ยุทธการที่ฮันต๋ง

** ยุทธการที่ฮันต๋ง ** () เป็นการรบที่เริ่มโดยขุนศึกเล่าปี่เพื่อยึดครองเมืองฮันต๋ง (漢中 *ฮั่นจง*) จากโจโฉที่เป็นคู่อริ การรบเกิดขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 217 ถึง 219 ในช่วงก่อนเข้าสู่ยุคสามก๊ก แม้ว่าทัพของโจโฉได้ตั้งมั่นในเมืองฮันต๋งเมื่อสองปีก่อนหลังยุทธการที่เองเปงก๋วน แต่ทัพโจโฉก็อ่อนกำลังลงด้วยกลยุทธ์ฟาเบียนที่ใช้โดยทัพของเล่าปี่ ซึ่งใช้การโจมตีแบบกำหนดเป้าหมายเพื่อยึดจุดยุทธศาสตร์จากข้าศึก การโจมตีครั้งหนึ่งทำให้แฮหัวเอี๋ยนขุนพลระดับสูงคนหนึ่งของโจโฉเสียชีวิต และได้ส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อขวัญกำลังใจของทัพโจโฉ ในที่สุดโจโฉก็จำต้องทิ้งเมืองฮันต๋งเนื่องจากปัญหาด้านการขนส่งเสบียงและปัญหาอื่น ๆ และสั่งให้ล่าถอยในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 219 เล่าปี่ได้รับชัยชนะในการรบและยึดครองเมืองฮันต๋งได้ จากนั้นจึงประกาศตั้งตัวเป็นอ๋องแห่งฮันต๋งในเดือนสิงหาคมของปีนั้น

การรบครั้งนี้ถือเป็นการศึกครั้งสุดท้ายที่โจโฉเข้าร่วมก่อนที่โจโฉจะเสียชีวิตในเดือนมีนาคม ค.ศ. 220

## ภูมิหลัง

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 215 โจโฉโจมตีขุนศึกเตียวฬ่อในเมืองฮันต๋ง เอาชนะเตียวฬ่อได้ในยุทธการที่เองเปงก๋วน ต่อมาในเดือนธันวาคม เตียวฬ่อยอมจำนนและโจโฉยึดฮันต๋งได้ หลังจากนั้น โจโฉจึงแต่งตั้งให้ผู่ หู (), ตู้ ฮั่ว () และยฺเหวียน เยฺว (袁約) เป็นเจ้าเมืองปาสามเมือง แต่ทั้งสามถูกอุยก๋วนโจมตีแตกพ่าย จากนั้นอุยก๋วนจึงเข้ายึดเมืองปาตง (), ปาเส ( *ปาซี*) และปากุ๋น ( *ปาจฺวิ้น*)

ทางด้านของเล่าปี่นั้น เล่าปี่เพิ่งเข้ายึดมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) จากเล่าเจี้ยงในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 214 และเข้าพัวพันในกรณีพิพาทกับซุนกวนที่เป็นพันธมิตรในเรื่องมณฑลเกงจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลหูเป่ย์และมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 215 เล่าปี่รู้สึกถูกคุกคามเมื่อได้รับข่าวเมืองฮันต๋งตกเป็นของโจโฉ เพราะฮันต๋งเป็น "ปากทาง" ด้านเหนือของมณฑลเอ๊กจิ๋ว และเวลานี้เล่าปี่เสี่ยงต่อการเสียมณฑลเอ๊กจิ๋วให้โจโฉ ดังนั้นเล่าปี่จึงทำข้อตกลงเรื่องชายแดนกับซุนกวนซึ่งยึดได้เมืองเตียงสา ( *ฉางชา*), ฮุยเอี๋ยง ( *กุ้ยหยาง*) และเลงเหลง ( *หลิงหลิง*) ในมณฑลเกงจิ๋วตอนใต้จากเล่าปี่ เล่าปี่ขอเมืองเลงเหลงคืน แลกกับการที่ซุนกวนได้เมืองเตียงสา, กังแฮ ( *เจียงเซี่ย*) และฮุยเอี๋ยง

### ความแตกต่างทางยุทธวิธี

## การทัพ
### การปะทะช่วงแรก

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 217 ทัพเล่าปี่รุดหน้าไปยังด่านเองเปงก๋วน ( *หยางผิงกวาน*) ในช่วงเวลาเดียวกัน เล่าปี่ก็ส่งเตียวหุย, ม้าเฉียว, งอหลัน ( *อู๋หลาน*), ลุยต๋อง ( *เหลย์ ถง*) และงิมเอ๋ง ( *เริ่น ขุย*) ไปโจมตีเมืองปูเต๋า ( *อู่ตูจฺวิ้น*) และให้รักษาการณ์ที่อำเภอแฮเปียน ( *เซี่ยเปี้ยนเซี่ยน*) ในช่วงเวลานั้น เหลย์ติ้ง () แห่งกลุ่มชาติพันธุ์ตีนำชนเผ่า 7 เผ่ามาเข้าร่วมกับเล่าปี่ ทางฝ่ายโจโฉนั้น แฮหัวเอี๋ยนป้องกันด่านเองเปงก๋วน เตียวคับและซิหลงรักษากว่างฉือ () และหม่าหมิงเก๋อ () ตามลำดับ ส่วนโจหองและโจฮิวนำทัพแยกไปต้านเตียวหุย

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 218 ทัพของเตียวหุยและม้าเฉียวตั้งมั่นอยู่ที่กู้ชาน () โดยแพร่ข่าวไปว่าพวกตนจะยกไปสกัดเส้นทางถอยของข้าศึก โจหองต้องการโจมตีงอหลันที่อำเภอแฮเปียน แต่นายทหารคนอื่น ๆ ระแวงความเคลื่อนไหวของเตียวหุย โจฮิวเห็นว่าถ้าเตียวหุยวางแผนจะสกัดเส้นทางถอยของพวกตนจริงก็ควรเก็บแผนไว้เป็นความลับ เวลานี้เตียวหุยเผยเจตนาอย่างโจ่งแจ้ง พวกตนก็ควรจะใช้โอกาสนี้แสร้งล่าถอยแล้วจึงเข้าโจมตีซึ่งหน้า โจหองเห็นด้วยกับยุทธวิธีของโจฮิวและเข้าโจมตี ลุยต๋องและงิมเอ๋งถูกสังหารในที่รบ ส่วนงอหลันหนีไปเข้าร่วมกับเผ่าตี ภายหลังลุยต๋องถูกเฉียงตฺวาน (强端) หัวหน้าชนเผ่าตีสังหาร หลังจากเหล่าผู้ใต้บังคับบัญชาถูกตีแตกพ่าย เตียวหุยและม้าเฉียวจึงล่าถอยไป

### สถานการณ์พลิกผัน

### ช่วงสุดท้าย

ในเดือนเมษายน ค.ศ. 219 โจโฉนำทัพจากเตียงอั๋นไปฮันต๋งผ่านหุบเขาเสียดก๊ก ( *เสียกู่*) ด้วยตนเอง เล่าปี่ไม่กังวลโดยเห็นว่า "แม้ว่าโจโฉมาก็ทำอะไรไม่ได้ ข้าจะยึดแม่น้ำฮั่นซุยได้เป็นแน่" เล่าปี่จึงรวบรวมกำลังพลและตั้งรับอย่างมั่นคง โดยไม่เข้าปะทะกับทัพของโจโฉในการเผชิญหน้าครั้งใหญ่ เล่าปี่มุ่งเน้นไปที่การทำศึกยืดเยื้อตั้งแต่นั้นเป็นต้นไป เมื่อเวลาผ่านไปหลายเดือนที่อยู่ในภาวะคุมเชิงกัน ทหารของโจโฉก็ล้มตายหรือหนีทัพมากขึ้นเรื่อย ๆ

ต่อมาเมื่อทัพโจโฉขนส่งเสบียงผ่านเขาปักสัน ( *เป่ย์ชาน*) ฮองตงนำทัพไปปล้นเสบียงของข้าศึก แต่ยังไม่กลับไปให้ทันเวลา เตียวจูล่งจึงนำทหารม้าสิบนายออกจากค่ายเพื่อตามหาฮองตงและเผชิญหน้ากับทัพของโจโฉ เตียวจูล่งและทหารถูกล้อมแต่เตียวจูล่งตีฝ่าออกไปแล้วถอนกลับไปค่ายโดยมีข้าศึกยกไล่ตามมา เมื่อมาถึงค่าย เตียวจูล่งสั่งให้เปิดประตู ลดธงลง และหยุดตีกลองรบ ทหารของโจโฉกลัวว่าจะมีการวางกำลังดักซุ่มภายในค่ายจึงหันหลังกลับ ทันใดนั้นเตียวจูล่งก็สั่งให้ทหารตีกลองเสียงดังและให้ทหารมือเกาทัณฑ์ยิงเกาทัณฑ์ใส่ข้าศึก ทหารของโจโฉสับสนอลหม่านและเหยียบย่ำกันเองขณะพยายามหลบหนี ในขณะที่หลายคนจมน้ำตายขณะพยายามหนีข้ามแม่น้ำฮั่นซุย

ขณะที่ทัพของโจโฉเผชิญหน้ากับทัพเล่าปี่ด้วยภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกมาหลายเดือนและประสบปัญหาด้านการขนส่งเสบียงอย่างมาก ในที่สุดโจโฉก็ออกคำสั่ง "ซี่โครงไก่" ( *จีเล่ย์*) ไม่มีผู้ใดเข้าใจว่าโจโฉหมายถึงอะไรเมื่อพูดถึง "ซี่โครงไก่" ยกเว้นนายทะเบียนเอียวสิ้ว เอียวสิ้วอธิบายว่า เป็นเรื่องน่าเสียดายที่ต้องทิ้งซี่โครงไก่ไปแม้ว่ามีเนื้อเหลือติดอยู่ไม่มากนัก นี่เป็นการอุปมาถึงสถานการณ์ที่โจโฉเผชิญอยู่ โจโฉรู้ว่าตนมีโอกาสเอาชนะเล่าปี่ได้น้อยมาก แต่ก็รู้สึกเสียดายที่ต้องทิ้งเมืองฮันต๋ง โจโฉไม่พอใจกับคำอธิบายของเอียวสิ้ว ภายหลังจึงสั่งให้ประหารชีวิตเอียวสิ้ว ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 219 โจโฉล่าถอยกลับไปที่เตียงอั๋นและทิ้งเมืองฮันต๋งให้กับเล่าปี่

## ผลสืบเนื่อง
ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 219 หนึ่งเดือนหลังยึดฮันต๋ง เล่าปี่ส่งเบ้งตัดไปโจมตีเมืองห้องเหลง ( *ฝางหลิงจฺวิ้น*) ผ่านอำเภอจีกุ๋ย ( *จื่อกุยเซี่ยน*) เบ้งตัดเอาชนะและสังหารไขว่ ฉี () เจ้าเมืองห้องเหลงและเข้ายึดเมืองห้องเหลง  ภายหลังเล่าปี่ส่งเล่าฮองบุตรบุญธรรมไปโจมตีเมืองเซียงหยง ( *ช่างยงจฺวิ้น*) ผ่านแม่น้ำไกซุย ( *เหมียนฉุ่ย*) เจ้าเมืองเซียงหยงยอมจำนนต่อเล่าฮอง ประมาณเดือนสิงหาคม ค.ศ. 219 เล่าปี่ประกาศตนเป็น "อ๋องแห่งฮันต๋ง" (漢中王 *ฮั่นจงหวาง*)

อีกด้านหนึ่ง หลังโจโฉล่าถอย โจโฉกังวลว่าเล่าปี่อาจโจมตีเมืองปูเต๋า จึงสั่งเตียวกี๋ ข้าหลวงมณฑล ( *ชื่อฉื่อ*) มณฑลยงจิ๋ว (雍州 *ยงโจว*) ให้ย้ายชาวตี๋ 50,000 คนจากเมืองปูเต๋าไปยังเมืองฝูเฟิง () และเทียนซุย ( *เทียนฉุ่ย*)

ในที่สุดข่าวชัยชนะของเล่าปี่ที่เมืองฮันต๋งก็ไปถึงกวนอูผู้ประจำการอยู่ที่มณฑลเกงจิ๋วตอนใต้ในเวลานั้น กวนอูใช้โอกาสจากความสำเร็จในยุทธการที่ฮันต๋งในการนำทัพของตนเข้าโจมตีฐานที่มั่นของโจโฉในมณฑลเกงจิ๋วตอนเหนือ นำไปสู่ยุทธการที่อ้วนเสียในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 219

## บุคคลในยุทธการ

### ทัพเล่าปี่
* เจ้ามณฑลเอ๊กจิ๋ว ( *อี้โจวมู่*) เล่าปี่
* ขุนพลเชิดชูยุทธ ( *หยางอู่เจียงจฺวิน*) หวดเจ้ง
* ผู้พิทักษ์ทัพ ( *ฮู่จฺวิน*) อุยก๋วน
* ขุนพลโจมตีอนารยชน ( *เถาหลู่เจียงจฺวิน*) ฮองตง
* ขุนพลรักษาค่ายใหญ่ ( *หยาเหมินเจียงจฺวิน*) อุยเอี๋ยน
* รองขุนพลราชองครักษ์ ( *ฟู่จฺวินจงหลางเจี้ยง*) เล่าฮอง
* เจ้าเมืองงิเต๋า ( *อี๋ตูไท่โฉ่ว*) เบ้งตัด
* ขุนพลนายพัน ( *ผีเจียงจฺวิน*) ตันเซ็ก
* โกเสียง
* ขุนพลช่วยเหลือทัพ ( *อี้จฺวินเจียงจฺวิน*) เตียวจูล่ง
* เตียวคี ( *จาง จู้*)
* นายอำเภอไกเอี๋ยง ( *เหมี่ยนหยางจ่าง*) เตียวเอ๊ก
* ขุนพลโจมตีอนารยชน ( *เจิงหลู่เจียงจฺวิน*) เตียวหุย
* ขุนพลสงบภาคตะวันตก ( *ผิงซีเจียงจฺวิน*) ม้าเฉียว
*  งอหลัน ( *อู๋หลาน*)
*  ลุยต๋อง ( *เหลย์ ถง*)
*  งิมเอ๋ง ( *เริ่น ขุย*)
;ไม่เข้าร่วมยุทธการ
* ขุนพลที่ปรึกษาทัพ ( *จฺวินซือเจียงจฺวิน*) จูกัดเหลียง
* เสมียนผู้รับใช้ ( *ฉงชื่อ*) เอียวฮอง

### ทัพโจโฉ
* อัครมหาเสนาบดี ( *เฉิงเซี่ยง*) โจโฉ
* ผู้พิทักษ์ทัพโจมตีจ๊ก ( *เจิงฉู่ฮู่จฺวิน*) โจจิ๋น
*  นายทะเบียน ( *จู่ปู้*) เอียวสิ้ว
*  ขุนพลโจมตีภาคตะวันตก ( *เจิงซีเจียงจฺวิน*) แฮหัวเอี๋ยน
*  ข้าหลวงมณฑลเอ๊กจิ๋ว ( *อี้โจวชื่อฉื่อ*) เตียวกั๋ง
* ขุนพลปราบโจร ( *ต้างโค่วเจียงจฺวิน*) เตียวคับ
* นายกองทหารม้าคุ้มกัน ( *ฟู่หม่าตูเว่ย์*) โตสิบ
* นายกองพัน ( *ซือหม่า*) กุยห้วย
*  เซี่ยโหว หรง ()
* ขุนพลพิทักษ์ ( *ตูฮู่เจียงจฺวิน*) โจหอง
* นายกองทหารม้าหน่วยเสือและเสือดาว ( *(หู่เป้าฉี) ฉีตูเว่ย์*) โจฮิว
* ขุนนางมหาดเล็ก ( *ชื่อจง*) ซินผี
* เจ้าเมืองปูเต๋า ( *อู่ตูไท่โฉ่ว*}) เอียวหู
* ขุนพลสงบโจร ( *ผิงโค่วเจียงจฺวิน*) ซิหลง
*  (รักษาการ) นายกองพัน ( *เซี่ยวเว่ย์*) อองเป๋ง
*  เจ้าเมืองห้องเหลง (房陵太守 *ฝางหลิงไท่โฉ่ว*) ไขว่ ฉี ()
*  เจ้าเมืองเซียงหยง (上庸太守 *ช่างยงไท่โฉ่ว*) ซินต๋ำ ( *เชิน ตาน*)
;ไม่เข้าร่วมยุทธการ
*ข้าหลวงมณฑลยงจิ๋ว (雍州刺史 *ยงโจวชื่อฉื่อ*) เตียวกี๋

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ตันซิ่ว. *[[สามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* ฉาง ฉฺวี (คริสต์ศตวรรษที่ 4). *[[หฺวาหยางกั๋วจื้อ]]*.
* ฝาง เสฺวียนหลิง. *[[จิ้นชู]]*.
* เผย์ ซงจือ. *[[อรรถาธิบายสามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* .

หมวดหมู่:การทัพในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:โจโฉ