ประวัติศาสตร์สาธารณรัฐประชาชนจีน

เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 ประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน เหมา เจ๋อตง ประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนจากด้านบนประตูเทียนอัน หลังพรรคคอมมิวนิสต์จีน ได้รับชัยชนะเกือบเบ็ดเสร็จ (1949) ในสงครามกลางเมืองจีน สาธารณรัฐประชาชนจีนเป็นหน่วยงานทางการเมืองล่าสุดที่ปกครองจีนแผ่นดินใหญ่ โดยมีสาธารณรัฐจีน ( 1912–1949) และราชวงศ์กษัตริย์ที่ปกครองมาหลายพันปีเป็นสมัยก่อนหน้า ผู้นำสูงสุดที่ผ่านมาได้แก่ เหมา เจ๋อตง (1949–1976); ฮฺว่า กั๋วเฟิง (1976–1978); เติ้ง เสี่ยวผิง (1978–1988); เจียง เจ๋อหมิน (1989–2002); หู จิ่นเทา (2002–2012); และสี จิ้นผิง (2012–ปัจจุบัน)

จุดกำเนิดของสาธารณรัฐประชาชนสามารถสืบย้อนไปได้ถึงสาธารณรัฐโซเวียตจีนที่ประกาศสถาปนาขึ้นใน ค.ศ. 1931 ในรุ่ยจิน มณฑลเจียงซี โดยได้รับการสนับสนุนจากพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพทั้งมวลในสหภาพโซเวียต ท่ามกลางสงครามกลางเมืองจีนที่ต่อต้านรัฐบาลชาตินิยมก่อนจะล่มสลายไปใน ค.ศ. 1937

ภายใต้การปกครองของเหมา จีนผ่านการเปลี่ยนแปลงทางสังคมนิยมจากสังคมเกษตรกรรมแบบดั้งเดิม โดยมุ่งเน้นไปที่อุตสาหกรรมหนักภายใต้เศรษฐกิจแบบวางแผน ขณะที่การรณรงค์ต่าง ๆ เช่น การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและการปฏิวัติวัฒนธรรมสร้างความเสียหายอย่างใหญ่หลวงทั่วทั้งประเทศ ตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 1978 การปฏิรูปเศรษฐกิจที่นำโดยเติ้ง เสี่ยวผิงได้ทำให้จีนกลายเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกและเป็นหนึ่งในประเทศที่มีการเติบโตทางเศรษฐกิจเร็วที่สุด โดยมีความเชี่ยวชาญด้านโรงงานที่มีผลิตภาพสูงและเป็นผู้นำในบางสาขาของเทคโนโลยีขั้นสูง ในระดับโลก หลังได้รับการสนับสนุนจากสหภาพโซเวียตในช่วงทศวรรษ 1950 จีนกลายเป็นศัตรูที่ขมขื่นของสหภาพโซเวียตทั่วโลกกระทั่งการเยือนจีนของมีฮาอิล กอร์บาชอฟในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1989 ในศตวรรษที่ 21 ความมั่งคั่งและเทคโนโลยีใหม่นำไปสู่การแข่งขันเพื่อความเป็นหนึ่งในกิจการของเอเชียกับอินเดีย ญี่ปุ่นและสหรัฐ และตั้งแต่ ค.ศ. 2017 ได้เกิดสงครามการค้าที่ทวีความรุนแรงขึ้นกับสหรัฐ

## สมัยเหมา (ค.ศ. 1949–1976)

### การเปลี่ยนแปลงสังคมนิยม

หลังสงครามกลางเมืองจีนและการได้รับชัยชนะของกองกำลังคอมมิวนิสต์ของเหมา เจ๋อตงเหนือกองกำลังก๊กมินตั๋งของจอมพลเจียง ไคเชก ซึ่งหนีไปยังไต้หวัน เหมา เจ๋อตงประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนในวันที่ 1 ตุลาคม 1949 เหมาให้ความสำคัญทางทฤษฎีอย่างมากต่อเศรษฐกิจแบบบังคับและการต่อสู้ระหว่างชนชั้น

หลังสงครามเกาหลีสิ้นสุดลงในปี 1953 เหมา เจ๋อตงริเริ่มโครงการเพื่อข่มเหงอดีตเจ้าของที่ดินและพ่อค้า ขณะเดียวกันก็เริ่มโครงการทำให้เป็นอุตสาหกรรม เป้าหมายแรกของเหมาคือการยกเครื่องระบบการถือกรรมสิทธิ์ที่ดินทั้งหมด และการปฏิรูปที่ดินอย่างกว้างขวาง รวมถึงการประหารชีวิตเจ้าของที่ดินที่มีอำนาจมากกว่า ระบบเก่าของจีนที่เป็นระบบเจ้าของที่ดินผู้ดีและการเช่าที่ดินของชาวนาถูกแทนที่ด้วยระบบการจัดสรรที่ดินแก่ชาวนาที่ยากจน/ไม่มีที่ดินซึ่งช่วยลดความไม่เท่าเทียมทางเศรษฐกิจได้อย่างมาก มีเจ้าของที่ดินกว่าหนึ่งล้านคนถูกประหารชีวิตในการปฏิรูปที่ดินจีน ในหมู่บ้านจางจวง ซึ่งมีการปฏิรูปอย่างละเอียดกว่าในภาคเหนือของประเทศ "เจ้าของที่ดิน" และ "ชาวนาร่ำรวย" ส่วนใหญ่สูญเสียที่ดินทั้งหมดและมักเสียชีวิตหรือหลบหนีไป การรณรงค์ส่งผลให้ชาวนานับร้อยล้านคนได้รับที่ดินเป็นครั้งแรก ผลที่ตามมาคือ "ชาวนาชนชั้นกลาง" ซึ่งปัจจุบันคิดเป็น 90% ของประชากรหมู่บ้าน ถือครองที่ดิน 91% การค้ายาเสพติดและการใช้ฝิ่นส่วนใหญ่ถูกกำจัดไป การลงทุนจากต่างประเทศถูกยึดและชาวต่างชาติถูกขับไล่

ขณะเดียวกัน การเคลื่อนไหวทางการเมืองและการต่อสู้ระหว่าวชนชั้นก็เริ่มต้นขึ้นทั่วประเทศ การรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวา 1957–1958 สร้างความเสียหายอย่างมากต่อประชาธิปไตยในจีน ซึ่งในระหว่างนั้นมีผู้ถูกข่มเหงอย่างน้อย 550,000 คน ส่วนใหญ่เป็นปัญญาชนและผู้เห็นต่างทางการเมือง หลังการรณรงค์ครั้งนี้ จีนเข้าสู่รัฐพรรคเดียวโดยพฤตินัยของพรรคคอมมิวนิสต์จีน การเคลื่อนไหวทางการเมืองสำคัญอื่น ๆ ในทศวรรษ 1950 รวมถึงการปราบปรามกลุ่มต่อต้านการปฏิวัติ การรณรงค์ต้านสามต้านห้าและขบวนการซู่ฝ่าน แต่ละขบวนการส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมากทั่วประเทศ

### ก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าและผลพวง

เหมา เจ๋อตงเชื่อว่าในที่สุดสังคมนิยมจะได้รับชัยชนะเหนืออุดมการณ์อื่น และภายหลังจากแผนห้าปีฉบับแรกซึ่งอิงตามระบบเศรษฐกิจควบคุมจากส่วนกลางแบบโซเวียต เหมาก็ริเริ่มโครงการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้าที่ทะเยอทะยานในปี 1958 โดยเริ่มกระบวนการรวมกลุ่มในพื้นที่ชนบทอย่างไม่เคยมีมาก่อน (คอมมูนประชาชน) เหมาสนับสนุนให้ใช้โรงถลุงเหล็กที่จัดตั้งขึ้นโดยคอมมูนเพื่อเพิ่มการผลิตเหล็กกล้า ดึงคนงานออกจากภาคเกษตรกรรมจนถึงจุดที่พืชผลจำนวนมากเน่าเสียและไม่ถูกเก็บเกี่ยว เหมาตัดสินใจสนับสนุนโรงถลุงเหล่านี้ต่อไปแม้จะเคยไปเยี่ยมโรงงานเหล็กกล้าที่พิสูจน์ให้เขาเห็นว่าเหล็กกล้าคุณภาพสูงสามารถผลิตได้ในโรงงานเท่านั้น เขามองว่าการยุติโครงการนี้จะบั่นทอนความกระตือรือร้นของชาวนาต่อการระดมพลทางการเมืองของเขา นั่นคือการก้าวกระโดดไกล

การนำความคิดลัทธิเหมาไปใช้ในจีนอาจเป็นสาเหตุของทุพภิกขภัยครั้งร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ซึ่งมีผู้เสียชีวิตจากความอดอยากและโรคระบาด 15–55 ล้านคน ภายในสิ้นปี 1961 อัตราการเกิดลดลงเกือบครึ่งหนึ่งเนื่องจากภาวะขาดสารอาหาร ในปี 1958 เกิดการก่อการกำเริบที่สฺวินฮฺว่าและในปี 1959 เกิดการก่อการกำเริบครั้งใหญ่ในทิเบต ส่งผลให้ชาวทิเบตเสียชีวิตหลายหมื่นคน และทะไลลามะต้องลี้ภัยหลังจากนั้น เหมาเผชิญกับการวิพากษ์วิจารณ์จากจอมพลเผิง เต๋อหวยและคนอื่น ๆ ในการประชุมหลูชานเกี่ยวกับนโยบายสุดโต่ง เหมาเปิดฉาก "การต่อสู้ต่อต้านแนวคิดฝ่ายขวา" ครั้งใหญ่ในปี 1959 ซึ่งในระหว่างนั้นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์จีนกว่า 3 ล้านคนถูกระบุว่าเป็น "ผู้มีแนวคิดฝ่ายขวา" หรือ "ผู้ฉวยโอกาสฝ่ายขวา" และถูกกวาดล้างหรือลงโทษในเวลาต่อมา อย่างไรก็ตาม ความล้มเหลวของเหมาในการก้าวกระโดดได้ลดทอนอำนาจของเขาในรัฐบาล ซึ่งหน้าที่การบริหารตกเป็นของประธานาธิบดีหลิว เช่าฉีและเติ้ง เสี่ยวผิง โดยเฉพาะหลังจากการประชุมเจ็ดพันแกนนำในช่วงต้นปี 1962 การต่อสู้แย่งชิงอำนาจระหว่างเหมา เจ๋อตงและหลิว เช่าฉีกับเติ้ง เสี่ยวผิงเริ่มต้นขึ้นหลังปี 1962 และเป็นผลให้เหมาเปิดตัวขบวนการการศึกษาสังคมนิยมตั้งแต่ปี 1963 ถึง 1965

โครงการ "ระเบิดสองลูก หนึ่งดาวเทียม" ที่เปิดตัวในปี 1958 นั้นประสบความสำเร็จมากกว่ามาก โดยในตอนแรกได้รับความช่วยเหลือจากมอสโก โครงการนี้ใช้นักวิทยาศาสตร์ชั้นนำที่เดินทางกลับมาจีนแผ่นดินใหญ่จากต่างประเทศ รวมถึงเฉียน เสฺวเซิน, เติ้ง เจี้ยเซียนและเฉียน ซานเฉียง จีนสามารถพัฒนาทั้งระเบิดปรมาณู ขีปนาวุธนิวเคลียร์ ระเบิดไฮโดรเจนและดาวเทียมดวงแรกได้สำเร็จภายในปี 1970 อย่างไรก็ตาม โครงการได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจากการก้าวกระโดดไกลและการปฏิวัติวัฒนธรรม

### แนวรบที่สาม

หลังความล้มเหลวของการก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า ผู้นำของจีนชะลอความเร็วของการทำให้เป็นอุตสาหกรรม พวกเขาลงทุนในภูมิภาคชายฝั่งทะเลของจีนมากขึ้นและมุ่งเน้นไปที่การผลิตสินค้าอุปโภคบริโภค หลังรายงานของเสนาธิการใหญ่ในเดือนเมษายน 1964 สรุปว่าการกระจุกตัวของอุตสาหกรรมจีนในเมืองชายฝั่งหลักทำให้ประเทศเสี่ยงต่อการโจมตีจากต่างชาติ เหมาจึงสนับสนุนให้มีการพัฒนาอุตสาหกรรมพื้นฐานและอุตสาหกรรมป้องกันประเทศในพื้นที่ที่ได้รับการป้องกันในตอนกลางของจีน สิ่งนี้นำไปสู่การสร้างแนวรบที่สาม (Third Front) ซึ่งเกี่ยวข้องกับโครงการขนาดใหญ่รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานทางรถไฟ อุตสาหกรรมอวกาศรวมถึงสิ่งอำนวยความสะดวกในการส่งดาวเทียม และอุตสาหกรรมผลิตเหล็กรวมถึงบริษัทเหล็กและเหล็กกล้าพานจือฮฺวา (Panzhihua Iron and Steel)

การพัฒนาแนวรบที่สามชะลอตัวลงในปี 1966 ระหว่างการปฏิวัติวัฒนธรรม แต่เร่งตัวขึ้นอีกครั้งหลังความขัดแย้งชายแดนจีน–โซเวียตที่เกาะเจินเป่า ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงที่รับรู้ได้ของการรุกรานจากโซเวียต การก่อสร้างแนวรบที่สามลดลงอีกครั้งหลังการเยือนจีนของประธานาธิบดีสหรัฐ ริชาร์ด นิกสัน 1972 และการฟื้นฟูความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐและจีนที่เกิดขึ้น เมื่อการปฏิรูปและเปิดประเทศเริ่มต้นขึ้นหลังอสัญกรรมของเหมา จีนเริ่มลดโครงการแนวรบที่สามลงทีละน้อย โครงการแนวรบที่สามกระจายทั้งทุนทางกายภาพและทุนมนุษย์ไปทั่วประเทศ ซึ่งท้ายที่สุดได้ช่วยลดความเหลื่อมล้ำระดับภูมิภาคและสร้างเงื่อนไขที่เอื้ออำนวยต่อการพัฒนาตลาดในภายหลัง

### การปฏิวัติวัฒนธรรม

ในปี 1963 เหมาได้เปิดฉากขบวนการการศึกษาสังคมนิยม ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิวัติวัฒนธรรม เพื่อบังคับใช้หลักการสังคมนิยมดั้งเดิมและกำจัด "สี่สิ่งเก่า" ออกจากจีน และในขณะเดียวกันก็เพื่อบรรลุเป้าหมายทางการเมืองบางประการ เหมาเริ่มการปฏิวัติวัฒนธรรมในเดือนพฤษภาคม 1966 โดยพยายามกลับคืนสู่ศูนย์กลางอำนาจทางการเมืองในจีน การรณรงค์นี้ส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อทุกแง่มุมของชีวิตชาวจีน ประมาณการจำนวนผู้เสียชีวิตมีตั้งแต่หลายล้านไปจนถึง 20,000,000 คน การสังหารหมู่เกิดขึ้นทั่วประเทศในขณะที่มีการกินเนื้อคนจำนวนมากเกิดขึ้นด้วย เริ่มตั้งแต่ "สิงหาแดง" ในปี 1966 ในปักกิ่ง ยุวชนแดง (Red Guards) สร้างความหวาดกลัวไปทั่วท้องถนนเนื่องจากพลเมืองทั่วไปจำนวนมากถูกมองว่าเป็นพวกต่อต้านปฏิวัติ การศึกษาและการขนส่งสาธารณะหยุดชะงักเกือบทั้งหมด

ในปี 1967 กลุ่มกบฏเริ่มเข้ายึดอำนาจจากรัฐบาลท้องถิ่นและสาขาพรรค จัดตั้งคณะกรรมการปฏิวัติชุดใหม่ขึ้นมาแทนที่ในขณะเดียวกันก็ทำลายระบบตำรวจ อัยการและตุลาการ คณะกรรมการเหล่านี้มักแตกออกเป็นกลุ่มคู่แข่ง และเข้าสู่การต่อสู้อย่างรุนแรงถึงตาย มีการกวาดล้างทางการเมืองครั้งใหญ่ เช่น การล้างชนชั้นและการรณรงค์หนึ่งโจมตีหนึ่ง-สามต่อต้านแพร่กระจายไปทั่วประเทศ ผู้นำทางการเมืองที่มีชื่อเสียงหลายคน รวมถึง หลิว เช่าฉีและเติ้ง เสี่ยวผิง ถูกกวาดล้างและถูกตราหน้าว่าเป็น "พวกเดินตามทุนนิยม" ผู้คนนับล้านถูกตราหน้าว่าเป็นสมาชิกของห้าจำพวกดำและถูกข่มเหง ขณะที่ปัญญาชนและนักวิทยาศาสตร์จำนวนมากถูกเรียกว่าค่านิยมเก่าทั้งเก้าที่เน่าเฟะและต้องเข้ารับการประชุมดูความดิ้นรน. ในปี 1971 อุบัติการณ์หลิน เปียวสร้างความตกตะลึงแก่ปักกิ่ง ตามมาด้วยการขึ้นสู่อำนาจของแก๊งสี่คน การปฏิวัติจะไม่สิ้นสุดลงอย่างสมบูรณ์กระทั่งอสัญกรรมของเหมา เจ๋อตงและการจับกุมแก๊งสี่คนในปี 1976 รัฐธรรมนูญฉบับที่สองของจีน รู้จักในชื่อ "รัฐธรรมนูญ 1975" ได้รับการผ่านใน 1975 ระหว่างการปฏิวัติวัฒนธรรม

ในทางกลับกัน เมื่อถึงช่วงเวลาอสัญกรรมของเหมา เอกภาพและอำนาจอธิปไตยของจีนก็ได้รับการรับรองเป็นครั้งแรกในรอบหนึ่งศตวรรษ และมีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน อุตสาหกรรม บริการสุขภาพ การศึกษา (มีประชากรเพียง 20% เท่านั้นที่อ่านออกเขียนได้ในปี 1949 เทียบกับ 65.5% ในอีกสามสิบปีต่อมา) ซึ่งช่วยยกระดับมาตรฐานการครองชีพของชาวจีนโดยเฉลี่ย นอกจากนี้ยังมีข้อโต้แย้งว่าการรณรงค์ต่าง ๆ เช่น การก้าวกระโดดไกลไปข้างหน้า – ตัวอย่างของแนวคิดประชาธิปไตยใหม่ – และการปฏิวัติวัฒนธรรมล้วนมีความจำเป็นต่อการเริ่มต้นการพัฒนาของจีนและ "ชำระล้าง" วัฒนธรรมของตน: แม้ผลที่ตามมาของการรณรงค์ทั้งสองนี้จะส่งผลร้ายแรงทั้งทางเศรษฐกิจและต่อชีวิตมนุษย์ แต่ก็ทิ้ง "กระดานชนวนที่สะอาด" ไว้ให้สามารถสร้างความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจในภายหลัง

### ความสัมพันธ์ต่างประเทศ
ก่อนจะเกิดความแตกแยกระหว่างจีน–โซเวียตในช่วงทศวรรษ 1960 นโยบายต่างประเทศหลักของสาธารณรัฐประชาชนจีนคือการได้รับการรับรองทางทูตท่ามกลางการต่อต้านอย่างรุนแรงจากสหรัฐ การประชุมบันดุงในปี 1955 ซึ่งนายกรัฐมนตรีโจว เอินไหลเป็นผู้นำคณะผู้แทนจีน ถือเป็นก้าวสำคัญสำหรับความสัมพันธ์ต่างประเทศของจีน จีนพัฒนาความสัมพันธ์ต่างประเทศกับประเทศที่เพิ่งได้รับเอกราชและกำลังจะได้รับเอกราชหลายประเทศ ห้าหลักการแห่งการอยู่ร่วมกันอย่างสันติของจีนถูกนำไปรวมอยู่ในสิบหลักการของบันดุง ในปี 1964 ความตึงเครียดระหว่างวอชิงตันกับปารีสทำให้ฝรั่งเศสสามารถเปิดความสัมพันธ์ได้

นอกจากนี้ยังมีการเผชิญหน้าทางทหารเกิดขึ้นประปรายระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีนซึ่งตั้งอยู่ในไต้หวัน ตัวอย่างเช่น บริเวณเกาะตงชานในมณฑลฝูเจี้ยน เกิดยุทธการที่เกาะตงชานในปี 1950 และการรณรงค์เกาะตงชานในปี 1953 ระหว่างกองทัพปลดปล่อยประชาชนกับกองทัพสาธารณรัฐจีน ตามมาด้วยยุทธการที่ตงชานอีกครั้งในเดือนสิงหาคม 1965

#### สหภาพโซเวียต

ปักกิ่งพอใจเป็นอย่างมากที่ความสำเร็จของสหภาพโซเวียตในการแข่งขันทางอวกาศ – การส่งยานสปุตนิกชุดแรก – แสดงให้เห็นว่าขบวนการคอมมิวนิสต์ระหว่างประเทศได้ก้าวทันด้านเทคโนโลยีขั้นสูงกับชาวอเมริกัน เหมาสันนิษฐานว่าขณะนี้โซเวียตมีความได้เปรียบทางทหารและควรเร่งสงครามเย็นให้เข้มข้นขึ้น ขณะที่ครุชชอฟรู้ว่าอเมริกาเหนือกว่ามากในการใช้ประโยชน์ทางทหารจากอวกาศ ความตึงเครียดเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้พันธมิตร 1950 กลายเป็นโมฆะ ทำลายความเป็นเอกภาพของค่ายสังคมนิยม และส่งผลกระทบต่อดุลอำนาจโลก การแตกแยกเริ่มต้นด้วยโครงการล้มล้างอิทธิพลสตาลินของนีกีตา ครุชชอฟ ซึ่งทำให้เหมาไม่พอใจเนื่องจากเขาชื่นชมสตาลิน นอกจากนี้ นโยบายสุดโต่งของการก้าวกระโดดไกลไปช้างหน้าตลอดจนคำกล่าวที่ถกเถียงกันของเหมาว่าด้วยสงครามนิวเคลียร์ทำให้มอสโกไม่สบายใจ ตามบันทึกของจีน สหภาพโซเวียตถอนช่างเทคนิค 1390 คนออกไปอย่างกะทันหันและยกเลิกสัญญากับจีน 600 ฉบับในปี 1960

มอสโกและปักกิ่งกลายเป็นคู่แข่งในระดับโลก บังคับให้พรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลกต้องเลือกข้าง พรรคจำนวนมากเกิดการแตกแยก ทำให้คอมมิวนิสต์ที่สนับสนุนโซเวียตต่อสู้กับคอมมิวนิสต์ที่สนับสนุนจีนเพื่อชิงการควบคุมกำลังฝ่ายซ้ายในหลายพื้นที่ทั่วโลก ในการประชุมพรรคคอมมิวนิสต์และพรรคแรงงานนานาชาติ 1960 และต่อมาในการประชุมสภาพรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตครั้งที่ 22 ในปี 1961 ความขัดแย้งระหว่างจีน-โซเวียตก็ควบคุมไม่ได้และมีการต่อสู้อย่างดุเดือดใน 81 พรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลก ครุชชอฟโจมตีเหมาเป็นการส่วนตัวว่าเป็นพวกซ้ายจัด — นักแก้ไขฝ่ายซ้าย — และเปรียบเทียบเขากับสตาลินในเรื่องความหลงตัวเองจนเป็นอันตราย จีนในภายหลังเย้ยหยันความไร้ความสามารถของรัสเซียในวิกฤตการณ์ขีปนาวุธคิวบา 1962 ว่าเป็นการผจญภัยที่เริ่มต้นอย่างประมาทและการยอมจำนนที่จบลงด้วยความพ่ายแพ้ มอสโกในตอนนี้ให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ที่เป็นมิตรและสนธิสัญญาห้ามทดลองนิวเคลียร์กับสหรัฐและสหราชอาณาจักรมากขึ้น
วิกฤตการณ์เกิดขึ้นในปี 1962 เมื่อผู้ลี้ภัยกว่า 60,000 คนหลบหนีจากซินเจียงทางตะวันตกของจีนไปยังดินแดนโซเวียตเพื่อหนีการข่มเหง เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในชื่อ "อุบัติการณ์อี–ถ่า"ขณะเดียวกัน ความขัดแย้งชายแดน เช่น อุบัติการณ์เถี่ยเลี่ยเค่อถี ก็บานปลายขึ้นอย่างรวดเร็วระหว่างสองประเทศ ความขัดแย้งจีน-โซเวียตถึงจุดสูงสุดหลังอุบัติการณ์เกาะเจินเป่าในปี 1969 เมื่อสหภาพโซเวียตภายใต้การนำของเลโอนิด เบรจเนฟวางแผนโจมตีจีนด้วยอาวุธนิวเคลียร์ขนาดใหญ่ รวมถึงเมืองสำคัญ ๆ เช่น ปักกิ่ง ฉางชุนและอานชาน ตลอดจนแหล่งนิวเคลียร์ของจีน เช่น จิ่วเฉวียน ซีชางและหลอปนูร์ วันที่ 14 ตุลาคม 1969 คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนออกคำสั่งอพยพเร่งด่วนแก่ผู้นำพรรคและรัฐในปักกิ่ง โดยกำหนดให้ผู้นำทั้งหมดต้องออกจากปักกิ่งภายในวันที่ 20 ตุลาคม โดยเหมาเดินทางไปยังอู่ฮั่นและหลิน เปียวเดินทางไปยังซูโจว หลินยังออก "คำสั่งเลขที่หนึ่ง" ในวันที่ 18 ตุลาคม โดยให้กำลังพลของกองทัพปลดปล่อยประชาชนทั้งหมดเตรียมพร้อมสำหรับการโจมตีที่ใกล้จะเกิดขึ้นจากสหภาพโซเวียต ท้ายที่สุด โซเวียตก็ยกเลิกการโจมตีเนื่องจากการแทรกแซงจากสหรัฐ ปักกิ่งเริ่มพิจารณาสหภาพโซเวียต ซึ่งตนมองว่าเป็นจักรวรรดินิยมทางสังคม ว่าเป็นภัยคุกคามที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่เผชิญอยู่ ยิ่งกว่าแม้แต่ชาติมหาอำนาจทุนนิยมชั้นนำอย่างสหรัฐ ด้วยเหตุนี้ จึงมีการริเริ่มความสัมพันธ์ระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนและสหรัฐอเมริกา เช่น การทูตปิงปอง, การทูตแพนด้าและการเยือนจีนของนิกสัน 1972

#### การสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตครั้งสำคัญ
ในปี 1950 อินเดียกลายเป็นหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่ให้การรับรองสาธารณรัฐประชาชนจีนและสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตอย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตาม อินเดียมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสหภาพโซเวียตและในปี 1962 สงครามจีน-อินเดียที่กินเวลานานหนึ่งเดือน รวมถึงสงครามจีน-อินเดียครั้งที่สองในปี 1967 ซึ่งกินเวลาหนึ่งเดือนเช่นกันได้ปะทุขึ้นตามแนวชายแดนที่ห่างไกลของทั้งสองประเทศ ความตึงเครียดบริเวณชายแดนก็ปะทุขึ้นเป็นครั้งคราวนับแต่นั้นมา
จีนสถาปนาความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการกับประเทศตะวันตกหลัก ๆ หลายประเทศและญี่ปุ่น ส่วนใหญ่เป็นหลังความแตกแยกระหว่างจีน-โซเวียตในทศวรรษ 1960 โดยทั่วไปแล้ว ฝ่ายอื่น ๆ จะยุติความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการที่พวกเขามีกับรัฐบาลสาธารณรัฐจีนในไต้หวันเมื่อสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับสาธารณรัฐประชาชนจีน

* ในเดือนมกราคม 1964 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศฝรั่งเศสอย่างเป็นทางการ
* ในเดือนตุลาคม 1970 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศแคนาดาอย่างเป็นทางการ
* ในเดือนพฤศจิกายน 1970 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศอิตาลีอย่างเป็นทางการ
* ใน 1971 ข้อเสนอของประเทศแอลเบเนียในองค์การสหประชาชาติเพื่อรับรองสาธารณรัฐประชาชนจีนในฐานะจีนที่ถูกต้องตามกฎหมายเพียงหนึ่งเดียว (แทนที่สาธารณรัฐจีน) ได้รับการผ่านเป็นข้อมติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติที่ 2758
* ในเดือนมีนาคม 1972 จีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับสหราชอาณาจักรอย่างเป็นทางการ สหราชอาณาจักรเป็นประเทศตะวันตกหลักประเทศแรกที่ให้การรับรองสาธารณรัฐประชาชนจีนในปี 1950
* ในเดือนกันยายน 1972 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศญี่ปุ่นอย่างเป็นทางการ
* ในเดือนตุลาคม 1972 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศเยอรมนีตะวันตกอย่างเป็นทางการ
* ในเดือนธันวาคม 1972 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศออสเตรเลียอย่างเป็นทางการ
* ในเดือนมีนาคม 1973 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับประเทศสเปนอย่างเป็นทางการ

### ภัยพิบัติ
เฉพาะภัยพิบัติครั้งใหญ่เท่านั้นที่นำเสนอไว้ด้านล่าง (คลิกเพื่อแสดง)

### ข้อโต้แย้ง

ในช่วงสมัยเหมา มีผู้เสียชีวิตหลายสิบล้านคนระหว่างการเคลื่อนไหวทางการเมืองต่าง ๆ ตลอดจนในช่วงทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ของจีน ในขณะที่อีกหลายสิบล้านคนถูกประหัตประหารและพิการถาวร จีนกลายเป็นรัฐพรรคเดียวโดยพฤตินัยหลังการรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวาที่เริ่มต้นในปี 1957 ในช่วงนั้นประชาธิปไตยและนิติธรรมได้รับความเสียหายขณะที่มีปัญญาชนและผู้เห็นต่างทางการเมืองอย่างน้อย 550,000 คนถูกข่มเหง ยิ่งไปกว่านั้น การปฏิวัติวัฒนธรรมได้ทำลายนิติธรรมตลอดจนวัฒนธรรมจีนดั้งเดิมและค่านิยมทางศีลธรรมอย่างรุนแรง มีการสังหารหมู่เกิดขึ้นทั่วประเทศและการกระทำที่เป็นการกินเนื้อคนก็เกิดขึ้นในวงกว้างด้วย (เช่น การสังหารหมู่ที่กว่างซี) การศึกษาระดับอุดมศึกษาหยุดชะงักลงในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรมและการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ก็ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงเช่นกันเนื่องจากนักวิทยาศาสตร์จำนวนมากถูกข่มเหง ถูกสังหารหรือฆ่าตัวตาย บางคนตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับสถิติหรือเรื่องราวที่ระบุถึงจำนวนผู้เสียชีวิตหรือความเสียหายอื่น ๆ ที่เกิดจากการรณรงค์ของเหมา โดยอ้างว่าจำนวนผู้เสียชีวิตที่สูงนั้นเป็นผลมาจากภัยธรรมชาติ ทุพภิกขภัย หรือผลกระทบอื่น ๆ ของความวุ่นวายทางการเมืองในช่วงการปกครองของเจียง ไคเชก

เหมา เจ๋อตงและพรรคคอมมิวนิสต์จีนยังส่งออกอุดมการณ์สังคมนิยมและการปฏิวัติสังคมนิยมไปยังส่วนอื่น ๆ ของโลก โดยเฉพาะเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยอิทธิพลและการสนับสนุนจากเหมาและพรรคคอมมิวนิสต์จีน พล พตและเขมรแดงทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวกัมพูชาซึ่งมีผู้คน 1.5-2 ล้านคนถูกสังหารภายในเวลาเพียงสามปี

## การเปลี่ยนผ่านและสมัยเติ้ง (ค.ศ. 1976–1989)

### ช่วงเปลี่ยนผ่าน

อสัญกรรมของเหมา เจ๋อตงตามมาด้วยการต่อสู้แย่งชิงอำนาจระหว่างแก๊งสี่คน, ฮฺว่า กั๋วเฟิง และท้ายที่สุดก็คือเติ้ง เสี่ยวผิง รัฐธรรมนูญฉบับที่สามของจีน รู้จักในชื่อ "รัฐธรรมนูญ 1978" ได้รับการประกาศใช้ในปี 1978 ภายใต้นโยบาย "สองอะไรก็ตาม" ของฮฺว่า

ในเดือนธันวาคม 1978 ด้วยการสนับสนุนจากเย่ เจี้ยนอิงและเจ้าหน้าที่ระดับสูงคนอื่น ๆ ในท้ายที่สุดเติ้งก็เข้ามาแทนที่ฮฺว่าและกลายเป็นผู้นำสูงสุดของจีนในระหว่างการประชุมเต็มคณะครั้งที่ 3 ของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่ 11 พันธมิตรของเติ้ง เช่น หู เย่าปังและจ้าว จื่อหยาง ก็ได้รับการเลื่อนตำแหน่งเช่นกัน

### การทำให้การปฏิวัติวัฒนธรรมเป็นโมฆะ

ในเดือนกันยายน 1977 เติ้งเสนอแนวคิด *[[ปัวล่วนฝ่านเจิ้ง]]* เป็นครั้งแรก โดยพยายามรื้อถอนนโยบายเหมาอิสต์ซ้ายจัดที่เกี่ยวข้องกับการปฏิวัติวัฒนธรรม ในปีเดียวกันนั้น เขายังรื้อฟื้นการสอบคัดเลือกเข้ามหาวิทยาลัยแห่งชาติซึ่งถูกยกเลิกไปเป็นเวลาสิบปีด้วยการปฏิวัติวัฒนธรรม ขณะเดียวกัน "การโต้เถียงเรือเกณฑ์ความจริง 1978" ได้ประกายให้เกิดการเคลื่อนไหว "เรืองปัญญาใหม่" ที่ยาวนานทศวรรษในจีนแผ่นดินใหญ่ ซึ่งส่งเสริมประชาธิปไตย มนุษยนิยมและคุณค่าสากล เช่น เสรีภาพ สิทธิมนุษยชนและนิติธรรม พร้อมทั้งต่อต้านอุดมการณ์ของการปฏิวัติวัฒนธรรม

ภายในเวลาหลายปีนับตั้งแต่ปี 1978 เหยื่อของ "คดีที่ไม่ยุติธรรม เป็นเท็จ และผิดพลาด" กว่า 3 ล้านคดีได้รับการกู้ฐานะโดยเติ้งและพันธมิตรของเขา เช่น หู เย่าปัง เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนในขณะนั้น อย่างไรก็ตาม ในประเด็นมรดกของเหมา เติ้งบัญญัติวลีอันโด่งดังที่ว่า "ดี 7 ส่วน ชั่ว 3 ส่วน" และเลี่ยงการประณามเหมาทั้งหมด เอกสารสำคัญที่นำเสนอในการประชุมเต็มคณะครั้งที่สี่ในเดือนกันยายน 1979 ให้ "การประเมินเบื้องต้น" ของช่วงเวลา 30 ปีแห่งการปกครองของคอมมิวนิสต์ ในการประชุมเต็มคณะนั้น เย่ เจี้ยนอิง รองประธานพรรคประกาศว่าการปฏิวัติวัฒนธรรมเป็น "มหันตภัยอันน่าสยดสยอง" และ "ความพ่ายแพ้อย่างรุนแรงที่สุดต่ออุดมการณ์สังคมนิยม [นับตั้งแต่ปี 1949]"

ในเดือนมิถุนายน 1981 การประณามการปฏิวัติวัฒนธรรมของรัฐบาลจีนถึงจุดสูงสุดใน *[[มติว่าด้วยบางประเด็นในประวัติศาสตร์พรรคเรานับตั้งแต่การก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชนจีน]]* ซึ่งได้รับการรับรองโดยการประชุมเต็มคณะครั้งที่หกของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนชุดที่สิบเอ็ด มตินี้ประกาศให้การปฏิวัติวัฒนธรรมเป็น "หายนะภายในประเทศ" แต่ก็ยังระบุว่า "สหายเหมา เจ๋อตงเป็นมาร์กซิสต์ผู้ยิ่งใหญ่และนักปฏิวัติชนกรรมาชีพ นักยุทธศาสตร์ และนักทฤษฎีผู้ยิ่งใหญ่ เป็นความจริงที่ท่านทำผิดพลาดร้ายแรงในระหว่าง 'การปฏิวัติวัฒนธรรม' แต่หากเราพิจารณากิจกรรมทั้งหมดของท่านแล้ว คุณูปการของท่านต่อการปฏิวัติจีนมีมากกว่าความผิดพลาดมาก คุณูปการของท่านเป็นหลัก ส่วนความผิดพลาดของท่านเป็นรอง" ปัจจุบัน การรับรู้ของสาธารณชนต่อเหมาได้ดีขึ้นอย่างน้อยก็เพียงผิวเผิน ภาพลักษณ์ของเหมาและสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับเหมาได้กลายเป็นที่นิยม ใช้กันทั่วไปกับของแปลกใหม่และแม้กระทั่งเป็นเครื่องราง

ผลพวงจากการปฏิวัติวัฒนธรรม ทำให้ความปลอดภัยสาธารณะทั่วประเทศแย่ลงในช่วงปลายทศวรรษ 1970 และต้นทศวรรษ 1980 และด้วยเหตุนี้เติ้งจึงเปิดตัวการรณรงค์ปราบปรามอาชญากรรม "อย่างหนัก" ในปี 1983 ซึ่งดำเนินไปจนถึงต้นปี 1987 มีผู้ถูกจับกุมและได้รับบทลงโทษทางกฎหมายมากกว่า 1.7 ล้านคนในช่วงการรณรงค์ดังกล่าว
### การปฏิรูปและเปิดประเทศ

ในการประชุมเต็มคณะครั้งที่สามของคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์ชุดที่ 11 เติ้งนำพาจีนเข้าสู่เส้นทางของการ *[[การปฏิรูปเศรษฐกิจจีน|ปฏิรูปและเปิดประเทศ]]* (改革开放 *ไก่เก๋อไคฟ่าง*) นโยบายที่เริ่มต้นด้วยการเลิกระบบรวมกลุ่มในชนบท ตามมาด้วยการปฏิรูปอุตสาหกรรมที่มุ่งลดการควบคุมของรัฐบาลในภาคอุตสาหกรรม ในปี 1979 เติ้งเน้นย้ำถึงเป้าหมายของ "สี่ทันสมัย" และยังเสนอแนวคิด "เสี่ยวคัง" หรือ "สังคมมั่งคั่งปานกลาง" เติ้งให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรมเบาในฐานะก้าวแรกสู่การพัฒนาอุตสาหกรรมหนัก ความสำเร็จของลี กวนยูในการสร้างสิงคโปร์ให้เป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจมีผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อผู้นำคอมมิวนิสต์ในจีน ผู้นำจีนพยายามอย่างมาก โดยเฉพาะภายใต้การนำของเติ้งเสี่ยวผิง ที่จะเลียนแบบนโยบายการเติบโตทางเศรษฐกิจ การประกอบการ และการปราบปรามการต่อต้านอย่างแยบยลของเขา ตลอดหลายปีที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่จีนมากกว่า 22,000 คนถูกส่งไปสิงคโปร์เพื่อศึกษาแนวทางของสิงคโปร์

เติ้งสนับสนุนแนวคิดเรื่องเขตเศรษฐกิจพิเศษ (SEZ) รวมถึงเชินเจิ้น จูไห่และเซี่ยเหมิน พื้นที่ที่อนุญาตให้มีการลงทุนจากต่างชาติหลั่งไหลเข้ามาได้โดยไม่มีข้อจำกัดและกฎระเบียบที่เข้มงวดจากรัฐบาล โดยดำเนินอยู่บนพื้นฐานของระบบทุนนิยม วันที่ 31 มกราคม 1979 เขตอุตสาหกรรมเฉอโข่วของเชินเจิ้นถูกก่อตั้งขึ้น กลายเป็นพื้นที่ทดลองแห่งแรกในจีนที่ "เปิดออก" ภายใต้การนำของยฺเหวียน เกิง "โมเดลเฉอโข่ว" ของการพัฒนาได้ก่อร่างสร้างตัวขึ้นทีละน้อย สะท้อนให้เห็นในคำขวัญอันโด่งดังที่ว่า "เวลาคือเงิน ประสิทธิภาพคือชีวิต" ซึ่งต่อมาได้แพร่หลายไปยังส่วนอื่น ๆ ของจีน ในเดือนมกราคม 1984 เติ้ง เสี่ยวผิงเดินทางตรวจเยี่ยมเชินเจิ้นและจูไห่เป็นครั้งแรก โดยให้การยอมรับ "ความเร็วเชินเจิ้น" ของการพัฒนาตลอดจนความสำเร็จของเขตเศรษฐกิจพิเศษ ด้วยความช่วยเหลือจากยฺเหวียน เกิง ธนาคารพาณิชย์ร่วมหุ้นแห่งแรกในจีน – ธนาคารไชนาเมอร์แชนส์ – และบริษัทประกันภัยร่วมหุ้นแห่งแรกในจีน – ผิงอันอินชัวรันส์ – ต่างก็ก่อตั้งขึ้นในเฉอโข่ว ในเดือนพฤษภาคม 1984 เมืองชายฝั่งทะเลสิบสี่แห่งในจีนรวมถึงเซี่ยงไฮ้, กว่างโจวและเทียนจินได้รับการขนานนามว่าเป็น "เมืองชายฝั่งเปิด (沿海开放城市)"

เติ้งตระหนักถึงความสำคัญของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีใน "สี่ทันสมัย" โดยชี้ให้เห็นว่า "วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีคือพลังการผลิตลำดับแรก" ในเดือนธันวาคม 1981 เขาอนุมัติการก่อสร้าง "เครื่องชนอิเล็กตรอน-โพซิตรอนปักกิ่ง" เครื่องชนอนุภาคพลังงานสูงเครื่องแรกในจีน และได้พบปะหลายครั้งกับหลี่ เจิ้งเต้า ผู้ได้รับรางวัลโนเบลซึ่งสนับสนุนโครงการนี้ ในปี 1985 สถานีฉางเฉิง สถานีวิจัยแห่งแรกของจีนในทวีปแอนตาร์กติกาถูกจัดตั้งขึ้น ในปี 1986 เติ้งอนุมัติข้อเสนอจากนักวิทยาศาสตร์ชั้นนำของจีนสี่คนและเปิดตัว "โครงการ 863" ในปีเดียวกันนั้นเอง ระบบการศึกษาภาคบังคับเก้าปีก็ได้รับการจัดตั้งขึ้นตามกฎหมาย (*กฎหมายว่าด้วยการศึกษาภาคบังคับเก้าปี*) ในทศวรรษ 1980 โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฉินชานในเจ้อเจียงและโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ต้าหยาวานในเชินเจิ้นถูกสร้างขึ้น กลายเป็นโรงไฟฟ้านิวเคลียร์สองแห่งแรกในจีน เติ้งยังอนุมัติการแต่งตั้งชาวต่างชาติให้ทำงานในจีน รวมถึงนักคณิตศาสตร์ชาวจีน-อเมริกันที่มีชื่อเสียงอย่างเฉิน สิ่งเชิน

ผู้สนับสนุนการปฏิรูปเศรษฐกิจชี้ไปที่การพัฒนาอย่างรวดเร็วของภาคผู้บริโภคและการส่งออกของเศรษฐกิจ การก่อกำเนิดชนชั้นกลางในเมืองที่ปัจจุบันคิดเป็น 15% ของประชากร มาตรฐานการครองชีพที่สูงขึ้น (ซึ่งแสดงให้เห็นผ่านการเพิ่มขึ้นอย่างมากของ GDP ต่อหัว การใช้จ่ายของผู้บริโภค การคาดหมายคงชีพ อัตราการรู้หนังสือ และผลผลิตธัญพืชรวม) และสิทธิเสรีภาพส่วนบุคคลที่หลากหลายมากขึ้นสำหรับชาวจีนโดยเฉลี่ยเพื่อเป็นหลักฐานของความสำเร็จของการปฏิรูป นักวิจารณ์การปฏิรูปเศรษฐกิจ ทั้งในจีนและต่างประเทศ อ้างว่าการปฏิรูปก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำทางความมั่งคั่ง มลพิษทางสิ่งแวดล้อม การทุจริตที่แพร่หลาย การว่างงานในวงกว้างที่เกี่ยวข้องกับการเลิกจ้างพนักงานในรัฐวิสาหกิจที่ไม่มีประสิทธิภาพ และได้นำอิทธิพลทางวัฒนธรรมไม่พึงประสงค์เข้ามาบ่อยครั้ง ด้วยเหตุนี้ พวกเขาจึงเชื่อว่าวัฒนธรรมของจีนถูกบ่อนทำลาย ผู้ยากไร้ถูกลดฐานะให้เป็นชนชั้นล่างที่สิ้นหวัง และเสถียรภาพทางสังคมถูกคุกคาม พวกเขายังมีความเห็นว่าการปฏิรูปการเมืองต่าง ๆ เช่น การเคลื่อนไหวไปสู่การเลือกตั้งโดยประชาชน ถูกสกัดกั้นอย่างไม่เป็นธรรมตั้งแต่ต้น

ท้ายที่สุดแล้ว เส้นทางการทำให้ทันสมัยและการปฏิรูปเศรษฐกิจที่มุ่งเน้นตลาดที่จีนเริ่มต้นมาตั้งแต่ต้นทศวรรษ 1980 ดูเหมือนจะไม่ถูกท้าทายโดยพื้นฐาน เลย แม้แต่นักวิจารณ์การปฏิรูปตลาดของจีนก็ไม่ได้ต้องการให้ย้อนกลับการปฏิรูปตลอดสองทศวรรษนี้ แต่กลับเสนอมาตรการแก้ไขเพื่อชดเชยปัญหาทางสังคมบางอย่างที่เกิดจากการปฏิรูปที่มีอยู่ ในทางกลับกัน ในปี 1979 รัฐบาลจีนกำหนดนโยบายลูกคนเดียวเพื่อพยายามควบคุมประชากรที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว นโยบายที่เป็นที่ถกเถียงนี้ส่งผลให้ความยากจนในเด็ก ลดลงอย่างมาก กฎหมายดังกล่าวถูกยกเลิกในปี 2015

### การปฏิรูปการเมือง

วันที่ 18 สิงหาคม 1980 เติ้ง เสี่ยวผิงกล่าวสุนทรพจน์ชื่อว่า "ว่าด้วยการปฏิรูปพรรคและระบบผู้นำรัฐ (党和国家领导制度改革)" ในการประชุมขยายของกรมการเมืองคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปักกิ่ง เป็นการเริ่มต้นการปฏิรูปการเมืองในจีน เขาร้องขอให้ยุติระบบรัฐการ การรวมศูนย์อำนาจรวมถึงปิตาธิปไตย เสนอให้มีการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งผู้นำในจีนและสนับสนุน "ประชาธิปไตยแบบรวมศูนย์" ตลอดจน "การนำร่วม" นอกจากนี้ เติ้งยังเสนอต่อสภาประชาชนแห่งชาติให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญของจีนอย่างเป็นระบบ (รัฐธรรมนูญ 1978) และเน้นย้ำว่ารัฐธรรมนูญจะต้องสามารถปกป้องสิทธิพลเมืองของพลเมืองจีนและต้องสะท้อนหลักการแยกใช้อำนาจ; เขายังอธิบายแนวคิดของ "การนำร่วม" และสนับสนุนหลักการ "หนึ่งคน หนึ่งเสียง" ในหมู่ผู้นำเพื่อเลี่ยงเผด็จการของเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน ในเดือนธันวาคม 1982 รัฐธรรมนูญฉบับที่สี่ของสาธารณรัฐประชาชนจีน รู้จักในชื่อ "รัฐธรรมนูญ 1982" ได้รับการผ่านโดยสภาประชาชนแห่งชาติชุดที่ 5 สะท้อนรัฐธรรมนูญนิยมแบบจีนโดยที่เนื้อหาส่วนใหญ่ยังคงมีผลบังคับใช้มาจนถึงปัจจุบัน

ในครึ่งแรกของปี 1986 เติ้งเรียกร้องให้มีการรื้อฟื้นการปฏิรูปการเมืองซ้ำแล้วซ้ำเล่า เนื่องจากมีการปฏิรูปเศรษฐกิจเพิ่มเติมถูกขัดขวางโดยระบบการเมืองแบบเดิมขณะที่ประเทศได้เห็นแนวโน้มการทุจริตและความไม่เท่าเทียมทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ซึ่งถูกทำให้รุนแรงขึ้นโดยสิทธิพิเศษทางสังคมมากมายที่เจ้าหน้าที่รัฐบาลและญาติได้รับ หน่วยวิจัยห้าคนสำหรับการปฏิรูปการเมืองของจีนถูกจัดตั้งขึ้นในเดือนกันยายน 1986 และสมาชิกประกอบด้วยจ้าว จื่อหยาง, หู ฉี่ลี่, เถียน จี้ยฺหวิน, ปั๋ว อีปัวและเผิง ชง เจตนาของการปฏิรูปการเมืองของเติ้งคือเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหาร แยกความรับผิดชอบระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์กับรัฐบาลให้ชัดเจนยิ่งขึ้น และเพื่อกำจัดระบบรัฐการ แม้เขาจะกล่าวถึง "นิติธรรม" และ "ประชาธิปไตย" แต่เติ้งจำกัดการปฏิรูปให้อยู่ภายในระบบพรรคเดียวและคัดค้านการนำรัฐธรรมนูญแบบตะวันตกมาใช้ ในเดือนตุลาคม 1987 ที่การประชุมสภาแห่งชาติพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 13 ซึ่งมีเติ้งเป็นประธาน จ้าว จื่อหยางกล่าวสุนทรพจน์สำคัญที่ร่างโดยเป้า ถงว่าด้วยการปฏิรูปการเมือง ในสุนทรพจน์ของเขาที่ชื่อว่า "ก้าวหน้าไปตามเส้นทางของสังคมนิยมอัตลักษณ์จีน (沿着有中国特色的社会主义道路前进)" จ้าวโต้แย้งว่าสังคมนิยมในจีนยังคงอยู่ในขั้นต้นและโดยการใช้สุนทรพจน์ของเติ้งในปี 1980 เป็นแนวทาง จ้าวสรุปขั้นตอนต่าง ๆ ที่จะดำเนินการสำหรับการปฏิรูปการเมือง รวมถึงการส่งเสริมนิติธรรมและการแยกใช้อำนาจ การกระจายอำนาจ และการปรับปรุงระบบการเลือกตั้ง ในการประชุมครั้งนี้ จ้าวได้รับเลือกเป็นเลขาธิการใหญ่คนใหม่ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

อย่างไรก็ตาม หลังการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน 1989 นักปฏิรูปชั้นนำหลายคน รวมถึงจ้าวและเป้าถูกปลดจากตำแหน่ง และการปฏิรูปการเมืองส่วนใหญ่ที่วางแผนไว้ (หลังปี 1986) ก็ยุติลงอย่างรุนแรง กลุ่มอนุรักษนิยมปีกซ้ายนำโดยเฉิน ยฺหวิน, ประธานาธิบดีหลี่ เซียนเนี่ยนและนายกรัฐมนตรีหลี่ เผิงเข้าควบคุมอำนาจกระทั่งเติ้ง เสี่ยวผิงเดินทางเยือนภาคใต้ในช่วงต้นปี 1992 ในทางกลับกัน นโยบายหลายอย่างอันเนื่องมาจากการปฏิรูปการเมืองที่เติ้งริเริ่มในช่วงต้นทศวรรษ 1980 ยังคงมีผลบังคับใช้หลังปี 1989 (เช่น รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ การจำกัดวาระ และประชาธิปไตยรวมศูนย์) แม้บางส่วนจะถูกเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน สี จิ้นผิง ยกเลิกไปหลังปี 2012
### ความวุ่นวายทางการเมือง

ในปี 1983 กลุ่มอนุรักษนิยมปีกซ้ายเริ่มต้น "การรณรงค์ต่อต้านมลพิษทางจิตวิญญาณ"

ในปี 1986 การประท้วงของนักศึกษานำไปสู่การลาออกของหู เยาปัง เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนในขณะนั้นและเป็นผู้นำสายปฏิรูปคนสำคัญ กลุ่มอนุรักษนิยมสายซ้ายยังคงเดินหน้าเปิดฉาก "การรณรงค์ต่อต้านการเปิดเสรีชนชั้นกระฎุมพี" การรณรงค์นี้สิ้นสุดลงในช่วงกลางปี 1987 เนื่องจากจ้าว จื่อหยางชี้แจงให้เติ้ง เสี่ยวผิงเห็นว่ากลุ่มอนุรักษนิยมกำลังใช้ประโยชน์จากการรณรงค์นี้เพื่อต่อต้านโครงการปฏิรูปและเปิดประเทศ

แม้มาตรฐานการครองชีพจะดีขึ้นอย่างมากในช่วงทศวรรษ 1980 แต่การปฏิรูปของเติ้งก็ไม่ได้ปราศจากการวิพากษ์วิจารณ์ กลุ่มหัวรุนแรงยืนยันว่าเติ้งเปิดประเทศจีนอีกครั้งสู่ความชั่วร้ายทางสังคมต่าง ๆ และความคิดวัตถุนิยมที่เพิ่มขึ้นโดยรวม ขณะที่กลุ่มเสรีนิยมโจมตีจุดยืนที่ไม่ผ่อนปรนของเติ้งต่อการปฏิรูปการเมืองที่กว้างขวางขึ้น พลังเสรีนิยมเริ่มรวมตัวกันในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อประท้วงต่อต้านการนำที่เผด็จการของพรรค ในปี 1989 การเสียชีวิตของหู เย่าปัง นักเสรีนิยม กระตุ้นให้เกิดการประท้วงที่เกิดขึ้นเองหลายสัปดาห์ในจัตุรัสเทียนอันเหมิน รัฐบาลประกาศกฎอัยการศึกและส่งรถถังและทหารเข้าปราบปรามการประท้วง ประเทศตะวันตกและองค์การพหุภาคีระงับความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการกับรัฐบาลจีนภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีหลี่ เผิง ซึ่งรับผิดชอบโดยตรงต่อการประกาศเคอร์ฟิวทางทหารและการปราบปรามที่นองเลือดเป็นการชั่วคราว
### การปรับปรุงกองทัพให้ทันสมัย

ในช่วงต้นปี 1979 จีนเริ่มทำสงครามกับเวียดนามเป็นเวลาหนึ่งเดือน ยิ่งไปกว่านั้น จีนยังคงให้การสนับสนุนเขมรแดงในสมัยของเติ้ง เสี่ยวผิง ร่วมกับสหรัฐ, ประเทศไทยและอีกหลายประเทศเพื่อต่อต้านอิทธิพลในภูมิภาคของสหภาพโซเวียต

ในเดือนมีนาคม 1991 เติ้ง เสี่ยวผิงวินิจฉัยว่ามีความจำเป็นต้องมีการซ้อมรบสำหรับกองทัพปลดปล่อยประชาชนและในเดือนกันยายน 1981 การซ้อมรบจีนตอนเหนือก็เกิดขึ้น กลายเป็นการซ้อมรบครั้งใหญ่ที่สุดที่ดำเนินการโดยกองทัพปลดปล่อยประชาชนนับตั้งแต่ก่อตั้งสาธารณรัฐประชาชน

ในปี 1985 เพื่อทำให้กองทัพปลดปล่อยประชาชนทันสมัยและเพื่อประหยัดเงิน เติ้งลดกำลังพลทหารลง 1 ล้านนาย (百万大裁军) และมีคำสั่งให้ปรับปรุงกองทัพให้ทันสมัยยิ่งขึ้น
### นโยบายต่างประเทศ

วันที่ 1 มกราคม 1979 สาธารณรัฐประชาชนจีนสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตกับสหรัฐอย่างเป็นทางการ ในเดือนมกราคมปีเดียวกันนั้น เติ้ง เสี่ยวผิงเดินทางเยือนสหรัฐ ถือเป็นการเยือนอย่างเป็นทางการครั้งแรกของผู้นำสูงสุดของจีนไปยังสหรัฐ ในปีเดียวกันนั้น คณะกรรมการโอลิมปิกจีนของสาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับการยอมรับจากคณะกรรมการโอลิมปิกสากล ภายใต้คำแนะนำของลี กวนยู เติ้ง เสี่ยวผิงเห็นด้วยที่จะเปิดประเทศให้กว้างขึ้นและยุติการส่งออกอุดมการณ์คอมมิวนิสต์และการปฏิวัติไปยังประเทศอื่น ๆ เหมือนที่เหมาเคยทำ และการตัดสินใจเหล่านี้ได้ปรับปรุงความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับหลายประเทศอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะกับประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 

ใน 1984 สฺวี ไห่เฟิง นักยิงปืน ได้รับรางวัลเหรียญทองโอลิมปิกเหรียญแรกให้กับประเทศจีนระหว่างการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 1984 ในลอสแอนเจลิส ในปีเดียวกันนั้นเอง *[[ปฏิญญาร่วมจีน-อังกฤษ]]* ก็ถูกลงนามโดยจีนและสหราชอาณาจักร โดยระบุว่าอธิปไตยและการบริหารฮ่องกงจะถูกส่งมอบคืนแก่จีนในวันที่ 1 กรกฎาคม 1997 ภายใต้กรอบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ต่อมาในปี 1987 *[[ปฏิญญาร่วมจีน-โปรตุเกส|ปฏิญญาร่วมว่าด้วยประเด็นมาเก๊า]]* ก็ถูกลงนามโดยจีนและโปรตุเกส โดยระบุว่าอธิปไตยและการบริหารมาเก๊าจะถูกส่งมอบคืนแก่จีนในวันที่ 20 ธันวาคม 1999 ซึ่งอยู่ภายใต้กรอบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" เช่นกัน

ในปี 1989 ความสัมพันธ์ระหว่างจีนและสหภาพโซเวียตกลับคืนสู่ภาวะปกติเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ความแตกแยกระหว่างจีน-โซเวียตในช่วงทศวรรษ 1950 มีฮาอิล กอร์บาชอฟ เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตในขณะนั้น เดินทางเยือนปักกิ่งและพบกับเติ้ง เสี่ยวผิงระหว่างการประชุมสุดยอดจีน-โซเวียต ซึ่งเกิดขึ้นท่ามกลางการประท้วงที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน

หลังการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน1989 จีนต้องเผชิญกับการตอบโต้อย่างรุนแรงจากประเทศตะวันตก เติ้งจึงวางแผนกลยุทธ์ทางทูตชุดใหม่สำหรับจีน ซึ่งสรุปได้ว่า "ซ่อนเร้นกำลัง รอคอยเวลา อย่าเป็นผู้นำ" ในช่วงทศวรรษ 1980 และต้นทศวรรษ 1990 สาธารณรัฐประชาชนจีนยังคงสถาปนาความสัมพันธ์ทางทูตอย่างเป็นทางการกับหลายประเทศ เช่น สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (1984), กาตาร์ (1988), ซาอุดีอาระเบีย (1990), สิงคโปร์ (1990), อิสราเอล (1992) และเกาหลีใต้ (1992)
### ภัยพิบัติ
เฉพาะภัยพิบัติครั้งใหญ่เท่านั้นที่นำเสนอไว้ด้านล่าง (คลิกเพื่อแสดง)

### ข้อโต้แย้ง

หลังสิ้นสุดการปฏิวัติวัฒนธรรม เติ้งเริ่มต้นโครงการ *[[ปัวล่วนฝ่านเจิ้ง]]* เพื่อแก้ไขความผิดพลาดของลัทธิเหมา แต่ก็มีนโยบายและมุมมองบางอย่างของเขาที่ก่อให้เกิดข้อโต้แย้ง เติ้งยังคงยืนกรานชื่นชมเหมาว่าได้ทำความ "ดีเจ็ดส่วน ชั่วสามส่วน" ให้กับประชาชนจีน ขณะที่โยนความรับผิดชอบต่อภัยพิบัติมากมายในการปฏิวัติวัฒนธรรมให้กับหลิน เปียวและแก๊งสี่คน นอกจากนี้ เพื่อธำรงไว้ซึ่งรัฐพรรคเดียวในประเทศจีนของพรรคคอมมิวนิสต์จีน เติ้งเสนอ "สี่หลักการสำคัญ" ในการประชุมทฤษฎีของพรรคคอมมิวนิสต์ในเดือนมีนาคม 1979 ซึ่งในไม่ช้าหลักการเหล่านี้กลายเป็นข้อจำกัดของการเปิดเสรีทางการเมืองในจีนแผ่นดินใหญ่และถูกบรรจุไว้ในรัฐธรรมนูญของจีน (1982)

ยิ่งไปกว่านั้น บทบาทที่เติ้งมีต่อการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน 1989 ค่อนข้างเป็นที่ถกเถียง อันที่จริง เขายังปราบปรามขบวนการกำแพงประชาธิปไตยตลอดจนปักกิ่งสปริงในช่วงต้นทศวรรษ 1980 ยังมีการรณรงค์ทางการเมือง เช่น การรณรงค์ต่อต้านมลพิษทางจิตวิญญาณในปี 1983 และการรณรงค์ต่อต้านการเปิดเสรีชนชั้นกระฎุมพีในปี 1986-1987 ซึ่งส่งผลให้เจ้าหน้าที่และปัญญาชนหัวเสรีหลายคนรวมถึงหู เย่าปังถูกกวาดล้างหรือลงโทษ

เพื่อรับมือกับวิกฤตประชากรหลังสมัยเหมา เติ้ง เสี่ยวผิง พร้อมด้วยเจ้าหน้าที่อาวุโสคนอื่น ๆ เช่น เฉิน ยฺหวินและหลี่ เซียนเนี่ยน สนับสนุนการนำ "นโยบายลูกคนเดียว" มาใช้ มาตรการรุนแรงบางอย่างในการปฏิบัติจริงก่อให้เกิดข้อถกเถียงมากมาย เช่น การละเมิดสิทธิมนุษยชน

## เจียง เจ๋อหมินและรุ่นที่สาม (ค.ศ. 1989–2002)

### การเปลี่ยนผ่านอำนาจและการเยือนภาคใต้ของเติ้ง

หลังการประท้วงและการสังหารหมู่ที่จัตุรัสเทียนอันเหมิน 1989 เติ้ง เสี่ยวผิงถอนตัวจากสายตาสาธารณะและเกษียณตัวเองอย่างสมบูรณ์ อำนาจถูกส่งผ่านไปยังผู้นำรุ่นที่สามนำโดยเจียง เจ๋อหมิน ผู้ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็น "แกนหลัก" อย่างไรก็ตาม เนื่องจากการสังหารหมู่ที่เทียนอันเหมิน การปฏิรูปและเปิดประเทศจึงหยุดชะงักในช่วงต้นทศวรรษ 1990 และเจียง ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มอนุรักษนิยมปีกซ้าย ไม่ได้ดำเนินการปฏิรูปอย่างเพียงพอ

ในฤดูใบไม้ผลิ 1992 เติ้งออกเดินทางเยือนภาคใต้ของจีนซึ่งเป็นที่รู้จักกันดี การเยือนครั้งนี้ถือเป็นจุดสำคัญในประวัติศาสตร์จีนสมัยใหม่เนื่องจากเป็นการกอบกู้การปฏิรูปเศรษฐกิจของจีนตลอดจนตลาดทุน (ตลาดหลักทรัพย์เซี่ยงไฮ้และตลาดหลักทรัพย์เชินเจิ้น) และรักษาเสถียรภาพของสังคมไว้ได้ ท้ายที่สุดเจียงก็เข้าข้างเติ้งและสนับสนุนโครงการปฏิรูปและเปิดประเทศต่อสาธารณะ หลี่ เผิง ผู้สนับสนุนอนุรักษนิยม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของจีนจนถึงปี 1998 เมื่อจู หรงจี ผู้สนับสนุนการปฏิรูป ได้รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีคนใหม่

### กิจการภายในประเทศ
[thumb|[เจียง เจ๋อหมิน]]
เศรษฐกิจเติบโตในอัตราสูงอย่างต่อเนื่องในช่วงกลางทศวรรษ 1990 การปฏิรูปเศรษฐกิจมหภาคของเจียง เจ๋อหมินสานต่อวิสัยทัศน์ของเติ้งเรื่อง "สังคมนิยมอัตลักษณ์จีน" เจียงเน้นหนักไปที่ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในด้านต่าง ๆ เช่น การสำรวจอวกาศ ขณะเดียวกัน ช่วงเวลาของเจียงก็พบว่าการทุจริตทางสังคมเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในทุกด้านของชีวิต การว่างงานพุ่งสูงขึ้นเนื่องจากรัฐวิสาหกิจ (SOE) ที่ไม่ทำกำไรถูกปิดตัวลงเพื่อเปิดทางให้กับการลงทุนที่มีการแข่งขันสูงขึ้นทั้งภายในและต่างประเทศ ระบบสวัสดิการสังคมที่ขาดแคลนได้รับการทดสอบอย่างหนัก ในปี 2000 เจียงเสนอแนวคิด "สามตัวแทน" ของเขา ซึ่งได้รับการรับรองโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีนในการประชุมสภาพรรคครั้งที่สิบหกในปี 2002

ขณะเดียวกัน นโยบายเศรษฐกิจของนายกรัฐมนตรีจู หรงจีทำให้เศรษฐกิจของจีนแข็งแกร่งในช่วงวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย 1997 อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจเฉลี่ยอยู่ที่ 8% ต่อปี ถูกชะลอลงเล็กน้อยจากเหตุอุทกภัยแม่น้ำแยงซี 1998 มาตรฐานการครองชีพดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แม้จะเกิดช่องว่างความมั่งคั่งระหว่างเมืองและชนบทที่กว้างขึ้นเนื่องจากการกลับมาของชนชั้นกลางในจีน ความเหลื่อมล้ำทางความมั่งคั่งระหว่างภูมิภาคชายฝั่งตะวันออกกับพื้นที่ห่างไกลทางตะวันตกยังคงขยายวงกว้างขึ้นทุกวัน ทำให้เกิดโครงการของรัฐบาลเพื่อ "พัฒนาภาคตะวันตก" โดยดำเนินโครงการทะเยอทะยาน เช่น ทางรถไฟสายชิงไห่–ทิเบต อย่างไรก็ตาม การทุจริตที่ระบาดหนักยังคงดำเนินต่อไป แม้จะมีโครงการรณรงค์ต่อต้านการทุจริตของนายกรัฐมนตรีจูที่สั่งประหารชีวิตเจ้าหน้าที่จำนวนมากก็ตาม คาดการณ์ว่าการทุจริตเพียงอย่างเดียวมีมูลค่าเทียบเท่ากับ 10 ถึง 20% ของ GDP ของจีน

เพื่อรองรับการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น จึงมีการสร้างเขื่อนสามผาขึ้น ดึงดูดทั้งผู้สนับสนุนและเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง มลพิษทางสิ่งแวดล้อมกลายเป็นปัญหาร้ายแรงมาก เนื่องจากปักกิ่งมักถูกพายุทรายพัดถล่มอันเป็นผลมาจากการกลายเป็นทะเลทราย

ในปี 1990 มีการเปิดตัวโครงการ 211 และโครงการ 985 สำหรับอุดมศึกษาในประเทศจีน

### ความสัมพันธ์ต่างประเทศ

ในเดือนพฤศจิกายน 1991 จีนเข้าร่วมความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) ทศวรรษ 1990 เป็นช่วงเวลาของการส่งมอบฮ่องกงและมาเก๊าคืนแก่จีนอย่างสันติโดยสหราชอาณาจักรและโปรตุเกสตามลำดับ ฮ่องกงและมาเก๊าส่วนใหญ่ยังคงมีการปกครองตนเอง โดยคงความเป็นอิสระในระบบเศรษฐกิจ สังคม และตุลาการของตนเองจนกระทั่งปี 2019 เมื่อปักกิ่งพยายามขยายอำนาจของรัฐบาลกลาง ท่ามกลางการประท้วงขนาดใหญ่ในฮ่องกง

เจียง เจ๋อหมินและบิล คลินตันแลกเปลี่ยนการเยือนรัฐต่อกัน แต่ความสัมพันธ์จีน–อเมริกากลับเลวร้ายลงอย่างมากในช่วงปลายทศวรรษ โดยเฉพาะหลังวิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สาม วันที่ 7 พฤษภาคม 1999 ระหว่างสงครามคอซอวอ เครื่องบินของสหรัฐทิ้งระเบิดใส่สถานทูตจีนในเบลเกรด รัฐบาลสหรัฐอ้างว่าการโจมตีดังกล่าวเกิดจากข่าวกรองและการระบุเป้าหมายผิดพลาด ภายในสหรัฐ รายงานคอกซ์ระบุว่าจีนได้ขโมยความลับทางทหารระดับสูงต่าง ๆ ของสหรัฐ ในปี 2001 เครื่องบินสอดแนมของสหรัฐชนกับเครื่องบินขับไล่ของจีนเหนือน่านน้ำสากลใกล้ไหหลำ ทำให้สาธารณชนจีนที่ไม่พอใจอย่างมากอยู่แล้วกับสหรัฐยิ่งโกรธแค้นมากขึ้นไปอีก

หลังผ่านการเจรจามานานนับทศวรรษ จีนก็ได้รับการตอบรับให้เข้าร่วมองค์การการค้าโลกในที่สุดในปี 2001 ปีเดียวกับการก่อตั้งองค์การความร่วมมือเซี่ยงไฮ้ ในเดือนสิงหาคม 2002 ด้วยความพยายามของนักคณิตศาสตร์ผู้มีชื่อเสียงอย่างเฉิน สิ่งเชิน การประชุมนักคณิตศาสตร์นานาชาติซึ่งจัดขึ้นทุกสี่ปีถูกจัดขึ้นในปักกิ่งเป็นครั้งแรกในประเทศกำลังพัฒนา โดยมีเฉินเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของการประชุมและอู๋ เหวินจฺวิ้นเป็นประธาน

### ภัยพิบัติ
เฉพาะภัยพิบัติครั้งใหญ่เท่านั้นที่นำเสนอไว้ด้านล่าง (คลิกเพื่อแสดง)

### ข้อโต้แย้ง
ในการประชุมวาระการเมือง จีนตกเป็นเป้าสายตาอีกครั้งจากการสั่งห้ามกิจกรรมในที่สาธารณะของฝ่าหลุนกงในปี 1999 ผู้ประท้วงอย่างสงบจากขบวนการทางจิตวิญญาณนั่งอยู่ด้านนอกจงหนานไห่ เพื่อขอเจรจากับผู้นำจีน เจียงมองว่านี่เป็นภัยคุกคามต่อสถานการณ์การเมืองและประกาศให้กลุ่มนี้เป็นสิ่งผิดกฎหมายโดยสิ้นเชิง พร้อมทั้งใช้โฆษณาชวนเชื่อจากสื่อมวลชน ประณามว่าเป็น "ลัทธิชั่วร้าย"

เจียง เจ๋อหมิน หลังเกษียณอย่างเป็นทางการจากการเป็นผู้นำสูงสุดของจีนในปี 2004 เชื่อกันว่ายังเคลื่อนไหวอยู่เบื้องหลังและควบคุมประเทศอยู่แม้กระทั่งหลังเขาลงจากตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการการทหารกลางล่าช้าในปี 2005 ฝ่ายเจียง รวมถึงโจว หย่งคัง, กัว ปั๋วสฺยงและสฺวี ไฉโฮ่ว ยังคงส่งผลกระทบต่อจีนอย่างมีนัยสำคัญหลังหู จิ่นเทาขึ้นเป็นผู้นำสูงสุดของจีนต่อจากเขา

## หู จิ่นเทา และรุ่นที่สี่ (ค.ศ. 2002–2012)

### การเปลี่ยนผ่านอำนาจ

[thumb|[หู จิ่นเทา]]
หู จิ่นเทารับตำแหน่งเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนในเดือนพฤศจิกายน 2002 ในเดือนมีนาคม 200 หู จิ่นเทาขึ้นเป็นประธานาธิบดีคนที่ 6 ของสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีเวิน เจียเป่าเป็นนายกรัฐมนตรีจีน ในเดือนกันยายน 2004 หู จิ่นเทาเป็นประธานคณะกรรมาธิการการทหารกลาง

### กิจการภายในประเทศ
เศรษฐกิจยังคงเติบโตด้วยตัวเลขสองหลักเนื่องจากการพัฒนาพื้นที่ชนบทกลายเป็นจุดสนใจหลักของนโยบายรัฐบาล ในปี 2010 จีนแซงหน้าญี่ปุ่นขึ้นเป็นประเทศที่มีเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลก การยืนยันทัศนะวิทยาศาสตร์เพื่อสร้างสังคมนิยมกลมกลืนเป็นจุดเน้นหู จิ่นเทา – เวิน เจียเป่า เนื่องจากความบกพร่องบางประการในสมัยเจียง เจ๋อหมินได้รับการแก้ไขอย่างช้า ๆ ในปลายปี 2002 โครงการผันน้ำใต้สู่เหนือก็เริ่มก่อสร้างขึ้น

ในการรวมอำนาจอย่างค่อยเป็นค่อยไป หู จิ่นเทาปลดเฉิน เหลียงยฺหวี่ เลขาธิการพรรคเซี่ยงไฮ้และคู่แข่งทางการเมืองคนอื่น ๆ ท่ามกลางการต่อสู้กับการทุจริต และการต่อสู้ที่กำลังดำเนินอยู่กับกลุ่มเซี่ยงไฮ้ที่เคยทรงอำนาจ โดยเฉพาะในปี 2012 อุบัติการณ์หวัง ลี่จฺวินและเรื่องอื้อฉาวของปั๋ว ซีไหลได้รับความสนใจและการรายงานข่าวจากสื่ออย่างกว้างขวาง
การเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องของประเทศ รวมถึงสถานะด้านพลังงานทางกีฬาที่ได้รับมาทำให้จีนได้รับสิทธิ์เป็นเจ้าภาพจัดการแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อน 2008 อย่างไรก็ตาม สิ่งนี้ก็ทำให้คณะบริหารของหู จิ่นเทาตกอยู่ภายใต้ความสนใจอย่างมาก ขณะที่โอลิมปิก 2008 โดยทั่วไปถูกมองว่าเป็นงานเปิดตัวของสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่จากเหตุประท้วงในทิเบตในเดือนมีนาคม 2008 รัฐบาลก็ได้รับการตรวจสอบอย่างหนัก คบเพลิงโอลิมปิกถูกประท้วงตลอดเส้นทาง ภายในประเทศ ปฏิกิริยาเหล่านี้ถูกตอบโต้ด้วยกระแสชาตินิยมรุนแรงพร้อมกับข้อกล่าวหาว่าตะวันตกมีอคติต่อจีน

การเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องของจีนในช่วงวิกฤตการณ์การเงิน 2008 ซึ่งเริ่มต้นในสหรัฐและทำให้เศรษฐกิจโลกอ่อนแอลงช่วยเพิ่มความมั่นใจให้กับจีนในรูปแบบการพัฒนาของตนเองและทำให้ชนชั้นนำเชื่อมั่นว่าสมดุลอำนาจโลกกำลังเปลี่ยนแปลงไป ในมุมมองของจีน สาเหตุของวิกฤตการณ์คือ "นโยบายเศรษฐกิจมหภาคที่ไม่เหมาะสม" และ "รูปแบบการพัฒนาที่ไม่ยั่งยืน" ของประเทศตะวันตก ขณะที่ประเทศตะวันตกใกล้จะประสบกับหายนะทางการเงิน จีนสร้างสินเชื่อเพื่อใช้จ่ายในการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยให้เศรษฐกิจโลกมีเสถียรภาพ แต่ยังเป็นโอกาสให้จีนปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานของตนเองด้วย จีนยกระดับสถานะของตนในฐานะผู้มีบทบาทระดับโลกที่มีความรับผิดชอบในช่วงวิกฤตการณ์นี้

ณ เวลานั้น ความก้าวหน้าและความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์จำนวนมากเกิดขึ้นระหว่างปี 2002 ถึง 2012 หลายโครงการมีต้นกำเนิดมาจากโครงการ 863 ในปี 2003 จีนประสบความสำเร็จในการส่งนักบินอวกาศ หยาง ลี่เหว่ย์ ขึ้นสู่อวกาศด้วยยานเฉินโจว 5 ทำให้กลายเป็นประเทศที่สามของโลกที่ทำได้สำเร็จด้วยตัวเองต่อจากสหรัฐและสหภาพโซเวียต ในปี 2010 *[[เจียวหลง (ยานดำน้ำ)|เจียวหลง]]* ยานดำน้ำวิจัยใต้ทะเลลึกแบบมีคนขับของจีนถูกนำมาใช้งาน ในปี 2011–2012 เป๋ย์โต่ว-2 ระบบนำทางด้วยดาวเทียมของจีน เริ่มดำเนินการ ในปี 2011 เทียนกง-1 สถานีอวกาศต้นแบบแห่งแรกของจีน ถูกปล่อยขึ้นสู่อวกาศสำเร็จ ในเดือนมีนาคม 2012 ผลการทดลองเครื่องปฏิกรณ์นิวตริโนต้าหยาวานในเชินเจิ้นได้รับความสนใจจากนานาชาติ  ในเดือนตุลาคม 2012 มั่วเหยียน กลายเป็นพลเมืองจีนคนแรก (จากแผ่นดินใหญ่) ที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม

### ความสัมพันธ์ต่างประเทศ
บทบาทของจีนในสงครามต่อต้านการก่อการร้ายดึงให้ประเทศจีนมีความใกล้ชิดทางทูตกับสหรัฐมากขึ้น ในปี 2010 การแข่งขันเอเชียนเกมส์ถูกจัดขึ้นในกว่างโจว และในปี 2011 การแข่งขันกีฬามหาวิทยาลัยโลกภาคฤดูร้อนถูกจัดขึ้นในเชินเจิ้น ในปี 2010 งานอีเวนต์ระหว่างประเทศอีกงานหนึ่งถูกจัดขึ้นในประเทศจีน — เซี่ยงไฮ้จัดงานนิทรรศการโลกเป็นครั้งแรก

สถานะทางการเมืองและอนาคตของไต้หวันยังคงไม่แน่นอน แต่ได้มีการดำเนินการเพื่อปรับปรุงความสัมพันธ์ระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์และพรรคการเมืองหลายพรรคของไต้หวันที่มีมุมมองเป็นปฏิปักษ์ต่อจีนน้อยกว่า โดยเฉพาะพรรคคู่แข่งเก่าอย่างก๊กมินตั๋ง

นักวิจารณ์ของหูกล่าวว่ารัฐบาลของเขาก้าวร้าวเกินไปในการยืนยันอำนาจใหม่ของตน ประเมินขีดความสามารถของตนสูงเกินไป และสร้างความไม่พอใจและความกังวลให้กับประเทศเพื่อนบ้านต่าง ๆ รวมถึงประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินเดีย และญี่ปุ่น นโยบายดังกล่าวถูกกล่าวหาว่ายั่วยุต่อสหรัฐด้วยเช่นกัน

### ภัยพิบัติ
เฉพาะภัยพิบัติครั้งใหญ่เท่านั้นที่นำเสนอไว้ด้านล่าง (คลิกเพื่อแสดง)

### ข้อโต้แย้ง
ในช่วงหลายปีหลังหู จิ่นเทาขึ้นสู่อำนาจ การเคารพสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานในจีนยังคงเป็นข้อกังวล หลิว เสี่ยวปัว ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพและนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชน ถูกจับกุมและตัดสินจำคุก 11 ปีในปี 2010 หลิว เสี่ยวปัส พร้อมด้วยคนอื่น ๆ ร่วมกันเขียนกฎบัตร 08 และได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพในปี 2010 หลิว เสี่ยวปัวเสียชีวิตในปี 2017

ในช่วงสมัยของหู จิ่นเทา พรรคคอมมิวนิสต์จีนและรัฐบาลจีนก่อตั้ง "พรรค 50 เซนต์" โดยมีจุดประสงค์เพื่อ "ชี้นำ" ความเห็นของสาธารณชนบนโลกออนไลน์ให้เป็นไปในทิศทางสนับสนุนพรรคคอมมิวนิสต์และรัฐบาลจีน

## สี จิ้นผิงและรุ่นที่ห้า (ค.ศ. 2012–ปัจจุบัน)

### การเปลี่ยนผ่านอำนาจ

สี จิ้นผิงขึ้นดำรงตำแหน่งเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนและประธานคณะกรรมาธิการการทหารกลาง สองตำแหน่งที่ทรงอำนาจที่สุดในวันที่ 15 พฤศจิกายน 2012 และในวันที่ 14 มีนาคม 2013 เขาก็ขึ้นเป็นประธานาธิบดีคนที่ 7 ของจีน ส่วนหลี่ เค่อเฉียงขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีจีนในเดือนมีนาคม 2013

ในเดือนตุลาคม 2022 สี จิ้นผิงได้รับเลือกอีกครั้งให้ดำรงตำแหน่งเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นสมัยที่สาม ถือเป็นการสร้างธรรมเนียมใหม่สำหรับผู้นำสูงสุดหลังอสัญกรรมของเหมา เจ๋อตง ต่อมาในเดือนมีนาคม 2023 สียังคงดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีจีนต่อเป็นสมัยที่สามเช่นกัน ขณะที่หลี่ เฉียงได้รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีจีนคนใหม่แทนที่หลี่ เค่อเฉียง

### กิจการภายในประเทศ

การรณรงค์ต่อต้านการทุจริตขนาดใหญ่และดำเนินมาอย่างยาวนานถูกดำเนินการภายใต้การนำของสี จิ้นผิงมาตั้งแต่ปี 2012 ส่วนใหญ่พุ่งเป้าไปที่คู่แข่งทางการเมืองของสี จิ้นผิง เช่น สมาชิกของฝ่ายเจียงรวมถึงผู้นำอาวุโสของพรรคอย่างโจว หย่งคัง, กัว ปั๋วสฺยงและสฺวี ไฉโฮ่ว

ในเดือนมีนาคม 2018 สภาประชาชนแห่งชาติซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของพรรคผ่านชุดการแก้ไขรัฐธรรมนูญรวมถึงการยกเลิกการจำกัดวาระของประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี การจัดตั้งคณะกรรมการกำกับดูแลแห่งชาติ ตลอดจนการเสริมสร้างบทบาทศูนย์กลางของพรรคคอมมิวนิสต์ วันที่ 17 มีนาคม 2018 สภานิติบัญญัติของจีนแต่งตั้งสี จิ้นผิงให้ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีอีกครั้ง โดยไม่มีการจำกัดวาระ จากข้อมูลของ *[[ไฟแนนเชียลไทมส์]]* สี จิ้นผิงแสดงความเห็นเกี่ยวกับการแก้ไขรัฐธรรมนูญในการประชุมกับเจ้าหน้าที่จีนและบุคคลสำคัญจากต่างประเทศ สี จิ้นผิงอธิบายการตัดสินใจนี้โดยอ้างถึงความจำเป็นในการจัดตำแหน่งสองตำแหน่งที่มีอำนาจมากกว่า – เลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีนและประธานคณะกรรมาธิการการทหารกลาง – ซึ่งไม่มีการจำกัดวาระ อย่างไรก็ตาม สี จิ้นผิงไม่ได้กล่าวว่าเขาตั้งใจจะดำรงตำแหน่งเลขาธิการใหญ่พรรค ประธานคณะกรรมาธิการทหารและประธานาธิบดีแห่งรัฐ เป็นเวลาสามวาระหรือมากกว่าหรือไม่

ในอีกด้านหนึ่ง ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์หลายอย่างได้เกิดขึ้น ในปี 2013 ยานสำรวจ ''ยฺวี่ทู่'' ถูกส่งขึ้นไปประจำการบนดวงจันทร์ได้สำเร็จหลังยานลงจอดฉางเอ๋อ 3 ลงจอดบนดวงจันทร์ ในปี 2015 ถู โยวโยวกลายเป็นพลเมืองจีนคนแรก (จากแผ่นดินใหญ่) ที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ในเดือนธันวาคม 2015 เครื่องสำรวจอนุภาคสสารมืด หอดูดาวแห่งแรกของจีน ได้รับการส่งขึ้นไปโคจรได้สำเร็จ ห้องปฏิบัติการอวกาศเทียนกง-2 ถูกส่งขึ้นไปได้สำเร็จในปี 2016 และในปีเดียวกันนั้นเอง กล้องโทรทรรศน์วิทยุฟาสต์ (Five-hundred-meter Aperture Spherical Telescope - FAST) ก็ถูกสร้างขึ้นในกุ้ยโจว ในปี 2018 สะพานฮ่องกง–จูไห่–มาเก๊า สะพานข้ามทะเลที่ยาวที่สุดในโลก ได้เปิดใช้งานแก่สาธารณะ

### ความสัมพันธ์ต่างประเทศ

ขณะที่สี จิ้นผิงยังคงรวบรวมอำนาจภายในประเทศ เขาก็ค่อย ๆ ทอดทิ้งหลักการทางทูต ("ซ่อนเร้นกำลัง รอคอยเวลา อย่าเป็นผู้นำ") ที่เติ้ง เสี่ยวผิงวางไว้และดูเหมือนจะปรากฏตัวในเวทีโลกในฐานะ "ผู้แข็งกร้าว" มากขึ้น เขายังเปิดตัว "ข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง" เพื่อลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานในหลายสิบประเทศ ซึ่งได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง (ทั้งการตอบรับและคำวิจารณ์) จากทั่วโลก

นับตั้งแต่สี จิ้นผิงก้าวขึ้นเป็นผู้นำของจีน เขาก็พยายามเปลี่ยน "การไม่แสดงออก" ของจีนให้เป็นกลยุทธ์แข็งกร้าวเพื่อปกป้องการอ้างสิทธิ์ของจีนเหนือข้อพิพาทชายแดนและดินแดน เช่นในทะเลจีนใต้และในไต้หวัน ในปี 2018 สงครามการค้าจีน–สหรัฐเริ่มต้นขึ้นและส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อเศรษฐกิจโลก ในเดือนพฤษภาคม 2020 การต่อสู้อย่างประปรายจีน–อินเดียได้เกิดขึ้นและส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต

ในทางกลับกัน หลังสี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจ การประชุมสุดยอดระหว่างประเทศจำนวนหนึ่งถูกจัดขึ้นในประเทศจีน ในปี 2014 การประชุมประจำปีครั้งที่ 22 ของผู้นำความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) ถูกจัดขึ้นในปักกิ่ง; ในปี 2016 การประชุมสุดยอด G20 ถูกจัดขึ้นในหางโจว; และในปี 2017 การประชุมสุดยอดบริกส์ครั้งที่ 9 ถูกจัดขึ้นในเซี่ยเหมิน นอกจากนี้ ในปี 2015 การประชุมหม่า–สีในสิงคโปร์เป็นการประชุมครั้งแรกระหว่างผู้นำทางการเมืองของทั้งสองฝั่งช่องแคบไต้หวันนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามกลางเมืองจีนในปี 1950

จีนปฏิเสธจะประณามการรุกรานยูเครนของรัสเซีย ย้ำการเล่าเรื่องของรัสเซียเกี่ยวกับสงคราม คัดค้านมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่อรัสเซีย และงดออกเสียงหรือเข้าข้างรัสเซียในการลงคะแนนเสียงของสหประชาชาติว่าด้วยเรื่องสงครามในยูเครน

### ภัยพิบัติ
เฉพาะภัยพิบัติครั้งใหญ่เท่านั้นที่นำเสนอไว้ด้านล่าง (คลิกเพื่อแสดง)

### ข้อโต้แย้ง

ตั้งแต่ปี 2012 สี จิ้นผิงและพันธมิตรของเขาได้ยกเลิกนโยบายหลายอย่างจากช่วงปัวล่วนฝ่านเจิ้งของเติ้ง เสี่ยวผิงและส่งเสริมลัทธิบูชาบุคคลของตนเองเฉกเช่นที่เหมา เจ๋อตงเคยทำ ตัวอย่างเช่น ในปี 2018 สี จิ้นผิงยกเลิกการจำกัดวาระการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีจีนในรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นการท้าทายมรดกทางการเมืองบางอย่างของเติ้ง เสี่ยวผิงและจุดชนวนความกังวลเกี่ยวกับการกลับไปสู่การปกครองแบบผู้นำคนเดียวที่คล้ายคลึงกับเหมา

การละเมิดสิทธิมนุษยชนภายในประเทศเลวร้ายลง ในเดือนกรกฎาคม 2015 ทนายความและนักเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนหลายร้อยคนทั่วประเทศจีนถูกควบคุมตัวหรือจับกุมระหว่างการกวาดล้างครั้งใหญ่ที่เรียกว่าการปราบปราม 709 นอกจากนี้ ค่ายกักกันซินเจียงตั้งแต่ปี 2017 ซึ่งมีการควบคุมตัวชาวอุยกูร์และชนกลุ่มน้อยอื่น ๆ กว่าหนึ่งล้านคน และการประท้วงครั้งใหญ่ในฮ่องกงตั้งแต่ปี 2019 ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางและมีการรายงานข่าวอย่างครอบคลุมจากสื่อทั่วโลก กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติฮ่องกงที่ประกาศใช้เมื่อ 30 มิถุนายน 2020 ก็ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางและสร้างความกังวลอย่างมากทั่วโลกเกี่ยวกับการละเมิดหลักการ "หนึ่งประเทศ สองระบบ"

หลังสี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจในปี 2012 ทั้งพรรคคอมมิวนิสต์และรัฐบาลจีนได้เสริมสร้างการตรวจพิจารณาอินเทอร์เน็ตอย่างมีนัยสำคัญและกระชับการควบคุมสภาพแวดล้อมอินเทอร์เน็ตของจีนให้เข้มงวดยิ่งขึ้น โดยปิดกั้นการเข้าถึงเว็บไซต์ต่างประเทศและแอปพลิเคชันบนมือถือจำนวนมากจากพลเมืองจีน โดยใช้ "เกรตไฟร์วอลล์" ขณะเดียวกัน สมาชิก "พรรค 50 เซ็นต์" จำนวนมากได้ถูกเกณฑ์มาเพื่อ "ชี้นำ" การเล่าเรื่องบนโลกออนไลน์ทั่วโลกให้เป็นไปในทางสนับสนุนพรรคและรัฐบาล ตัวอย่างเช่น ในช่วงการประท้วงครั้งใหญ่ในฮ่องกง ทวิตเตอร์และเฟซบุ๊กอ้างว่าได้ลบหรือระงับบัญชีและเพจกว่า 200,000 บัญชีที่เชื่อมโยงกับรัฐบาลจีน ณ ปี 2022 ระบบสอดแนมมวลชนยังคงจับตาดูประชากรทั้งหมดอย่างใกล้ชิด

ทั่วโลก "การทูตนักรบหมาป่า" ที่ก้าวร้าวภายใต้การนำของเลขาธิการใหญ่สี จิ้นผิงได้ก่อให้เกิดความขัดแย้งและปฏิกิริยาเชิงลบมากมาย ข้อถกเถียงยังแวดล้อมการรับมือกับการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ (โควิด-19) ของจีน ตลอดจนความสัมพันธ์กับองค์การอนามัยโลก (WHO) ที่ค่อนข้างเป็นที่ถกเถียง มีทฤษฎีสมคบคิดและข้อมูลบิดเบือนจำนวนมากเกี่ยวข้องกับโควิด-19 รวมถึงต้นกำเนิดของไวรัส จีนยังเริ่มดำเนินแผนการบิดเบือนข้อมูลทั่วโลกในประเด็นการระบาดทั่ว ฮ่องกง และชาวอุยกูร์ และอื่น ๆ อีกมากมาย โดยส่งเสริมภาพลักษณ์ของจีนในฐานะผู้นำระดับโลกขณะที่โจมตีสหรัฐเป็นต้น ยิ่งไปกว่านั้น การบิดเบือนข้อมูลทางเศรษฐกิจโดยรัฐบาลจีน เช่น การเผยแพร่ตัวเลข GDP ที่สูงเกินจริงตลอดหลายปีที่ผ่านมา ก็เป็นข้อกังวลสำคัญเช่นกัน

## ดูเพิ่ม

* เค้าโครงของสงครามกลางเมืองจีน
* เค้าโครงของประวัติศาสตร์การทหารของสาธารณรัฐประชาชนจีน
* เส้นเวลาของสงครามกลางเมืองจีน
* ประวัติศาสตร์จีน
* ประวัติศาสตร์สาธารณรัฐจีน
* เส้นเวลาของประวัติศาสตร์จีน

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* Benson, Linda. *China since 1949* (3rd ed. Routledge, 2016).  excerpt; also online review
* Coase, Ronald, and Ning Wang. *How China became capitalist.* (Springer, 2016).
* Economy, Elizabeth C. "China's New Revolution: The Reign of Xi Jinping." *Foreign Affairs* 97 (2018): 60+. online
* Economy, Elizabeth C.  *The Third Revolution: Xi Jinping and the New Chinese State* (Oxford UP, 2018), 343 pp. 
* Evans, Richard. *Deng Xiaoping and the making of modern China* (1997)
* Falkenheim, Victor C. ed. *Chinese Politics from Mao to Deng* (1989) 11 essays by scholars
* Fenby, Jonathan. *The Penguin History of Modern China: The Fall and Rise of a Great Power 1850 to the Present* (3rd ed. 2019)
* Fravel, M. Taylor. *Active Defense: China's Military Strategy since 1949* (Princeton University Press, 2019) online reviews
* Garver, John W. *China's Quest: The History of the Foreign Relations of the People's Republic* (2nd ed. 2018) comprehensive scholarly history. excerpt
* Lampton, David M. *Following the Leader: Ruling China, from Deng Xiaoping to Xi Jinping* (2014) online 
* Lynch, Michael. *Access to History: Mao's China 1936–97* (3rd ed. Hachette UK, 2015)
* MacFarquhar, Roderick, ed. *The politics of China: The eras of Mao and Deng* (Cambridge UP, 1997).
* Meisner, Maurice. *Mao's China and after: A history of the People's Republic* (3rd ed. 1999).
* Mühlhahn, Klaus. *Making China Modern: From the Great Qing to Xi Jinping* (Harvard UP, 2019) excerpt
* Shambaugh, David, ed. *China and the World* (Oxford UP, 2020). essays by scholars. excerpt
* Sullivan, Lawrence R. *Historical Dictionary of the People's Republic of China* (2007)
*Vogel, Ezra F., *[https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674725867 Deng Xiaoping and the Transformation of China.]* . 2013.
* Wasserstrom,  Jeffrey. *Vigil: Hong Kong on the Brink* (2020) Political protest 2003–2019.
* Westad, Odd Arne. *Restless empire: China and the world since 1750* (2012) Online free to borrow

### ประวัติศาสตร์นิพนธ์และความทรงจำ
* Eben V. Racknitz, Ines. "Repositioning History for the Future – Recent Academic Debates in China" *History Compass* (2014) 12#6 pp.&nbsp;465–472. 
* Finnane, Antonia. "Reinventing Modern China: Imagination and Authenticity in Chinese Historical Writing." *Asian Studies Review* 39#1 (2015): 163–164.
* Fromm, Martin T. *Borderland Memories: Searching for Historical Identity in Post-Mao China* (Cambridge UP, 2019).
* Longxi, Zhang. "Re-conceptualizing China in our Time: From a Chinese Perspective." *European Review* 23#2 (2015): 193–209.
* Smith, Stephen A. "Recent historiography of the People's Republic of China, 1949–76." *Twentieth Century Communism* 3.3 (2011): 196–216.
* Unger, Jonathan. *Using the Past to Serve the Present: Historiography and Politics in Contemporary China* (Routledge, 2015)
* Wu, Guo. "Recalling bitterness: Historiography, memory, and myth in Maoist China." *Twentieth-Century China* 39.3 (2014): 245–268. online


จ