สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์

มหาอำมาตย์เอก พลตรี **สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์** (22 ธันวาคม พ.ศ. 2408 - 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา ร่วมพระชนนีกับสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า และสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เป็นพระราชบิดาในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงยุติธรรมเป็นพระองค์แรก นอกจากนี้ยังทรงเคยดำรงตำแหน่งอธิบดีศาลฎีกาในระหว่าง พ.ศ. 2455-2461 ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิวัตน์

## พระประวัติ
alt=พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ|thumb|สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ เมื่อครั้งทรงพระเยาว์

### ประสูติ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 60 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ประสูติแต่สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา (เจ้าคุณจอมมารดาเปี่ยม) ประสูติเมื่อวันศุกร์ เดือนยี่ ขึ้น 5 ค่ำ ปีฉลูสัปตศก จ.ศ. 1227 ตรงกับวันที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2408 เมื่อแรกประสูติพระองค์มีพระอิสริยยศที่ **พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ** โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานคาถาพระราชทานพระนามเป็นภาษามคธ ซึ่งสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ ญาณวโร) วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร ได้แปลไว้ว่า

"*กุมารน้อยของเรานี้ จงมีชื่อว่า *'สวัสดิโสภณ** ขอบุตรของเราผู้เกิดแต่เปี่ยมผู้มารดา จงบรรลุความเจริญฯ ขอบุตรนี้จงมีอายุยืน ไม่มีอุปัทวทุกข มั่งคั่ง มีโภคสมบัติ มีทรัพย์มาก มีความสุข เป็นเสรีภาพ มีอำนาจโดยลำพังตัว ขอพระรัตนตรัย คือ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์นี้ และเทพเจ้าเป็นต้นผู้รักษารัฐมณฑล จงอภิบาลกุมารน้อยของเรานั้น ในกาลทุกเมื่อ ขอบุตรของเรานั้น พึงเป็นผู้มีเดช มีกำลังมาก มีฤทธานุภาพใหญ่ มีปัญญา และปรีชาในประโยชน์อย่างใด พึงรักษาตระกูลให้สำเร็จประโยชน์อย่างนั้น เทอญ'' "

พระองค์เป็นพระราชโอรสพระองค์สุดท้ายที่ประสูติแต่[[สมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา]] โดยมีพระเชษฐาและพระเชษฐภคินีร่วมพระมารดา ได้แก่ 
# [[พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอุณากรรณอนันตนรไชย]] 
# [[สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ]]
# [[สมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี]] 
# [[สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า]] 
# [[สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง]]

=== ผนวช ===
วันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2432 ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ณ พระอุโบสถ[[วัดพระศรีรัตนศาสดาราม]] โดยมี[[สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์|พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระปวเรศวริยาลงกรณ์]] เป็นพระอุปัชฌาย์ [[สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว)|สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (สา ปุสฺสเทโว)]] เป็นพระศีลาจารย์ และ[[สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส|พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส]] เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ผนวชแล้วเสด็จไปประทับ ณ [[วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร]] ถึงวันที่ 11 กรกฎาคม ศกนั้น จึงทรงย้ายไปประทับ ณ [[วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร]] แล้วลาผนวชในวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2432

=== การศึกษา ===
พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ ทรงเป็นเจ้านายไทยพระองค์แรก ๆ ที่ได้ไปศึกษาต่อที่[[ประเทศอังกฤษ]] ทรงศึกษากฎหมายจาก[[เบลเลียลคอลเลจ]] [[มหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด]]

=== รับราชการ ===
เสด็จกลับมาดำรงตำแหน่ง[[รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม (ไทย)|เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม]]พระองค์แรกตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2435 ทรงปรับปรุงกิจการศาลแบบเก่า ถึงปี พ.ศ. 2437 จึงโปรดเกล้าฯ ให้ไปราชการในยุโรปเพื่อถวายอภิบาลสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ ([[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว|รัชกาลที่ 6]]) ที่เสด็จไปศึกษา ณ สหราชอาณาจักรและในยุโรป ตลอดจนปฏิบัติราชการทางการทูตในยุโรปนานถึง 4 ปี ระหว่างปี พ.ศ. 2436 - 2440 นับว่ามีความสำคัญยิ่งเพราะเป็นช่วงระยะเวลาเกิดวิกฤตการณ์ ร.ศ.112 และต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 6 เมื่อ พ.ศ. 2466 ทรงรับตำแหน่งอธิบดี[[ศาลฎีกา]]พระองค์ที่ 3 ระหว่างวันที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2455 - 31 สิงหาคม พ.ศ. 2461

ในปี พ.ศ. 2461 [[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]] ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รับราชการฉลองพระเดชพระคุณในตำแหน่งนายกสภากรรมการร่าง[[ประมวลกฎหมาย]] และให้ทรงเป็นที่ปรึกษาพิเศษในการร่าง[[พระราชบัญญัติ]] 

เมื่อ พ.ศ. 2441 [[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]]ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรม มีพระนามตามจารึกใน[[การเฉลิมพระยศเจ้านาย|พระสุพรรณบัฏ]]ว่า **พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสวัสดิวัดนวิศิษฎ์**

ต่อมา[[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]]ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนกรมขึ้นเป็น **พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสวัสดิวัดนวิศิษฎ์** เมื่อ พ.ศ. 2456 และทรงได้รับการโปรดเกล้าให้เลื่อนกรมเป็นกรมพระอีกครั้งในวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า "**พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ สยามมิศรราชมาตุลาธิบดี ศรีพัชรินทรโสรานุชาร์ย มานวธรรมศาสดรวิธาน นิรุกติปรติภานพิทยโกศล โศภนมิตรสุจริตอาร์ชวาศัย ศรีรัตนไตรยสรณาภิรัต ชเนตภูมิปะภัทปิยมานมนุญ สุนทรธรรมย์บพิตร์**" ทรงศักดินา 15000 เนื่องด้วย พระองค์เป็นพระมาตุลา (น้า) อยู่แต่พระองค์เดียว สมควรจะยกย่องพระอิศริยยศให้ยิ่งขึ้น สนองพระคุณูปการ และความจงรักภักดีซึ่งได้มีมาแต่หนหลัง 
[[ไฟล์:สมเด็จกรมสวัสดิ.jpg|thumb|ทรงฉลองพระองค์อย่างเทศ พระอิสริยยศ สมเด็จกรมพระ]]
ต่อมาในพิธีบรมราชาภิเษก[[พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว]]เมื่อวันจันทร์ที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2468 (นับแบบปัจจุบันตรงกับ พ.ศ. 2469) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมพระเกียรติยศขึ้นเป็น " ***สมเด็จ*'พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ฯ*  " เนื่องด้วยทรงมีอุปการคุณต่อองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในฐานเป็นพระมาตุลาธิบดี (น้า) อยู่แต่พระองค์เดียว

=== สิ้นพระชนม์ ===
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ สิ้นพระชนม์ใน ณ [[เกาะปีนัง]] เมื่อเวลา 4 นาฬิกา วันอังคาร เดือนอ้าย ขึ้น 15 ค่ำ ปีกุน สัปตศก จ.ศ. 1297 ตรงกับวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478 พระชันษาได้ 70 ปี หลังจากทรงพระประชวรเนื่องจากตกรถยนต์เมื่อเสด็จเมือง[[อีโปะฮ์]] และ มีอาการ เจ็บพระนาภี และ เส้นพระโลหิตในพระเศียรแตก พระราชทานเพลิงพระศพ ณ วัดปาตูลันจัง (วัดปิ่นบังอร) วันอาทิตย์ที่ 22 ธันวาคม พ.ศ. 2478 เวลา 17:00 น. และ ได้ส่งพระอัฐิกลับกรุงเทพทางรถไฟ เพื่อประดิษฐาน ณ [[วัดราชาธิวาสราชวรวิหาร]] เมื่อวันศุกร์ที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2478

== พระโอรส-ธิดา ==
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิวัตน์ มีพระชายาและหม่อม รวม 10 ท่าน ได้แก่
# *'หม่อมลมุล** (สกุลเดิม พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร) กับ ปราง สมบัติศิริ  (ทั้ง 3 เป็นพี่น้องกัน โดยหม่อมลมุลเป็นพี่สาวของหม่อมหุ่นและหม่อมศรีตามลำดับ)
# **หม่อมหุ่น** (สกุลเดิม พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร)
# **หม่อมศรี** (สกุลเดิม พิศลยบุตร) ธิดาพระยาพิสณฑ์สมบัติบริบูรณ์ (ยิ้ม พิศลยบุตร)
# **หม่อมราชวงศ์เสงี่ยม** ท.จ. (พ.ศ. 2443) (ราชสกุลเดิม สนิทวงศ์) หม่อมห้ามพระราชทาน ธิดาใน[[พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสายสนิทวงศ์]] กับหม่อมเขียน สนิทวงศ์ ณ อยุธยา (สกุลเดิม ศศิสมิต) 
# **พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี** ป.จ. (พ.ศ. 2472) (พระนามเดิม หม่อมเจ้าหญิงอาภาพรรณี คัคณางค์) พระชายา พระธิดาใน[[พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร]] กับหม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา
# **หม่อมสุดใจ**
# **หม่อมเจ้าฉวีวิลัย** (ราชสกุลเดิม คัคณางค์) ชายา พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร กับหม่อมสุ่น คัคณางค์ ณ อยุธยา
# **หม่อมเร่** (สกุลเดิม บุนนาค) ธิดาขุนอนุมานพลนิกร (พลอย บุนนาค) กับทรัพย์ (สกุลเดิม สิทธิโรจน์)
# **หม่อมลัภ** (สกุลเดิม บุนนาค) ธิดาขุนอนุมานพลนิกร (พลอย บุนนาค) กับทรัพย์ (สกุลเดิม สิทธิโรจน์)
# **หม่อมพงษ์** (สกุลเดิม บุณยรัตพันธุ์) ธิดาร้อยโท สามชัย บุณยรัตพันธุ์

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 48 องค์ เป็นชาย 22 องค์ และหญิง 26 องค์


== พระนัดดา ==
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ มีพระนัดดารวม 69 คน ดังนี้
***หม่อมเจ้าเฉลิมศรีสวัสดิวัตน์ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 4 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงสนองศรี สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิง (เล็ก) สวัสดิวัตน์ 
**[[หม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์]]
**หม่อมราชวงศ์เพิ่มศรี สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าวิศิษฎ์สวัสดิรักษ์ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 6 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์อุฑฑินวิศิษฎ์ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงโพยมศรี สุขุม 
**หม่อมราชวงศ์หญิงนภาศรี บุรณศิริ 
**ท่านผู้หญิงนภกานต์ สุวรรณจินดา 
**หม่อมราชวงศ์หญิงวิมลโพยม อนิรุทธเทวา 
**หม่อมราชวงศ์หญิงปรียางค์ศรี วัฒนคุณ

***หม่อมเจ้าหญิงนงลักษณ์ทัศนีย์ ทองใหญ่** มีโอรส 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ (ไม่มีนาม) ทองใหญ่
**หม่อมราชวงศ์ทองใหญ่ ทองใหญ่
**หม่อมราชวงศ์ทองน้อย ทองใหญ่

***หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัตน์** มีธิดา 4 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงปิ่มสาย อัมระนันทน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงสายสวัสดี สวัสดิวัตน์ ทอมสัน
**หม่อมราชวงศ์หญิงสมานสนิท กาญจนะวณิชย์
**หม่อมราชวงศ์หญิงสายสิงห์ ศิริบุตร 

***หม่อมเจ้าโสภณภราไดย สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 8 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์พรรธณภณ สวัสดิวัตน์ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์ฉัตรโสภณ)
**หม่อมราชวงศ์เดชธาร สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงวรรณโสภา หวังแก้ว
**หม่อมราชวงศ์หญิงปรียาภา เดนท์
**หม่อมราชวงศ์เกียรติโสภณ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์ลาภโสภณ สวัสดิวัตน์ 
**หม่อมราชวงศ์กุลโสภณ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์มิตรโสภณ สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าสวัสดีประดิษฐ์ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงปณิตา ฮอลล์
**หม่อมราชวงศ์หญิงนยนา กุญชร
**หม่อมราชวงศ์ประภัสสร สวัสดิวัตน์ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์ศัสติประดิษฐ์)
**หม่อมราชวงศ์หญิงสุจิตรา เฟลส์
**หม่อมราชวงศ์วิทัศดีประดิษฐ์ สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้านนทิยาวัด สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงสุวนันท์ วัลยะเสวี
**[[หม่อมราชวงศ์รำพิอาภา เกษมศรี|หม่อมราชวงศ์หญิงรำพิอาภา เกษมศรี]]
**หม่อมราชวงศ์วุฒิสวัสดิ์ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงสุดานนท์ สินธวานนท์
**หม่อมราชวงศ์หญิงแพรวพรรณี สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าหญิงรัสสาทิศ กฤดากร** มีโอรส 1 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์สาทิส กฤดากร

***หม่อมเจ้าอรชุนชิษณุ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงศศิพรรณ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงเดือนเด่น กิติยากร
**[[หม่อมราชวงศ์ชิษณุสรร สวัสดิวัตน์]]

***ศกุนตลา ปัทมะศังข์** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**รังสิมันต์ ปัทมะศังข์
**คุณหญิงรังสิมา หวั่งหลี
**เกวลี จำรัสโรมรัน

***หม่อมเจ้ากอกษัตริย์ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงวงศ์ฉวี Heng
**หม่อมราชวงศ์หญิงพาณีนาถ Yang
**หม่อมราชวงศ์ภาสมานพ สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าหญิงสุลัภวัลเลง วิสุทธิ** มีโอรส 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์เกษมวิสุทธิ์ วิสุทธิ
**หม่อมราชวงศ์สุทธิสวัสดิ์ วิสุทธิ
**หม่อมราชวงศ์โสรัจจ์ วิสุทธิ

***สุเลสลัลเวง สิริกาญจน** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**ประภัสสร เศรษฐบุตร
**สิริพันธ์ สิริกาญจน
**ประไพศิริ สิริกาญจน

***หม่อมเจ้าหญิงสีดาดำรวง ชุมพล** มีโอรส 2 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ศักดิสาณ ชุมพล
**หม่อมราชวงศ์พฤทธิสาณ ชุมพล

***อมิตดา ธรรมารักษ์** มีธิดา 1 คน ได้แก่
**ฐานะพร ธรรมารักษ์

***มัทรีโสภนา ดุลยจินดา** มีโอรสธิดา 2 คน ได้แก่
**ฉวีพันธุ์ ฮันตระกูล
**เกรียงศักดิ์ ดุลยจินดา

***วิสาขานุจฉวี อุตากาวา** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**Ann Hunziker
**Jims Utagawa
**Steven Utagawa

***หม่อมเจ้าอำนอร์สวัสดิ์ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 2 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์พันธุ์เทพสวัสดิ์ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงจิตติพัณณา สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าบุญทัดสวัสดี สวัสดิวัตน์** มีธิดา 2 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงสิริวัลย์ เกษมสันต์
**หม่อมราชวงศ์หญิงวัลย์วาณี สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้านรรยราช สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ประเดิมสวัสดิ์ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงนรรยโสภาคย์ สวัสดิวัตน์
**หม่อมราชวงศ์หญิงจุฬาวิลาศ สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าปุสาณ สวัสดิวัตน์** มีโอรสธิดา 2 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์หญิงวไลวัฒนา สวัสดิ์-ชูโต
**หม่อมราชวงศ์สวัสดิวุฒิ สวัสดิวัตน์

***หม่อมเจ้าภากูล สวัสดิวัตน์''' มีโอรส 1 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์พงษ์สวัสดิ์ สวัสดิวัตน์

## พระเกียรติยศ
### พระอิสริยยศ

* พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ (22 ธันวาคม พ.ศ. 2408 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
* พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าสวัสดิโสภณ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441)
* พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2441 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2466 - 15 มีนาคม พ.ศ. 2469)
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ (15 มีนาคม พ.ศ. 2469 - 10 ธันวาคม พ.ศ. 2478)

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

 (กิตติมศักดิ์พิเศษ)

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
thumb|พระตราประจำพระองค์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ในฐานะสมาชิกเครื่องราชอิสริยาภรณ์เซราฟีม

### พระยศ

#### พระยศพลเรือน
* มหาอำมาตย์เอก
### พระยศทหาร
* นายพลตรี

## พระอนุสรณ์
### พระอนุสาวรีย์
พระอนุสาวรีย์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ บริเวณ สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน

สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ได้จัดสร้างพระอนุสาวรีย์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ในลักษณะประทับยืน บริเวณสระบัววิคตอเรีย ด้านหน้าสถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ถนนพระราม 1 แขวงปทุมวัน เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร อันเป็นวังที่ประทับเดิมของพระองค์ท่าน

## วังที่ประทับ
วังที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์

#วังปทุมวัน หรือ วังนอก รับพระราชทาน จากสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวสาอัยยิกาเจ้า พระเชษฐภคินีของสมเด็จฯ ตั้งอยู่ริมคลองบางกะปิ (คลองแสนแสบ) เขตปทุมวัน ใกล้กับวังสระปทุม และวังวินด์เซอร์ ปัจจุบัน สำนักงานพระคลังข้างที่ ให้เช่า โดยเป็นที่ตั้งของสถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน
#วังถนนพระอาทิตย์ (เลขที่ 19 ถนนพระอาทิตย์) รับพระราชทาน จาก ร.7 ปัจจุบัน สำนักงานพระคลังข้างที่ให้เช่า โดยเป็นที่ตั้งของ ยูนิเซฟ และที่ทำการของสำนักงานองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization of the United Nations - FAO)

## ราชตระกูล

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

; บรรณานุกรม

* 
* Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง 

หมวดหมู่:สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมพระ
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4

หมวดหมู่:ประธานศาลฎีกาไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.3
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ จ.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.1
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ผ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(พ)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ศ)
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:ชาวไทยที่เสียชีวิตในประเทศมาเลเซีย
หมวดหมู่:ผู้ลี้ภัยชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์