รายชื่อความเอนเอียงทางประชาน

**[[ความเอนเอียงทางประชาน]]** () เป็นความโน้มเอียงที่จะคิดในรูปแบบที่มีผลเป็นความคลาดเคลื่อนอย่างเป็นระบบ จากความมีเหตุผลโดยทั่วไป หรือจากการประเมินการตัดสินใจที่ดี บ่อยครั้งเป็นประเด็นการศึกษาในสาขาจิตวิทยาและเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม 

แม้ว่าความเอนเอียงเหล่านี้จะมีอยู่จริง ๆ โดยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ทำซ้ำได้ แต่ก็มักจะมีข้อโต้เถียงว่า ควรจะจัดประเภทหรืออธิบายความเอนเอียงเหล่านี้ได้อย่างไร 
ความเอนเอียงบางอย่างเป็นกฎการประมวลข้อมูล หรือเป็นทางลัดการประมวลผลที่เรียกว่า ฮิวริสติก ที่สมองใช้เพื่อการประเมินและการตัดสินใจ
ปรากฏการณ์เหล่านี้เรียกว่า ความเอนเอียงทางประชาน 
ความเอนเอียงในการประเมินหรือการตัดสินใจ อาจจะเกิดจากแรงจูงใจ เช่นเมื่อความเชื่อเกิดบิดเบือนเพราะเหตุแห่งการคิดตามความปรารถนา (wishful thinking)
ความเอนเอียงบางอย่างอาจจะอธิบายได้โดยหลักทางประชาน (cognitive หรือที่เรียกว่า cold) หรือโดยหลักทางแรงจูงใจ (motivational หรือเรียกว่า hot)
แต่เหตุทั้งสองสามารถเกิดร่วมกัน

ยังมีข้อถกเถียงกันอีกด้วยว่า ความเอนเอียงเหล่านี้จัดเป็นความไม่สมเหตุผลโดยส่วนเดียว หรือว่า จริง ๆ มีผลเป็นทัศนคติและพฤติกรรมที่เหมาะสมได้
ยกตัวอย่างเช่น เมื่อทำความรู้จักกับคนใหม่ ๆ เรามักจะถามคำถามที่ชี้คำตอบที่ต้องการ ที่ดูเหมือนจะเอนเอียงไปเพื่อยืนยันสันนิษฐานของเราเกี่ยวกับบุคคลนั้น ๆ
แต่ว่า ปรากฏการณ์ที่บางครั้งเรียกว่า ความเอนเอียงเพื่อยืนยัน (confirmation bias) เช่นนี้ สามารถมองได้ว่าเป็นทักษะทางสังคมที่ช่วยสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่นได้

งานวิจัยในเรื่องความเอนเอียงเหล่านี้ มักจะทำในมนุษย์
แต่ผลที่พบในมนุษย์ บางครั้งก็พบในสัตว์อื่นเหมือนกัน
ยกตัวอย่างเช่น hyperbolic discounting (การลดค่าแบบไฮเพอร์โบลา) ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่เราให้ค่าของที่ได้ในปัจจุบันสูงกว่าที่จะได้ในอนาคต ก็พบด้วยในหนู นกพิราบ และลิง

## ความเอนเอียงในการตัดสินใจ ทางความเชื่อ และทางพฤติกรรม
ความเอนเอียงหลายอย่างเหล่านี้มีผลต่อการเกิดความเชื่อ ต่อการตัดสินใจทางธุรกิจและทางเศรษฐกิจ และต่อพฤติกรรมมนุษย์โดยทั่ว ๆ ไป
ความเอนเอียงจะเกิดขึ้นในสถานการณ์โดยเฉพาะ ๆ 
คือ เมื่อเผชิญกับเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง ความแปรเปลี่ยนไปจากพฤติกรรมปกติสามารถจำแนกได้โดย

## ความเอนเอียงทางสังคม
ความเอนเอียงเหล่านี้โดยมากจัดเป็น attributional bias (ควาเอนเอียงในการอ้างเหตุ)

## ความผิดพลาดและความเอนเอียงทางความจำ
ในสาขาจิตวิทยาและประชานศาสตร์ ความเอนเอียงทางความจำ (memory bias) เป็นความเอนเอียงทางประชานที่ช่วยหรือขัดการระลึกถึงความทรงจำหนึ่ง ๆ (เช่นช่วยให้ระลึกถึงความจำนั้นได้ หรือช่วยลดเวลาการระลึก หรือว่าทั้งสองอย่าง) หรือเปลี่ยนแปลงข้อมูลสิ่งที่จำได้ มีประเภทต่าง ๆ รวมทั้ง

## เหตุสามัญโดยทฤษฎี ของความเอนเอียงทางประชาน
* **Bounded rationality** (การมีเหตุผลที่จำกัด)
** **[[Prospect theory]]** (ทฤษฎีความคาดหวัง)
** **Mental accounting** (การทำบัญชีทางใจ)
** **Adaptive bias** (ความเอนเอียงแบบปรับได้) - การตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลที่มีอยู่ แล้วปรับด้วยความเอนเอียงตามค่าเสียหายที่เกิดขึ้นเพราะอาจมีข้อผิดพลาด 
* **[[การทดแทนคุณลักษณะ (จิตวิทยา)|Attribute substitution]]** (การทดแทนคุณลักษณะ) - การทดแทนข้อมูลที่ยากและซับซ้อนด้วยคุณลักษณะที่ง่าย เพื่อช่วยในการตัดสินใจ 
* **Attribution theory** (ทฤษฎีการอ้างเหต)
** **Salience** (สิ่งที่เด่นในการรับรู้)
** **Naïve realism** (สัจนิยมสามัญ)
* **Cognitive dissonance** (ความไม่ลงรอยทางประชาน) และเหตุที่เกี่ยวข้องกันอื่น ๆ
** **Impression management** (การบริหารความประทับใจ)
** ** Self-perception theory** (ทฤษฎีการมองตนเอง)
* **[[Heuristics in judgment and decision-making]]** (ฮิวริสติกในการประเมินและการตัดสินใจ) รวมทั้ง
** **[[Availability heuristic]]** (ฮิวริสติกโดยความเข้าถึงได้ง่าย) - ประเมินว่าอะไรมีโอกาสสูงกว่าโดยการนึกถึงได้ง่าย เป็นความเอนเอียงต่อตัวอย่างทางความจำที่ชัดเจน แปลก ๆ หรือประกอบด้วยอารมณ์
** **[[Representativeness heuristic]]** (ฮิวริสติกโดยความเป็นตัวแทน) - ตัดสินว่าอะไรมีโอกาสสูงกว่าโดยความคล้ายคลึงกับตัวแทนของประเภท
** **Affect heuristic** (ฮิวริสติกโดยอารมณ์) - ตัดสินใจโดยใช้อารมณ์แทนที่จะประเมินความเสี่ยงและประโยชน์
* ทฤษฎีเกี่ยวกับอารมณ์บางอย่าง เช่น
** **Two-factor theory of emotion** (ทฤษฎีอารมณ์มีองค์ประกอบสอง)
** **Somatic markers hypothesis** (สมมติฐานตัวบ่งชี้พฤติกรรมทางกาย)
* **[[Introspection illusion]]** (การแปลการพินิจภายในผิด)
* **misuse of statistics** (การตีความสถิติผิดหรือการใช้ผิด) หรือ **innumeracy** (การใช้เหตุผลโดยตัวเลขไม่เป็น)

บทความในวารสาร *Psychological Bulletin* ปี ค.ศ. 2012 เสนอว่า มีความเอนเอียงที่ดูเหมือนจะไม่สัมพันธ์กัน 8 อย่างที่สามารถเกิดขึ้นได้โดยใช้กลไกทางทฤษฎีสารสนเทศ (information-theoretic generative mechanism) ที่มีการประมวลข้อมูลประกอบด้วยตัวกวน (noisy) ทั้งในช่วงการเก็บและการระลึกถึงข้อมูลในความทรงจำของมนุษย์

## ดูเพิ่ม

* การลวงประสาทเหมือนเวลาหยุด (Chronostasis)
* แพริโดเลีย
* ความเอนเอียงในการตีพิมพ์ (Publication bias)
* Saccade
* Saccadic masking

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


ความเอนเอียงทางประชาน
หมวดหมู่:เศรษฐศาสตร์พฤติกรรม
หมวดหมู่:การคิดวิเคราะห์
หมวดหมู่:รายการประชานศาสตร์