ฟักแม้ว

**ฟักแม้ว, มะระแม้ว, มะระหวาน, มะเขือเครือ** หรือ **ชาโยเต้** (; ชื่อวิทยาศาสตร์ *[[Sechium]] edule*) เป็นไม้เถาวงศ์แตง (Cucurbitaceae) ผลและยอดอ่อนกินได้

## ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์

มีถิ่นกำเนิดอยู่ทางตอนใต้ของประเทศเม็กซิโก และแถบอเมริกากลาง ปัจจุบันมีปลูกอยู่ทั่วโลก พบปลูกทั่วไปในพื้นที่สูง 500-1,700 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล มีดินอุดมสมบูรณ์ แสงสว่างพอเพียง (ช่วงแสง 12 ชั่วโมงต่อวัน เพื่อชักนำให้เกิดการเจริญของดอก) และใกล้แหล่งน้ำ สันนิษฐานกันว่าพืชชนิดนี้นำเข้ามาในประเทศไทยโดยหมอสอนศาสนา และให้ชาวบ้านปลูกเป็นครั้งแรกที่จังหวัดแพร่

## คุณลักษณะ
ฟักแม้วเป็นไม้เถาเลื้อย สามารถเจริญเติบโตข้ามปีได้ มีลักษณะคล้ายเป็นพืชที่อยู่ในกลุ่มของพืชตระกูลแตง แต่มีลักษณะหลายอย่างที่ไม่เหมือนพืชตระกูลแตงที่พบเห็นโดยทั่วไป ลักษณะลำต้น ใบ ยอด และมือจับ คล้ายแตงกวาผสมกับฟักเขียว มีระบบรากสะสมขนาดใหญ่ ลำต้นเป็นเหลี่ยม เจริญเป็นเถา ยาว 15-30 ฟุต มีเถาแขนง 3-5 เถา มือเกาะเจริญที่ข้อ ใบมีขอบใบลักษณะเป็นเหลี่ยม 3-5 เหลี่ยม ยาว 8-15 เซนติเมตร ดอกสีขาวปนเขียว ดอกเกิดที่ข้อระหว่างต้นกับก้านใบเป็นชนิดดอกช่อ (Inflorescence) ส่วนดอกเป็นประเภทไม่สมบูรณ์เพศ (Imperfect flower) กล่าวคือดอกตัวผู้และดอกตัวเมียเป็นคนละดอก แต่อยู่ในต้นเดียวกัน (Monoecious plant) ผลของมะเขือเครือเป็นประเภทผลเดี่ยว (Simple fruit) เนื้อของผลเจริญมาจากฐานรองดอกที่ขยายใหญ่ไปหุ้มเมล็ดไว้มีเมล็ดเพียงเมล็ดเดียว ในผลเหมือนกับมะม่วง มะปราง ซึ่งเป็นข้อแตกต่างของพืชตระกูลแตงที่พบเห็นโดยทั่วไป

ผลทรงกลมยาวสีเขียวอ่อน รูปร่างคล้ายแพร์ มีขนาดความยาว 7-20 เซนติเมตร กว้าง 5-15 เซนติเมตร น้ำหนักผล 200-400 กรัม เนื้อมีรสหวาน รสชาติคล้ายมันฝรั่งปนแตงกวา 

left|thumb|200px|ภายในฟักแม้ว

## การปรุงอาหาร และสรรพคุณทางยา

ใช้ ผล ใบ และรากประกอบอาหาร แต่ก็สามารถกินลำต้นและเมล็ดได้ ในประเทศไทยนิยมกินยอดซาโยเต้ผัดน้ำมันหอย 

* ผล สามารถกินได้ทั้งเปลือก มีรสชาติคล้ายอาร์ติโช๊ค หรือมันฝรั่ง สามารถนำมาตำส้มตำแทนมะละกอก็ได้ เพราะเนื้อหวานกรอบ นำมาหั่นฝอยหรือสไลด์เป็นแผ่นผัดกับไข่ หรือผัดน้ำมัน หวานอร่อย
* ราก ส่วนใหญ่ประกอบด้วยแป้ง ใช้ต้มหรือผัด ใช้เป็นอาหารสัตว์ได้
* ผลและเมล็ดประกอบด้วยกรดอะมิโนที่สำคัญหลายชนิด และวิตามินซี 
* ใบและผล ใช้ดองยา มีคุณสมบัติช่วยขับปัสสาวะ บำรุงหัวใจและหลอดเลือด แก้อักเสบ 
* น้ำต้มใบและผล ใช้ในการรักษาอาการเส้นเลือดแข็งตัว ความดันโลหิตสูง และสลายนิ่วในไต
* ชาวกะเหรี่ยงนำยอดอ่อนและผลไปผัด แกง หรือลวกจิ้มน้ำพริก

## ชื่ออื่น ๆ
ฟักแม้ว มีชื่อเรียกอื่น ๆ แตกต่างกันตามท้องถิ่น ได้แก่
* มะเขือนายก
* ฟักม้ง
* มะเขือแม้ว
* มะเขือฝรั่ง
* แตงกะเหรี่ยง
* มะระหวาน
* มะระญี่ปุ่น
* ฟักญี่ปุ่น

ในภาษาอังกฤษ ฟักแม้ว Chayote ( IPA: [tʃa'jɔte])) เป็นชื่อในภาษาสเปน ที่มาจากภาษา Nahuatl (ภาษาของชาวแอสเต็ก ทางตอนกลางของเม็กซิโก) ชื่อนี้ใช้ทั่วไปในประเทศที่พูดภาษาสเปน อเมริกาใต้ และสหรัฐอเมริกา ส่วนในประเทศอื่น ๆ มีชื่อเรียกต่าง ๆ ดังนี้

* Australia: *choko*
* Brazil: *chuchu*
* Caribbean: *christoferine*, *christophene*
* China (Cantonese) : *fut sao gwa*
* China (Mandarin) : *佛手瓜* (lit. *Buddha hand squash*)
* English-speaking countries: *chouchou*
* English-speaking countries: *chocho*, *cho-cho*
* English-speaking countries: *mango squash*
* English-speaking countries: *vegetable pear*
* French Antilles: *christophene*, *christophine*
* Hawaii: *Pipinola* 
* India: *vilati vanga*
* Indonesia: *Labu Siam*
* Italy: *zucchina spinosa*
* Japan: *ハヤトウリ* : *Hayatouri*
* Latin America: *tayote* or *tayota* [ta'jɔta]
* Latin America: *chocho*
* Latin America: *gayota*
* Louisiana (Cajun) : *mirliton*
* Mauritius: *chouchou*
* Norway: *chavote*
* Philippines: *sayote*
* Portugal: *pipinella*
* Réunion Island: *chouchou*
* Russian: *cajot*
* Thailand: *ฟักแม้ว*, *ชาโยเต้*
* Vietnamese: *xu-xu*, *trai su*

## อ้างอิง

* รศ.นิพนธ์ ไชยมงคล ระบบข้อมูลพืชผัก มหาวิทยาลัยแม่โจ้ สาขาพืชผัก ภาควิชาพืชสวน คณะผลิตกรรมการเกษตร available in pdf format 
* Rafael Lira Saade. 1996. Chayote *Sechium edule* (Jacq.) Sw. Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. 8. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research, Gatersleben/International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy. ISBN 92-9043-298-5 available in pdf format 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ระบบข้อมูลพืชผัก มหาวิทยาลัยแม่โจ้ สาขาพืชผัก ภาควิชาพืชสวน คณะผลิตกรรมการเกษตร 
* “มะเขือเครือ” ของดีที่นาตอง โดย สำนักงานเกษตรอำเภอเมืองแพร่ 
* images found via google
* Gourmet Sleuth 
* neglected crops - Chayote

หมวดหมู่:วงศ์แตง
หมวดหมู่:ผัก
หมวดหมู่:ผลไม้