ฮุน เซน

จอมพล **สมเด็จอัครมหาเสนาบดี เดโช ฮุน เซน** ( *สมฺเตจอคฺคมหาเสนาบตี เตโช หุน แสน*) เรียกสั้น ๆ ว่า **ฮุน เซน** ( ออกเสียง *ฮุน แซน*; เกิด 5 สิงหาคม พ.ศ. 2495) รักษาการประมุขแห่งรัฐและประธานคณะองคมนตรีแห่งราชอาณาจักรกัมพูชา เป็นนักการเมืองชาวกัมพูชาและอดีตข้าราชการทหาร ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ประธานพฤฒสภากัมพูชาหัวหน้าพรรคประชาชนกัมพูชา สมาชิกรัฐสภากัมพูชา เสนาธิการทหารกองทัพกัมพูชา และพลเอกอาวุโสด้านการส่งกำลังบำรุงของกองทัพกัมพูชา เขายังเคยดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีกัมพูชาสองสมัยตั้งแต่ พ.ศ. 2528–2536 และอีกครั้งใน พ.ศ. 2541–2566 ซึ่งเป็นหัวหน้ารัฐบาลที่ดำรงตำแหน่งยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์กัมพูชา และหนึ่งในนายกรัฐมนตรีที่ดำรงตำแหน่งนานที่สุดในโลก  

ชื่อเกิดของฮุนเซนคือ ฮุน โบนาล ก่อนจะเปลี่ยนชื่อเป็น ฮุน เซน ใน พ.ศ. 2515 สองปีหลังจากที่เข้าร่วมกับขบวนการเขมรแดงในฐานะทหาร เขามีบทบาทจากการเข้าร่วมรบในช่วงสงครามกลางเมืองกัมพูชา และดำรงตำแหน่งผู้บังคับกองพันในสมัยรัฐบาลกัมพูชาประชาธิปไตย ก่อนจะแปรพักตร์ในปี 2520 และเข้าร่วมกับกองกำลังเวียดนามในการทำสงคราม กัมพูชา–เวียดนาม ในช่วงระหว่าง พ.ศ. 2522–2529 และอีกครั้งในช่วง พ.ศ. 2530–2533 เขาดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศกัมพูชา ภายใต้รัฐบาลที่เวียดนามสนับสนุนซึ่งเข้ามามีอำนาจหลังการโค่นล้มเขมรแดง ในขณะนั้น ฮุนเซนในวัย 26 ปี ถือเป็นรัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศที่อายุน้อยที่สุดในโลก 

ฮุน เซน ก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีกัมพูชา ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2528 เมื่อรัฐสภากัมพูชาซึ่งอยู่ภายใต้ระบบพรรคการเมืองเดียว แต่งตั้งให้เขาดำรงตำแหน่งแทน จัน ซี ซึ่งถึงแก่อสัญกรรมขณะดำรงตำแหน่งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2527 เขาดำรงตำแหน่งต่อเนื่องจนถึงการเลือกตั้งที่ได้รับการสนับสนุนจากสหประชาชาติในปี 2536 ซึ่งส่งผลให้รัฐสภาอยู่ในภาวะไร้เสียงข้างมาก โดยพรรคฝ่ายค้านอย่างพรรคฟุนซินเปกได้รับคะแนนเสียงมากที่สุด อย่างไรก็ตาม ฮุน เซน ปฏิเสธการยอมรับผลการเลือกตั้ง หลังจากการเจรจาทางการเมือง เขาและสมเด็จกรมพระนโรดม รณฤทธิ์ แห่งพรรคฟุนซินเปกตกลงจัดตั้งรัฐบาลผสม โดยดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีร่วมในฐานะนายกรัฐมนตรีลำดับที่หนึ่งและลำดับที่สองตามลำดับ แต่รัฐบาลผสมดังกล่าวได้ล่มสลายใน พ.ศ. 2540 เมื่อ ฮุน เซน ทำรัฐประหารโค่นล้มพระนโรดม รณฤทธิ์ ช่วงระหว่าง พ.ศ. 2541–2566 ฮุน เซน นำพรรคประชาชนกัมพูชาชนะการเลือกตั้งติดต่อกันหลายสมัย ซึ่งหลายครั้งถูกวิจารณ์ว่าเต็มไปด้วยข้อพิพาท แม้ในช่วงเวลานั้น ประเทศกัมพูชาจะมีการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานอย่างรวดเร็ว แต่ก็เผชิญข้อครหาด้านการทุจริต การทำลายป่า และการละเมิดสิทธิมนุษยชนอยู่เนือง ๆ ในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2556 ฮุน เซน และพรรคประชาชนกัมพูชายังคงได้รับชัยชนะ แต่จำนวนเสียงข้างมากลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ท่ามกลางการกลับมามีบทบาทของฝ่ายค้าน ข้อกล่าวหากรณีการทุจริตในการเลือกตั้งและความไม่โปร่งใสได้จุดชนวนให้เกิดการประท้วงต่อต้านรัฐบาลครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของประเทศ และในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2561 ฮุนเซนได้รับชัยชนะเป็นครั้งที่หกและเป็นสมัยสุดท้ายในการเลือกตั้งที่แทบจะปราศจากการแข่งขัน ภายหลังศาลสูงสุดมีคำสั่งยุบพรรคฝ่ายค้านหลัก ทำให้พรรคประชาชนครองที่นั่งในสภาอย่างเบ็ดเสร็จ ฮุน เซน ยังเป็นผู้นำประเทศในช่วงเริ่มต้นของการระบาด โควิด-19 รวมถึงในช่วงที่กัมพูชาดำรงตำแหน่งประธานอาเซียนเป็นสมัยที่สาม กระทั่งภายหลังการเลือกตั้ง พ.ศ. 2566 เขาประกาศลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีและส่งต่ออำนาจอย่างเป็นทางการให้แก่บุตรชายอย่าง ฮุน มาแณต อย่างไรก็ตาม ฮุน เซน ยังคงดำรงตำแหน่งหัวหน้าพรรคประชาชนกัมพูชา และในปี 2567 เขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นประธานวุฒิสภาซึ่งทำให้เขายังคงมีอิทธิพลต่อการเมืองกัมพูชาอย่างต่อเนื่อง

ตลอดเส้นทางการเมืองของเขา ฮุน เซน เคยมีบทบาทสำคัญในพรรคการเมืองที่ถืออุดมการณ์คอมมิวนิสต์, ลัทธิมากซ์–เลนิน และต่อมาได้ปรับตัวไปสู่แนวทางทุนนิยมแบบรัฐนำและอนุรักษนิยม แม้ว่าอุดมการณ์ชาตินิยมเขมรจะเป็นลักษณะร่วมที่ปรากฏอย่างเด่นชัดเสมอ แต่นักวิเคราะห์จำนวนหนึ่งเห็นว่าเขาไม่ได้ยึดถืออุดมการณ์ทางการเมืองที่ตายตัว สื่อบางแห่ง เช่น The Sydney Morning Herald เคยอธิบายว่าเขาเป็น “นักการเมืองที่เจ้าเล่ห์และสามารถทำลายคู่แข่งทางการเมืองได้อย่างเฉียบขาด” ขณะที่นักวิจารณ์จำนวนหนึ่งมองว่าเขาเป็นผู้นำแบบเผด็จการซึ่งรวมศูนย์อำนาจทางการเมืองไว้ในมืออย่างสูง พร้อมทั้งสะสมความมั่งคั่งส่วนบุคคลจำนวนมากผ่านการใช้อำนาจ ความรุนแรง และการคอร์รัปชัน รวมถึงการมีกองกำลังอารักขาส่วนตัวซึ่งถูกกล่าวกันว่ามีกำลังไม่น้อยไปกว่ากองทัพประจำการของประเทศ

## ชีวประวัติ
ฮุน เซนเกิดในวันที่ 5 สิงหาคม พ.ศ. 2495 (ในประวัติอย่างเป็นทางการคือวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2494) ที่เปียมเกาะสนา จังหวัดกำปงจาม เดิมมีชื่อ **ฮุน โบนาล** (หรือ ฮุน นาล) เขาเป็นลูกคนที่สามจากลูกทั้งหมด 6 คนของ ฮุน เนียง พ่อของเขา ผู้เป็นพระภิกษุประจำวัดท้องถิ่นในกำปงจาม ก่อนจะสึกเพื่อเข้าร่วมกองกำลังต่อต้านฝรั่งเศส และแต่งงานกับ ดี ยอง แม่ของฮุน เซน ปู่ย่าตายายฝ่ายพ่อของ ฮุน เนียง เป็นเจ้าของที่ดินที่ร่ำรวย ซึ่งมีเชื้อสายจีนแต้จิ๋ว

ฮุน เนียงได้รับมรดกทรัพย์สินของครอบครัวบางส่วน ซึ่งรวมถึงที่ดินหลายเฮกตาร์ และมีชีวิตที่ค่อนข้างสุขสบาย จนกระทั่งเหตุการณ์ลักพาตัวที่ทำให้ครอบครัวต้องขายทรัพย์สินส่วนใหญ่ออกไป ฮุน นาล ออกจากครอบครัวตอนเขาอายุ 13 ปี เพื่อเข้าเรียนโรงเรียนสงฆ์ที่พนมเปญ ในเวลานั้น เขาเปลี่ยนชื่อตนเองเป็น ฤทธิ เซน หรือสั้น ๆ ว่า เซน เนื่องจากชื่อก่อนหน้า (นาล) มักเป็นชื่อเล่นสำหรับเด็กที่มีน้ำหนักเกิน ซึ่งเขามักถูกเรียกว่า ฮุน โบนาล

## ช่วงสงคราม
ต่อมาใน พ.ศ. 2513 ราชอาณาจักรกัมพูชาภายใต้เจ้านโรดมสีหนุ ได้ถูกโค่นล้มโดยนายพลลอน นอลในแผนการการรัฐประหารปี พ.ศ. 2513 ซึ่งองค์การซีไอเอ (CIA) ของสหรัฐอเมริกา หนุนอยู่เบื้องหลัง ต่อมาเขาได้เปลี่ยนชื่อเป็น ฮุน เซนใน พ.ศ. 2515 เมื่อเห็นว่ากัมพูชาตกอยู่ในสงคราม ฮุน เซนในวัย 18 ปี ได้เข้าร่วมกับเขมรแดงซึ่งเป็นขบวนการต่อต้านจักรวรรดินิยม เพื่อตอบสนองต่อเสียงเรียกร้องของ เจ้านโรดมสีหนุ อดีตนายกรัฐมนตรีกัมพูชาที่ถูกยึดอำนาจไป

เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2518 ฮุน เซนได้รับบาดเจ็บที่ดวงตาข้างซ้ายจนในที่สุด ดวงตาข้างซ้ายได้บอดสนิทเนื่องจากเขาได้รับบาดเจ็บขณะสู้รบในช่วงการล่มสลายของพนมเปญ

หลังจากนั้นสองปีหลังเข้าร่วมเป็นทหารให้กับเขมรแดง เขาสู้รบให้กับเขมรแดงในสงครามกลางเมืองกัมพูชา และเป็นผู้บังคับกองพันของกัมพูชาประชาธิปไตย

ในช่วงเวลานี้ ฮุน เซน ดํารงตําแหน่งผู้บัญชาการกองพันในภาคตะวันออก โดยมีอํานาจเหนือทหารประมาณ 2,000 คน การมีส่วนร่วมหรือบทบาทของ ฮุน เซน ในการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในกัมพูชายังไม่ชัดเจน Human Rights Watch กล่าวว่าเขาอาจมีบทบาทในการสังหารหมู่เพื่อปราบปรามความไม่สงบของชาวจามมุสลิมในเดือนกันยายน-ตุลาคม พ.ศ. 2518 แต่ ฮุน เซน ปฏิเสธเรื่องนี้โดยอ้างว่าเขาหยุดปฏิบัติตามคําสั่งจากรัฐบาลกลางในเวลานั้น

ใน พ.ศ. 2520 ฮุน เซนไม่พอใจกับระบอบการเมืองที่ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ของพล พต ฮุน เซนได้ละทิ้งครอบครัวอันเป็นที่รักอีกครั้ง เพื่อเป็นผู้นำในการเคลื่อนไหวเพื่อปลดปล่อยประเทศและประชาชนจากระบอบที่เลวร้ายนี้

ใน พ.ศ. 2521 ฮุน เซนและเฮง สัมรินได้แปรพักตร์ไปเข้ากับเวียดนาม โดยแอบหนีทัพเข้าชายแดนเวียดนามและได้กลายเป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งขบวนการกู้ชาติกัมพูชาที่เรียกว่าแนวร่วมสามัคคีสงเคราะห์ชาติกัมพูชาซึ่งร่วมมือกับขบวนการรักชาติหลายกลุ่มที่เวียดนามให้การสนับสนุนและกองทัพอาสาสมัครเวียดนามเพื่อเข้าปลดปล่อยดินแดนกัมพูชาจากเขมรแดงของกลุ่มพล พต

ใน พ.ศ. 2522 เขาได้นำกองกำลังที่เข้าร่วมกับกองทหารจากเวียดนามเพื่อโค่นล้มระบอบเขมรแดง การเคลื่อนไหวนี้ได้ปลดปล่อยประเทศและประชาชนกัมพูชาจากระบอบการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ของกัมพูชา และตั้งแต่นั้นมาเขาก็กลายเป็นบุคคลที่มีอิทธิพลและมีชื่อเสียง และสู้รบร่วมกับกองทัพเวียดนามในสงครามกัมพูชา–เวียดนาม เมิ่อรบชนะและโค่นล้มเขมรแดงของพอล พตลงได้ เวียดนามได้เข้ายึดครองกัมพูชาและได้สนับสนุนให้เขาเข้าดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศในสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาซึ่งเป็นรัฐบาลหุ่นเชิดที่เวียดนามตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2522 ถึง 2529 และอีกครั้งใน พ.ศ. 2530 ถึง 2533 ตอนอายุ 26 ปี เขาเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศที่อายุน้อยที่สุดในโลกในเวลานั้น

## ประสบการการทำงาน
ตั้งแต่ พ.ศ. 2522-2536 ฮุน เซน ดำรงตำแหน่งต่าง ๆ ในการบริหารประเทศกัมพูชา (สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา และรัฐกัมพูชา) รัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศระหว่าง พ.ศ. 2524 ถึง 2528

## เส้นทางการเมือง
ฮุน เซนก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในเดือนมกราคม พ.ศ. 2528 เมื่อรัฐสภาภายใต้ระบบพรรคเดียวของพรรคประชาชนกัมพูชาแต่งตั้งเขาให้ดำรงตำแหน่งต่อจากจัน ซีที่เสียชีวิตขณะดำรงตำแหน่งในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2527 เขาดำรงตำแหน่งนั้นจนกระทั่งเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2534 ฮุน เซนเป็นหนึ่งในผู้ลงนามหลักในสนธิสัญญาสันติภาพปารีส เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2534 อันเป็นผลจากข้อตกลงนี้ นับเป็นการเลือกตั้งทั่วไปครั้งแรกในกัมพูชาในปี พ.ศ. 2536 ซึ่งฮุน เซนได้สังกัดพรรคประชาชนกัมพูชาในการเลือกตั้ง

สาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาได้มีการเปลี่ยนผ่านไปสู่รัฐกัมพูชาทำให้เกิดการจัดการเลือกตั้งสังเกตการณ์โดยองค์การสหประชาชาติในการเลือกตั้งที่สหประชาชาติหนุนใน พ.ศ. 2536 ที่ก่อให้เกิดสภาแขวน ทำให้พรรคฝ่ายค้าน พรรคฟุนซินเปกของนโรดม รณฤทธิ์ ชนะผลการเลือกตั้งส่วนใหญ่ ฮุน เซนไม่ยอมรับผลการเลือกตั้งครั้งนี้ เขาและพรรคประชาชนกัมพูชาจึงก่อการจลาจลขึ้นในกรุงพนมเปญและเมืองต่างๆทั่วกัมพูชา ในขั้นแรกเจ้ารณฤทธิ์ได้ให้กำลังทหารและตำรวจปราบปรามกลุ่มของฮุน เซนทำให้พรรคประชาชนกัมพูชาต้องถอยหนีไปภาคตะวันออกของประเทศใกล้ชายแดนเวียดนามทำให้ประเทศกัมพูชาแบ่งออกเป็นสองส่วน โดยฮุนเซน ประกาศแบ่งแยกประเทศเป็นสองส่วนโดยจะปกครองทางทิศตะวันออก (มีการสันนิษฐานว่าเวียดนามอาจให้การสนับสนุนฮุนเซนอีกครั้ง) แต่เจ้ารณฤทธิ์ไม่ประสงค์ให้ประเทศแบ่งแยกและเกิดการสู้รบอีก ทำให้พรรคฟุนซินเปกและเจ้ารณฤทธิ์หันมาประนีประนอมกับฮุน เซนในที่สุด

หลังเจรจากับพรรคฟุนซินเปกของเจ้ารณฤทธิ์และฮุน เซนยอมรับที่จะดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีร่วมกับนโรดม รณฤทธิ์ โดยเจ้ารณฤทธิ์เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่หนึ่งและฮุน เซนเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่สองตามลำดับอีกครั้ง ถือเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์กัมพูชาที่มีนายกรัฐมนตรีถึงสองคน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2536-2541 ฮุน เซน ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีร่วมกับนโรดม รณฤทธิ์ในรัฐบาลผสมชุดแรกของรัฐสภา จนกระทั่งความเป็นพันธมิตรแตกสลายและฮุน เซนมีส่วนบงการในรัฐประหารใน พ.ศ. 2540 ที่โค่นล้มนโรดม รณฤทธิ์เพื่อที่ฮุน เซนจะได้รวบอำนาจไว้แต่ผู้เดียว

ในการเลือกตั้งทั่วไป พ.ศ. 2541 ฮุน เซน ได้นำพรรคประชาชนกัมพูชาชนะการเลือกตั้ง จนประสบความสำเร็จและได้เป็นนายกรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักรกัมพูชา เขาเป็นผู้นำรัฐบาลผสมเป็นสมัยที่ 2 ของสมัชชาแห่งชาติซึ่งมีสองพรรคใหญ่คือ พรรคประชาชนกัมพูชาและพรรคฟุนซินเปก ภายใต้การนำของฮุน เซน กัมพูชากลายเป็นสมาชิกลำดับที่ 10 ใน ประชาคมอาเซียน

นับตั้งแต่ พ.ศ. 2541 เป็นต้นมา เขานำพรรคประชาชนกัมพูชาชนะการเลือกตั้งอย่างต่อเนื่องและมักเป็นที่ถกเถียง ควบคุมการเติบโตและการพัฒนาทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว แต่ก็ยังรวมถึงการทุจริต, การทำลายป่า และการละเมิดสิทธิมนุษยชน

ในนามของสมเด็จฮุน เซน ผู้สมัครชิงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของพรรคพรรคประชาชนกัมพูชา เขานำชัยชนะอย่างถล่มทลายอีกครั้งในการเลือกตั้งทั่วไปในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2546 หลังจากปัญหาทางการเมือง ฮุน เซน ประสบความสำเร็จในการจัดตั้งรัฐบาลผสมกับพรรคฟุนซินเปคเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2547 และกลายเป็นนายกรัฐมนตรีที่นำรัฐบาลแห่งราชอาณาจักรกัมพูชา

เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2551 หลังจากชนะการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อวันที่ 27 กรกฎาคม พ.ศ. 2551 พรรคประชาชนกัมพูชา ได้รับ 90 ที่นั่งจากทั้งหมด 123 ที่นั่งในสภาแห่งชาติของสมเด็จอัคคมหาเสนาบดีเตโช ฮุน เซน เป็นนายกรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักรกัมพูชาใน สมัยที่สี่ของรัฐสภา วาระห้าปี (พ.ศ. 2551-2556)

ในพ.ศ. 2556 ฮุน เซนและพรรคฯ ได้รับเลือกใหม่ด้วยเสียงข้างมากที่ลดลงอย่างมาก ข้อกล่าวหาเรื่องการฉ้อโกงผู้มีสิทธิเลือกตั้งนำไปสู่การประท้วงต่อต้านรัฐบาลทั่วประเทศ

จากนั้นในพ.ศ. 2561 เขาได้รับเลือกใหม่ในสมัยที่ 6 จากการสำรวจความคิดเห็นที่ไม่มีใครคัดค้านหลังจากการยุบพรรคฝ่ายค้าน ทำให้พรรคของเขาได้รับที่นั่งทั้งหมดในรัฐสภา ปัจจุบันเขาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสมัยที่ 6 ที่มีพรรคเดียวโดยพฤตินัย

ฮุน เซนมีความโดดเด่นในพรรคการเมืองฝ่ายคอมมิวนิสต์, มากซ์-เลนิน และปัจจุบันในฝ่ายทุนนิยมโดยรัฐและอนุรักษนิยมทางชาติ (national conservative) และแม้ว่าชาตินิยมเขมรเป็นคุณลักษณะที่สอดคล้องกันทั้งหมด คาดกันว่าเขาไม่มีอุดมการณ์ทางการเมืองหลัก ส่วนในด้านนโยบายต่างประเทศ ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ฮุน เซนได้ยกความเป็นพันธมิตรทางการทูตและเศรษฐกิจกับจีนให้ใกล้ชิดมากขึ้น ซึ่งดำเนินโครงการโครงสร้างพื้นฐานและการลงทุนขนาดใหญ่ในประเทศกัมพูชาภายใต้ข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง ในขณะเดียวกัน เขามักวิพากษ์วิจารณ์มหาอำนาจตะวันตกเพื่อตอบโต้การคว่ำบาตรกัมพูชาเกี่ยวกับประเด็นสิทธิมนุษยชน และดูแลข้อพิพาททางการทูตกับไทยในหลายครั้ง

## การศึกษา

ฮุน เซน ได้รับการศึกษาในระบบน้อยมาก เพราะเติบโตมาในท่ามกลางสงคราม หลังจากจบการศึกษาระดับประถมศึกษาที่บ้านเกิดในปี พ.ศ. 2508 ฮุน เซนได้มาพำนักที่กรุงพนมเปญ โดยพักอาศัยที่วัดนาควาน (Neakvoan) ซึ่งฮุน เซนต้องมาเป็นเด็กวัด ภายใต้การดูแลของสมภารที่ชื่อ “มง ฤทธี” และศึกษาต่อที่โรงเรียนมัธยมอินทราเทวี (Indra Devi) เพื่อศึกษาต่อในระดับมัธยมศึกษา

เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญาตรีด้านรัฐศาสตร์การเมืองจากจากสถาบันการศึกษาแห่งหนึ่งในประเทศกัมพูชา และมีสถาบันการศึกษาต่างๆ มอบปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์รวมทั้งสิ้น 12 ปริญญา ได้แก่

* 2534 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์) - (National Political Academy of Hanoi) สถาบันการเมืองแห่งชาติฮานอย เวียดนาม
* 2538 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์) - มหาวิทยาลัยเซาเทิร์นแคลิฟอร์เนียสหรัฐอเมริกา
* 2539 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (นิติศาสตร์) - รัฐไอโอวา (Wesleyan College) วิทยาลัยเวสเลยันสหรัฐอเมริกา
* 2544 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์) - (Dankook University, South Korea) มหาวิทยาลัยดันกุก สาธารณรัฐเกาหลี ในความพยายามปรองดองแห่งชาติ การฟื้นฟูสันติภาพและเสถียรภาพในกัมพูชา การสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างกัมพูชาและสาธารณรัฐเกาหลี และความพยายามของฮุน เซน ในด้านความร่วมมือกับประเทศในอาเซียน
* 2544 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์ สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ) - มหาวิทยาลัยรามคำแหง ราชอาณาจักรไทย ต่อมาถูกเพิกถอนในวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2568
* 2547 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์) - (Irish International University of Europa) มหาวิทยาลัยนานาชาติไอริช สหภาพยุโรป เพื่อเป็นการตอบรับต่อการอุทิศตนและสร้างความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ของฮุน เซน ในปีเดียวกัน มหาวิทยาลัยนานาชาติไอริช ได้มอบเหรียญเกียรติยศสูงสุดแด่สมเด็จฮุน เซน
* 2547 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (รัฐศาสตร์) - มหาวิทยาลัยกัมพูชา ราชอาณาจักรกัมพูชา (University of Cambodia) เพื่อเป็นการตอบแทนที่เขาอุทิศตนเพื่อบรรลุผลสำเร็จในการปกป้องการก่อสร้างและพัฒนากัมพูชา การเป็นผู้นำที่ชาญฉลาดของฮุน เซน เพื่อปฏิรูปทุกภาคส่วน โดยเฉพาะการศึกษาและรักษาความปรองดอง ความมั่นคง สันติภาพ และการรวมชาติในพื้นที่
* 2549 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (ปรัชญาวิทยาศาสตร์การเมือง) - (Soon Chun Hyang University),มหาวิทยาลัยซุนซุนฮยาง กรุงโซล, สาธารณรัฐเกาหลีระหว่างการเยือนสาธารณรัฐเกาหลี เพื่อประจักษ์พยานถึงการยอมรับความเป็นผู้นำที่ชาญฉลาดในการฟื้นฟูและความพยายามอย่างทุ่มเทเพื่อค้นหาสันติภาพและความเจริญรุ่งเรืองในกัมพูชาและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยรวม และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในการกระชับความสัมพันธ์ฉันมิตรกับสาธารณรัฐเกาหลี
* 2549 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (การศึกษาเพื่อการพัฒนา) - มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ราชอาณาจักรไทย ด้วยท่าทีเคารพและชื่นชมอย่างจริงใจต่อคุณูปการอันมั่งคั่งและสำคัญต่อโลกของสมเด็จฮุน เซน มีการศึกษาและการตัดสินใจที่ถูกต้องสำหรับประชาชนของฮุน เซน และการกระชับความสัมพันธ์กัมพูชา-ไทยอย่างกว้างขวาง เพื่อยกย่องบทบาทของสมเด็จในการพัฒนาประเทศด้วยการศึกษาและมีส่วนร่วมในการเสริมสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างทั้งสองประเทศ
* 2550 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (การศึกษา) - มหาวิทยาลัยการศึกษาแห่งชาติกรุงฮานอยประเทศเวียดนาม เพื่อขอบคุณสำหรับการสนับสนุนของกัมพูชาในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมซึ่งมี ประสบความสำเร็จอย่างรวดเร็วและก้าวหน้าอย่างโดดเด่นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา
* 2552 ปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (เศรษฐศาสตร์) - มหาวิทยาลัยดันกุก สาธารณรัฐเกาหลี เพื่อตระหนักถึงคุณูปการของฮุน เซน ในการเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างสาธารณรัฐเกาหลีและราชอาณาจักรกัมพูชา
* 2562 ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ (การสื่อสารทางการเมือง) - มหาวิทยาลัยเกริก ราชอาณาจักรไทย เพื่อยกย่องการนำกัมพูชาจากสภาพประเทศที่เสียหายจากสงคราม สู่ความสงบและมั่นคง

นอกจากภาษาเขมรแล้ว ฮุน เซนสามารถพูดภาษาเวียดนามได้อย่างดี สามารถพูดภาษาอังกฤษได้บางส่วนหลังเริ่มเรียนในปี 2533 แต่เมื่อให้สัมภาษณ์อย่างเป็นทางการกับสื่อที่ใช้ภาษาอังกฤษ เขาจะสนทนาผ่านล่าม

## ชีวิตส่วนตัว
ฮุน เซน ได้สมรสกับสมเด็จกิตติวุฒิบัณฑิต บุน รานี ทั้งคู่มีบุตรชาย 4 คน บุตรสาว 2 คน และบุตรสาวบุญธรรม 1 คน ได้แก่ฮุน กอมซอต(เสียชีวิตตั้งแต่แรกเกิด), ฮุน มาเนต, ฮุน มานา, ฮุน มานิต, ฮุน มานี และฮุน มาลี ทั้งคู่รับบุตรสาวบุญธรรมคือฮุน มาลิส ใน พ.ศ. 2531 แต่ยกเลิกสถานะนี้ใน พ.ศ. 2550 เนื่องจากเธอเป็นเลสเบี้ยน ใน พ.ศ. 2553 ฮุน มาเนตได้รับการเลื่อนขึ้นเป็นพลตรีในกองทัพพระราชอาณาจักรกัมพูชา และกลายเป็นรองผู้บัญชาการกองบัญชาการองครักษ์ประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ลูกชายทั้งสามคนของฮุน เซนมีบทบาทสำคัญในรัฐบาลของเขา

## สถาปนาบรรดาศักดิ์
[thumb|ฮุนเซน (คนที่สองหลัง[เฮง สัมริน) ขณะเดินทางไปรับบรรดาศักดิ์จากพระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ โดยพระราชทานบรรดาศักดิ์ขุนนางชั้นสมเด็จสถาปนาขึ้นเป็น "สมเด็จอัครมหาเสนาบดีเดโช ฮุน เซน"]]
ปี 2009 ฮุน เซนได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ จากพระบาทสมเด็จพระ นโรดม สีหนุ เป็น สมเด็จอัครมหาเสนาบดีเดโช ฮุน เซน เนื่องจากได้รับการยอมรับในความพยายามเพื่อความสมานฉันท์ในชาติ สันติภาพ และการพัฒนาเศรษฐกิจ นอกจากนั้น ยังมีบุคคลที่สำคัญกัมพูชาได้รับการสถาปนาบรรดาศักดิ์อีก 3 ท่าน คือ สมเด็จอัครมหาธรรมโพธิศาล เจีย ซีม ประธานพฤฒสภากัมพูชา (วุฒิสภา) สมเด็จอัครมหาพญาจักรี เฮง สัมริน ประธานรัฐสภากัมพูชา พร้อมกับดำรงตำแหน่งจอมพล (พลเอก 5 ดาว) แห่งกองทัพกัมพูชา และสมเด็จกิตติวุฒิบัณฑิต (บุน รานี) ภริยาของสมเด็จอัครมหาเสนาบดีเดโช ฮุน เซน

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
[thumb|สมเด็จฯฮุน เซน ขณะหารือกับ[ฟูมิโอะ คิชิดะ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น]]
[thumb|สมเด็จฯฮุน เซน กับ[ฟูมิโอะ คิชิดะ]]

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์กัมพูชา
* 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ชาตุปการ
* 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์พระราชอาณาจักรกัมพูชา ชั้นมหาสิริวัฒน์
* 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มุนีสาราภัณฑ์ ชั้นมหาสิริวัฒน์
* 80x80px เหรียญเสนาชยสิทธิ์
* 80x80px เหรียญป้องกันประเทศ ประดับดาวทอง 2 ดวง
* 80x80px เหรียญป้องกันประเทศ ประดับดาวเงิน 2 ดวง
* 80x80px เหรียญป้องกันประเทศ ประดับดาวสำริด 2 ดวง
* 80x80px เหรียญอนุสรณ์เฉลิมพระเกียรติ
* 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์การสร้างชาติ

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
*  :
** พ.ศ. 2540 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันมีเกียรติยศยิ่งมงกุฎไทย ชั้นสูงสุด มหาวชิรมงกุฎ (ม.ว.ม.)
** พ.ศ. 2544 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นสูงสุด มหาปรมาภรณ์ช้างเผือก (ม.ป.ช.)
*  :
** พ.ศ. 2542 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์โฮเซ มาร์ตี
*  :
** พ.ศ. 2545 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์ซิกาตูนา ชั้นประถมาภรณ์
*  :
** พ.ศ. 2551 – 80x80px เหรียญทองคำแห่งชาติ
*  :
** พ.ศ. 2560 – 80x80px เหรียญพิงกัต จูบลี เมนาอิกิ ทัคทา ชั้นเหรียญทอง
*  :
** พ.ศ. 2564 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์รุจบี
*  :
** พ.ศ. 2565 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์เจ้าชายยารอสเลาผู้รอบรู้ ชั้นที่ 3
**

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
* 


หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยรามคำแหง
หมวดหมู่:นักการเมืองกัมพูชา
หมวดหมู่:นายกรัฐมนตรีกัมพูชา
หมวดหมู่:ผู้นำประเทศในปัจจุบัน
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดกำปงจาม
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามเวียดนาม
หมวดหมู่:นายพลชาวกัมพูชา
หมวดหมู่:พลเอกอาวุโส
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ขุนนางกัมพูชา
หมวดหมู่:ซัมเด็จ
หมวดหมู่:การระบาดทั่วของโควิด-19 ในประเทศกัมพูชา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยเกริก