สรรเสริญพระบารมี

**"สรรเสริญพระบารมี"** เป็นบทเพลงที่ใช้บรรเลงเพื่อถวายความสักการะและเฉลิมพระเกียรติแด่พระมหากษัตริย์ไทย เคยใช้เป็นเพลงชาติโดยพฤตินัย ตั้งแต่ พ.ศ. 2431 ถึง พ.ศ. 2475 ซึ่งถือเป็นเพลงชาติไทยฉบับที่สาม ทำนองเพลงทางดนตรีไทยประดิษฐ์โดยพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร) เมื่อ พ.ศ. 2416 ส่วนทำนองแบบดนตรีตะวันตกประพันธ์โดยปิออตร์ ชูรอฟสกี นักแต่งเพลงชาวรัสเซีย เมื่อ พ.ศ. 2431 ขณะที่คำร้องเป็นพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ โดยแต่งขึ้นเพื่อใช้ในพระราชพิธีสรงน้ำของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร

คำร้องในตอนแรกนั้น ท่อนสุดท้ายลงท้ายด้วยคำว่า "ฉะนี้" ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงเปลี่ยนถ้อยคำดังกล่าวเป็น "ชโย" อันเป็นคำที่แผลงมาจาก "ไชโย" และ "ชย" ทั้งนี้เนื่องจากเมื่อร้องตามทำนองแล้ว ผู้คนมักออกเสียงคำว่า "ฉะนี้" เพี้ยนไปเป็น "ชะนี" ซึ่งสร้างความไม่พอพระราชหฤทัย พระองค์จึงโปรดเกล้าฯ ให้แก้ไขเป็น "ชโย" ดังที่ใช้มาจนถึงปัจจุบัน

## ประวัติ
### สรรเสริญพระนารายณ์

เพลงสรรเสริญพระบารมี มีเค้าโครงว่า ในสมัยกรุงศรีอยุธยา ได้มีเพลงที่มีลักษณะคล้ายเพลงสรรเสริญพระบารมีอยู่ก่อนแล้ว ใช้บรรเลงในเวลาพระมหากษัตริย์เสด็จลงท้องพระโรงและเสด็จขึ้น มีชื่อเรียกว่า "สายสมร" ต่อมาพระเจนดุริยางค์ (ปิติ วาทยะกร) ใช้เพลงสายสมรมาเป็นเพลงดำเนินทำนองหลัก และเรียกชื่อเพลงนี้ใหม่ว่า "ศรีอยุธยา", "สรรเสริญพระนารายณ์" แต่ในบ้างแหล่งระบุชื่อเพลงว่า "เสด็จออกขุนนาง"

### จอมราชจงเจริญ

แต่เพลงสรรเสริญพระบารมีในฐานะเพลงชาตินั้น เริ่มปรากฏในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีการใช้เพลง ก็อดเซฟเดอะคิง ซึ่งเป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีและเพลงชาติของสหราชอาณาจักร บรรเลงเป็นเพลงถวายความเคารพแด่องค์พระมหากษัตริย์ ตามแบบอย่างการฝึกทหารของอังกฤษ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) โดยการประพันธ์ลักษณะนี้เป็นการประพันธ์แบบโคลงสี่สุภาพ ได้ใช้ทำนองเพลงนี้แต่งคำร้องสรรเสริญพระบารมีถวายโดยให้ชื่อว่า "**จอมราชจงเจริญ** มีใจความดังนี้

### บทร้อง

### บุหลันลอยเลื่อน
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ได้เสด็จประพาสเมืองสิงคโปร์และเกาะชวาในปีพ.ศ. 2414 ขณะที่ทรงประทับอยู่ที่สิงคโปร์นั้น ทหารอังกฤษได้ใช้เพลง "ก็อดเซฟเดอะคิง" บรรเลงเป็นเพลงเกียรติยศรับเสด็จ ปัญหาจึงเกิดขึ้นว่าทั้งอังกฤษและไทยต่างใช้เพลงสรรเสริญพระบารมีเพลงเดียวกัน  ต่อมาเมื่อเสด็จพระราชดำเนินไปยังเมืองปัตตาเวีย ปรากฏมีชาวฮอลันดาซึ่งตั้งนิคมอยู่ที่นั้นถามถึงเพลงชาติของสยามเพื่อจะได้นำไปบรรเลงรับเสด็จ พระองค์จึงมีพระราชดำริแก่ครูดนตรีไทยให้แต่งเพลงแตรวงรับเสด็จเพื่อใช้แทนเพลง "ก็อดเซฟเดอะคิง"

คณะครูดนตรีไทยจึงได้เสนอเพลงบุหลันลอยเลื่อน (หรือเพลงทรงพระสุบิน) ซึ่งเป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ใช้เป็นเพลงสรรเสริญพระบารมี จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้นายเฮวุดเซน (Heutsen) ครูดนตรีในกรมทหารมหาดเล็กชาวฮอลันดา เรียบเรียงทำนองขึ้นใหม่ให้เป็นทางดนตรีตะวันตก และได้ใช้เป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีตั้งแต่ปี พ.ศ. 2414 (ดร. สุกรี เจริญสุข ได้สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นเพลงเดียวกันกับเพลงสรรเสริญเสือป่า ซึ่งใช้เป็นเพลงเกียรติยศของกองเสือป่าในสมัยรัชกาลที่ 6

สำหรับบทร้องเพลงบุหลันลอยเลื่อนนั้น ไม่มีบทร้องสำหรับใช้เป็นเพลงเกียรติยศโดยเฉพาะ มีแต่เพียงบทขับร้องที่นำมาจากบทละครเรื่องอิเหนา อันเป็นที่มาของชื่อเพลง "บุหลันลอยเลื่อน" หรือ "บุหลันเลื่อนลอยฟ้า" ดังนี้

### สรรเสริญพระบารมี (ทำนองปัจจุบัน)

ต่อมาจึงได้มีการเปลี่ยนมาใช้เพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับของพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร) (หรือครูมีแขก) ครูดนตรีคนสำคัญ ที่ได้ประดิษฐ์ทำนองขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายเมื่อราว พ.ศ. 2416 ภายหลังจากพระราชพิธีบรมราชาภิเษกครั้งที่ 2 ได้ไม่นาน ซึ่งได้เค้าทำนองมาจากเพลงสรรเสริญพระนารายณ์ของเก่า และได้เรียบเรียบเสียงประสานสำหรับดนตรีตะวันตกโดยปิออตร์ ชูรอฟสกี นักประพันธ์ชาวรัสเซีย เมื่อ พ.ศ. 2431 

ชูรอฟสกีประพันธ์เป็นโน้ตสากลซึ่งไม่มีครูดนตรีชาวสยามผู้ใดอ่านออก สันนิษฐานว่าสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเชิญเฮวุดเซนมาบรรเลงเพลงนี้บนเปียโนให้ฟัง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ได้ฟังจึงทรงพระนิพนธ์เนื้อร้องใส่เข้าไป และออกบรรเลงครั้งแรกที่ศาลายุทธนาธิการในปีเดียวกัน ต่อมาทรงพระนิพนธ์เนื้อร้องของเพลงนี้ไว้อีกหลายบท เพื่อใช้ขับร้องสำหรับบุคคลกลุ่มต่าง ๆ เช่น ทหาร นักเรียนชาย นักเรียนหญิง เป็นต้น  แต่มีเนื้อร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีอีกสำนวนหนึ่งเป็นบทพระนิพนธ์ของพลเรือเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ สำนวนนี้เป็นสำนวนสำหรับทหารเรือขับร้องโดยเฉพาะ โดยจะมีลักษณะคำฉันทลักษณ์คล้ายกับร่ายสุภาพ

เนื้อร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับปัจจุบันนั้น แต่เดิมเป็นเนื้อร้องที่พระองค์ได้ทรงพระนิพนธ์ขึ้นเพื่อใช้ในพระราชพิธีลงสรงสนานเฉลิมพระปรมาภิไธยสถาปนาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ซึ่งพระราชพิธีดังกล่าวมีขึ้นเมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2429 (นับแบบปัจจุบันตรงกับ พ.ศ. 2430) ต่อมาเมื่อถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงนำเพลงสรรเสริญพระบารมีมาพระราชนิพนธ์คำร้องขึ้นใหม่ โดยทรงรักษาคำร้องเดิมเอาไว้เกือบทุกอย่าง ยกเว้นแต่ทรงเปลี่ยนคำร้องในท่อนสุดท้ายว่า *ฉะนี้* ให้เป็น *ชโย* และประกาศใช้ ในวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2456 และใช้เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

สำหรับทำนองเพลงสรรเสริญพระบารมีแบบปัจจุบัน มีการบันทึกเสียงไว้เป็นหลักฐานครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2443 ซึ่งเป็นการบรรเลงโดยวงดนตรีคณะละครนายบุศมหินทร์ที่ประเทศเยอรมนี บันทึกลงบนกระบอกเสียงชนิดไขผึ้งของบริษัทเอดิสัน 
ต่อมาจึงได้มีการบันทึกเสียงโดยมีการขับร้องประกอบครั้งแรกโดยเป็นเสียงร้องของแม่ปุ่น (ไม่ทราบนามสกุล) และแม่แป้น (แป้น วัชโรบล)  ในแผ่นเสียงปาเต๊ะร่องกลับทางของบริษัทปาเต๊ะ ประเทศฝรั่งเศส  ส่งแตรวงกรมทหารราบที่ 3 เมื่อ พ.ศ. 2450 โดยบทขับร้องดังกล่าวมีลักษณะที่แตกต่างจากบทร้องฉบับอื่นๆ เนื่องจากมีลักษณะเป็นฉันทลักษณ์โคลงสี่สุภาพ ใช้ลีลาขับร้องด้วยลูกเอื้อนแบบเพลงไทยเดิม และไม่ปรากฏข้อมูลว่าผู้ใดเป็นผู้ประพันธ์บทร้องที่ใช้ในการบันทึกเสียงครั้งนี้

### การย่อเพลงสรรเสริญพระบารมี (ทำนองปัจจุบัน)

เพลงสรรเสริญพระบารมีทำนองปัจจุบัน แต่เดิมมามีการแบ่งการใช้เป็นเพลงเกียรติยศ 2 อย่าง คือ บรรเลงทำนองเพลงสรรเสริญพระบารมีเต็มเพลงสำหรับถวายพระเกียรติแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และบรรเลงเพียงครึ่งเพลง สำหรับถวายพระเกียรติแด่กรมพระราชวังบวรสถานมงคล และเลิกใช้ธรรมเนียมเช่นนี้ไปเมื่อกรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ซึ่งเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลพระองค์สุดท้าย เสด็จทิวงคตเมื่อ พ.ศ. 2428 ดังปรากฏข้อมูลในลายพระหัตถ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ ลงวันที่ 6 พฤษภาคม พ.ศ. 2478 ทรงมีไปยังหลวงวิจิตรวาทการ อธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้น เพื่อตอบข้อหารือเรื่องการย่อเพลงสรรเสริญพระบารมี ความตอนหนึ่งว่า

*"อนึ่งฉันควรจะบอกความเปนมาในอดีตกาลให้ท่านทราบไว้ด้วย แต่ก่อนเพลงสรรเสริญพระบารมีได้เคยตัดมาแล้ว มีครึ่งเพลงและเต็มเพลง ครึ่งเพลง คือตั้งแต่ต้นลงมาจน "เย็นสิรเพราะพระบริบาล" สำหรับบรรเลงรับเสด็จกรมพระราชวังบวรสถานมงคล เต็มเพลงสำหรับบรรเลงรับเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ครั้นกรมพระราชวังบวรสถานมงคลทิวงคตแล้ว สรรเสริญพระบารมีครึ่งเพลงก็ไม่มีที่ใช้ละลายไป"*
[thumb|บทร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี ตามประกาศ[สำนักนายกรัฐมนตรี (ประเทศไทย)|สำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 8 ลงวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2483 ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 57 หน้า 78 วันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2483]]
ภายหลังการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 มีการประพันธ์เพลงชาติสยามขึ้นใหม่ (ปัจจุบันคือเพลงชาติไทย) เพลงสรรเสริญพระบารมีจึงไม่ได้ใช้ในฐานะเพลงชาติอีกต่อไป แต่ยังคงใช้ในฐานะของเพลงเกียรติยศสำหรับองค์พระมหากษัตริย์ โดยมีการย่อทำนองเพลงสรรเสริญพระบารมีและเพลงชาติสยามให้สั้นลงเมื่อ พ.ศ. 2478 เพื่อใช้ในพิธีการเกียรติยศตามแบบอย่างประเทศตะวันตก พร้อมทั้งได้จำแนกวาระในการใช้เพลงสรรเสริญพระบารมีแบบพิสดาร (เพลงสรรเสริญพระบารมีแบบเต็มเพลง) และเพลงสรรเสริญพระบารมีแบบสังเขปไว้ ตามระเบียบการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีและเพลงชาติ ลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2478 ทั้งนี้ กรมศิลปากรได้ออกคำชี้แจงเพิ่มเติมในภายหลังว่า กรณีที่มีการขับร้องเพลงสรรเสริญพระบารมี ให้ขับร้องโดยบทร้องตามทำนองเพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับพิสดารเท่านั้น ไม่สมควรขับร้องด้วยทำนองเพลงฉบับสังเขป อนึ่ง ตามหลักฐานบันทึกเสียงการบรรเลงสรรเสริญพระบารมีแบบสังเขปที่ปรากฏในปัจจุบัน ท่วงทำนองดังกล่าวจะตรงกับบทร้องฉบับปัจจุบันดังนี้ " ข้าวรพุทธเจ้า ขอบันดาล ธ ประสงค์ใด จงสฤษดิ์ดัง หวังวรหฤทัย ดุจถวายชัย ชโย"

ในปี พ.ศ. 2482 รัฐบาลไทยในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี ได้ออกประกาศรัฐนิยมให้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อประเทศสยามเป็นประเทศไทย ในการนี้รัฐบาลไทยจึงได้เห็นควรให้แก้ไขเพลงสรรเสริญพระบารมี โดยเปลี่ยนคำว่า "สยาม" ในเพลง ให้เป็นคำว่า "ไทย" ตามชื่อประเทศที่ใช้ใหม่ พร้อมทั้งตัดทอนข้อความในบทร้องและทำนองเพลงให้กระทัดรัดยิ่งกว่าเดิม ปรากฏหลักฐานในประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 8 เรื่อง เพลงสรรเสริญพระบารมี ลงวันที่ 26 เมษายน พ.ศ. 2483 โดยเพลงสรรเสริญพระบารมีบทร้องดังกล่าวนี้ถือว่าเป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับพิสดารหรือฉบับเต็ม สำหรับเพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับสังเขป รัฐนิยมฉบับดังกล่าวกำหนดไว้ให้ใช้อย่างเดิม ตามระเบียบการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีและเพลงชาติ ลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2478  บทร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 8 ปรากฏข้อมูลว่าไม่ได้รับความนิยมจากประชาชนในสังคมไทย และเมื่อรัฐบาลของจอมพล ป. พิบูลสงคราม พ้นจากอำนาจทางการเมือง ก็ไม่มีผู้ใดใช้บทร้องและทำนองเพลงสรรเสริญพระบารมีตามรัฐนิยมอีกต่อไป แม้จะไม่เคยมีการประกาศยกเลิกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 8 อย่างเป็นทางการเลยก็ตาม  นับตั้งแต่นั้นมา การใช้เพลงสรรเสริญพระบารมีจึงยึดถือตามทำนองเพลงเต็มและใช้บทร้องที่ได้บังคับใช้มาตั้งแต่เมื่อ พ.ศ. 2456 สืบมาจนถึงปัจจุบัน

## บทร้อง
### สำนวนปัจจุบัน

บทร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีที่ใช้ในปัจจุบัน เป็นบทพระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชนิพนธ์แก้ไขเมื่อ พ.ศ. 2456

### สำนวนรัฐนิยม พ.ศ. 2483

### สำนวนสำหรับทหารบก

### สำนวนแม่ปุ่น–แม่แป้น

### สำนวนขับร้องละครดึกดำบรรพ์

### สำนวนสำหรับนักเรียนชายหญิงขับร้องร่วมกัน

### สำนวนสำหรับโรงเรียนชายล้วน

### สำนวนสำหรับโรงเรียนหญิงล้วน

### สำนวนสำหรับทหารเรือ

## วาระและโอกาสในการใช้
thumb|ชาวไทยแสดงความเคารพต่อเพลงสรรเสริญพระบารมีด้วยการหยุดนิ่งในอาการสำรวมในระหว่างการบรรเลงเพลง
ระเบียบส่วนราชการในพระองค์ฉบับปัจจุบัน กำหนดวาระในการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีไว้ดังนี้

* พระราชพิธีหรือพิธีการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และพระบรมวงศานุวงศ์ต่อไปนี้ เสด็จพระราชดำเนิน ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีทั้งรับและส่งเสด็จ
** พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (ข้อ 4.1)
** สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี (ข้อ 4.3)
** สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (ข้อ 4.4)
* พระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระราชานุสาวรีย์ เมื่อเสด็จพระราชดำเนินถึง กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวหรือแถวทหารมหาดเล็กรับเสด็จ ถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี แตรเดี่ยวแถวรับเสด็จ เป่าเพลงคำนับ 3 จบ กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระราชานุสาวรีย์ ถวายความเคารพ โดยดุริยางค์ไม่บรรเลง และเมื่อถึงพิธีการเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระราชานุสาวรีย์ (โดยอิงจากการทรงกดปุ่มไฟฟ้าเปิดแพรคลุมพระบรมรูป พระรูป หรือแผ่นคำจารึกที่แท่นฐาน) กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระราชานุสาวรีย์ ถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อเสด็จพระราชดำเนินกลับ ให้กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ส่วนกองทหารเกียรติยศสำหรับพระบรมราชานุสาวรีย์หรือพระราชานุสาวรีย์ ถวายความเคารพ แต่ดุริยางค์ไม่ต้องบรรเลง (ข้อ 6)
* พระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปในงานศพที่มีกองทหารเกียรติยศสำหรับศพ เมื่อเสด็จพระราชดำเนินถึง กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวหรือแถวทหารมหาดเล็กรับเสด็จ ถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี แตรเดี่ยวแถวรับเสด็จ เป่าเพลงคำนับ 3 จบ กองทหารเกียรติยศสำหรับศพถวายความเคารพโดยดุริยางค์ไม่บรรเลง เมื่อเสด็จพระราชดำเนินกลับ ให้กองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวถวายความเคารพด้วย โดยดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ส่วนกองทหารเกียรติยศสำหรับศพถวายความเคารพ แต่ดุริยางค์ไม่ต้องบรรเลง (ข้อ 7)
* พระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระราชินี เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยประมุขต่างประเทศ (ข้อ 8)
** ดุริยางค์บรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้น จบแล้วบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ทั้งรับและส่งเสด็จ ในกรณีที่ประมุขต่างประเทศเสด็จพระราชดำเนินหรือไปตามลำพัง ดุริยางค์บรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้น (ข้อ 8.1)
** ในกรณีจัดกองทหารเกียรติยศ 2 กอง ทั้งสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสำหรับประมุขต่างประเทศ (ข้อ 8.2)
*** เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินถึง ให้กองทหารเกียรติยศถวายความเคารพพร้อมกันทั้ง 2 กอง แต่ดุริยางค์เฉพาะกองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเพียงกองเดียวบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี (ข้อ 8.2.1)
*** เมื่อประมุขต่างประเทศเสด็จพระราชดำเนินหรือมาถึง ให้กองทหารเกียรติยศแสดงความเคารพพร้อมกันทั้ง 2 กอง แต่ดุริยางค์เฉพาะกองทหารเกียรติยศสำหรับประมุขต่างประเทศเพียงกองเดียว บรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้น (ข้อ 8.2.2)
*** เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยประมุขต่างประเทศ กองทหารเกียรติยศทั้ง 2 กอง ถวายและแสดงความเคารพพร้อมกัน ให้ดุริยางค์ของกองทหารเกียรติยศสำหรับประมุขต่างประเทศบรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้นก่อน แล้วกองทหารเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี (ข้อ 8.2.3)
** ในกรณีที่จัดกองทหารเกียรติยศกองเดียว (ข้อ 8.3)
*** เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินถึง กองทหารเกียรติยศ ถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี (ข้อ 8.3.1)
*** เมื่อประมุขต่างประเทศเสด็จพระราชดำเนินหรือมาถึง กองทหารเกียรติยศ แสดงความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้น (ข้อ 8.3.2)
*** เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยประมุขต่างประเทศ กองทหารเกียรติยศถวายและแสดงความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงชาติหรือเพลง Royal Anthem ของประเทศนั้นก่อน แล้วจึงบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี (ข้อ 8.3.3)
* พิธีการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวตามข้อ 4.1 หรือพระบรมวงศานุวงศ์ตามข้อ 4.3 และ 4.4 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศานุวงศ์เสด็จพระราชดำเนินหรือเสด็จไปปฏิบัติพระราชกรณียกิจหรือพระกรณียกิจแทนพระองค์ หรือให้บุคคลธรรมดาเป็นผู้แทนพระองค์เดินทางไปปฏิบัติภารกิจ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีทั้งรับและส่ง แต่จังหวะในการเริ่มบรรเลงจะแตกต่างกันตามฐานันดรศักดิ์ (ข้อ 9 และข้อ 10) ดังนี้
** กรณีพระบรมวงศ์ดังต่อไปนี้เสด็จพระราชดำเนินหรือเสด็จแทนพระองค์ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีทั้งรับและส่งเสด็จ
*** สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (ข้อ 9.1)
*** พระบรมวงศ์ชั้นเจ้าฟ้าทุกพระองค์ (ข้อ 9.2)
** กรณีพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นพระองค์เจ้าทุกพระองค์ รวมถึงทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี เสด็จแทนพระองค์ เมื่อเสด็จลงจากรถยนต์ที่นั่ง แล้วทรงยืน ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เป็นการรับเสด็จ และเมื่อผู้แทนพระองค์เสด็จกลับ ทรงยืนข้างรถยนต์ที่นั่ง ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีเป็นการส่งเสด็จ (ข้อ 9.3)
** กรณีหม่อมเจ้าเสด็จแทนพระองค์ (ข้อ 9.4) หรือบุคคลธรรมดาเป็นผู้แทนพระองค์ (ข้อ 9.5)
*** กรณีที่รถจอดในบริเวณที่จัดงาน เมื่อผู้แทนพระองค์มาถึงและลงจากรถยนต์ประเทียบแล้วยืนข้างรถ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี และเมื่อผู้แทนพระองค์กลับ ยืนข้างรถประเทียบก่อนขึ้นรถ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี
*** กรณีที่รถจอดนอกบริเวณที่จัดงาน เมื่อผู้แทนพระองค์มาถึงภายในที่จัดงานยืนหน้าเก้าอี้แล้ว ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อเสร็จงานผู้แทนพระองค์ยืนหน้าเก้าอี้ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี จบ ผู้แทนพระองค์เดินทางกลับ
* พระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินโดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค (ข้อ 11) กองทหารเกียรติยศถวายความเคารพ ดุริยางค์บรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี ในช่วงดังนี้
** เสด็จพระราชดำเนินโดยรถยนต์พระที่นั่งถึงท่าเทียบเรือ (ข้อ 11.1)
** เสด็จลงเรือพระที่นั่ง (ข้อ 11.2)
** เสด็จขึ้นจากเรือพระที่นั่ง (ข้อ 11.5)
** เสด็จพระราชดำเนินกลับ (ข้อ 11.6)

นอกจากนี้ ในการมหรสพต่าง ๆ ในประเทศไทย เช่น การแข่งขันกีฬา การฉายภาพยนตร์หรือการแสดงดนตรี ก็นิยมมีการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีก่อนทำการแสดงเสมอ

สำหรับการกระจายเสียงของสถานีวิทยุและการแพร่ภาพของสถานีโทรทัศน์ เพลงสรรเสริญพระบารมีก็ได้ถูกในเป็นเพลงสำหรับแจ้งการยุติการกระจายเสียงประจำวันของสถานีวิทยุกระจายเสียงในประเทศไทย และใช้เป็นเพลงยุติการแพร่ภาพออกอากาศประจำวัน หรือในกรณีที่มีการออกอากาศตลอดทั้งวัน จะใช้เมื่อเปลี่ยนเวลาเข้าสู่วันใหม่ ของสถานีวิทยุโทรทัศน์ในประเทศไทย

## ดูเพิ่ม
* เพลงชาติไทย
* เพลงมหาชัย
* เพลงเกียรติยศ

## เชิงอรรถ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เพลงสำคัญของแผ่นดิน  จากเว็บไซต์ กรมประชาสัมพันธ์
* ฟังเพลงสำคัญของแผ่นดิน บรรเลงโดยวงดนตรีต่างๆ จาก เว็บไซต์ของสำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ 
* เพลงสรรเสริญพระบารมีและเพลงชาติไทย นำเสนอโดย สมาคมนักอนุรักษ์เครื่องเล่นกระบอกเสียงและหีบเสียงไทย
* กระทู้ เพลงชาติไทย  จาก เว็บไซต์ วิชาการ.คอม
* เพลงแห่งชาติ  จาก เว็บไซต์ โรงเรียนนายเรืออากาศ
* เพลงสรรเสริญพระบารมีในสมัยรัชกาลที่ ๕ (จานเสียงปาเต๊ะ พ.ศ. ๒๔๕๐)  จากเว็บไซต์ พิพิธภัณฑ์เครื่องเล่นกระบอกเสียงและหีบเสียงไทย 
* เพลงสรรเสริญพระบารมี (ภาษามือ) 
* ประวัติเพลงสรรเสริญพระบารมี จากหนังสือ  "เกร็ดโบราณคดีประเพณีไทย " โดย ส.พลายน้อย
* บทความเรื่อง เพลงชาติ โดย รศ.ดร.สุกรี เจริญสุข
* ประวัติการย่อเพลงสรรเสริญพระบารมี (พ.ศ. ๒๔๗๘–๒๔๘๓) () โดย กำพล จำปาพันธ์ ตีพิมพ์ใน วารสารธรรมศาสตร์ ปีที่ ๒๗ ฉบับที่ ๑ (ธันวาคม ๒๕๔๗) (ดูฉบับที่เผยแพร่ที่เว็บไซต์มหาวิทยาลัยเที่ยงคืน )

หมวดหมู่:เพลงสรรเสริญในประเทศไทย
หมวดหมู่:เพลงสรรเสริญพระบารมี
หมวดหมู่:เพลงเฉลิมพระเกียรติ‎
สรรเสริญพระบารมี