รถไฟ

**รถไฟ** เป็นกลุ่มของยานพาหนะที่เคลื่อนที่ไปตามรางเพื่อการขนส่งสินค้าหรือผู้โดยสาร รถไฟมักจะถูกขับเคลื่อนด้วยหัวรถจักร แต่ก็มีรถไฟหลายชนิดที่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตนเอง ผู้โดยสารหรือสินค้าจะถูกขนส่งโดยใช้ตู้โดยสาร รถไฟแต่ละชนิดถูกออกแบบมาให้ใช้กับขนาดความกว้างรางต่างกันออกไป และส่วนมากทำงานโดยใช้ล้อเหล็กเคลื่อนไปตามรางเหล็ก แรงเสียดทานที่น้อยทำให้การขนส่งทางรางมีประสิทธิภาพกว่าการคมนาคมรูปแบบอื่น ๆ

รถไฟมีพัฒนาการมาจากรถรางที่ใช้ม้าลาก (Wagonway) ต่อมาใน ค.ศ. 1804 การคิดค้นรถจักรไอน้ำที่สหราชอาณาจักรทำให้รถไฟถูกนำไปใช้งานทั่วโลก ในฐานะที่เป็นระบบขนส่งที่ราคาถูกและรวดเร็วกว่าที่เคยมีมา ระบบขนส่งมวลชนเร็วและรถรางมีขึ้นครั้งแรกในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 เพื่อขนส่งผู้โดยสารจำนวนมากตามเมืองต่าง ๆ ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1920 เป็นต้นมา รถจักรดีเซลและรถจักรไฟฟ้าก็เริ่มเข้ามาทดแทนรถจักรไอน้ำ แต่พัฒนาการของรถยนต์ รถบรรทุก และเครือข่ายทางหลวง ประกอบกับการพัฒนาอากาศยานที่รวดเร็วขึ้นก็ทำให้ความสำคัญของรถไฟลดลง และรถไฟหลายสายก็ถูกปิดตัวไป นอกจากนี้ การแพร่ขยายของรถบัสก็นำไปสู่การปิดตัวระบบขนส่งมวลชนและรถรางในช่วงนี้ด้วย

ตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา รัฐบาล นักสิ่งแวดล้อม และผู้สนับสนุนรถไฟต่างเรียกร้องให้มีการใช้รถไฟมากขึ้น เนื่องจากรถไฟมีประสิทธิภาพในการใช้เชื้อเพลิงสูงกว่าระบบขนส่งอื่น ๆ และปล่อยแก๊สเรือนกระจกน้อยกว่า รถไฟความเร็วสูง ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นในทศวรรษก่อนหน้าก็เข้ามามีบทบาทในฐานะที่เป็นตัวเลือกแทนรถยนต์และเครื่องบินสำหรับการเดินทางระยะสั้น ส่วนรถไฟชานเมืองก็มีความสำคัญมากขึ้นตั้งแต่ทศวรรษ 1970 ในฐานะที่เป็นทางเลือกในการหลีกเลี่ยงรถติดและถูกใช้เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่ต่าง ๆ ต่อมาในศตวรรษที่ 21 รถไฟรางเบาก็ถูกนำมาใช้เพื่อวัตถุประสงค์นี้เช่นกัน ส่วนรถไฟสินค้าก็ยังคงถูกใช้เพื่อขนส่งสินค้าที่มีปริมาณมาก เช่น ถ่านหินและธัญพืช และเพื่อลดปัญหาการจราจรที่เกิดจากรถบรรทุก

โดยทั่วไปแล้ว รถไฟจะวิ่งไปตามราง 2 เส้นที่ขนานกัน แต่ก็มีรถไฟรูปแบบอื่น ๆ เช่นกัน รถไฟรางเดี่ยว (โมโนเรล) สามารถวิ่งได้โดยใช้รางเพียงเส้นเดียว ในขณะที่รถกระเช้าและรถไฟล้อเฟืองถูกออกแบบมาใช้วิ่งตามพื้นที่ลาดชัน นอกจากนี้ รถไฟแบบใหม่ ๆ เช่น แม็กเลฟ ซึ่งเคลื่อนที่โดยอาศัยแรงแม่เหล็ก ก็กำลังถูกพัฒนาขึ้นในทศวรรษ 2020 ด้วย รถไฟที่ใช้เชื้อเพลิงทางเลือก เช่น รถไฟแก๊สธรรมชาติและรถไฟไฮโดรเจน ก็เป็นอีกหนึ่งสิ่งประดิษฐ์สำคัญที่พัฒนาขึ้นในศตวรรษที่ 21

## ประวัติ
[thumb|220px|left|[รถจักรไอน้ำ *ร็อกเก็ต* ซึ่ง จอร็จ สตีเฟนสัน เป็นผู้ประดิษฐ์ ในปี พ.ศ. 2357]]
รถไฟเริ่มเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในประเทศอังกฤษ เมื่อประมาณสามร้อยปีมาแล้ว เดิมทีเดียวสร้างขึ้นเพื่อใช้บรรทุกถ่านหิน รถนั้นมีล้อ แล่นไปตามรางและใช้ม้าลาก ต่อมาในปี พ.ศ. 2357 จอร์จ สตีเฟนสัน (George Stephenson) ชาวอังกฤษ ได้ประดิษฐ์รถจักรไอน้ำ ชื่อว่า ร็อคเก็ต (Rocket) ซึ่งสามารถแล่นได้ด้วยตนเองเป็นผลสำเร็จ นำมาใช้ลากจูงรถแทนม้าในเหมืองถ่านหิน ภายหลังจากนั้นก็ได้มีผู้ประดิษฐ์รถจักรไอน้ำและรถจักรชนิดอื่น ๆ ขึ้นอีกหลายแบบ รถไฟได้เปลี่ยนสภาพจากรถขนถ่านหินมาเป็นรถสำหรับขนส่งผู้โดยสารและสินค้า ดังเช่นในปัจจุบัน 

กิจการรถไฟของไทยนั้น ได้เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2429 ตรงกับรัตนโกสินทร์ศกที่ 105 ไทยได้ให้สัมปทานแก่บริษัทชาวเดนมาร์กสร้างทางรถไฟสายแรกจาก กรุงเทพมหานคร ถึงสมุทรปราการ เป็นระยะทาง 21 กิโลเมตร ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2433 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดเกล้าให้ตั้งกรมรถไฟหลวงขึ้น โดยสังกัดกระทรวงโยธาธิการ เมื่อวันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2439 พระองค์เสด็จประกอบพระราชพิธีเปิดการเดินรถไฟระหว่าง กรุงเทพมหานครถึงอยุธยา เป็นระยะทาง 71 กิโลเมตร ซึ่งทางการได้ถือเอาวันนี้เป็นวันสถาปนากิจการรถไฟหลวง ปัจจุบันทางรถไฟที่สำคัญของประเทศไทยมีอยู่ด้วยกันทั้งสิ้นรวมสี่สาย คือ สายเหนือ ถึงจังหวัดเชียงใหม่และสุโขทัย สายใต้ ถึงประเทศมาเลเซีย สายตะวันออก ถึงจังหวัดสระแก้ว และสายตะวันออกเฉียงเหนือ รวมเป็นระยะทาง 3,855 กิโลเมตร

## ประเภทของรถจักร
thumb|250x250px|รถจักรดีเซลไฟฟ้า Krauss-Maffei ML-4000
ในโลกมีรถจักรอยู่หลากหลายประเภท แต่รถจักรประเภทหลัก ๆ ที่มีใช้อยู่หลากหลายในโลก คือ
* **[[รถจักรไอน้ำ]]** (Steam Locomotive) ใช้พลังแรงดันสูงจากไอน้ำอันเกิดจากน้ำต้มเดือด ในการดันลูกสูบเพื่อหมุนล้อ ปัจจุบันแทบไม่มีแล้ว
* **[[รถจักรดีเซล]]** (Diesel Locomotive)แบ่งออกเป็น
** **[[รถจักรดีเซลการกล]]** (Diesel-Mechanical Locomotive) ใช้เครื่องยนต์ดีเซลโดยตรงในการขับเคลื่อนล้อ ปัจจุบันแทบไม่มีแล้ว
** **[[รถจักรดีเซลไฮดรอลิก]]** (Diesel-Hydraulic Locomotive)
ใช้แทนรถจักรดีเซลไฟฟ้าเมื่อน้ำท่วมราง เพราะรถจักรดีเซลไฟฟ้าโดนน้ำไม่ได้
** **[[รถจักรดีเซลไฟฟ้า]]** (Diesel-Electric Locomotive) ใช้เครื่องยนต์ดีเซลกำเนิดไฟฟ้านำไปหมุนมอเตอร์ลากจูง (Traction Motor: TM) เป็นรถจักรดีเซลที่มีใช้การมากที่สุดในโลก 
* **[[รถจักรไฟฟ้า]]** (Electric Locomotive) ใช้ไฟฟ้านำไปหมุนมอเตอร์ลากจูง (Traction Motor: TM) เป็นรถจักรที่มีกำลังสูงมากกว่าประเภทอื่น ๆ นอกจากนี้ ยังมีรถโดยสารที่สามารถขับเคลื่อนได้ด้วยตัวเอง ได้แก่
** **[[รถดีเซลราง]]** (Diesel Multiple Unit: DMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยกำลังดีเซล ส่วนใหญ่ขับเคลื่อนด้วยดีเซลการกล หรือดีเซลไฮดรอลิก
** **[[รถรางไฟฟ้า]]** (Electric Multiple Unit: EMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยมอเตอร์ซึ่งใช้ไฟฟ้า
** **[[รถรางพลังงานน้ำ]]** (Water Multiple Unit: WMU) เป็นรถโดยสารที่ขับเคลื่อนด้วยรางน้ำซึ่งใช้พลังงานน้ำสูบเข้าไปเป็นพลังงานไอน้ำสร้างกระแสไฟฟ้าขับดันรถจักรเคลื่อนที่ไปข้างหน้า

## องค์ประกอบของการเดินขบวนรถไฟที่สำคัญ
* **[[ทางรถไฟ]]** - ทางที่มีรางเหล็ก 2 เส้น วางขนานกันบนไม้หมอนที่มีหินโรยทางรองรับ ไม้หมอนและรางจะยึดติดกันไว้ด้วยเครื่องยึดเหนี่ยวราง
* **[[รถจักร]]** - ทำหน้าที่ลากจูงรถไฟคันอื่น ๆ ให้เคลื่อนที่ไปได้โดย รถจักรมีหลายชนิด ได้แก่ รถจักรไอน้ำ, รถจักรดีเซล, รถจักรไฟฟ้า และ รถจักรกังหันก๊าซ
* **[[รถพ่วง]]** - ได้แก่ รถสำหรับบรรทุกคนโดยสาร ซึ่งเรียกว่า รถโดยสารและรถสำหรับบรรทุกสินค้า ซึ่งเรียกว่า รถสินค้า
* **[[ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟ]]** - เป็นเครื่องมือควบคุมการจราจรเพื่อความปลอดภัย รวดเร็วและมีประสิทธิภาพในการเดินรถ เช่น เสาสัญญาณชนิดหางปลา (semaphore), สัญญาณธงผ้ารูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า และ ตะเกียงสัญญาณ
* **[[สถานีรถไฟ]]**

## กิจการรถไฟในต่างประเทศ

## รูปภาพ

ไฟล์:TahiLand RailWay002.JPG|รถไฟของประเทศไทย
ไฟล์:Albania train.jpg|รถไฟของประเทศแอลเบเนีย
ไฟล์:9039 con el bobinero.jpg|รถไฟของประเทศอาร์เจนตินา
ไฟล์:A class hauled train.jpg|รถไฟของประเทศออสเตรเลีย
ไฟล์:Cityshuttle Linz Urfahr.JPG|รถไฟของประเทศออสเตรีย

ไฟล์:8612 PlovdivStation.jpg|รถไฟของประเทศบัลแกเรีย
ไฟล์:Northlander at Englehart 2008 12 21.jpg|รถไฟของประเทศแคนาดา
ไฟล์:China Railways DF4B 2609.jpg|รถไฟของประเทศจีน
ไฟล์:TGV 2N2 4722 Karlsruhe.JPG|รถไฟของประเทศฝรั่งเศส
ไฟล์:G612er IC bei Schlomener Kurve.jpg|รถไฟของประเทศเยอรมนี

ไฟล์:Complesso ALe 801.jpg|รถไฟของประเทศอิตาลี
ไฟล์:Izuhakone-Odoriko.jpg|รถไฟของประเทศญี่ปุ่น
ไฟล์:KTM upt.JPG|รถไฟของประเทศมาเลเซีย
ไฟล์:KTX (Korea Train eXpress).jpg|รถไฟของประเทศเกาหลีใต้
ไฟล์:BLS NPZ RegioExpress Simmental.jpg|รถไฟของประเทศสวิตเซอร์แลนด์
ไฟล์:254029 Offord Cluny church 211219.jpg|รถไฟของสหราชอาณาจักร


## แหล่งข้อมูลอื่น

* การรถไฟแห่งประเทศไทย 
* ไทยทรานสปอร์ตดอตเน็ต / รูปและข้อมูลรถไฟ 
* ฝ่ายการช่างโยธา การรถไฟแห่งประเทศไทย "เราจักบำรุงทางให้มั่นคง"

หมวดหมู่:รถไฟ
หมวดหมู่:ยานพาหนะ