เต่าหับกระดองสัน

**เต่าหับกระดองสัน** หรือ **เต่าจัน** (; ชื่อวิทยาศาสตร์: *Cuora mouhotii*; ชื่อพ้อง: *Pyxidea mouhotii*) เป็นชนิดของเต่าในวงศ์ Geoemydidae ชนิดเป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นในทวีปเอเชีย

## ขอบเขตทางภูมิศาสตร์
*C. mouhotii* พบได้ในประเทศบังกลาเทศ ประเทศเมียนมาร์ (พม่า) ประเทศจีน ประเทศอินเดีย ประเทศลาว และประเทศเวียดนาม และพบในประเทศภูฏานและประเทศไทยด้วย

## ชื่อสามัญ
ชื่อสามัญในภาษาอังกฤษอื่น ๆ ของ *C. mouhotii* ได้แก่ Keel-backed terrapin Jagged-shelled turtle และ Mouhot's turtle

## ศัพทมูลวิทยา
ชื่อเฉพาะ *mouhotii* ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่อาแล็กซ็องดร์ อ็องรี มูโอ นักธรรมชาติวิทยาและนักสำรวจชาวฝรั่งเศส

ชื่อเฉพาะย่อย *obsti* ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ Fritz Jürgen Obst (1939–2018) นักวิทยาสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกชาวเยอรมัน

## อนุกรมวิธาน
บางครั้ง *C. mouhotii* ถือเป็นชนิดของสกุลที่มีเพียงชนิดเดียว *Pyxidea* การวิเคราะห์เชิงวิวัฒนาการชาติพันธุ์โดยใช้ดีเอ็นเอของไมโทคอนเดรียได้ให้หลักฐานว่าชนิดนี้เป็นส่วนหนึ่งของ "กลุ่ม *Cuora* " ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธุ์เดี่ยวของเต่าหับเอเชีย และชื่อ *Pyxidea* อาจควรใช้เป็นชื่อพ้องกับสกุล *Cuora* ทำให้เต่าหับกระดองสันเป็นส่วนหนึ่งของสกุลนั้น การศึกษาทางด้านวิวัฒนาการชาติพันธุ์อื่น ๆ ของสกุล *Cuora* สนับสนุนข้อสรุปนี้ นอกจากนี้สัณฐานวิทยาของเต่าหับกระดองสันยังไม่ชัดเจนเพียงพอจากชนิดในสกุล *Cuora* ที่จะแยกออกจากกันได้ และยังทราบกันดีว่าเป็นการผสมพันธุ์กับ *[[เต่าหับเวียดนาม|Cuora galbinifrons]]* ได้

## ชนิดย่อย
มี 2 ชนิดย่อยที่ได้รับการยอมรับว่าถูกต้อง
* *Cuora mouhotii mouhotii* 
* *Cuora mouhotii obsti* 

*[[Nota bene|หมายเหตุ]]* : ผู้ตั้งชื่อตรีนาม (Trinomial nomenclature) ในวงเล็บระบุว่าสกุลย่อยนี้ได้รับการอธิบายไว้ในสกุลอื่นที่ไม่ใช่ *Cuora* ในตอนแรก

## การผสมพันธุ์แบบผสม
ประชากร *Cuora mouhotii* ของเวียดนามใต้อาศัยอยู่ร่วมกับ *Cuora picturata* เนื่องจากทราบกันว่า *Cuora mouhotii* สามารถผสมพันธุ์กับญาติที่ใกล้ชิดที่สุดของ *Cuora picturata* (*[[Indochinese box turtle|Cuora galbinifrons]]* และ *[[Bourret's box turtle|Cuora bourreti]]*) จึงมีความเป็นไปได้ที่อาจเกิดการผสมพันธุ์ในป่าระหว่างประชากรทั้งสองกลุ่มนี้

## ลักษณะ
กระดองส่วนบนของเต่าหับกระดองสัน (กระดองหลัง) มีสันนูนขนาดใหญ่ 3 สัน และมีรอยหยักที่ปลายหลัง กระดองส่วนล่าง (กระดองท้อง) มีสีน้ำตาลหลายเฉดสี ตั้งแต่สีน้ำตาลอ่อนจนถึงสีน้ำตาลเข้ม ขากรรไกรบนแข็งแรง ในขณะที่ปากจะสั้นและโค้ง เท้ามีพังผืดเพียงบางส่วน ซึ่งบ่งชี้ถึงวิถีชีวิตบนบกไม่ใช่วิถีชีวิตในน้ำ

เต่าหับกระดองสันเพศผู้และเพศเมียสามารถแยกแยะได้จากสีตาและเล็บ โดยทั่วไปเพศผู้จะมีเล็บที่ยาวและหนากว่าเพศเมีย และมีดวงตาสีดำหรือสีน้ำตาล โดยทั่วไปแล้วเพศเมียจะมีเล็บที่สั้นและบางกว่า และมีดวงตาสีส้มหรือสีแดง

## ชีววิทยา
ชีววิทยาของ *C. mouhotii* ยังไม่เป็นที่รู้จักมากนัก

ในการสำรวจครั้งหนึ่ง พบว่าเพศผู้และเพศเมียมีกระดองหลังแนวตรงยาวเฉลี่ยประมาณ 15 ถึง 17 ซม. (5.9 ถึง 6.7 นิ้ว)

ฤดูผสมพันธุ์คือเดือนพฤษภาคมถึงเดือนกันยายน ขนาดครอกเฉลี่ยอยู่ที่ 4 ฟอง ซึ่งเป็นฟองเรียบ สีขาว และมีความยาวประมาณ 4.4 ซม. (1.7 นิ้ว) โดยเฉลี่ยแล้ว เต่าหับกระดองสันจะวางไข่ 2 ครอกในหนึ่งฤดูผสมพันธุ์ และเช่นเดียวกับเต่าชนิดอื่น ๆ เต่าหับกระดองสันจะไม่ได้ดูแลลูก และพบว่าเพศเมียจะขุดรังด้วยขาหลังและกลบรังด้วยดิน รวมทั้งวางไข่ใต้ใบไม้ที่ร่วงหล่น

เต่าหับกระดองสันเพศผู้จะก้าวร้าวมากในระหว่างการผสมพันธุ์ ในบางกรณี เต่าเพศผู้จะไล่ตามและทำร้ายเต่าเพศเมีย และเพศผู้มักจะอยู่เฉย ๆ จนกว่าเพศเมียยอมให้รุกเข้ามา

## อาหาร
เต่าหับกระดองสันเป็นสิ่งมีชีวิตกินพืช และกินพืชหลากหลายชนิดในสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ โดยชอบกินผลไม้ป่าที่ร่วงหล่นจากต้นเป็นหลัก และยังสามารถกินหนอน หอยทาก และเนื้อสัตว์อื่น ๆ ได้เป็นครั้งคราว

## ที่อยู่อาศัย
เต่าหับกระดองสันเป็นสัตว์ที่อาศัยอยู่บนบก และมักพบอยู่ในถ้ำเล็ก ๆ และรอยแยกบนหิน และสามารถพบได้ในป่าตามชั้นใบไม้ลึก

## สถานะการอนุรักษ์
*C. mouhotii* ถูกระบุให้เป็นชนิดใกล้สูญพันธุ์ โดยองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN)

ประชากรเต่าหับกระดองสันลดลงอย่างรวดเร็วในบางพื้นที่ โดยเฉพาะที่ประเทศเวียดนาม อาจเป็นผลมาจากการที่ผู้คนจับมาทำเป็นอาหารหรือเลี้ยงสัตว์ และประเทศเวียดนามยังส่งออกเต่าหับกระดองสันไปจำนวนมากอย่างถูกกฎหมายอีกด้วย แม้ว่าจะมีสาเหตุอื่น ๆ ที่เป็นไปได้เบื้องหลังการลดลงของประชากร แต่การทำลายป่าและการล่าสัตว์ได้ถูกพิสูจน์แล้วว่าเป็นภัยคุกคามที่สำคัญต่อเต่าชนิดนี้โดยเฉพาะ

ภัยคุกคามหลักได้แก่ การทำลายถิ่นที่อยู่อาศัยและการเสื่อมโทรมจากการทำลายป่า ในบางส่วนของพื้นที่อาศัยกำลังถูกคุกคามจากการใช้ประโยชน์มากเกินไป เนื่องจากถูกจับมาจากป่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับนำไปประกอบอาหาร นอกจากนี้ยังใช้ในยาแผนโบราณอีกด้วย และมีการบริโภคในท้องถิ่นและส่งขายในระดับนานาชาติสำหรับตลาดอาหารและสัตว์เลี้ยง

ในประเทศจีน เต่าชนิดนี้ถูกเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยงขนาดเล็กเพื่อการค้าสัตว์เลี้ยง

## คลังภาพ

ไฟล์:Pyxidea_mouhotii_mouhotii_female_plastral_view.jpg|alt=C. m. mouhotii, plastron.| กระดองท้องของ *C. m. mouhotii*
ไฟล์:Pyxidea_mouhotii_obsti_Male_ventral.jpg| กระดองท้องของ *C. m. obsti*
ไฟล์:Pyxidea_mouhotii_obsti_Male.jpg|alt=Male C. m. obsti.| *C. m. obti* เพศผู้


## เชิงอรรถและอ้างอิง

## อ่านเพิ่มเติม

* Bernhardt K (1995). "*Pyxidea mouhotii* (Gray 1862)". *J. AG Schildkr. Panzerechsen* **95** (2): 7–18. (ในภาษาเยอรมนี).
* Boulenger GA (1889). *Catalogue of the Chelonians, Rhynchocephalians, and Crocodiles in the British Museum (Natural History). New Edition.* London: Trustees of the British Museum (Natural History). (Taylor and Francis, printers). x + 311 pp. + Plates I-III. (*Cyclemys mouhotii*, pp.&nbsp;132–133).
* Boulenger GA (1890). *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Batrachia.* London: Secretary of State for India in Council. (Taylor and Francis, printers). xviii + 541 pp. (*Cyclemys mouhoti*, p.&nbsp;31).
* Das I (2002). *A Photographic Guide to Snakes and other Reptiles of India*. Sanibel Island, Florida: Ralph Curtis Books. 144 pp. . (*Pyxidea mouhotii*, p.&nbsp;131).
* Günther ACLG (1864). *The Reptiles of British India.* London: The Ray Society. (Taylor and Francis, printers). xxvii + 452 pp. + Plates I-XXVI. (*Pyxidea mouhotii*, p.&nbsp;16 + Plate IV, figure D).
* Smith MA (1931). *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Amphibia. Vol. I.—Loricata, Testudines.* London: Secretary of State for India in Council. (Taylor and Francis, printers). xxviii + 185 pp. + Plates I-II. (*Cyclemys mouhoti*, pp.&nbsp;78–80, Figure 14).

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Gray JE (1862). "Notice of a new Species of ''Cyclemys'' from the Lao Mountains, in Siam". *Journal of Natural History, Third Series* **10**: 157. (*Cyclemys mouhotii*, new species).
* Gray JE (1863). "Observations on the Box Tortoises, with the Descriptions of Three New Asiatic Species". *Proceedings of the Zoological Society of London* **1863**: 173-179.
* Parham JF, et al. (2001). "New Chinese turtles: endangered or invalid? A reassessment of two species using mitochondrial DNA, allozyme electrophoresis and known-locality specimens". *Animal Conservation* **4** (4): 357–367.
* Photo gallery: ''Pyxidea''. World Chelonian Trust.

หมวดหมู่:วงศ์เต่านา