ศาลาเฉลิมไทย

[thumb|right|ศาลาเฉลิมไทยในปี พ.ศ. 2505 ขณะกำลังฉายเรื่อง ''[วันเผด็จศึก (The Longest Day)*]]

*'ศาลาเฉลิมไทย** เป็นอดีตโรงมหรสพและโรงภาพยนตร์แห่งหนึ่ง ตั้งอยู่ที่มุม[[ถนนราชดำเนินกลาง]]กับ[[ถนนมหาไชย]] ได้รับการสร้างขึ้นตามความประสงค์ของจอมพล[[แปลก พิบูลสงคราม]] ศาลาเฉลิมไทยได้สร้างขึ้นราวปี พ.ศ. 2483 แต่ก็ได้หยุดไปช่วงหนึ่งเนื่องจาก[[สงครามโลกครั้งที่ 2]] และได้เปิดอย่างเป็นทางการครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492

อาคารก่อสร้างขึ้นด้วยรูปทรงโมเดิร์นตามแบบตะวันตกไม่มีหลังคา คล้ายคลึงกับ[[ศาลาเฉลิมกรุง]] อาคารได้รับการออกแบบโดย[[จิตรเสน อภัยวงศ์]] ที่จบการศึกษาด้าน[[สถาปัตยกรรม]]จาก[[ประเทศฝรั่งเศส]] และตกแต่งภายในโดยศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา 

ศาลาเฉลิมไทยเมื่อเปิดใหม่ ได้กลายเป็นหนึ่งในโรงมโหรสพที่ทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งในขณะนั้น ด้วยที่นั่งราว 1,200 ที่นั่ง พร้อมที่นั่งชั้นบน เวทีเป็นแบบมีกรอบหน้า มีเวทีแบบเลื่อนบนราง (Wagon Stage) เพื่อความรวดเร็วในการเปลี่ยนฉาก ก่อนจะเปลี่ยนไปเป็นโรงภาพยนตร์ในปี พ.ศ. 2496

เนื่องจากศาลาเฉลิมไทยตั้งอยู่ด้านหน้า[[วัดราชนัดดารามวรวิหาร]]  และ [[โลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร|โลหะปราสาท]] ทำให้เกิดการบดบังทัศนียภาพเบื้องหลัง จนในที่สุดเมื่อวันที่ 20 มีนาคม พ.ศ. 2532  คณะรัฐมนตรีรัฐบาลพลเอก[[ชาติชาย ชุณหะวัณ]] มีมติให้รื้อศาลาเฉลิมไทย แม้จะมีเสียงคัดค้านจากหลายฝ่ายก็ตาม โดยศาลาเฉลิมไทยได้ฉายเรื่อง "''พ้นท้ายนรสิงห์''" เป็นภาพยนตร์เรื่องสุดท้าย

== ประวัติ ==  

ก่อสร้างในสมัยจอมพล [[แปลก พิบูลสงคราม]] นายกรัฐมนตรี มีความประสงค์ให้เป็น[[โรงละครแห่งชาติ]]ในเวลานั้น และมีรูปแบบของอาคารกลมกลืนกับอาคารอื่นที่สร้างขึ้นริมถนนราชดำเนินกลาง  

เดิมเป็นอาคารว่างเปล่าแล้วเป็นโกดังเก็บผ้าของทางราชการ ต่อมาบริษัทศิลป์ไทย (ซึ่งมีนาย[[พิสิฐ ตันสัจจา]] เป็นหนึ่งในผู้ถือหุ้นด้วย) ได้ขอเช่าพื้นที่ ริเริ่มปรับปรุงต่อเติมเป็นสถานบันเทิง ออกแบบและควบคุมโดย อาจารย์[[ศิววงศ์ กุญชร ณ อยุธยา]] สถาปนิกชั้นนำของเมืองไทย ใช้งบประมาณถึง 1 ล้านบาท

เปิดดำเนินการเป็นสถานที่แสดง[[ละครเวที]]อาชีพ  ระหว่าง พ.ศ. 2492–2496 ก่อนเปลี่ยนเป็น[[โรงภาพยนตร์]]

ในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 ทางโรงภาพยนตร์ได้จัดแสดงละครเวที ''[[พันท้ายนรสิงห์]]'' เป็นการอำลาอาลัยการก่อนปิดตัวถาวร  หลังจากนั้นได้ขนย้ายวัสดุอุปกรณ์ เครื่องฉาย รถขายไอศกรีม ลำโพง ตัวอักษรชื่อโรง พร้อมกับการรื้อถอนสิ่งปลูกสร้างที่เหลือออกเพื่อสร้างเป็น [[ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์]] ซึ่งเผยให้เห็นทัศนียภาพสง่างามของ [[โลหะปราสาท วัดราชนัดดารามวรวิหาร]] เบื้องหลังได้อย่างเต็มที่

==ความรุ่งโรจน์และนวัตกรรม==
===โรงละครเวที===
ในอดีตได้ชื่อว่าเป็นโรงมหรสพ ซึ่งผสมผสานความสง่างามแบบโรงละครในยุโรปกับความหรูหราของศิลปะลวดลายไทยอันวิจิตร ทันสมัยยิ่งใหญ่ด้วยเวทีเลื่อนขึ้นลงได้ระบบ[[ไฮดรอลิค]]  เพียงแห่งเดียวของเมืองไทย สามารถจุผู้ชม 1,500 ที่นั่ง ([[ศาลาเฉลิมนคร]] 800 ที่นั่ง, [[ศาลาเฉลิมกรุง]] 600 ที่นั่ง) ตั้งแต่ยุคละครเวที หลายเรื่องของคณะอัศวินการละครเป็นตำนานที่มีชื่อเสียง เช่น ''[[พันท้ายนรสิงห์]], [[นันทาเทวี]], [[บ้านทรายทอง]] ฯลฯ''

===โรงภาพยนตร์===
เมื่อเข้าสู่ยุคปรับเปลี่ยนเป็นโรงภาพยนตร์ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2496 โดยหนังไทยเรื่องแรกที่เข้าฉายคือ พลายมลิวัลย์ เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2496 ในขณะเดียวกันได้ริเริ่มจัดพื้นที่ซึ่งเป็นต้นแบบของวัฒนธรรมร้านข้าวโพดคั่ว (Pop Corn) อย่างโรงหนังต่างประเทศ และร้าน[[ไอศกรีม]] (ป๊อบ "ตราเป็ด" ที่ดังมากในขณะนั้น พร้อมป้าย[[โลโก้]] รูปหน้า[[โดนัลด์ ดั๊ก]] มองเห็นแต่ไกล)

ต้นเดือนเมษายน ปีนั้น เป็นแห่งแรกในเมืองไทยที่ฉายหนังสามมิติ ''ใต้อุ้งมือโจร (Man in the Dark)'' และหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของโลก  ''อภินิหารเสื้อคลุม (The Robe)'' เข้าฉายในวันสิ้นปี

พ.ศ. 2498 เป็นสถานที่ฉายเฉพาะกิจสำหรับหนังการ์ตูนไทยเรื่องแรก (16 มม./พากย์) ''เหตุมหัศจรรย์'' ของ [[ปยุต เงากระจ่าง]] (ซึ่งเพิ่งขึ้นทะเบียนเป็นมรดกชาติปี พ.ศ. 2555)และหนังทุนสูง (16 มม./พากย์) ''[[นเรศวรมหาราช]]'' ของอัศวินภาพยนตร์ ในช่วงต้นทศวรรษ 2500 

หลังจากนั้นเป็นผู้นำความแปลกใหม่มาเสนออย่างต่อเนื่อง ได้แก่ หนังเพลงระบบ [[ทอดด์-เอโอ]] เสียงสเตอริโอโฟนิคสมบูรณ์แบบครั้งแรกของฮอลลีวู้ด ''[[มนต์รักทะเลใต้]] (South Pacific)'', หนังการ์ตูน ระบบซูเปอร์เทคนิรามา 70 มม.เรื่องแรกของโลก ''[[เจ้าหญิงนิทรา (ภาพยนตร์ ค.ศ. 1959)|เจ้าหญิงนิทรา]] (Sleeping Beauty)'', หนังมหากาพย์สงครามโลก 34 ดาราสากล ''[[วันเผด็จศึก]] (The Longest Day)'', หนังซีเนราม่า 3 เครื่องฉาย ''พิชิตตะวันตก (How the West Was Won)'', หนังมหากาพย์ทุนมโหฬารตลอดกาล ''[[คลีโอพัตรา]] (Cleopatra)'' ซึ่งโปรแกรมนี้เป็นครั้งแรกของโรงหนังเมืองไทยที่ติดตั้งลิฟท์บริการผู้ชมชั้นบนด้วย และหนังเด่นอีกหลายเรื่อง เช่น ''[[บุษบาริมทาง (ภาพยนตร์)|บุษบาริมทาง (My Fair Lady)]], [[ดร.ชิวาโก]] (Dr.Zhivago)'' รวมทั้งหนังซีเนมาสโคปเรื่องแรกของอัศวินภาพยนตร์-ชอว์บราเดอร์ส รางวัลตุ๊กตาทอง (มรดกชาติปี พ.ศ. 2555) ''[[เรือนแพ]] '' ที่ยังกลับมาฉายซ้ำอีก 2–3 ครั้ง เป็นต้น

==วันมหาวิปโยค 14 ตุลา==
ศาลาเฉลิมไทยมีบทบาทสำคัญในช่วงเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ [[เหตุการณ์ 14 ตุลา|14 ตุลาคม พ.ศ. 2516]] โดยเป็นทั้งที่หลบภัยและโรงพยาบาลของคนเจ็บจากการต่อสู้เรียกร้องรัฐธรรมนูญที่เป็นประชาธิปไตย

== รายชื่อภาพยนตร์ไทยที่เข้าฉายที่ศาลาเฉลิมไทย ==
**2496**

* จันทโครพ
* ดรรชนีนาง
* ตำรวจชายแดน
* นางแมวป่า
* พลายมลิวัลย์
* ฟ้ามุ่ย
* หยกฟ้า

**2497**

* นางกลางเมือง
* เพลิงชีวิต
* มนต์รักอสูร
* เหยื่ออาชญากรรม

**2498**

* ราตรีในโตเกียว
* วารุณี
* สร้อยฟ้าขายตัว

**2499**

* กัปตันยุทธ
* แผ่นดินว่างกษัตริย์
* ฟ้าธรรมาธิเบศร์
* สามรักในปารีส
* สุดฟากฟ้า

**2500**

* ถ่านไฟเก่า
* นเรศวรมหาราช
* ปาหนัน
* มังกรทอง
* รักริษยา
* สุรนารี

**2501**

* กตัญญูปกาสิต
* ดอกฟ้าในมือโจร
* ทหารเสือกรมหลวงชุมพร
* เทวรูปหยก
* สาวน้อย

**2502**

* ภูตเหลือง

**2504**

* เรือนแพ

**2513**

* โทน
**2514**

* จงอางผยอง
* ดวง
* ดาบคู่สะท้านโลกันต์
* ทุ่งเศรษฐี
* เพชรพระอุมา
* สื่อกามเทพ
* หนึ่งนุช

**2515**

* เจ้าลอย
* ชู้
* นี่แหละรัก
* ลานสาวกอด
* สาวขบเผาะ
* หัวใจป่า

**2516**

* กระสือสาว
* เขาสมิง
* ชลาลัย
* ตลาดพรหมจารี
* นี่แหละสิ่งที่ข้าต้องการ
* พยัคฆ์พันลาย
* พรานเพชฌฆาต
* ภูกระดึง

**2517**

* คู่หู
* ทิพพ์ช้าง
* เทพธิดาโรงแรม
* น้ำผึ้งขม
* พยานบาป
* มาแต่เลือด
* รอยมลทิน
* สาวสิบเจ็ด
* หัวใจ 100 ห้อง
* อีสาน

**2518**

* ความรักครั้งสุดท้าย
* ประสาท
* แผ่นดินแม่
* พยัคฆ์ร้ายไทยถีบ
* มีนัดไว้กับหัวใจ
* มือปืนพ่อลูกอ่อน
* โรงแรมผี
* สาวเจ้าพยัคฆ์
* สาวแรงสูง
* แหม่มจ๋า

**2519**

* กุ้งนาง
* เกมส์
* เจ้าแม่
* ตามล่า อ.ต.ล.
* เทวดาเดินดิน
* นางแบบมหาภัย
* แบ๊งค์
* แผ่นดินของเรา
* มนต์เรียกผัว
* แม่ปลาช่อน
* วัยอลวน
* สัตว์มนุษย์
* เสาร์ 5
**2520**

* 1 ต่อ 7
* กิเลสคน
* คู่ทรหด
* ชาติสิงห์ทุ่งสง
* ตามฆ่า 20,000 ไมล์
* ทรามวัยใจเด็ด
* แม่ดอกกัญชา
* ล่า
* ลูกเจ้าพระยา
* ศาลปืน
* สิงห์สำออย
* หัวใจที่ไม่อยากเต้น
* ไอ้ขลุ่ย

**2521**

* เกวียนหัก
* ครูบ้านนอก
* เจ้าสาวคืนเดียว
* ซุปเปอร์ลูกทุ่ง
* น้องเมีย
* ฟ้าหลังฝน
* มันส์เขาล่ะ
* ยิ้มสวัสดี
* ลูกโดด
* วัยตกกระ
* วัยรุ่นจอมคนอง
* เสือเผ่น
* หอหญิง
* ไอ้ 8 นิ้ว

**2522**

* ชื่นรัก
* ผู้หญิงมือสอง
* แผ่นดินเถื่อน
* แผ่นเสียงตกร่อง
* เพลงรักดอกไม้บาน
* แม่เขียวหวาน
* รักริษยา
* สามคนผัวเมีย

**2523**

* กากี
* ขุนเดช
* เครือฟ้า
* เคหาสน์สีแดง
* ทายาทลูกทุ่ง
* แผ่นดินแห่งความรัก
* เมียจำเป็น
* ย.ยอดยุ่ง
* รักนอกตำรา
* รุ้งเพชร
* อาอี๊

**2524**

* เก็บรัก
* จู้ฮุกกรู
* เชลยศักดิ์
* ดำอำมหิต
* ถ้าเธอยังมีรัก
* ทหารอากาศขาดรัก
* นกน้อย
* ประกาศิตจากหัวใจ
* แม่กาวาง
* รักข้ามคลอง
* รักนี้บริสุทธิ์
* อาจารย์โกย

**2525**

* ทอง ภาค 2
* นักฆ่าขนตางอน
* นักเลงคอมพิวเตอร์
* นักสืบฮาร์ด
* พยัคฆ์ร้าย 6 แผ่นดิน
* พระเอกรับจ้าง
* รักข้ามรุ่น
* รักมหาสนุก
* รัตติกาลยอดรัก
* แรงรัก
* ลูกเขยกำนัน
* สองขวัญขยันหาเมีย
* สาวจอมกวน
* แสนซน
* หล่อลากดิน
* หัวใจดื้อรัก
* ไอ้หนุ่มรถไถ
* เฮงสองร้อยปี

**2526**

* ขอรักเธออีกสักครั้ง
* เจ้าสาวเงินล้าน
* บ้านน้อยกลางดง
* พ่อตาจิ๊กโก๋
* เพื่อน-แพง
* มหาเฮง
* มือปืน
* แม่ดอกกระถิน
* แม่ยอดกะล่อน
* แม่หัวลำโพง
* รักกันวันละนิด
* ล่าพยัคฆ์
* สงครามเพลง
* สาวแดดเดียว
* อย่าดีกว่า
* อั้งยี่

**2527**

* กองพันทหารเกณฑ์
* ขอแค่คิดถึง
* คาดเชือก
* ซากุระ
* น.ส. ลูกหว้า
* นักร้องนักเลง
* บ้านสีดอกรัก
* ผ่าโลกบันเทิง
* แพแตก
* ฟ้าบันดาล
* แม่มะนาวหวาน
* รักคือฝันไป
* ลูกหนี้ทีเด็ด
* สเว็ตเตอร์สีแดง
* หน่วย 123
* อิสรภาพของทองพูน โคกโพ
* ไอ้จอมเก

**2528**

* กองพันทหารใหม่
* กัมพูชา
* เขยบ้านนอก
* คนดีที่บ้านด่าน
* จับตาย
* ซึมน้อยหน่อย กะล่อนมากหน่อย
* ตำรวจบ้าน
* นักร้องปืนโหด
* นางเสือดาว
* ปล้นลอยฟ้า
* เปิดโลกมหาสนุก
* ผู้การเรือเร่
* วัลลี
* หงส์ฟ้า
* หยุดโลกเพื่อเธอ

**2529**

* เกิดมาลุย
* ชมพู่แก้มแหม่ม
* ดวงยิหวา
* ด้วยรักและผูกพัน
* นายร้อยสอยดาว
* น้ำเซาะทราย
* ปลื้ม
* แม่ดอกรักเร่
* ไม่สิ้นไร้ไฟสวาท
* ยิ้มม์
* ร.ด.เรียนดี รักดี
* ร้อยป่า
* รักพลิกล็อก
* รักหน่อยน่า
* ลูกทุ่งฮอลิเดย์
* วนาลี

**2530**

* ก้อโอเคนะ
* ฉันผู้ชายนะยะ
* ฉันรักผัวเขา
* ดีแตก
* นางนวล
* บ้าน
* ปีกมาร
* ผู้พันเรือพ่วง
* พรหมจารีสีดำ
* พลอยทะเล
* เพชรเสี้ยนทอง
* ฟ้าสีทอง
* มันแอบอยู่ในหอ
* แรงปรารถนา
* สายน้ำไม่ไหลกลับ
* หากคุณรักใครสักคน
* อย่าบอกว่าเธอบาป
* เฮงได้ เฮงดี รักนี้.. 

**2531**

* ครั้งเดียวก็เกินพอ
* คุณจ่าเรือแจว
* จงรัก
* ฉลุย
* ด้วยรัก...คิดถึง
* ตลุยโรงหมอ
* ทอง ภาค 3
* น.ส.บังอร
* ผิดฝาไม่ผิดโลง
* เพชฌฆาตเดนสงคราม
* ภุมรีสีทอง
* มนต์รักเพลงทะเล้น
* มันโผล่ขึ้นมาหยอก
* รักแรกอุ้ม
* แรงเทียน
* เพราะว่าฉันรักเธอ

== อ้างอิง ==
;บรรณานุกรม
*
;รายการอ้างอิง


==ดูเพิ่ม==
* [[ศาลาเฉลิมกรุง]]
* ศ.ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์, **นาฎยศิลป์รัชกาลที่ 9''', สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย , 2549.
## แหล่งข้อมูลอื่น

ฉเฉลิมไทย
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในเขตพระนคร
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่ถูกรื้อถอนในปี พ.ศ. 2532
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างโดยจิตรเสน_อภัยวงศ์
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างที่ถูกรื้อถอน
หมวดหมู่:โรงภาพยนตร์ในประเทศไทย