ภาษามณีปุระพิษณุปุระ

**ภาษามณีปุระพิษณุปุระ** () เป็นภาษาในกลุ่มอินโด-อารยัน พูดในบางส่วนของแคว้นอัสสัม, ตรีปุระ, มณีปุระในประเทศอินเดีย และบางส่วนของบังกลาเทศ และพม่าต่างจากภาษามณีปุระหรือภาษาไมไตที่เป็นตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า

## ประวัติและพัฒนาการ
ภาษามณีปุระพิษณุปุระมีผู้พูดในบางส่วนของรัฐอัสสัม ตรีปุระและมณีปุระในอินเดีย เช่นเดียวกับในบังกลาเทศ พม่า และประเทศอื่น ๆ ภาษานี้ต่างจากภาษากลุ่มอินโด-อารยันอื่น ๆ เช่น ภาษาเบงกอล ภาษาโอริยา ภาษาอัสสัม โดยภาษานี้มีถิ่นกำเนิดและพัฒนาขึ้นในรัฐมณีปุระ โดยเกิดขึ้นครั้งแรกรอบ ๆ ทะเลสาบโลกตัก หลักฐานรุ่นแรก ๆ ที่กล่าวถึงภาษานี้เป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์ในพุทธศตวรรษที่ 23 ชื่อ ขุมัล ปุรณะ เขียนโดยบัณฑิต นวเขนทรา ศรมะ หลักฐานอื่น ๆ แสดงให้เห็นว่าภาษานี้เกิดในรัฐมณีปุระก่อนพุทธศตวรรษที่ 24 G.A. Grierson เรียกภาษานี้ว่า ภาษามณีปุระพิษณุปุระ แต่บางคนเรียกเพียงภาษาพิษณุปุระ

ผู้พูดภาษานี้ส่วนใหญ่ย้ายออกจากรัฐมณีปุระเข้าสู่รัฐอัสสัม ตรีปุระ สิลเหติ และจาชัร ในช่วงระหว่างพุทธศตวรรษที่ 23 เนื่องจากความขัดแย้งภายในระหว่างเจ้าชายในมณีปุระและการรุกรานของพม่า เป็นการยากที่ผู้พูดภาษามณีปุระพิษณุปุระจะรักษาภาษาของตนไว้ ภายใต้อิทธิพลของภาษาไมไต
	
แม้ว่าใน พ.ศ. 2434 Grierson พบผู้พูดภาษานี้ 2-3 หมู่บ้านใกล้พิษณุปุระ แต่ภาษานี้เริ่มสูญสลายอย่างช้า ๆ ภายในมณีปุระซึ่งคนส่วนใหญ่พูดภาษาไมไต และเริ่มสูญหายในบังกลาเทศและจาชัรซึ่งคนส่วนใหญ่พูดภาษาเบงกอล ภาษานี้ยังเหลือผู้พูดอยู่ในชิริบัม (ส่วนย่อยในมณีปุระ) ตำบลจาชัรในอัสสัม และกลุ่มเล็ก ๆ ในบังกลาเทศและมณีปุระ

## จุดเริ่มต้น
ผู้พูดภาษานี้เรียกภาษาของตนว่า อิมัรทาร์ หมายถึงภาษาของแม่ เขาเรียกตนเองว่าชาวมณีปุระ และใช้คำว่า "ชาวพิษณุปุระ" หรือ "พิษณุปริยา" เพื่อแยกตนเองออกจากกลุ่มอื่น ๆ ในมณีปุระ คำว่า "พิษณุปริยา" อาจมาจากคำว่าพิษณุปุระ โดยเติมปัจจัย –อิยา เพื่อให้หมายความว่าประชาชนของพิษณุปุระ ชาวพิษณุปุระดั้งเดิมเชื่อว่าพวกเขาเข้าสู่มณีปุระโดยอพยพมาจากทวารกะและหัสตินาปุระ หลังจากเกิดสงครามมหาภารตะ มีการกล่าวกันว่าการอพยพครั้งนี้นำโดยพภรุวาหนะ บุตรของอรชุนกับจิตรางคทา นักวิชาการและนักประวัติศาสตร์บางคนสนับสนุนทฤษฎีนี้ จากการสังเกตลักษณะของภาษา ภาษานี้ได้รับอิทธิพลจากภาษาสันสกฤตและภาษามหาราษฏรี เช่นเดียวกับภาษาปรากฤต เช่น ภาษาเสาราเสนี ภาษาเสาราเสนีนี้เป็นภาษาของทหารและประชาชนในทุ่งกุรุเกษตร มัธยเทศ อินทรปรัศถ์และหัสตินาปุระ อย่างไรก็ตาม K.P. Sinha ไม่เห็นด้วยกับทฤษฎีนี้และเห็นว่าภาษามณีปุระพิษณุปุระมาจากภาษามคธี
	
ภาษามณีปุระพิษณุปุระไม่ใช่ตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่า แต่ใกล้เคียงกับภาษากลุ่มอินโด-อารยัน โดยได้รับอิทธิพลจากภาษาไมไตทั้งทางด้านไวยากรณ์และการออกเสียง ในแต่ละช่วงของพัฒนาการ ภาษาเสาราเสนี ภาษามคธี ภาษามหาราษฏรีและตระกูลภาษาย่อยทิเบต-พม่าเข้ามามีอิทธิพลมาก ภาษานี้อาจจะพัฒนามาจากภาษาสันสกฤต ภาษาเสาราเสนี และภาษามหาราษฏรีเช่นเดียวกับภาษาฮินดี ภาษาอัสสัม ภาษาเบงกอล และภาษาโอริยา อิทธิพลจากภาษาเสาราเสนีและภาษามหาราษฏรีเห็นได้จากคำสรรพนาม การเชื่อมต่อ และการลงท้ายการก และมีลักษณะบางอย่างจากภาษามคธีปนอยู่ด้วย ภาษานี้คำศัพท์จากภาษาไมไตที่ออกเสียงแบบเก่าในช่วงพ.ศ. 2000 – 2200 ซึ่งอาจเป็นเพราะผู้พูดส่วนใหญ่อพยพออกจากมณีปุระในพุทธศตวรรษที่ 24

## สำเนียง
ภาษานี้มีสองสำเนียงคือ ราชัร คัง (หมู่บ้านพระราชา) และมาไท คัง (หมู่บ้านราชินี) ในทาสัทศาสตร์ สำเนียงราชัร คัง เกี่ยวข้องกับภาษาอัสสัมและไมไต ส่วนสำเนียงมาไท คัง เกี่ยวข้องกับภาษาเบงกอล แต่ในทางคำศัพท์ สำเนียงมาไท คัง ได้รับอิทธิพลจากภาษาไมไตมาก ส่วนราชัร คัง ใกล้เคียงกับภาษาอัสสัมและภาษาเบงกอลมากกว่า นอกจากนี้แล้ว ทั้งสองสำเนียงไม่ต่างกัน

## ระบบการเขียน
ชาวพิษณุปุระดั้งเดิมกล่าวว่าพวกเขามีระบบการเขียนเป็นของตนเองคืออักษรเทวนาครีที่เคยใช้เขียนภาษาพิศนุปริยะมาก่อนหน้านี้ ในยุคการศึกษาสมัยใหม่ภายใต้การปกครองของอังกฤษโดยผ่านทางภาษาเบงกอล ผู้พูดภาษานี้เริ่มเปลี่ยนมาใช้อักษรเบงกอล

* **สัญลักษณ์สระ**: 
* **เครื่องหมายเสริมสัทอักษรอื่น ๆ**: 
* **สระเดี่ยว**: 
* **พยัญชนะ**: 
* **ตัวเลข**: 

### สระ
* অ - ô - [ɔ]
* আ া - ā - [a]
* ই ি - i - [i]
* ঈ ী - ī - [i]
* উ ু - u - [u]
* ঊ ূ - ū - [u]
* ঋ ৃ - ri - [ɹi]
* এ ে - e - [e/ɛ]
* ঐ ৈ - oi - [oi]
* ও ো - o - [ʊ]
* ঔ ৌ - ou - [ou/ɔu]
* ং - an - [ŋ]
* ঁ - ã - [̃-]
* ঃ - ah - [h]

### พยัญชนะ
* ক - kô - [kɔ]
* খ - khô - [kʰɔ]
* গ - gô - [gɔ]
* ঘ - ghô - [gʱɔ/g'o]
* ঙ - ṅô - [ŋɔ]
* চ - sô - [sɔ]
* ছ - shô - [ʃɔ]
* জ - jô - [d͡ʒɔ]
* ঝ - zô - [z'ɔ]
* ঞ - nyô - [ɲɔ]
* ট - ṭô - [ʈɔ]
* ঠ - ṭhô - [tʰɔ/ʈɔ]
* ড - ḍô - [ðɔ]
* ঢ - ḍhô - [d'ɔ]
* ণ - ṇô - [nɔ]
* ত - tô - [tɔ]
* থ - thô - [tʰɔ]
* দ - dô - [dɔ]
* ধ - dhô - [d'ɔ]
* ন - nô - [nɔ]
* প - pô - [pɔ]
* ফ - phô - [ɸɔ]
* ব - bô - [bɔ]
* ভ - bhô - [b'ɔ]
* ম - mô - [mɔ]
* য - jô - [d͡ʒɔ]
* র - rô - [ɹɔ]
* ৱ - wô - [ɰɔ]
* ল - lô - [lɔ]
* শ - śô - [ʃɔ]
* ষ - șô - [ʃɔ]
* স - sô - [ʃɔ]
* হ - hô - [hɔ/ħɔ]
* ক্ষ - kșô - [xɔ]
* ড় - ŗô - [ɹɔ]
* ঢ় - ŗhô - [ɹɔ]
* য় - yô - [jɔ]
* ৎ - t ครึ่ง - [t̪]

## ผู้พูด
### สถิติ
*295,000 คนในรัฐอัสสัม
*121,000 คนที่รัฐตริปุระ, รัฐเมฆาลัย, รัฐอรุณาจัลประเทศ, รัฐนาคาแลนด์ และรัฐมิโซรัม
*1,457 คนที่มณีปุระ (Imphal, Bishnupur, Ningthoukhong)
*5,000 คนที่มณีปุระ (เขตย่อยJiribam)
*5,000 คนที่นิวเดลี, รัฐเบงกอลตะวันตก, รัฐมหาราษฏระ, รัฐฌารขัณฑ์, รัฐสิกขิม และรัฐอินเดียอื่น ๆ
*40,000 คนในประเทศบังกลาเทศ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
# *Vasatatvar Ruprekha*/ Dr. K. P. Sinha, Silchar, 1977
# *Manipuri jaatisotta bitorko: ekti niropekkho paath* /Ashim Kumar Singha, Sylhet, 2001
# G. K. Ghose / Tribals and Their Culture in Manipur and Nagaland, 1982
# Raj Mohan Nath / The Background of Assamese Culture, 2nd edn, 1978
# Sir G. A. Grierson / Linguistic Survey of India, Vol-5, 1903
# Dr. K. P. Sinha / An Etymological Dictionary of Bishnupriya Manipuri, 1982
# Dr. M. Kirti Singh / Religious developments in Manipur in the 18th and 19th centuuy, Imphal, 1980
# Singha, Jagat Mohan & Singha, Birendra / The Bishnupriya Manipuris & Their Language, silchar, 1976

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Bishnupriya Manipuri: A brief introduction
*  Details on Bishnupriya Manipuri Language
* The Manipuri Blog
*  Archive of Bishnupriya Manipuri Literature
*  Bishnupriya Manipuri forum 
*  Bishnupriya Manipuri society 
* A Weblog on Bishnupriya Manipuri people and culture
* BishnupriyaManipuri Online Blog

มณีปุระพิษณุปุระ
มณีปุระพิษณุปุระ