ราคะ

**ราคะ** (, IAST: ; ; ) เป็นแนวคิดในศาสนาพุทธและฮินดูเกี่ยวกับกิเลสหรืออกุศลมูลที่หมายถึง "ความโลภ ความลุ่มหลง ความใคร่ ความปรารถนา" หรือ "ความผูกพันกับวัตถุทางประสาทสัมผัส" ในงานศิลปะทางพุทธศาสนา (สันสกฤต: *[[ภวจักร|ภาวจักร]]*) มักแสดงด้วยนก ซึ่งโดยทั่วไปจะเป็นไก่ตัวผู้ ในศาสนาฮินดู ราคะเป็นหนึ่งในกิเลสหรืออกุศลมูลทั้งห้าที่กัดกินจิตวิญญาณ ส่วนในพุทธศาสนา ราคะถูกระบุในบริบทต่อไปนี้:

* หนึ่งในสามอกุศลมูลในพุทธศาสนามหายาน
* หนึ่งใน *อกุศลมูล 3* เรียกว่า *โลภะ* ในพุทธศาสนาเถรวาท
* หนึ่งในมูลกิเลส 6 ในพระอภิธรรมมหายาน
* หนึ่งในอกุศลเจตสิก 14 เรียกว่า *โลภะ* ในพระอภิธรรมเถรวาท

## คำนิยาม
 ตามความหมายตรงตัวในภาษาสันสกฤตคือ 'สีหรือเฉดสี' ในคัมภีร์พุทธศาสนา หมายถึงมลทิน ความไม่บริสุทธิ์ส่วนบุคคล หรือความบกพร่องในอุปนิสัยพื้นฐาน 

นอกจากนั้นยังแปลว่า *ความกำหนัดยินดี*, *ความพอใจ, ความติดใจ* **[[จริต]]** แปลว่า *ความประพฤติ*, *พฤติกรรมปกติ* หมายถึงความประพฤติที่ติดต่อสืบเนื่องมานานจนเป็นเรื่องปกติของผู้นั้น ใช้ว่า **จริยา** ก็ได้

**ราคะ** หรือ **ราคจริต** หมายถึงพฤติกรรมของคนที่มี**ราคะ**เป็นปกติ คือรักสวยรักงาม มีกิริยาคือ ยืน เดิน นั่ง นอน เป็นต้นที่เรียบร้อย นิ่มนวล ชอบสะอาด ทำกิจต่าง ๆ ไม่รีบร้อน ชอบกินของที่บรรจงจัด ชอบของหวาน มีอารมณ์สุนทรีย์ ดูอะไรก็ดูนาน ละเอียดพิเคราะห์ อุปนิสัยเป็นคนเจ้าเล่ห์ ถือตัว แง่งอน ชอบอวด ชอบยอ อยากได้หน้า ราคจิตแก้ได้ด้วยการพิจารณากายคตาสติ หรือ อสุภกรรมฐาน

## ตามคติพุทธศาสนา

ราค ราคะ มีความหมายตามคติปรัชญาพุทธศาสนาว่า 'ความโลภ ความลุ่มหลง ความปรารถนา' หรือ 'ความยึดติดผูกพันกับวัตถุทางประสาทสัมผัส' ราคะยังหมายรวมความปรารถนาทุกรูปแบบ  เช่น ความปรารถนาทางเพศและความลุ่มหลงทางประสาทสัมผัส ตลอดจนความผูกพัน ความตื่นเต้น และความสุขที่เกี่ยวเนื่องกับวัตถุทางประสาทสัมผัส มีนักวิชาการบางคนแปลศัพท์นี้ว่า 'ความโหยอยาก'

*ราคะ* เป็นหนึ่งในพิษและความทุกข์ 3 ประการ (คือตริวิษหรืออกุศลมูล) คัมภีร์พุทธศาสนาภาษาบาลี เรียก "ไฟสามประการ (เตคฺคิ)" อกุศลมูล 3 หรือไฟสามประการนี้ ขัดขวางสัตว์คือสิ่งมีชีวิตไม่ให้บรรลุ*[[นิพพาน]]* ข้อกำหนดหนึ่งที่จะเข้าถึง *นิพพาน* (การหลุดพ้น) ในพุทธศาสนาคือ ให้ดับ *ราคะ* ทั้งหมด (ความโลภ ความกำหนัด ความปรารถนา ความยึดติดผูกพัน)

มีอรรถในพระอภิธรรมสมุจจัย (อภิธมฺมสมุจฺจย) อธิบายดังนี้

: ความโหยอยาก (ราคะ) คืออะไร? คือความยึดติดในภพภูมิทั้งสาม ราคะย่อมก่อให้เกิดความทุกข์

มีคำกล่าวว่าราคะเกิดขึ้นจากการแยกตัวตนออกจากสิ่งอื่น ๆ ทั้งหมด  ความรับรู้ผิดหรือความเข้าใจผิดนี้เรียกว่า *[[อวิชชา|อวิทยา]]* (คำสันสกฤต บาลีว่า อวิชฺชา คือ ความไม่รู้)

## ตามคติฮินดู

## อ้างอิง

## ข้อมูล
* อาจารย์สุจิตโต (2010). *Turning the Wheel of Truth: Commentary on the Buddha's First Teaching*. Shambhala.
* 
* Goleman, Daniel (2008). *Destructive Emotions: A Scientific Dialogue with the Dalai Lama*. Bantam. Kindle Edition.
* Guenther, Herbert V. &  Leslie S. Kawamura (1975), *Mind in Buddhist Psychology: A Translation of Ye-shes rgyal-mtshan's "The Necklace of Clear Understanding"* Dharma Publishing. Kindle Edition.
* Kunsang, Erik Pema (translator) (2004). *Gateway to Knowledge, Vol. 1*. North Atlantic Books.
* Leifer, Ron (1997). *The Happiness Project*. Snow Lion.
* Ringu Tulku (2005). *Daring Steps Toward Fearlessness: The Three Vehicles of Tibetan Buddhism*, Snow Lion.
* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด *'คำวัด,** '' [[วัดราชโอรสาราม]] กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548.

==แหล่งข้อมูลอื่น==
* [http://rywiki.tsadra.org/index.php/%27dod_chags Ranjung Yeshe wiki entry for **dod chags'']

หมวดหมู่:หลักธรรมของศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ