พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

**พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท** เป็นพระที่นั่งองค์ประธานของหมู่พระมหาปราสาท ใน พระบรมมหาราชวัง ตั้งอยู่ในเขตพระราชฐานชั้นกลาง ทางทิศตะวันตกของพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท มีพระที่นั่งพิมานรัตยา พระปรัศว์ซ้าย พระปรัศว์ขวา และ เรือนบริวาร หรือ เรือนจันทร์ ต่อเนื่องทางด้านหลังในเขตพระราชฐานชั้นใน พระที่นั่งองค์นี้ได้รับยกย่องว่าเป็นสถาปัตยกรรมชั้นเอกของกรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นพระที่นั่งทรงไทยแท้องค์เดียวในพระบรมมหาราชวัง โดยเฉพาะเรือนยอดพระมหาปราสาท (กุฎาคาร) มีรูปทรงต้องด้วยศิลปะลักษณะอันวิจิตรงดงาม

## ประวัติ
เมื่อปี พ.ศ. 2332 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทขึ้น บนพื้นที่ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท ซึ่งถูกฟ้าผ่าไหม้จนหมด จึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้สร้างมหาปราสาทขึ้นใหม่บนพื้นที่เดิม นามว่า พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
## สถาปัตยกรรม
[thumb|290x290px|[พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาท ตั้งอยู่ภายในส่วนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงสร้างจำลองไว้ที่พระราชวังบางปะอิน มีชื่อว่า *[[พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์]]*]]
พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทเป็นพระที่นั่ง 1 ชั้น สถาปัตยกรรมทรงปราสาทแบบจตุรมุข ด้านเหนือมีมุขเด็จยื่นออกมา เป็นพระที่นั่งก่ออิฐถือปูน ฐานสูง 2.85 เมตร ชั้นล่างเป็นเชิง ฐานถัดไปเป็นฐานสิงห์ และฐานเชิงบาตรสองชั้น หลังคาเป็นยอดทรงปราสาทประดับช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง คันทวยมีลักษณะเป็นรูปนาคเบือน หน้าบันจำหลักรูปพระนารายณ์ทรงครุฑ ล้อมรอบด้วยลายกนกเทพพนม มุมยอดปราสาททั้ง 4 มุมเป็นรูปลายครุฑ หน้าบันจำหลักรูปพระนารายณ์ทรงครุฑไขรา รอบปราสาทเป็นรูปครุฑยุดนาครองรับ

## พระแท่นที่ประดิษฐานอยู่ภายใน
ภายในพระที่นั่งประดิษฐานพระแท่นต่าง ๆ ดังนี้
* พระที่นั่งบุษบกมาลา เป็นพระแท่นสำหรับประดิษฐานพระสยามเทวาธิราชเมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จออกมหาสมาคมเนื่องในโอกาสพระราชพิธีสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี
* พระแท่นราชบัลลังก์ประดับมุก เป็นพระแท่นประดับมุก กางกั้นด้วยนพปฎลมหาเศวตฉัตร ใช้เป็นที่ประทับในการพระราชพิธีใหญ่ ๆ ส่วนในงานอื่น ๆ ใช้ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญต่าง ๆ ซึ่งในปัจจุบัน พระแท่นองค์นี้ได้ประดิษฐานพระพุทธรูปประจำพระชนมวาร ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
* พระแท่นราชบรรจถรณ์ประดับมุก เป็นพระแท่นที่สร้างขึ้นในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงโปรดให้ขนย้ายหนีไฟ เมื่อคราวที่เกิดอสุนีบาตลงที่เครื่องยอดพระที่นั่งอมรินทราภิเษกมหาปราสาท ปัจจุบันประดิษฐานปูชนียวัตถุในพระราชพิธีสำคัญ และเป็นที่นั่งของพระสงฆ์ที่จะสวดสรภัญญะในงานการบำเพ็ญพระราชกุศลพระบรมศพและพระศพต่าง ๆ
* พระแท่นสุวรรณเบญจดล เป็นพระแท่นฐาน 5 ชั้น ประดิษฐานพระโกศทองใหญ่ ภายใต้พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร (พระเศวตฉัตร 9 ชั้น) ประกอบด้วยเครื่องสูงหักทองขวาง ได้แก่ ฉัตร 5 ชั้น, ฉัตร 7 ชั้น, ชุมสาย, บังแทรก, และต้นไม้ทองเงิน ประกอบพระราชอิสริยยศพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
* พระแท่นแว่นฟ้าทอง เป็นพระแท่นฐาน 5 ชั้น อยู่ด้านหลังพระแท่นสุวรรณเบญจดล ประดิษฐานพระหีบทรงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

## ธรรมเนียม
thumb|left|200px|พระแท่นราชบัลลังก์ประดับมุกภายในพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
เมื่อสร้างแล้วเสร็จ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้เสด็จออกว่าราชการที่ท้องพระโรง จนเมื่อสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ สิ้นพระชนม์ จึงได้เชิญพระศพมาประดิษฐานเป็นพระศพแรก จึงเป็นธรรมเนียมที่สามารถใช้พระมหาปราสาทนี้ประดิษฐานพระศพพระบรมวงศ์ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เป็นพิเศษได้ พระมหาปราสาทนี้ใช้เป็นที่ประดิษฐานพระบรมศพของพระมหากษัตริย์เกือบทุกรัชกาล (ยกเว้นพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่เสด็จสวรรคตในต่างประเทศ) และพระบรมศพของสมเด็จพระอัครมเหสี (ยกเว้นสมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี และพระศพสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ พระบรมราชเทวี) และพระบรมวงศ์ที่ทรงโปรดเกล้าเป็นพิเศษ เช่น

* สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร (เจ้านายฝ่ายหน้าพระองค์เดียวที่ได้ประดิษฐานบนพระมหาปราสาทนี้)
* สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยยิกาเธอ กรมพระยาสุดารัตนราชประยูร
* สมเด็จพระราชปิตุจฉา เจ้าฟ้าวไลยอลงกรณ์ กรมหลวงเพชรบุรีราชสิรินธร
* สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมพระนราธิวาสราชนครินทร์ บดินทรเชษฐภคินี
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา

ปัจจุบันพระที่นั่งองค์นี้ประดิษฐานพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตั้งแต่วันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2568 

พระที่นั่งองค์นี้ไม่ได้เป็นเพียงที่ประดิษฐานพระบรมศพและพระศพเท่านั้น ยังเป็นสถานที่เพื่อทำพระราชพิธีสำคัญด้วย อย่างเช่น เมื่อปี พ.ศ. 2454 ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภช ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท รวมถึงเป็นสถานที่ประกอบพระราชพิธี และ พระราชกุศลต่าง ๆ เช่น การพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ในพระราชพิธีฉัตรมงคล ซึ่งตรงกับวันที่ 4 พฤษภาคม ของทุกปี เป็นต้น

## รูปภาพ

ไฟล์:พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทด้านหน้าตรง.jpg|พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทด้านหน้าตรง
ไฟล์:ครุฑบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท.jpg|ครุฑบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
ไฟล์:นาคเบือนบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท.jpg|นาคเบือนบนพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
ไฟล์:ยอดหลังคาปราสาท.jpg|ยอดหลังคาปราสาทพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
ไฟล์:หน้าบันมุขเด็จ.jpg|รายละเอียดหน้าบันมุขเด็จ
ไฟล์:พระที่นั่งบุษบกมาลาบนมุขเด็จ.jpg|พระที่นั่งบุษบกมาลาบนมุขเด็จพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท


## มุขกระสัน
มุขกระสันระหว่างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท กับพระที่นั่งพิมานรัตยาเป็นอาคารทรงไทยรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ก่ออิฐถือปูนทาสีขาว หลังคามุงด้วยกระเบื้องดินเผาเคลือบสี ประดับด้วยช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง ปิดทองประดับกระจก มุขกระสันนี้เป็นโถงยาว มีฝากั้นแบ่งเป็นสองตอน ตอนหนึ่งต่อกับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท อีกตอนหนึ่งติดต่อกับพระที่นั่งพิมานรัตยา มีพระทวารเป็นทางเชื่อมถึงกัน มุขกระสันตอนที่ต่อกับพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาททางด้านทิศเหนือ มีบันไดทางขึ้นพระที่นั่งบุษบกมาลาสองข้าง

## อ้างอิง

* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

ดุสิตมหาปราสาท

หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพมหานครในปี พ.ศ. 2332