กลุ่มภาษาอิหร่าน

**กลุ่มภาษาอิหร่าน** () เป็นสาขาย่อยของกลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียนในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียนที่มีผู้พูดเป็นกลุ่มชนอิหร่าน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในที่ราบสูงอิหร่าน

กลุ่มภาษาอิหร่านแบ่งออกเป็นสามระดับ: อิหร่านเก่า (จนถึง 400 ปีก่อน ค.ศ.), อิหร่านกลาง (400 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 900) และอิหร่านใหม่ (ตั้งแต่ ค.ศ. 900) ภาษาสองภาษาที่ยืนยันว่าจัดอยู่ในภาษากลุ่มอิหร่านเก่าคือ ภาษาเปอร์เซียโบราณ (จากจักรวรรดิอะคีเมนิด) และภาษาอเวสตะเก่า (ภาษาของภาษาอเวสตะ) ส่วนในภาษากลุ่มอิหร่านกลาง ภาษาที่มีความเข้าใจและมีการบันทึกคือภาษาเปอร์เซียกลาง (จากจักรวรรดิซาเซเนียน), ภาษาพาร์เทียน (จากจักรวรรดิพาร์เธีย) และภาษาแบกเตรีย (จากจักรวรรดิกุษาณะและเฮฟทาไลต์)

 ประมาณการว่ามีผู้พูดภาษากลุ่มอิหร่านเป็นภาษาแม่ประมาณ 150–200 ล้านคน *[[Ethnologue]]* ประมาณการว่ามีภาษาอยู่ในกลุ่มนี้ 86 ภาษา โดยภาษาที่มีผู้พูดมากที่สุดคือภาษาเปอร์เซีย (สำเนียงฟอร์ซี, ดารี และทาจิก), ภาษาปาทาน, ภาษาเคิร์ด, ภาษาลูรี และภาษาบาโลจ

## ชื่อ
ชื่อของกลุ่มภาษาอิหร่านมาจากการที่ผู้พูดกลุ่มภาษานี้เคยอยู่ในที่ราบอิหร่านมาตั้งแต่อดีตกาล

## ประวัติ
### ภาษายุคเริ่มแรก
กลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียนมีจุดเริ่มต้นในเอเชียกลาง แต่ทฤษฎียังมีช่องว่างอีกมาก กลุ่มภาษาอิหร่านนี้เป็นลูกหลานของภาษาอินโด-อิเรเนียนดั้งเดิม ซึ่งภาษานี้แตกออกเป็น
* กลุ่มภาษาอินโด-อารยัน รววมทั้งภาษาสันสกฤต กลุ่มภาษาดาร์ดิกในอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือและกลุ่มภาษานูริสถานในอัฟกานิสถานตะวันออกเฉียงเหนือ
* กลุ่มภาษาอิหร่าน รวมทั้งภาษาอเวสตะและภาษาเปอร์เซียโบราณ
ภาษาอิหร่านดั้งเดิมมีอายุย้อนหลังไปถึงหลังจากการแยกตัวของภาษาอินโด-อิเรเนียนดั้งเดิมหรือราว 1,457 ปีก่อนพุทธศักราช ซึ่งเป็นช่วงที่ภาษาอิหร่านแยกตัวออกมาและพัฒนาตามชนเผ่าอิหร่านกลุ่มต่างๆที่อพยพไปมาระหว่างยุโรป เอเชียใต้ ที่ราบอิหร่านและเอเชียกลาง ในทางภาษาศาสตร์ ภาษาอิหร่านโบราณแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มคือ
* กลุ่มตะวันออก ได้แก่ภาษาซอกเดีย ภาษาคาวาเรสเมีย ภาษาซากา และภาษาอเวสตะ
* กลุ่มตะวันตก แบ่งเป็น
** กลุ่มตะวันตกเฉียงใต้ ได้แก่ ภาษาเปอร์เซีย
** กลุ่มตะวันตกเฉียงเหนือ ได้แก่ ภาษามีเดีย ภาษาพาร์เทีย และภาษาเคิร์ด
ภาษาอเวสตะเป็นภาษาที่ใช้เขียนคัมภีร์ในศาสนาโซโรอัสเตอร์ ภาษาเปอร์เซียโบราณมีระบบการเขียนเป็นอักษรรูปลิ่ม

### กลุ่มภาษาอิหร่านยุคกลาง
ยุคกลางในอิหร่านเริ่มต้นตั้งแต่ พ.ศ. 143 - 1443 ภาษาในยุคนี้แบ่งเป็นกลุ่มตะวันตกและกลุ่มตะวันออกเช่นกัน เริ่มใช้ตัวเขียนที่มาจากอักษรอราเมอิก ภาษาเปอร์เซียกลางเป็นภาษาราชการของจักรวรรดิซัสซาเนียน เริ่มใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 843 - 1543 ภาษาเปอร์เซียกลางและภาษาพาร์เทียเป็นภาษาในยุคมานิเชียนด้วย ซึ่งมีข้อความหลงเหลือในภาษานอกกลุ่มนี้เป็นจำนวนมากตั้งแต่ภาษาละตินถึงภาษาจีน

### กลุ่มภาษาอิหร่านยุคใหม่
หลังจากที่จักรวรรดิเปอร์เซียหันไปนับถือศาสนาอิสลาม สำเนียงเก่าเช่นภาษาเปอร์เซียกลางถูกแทนที่ด้วยสำเนียงใหม่ เช่นสำเนียงดารีที่เป็นภาษาราชการ คำว่าดารีมาจาก darbar หมายถึงศาลหลวง ใช้เขียนบทกวีและวรรณคดีอย่างแพร่หลาย ราชวงศ์ซัฟฟาริดเป็นราชวงศ์ที่มีบทบาทในการพัฒนาภาษาใหม่ตั้งแต่ พ.ศ. 1418 สำเนียงดารีเชื่อกันว่ามีอิทธิพลต่อสำเนียงทางตะวันออกของอิหร่านมาก ในขณะที่สำเนียงปะห์ลาวีที่เป็นสำเนียงมาตรฐานเดิมมีพื้นฐานมาจากสำเนียงทางตะวันตก สำเนียงใหม่ๆเหล่านี้เป็นต้นกำเนิดของสำเนียงมาตรฐานของภาษาเปอร์เซียในปัจจุบัน

นักวิชาการในยุคกลางของอิหร่านใช้คำว่า "ดารี" หมายถึงจังหวัดทางตะวันออกของโดราสถาน "ปะห์ลาวี" หมายถึงสำเนียงทางตะวันตกเฉียงเหนือระหว่างอัสฟาฮานกับอาเซอร์ไบจาน และ "ปาร์ซี" หมายถึงสำเนียงของฟาร์และยังมีสำเนียงที่ไม่เป็นทางการ เช่น สำเนียงคูซีซึ่งเกี่ยวข้องกับจังหวัดคูเซสถานทางตะวันตก

การเข้ามาของศาสนาอิสลามทำให้นำอักษรอาหรับมาใช้เขียนภาษาเปอร์เซีย ภาษาปาทานและภาษาบาโลชิ โดยเพิ่มอักษรพิเศษบางตัว ในขณะที่ค่อยๆเลิกใช้อักษรเปอร์เซียกลางไป ภาษาทาจิกเป็นภาษาแรกที่เริ่มเขียนด้วยอักษรละตินเมื่อ พ.ศ. 2463 เมื่ออยู่ภายใต้การปกครองของสหภาพโซเวียตก่อนจะเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิกในอีก 10 ปีต่อมา

บริเวณที่มีผู้พูดกลุ่มภาษาอิหร่านล้อมรอบไปด้วยผุ้พูดภาษาอื่นๆหลายกลุ่ม ทางตะวันตกเป็นภาษาอาหรับ ส่วนกลุ่มภาษาเตอร์กิกแพร่หลายในเอเชียกลางแทนที่กลุ่มภาษาอิหร่านที่เคยใช้ในบริเวณนั้น เช่น ภาษาซอกเดีย และภาษาแบกเทรีย โดยภาษาซอกเดียบางสำเนียงยังเหลืออยู่ในหุบเขาซาราฟสถาน และภาษาซากาในซินเจียงทางตอนใต้ รวมทั้งภาษาออสเซติกที่ยังเหลืออยู่ในเทือกเขาคอเคซัส มีผู้พูดกลุ่มภาษาอิหร่านเล็กน้อยในเทือกเขาปาร์มี ผู้พูดภาษาเปอร์เซียในอาเซอร์ไบจานถูกแทนที่ด้วยกลุ่มภาษาเตอร์กิกแล้วเช่นกัน

## การจัดจำแนก
thumb|400px|แผนผังการจัดจำแนกในตระกูลภาษาอินโด-ยุโรเปียน
กลุ่มภาษาอิหร่านแบ่งเป็น 2 กลุ่มคือกลุ่มภาษาอิหร่านตะวันออกและกลุ่มภาษาอิหร่านตะวันตก มีทั้งหมดราว 84 ภาษา ภาษาที่มีผู้ใช้มากในปัจจุบันคือภาษาเคิร์ด ภาษาเปอร์เซีย และภาษาบาโลชิในกลุ่มตะวันตก และภาษาปาทานในกลุ่มตะวันออก ในปัจจุบันมีการประดิษบ์กลุ่มภาษาอิหร่านขึ้นมาคือภาษาบาราเรยเป็นภาษาในนิยายและใกล้เคียงกับสำเนียงลูรี แต่ก็มีลักษณะของสำเนียงเกอร์มันซาฮานรวมอยู่ด้วย

## ตารางเปรียบเทียบ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Bailey, H. W. (1979). *Dictionary of Khotan Saka*. Cambridge University Press. 1979. 1st Paperback edition 2010. .
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
* Toroghdar, Zia (2018). "From Astara to Fuman: Comparison words from dialects of different languages Talysh and Tatic". *Farhang-e Ilia*. pp.&nbsp;38–172.

## อ่านเพิ่ม
*Sokolova, V. S. "New information on the phonetics of Iranic languages." Trudy Instituta jazykoznanija NN SSR (Moskva) 1 (1952): 178-192.
*Jügel, Thomas. "Word-order variation in Middle Iranic: Persian, parthian, Bactrian, and Sogdian." Word order variation: Semitic, Turkic, and Indo-European languages in contact, Studia Typologica [STTYP] 31 (2022): 39-62.

## แหล่งข้อมูลอื่น
*
*Society for Iranian Linguistics
*Kurdish and other Iranic Languages
*Iranian EFL Journal 
*Iranian language tree in Russian, identical with above classification.
* Old Iranian Online by Scott L. Harvey and Jonathan Slocum, free online lessons at the Linguistics Research Center at the University of Texas at Austin

หมวดหมู่:กลุ่มภาษาอินโด-อิเรเนียน