โลกาเซ็นนา

**โลกาเซ็นนา** (Lokasenna) มีความหมายว่า **โลกีวิวาทะ** เป็นหนึ่งในบทกวีสำคัญของร้อยกรองเอ็ดดา (Poetic Edda) เนื้อหาของบทกวีนำเสนอการประลองฝีปากหรือการวิวาทะระหว่างทวยเทพและโลกี โดยถูกรจนาขึ้นด้วยฉันทลักษณ์แบบโยดาฮัทเทอร์ (Ljóðaháttr) ซึ่งเป็นท่วงทำนองที่นิยมใช้ในกวีนิพนธ์เชิงปัญญาคำสอน เชื่อกันว่าบทกวีโลกีวิวาทะถูกรังสรรค์ขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 10

ในบทกวีนี้ โลกีได้กล่าวหาทวยเทพในหลายประเด็น ตั้งแต่ความประพฤติผิดทางเพศที่ขัดต่อศีลธรรม รวมถึงความลำเอียงของทวยเทพ แม้ดูเผินๆ ข้อกล่าวหาเหล่านี้อาจไม่ใช่เรื่องร้ายแรงที่สุด แต่องค์ประกอบเหล่านี้กลับถูกระบุว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การอุบัติขึ้นของวันรักนาร็อก (Ragnarök) ดังที่ปรากฏในบทกวี *Völuspá* (โหริณีพยากรณ์) อย่างไรก็ตาม ในบทกวีโลกีวิวาทะไม่ได้ระบุโดยตรง ว่าการที่โลกีถูกจองจำนั้นเป็นผลสืบเนื่องมาจากการสังหารบัลเดอร์ ประเด็นนี้ถูกระบุไว้อย่างชัดเจนเพียงในหนังสือร้อยแก้วเอ็ดดา (Prose Edda) โดยสนอร์รี สเตืร์ตลือซอน

## เนื้อหา
ในงานเลี้ยงสังสรรค์ ณ โถงของเทพกึ่งยักษ์นามว่าแอเกียร์ (Ægir) อันเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีกฎเรียกว่ากริธ (Grið) หรือเขตกึ่งอภัยทาน ห้ามมีการใช้กำลังหรืออาวุธโดยเด็ดขาด โลกีซึ่งเมามายได้ก่อเหตุสังหารคนรับใช้จนถูกไล่ตะเพิด แต่ด้วยความอหังการ เขาบุกเข้างานอีกครั้ง พร้อมอ้างสิทธิ์ความเป็นพี่น้องร่วมสาบานกับจอมเทพโอดินน์เพื่อขอดื่มน้ำจัณฑ์ 

เมื่อเมามายถึงจุดหนึ่ง โลกีเริ่มโจมตีจอมเทพโอดินน์ว่าเป็นผู้ลำเอียง มอบชัยชนะให้คนขี้ขลาด ซ้ำยังลดตัวไปเรียนไสยเวทของสตรีเพศอย่างไซเดอร์ ซึ่งถือเป็นเรื่องน่าอับอายและลดทอนศักดิ์ศรีชายชาตรีอย่างยิ่ง จากนั้นเขาหันไปแฉมหาเทพีฟริกก์ (Frigg) ว่าเป็นเทพีแห่งการครองเรือน แต่แท้จริงแล้วเคยลักลอบได้เสียกับวีลี (Vili) และเว (Vé) สองอนุชาของโอดินน์ มหาเทพีจึงโกรธและสวนกลับว่า *"หากบัลเดอร์ลูกชายข้ายังอยู่ เจ้าจะไม่มีวันได้ออกจากโถงนี้แบบมีชีวิต"* โลกีเลยสวนกลับด้วยการสารภาพหน้าตาเฉยว่า *"งั้นข้าจะทำให้ท่านเศร้ากว่าเดิม ข้านี่แหละคือเหตุผลที่บัลเดอร์ไม่ได้อยู่ที่นี่!"* ฟริกก์ตกตะลึงและพูดอะไรไม่ออกอีกเลยตลอดเหตุการณ์ที่เหลือ

เมื่อเห็นฟริกก์นิ่งไป เฟร็วยาลุกขึ้นมาตวาดว่า *"แกมันบ้าไปแล้วโลกี! ที่กล้าเอาความชั่วช้าของตัวเองมาป่าวประกาศแบบนี้ ท่านฟริกก์ล่วงรู้ชะตากรรมของสรรพสิ่งอยู่แล้ว แต่ท่านแค่เลือกที่จะไม่พูดมันออกมาต่างหาก!"* โลกีจึงสวนว่า *"หุบปากไปเลยเฟร็วยา! ข้ารู้ไส้รู้พุงเจ้าหมดแล้ว เจ้ามันก็แค่หญิงมักมาก เคยนอนกับเทพและเอลฟ์ทุกองค์ในโถงนี้มาหมดแล้วนั่นแหละ!"* เฟร็วยาโกรธจึงด่ากลับ แต่ถูกโลกีสวนกลับในประเด็นว่าเฟร็วยาชอบแอบร่วมประเวณีกับเฟร็วเยอร์ (Freyr) ผู้เป็นพี่ชายร่วมสายเลือด จนถูกทวยเทพจับได้คาเตียง เฟร็วยาถูกโจมตีในประเด็นนี้ก็นิ่งอึ้ง

มหาเทพนยอร์เดอร์ (Njörðr) เห็นธิดานิ่งไป จึงช่วยปกป้องธิดาว่า *"มันไม่เสียหายหนักหนาหรอก หากสตรีมีสามีหรือคนรักหลายคน แต่มันน่าแปลกใจยิ่งกว่า ที่มีเทพวิปริตกล้าลอยหน้ากลับเข้ามาที่นี่ ทั้งที่ตัวมันเคยอุ้มท้องและตกลูก"* โลกีจึงสวนกลับว่า นยอร์เดอร์อย่ามาทำปากดี เพราะแท้จริงแล้วนยอร์เดอร์ก็เป็นแค่ตัวประกันที่วงศ์วนาเทพส่งมาให้วงศ์อาศิรเทพเท่านั้น แถมยังแฉเรื่องน่าอายอีกว่า นยอร์เดอร์เคยโดนลูกสาวของยักษ์ฮือเมียร์ (Hymir) ปัสสาวะรดใส่ปากเป็นโถส้วมมาแล้ว นยอร์เดอร์อับอายแต่ก็พยายามกู้หน้าว่า ถึงตนจะเป็นตัวประกัน แต่ก็ให้กำเนิดบุตรชายที่ประเสริฐและเป็นที่รักของทุกคนอย่างเฟร็วเยอร์ โลกีจึงกล่าว *"เลิกอวยลูกชายตัวดีของเจ้าซะเถอะ! เฟร็วเยอร์มันก็แค่วัวติดสัด ถึงขนาดยอมเอาดาบวิเศษไปแลกกับการได้เอานางยักษ์แกร์เดอร์ จนตอนนี้ไม่มีอาวุธดีๆเหลือติดตัว พอถึงวันรักนาร็อกก็คงได้แต่ยืนรอความตาย"*

จากนั้น ทืร (Týr) เทพแห่งความยุติธรรม พยายามลุกขึ้นมาไกล่เกลี่ย โลกีก็พุ่งเป้าไปที่มือขวาที่ขาดหายไปของทืร โลกิเยาะเย้ยว่าทืรไม่มีสิทธิ์มาทำตัวเป็นเทพแห่งความยุติธรรมหรือเป็นกาวใจให้ใครอีกแล้ว เพราะเขาพลาดท่าเสียมือขวาให้แก่หมาป่าเฟ็นรีร์ ทำให้ทืรกลายเป็นนักรบที่ไม่สมประกอบ สิ่งที่ทำให้ทืรเสียหน้าที่สุด คือโลกีแฉว่าภรรยาของทืร (ซึ่งตำนานไม่เคยระบุชื่อ) เคยแอบมาได้เสียกับโลกี หนำซ้ำยังเย้ยหยันว่าทืรเป็นผู้ชายที่อ่อนแอเพราะไม่เคยกล้ามาเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนหรือเรียกร้องความยุติธรรมใดๆจากโลกีเลย ตอนนั้นเฮย์มดัลเลอร์ (Heimdallr) ทนไม่ไหว จึงต่อว่าโลกีเมาเสียสติแล้ว ก็ถูกด่ากลับว่า เฮย์มดัลเลอร์มีชีวิตที่น่าสมเพชและน่าเบื่อหน่ายที่สุดในสวรรค์ เพราะถูกกำหนดชะตามาให้ต้องยืนตากฝนตากน้ำค้าง หลังเปื้อนโคลน เพื่อทำหน้าที่เป็นแค่นายทวารที่ต่ำต้อยของทวยเทพโดยไม่มีสิทธิ์ไปเสวยสุขเหมือนเทพองค์อื่น 

จากนั้น นางยักษ์สกาดิ (Skaði) ชายาของนยอร์เดอร์ทนไม่ไหวจึงพูดว่า *"หัวเราะไปเถอะโลกี! แกเที่ยวแกว่งหางเล่นได้อีกไม่นานหรอก อีกไม่ช้า ทวยเทพจะใช้ลำไส้เย็นชืดของลูกแก มามัดร่างแกไว้กับโขดหิน"* โลกีจึงรื้อฟื้นบาดแผลในใจนางในประเด็นที่ซยาซี (Þjazi) บิดาของนางถูกทวยเทพรุมฆ่าตายว่า *"เจ้าเคยใช้วาจาอ่อนหวานกว่านี้มากนักนะเมื่อตอนที่เชิญบุตรแห่งลอเฟย์ขึ้นไปบนเตียงของเจ้า... และจำไว้เถอะว่าข้าคือคนแรกและคนที่มีส่วนมากที่สุดในตอนที่พวกเราปลิดชีพซยาซี!"* สกาดิฟังแล้วก็นิ่งอึ้งไป

ซิฟ (Sif) ชายาของธอร์ เห็นท่าไม่ดีจึงพยายามใช้น้ำเย็นเข้าลูบ นางเดินถือจอกเบียร์มาส่งให้โลกี พร้อมกล่าวว่านางเป็นเทพีที่บริสุทธิ์ผุดผ่องและไม่มีความด่างพร้อยใดๆ ให้โลกีหยิบมาโจมตีได้ โลกิรับแก้วเบียร์มาดื่ม แต่กลับพูดว่า *"เจ้าจะเป็นหญิงที่บริสุทธิ์ไร้มลทินที่สุดเลย หากเจ้าเป็นเช่นนั้นจริงและระวังตัวกับชายอื่น... แต่ข้ารู้อะไรดีๆเพียงอย่างเดียว และข้าค่อนข้างมั่นใจ ว่าเจ้าน่ะแอบเป็นชู้กับโลกี และทรยศต่อสามีของเจ้าเอง!"* ในจังหวะนั้นเอง ธอร์ก็เดินกลับมาถึงโถงจัดเลี้ยงพอดี ธอร์ตวาดเสียงดังลั่นสั่งให้โลกิหุบปาก และขู่จะใช้ค้อนมย็อลนีร์ทุบหัวโลกิให้แหลก โลกีจึงยัขุดอดีตอันน่าอับอายที่สุดของยอดนักรบมาเล่า ว่าครั้งหนึ่งธอร์เคยปอดแหกหวาดกลัวยักษ์ที่ชื่อว่าสครือเมียร์ (Skrýmir) จนต้องหนีหัวซุกหัวซุนเข้าไปซ่อนตัวสั่นอยู่ในถุงมือของยักษ์ ธอร์โกรธจัดจนฟิวส์ขาดขู่จะโยนโลกีลงเฮ็ลเฮย์เมอร์ (ถิ่นนรก) โลกีประเมินแล้วเห็นว่าธอร์เอาจริงและใช้กำลังจับเขาแน่นอน ก็จำแลงกายเป็นปลาแซลมอนแล้วหลบหนีไป

หลังหลบหนี โลกีกบดานอยู่ที่น้ำตกฟรานังเกอร์ (Fránangr) เขาได้สร้างบ้านที่มีประตูสี่ทิศเพื่อคอยระวังภัยจากทวยเทพที่อาจตามมาล่าตัว ในระหว่างที่หลบซ่อน โลกีนั่งครุ่นคิดว่าทวยเทพจะใช้วิธีไหนจับปลาอย่างเขาได้บ้าง เขาจึงลองถักเชือกไปมาจนกลายเป็นตาข่ายดักปลา (ซึ่งตำนานระบุว่าโลกีคือผู้ประดิษฐ์ตาข่ายดักปลาเป็นคนแรกของโลก) แต่เมื่อเขาเห็นโอดินน์และทวยเทพใกล้เข้ามา โลกิรีบโยนตาข่ายลงกองไฟเพื่อทำลายหลักฐานแล้วแปลงเป็นปลาโดดลงน้ำทันที ทวยเทพมาถึงก็พบบ้านที่ว่างเปล่า แต่ควาเซียร์ (Kvasir) เทพผู้ชาญฉลาดเหลือบไปเห็นรอยเถ้าถ่านที่เป็นรูปตาข่ายในกองไฟ จึงเข้าใจแผนการทั้งหมด ทวยเทพจึงถักตาข่ายเลียนแบบขึ้นมาทันที และนำไปลากในแม่น้ำเพื่อดักโลกี โลกีพยายามกระโดดหนีข้ามตาข่ายหลายครั้ง จนกระทั่งจังหวะสุดท้าย ธอร์ (Þórr) สังเกตเห็นเงาปลาขนาดยักษ์จึงพุ่งตัวไปตะครุบไว้ได้ทันควัน ธอร์บีบหางปลาแซลมอนไว้แน่นจนปลาตัวนั้นเสียรูปทรง (ซึ่งเป็นตำนานที่เล่าขานกันว่าเหตุใดปลาแซลมอนถึงมีรูปทรงเรียวเล็กที่ส่วนหาง)

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประมวลเรื่องปรัมปรานอร์ส