การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมต่อเหตุแผ่นดินไหวในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547

[thumb|[ยานเบาะอากาศยกพลขึ้นบก (LCAC) ซึ่งเป็นเรือโฮเวอร์คราฟต์จากยูเอสเอส โบนโฮม ริชาร์ด (LHD-6) กำลังส่งเสบียงแก่พลเมืองของเมอูลาโบฮ์ ประเทศอินโดนีเซีย หลังจากเหตุสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547]]

การช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมต่อเหตุแผ่นดินไหวในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547 ที่มีขนาด 9.3 แมกนิจูด ซึ่งได้รับการกล่าวว่าเป็นหนึ่งในภัยธรรมชาติที่เลวร้ายที่สุดในยุคปัจจุบัน โดยในวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2547 แผ่นดินไหวซึ่งตัดออกจากชายฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือของเกาะสุมาตรา ของประเทศอินโดนีเซีย ได้สร้างคลื่นสึนามิที่คร่าชีวิตผู้คนไปตามขอบมหาสมุทรอินเดีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ได้รับผลกระทบคือประเทศอินโดนีเซีย, อินเดีย, ศรีลังกา และไทย มีผู้เสียชีวิตประมาณ 230,000 คน บาดเจ็บอีกหมื่นคน และ 1.7 ล้านคนไร้ที่อยู่อาศัยและพลัดถิ่น

## ประเทศและองค์การระดับชาติที่ให้การช่วยเหลือ
ชาวต่างชาติในเอเชีย, รัฐบาล, องค์การด้านมนุษยธรรม และบุคคลทั่วโลกได้เดินทางมาถึง โดยกระตือรือร้นที่จะให้ความช่วยเหลือและสนับสนุนด้านเทคนิค นั่นคือขอบเขตทั่วโลกของภัยพิบัติที่กฎบัตรระหว่างประเทศว่าด้วยอวกาศและภัยพิบัติสำคัญได้รับการเปิดใช้งานอย่างต่อเนื่องโดยสำนักงานคุ้มครองพลเมืองฝรั่งเศส องค์การอวกาศอินเดียอย่างไอเอสอาร์โอ และยูเอ็นอูซาในนามของยูนอปส์ แล้วจึงจัดหาภาพถ่ายดาวเทียมด้านมนุษยธรรมที่หลากหลายไปยังองค์การช่วยเหลือและกู้ภัยต่าง ๆ ในตอนแรกธนาคารโลกได้ประเมินปริมาณความช่วยเหลือที่ต้องการในวงเงิน 5 พันล้านเหรียญสหรัฐ แม้ว่าหลาย ๆ ประเทศจะให้ความช่วยเหลือบรรเทาทุกข์และช่วยเหลือ แต่สหประชาชาติได้วิพากษ์วิจารณ์ทั้งสหรัฐและยุโรปในการจัดหาทรัพยากรที่ไม่เพียงพอ โดยวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2548 ได้มีการให้คำมั่นสัญญากว่า 1.8 พันล้านเหรียญสหรัฐ (1 พันล้านปอนด์)

หลังจากเกิดภัยพิบัติ ประเทศออสเตรเลีย, อินเดีย, ญี่ปุ่น และสหรัฐ ได้รวมตัวกันเพื่อประสานความพยายามช่วยเหลือเพื่อปรับปรุงความช่วยเหลือทันที อย่างไรก็ตาม ในการประชุมสุดยอดจาการ์ตาเมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2548 กลุ่มพันธมิตรได้โอนความรับผิดชอบไปยังสหประชาชาติ

### บทวิจารณ์การตอบสนองของผู้บริจาค
[thumb|ลูกเรือของ[เรือรบสหรัฐอับราฮัม ลินคอล์น (ซีวีเอ็น-72)|เรือรบสหรัฐ''อับราฮัม ลินคอล์น'' เตรียมความพร้อมสำหรับการเติมเสบียงทางอากาศโดยเฮลิคอปเตอร์สหรัฐ]]

ตลอดระยะเวลาทั้งหมดของการตอบสนองหลักต่อภัยพิบัติสึนามิ ตั้งแต่ธันวาคม พ.ศ. 2547 ในอีกสี่หรือห้าปีข้างหน้า มีการถกเถียงกันมากมายเกี่ยวกับขนาดและรูปแบบของความช่วยเหลือที่ได้รับ ตัวอย่างเช่น หลังจากสึนามิหนึ่งวันในวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2547 ผู้ช่วยเลขานุการใหญ่ของสหประชาชาติเพื่อการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม ยอน เอกลันด์ รายงานว่ามีการจัดหมวดหมู่การมีส่วนร่วมของประเทศร่ำรวยในฐานะ "ตระหนี่" สิ่งนี้ถูกตีความอย่างกว้างขวางในสื่อประเภทการตอบสนองโดยรวมต่อเหตุการณ์สึนามิ ในขณะที่นายเอกลันด์อธิบายในภายหลังว่าในเวลานั้นเขาได้กล่าวถึงความช่วยเหลือทั่วโลกโดยรวมในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การพูดในงานแถลงข่าวภายหลังนายเอกลันด์กล่าวว่า "มันไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับประเทศใด ๆ หรือการตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉินนี้ เราอยู่ในช่วงแรกและการตอบสนองเป็นเชิงบวกอย่างท่วมท้น" รัฐบาลสหรัฐ ที่นำโดยประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู. บุช และรัฐมนตรีต่างประเทศ คอลิน พอเวลล์ ได้เพิ่มอีก 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐในวันที่ 28 ธันวาคม ต่อคำมั่นสัญญาเดิมของสหรัฐที่ 15 ล้านเหรียญสหรัฐ นำมาซึ่งมูลค่ารวมสูงถึง 35 ล้านเหรียญสหรัฐ (ไม่รวมความช่วยเหลือโดยตรงจากเรือเดินทะเลที่ส่งไปยังภูมิภาค) ในขั้นต้น กองทัพเรือสหรัฐได้ส่งเครื่องบินลาดตระเวนพี-3ซี โอไรออน และเรือบรรทุกเครื่องบินเพื่อช่วยปฏิบัติการบรรเทาทุกข์

ในวันที่ 31 ธันวาคม คำมั่นสัญญาของสหรัฐเพิ่มขึ้นเป็นสิบเท่าเป็น 350 ล้านดอลลาร์สหรัฐ กับประธานาธิบดีบุชบอกว่าจำนวนนั้นอาจจะเพิ่มขึ้นอีก ประธานาธิบดีบุชยังได้ลงนามในคำสั่งให้ลดธงครึ่งเสาในช่วงสัปดาห์แรกของปีใหม่

ในช่วงแรกของการตอบสนองต่อเหตุการณ์สึนามิ ความกังวลได้ถูกเปล่งเสียงออกมาในหลาย ๆ ไตรมาส ซึ่งความพยายามบรรเทาทุกข์ระหว่างประเทศอาจจะทำให้สะดุดหากประเทศต่าง ๆ ไม่ยอมจ่ายเงินตามคำมั่นสัญญาเบื้องต้น เมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2548 เลขาธิการสหประชาชาติ โคฟี แอนนัน กระตุ้นประเทศให้ผู้บริจาครับรองว่าพวกเขายอมจ่ายเงินเต็มเม็ดเต็มหน่วยตามคำมั่นสัญญา โดยชี้ไปที่กรณีก่อนหน้านี้ว่า "เรามีคำมั่นสัญญามากมาย แต่เราไม่ได้รับเงินทั้งหมด"

เมื่อวันที่ 5 มกราคม ขณะที่ประเทศต่าง ๆ ร่วมกันบริจาคเงินจำนวนมาก ยอน เอกลันด์ กล่าวว่า "ผมอยากเห็นความเมตตาที่แข่งกันได้มากกว่าไม่มีความสงสาร" และเสริมว่ามีหลายประเทศที่ให้คำมั่นสัญญาโดยไม่มีหลักประกันว่าเงินจะมาถึง หลังจากเกิดแผ่นดินไหวเมื่อปีที่แล้วในอิหร่านที่เมืองบัมซึ่งคร่าชีวิตผู้คนไป 26,000 คน เจ้าหน้าที่อิหร่านอ้างว่าได้รับเงินเพียง 17.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐจาก 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐที่สัญญาว่าจะให้ในตอนแรก ในช่วงกลางเดือนมีนาคม พ.ศ. 2548 ธนาคารพัฒนาเอเชียรายงานว่าการให้ความช่วยเหลือกว่า 4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐที่รัฐบาลสัญญาไว้นั้นล่าช้ากว่ากำหนด ซึ่งทางศรีลังกาได้วิพากษ์วิจารณ์ประเทศและองค์กรที่อ้างว่าจะให้เงินบริจาคว่า "ยังไม่ได้สักเพนนี เรากำลังทำงานบรรเทาทุกข์ด้วยเงินของรัฐบาล ศรีลังกายังคงรอเงินที่ผู้บริจาคให้คำมั่นสัญญา เงินที่ผู้คนสัญญาว่าจะให้ได้นำไปให้คำมั่นสัญญาต่อองค์การนอกภาครัฐ"

ลักษมัณ คาดีร์กามาร์ รัฐมนตรีต่างประเทศของศรีลังกากล่าวในการให้สัมภาษณ์กับบีบีซีว่า "ความช่วยเหลือจำนวนมากที่ได้รับในช่วงหลังคือ ผมขอโทษที่ต้องพูด – ไม่ค่อยมีประโยชน์ เช่น มีคอนเทนเนอร์เที่เต็มไปด้วยตุ๊กตาหมี แต่เห็นได้ชัดว่าพวกเขาได้รับความปรารถนาดี ไม่มีใครปฏิเสธ" ความอดทนของประเทศที่ได้รับผลกระทบจากสึนามิกำลังยืดเยื้อ "ตอนนี้รัฐบาลได้จัดทำแผนว่าจนถึงวันที่ 26 เมษายน ทุกสิ่งทุกอย่างที่มาถึง ทุกอย่างที่จะอยู่ในทะเลจะปลอดภาษี แต่หลังจากนั้น ไม่!" คาดีร์กามาร์ได้กล่าวต่อไปว่า "ยกตัวอย่างเช่น เราไม่ต้องการข้าว เรากำลังรอคอยการเก็บเกี่ยว ใครก็ตามที่ส่งข้าวไปจะเสียเวลาและเงินไปเปล่า ๆ"

นักวิจารณ์หลายคนอ้างว่าการตอบสนองของผู้บริจาคที่มากเกินไปและแข่งขันได้นั้นคุกคามความพยายามบรรเทาทุกข์ที่มีความสำคัญน้อยกว่า แต่มีความสำคัญเท่าเทียมกันในที่อื่น ๆ ซึ่งเอนรีเกตา บอนด์ ประธานกองทุนเบอร์โรส์ เวลล์คัม "ในขณะที่ทุกคนเปิดกองทุนเพื่อรับมือกับภัยพิบัติเหล่านี้ จำนวนผู้เสียชีวิตจากโรคมาลาเรีย เอดส์ และวัณโรคอย่างต่อเนื่องนั้นมากกว่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นครั้งเดียวเหล่านี้มาก" "เราจะทำดีมากขึ้นเพื่อลงทุนในการป้องกัน และมาตรการด้านสาธารณสุขที่ดี เช่น น้ำสะอาด" ส่วนโทนี แบลร์ นายกรัฐมนตรีอังกฤษ ยังแสดงความกังวลว่าความช่วยเหลือจากสึนามิอาจเบี่ยงเบนความต้องการเร่งด่วนต่อการพัฒนาด้านอื่น ๆ เขาชี้ให้เห็นว่ามีภัยพิบัติเทียบเท่ากับ "สึนามิที่ป้องกันได้ทุกสัปดาห์ในแอฟริกา" ซึ่งมีผู้เสียชีวิต 10,000 คนทุกวันจากโรคเอดส์และมาลาเรียเพียงอย่างเดียว

### บทวิจารณ์การตอบสนองของผู้รับบริจาค
ในระยะแรก ก่อนที่ภัยพิบัติจะชัดเจน ทางประเทศศรีลังกาได้ปฏิเสธข้อเสนอความช่วยเหลือจากประเทศอิสราเอล คัดค้านการรวมทหารอิสราเอล 60 นายในภารกิจ 150 คนซึ่งวางแผนโดยกองทัพบกอิสราเอล ในการจัดตั้งโรงพยาบาลสนาม, รวมถึงคลินิกอายุรศาสตร์และกุมารเวชศาสตร์ ซึ่งโฆษกกองทัพบกอิสราเอลได้รายงานต่อบีบีซี ต่อมา องค์การเพื่อมนุษยธรรมของประเทศอิสราเอลได้ส่งเครื่องบินจัมโบเจ็ตที่บรรทุกเสบียง 18.5 ตันไปยังโคลัมโบ และทีมกู้ภัยและการกู้คืนจากองค์การออร์ทอดอกซ์สุดโต่งของชาวยิวอย่างซาคาได้มาถึงโคลัมโบพร้อมอุปกรณ์ที่ใช้ระบุศพ เช่นเดียวกับถุงบรรจุศพ ส่วนการทุจริต, ระบบราชการ และลัทธิชาตินิยมได้ขัดขวางการตอบสนองด้านมนุษยธรรมในประเทศอินโดนีเซีย

ในประเทศศรีลังกา ณ วันที่ 10 กุมภาพันธ์ มีเพียง 30 เปอร์เซ็นต์เท่านั้นของผู้มีสิทธิ์ได้รับผลกระทบจากสึนามิที่ได้รับความช่วยเหลือใด ๆ และมีข้อกล่าวหาว่าเจ้าหน้าที่ในประเทศให้ความช่วยเหลือเฉพาะผู้สนับสนุนเท่านั้น ซึ่งบางคนไม่ได้ตกเป็นเหยื่อของสึนามิ รัฐบาลศรีลังกาจึงได้จัดตั้ง "หน่วยรับเรื่องร้องเรียนพิเศษ" เพื่อให้ประชาชนสามารถลงบันทึกเรื่องร้องทุกข์ได้

### รายชื่อผู้บริจาค
ตารางต่อไปนี้เป็นรายการบางส่วนของภาระผูกพันเงินสดจากรัฐบาลต่าง ๆ และองค์กรพัฒนาเอกชน ที่นำมาจาก และแหล่งอื่น ๆ:

## ดูเพิ่ม
* แผ่นดินไหวในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547
* เฮอริเคนแคทรีนา

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* United Nations Office of the Special Envoy for Tsunami Recovery
* Forced Migration Review special issue on lessons learned from the humanitarian response
* Reuters Tsunami Aidwatch tracking pledged vs. allocated funds
* ReliefWeb – FTS for South Asia Earthquake & Tsunami financial tracking tables
* BBC News: World helps – but will it forget? 28 December 2004
* Aceh's Media Stages Comeback after Tsunami  – IFEX
* Handbags Made By Tsunami Survivors Rebuilding Their Lives One Handbag at a Time

หมวดหมู่:แผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในมหาสมุทรอินเดีย พ.ศ. 2547
หมวดหมู่:ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม