อำเภอน้ำปาด

**น้ำปาด** () เป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน 9 อำเภอของจังหวัดอุตรดิตถ์ 

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอน้ำปาดตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดอุตรดิตถ์ ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 72 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอนาหมื่น (จังหวัดน่าน) อำเภอฟากท่า และอำเภอบ้านโคก
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับเมืองปากลาย แขวงไชยบุรี (ประเทศลาว)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอชาติตระการ (จังหวัดพิษณุโลก) และอำเภอทองแสนขัน
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอท่าปลา

## ประวัติ
อำเภอน้ำปาด มีผู้คนเข้ามาตั้งหลักแหล่งอยู่บ้างจนเป็นชุมชนแล้วในสมัยปลายอยุธยา ดังหลักฐานในพระราชพงศาวดาร ปรากฏคำว่า **เมืองน้ำปาด** ในบรรดาเมืองที่เจ้าพระฝางสามารถยึดไว้ได้ในอำนาจเมื่อคราวก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สองแล้ว

ชื่อเรียกอำเภอน้ำปาด มีที่มาจากการอพยพของชาวเวียงจันทน์โดยการนำของพญาปาด ซึ่งได้มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านสองคอนริมแม่น้ำในเขตอำเภอฟากท่าในปัจจุบัน ต่อมาเมื่อมีคนมากขึ้นจึงอพยพไปทางใต้ สร้างเมืองใหม่ขึ้นที่ตำบลบ้านฝาย แม่น้ำที่นั้นจึงได้ชื่อว่า น้ำปาด ตามชื่อของพญาปาด สำหรับพลเมืองที่บ้านสองคอน เมื่อมีจำนวนเพิ่มมากขึ้นจึงได้ขยายข้ามไปอยู่ฝั่งตรงข้าม เรียกว่า ฟากท่า ซึ่งมีความหมายถึง คนละฝั่ง

น้ำปาดเป็นอำเภอที่อยู่ติดชายแดน มีแม่น้ำปาดซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญของชาวอำเภอไหลผ่าน แต่เดิมที่ว่าการอำเภอน้ำปาดตั้งอยู่ ณ บ้านฝาย ซึ่งเป็นเมืองเก่า (ค่ายทหาร) มีพญาปาดเป็นผู้ครองเมืองนี้ ต่อมาได้ย้ายมาตั้งที่แสนตอซึ่งเป็นที่ตั้งอำเภอปัจจุบัน ที่ได้ชื่อว่าอำเภอน้ำปาดเพราะชื่อของพญา "ปาด" 
เมื่อประมาณ พ.ศ. 2313 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชได้ทรงปราบปรามรวบรวมหัวเมืองต่าง ๆ ที่ตั้งตัวเป็นใหญ่ขึ้นหลังกรุงศรีอยุธยาแตก เช่น นครสวรรค์  พิษณุโลก (ซึ่งถูกยึดไว้ได้ก่อนโดยเจ้าพระฝาง ภิกษุจากเมืองสวางคบุรีหรือเมืองฝาง ภายหลังจากที่พ่ายแพ้พระเจ้าตากสิน เจ้าพระฝางได้หลบหนีและหายสาบสูญไป) ด่านซ้าย เลย น่าน แพร่ และสวางคบุรีหรือเมืองฝาง ปัจจุบันอยู่ในอำเภอเมืองอุตรดิตถ์ ไว้ได้หมดทุกหัวเมือง รวมทั้งเมืองน้ำปาดด้วยซึ่งโปรดเกล้าให้ขึ้นกับเมืองพิชัย ต่อมาประมาณ พ.ศ. 2325 สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก (สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช)  จับพระเจ้าตากสินปลงพระชนม์และได้จับเจ้าหัวเมืองต่าง ๆ ทุกหัวเมืองในเวลาต่อมาไล่ ๆ กัน พระยาพิชัยดาบหัก เจ้าเมืองพิชัยถูกจับ แต่มีข้อเสนอว่าจะอยู่รับใช้แผ่นดินต่อไปหรือจะให้ประหาร พระยาพิชัยดาบหักเป็นเจ้าเมืองที่ซื่อสัตย์และมีความจงรักภักดีต่อสมเด็จพระเจ้าตากสินตลอดมาจึงขอยอมตายเพื่อเกียรติและศักดิ์ศรี โดยไม่ยอมเป็นข้าสองเจ้าบ่าวสองนาย ยอมให้ประหารชีวิตตามพระเจ้าตากสินไป 

ตั้งแต่นั้นมาหลังจากพระยาพิชัยดาบหักถูกประหารแล้ว เมืองพิชัยยังคงเป็นเมืองใหญ่ ทำหน้าที่ปกครองและเก็บส่วยจากเมืองใหญ่น้อยในอาณาเขต รวามทั้งเมืองน้ำปาดซึ่งมีเจ้าเมืองปกครองต่อมา คือ พระคันทคีรี ประมาณปี พ.ศ. 2425 และได้ย้ายเมืองเก่าจากบ้านฝายมาตั้งเมืองใหม่ที่บริเวณบ้านลุ่ม ปัจจุบันคือบ้านแสนตอ หมู่ที่ 4 ตำบลแสนตอ (ชื่อว่า "เมืองแสนตอ" สมัยนั้นเมื่อประมาณ 111 ปีแล้ว)

ต่อมามีการจัดตั้งมณฑลพิษณุโลกขึ้น เมืองน้ำปาดจึงได้รับการจัดตั้งเป็น **กิ่งอำเภอน้ำปาด** ขึ้นกับอำเภอท่าปลา และได้ยกฐานะเป็น **อำเภอน้ำปาด** ในปี พ.ศ. 2440

ในวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2558 ได้มีพระราชกฤษฎีกาเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอท่าปลากับอำเภอน้ำปาด โดยอำเภอน้ำปาดได้รับโอนตำบลท่าแฝกมาขึ้นในการปกครอง เนื่องจากราษฎรตำบลท่าแฝก (ซึ่งถูกอ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์ตัดขาดจากพื้นที่อื่นของอำเภอท่าปลา) ได้รับความลำบากในการเดินทางไปติดต่อราชการและขอรับบริการต่าง ๆ ที่ตัวอำเภอท่าปลาซึ่งอยู่ห่างออกไป 116 กิโลเมตร ถ้าย้ายมาขึ้นกับอำเภอน้ำปาดซึ่งตัวอำเภอตั้งอยู่ระหว่างทางและมีระยะทางห่างเพียง 59 กิโลเมตร ราษฎรจะได้รับความสะดวกมากกว่า พระราชกฤษฎีกาฉบับนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 14 กุมภาพันธ์ ปีเดียวกัน

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอน้ำปาดแบ่งออกเป็น 7 ตำบล 58 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอน้ำปาดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลน้ำปาด** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแสนตอ
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแสนตอ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแสนตอ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลน้ำปาด)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านฝาย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านฝายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเด่นเหล็ก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเด่นเหล็กทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำไคร้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำไคร้ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำไผ่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำไผ่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยมุ่น** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยมุ่นทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าแฝก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าแฝกทั้งตำบล

## การสาธารณสุข
มีโรงพยาบาลชุมชนให้บริการตรวจรักษาโรคทั่วไป จำนวน 1 แห่ง
* **โรงพยาบาลน้ำปาด** เป็นโรงพยาบาลชุมชนขนาด 30 เตียง

มีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ให้บริการจำนวน 12 แห่ง และ สสช. 1 แห่ง
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฝาย
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าโพธิ์
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเด่นเหล็ก
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลน้ำไคร้
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยแมง
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยไคร้
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลน้ำไผ่
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยเดื่อ
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยมุ่น
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโป่งพาน
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลท่าแฝก
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยผึ้ง
* สถานบริการสาธารณสุขชุมชนบ้านส่องสี

## หน่วยงานราชการ
* สำนักงานสาธารณสุขอำเภอน้ำปาด
* สำนักงานปศุสัตว์อำเภอน้ำปาด
* สำนักงานเกษตรอำเภอน้ำปาด
* สำนักงานที่ดินอำเภอน้ำปาด
* ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอน้ำปาด
* กองร้อยตำรวจตะเวนชายแดนที่ 316

## สถาบันการเงินและรัฐวิสาหกิจ
* ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาน้ำปาด
* ธนาคารออมสิน สาขาน้ำปาด
* ธนาคารกรุงไทย สาขาน้ำปาด
* ธนาคารกสิกรไทย สาขาน้ำปาด
* การไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอน้ำปาด
* บริษัท ไปรษณีย์ไทย จำกัด สาขาน้ำปาด
* บริษัท ทีโอที จำกัด (มหาชน) สาขาน้ำปาด
* บริษัท ศักดิ์สยามพาณิชย์ลิสซิ่ง จำกัด สาขาน้ำปาด

## สถานศึกษา
* **ระดับมัธยมศึกษา**
* โรงเรียนน้ำปาดชนูปถัมภ์ เปิดสอนนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นและตอนปลาย
* โรงเรียนสหคริสเตียน (เอกชน) เปิดสอนนักเรียนระดับชั้นอนุบาลถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6

## แหล่งท่องเที่ยว
* อุทยานแห่งชาติภูสอยดาว
* อุทยานแห่งชาติต้นสักใหญ่

## รถโดยสารประจำทาง
### รถเมล์บริการ
* อุตรดิตถ์-ฟากท่า (อุตรดิตถ์-อ.ท่าปลา-เขื่อนสิริกิติ์-อ.น้ำปาด-อ.ฟากท่า)
* อุตรดิตถ์-บ้านโคก (อุตรดิตถ์-อ.ท่าปลา-เขื่อนสิริกิติ์-อ.น้ำปาด-อ.ฟากท่า-อ.บ้านโคก)
* อุตรดิตถ์-น้ำปาด (อุตรดิตถ์-แยกน้ำอ่าง -อ.ทองแสนขัน-สักใหญ่-อ.น้ำปาด)

## ดูเพิ่ม
* หมู่บ้านฝาย (จังหวัดอุตรดิตถ์) (ชุมชนที่ตั้งศาลเจ้าพ่อพระยาปาด)

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* อุทยานแห่งชาติคลองตรอน 
* วนอุทยานสักใหญ่ 
* สถานที่ท่องเที่ยวในประเทศไทย 

น้ำปาด
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว