แมลงวัน

**แมลงวัน** (ภาษาไทยถิ่นเหนือ: แมงงุน) เป็นแมลงในอันดับ **Diptera** (*di* หมายถึง สอง และ *ptera* หมายถึง ปีก) มีบนอกปล้องที่สอง และตุ่มปีกหนึ่งคู่ ซึ่งลดรูปจากปีกหลัง บนอกปล้องที่สาม แมลงวันบางชนิดไม่มีปีก โดยเฉพาะในวงศ์ใหญ่ Hippoboscoidea 

อันดับ Diptera เป็นอันดับที่มีขนาดใหญ่ ประกอบด้วย ประมาณ 240,000 ชนิด ของ ยุง, บั่ว, ริ้น และแมลงวันอื่น ๆ แต่มีเพียงครึ่งหนึ่ง (ประมาณ 122,000 ชนิด) ที่ได้รับการจำแนกแล้ว เป็นอันดับหลัก ๆ ที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศและมนุษย์ (ทางการแพทย์และทางเศรษฐกิจ) ยุงในวงศ์ Culicidae มีความสำคัญมากโดยเป็นพาหะนำโรคมาลาเรีย ไข้เลือดออก ไข้เวสต์ไนล์ ไข้เหลืองสมองอักเสบ 

**แมลงวัน** เป็นแมลงที่อาศัยอยู่กับชุมชนมนุษย์ชนิดหนึ่ง ส่วนมากคนจะรู้จักบางชนิด เช่น แมลงวันบ้าน และแมลงวันหัวเขียว มักจะกินอาหารที่เป็นเนื้อสัตว์และเศษอาหาร ตามกองขยะ และชอบหากินเวลากลางวัน ไม่ชอบแสงแดดจัด รัศมีการหากินอยู่ในวงประมาณ 3 กิโลเมตร

## ชีววิทยา
thumb|left|ภาพขยายส่วนหัวของแมลงวัน (''Musca domestica'')
[thumb|right|ภาพพื้นผิวดวงตาของแมลงวัน โดยใช้[กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน ที่กำลังขยาย 450 เท่า|300px]]

แมลงวันกินอาหารที่เป็นของเหลวได้เท่านั้น ส่วนปากของแมลงวันมีการเปลี่ยนรูปอย่างหลากหลายตามอาหารของพวกมัน  เช่น ปากเจาะดูดของยุง และปากแบบซับดูดของแมลงวันบ้าน

## การสืบพันธุ์และการเจริญเติบโต
thumb|200px|การผสมพันธุ์
แมลงวันออกลูกเป็นไข่และฟักเป็นหนอนแมลงวัน และระยะดักแด้ จนกลายเป็นตัวเต็มวัย วงจรชีวิตของแมลงวันตั้งแต่ไข่จนเป็นตัวเต็มวัยกินเวลาประมาณ 8-10 วัน

เมื่อแมลงวันผสมพันธุ์กัน ตัวผู้จะเริ่มขึ้นขี่ตัวเมีย หันหน้าไปทางเดียวกัน แต่จะหมุนหันหน้าไปทางตรงกันข้ามในเวลาต่อมา แมลงวันมีความสามารถในการสืบพันธุ์มากกว่าแมลงอื่น ๆ และใช้เวลาสั้นกว่าด้วย จึงเป็นสาเหตุให้แมลงวันเพิ่มขึ้นจำนวนมาก

ตัวเมียจะวางไข่ใกล้ ๆ แหล่งอาหารเท่าที่เป็นไปได้  การเจริญเติบโตเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว ตัวหนอนจะกินอาหารมากที่สุดเท่าที่เป็นไปได้ในระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนที่เจริญเติบโตไปเป็นตัวเต็มวัย ในบางครั้งไข่จะฟักทันทีหลังจากถูกวางไข่ แมลงวันบางชนิดตัวหนอนฟักภายในตัวแม่ ovoviviparous

ตัวหนอนแมลงวัน หรือเรียกว่า maggot ไม่มีขาจริง ระหว่างอกและท้องมีการแบ่งส่วนพื้นที่เพียงเล็กน้อย  หลายชนิดแม้แต่หัวก็ไม่สามารถแบ่งส่วนพื้นที่ได้ชัดจากส่วนอื่น บางชนิดมีขาเทียมเล็ก ๆ ที่ปล้องตัว ตาและหนวดลดรูป หรือไม่มี และท้องไม่มีรยางค์ เช่น cerci ลักษณะดังกล่าวเป็นการปรับตัวต่อสภาพแวดล้อมที่มีอาหารเป็นจำนวนมาก เช่นในอินทรีย์วัตถุเน่าหรือเป็นปรสิตภายใน

ดักแด้มีหลายรูปแบบ บางครั้งเข้าดักแด้ในปลอกไหม หลักจากออกจากดักแด้ ตัวเต็มวัยมีอายุประมาณ 2-3 วัน หน้าที่หลักเพื่อสืบพันธุ์และหาแหล่งอาหารใหม่

## การจำแนกหมวดหมู่
thumb|แมลงวัน

thumb|right|200px|การทำความสะอาดตัวเองของแมลงวัน
อับดับย่อย Nematocera มีลำตัวและหนวดยาวมีขน เช่น ยุง แมลงวันแมงมุม อันดับย่อย Brachycera มีลำตัวกลมหนวดสั้น
การจำแนกหมวดหมู่ในปัจจุบัน อันดับย่อย Nematocera ถูกแยกออกเป็นสองอับดับย่อย คืออันดับย่อย Archidipteraและ อับดับย่อย Eudiptera แต่ยังไม่ถูกใช้กันอย่างแพร่หลายในนักกีฏวิทยาด้านแมลงวัน

#อันดับย่อย Nematocera (77 วงศ์, สูญพันธุ์แล้ว 35 วงศ์) - มีหนวดยาว อกปล้องแรก เห็นเด่นชัดแยกจาก อกปล้องที่สอง ตัวหนอนมีทั้งเห็นหัวได้ชัดและหัวลดรูป มักอาศัยในน้ำ
#อับดับย่อย Brachycera (141 วงศ์, สูญพันธุ์แล้ว 8 วงศ์) - มีหนวดสั้น ดักแด้ อยู่ในปลอกดักแด้ซึ่งสร้างจากผิวหนังของตัวหนอนระยะสุดท้าย ตัวเต็มวัยแข็งแรง ตัวหนา ตัวหนอนส่วนปากลดรูป
##Infraorders Tabanomorpha และ Asilomorpha - หนวดสั้นแต่โครงสร้างต่างจาก Infraorders Muscomorpha
##Infraorder Muscomorpha - มีหนวด 3 ปล้อง อริสเตต (มีเส้นขนที่ปล้องที่สาม) หนวด และ ตัวหนอนมี 3 ระยะ หัวลดรูป (maggots)
Infraorder Muscomorpha ถูกแบ่งออกเป็น Acalyptratae และ Calyptratae โดยแบ่งตามการปรากฏของ calypter (ส่วนปีกที่ห้อยออกมาขยายมาจากตุ่มปีก)

## โทษ
แมลงวันจัดเป็นสัตว์พาหะนำโรค เนื่องจากการ ตอมตามสิ่งสกปรกทำให้มีเชื้อโรคติดตามขาและมาติดต่อสู่มนุษย์ ทำให้เกิดโรคต่าง ๆ จึงควรหากับดักแมลงวันวางไว้ที่ที่มีแมลงวันมาก ๆ เพื่อป้องกันโรค

## ประโยชน์
แมลงวันมีประโยชน์ต่อมนุษย์ เช่น ในบางท้องที่พบว่าแมลงวันสามารถช่วยผสมเกสรดอกไม้ แพทย์บางแห่งใช้หนอนแมลงวันช่วยในการรักษาแผลเน่าเปื่อยในคน โดยให้หนอนแมลงวันขนาดเล็กกัดกินเนื้อเยื่อที่ตายแล้ว ทำให้แผลหายเร็วขึ้น การพบตัวอ่อนของแมลงวันในศพสามารถช่วยในการชันสูตรศพ ซึ่งช่วยประมาณระยะเวลาตาย หรือการหาสาเหตุของการตายในบางกรณีได้

## อ้างอิง

B. M. Wiegmann & D. K. Yeates (1996). "Tree of Life: Diptera".     http://www2.ncsu.edu/unity/lockers/ftp/bwiegman/fly_html/diptera.html#about . 
 
a b c d e Hoell, H.V., Doyen, J.T. & Purcell, A.H. (1998). Introduction to Insect Biology and Diversity, 2nd ed.. Oxford University Press. pp. 493–499. ISBN 0-19-510033-6.  

"Taxon: Superorder Antliophora". The Taxonomicon. http://www.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=102510 . Retrieved 2007-08-21.  

V. A. Blagoderov, E. D. Lukashevich & M. B. Mostovski (2002). "Order Diptera Linné, 1758. The true flies". in A. P. Rasnitsyn & D. L. J. Quicke. History of Insects. Kluwer Academic Publishers. ISBN 1-4020-0026-X. http://palaeoentomolog.ru/New/diptera.html.  

"Portrait of a Carthusian, 1446". Timeline of Art History. The Metropolitan Museum of Art. October 2006. http://www.metmuseum.org/toah/hd/optg/hod_49.7.19.htm.  

G. C. McGavin.  2000.  "Insects Spiders and Other Terrestrial Arthropods".  Dorling Kindersley Limited.

### ชีววิทยา
*Harold Oldroyd *The Natural History of Flies*. New York: W. W. Norton.1965.
*Eugène Séguy *Diptera: recueil d'etudes biologiques et systematiques sur les Dipteres du Globe* (Collection of biological and systematic studies on Diptera of the World). 11 vols. Text figs. *Part of Encyclopedie Entomologique*, Serie B II: Diptera. 1924-1953. 
* Eugène Seguy. *La Biologie des Dipteres* 1950. pp. 609. 7 col + 3 b/w plates, 225 text figs. 

### การจำแนก
*Brown, B.V., Borkent, A.,  Cumming, J.M., Wood, D.M., Woodley, N.E., and Zumbado, M. (Editors) 2009 *[http://pubs.nrc-cnrc.gc.ca/eng/books/books/9780660198330.html Manual of Central American Diptera. Volume 1]* NRC Research Press, Ottawa ISBN 978-0-660-19833-0
*Colless, D.H. & McAlpine, D.K.1991 *Diptera (flies)* , pp. 717-786. In: The Division of Entomology. Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation, Canberra (spons.), The insects of Australia.Melbourne Univ. Press, Melbourne. 
*Griffiths, G.C.D. *The phylogenetic classification of Diptera Cyclorrhapha, withspecial reference to the structure of the male postabdomen.* Ser. Ent. 8, 340 pp. [Dr. W. Junk, N. V., The Hague] (1972).
*Willi Hennig *Die Larvenformen der Dipteren*. 3. Teil. Akad.-Verlag, Berlin. 185 pp., 3 pls. 1948
*Willi Hennig (1954) Flugelgeader und System der Dipteren unter Berucksichtigung der aus dem Mesozoikum beschriebenen Fossilien. *Beitr. Ent.* 4: 245-388 (1954).
*
*Willi Hennig: Diptera (Zweifluger). *Handb. Zool. Berl*. 4 (2 ) (31):1-337. General introduction with key to World Families. In German.

## แหล่งข้อมูลอื่น

*The Diptera Site 
*The Bishop Museum Catalog of Fossil Diptera  
*The Diptera.info Portal 
*The Tree of Life Project 
*
*Manual of Afrotropical Diptera 

วัน
หมวดหมู่:พาหะนำโรค
หมวดหมู่:แมลงวัน