พระยาราชสงคราม (ทัด หงสกุล)

**พระยาราชสงคราม (ทัด หงสกุล)** เป็นขุนนางชาวไทย ตำแหน่งองคมนตรี จางวางกรมทหารใน และเป็นนายช่างหลวงในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์

## ประวัติ
พระยาราชสงคราม (ทัด หงสกุล) เกิดเมื่อปีชวด สัมฤทธิศก จุลศักราช 1190 ปีรัตนโกสินทรศก 47 (พ.ศ. 2371) เป็นพี่น้องร่วมสายโลหิตกับ พระยาเพ็ชรพิไชย (หนู เกตุทัต) และพระวิสูตรโยธามาตย์ (กุหลาบ หงสกุล)

บิดาชื่อ พระยาเพ็ชรพิไชย (เกตุ) ปู่ชื่อ พระยาเพ็ชรพิไชย (หง) ต้นตระกูล **หงสกุล** เป็นข้าหลวงเดิมในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1)

อายุ 15 ปี ได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) ครั้นในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) โปรดเกล้าฯ ให้รับราชการในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้รับราชการในการช่าง ภายหลังโปรดเกล้า ฯ ให้เป็น **หลวงชาติเสนี** ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 2 ชั่ง และโปรดให้ทำพระที่นั่งอิศเรศรังสรรค์ ในพระราชวังบวร และเป็นนายช่างทำการต่าง ๆ

ครั้นพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวสวรรคตแล้ว ได้รับราชการในพระบรมมหาราชวัง โปรดให้เป็นผู้ช่วยนายช่างกำกับด้านทำพระเมรุในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว และโปรดเกล้า ฯ ให้รับราชการตำแหน่ง **พระวิสูตรโยธามาตย์** พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 3 ชั่ง และโปรดให้ทำการปฏิสังขรณ์วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร และเป็นผู้ช่วยนายช่างทำการพระเมรุพระบรมวงศานุวงศ์สืบมาทุกครั้ง

ครั้นพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) โปรดเกล้า ฯ พระราชทานสัญญาบัตรเป็น **พระวิสูตรโยธามาตย์** พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 4 ชั่ง และโปรดเกล้า ฯ ให้เป็นนายช่างก่อสร้างตึกแถวถนนเจริญกรุง ก่อสร้างโรงแสงในพระบรมมหาราชวัง และก่อสร้างพระราชวังบางปะอิน ได้รับพระราชทานตรามงกุฎสยาม ชื่อภัทราภรณ์ ภายหลังโปรดเกล้า ฯ ให้เป็นแม่กองและนายช่างทำวัดปรมัยยิกาวาส แล้วพระราชทานสัญญาบัตรให้เป็น **พระยาอัคนีสราภัย** พระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 5 ชั่ง

ต่อมาโปรดให้เป็นนายช่างทำการก่อสร้างวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร และเป็นนายผู้ชำระ เร่งขุนหมื่นพัน ทนายช่างศิลลา เป็นทหารกรมแสง (ทหารเรือในขณะนั้น) และเป็นแม่กองทำปัศตัน (กระสุนปืน) ส่งกองทัพเจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์) คราวปราบปรามพวกฮ่อ ณ ทุ่งเชียงคำ และโปรดเกล้า ฯ **ว่าที่พระยาราชสงคราม** เป็นนายช่างตรวจการณ์ปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และโปรดให้เป็นนายช่างก่อสร้างพระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท เป็นนายช่างทำสถานที่ตั้งพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ ณ ท้องสนามหลวง เมื่อพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี และโปรดให้เป็นนายช่างทำพระเมรุพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนขัตติยกัลยา ณ ท้องสนามหลวง ต่อมาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานสัญญาบัตรให้เป็น **พระยาราชสงคราม** จางวางกรมทหารใน โปรดให้ทำพระเมรุบรรพต ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร ภายหลังโปรดให้ทำพระเมรุ 5 ยอด ณ ท้องสนามหลวง ในการพระศพสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ ทำพระเมรุ ณ ท้องสนามหลวง ในการพระศพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี ภัทรวดีราชธิดา และโปรดเกล้า ฯ พระราชทานตรามงกุฎสยาม ชื่อมัณฑนาภรณ์

ปีกุน นพศก (พ.ศ. 2430) โปรดเกล้า ฯ ให้เป็นองคมนตรี ที่ปรึกษาราชการในพระองค์ ปีรัตนโกสินทรศก 109 (พ.ศ.2433) โปรดให้เป็นนายช่างทำเขาไกรลาศในพระราชพิธีโสกันต์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ต่อมาก็โปรดให้เป็นนายช่างทำเขาไกรลาศในพระราชพิธีโสกันต์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร และสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอสืบมาทุกครั้ง แล้วพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา เหรียญจักรพรรดิมาลา เหรียญรัชฎาภิเศกมาลา ในปีรัตนโกสินทรศก 113 (พ.ศ.2437) โปรดเกล้า ฯ พระราชทานเงินเดือน ๆ ละ 2 ชั่ง และโปรดเกล้า ฯ ให้เป็นนายช่างทำการปฏิสังขรณ์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร

ราว พ.ศ. 2434 – 2435 ดำเนินการรื้ออุโบสถหลังเก่าวัดพระพิเรนทร์แล้วสร้างใหม่ ณ พื้นที่เดิม ปรับขยายขนาดให้ใหญ่กว่าเดิม โดยมีพระอาจารย์เขียว เป็นผู้นำการก่อสร้าง พระยาราชสงคราม (ทัด หงสกุล) เป็นผู้กำกับการก่อสร้าง คุณหญิงสมบัตยาธิบาล (เงิน) เป็นผู้ออกทรัพย์ก่อสร้างและกราบบังคมทูลขอพระราชทานวิสุงคามสีมา ได้รับพระราชทานเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2438

เดือนธันวาคม ปีรัตนโกสินทรศก 116 (พ.ศ.2440) มีพระราชเสาวนีย์โปรดเกล้า ฯ ให้เป็นนายช่างกะการทำพลับพลาหน้าพระที่นั่งสุทธัยสวริย์ ในการรับเสด็จพระราชดำเนินกลับจากประพาสยุโรป

วันที่ 1 มกราคม  ปีรัตนโกสินทรศก 116 (พ.ศ.2441 นับศักราชแบบปัจจุบัน) พระยาราชสงครามมีอาการป่วยเสียงแห้ง หมอไรเตอร์ (นายแพทย์ประจำพระองค์ในรัชกาลที่ 5) ตรวจพบว่ามีเม็ดขึ้นในลำคอ ได้หาหมอเชลยศักดิ์ (หมอชาวบ้าน) รักษาอาการค่อยทุเลาขึ้น ภายหลังมีอาการทรุดหนักลง ได้หาหมอจีน หมอไทย มาตรวจพบว่าเป็นเม็ดยอดในลำคอเพื่อริดสีดวงงอก ซึ่งเป็นโรคประจำกายมาช้านาน ส่วนหมออาดำซั่นตรวจพบว่าเป็นแคนเซอร์ (มะเร็ง) ในหลอดลมหายใจ เหลือที่แพทย์จะรักษาได้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้า ฯ ให้พระสิทธิสารมาพยาบาลรักษา ครั้นวันที่ 10 เมษายน ปีรัตนโกสินทรศก 117 (พ.ศ.2441) อาการทรุดหนักลง หอบ และหายใจไม่สะดวก 

กระทั่งวันที่ 16 เมษายน ปีรัตนโกสินทรศก 117 (พ.ศ.2441) เวลา 12.40 น. พระยาราชสงคราม (ทัด หงสกุล) จึงถึงแก่อนิจกรรม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานน้ำหลวงอาบศพและหีบทองทราย (หีบทองทึบ) บรรจุศพเป็นเกียรติยศ โดยมีพระวิสูตรโยธามาตย์ (เจริญ หงสกุล) และพระราชโยธาเทพ (กร หงสกุล) ผู้เป็นบุตร จัดการศพ

## ผลงาน

* สร้างพระที่นั่งอิศเรศรังสรรค์ 
* สร้างพระเมรุในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว
* ปฏิสังขรณ์วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร
* สร้างตึกแถวถนนเจริญกรุง
* สร้างโรงแสงในพระบรมมหาราชวัง
* สร้างพระราชวังบางปะอิน
* ปฏิสังขรณ์วัดปรมัยยิกาวาส 
* สร้างวัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร
* ทำปัศตัน (กระสุนปืน) ส่งกองทัพเจ้าพระยาภูธราภัย (นุช บุณยรัตพันธุ์) ปราบปรามพวกฮ่อ
* ตรวจการณ์ปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
* สร้างพระที่นั่งศิวาลัยมหาปราสาท
* สร้างสถานที่ตั้งพิพิธภัณฑ์ต่าง ๆ ในพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี ณ ท้องสนามหลวง
* สร้างพระเมรุ ในการพระศพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนขัตติยกัลยา ณ ท้องสนามหลวง 
* สร้างพระเมรุบรรพต ณ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร
* สร้างพระเมรุ 5 ยอด ในการพระศพสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าพาหุรัตมณีมัย กรมพระเทพนารีรัตน์ ณ ท้องสนามหลวง 
* สร้างพระเมรุ ในการพระศพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านภาจรจำรัสศรี ภัทรวดีราชธิดา
* สร้างเขาไกรลาศ ในพระราชพิธีโสกันต์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร 
* สร้างเขาไกรลาศ ในพระราชพิธีโสกันต์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร
* ปฏิสังขรณ์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร 
* สร้างอุโบสถวัดพระพิเรนทร์
* ฯลฯ

## ตำแหน่ง

* เป็น จางวางกรมทหารใน
* พ.ศ. 2430 เป็น องคมนตรี

## บรรดาศักดิ์

* เป็น **หลวงชาติเสนี**
* เป็น **พระวิสูตรโยธามาตย์**
* เป็น **พระยาอัคนีสราภัย**
* เป็น **พระยาราชสงคราม**

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2371
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2441
หมวดหมู่:ขุนนางไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:ขุนนางในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ จ.ม.
หมวดหมู่:สกุลหงสกุล