กรมหลวงโยธาทิพ

**กรมหลวงโยธาทิพ** มีพระนามเดิมว่า **เจ้าฟ้าศรีสุวรรณ** บ้างออกพระนามว่า **พระราชกัลยาณี** (พ.ศ. 2181–2258) เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง และเป็นพระโสทรกนิษฐภคินีในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ภายหลังได้เป็นที่พระอัครมเหสีฝ่ายขวาในสมเด็จพระเพทราชา ประสูติการพระราชโอรสพระองค์หนึ่งพระนามเจ้าพระขวัญ

## พระนาม
* *[[คำให้การขุนหลวงหาวัด]]* ออกพระนามว่าศรีสุวรรณ หรือนางอุบลเทวี
* *[[คำให้การชาวกรุงเก่า]]* ออกพระนามว่าอุปละเทวี
* *[[พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)]]* ออกพระนามว่าเจ้าฟ้าทอง หรือพระราชกัลยาณี

## พระราชประวัติ
### พระชนม์ชีพตอนต้น
กรมหลวงโยธาทิพ มีพระนามเดิมว่า**ศรีสุวรรณ** เป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง และมีพระชนนีองค์เดียวกันกับสมเด็จพระนารายณ์มหาราช  *[[คำให้การชาวกรุงเก่า]]* ระบุว่าพระชนนีของสมเด็จพระนารายณ์ชื่อพระสุริยา ขณะที่ *[[คำให้การขุนหลวงหาวัด]]* ระบุพระนามว่าพระอุบลเทวี ส่วนหม่อมหลวงมานิจ ชุมสาย ระบุว่าพระชนนีเป็นพระราชเทวีชื่อศิริธิดา ในช่วงที่สมเด็จพระนารายณ์และสมเด็จพระศรีสุธรรมราชาคิดยึดอำนาจสมเด็จเจ้าฟ้าไชย สมเด็จพระนารายณ์ก็ทรงพาพระราชกัลยาณีหนีออกไปด้วยกัน สมบัติ พลายน้อย อธิบายว่ากรมหลวงโยธาทิพน่าจะประสูติในปี พ.ศ. 2181 หย่อนพระชันษากว่าพระเชษฐา 6 ปี และมีพระชันษา 18 ปีเมื่อพระเชษฐาเสวยราชย์ กล่าวกันว่ากรมหลวงโยธาทิพมีพระสิริโฉมงดงามเป็นที่ประจักษ์ ใน *[[พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน ฉบับตัวเขียน|พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน]]* ระบุไว้ว่า "...พระราชกัลยาณีน้องพระนารายณ์ราชนัดดา ทรงพระรูปสิริวิลาสเลิศลักษณะนารี..."

หลังการยึดอำนาจจากสมเด็จเจ้าฟ้าไชย ในรัชกาลสมเด็จพระศรีสุธรรมราชา พระเจ้าอาว์ ทรงต้องพระทัยในรูปลักษณ์ของพระราชกัลยาณีและมีพระราชประสงค์จะเสพสังวาส พระราชกัลยาณีไหวตัวทัน ทรงบอกให้เหล่าพระสนมช่วย ทรงซ่อนตัวในตู้พระสมุดแล้วนางสนมให้หามไปยังพระราชวังบวรสถานมงคลที่สมเด็จพระนารายณ์ประทับอยู่ เสด็จขึ้นเข้าเฝ้าสมเด็จพระนารายณ์ ทรงกันแสงและทูลเรื่องราวทั้งหมด เมื่อสมเด็จพระนารายณ์ฟังความเช่นนั้นก็ทรงกล่าวด้วยความน้อยพระทัยว่า

หลังจากนั้นสมเด็จพระนารายณ์จึงรวมขุนนางต่อสู้ยึดอำนาจ และสามารถจับกุมสมเด็จพระศรีสุธรรมราชาได้ จึงนำไปสำเร็จโทษ ณ วัดโคกพระยาตามโบราณราชประเพณี

เมื่อสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเสวยราชย์ พระราชกัลยาณีได้รับการสถาปนาขึ้นเป็น**กรมหลวงโยธาทิพ** คู่กับเจ้าฟ้าสุดาวดี พระราชธิดา ที่ได้รับการสถาปนาเป็น**[[กรมหลวงโยธาเทพ]]** คู่กัน พระองค์คอยอุปถัมภ์ค้ำชูพระราชอนุชาทั้งสองพระองค์คือเจ้าฟ้าอภัยทศ และเจ้าฟ้าน้อย ทรงสามารถทูลคัดง้างสมเด็จพระนารายณ์มหาราชในกรณีที่ทรงลงทัณฑ์เจ้าฟ้าน้อยเรื่องทำชู้กับพระสนม โดยทรงกล่าวกับสมเด็จพระนารายณ์มหาราชว่า "[อย่าได้มี] พระโทสจริตโดยลงโทษเอาให้ถึงแก่ชีวิตเลย ขอเพียงให้ทรงลงทัณฑ์เสมอที่บิดาทำต่อบุตรเท่านั้นเถิด" 

### ปลายพระชนม์
*[[พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)]]* ว่าสมเด็จพระเพทราชาตั้งพระองค์เป็นพระอัครมเหสีซ้าย ส่วน *[[คำให้การชาวกรุงเก่า]]* และ *[[คำให้การขุนหลวงหาวัด]]* ระบุว่าเป็นพระอัครมเหสีฝ่ายขวา มีพระราชโอรสเพียงพระองค์เดียวคือเจ้าพระขวัญ แต่พระราชโอรสพระองค์นี้ก็อยู่ให้ชื่นชมโสมนัสได้ไม่นาน ก็ถูกสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี ลวงไปสำเร็จโทษ สิ้นพระชนม์ก่อนการเสด็จสวรรคตของสมเด็จพระเพทราชาไม่นานนักกรมหลวงโยธาทิพคงจะโทมนัสและตรอมพระทัยยิ่งนักทรงหันเข้าหาพระศาสนาเป็นที่พึ่งทรงทูลลาสมเด็จพระเจ้าสุริเยนทราธิบดี ออกไปตั้งตำหนักใกล้วัดพุทไธสวรรย์ และผนวชเป็นรูปชี

กรมหลวงโยธาทิพเสด็จสวรรคตในรูปชี (ในพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศใช้คำว่า *เสด็จ[[นิพพาน]]*) ณ พระตำหนักริมวัดพุทไธสวรรย์ในปีมะแมสัปตศก สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระทรงโปรดเกล้าฯ ให้ทำพระเมรุมาศ ให้เชิญพระศพขึ้นพระมหาพิชัยราชรถแห่แหนด้วยดุริยางคดนตรีไปถึงพระเมรุมาศ มีการทิ้งทานต้นกัลปพฤกษ์และมีการเล่นมหรสพ พระสงฆ์สดัปกรณ์ 10,000 คำรบสามวัน แล้วถวายพระเพลิง ครั้นดับพระเพลิงแล้วจึงแจงพระรูป พระสงฆ์สดัปกรณ์อีก 100 รูป เก็บพระอัฐิในพระโกศน้อย แห่เข้ามาบรรจุไว้ท้ายจระนำในวิหารใหญ่วัดพระศรีสรรเพชญ์

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
มีนักแสดงผู้รับบท กรมหลวงโยธาทิพ ได้แก่

* ธัญญา โสภณ จากภาพยนตร์เรื่อง พันท้ายนรสิงห์ (2558)
* เจนจิรา จันทรศร จากละครเรื่อง บุพเพสันนิวาส (2561)
* ภัทชา งามพิสุทธิ์ จากละครเรื่อง พรหมลิขิต (2566)

## พงศาวลี




## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

; บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:เจ้าฟ้าหญิง
หมวดหมู่:กรมหลวง
หมวดหมู่:ราชวงศ์ปราสาททอง
หมวดหมู่:ราชวงศ์บ้านพลูหลวง
หมวดหมู่:เจ้านายทรงกรมสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:พระราชบุตรในสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง
หมวดหมู่:พระราชธิดาในพระมหากษัตริย์ไทย
หมวดหมู่:แม่ชี
หมวดหมู่:เจ้าหญิงกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:พระอัครมเหสีกรุงศรีอยุธยา