค์ผลงานหลายผลงานในยุคไทโชซึ่งได้รับอิทธิพลากวรรณกรรมยุโรป อย่างไรก็ตาม นวนิยาย ค.ศ. 1929 ของเขา *รักไม่เต็มร้อย* (Some Prefer Nettles) สะท้อนให้เห็นถึงการชื่นชมวัฒนธรรมญี่ปุ่นดั้งเดิมอย่างลึกซึ้ง ท้ายยุคไทโช ทาโร ฮิราอิ รู้จักในนามปากกา [[เอโดงาวะ รัมโป]] เริ่มเขียนเรื่องรหัสคดีและอาชญากรรมที่มีชื่อเสียง

=== ยุคโชวะ (ค.ศ. 1926–1989) ===

รัชสมัย 63 ปีของจักรพรรดิ[[ฮิโรฮิโตะ]] ตั้งแต่ ค.ศ. 1926–1989 เป็นยุคที่ยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นเท่าที่มีการจดบันทึก 20 ปีแรกของยุคมีความเป็นชาตินิยมสุดขีดและสงครามขยายอาณาเขต (expansionist war) เป็นเอกลักษณ์ หลังจากประเทศญี่ปุ่นประสบกับความพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่สอง อำนาจต่างประเทศเข้ายึดครองญี่ปุ่นเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ จากนั้นจึงปรากฏตัวอีกครั้งในฐานะประเทศอำนาจทางเศรษฐกิจที่สำคัญของโลก

==== กรณีแมนจูเรียและสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง ====
[[ไฟล์:1937 Japan VP8.webm|thumb|จักรวรรดิญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1937]]
กลุ่มการเมืองฝ่ายซ้ายตกเป็นเป้าของการปราบปรามด้วยความรุนแรงในยุคโทโชตอนปลาย ขณะที่กลุ่มการเมืองฝ่ายขวาจัดที่ได้รับแรงบันดาลใจจากลัทธิฟาสซิสต์และชาตินิยมแบบญี่ปุ่นเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว การเมืองฝ่ายขวาจัดมีอิทธิพลครอบงำรัฐบาลและสังคมญี่ปุ่น อย่างที่เห็นได้ชัดภายใน[[กองทัพกวันตง]] กองทัพญี่ปุ่นที่ประจำการในประเทศจีนตามแนว[[การรถไฟแมนจูเรียตอนใต้|ทางรถไฟแมนจูเรียตอนใต้]]ที่ญี่ปุ่นเป็นเจ้าของ ครั้งเกิด[[กรณีแมนจูเรีย]] ขึ้นใน ค.ศ. 1931 เจ้าหน้าที่ทหารหัวรุนแรงวางระเบิดทางรถไฟแมนจูเรียตอนใต้ส่วนหนึ่ง และบุกครองแมนจูเรีย กองทัพกวันตงยึดครองแมนจูเรียได้สำเร็จ และตั้งรัฐบาลหุ่นเชิด[[ประเทศแมนจูเรีย|แมนจูกัว]]ที่นั่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากรัฐบาลญี่ปุ่น เกิดกระแสวิพากย์วิจารณ์ประเทศญี่ปุ่นบนเวทีนานาชาติ หลังจากการบุกครองที่ทำให้ประเทศญี่ปุ่นถอนตัวออกจาก[[สันนิบาตชาติ]]

นายกรัฐมนตรี [[สึโยชิ อินูไก]] พรรคเซยูไก พยายามต้านทานกำลังของกองทัพกวันตงและถูกลอบสังหารใน ค.ศ. 1932 โดยพวกหัวรุนแรงฝ่ายขวา หลังเสียงต่อต้านที่เพิ่มขึ้นภายในกองทัพญี่ปุ่นและการเมืองฝ่ายขวาจัดในหมู่นักการเมืองที่พวกเขาถูกมองว่าเป็นคนคดโกงและเห็นแต่ประโยชน์ส่วนตน อินูไกเป็นนักการเมืองของพรรคเซยูไกคนสุดท้ายที่ปกครองประเทศญี่ปุ่นในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1936 เจ้าหน้าที่ทหารบกจักรวรรดิญี่ปุ่นรุ่นใหม่หัวรุนแรง[[เหตุการณ์ 26 กุมภาพันธ์|พยายามทำรัฐประหาร]] พวกเขาลอบสังหารนักการเมืองสายกลางหลายคนก่อนการรัฐประหารจะถูกปราบไป สืบเนื่องจากเหตุการณ์ดังกล่าว กองทัพญี่ปุ่นรวบรวมการควบคุมเหนือระบบการเมืองและพรรคการเมืองส่วนใหญ่ถูกยุบเลิกหลังการก่อตั้ง[[สมาคมพิทักษ์ระบบการปกครองโดยจักรพรรดิ]] (大政翼贊會, *Taisei Yokusankai*; Imperial Rule Assistance Association) ใน ค.ศ. 1940

[[ไฟล์:193109 mukden incident railway sabotage.jpg|thumb|left|ผู้เชี่ยวชาญชาวญี่ปุ่นตรวจสอบสถานที่เกิดเหตุการก่อวินาศกรรมทางรถไฟสายแมนจูเรียตอนใต้ เป็นผลให้เกิด[[อุบัติการณ์มุกเดน]]และการบุกครองแมนจูเรียของญี่ปุ่น]]

วิสัยทัศน์ของนักลัทธิล่าอาณานิคมของประเทศญี่ปุ่นเติบโตอย่างแข็งแกร่ง ผู้นำทางการเมืองของประเทศญี่ปุ่นหลายคนต้องการให้ประเทศของตนยึดครองดินแดนใหม่เพื่อการสกัดทรัพยากรและการตั้งถิ่นฐานอันเนื่องจากประชากรที่เกินล้น ความทะเยอทะยานเหล่านี้นำไปสู่การเริ่มต้นของ[[สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง]] ใน ค.ศ. 1937 หลัง[[ยุทธการที่นานกิง|ชัยชนะของพวกเขา]]ที่[[หนานจิง|เมืองหลวงของประเทศจีน]] กองทัพญี่ปุ่น[[การสังหารหมู่ที่หนานจิง|ก่อการสังหารหมู่ที่หนานจิง]]ที่น่าอับอาย กองทัพญี่ปุ่นไม่สามารถโค่นล้มรัฐบาลจีนที่นำโดย [[เจียง ไคเชก]] ได้ และสงครามลดระดับลงเป็นการนองเลือดที่ต่างฝ่ายต่างเอาชนะไม่ได้จนยุติลงใน ค.ศ. 1945 ประเทศญี่ปุ่นระบุเป้าประสงค์ของสงครามว่า เพื่อสถาปนา[[วงไพบูลย์ร่วมแห่งมหาเอเชียบูรพา]]ซึ่งเป็นสหภาพ[[อุดมการณ์รวมกลุ่มเอเชีย]]ภายใต้การนำของญี่ปุ่น บทบาทของฮิโรฮิโตะในสงครามต่างประเทศของญี่ปุ่นตกเป็นประเด็นโต้เถียง นักประวัติศาสตร์หลายคนชี้ว่าพระองค์เป็นหุ่นเชิดไร้อำนาจ (powerless figurehead) ขณะที่บางส่วนตกลงว่าพระองค์เป็นนำทางและเป็นผู้สนับสนุนแสนยานิยมญี่ปุ่น

สหรัฐต่อต้านการรุกรานประเทศจีนของประเทศญี่ปุ่น และตอบโต้ด้วยการเพิ่มมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจอย่างเข้มงวด โดยความหวังที่จะทำให้ประเทศญี่ปุ่นขาดทรัพยากรในการสู้รบต่อในสงครามที่ประเทศจีน ประเทศญี่ปุ่นรับมือโดยการหันหน้าสร้างพันธมิตรกับประเทศเยอรมนีและประเทศอิตาลีใน ค.ศ. 1940 เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "[[กติกาสัญญาไตรภาคี]]" ซึ่งทำให้ความสัมพันธ์กับสหรัฐย่ำแย่ลง ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1941 สหรัฐ สหราชอาณาจักร และประเทศเนเธอร์แลนด์ อายัดทรัพย์สินของญี่ปุ่นทั้งหมด หลังประเทศญี่ปุ่น[[การบุกครองอินโดจีนฝรั่งเศสของญี่ปุ่น|บุกครองอินโดจีนฝรั่งเศส]]โดยการยึดดินแดนทางตอนใต้ของประเทศได้สำเร็จ เป็นเหตุผลให้เกิดความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นในแปซิฟิก

==== สงครามโลกครั้งที่สอง ====

[[ไฟล์:Carrier shokaku.jpg|thumb|[[เรือบรรทุกเครื่องบินโชกากุ|เรือบรรทุกเครื่องบิน*โชกากุ*]] กำลังเตรียมโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์]]
[[ไฟล์:Japanese_Empire_(orthographic_projection).svg|thumb|ยุครุ่งเรืองของ[[จักรวรรดิญี่ปุ่น]]ใน ค.ศ. 1942:]]
ปลาย ค.ศ. 1941 รัฐบาลญี่ปุ่นภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรี พลเอก [[ฮิเดกิ โทโจ]] ตัดสินใจใช้กำลังทหารยกเลิกการกักเรือสินค้าโดยสหรัฐ ในวันที่ 7 ธันวาคม ค.ศ. 1941 กองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่น[[การโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์|บินจู่โจม]]กองเรือรบสหรัฐที่เพิร์ลฮาร์เบอร์ ฮาวาย เหตุการณ์ดังกล่าวทำให้สหรัฐเข้าสู่[[สงครามโลกครั้งที่สอง]]ใน[[ฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่สอง|ฝ่ายสัมพันธมิตร]] ต่อมา ประเทศญี่ปุ่นสามารถรุกรานอาณานิคมในภูมิภาคเอเชียของสหรัฐ สหราชอาณาจักร และประเทศเนเธอร์แลนด์ รวมถึง [[เครือจักรภพแห่งฟิลิปปินส์|ฟิลิปปินส์]] [[บริติชมาลายา]] [[ฮ่องกงของบริเตน|ฮ่องกง]] [[สเตรตส์เซตเทิลเมนต์|สิงคโปร์]] [[พม่าภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักร|พม่า]] และ [[หมู่เกาะอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์]] ได้สำเร็จ

ช่วงแรกของสงคราม ประเทศญี่ปุ่นได้รับชัยชนะอย่างนับครั้งไม่ถ้วน แต่กระแสคลื่นเริ่มย้อนกลับไปหาประเทศญี่ปุ่นหลัง[[ยุทธนาวีที่มิดเวย์]]ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1942 และ[[การทัพกัวดัลคะแนล]]ที่ตามมาภายหลัง ซึ่งกองกำลังฝ่ายสัมพันธมิตรสามารถยึด[[หมู่เกาะโซโลมอน]]คืนจากการควบคุมของญี่ปุ่นได้ ในยุคนี้ ความรับผิดชอบต่ออาชญากรรมสงครามอย่างการดูแลเชลยสงครามที่ไม่ถูกต้อง การสังหารหมู่พลเรือน และการใช้อาวุธทางเคมีและชีวภาพ ตกเป็นของกองทัพญี่ปุ่น อย่างไรก็ตาม [[บันไซชาร์จ]]และการสู้จนถึงที่สุดของกองทัพญี่ปุ่น ทำให้กองทัพมีชื่อเสียงจากการอุทิศตนเพื่อชาติโดยไม่ตั้งคำถามใด ๆ ใน ค.ศ. 1944 กองทัพเรือจักรวรรดิญี่ปุ่นเริ่มส่งฝูงนักบิน[[คามิกาเซะ]]ที่ทำการบินพุ่งชนเรือรบศัตรู

[[ไฟล์:Atomic cloud over Hiroshima - NARA 542192 - Edit.jpg|thumb|left|เมฆรูปดอกเห็ดเหนือฮิโรชิมะ ค.ศ. 1945]]
การใช้ชีวิตในประเทศญี่ปุ่นเริ่มยากขึ้นเรื่อย ๆ สำหรับพลเรือนอันเนื่องจากการปันส่วนอาหารที่เข้มงวดเกิน ไฟฟ้าดับ และการปราบปรามผู้ไม่เห็นด้วยกับสงครามอย่างรุนแรง ใน ค.ศ. 1944 กองทัพบกสหรัฐเข้ายึดเกาะที่[[ยุทธการที่ไซปัน|ไซปัน]] ซึ่งทำให้สหรัฐสามารถเริ่ม[[การโจมตีทางอากาศที่ญี่ปุ่น|การทิ้งระเบิดโจมตีประเทศญี่ปุ่น]]ได้ เป็นผลให้พื้นที่ครึ่งหนึ่งจากพื้นที่ทั้งหมดของเมืองหลักญี่ปุ่นถูกทำลาย [[ยุทธการที่โอกินาวะ]]ระหว่างเดือนเมษายนและมิถุนายน ค.ศ. 1945 เป็นการปฏิบัติการทางเรือที่ใหญ่ที่สุดของสงครามและทำให้ทหารกว่า 115,000 นาย และชาวโอกินาวะ 150,000 คนเสียชีวิต โดยมีการกล่าวว่า แผน[[ปฏิบัติการดาวน์ฟอล|การบุกครองเกาะญี่ปุ่น]]ที่ไม่ได้นำมาปฏิบัติใช้อาจหนองเลือดกว่า เรือประจัญขนาดยักษ์ญี่ปุ่น "[[เรือประจัญบานยามาโตะ|ยามาโตะ]]" จมลงระหว่างการเดินทางไปให้การสนับสนุนยุทธการที่โอกินาวะ

อย่างไรก็ตาม ในวันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 1945 สหรัฐทิ้ง[[การทิ้งระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมะและนางาซากิ|ระเบิดปรมาณูที่ฮิโรชิมะ]] คร่าชีวิตผู้คน 70,000 คน การทิ้งระเบิดปรมาณูครั้งนี้ เป็นการโจมตีด้วยอาวุธนิวเคลียร์ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ในวันที่ 9 สิงหาคม [[สหภาพโซเวียต]]ประกาศสงครามต่อประเทศญี่ปุ่นและ[[การบุกครองแมนจูเรียของสหภาพโซเวียต|บุกครองแมนจูเรีย]]และดินแดนอื่น ขณะที่นางาซากิถูกโจมตีด้วยระเบิดปรมาณูลูกที่สอง คร่าชีวิตผู้คน 40,000 คน [[การยอมจำนนของญี่ปุ่น|ประเทศญี่ปุ่นยอมจำนน]]ต่อฝ่ายสัมพันธมิตรในวันที่ 14 สิงหาคม ขณะที่จักรพรรดิฮิโรฮิโตะ[[เกียวกุองโฮโซ|ทรงออกอากาศพระราชดำรัสยอมจำนน]]ผ่านระบบวิทยุแห่งชาติในวันถัดไป

==== การยึดครองญี่ปุ่น ====

[[ไฟล์:Emperor Hirohito and General MacArthur.jpg|thumb|พลเอก [[ดักลาส แมกอาเธอร์]] และ[[ฮิโรฮิโตะ|จักรพรรดิฮิโรฮิโตะ]] ในการประชุมครั้งแรก เดือนกันยายน ค.ศ. 1945]]
[[ไฟล์:Treaty of peace with japan.jpg|thumb|left|รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศสหรัฐ [[ดีน แอกสัน]] ลงนาม[[สนธิสัญญาซานฟรานซิสโก|สนธิสัญญาสันติภาพกับประเทศญี่ปุ่น]] 8 กันยายน ค.ศ. 1951]]
ประเทศญี่ปุ่นเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและสังคมครั้งใหญ่ภายใต้การยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธมิตรระหว่าง ค.ศ. 1945–1952 พลเอก [[ดักลาส แมกอาเธอร์]] จากสหรัฐและ[[ผู้บัญชาการสูงสุดของฝ่ายสัมพันธมิตร]] เป็นผู้นำโดยนิตินัยของประเทศญี่ปุ่น และเป็นผู้เล่นสำคัญในการปฏิรูปประเทศที่ได้รับแรงบันดาลใจจากแผนปฏิรูปสหรัฐ "[[สัญญาใหม่]]" (New Deal) ในยุค ค.ศ. 1930

การยึดครองมุ่งเน้นไปที่การกระจายอำนาจโดยการยกเลิกบริษัทรวมธุรกิจ "[[ไซบัตสึ]]" โอนความเป็นเจ้าของพื้นที่ทางการเกษตรจากเจ้าของที่ดินให้แก่เกษตรกรผู้เช่าไร่นา (tenant farmer) และส่งเสริมสหภาพแรงงานนิยม นอกจากนี้ ความพยายามในการลดกำลังทหารและการทำให้เป็นประชาธิปไตยของรัฐบาลและสังคมญี่ปุ่นยังเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายหลักของการปฏิรูป โดยกองทัพญี่ปุ่นถูกปลดอาวุธ [[จักรวรรดิอาณานิคมญี่ปุ่น|อาณานิคม]]ได้รับอิสรภาพ มีการยกเลิกกฎหมายการรักษาความสงบเรียบร้อยและตำรวจลับทกโก [[ศาลทหารระหว่างประเทศสำหรับตะวันออกไกล]]ออกพิพากษาอาชญากรสงคราม [[คณะรัฐมนตรีญี่ปุ่น|คณะรัฐมนตรี]]หันมามีหน้าที่และความรับผิดชอบต่อ[[สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ญี่ปุ่น)|สภานิติบัญญัติแห่งชาติ]]ที่ผ่านการเลือกตั้ง ไม่ใช่ต่อจักรพรรดิ จักรพรรดิยังครองราชย์ได้แต่[[ประกาศความเป็นมนุษย์|ต้องสละความเป็นพระผู้เป็นเจ้า]]ซึ่งเป็นเสาหลักของระบบ[[ชินโตของรัฐ]] [[รัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่น|รัฐธรรมนูญ]]ใหม่ของประเทศญี่ปุ่นที่ประกันเสรีภาพของพลเมือง สิทธิแรงงาน และสิทธิออกเสียงเลือกตั้งของผู้หญิง มีผลใช้บังคับใน ค.ศ. 1947 ประเทศญี่ปุ่นยังสละสิทธิในการทำสงครามกับอีกชาติตามความที่บัญญัติไว้ใน [[มาตรา 9 ของรัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่น|มาตรา 9]] ของรัฐธรรมนูญ

[[สนธิสัญญาซานฟรานซิสโก]] ค.ศ. 1951 ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศญี่ปุ่นและสหรัฐกลับสู่สภาวะปกติ การยึดครองสิ้นสุดลงใน ค.ศ. 1952 แม้สหรัฐยังคง[[United States Civil Administration of the Ryukyu Islands|ควบคุมหมู่เกาะรีวกีวหลายเกาะ]] ใน ค.ศ. 1968 สหรัฐคืน[[หมู่เกาะโองาซาวาระ]]ให้แก่ประเทศญี่ปุ่น ประชาชนชาวญี่ปุ่นสามารถกลับไปยังหมู่เกาะได้ ขณะที่โอกินาวะเป็นหมู่เกาะที่สหรัฐ[[ความตกลงการคืนโอกินาวะ ค.ศ. 1971|ให้คืน]]เป็นลำดับสุดท้ายใน ค.ศ. 1972 สหรัฐยังคงดำเนินกิจการฐานทัพทั่วหมู่เกาะรีวกีวโดยส่วนใหญ่ตั้งอยู่ที่โอกินาวะ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ[[สนธิสัญญาความร่วมมือและความมั่นคงร่วมระหว่างสหรัฐและญี่ปุ่น|สนธิสัญญาความมั่นคงสหรัฐ–ญี่ปุ่น]]

==== การเติบโตหลังสงครามและความรุ่งเรือง ====

[[ไฟล์:Shigeru Yoshida suit.jpg|upright|180px|thumb|alt=|[[ชิเงรุ โยชิดะ]] เป็นหนึ่งใน[[รายชื่อนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น|นายกรัฐมนตรีที่ดำรงตำแหน่งที่สุดในประวัติศาสตร์]] (ค.ศ. 1946–1947 และ 1948–1954)]]
[[ชิเงรุ โยชิดะ]] ดำรงตำแหน่ง[[นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น|นายกรัฐมนตรี]]ระหว่าง ค.ศ. 1946–1947 และ 1948–1954 และเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการนำทางประเทศญี่ปุ่นตลอดช่วงการยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธมิตร นโยบายของเขาที่เรียกว่า [[ลัทธิโยชิดะ]] (Yoshida Doctrine) เสนอว่าประเทศญี่ปุ่นควรกระชับความสัมพันธ์กับสหรัฐและมุ่งเน้นไปที่การพัฒนาเศรษฐกิจมากกว่าการดำเนินงานนโยบายต่างประเทศเชิงรุก โยชิดะเป็นหนึ่งใน[[รายชื่อนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น|นายกรัฐมนตรีที่ดำรงตำแหน่งยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น]] [[Liberal Party (Japan, 1945)|พรรคเสรีนิยม]]ของโยชิดะยุบรวมเข้ากับ[[พรรคเสรีประชาธิปไตย (ญี่ปุ่น)|พรรคเสรีประชาธิปไตย]] (LDP) ใน ค.ศ. 1995 ซึ่งสามารถครอบงำการเมืองญี่ปุ่นตลอดช่วง[[ยุคโชวะ]]

แม้ว่าเศรษฐกิจญี่ปุ่นไม่ได้รุ่งเรืองในช่วงปีแรกหลังสงครามสิ้นสุดลง นโยบายประหยัดอย่างเข้มงวด (austerity program) ริเริ่มใน ค.ศ. 1949 โดยผู้เชี่ยวชาญทางการเงิน [[โจเซฟ ดอดจ์]] สามารถแก้ไขภาวะเงินเฟ้อได้ในที่สุด [[สงครามเกาหลี]] (ค.ศ. 1950–1953) ส่งผลดีอย่างมากต่อธุรกิจญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1949 คณะรัฐมนตรีโยชิดะก่อตั้ง[[กระทรวงการค้าระหว่างประเทศและอุตสาหกรรม]] (MITI) ที่มีพันธกิจในการส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจผ่านการร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างรัฐบาลและธุรกิจรายใหญ่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมการผลิตและอุตสาหกรรมหนัก (heavy industry) อีกทั้งยังกระตุ้นให้มีการส่งออกที่เพิ่มขึ้น ปัจจัยหลังการเติบโตทางเศรษฐกิจหลังสงครามประกอบด้วยเทคโนโลยีและเทคนิคการควบคุมคุณภาพที่ได้รับจากฝั่งตะวันตก ความร่วมมือทางเศรษฐกิจและความมั่นคงอย่างใกล้ชิดกับสหรัฐ การไม่มีข้อกีดกันภาษีอากร (non-tarrif barriers) เมื่อมีการนำเข้าสินค้า ไม่มีข้อจำกัดการรวมเป็นสหภาพแรงงาน ห้ามไม่ให้มีชั่วโมงการทำงานที่ยาวนาน และสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจโลกที่ดีโดยทั่วไป พนักงานในบริษัทมีความเชี่ยวชาญและจงรักภักดีต่อบริษัท อันเป็นผลมาจากระบบ[[ชูชินโคโย|การจ้างงานตลอดชีพ]]ที่ทำให้พวกเขามั่นใจว่าจะมีอาชีพที่มั่นคง

ตั้งแต่ ค.ศ. 1955 เป็นต้นมา เศรษฐกิจญี่ปุ่นได้เติบโตสูงกว่าเศรษฐกิจช่วงก่อนสงคราม และตั้งแต่ ค.ศ. 1968 ประเทศญี่ปุ่นกลายเป็นประเทศเศรษฐกิจแบบทุนนิยมที่ใหญ่เป็นลำดับที่สองของโลก [[ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ]] (Gross National Product) ขยายในอัตรารายปีราว 10% ตั้งแต่ ค.ศ. 1956 จนถึง [[วิกฤตน้ำมัน ค.ศ. 1973]] ซึ่งทำให้การเติบโตถดถอยลงจนอยู่ที่อัตรารายปีเฉลี่ยเพียง 4% จนถึง ค.ศ. 1991 [[การคาดหมายคงชีพ]] (life expectancy) สูงขึ้น และจำนวนประชากรญี่ปุ่นเพิ่มถึง 123 ล้านคนภายใน ค.ศ. 1990 ชาวญี่ปุ่นสามัญธรรมดาสามารถเลือกซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่หลากหลายได้ ในยุคนี้ ประเทศญี่ปุ่นเป็นผู้ผลิตยานยนต์ที่ใหญ่ที่สุดของโลก อีกทั้งยังเป็นผู้นำด้านการผลิตอิเล็กทรอนิกส์ ประเทศญี่ปุ่นลงนามใน[[ข้อตกลงพลาซา]]ใน ค.ศ. 1985 เพื่อลดค่าดอลลาร์สหรัฐด้วยเงินเยนและสกุลเงินอื่น จวบจนถึง ค.ศ. 1987 ดัชนีหุ้น [[นิกเกอิ 225|นิกเกอิ]] เพิ่มขึ้นสองเท่า และ[[ตลาดหลักทรัพย์โตเกียว]]กลายเป็นตลาดหลักทรัพย์ที่ใหญ่ที่สุดของโลก ในระหว่าง[[Japanese asset price bubble|เศรษฐกิจฟองสบู่ที่เป็นผลตามมา]] หุ้นและเงินกู้อสังหาริมทรัพย์เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว

ประเทศญี่ปุ่นเข้าร่วมเป็นสมาชิกของ[[สหประชาชาติ]]ใน ค.ศ. 1956 และสร้างจุดยืนที่มั่นคงในเวทีระหว่างประเทศใน ค.ศ. 1964 หลังจากที่ประเทศญี่ปุ่นจัดการแข่งขัน[[โอลิมปิกฤดูร้อน 1964|โอลิมปิกฤดูร้อน]] ในโตเกียว ประเทศญี่ปุ่นเป็นสัมพันธมิตรของสหรัฐในช่วง[[สงครามเย็น]] แม้ว่าพันธมิตรนี้จะไม่ได้รับการสนับสนุนอย่างเป็นเอกฉันท์จากชาวญี่ปุ่น โดยได้รับการร้องขอจากสหรัฐ ประเทศญี่ปุ่นก่อตั้งกองทัพทหารขึ้นใหม่ใน ค.ศ. 1954 ภายใต้ชื่อ [[กองกำลังป้องกันตนเองญี่ปุ่น]] (JSDF) อย่างไรก็ตามชาวญี่ปุ่นบางคนยืนกรานว่าการมีอยู่ของกองกำลังป้องกันตนเองเป็นการละเมิดมาตรา 9 ของรัฐธรรมนูญญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 1960 เกิด[[การประท้วงอัมโป]]ขนาดใหญ่ที่มีประชาชนกว่าหลายแสนคนเข้าร่วมเพื่อต่อต้าน[[สนธิสัญญาความร่วมมือและความมั่นคงร่วมระหว่างสหรัฐและญี่ปุ่น|สนธิสัญญาความมั่นคงสหรัฐ–ญี่ปุ่น]] ประเทศญี่ปุ่นสามารถทำให้ความสัมพันธ์[[ปฏิญญาร่วมโซเวียต–ญี่ปุ่น ค.ศ. 1956|กับสหภาพโซเวียต]]กลับมาเป็นปกติได้ใน ค.ศ. 1956 แม้จะมี[[กรณีพิพาทหมู่เกาะคูริล|กรณีพิพาทความเป็นเจ้าของหมู่เกาะคูรีวที่ยังไม่สามารถหาทางแก้ไขได้]] และ[[สนธิสัญญาว่าด้วยความสัมพันธ์พื้นฐานระหว่างประเทศญี่ปุ่นและสาธารณรัฐเกาหลี|กับประเทศเกาหลีใต้]]ใน ค.ศ. 1965 แม้จะมี[[กรณีพิพาทกองหินลีย็องกูร์|กรณีพิพาทความเป็นเจ้าของหมู่เกาะกองหินลีย็องกูร์]] เพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายของสหรัฐ ประเทศญี่ปุ่นยอมรับ[[สาธารณรัฐจีน]]ที่ตั้งอยู่บนเกาะไต้หวันเป็นรัฐบาลโดยชอบด้วยกฎหมายของประเทศจีนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง อย่างไรก็ตามประเทศญี่ปุ่นเปลี่ยนการยอมรับนั้นให้แก่[[สาธารณรัฐประชาชนจีน]]ใน ค.ศ. 1972

ท่ามกลางการพัฒนาทางวัฒนธรรมต่าง ๆ ยุคหลังการยึดครองไม่นานกลายเป็นยุคทองของ[[ภาพยนตร์ญี่ปุ่น]] หลังการยกเลิก	การตรวจพิจารณาโดยรัฐบาล (government censorship) ต้นทุนการผลิตภาพยนตร์ที่ต่ำ การเข้าถึงเทคนิคการผลิตภาพยนตร์และเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่กว้างขึ้น และจำนวนผู้เข้าชมภายในประเทศมหาศาลในเวลานั้นเมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนผู้เข้าชมรูปแบบของความรื่นเริงอื่น ๆ ที่ค่อนข้างน้อย ในวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1964 เส้นทางรถไฟความเร็วสูงรางแรกของประเทศญี่ปุ่นที่เรียกว่า[[โทไกโดชิงกันเซ็ง]]ถูกสร้างขึ้น อีกทั้งยังเป็นระบบรางรถไฟความเร็วสูงที่เก่าแก่ที่สุดในโลก

===ยุคเฮเซ (ค.ศ. 1989–2019) ===

[[ไฟล์:Japan Tokyo3.png|thumb|โตเกียวใน ค.ศ. 2010]]
รัชสมัยของ[[จักรพรรดิอากิฮิโตะ]]เริ่มต้นขึ้นหลังการสวรรคตของพระราชบิดาของพระองค์ [[จักรพรรดิฮิโรฮิโตะ]] เศรษฐกิจฟองสบู่แตกใน ค.ศ. 1989 การเข้าไปยัง[[วงจรอุบาทว์เงินฝืด]] (deflationary spiral) ของประเทศญี่ปุ่นส่งผลให้หุ้นและราคาที่ดินลดลงอย่างรวดเร็ว ธนาคารต้องเผชิญกับหนี้จำนวนมหาศาลที่ชลอการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจและยากเกินกว่าจะเอาชนะได้ ภาวะเศรษฐกิจชะงักงันแย่ลงอีกเมื่ออัตราเกิดตกต่ำเกินระดับทดแทน (replacement level) คริสต์ทศวรรษ 1990 ในประเทศญี่ปุ่นมักถูกเรียกว่า "[[ทศวรรษที่สาบสูญ]]" ประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจอยู่ในสภาวะแย่ในหลายทศวรรษต่อมา และตลาดหลักทรัพย์ไม่เคยกลับขึ้นมาถึงจุดสูงเหมือนในช่วงก่อน ค.ศ. 1989 ได้อีกเช่นเคย ระบบการจ้างงานตลอดชีพล้มลงและอัตราการว่างงานสูงขึ้น ภาวะเศรษฐกิจชะงักชะงันและข่าวลือการทุจริตต่าง ๆ ทำให้ตำแหน่งทางการเมืองของพรรคเสรีประชาธิปไตยอ่อนแอลง อย่างไรก็ตาม ประเทศญี่ปุ่นปกครองโดยนายกรัฐมนตรีที่ไม่ได้สังกัดพรรคเสรีประชาธิปไตยเพียงแค่ระหว่าง ค.ศ. 1993–1996 และ ค.ศ. 2009–2012

มรดกตกทอดจากการกระทำในสงครามของประเทศญี่ปุ่นทำให้ความสัมพันธ์กับประเทศจีนและเกาหลีตึงเครียด [[รายชื่อแถลงการณ์ขออภัยกรณีสงครามออกโดยประเทศญี่ปุ่น|เจ้าหน้าที่ราชการญี่ปุ่นและจักรพรรดิ]]ได้ออกแถลงการณ์ขออภัยกรณีสงครามมากกว่า 50 ฉบับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 1950 อย่างไรก็ตาม นักการเมืองบางคนจากประเทศจีนและประเทศเกาหลีมองว่าถ้อยแถลงขออภัย อย่างพระราชดำรัสของจักรพรรดิใน ค.ศ. 1990 และ [[ถ้อยแถลงมูรายามะ]] ค.ศ. 1995 นั้นขาดความจริงใจหรือไม่เพียงพอ นักชาตินิยมทำให้เหตุการณ์นี้รุนแรงขึ้นโดย[[การปฏิเสธการสังหารหมู่ที่หนานจิง|ปฏิเสธความรับผิดจากการสังหารหมู่ที่หนานจิง]]และอาชญากรรมสงครามอื่น ๆ และ[[ข้อโต้เถียงหนังสือเรียนญี่ปุ่นวิชาประวัติศาสตร์|เขียนแก้หนังสือเรียนวิชาประวัติศาสตร์ใหม่]]ซึ่งเป็นเหตุให้เกิด[[การประท้วงต่อต้านญี่ปุ่น ค.ศ. 2005|การประท้วงในเอเชียตะวันออก]] นักการเมืองญี่ปุ่นเดินทางไปสักการะที่[[ศาลเจ้ายาซูกูนิ]]อยู่บ่อยครั้ง เพื่อแสดงความเคารพต่อผู้ที่เสียชีวิตจากสงครามตั้งแต่ ค.ศ. 1868 ถึง ค.ศ. 1954 แต่นักโทษอาชญากรสงครามอยู่ในกลุ่มคนที่นักการเมืองแสดงความเคารพให้

[[ไฟล์:Shinchi Sta 20110404.jpg|thumb|alt=|ซากปรักหักพังของสถานีรถไฟที่พังทลายจาก[[แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในโทโฮกุ พ.ศ. 2554|แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิ ค.ศ. 2011]]]] 
[[ประชากรศาสตร์ญี่ปุ่น|ประชากรของประเทศญี่ปุ่น]]สูงที่สุดที่ 128,083,960 คน ใน ค.ศ. 2008 และลดต่ำลง 2,373,960 คน จนถึงเดือนธันวาคม ค.ศ. 2020 ใน ค.ศ. 2011 [[เศรษฐกิจจีน]]ใหญ่ที่สุดเป็นลำดับที่สองของโลก ขณะที่เศรษฐกิจญี่ปุ่นใหญ่ที่สุดเป็นลำดับสามของโลกโดยวัดจากผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศที่เป็นตัวเงิน (Nominal GDP) แม้ประเทศญี่ปุ่นจะประสบความยากลำบากทางเศรษฐกิจ ในยุคนี้[[วัฒนธรรมประชานิยมญี่ปุ่น]]อย่าง[[วิดีโอเกมในประเทศญี่ปุ่น|วิดีโอเกม]] [[อนิเมะ]] และ [[มังงะ]] เป็นที่นิยมทั่วโลกและโดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มวัยรุ่น ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2011 [[โตเกียวสกายทรี]]เป็น[[List of tallest towers|หอคอยที่สูงสุด]]ในโลกที่ความสูง  แทนที่[[Canton Tower|แคนตันทาวเวอร์]] อีกทั้งยังเป็น[[List of tallest structures|สิ่งปลูกสร้างที่สูงที่สุด]]ลำดับสองในโลกตามหลัง[[บุรจญ์เคาะลีฟะฮ์]] ()

ในวันที่ 11 มีนาคม ค.ศ. 2011 [[รายชื่อแผ่นดินไหวในประเทศญี่ปุ่น|หนึ่งในแผ่นดินไหวที่ใหญ่ที่สุดซึ่งสามารถบันทึกได้ในประเทศญี่ปุ่น]][[แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในโทโฮกุ พ.ศ. 2554|เกิดขึ้นทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ]] โดยสึนามิที่ก่อตัวจากแผ่นดินไหวดังกล่าว[[ภัยพิบัตินิวเคลียร์ฟูกูชิมะแห่งที่หนึ่ง|สร้างความเสียหายให้แก่โรงงานนิวเคลียร์ในฟูกูชิมะ]] และส่งผลให้เกิดการหลอมละลายนิวเคลียร์ (nuclear meltdown) และการรั่วไหลของรังสีอย่างร้ายแรง

=== ยุคเรวะ (ค.ศ. 2019–ปัจจุบัน) ===

รัชสมัยของจักรพรรดิ[[นารูฮิโตะ]]เริ่มต้นขึ้นจากการสละราชสมบัติของพระราชบิดาของพระองค์ จักรพรรดิอากิฮิโตะ เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม ค.ศ. 2019

ใน ค.ศ. 2020 โตเกียวเป็นเจ้าภาพจัด[[โอลิมปิกฤดูร้อน 2020|โอลิมปิกฤดูร้อน]]เป็นครั้งที่สองนับตั้งแต่การจัดครั้งแรกใน ค.ศ. 1964 ประเทศญี่ปุ่นเป็นประเทศในภูมิภาคเอเชียประเทศแรกที่ได้จัดโอลิมปิกสองครั้ง อย่างไรก็ตาม โอลิมปิกฤดูร้อนถูกเลื่อนจัดไป ค.ศ. 2021 เนื่องจาก[[การระบาดทั่วของโควิด-19 ในประเทศญี่ปุ่น|การระบาดของโควิด-19]] ซึ่งระบาดไปทั่วโลกและทำให้เกิดผลกระทบทางเศรษฐกิจ โอลิมปิดฤดูร้อนจัดขึ้นตั้งแต่วันที่ 23 กรกฎาคม ถึง 8 สิงหาคม ค.ศ. 2021 ประเทศญี่ปุ่นได้ลำดับที่ 3 ด้วยเหรียญทอง 27 เหรียญ

เมื่อครั้งเกิด[[การรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย พ.ศ. 2565|การรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย ค.ศ. 2022]] ประเทศญี่ปุ่นประณามและวางมาตรการลงโทษทางเศรษฐกิจกับประเทศรัสเซีย ประธานาธิบดียูเครน [[วอลอดือมือร์ แซแลนสกึย]] ยกย่องประเทศญี่ปุ่นว่า "เป็นชาติเอเชียแรกที่เริ่มกดดันประเทศรัสเซีย"

ในวันที่ 8 กรกฎาคม ค.ศ. 2022 อดีตนายกรัฐมนตรี [[ชินโซ อาเบะ]] ถูก[[การลอบสังหารชินโซ อาเบะ|ลอบสังหาร]]ในเมือง[[นาระ (เมือง)|นาระ]]โดยอดีตทหารเรือ[[กองกำลังป้องกันตนเองทางทะเลญี่ปุ่น]] ในขณะที่เขากำลังปราศรัยหาเสียงเลือกตั้ง 2 วันหลัง[[2022 Japanese House of Councillors election|การเลือกตั้งราชมนตรีสภา ค.ศ. 2022]] เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความตื่นตกใจแก่สาธารณะ เนื่องจากความสูญเสียจากอาวุธปืนนั้นพบได้น้อยมากในประเทศญี่ปุ่น มีเพียงแค่เหตุการเสียชีวิต 10 เหตุที่เกิดจากการดวลปืนตั้งแต่ ค.ศ. 2017 ถึง ค.ศ. 2020 และเสียชีวิตจากอาวุธปืนอีก 1 เหตุใน ค.ศ. 2021

== อ้างอิง ==



=== รายการอ้างอิง ===

* 
* 
* 
* 
*  [https://archive.org/details/historyofjapan00kenn online]
* 
*  In 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 


== หนังสืออ่านเพิ่ม ==

* Garon, Sheldon. "Rethinking Modernization and Modernity in Japanese History: A Focus on State-Society Relations" *Journal of Asian Studies* 53#2 (1994), pp.&nbsp;346–366. .
* Hara, Katsuro. *Introduction to the history of Japan* (2010) [https://archive.org/details/introductiontohi0000hara/page/n9/mode/2up online]
* Hook, Glenn D. et al. *Japan's International Relations: Politics, Economics and Security* (2011) [https://www.amazon.com/Japans-International-Relations-Economics-University/dp/0415587433/ excerpt]
* 
* 
* Kingston, Jeffrey. *Japan in transformation, 1952-2000* (Pearson Education, 2001). 215pp; brief history textbook 
* Kitaoka, Shin’ichi. *The Political History of Modern Japan: Foreign Relations and Domestic Politics* (Routledge 2019)
* 
*  Tames, Richard, et al. *A traveller's history of Japan'' (2008), popular history online

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 


หมวดหมู่:วัฒนธรรมญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ชาตินิยมญี่ปุ่น
หมวดหมู่:การเมืองญี่ปุ่น