ด้วงกว่าง

thumb|300x300px|ด้วงกว่างยุโรป
**ด้วงกว่าง แมงกว่าง** **แมงกวาง** หรือ **แมงคาม** เป็นแมลงในวงศ์ย่อย Dynastinae จัดอยู่ในวงศ์ใหญ่ Scarabaeidae ในอันดับแมลงปีกแข็ง (Coleoptera) ปัจจุบันมีด้วงกว่างที่เป็นที่รู้จักมากกว่า 1500 ชนิดใน 225 สกุล

## ลักษณะ
ด้วงกว่างมีลักษณะพิเศษที่แตกต่างจากแมลงปีกแข็งจำพวกอื่น ๆ อย่างเห็นได้ชัด คือ ตัวผู้มีขนาดที่ใหญ่ แลดูบึกบึน มีปีกที่พัฒนาเป็นเปลือกแข็ง 1 คู่หุ้มลำตัวด้านบนที่นูนอยู่เหมือนสวมชุดเกราะ มีสีดำคล้ำหรือน้ำตาลเข้มที่เงางาม ขณะที่บางชนิดอาจมีสีอ่อนกว่าหรือแม้กระทั่งสีทองก็มี  มีจุดเด่นที่เห็นได้ชัด คือ มีอวัยวะบริเวณส่วนหัวที่งอกยาวออกมาคล้ายเขาจำนวนอย่างน้อย 1 คู่ อยู่ด้านบนและด้านล่างของส่วนหัว  ซึ่งจะมีจำนวนและลักษณะสั้น-ยาวแตกต่างกันออกไปตามสกุลและชนิด ซึ่งพบมากที่สุดได้ถึง 5 เขา  ขณะที่ตัวเมียจะมีขนาดเล็กกว่าและไม่มีเขา หรือมีแต่สั้นกว่ามาก มีผิวลำตัวที่ขรุขระหยาบและมีขีดร่องหรือเรียบกว่า จุดแทง ที่ส่วนปีกแข็งมาก ตามลำตัวในบางชนิดมีขนอ่อนคล้ายกำมะหยี่สีเหลืองหรือสีน้ำตาลปกคลุมอยู่บริเวณใต้ท้องทั้งตัวผู้และตัวเมีย ขาคู่หน้ามีช่องที่อยู่ในแนวขวางสามารถบิดขยับได้ มีหนวดเป็นรูปใบไม้

ด้วงกว่างจะใช้เขานี้ในการต่อสู้ป้องกันตัวและต่อสู้กันเพื่อแย่งตัวเมียในการผสมพันธุ์ ซึ่งอาจจะต่อสู้กันข้ามสายพันธุ์หรือแม้แต่ต่างวงศ์กันได้ เช่น วงศ์ด้วงคีม (Lucanidae) ที่มีพฤติกรรมคล้ายกัน  โดยจะใช้เขาอันนี้ขวิดและหนีบหรือแม้กระทั่งยกคู่ต่อสู้ให้ลอยพ้นพื้นได้ ซึ่งการต่อสู้ของด้วงกว่างนั้นไม่ดุเดือดจนถึงขั้นบาดเจ็บหรือล้มตายกันไปข้างเหมือนสัตว์ชนิดอื่น อย่าง ปลากัดหรือไก่ชน แต่อาจจะทำให้เขาหักกันได้

## วงจรชีวิตด้วงกว่าง
ด้วงกว่างทั้งหมดมีวงจรชีวิตที่คล้ายกัน คือ จะวางไข่และตัวอ่อน คือ ตัวหนอนและดักแด้ใช้ชีวิตอยู่ในพื้นดินที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยธาตุอาหารทางระบบนิเวศ เช่น มีไม้ผุหรือมูลสัตว์ผสมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนมากพอ ตัวหนอนของด้วงกว่างจะมีขนาดใหญ่และป้อมสั้นกว่าแมลงจำพวกอื่น มักมีลำตัวสีขาวหรือเหลืองอ่อนจะขดตัวเป็นรูปตัวซี (C) และจะมีความแตกต่างจากตัวหนอนของแมลงจำพวกอื่น คือ มีส่วนหัวขนาดใหญ่ที่มีสีเข้มกว่าลำตัวเรียกว่าหัวกะโหลก มีกรามหรือมีเขี้ยว และจะมีรูหายใจที่ข้างลำตัวโดยมีปล้องทั้งหมด 8 ปล้อง ปล้องละคู่ และจะมีขาจริงหลังส่วนหัวด้วยรวม 3 คู่  โดยปกติแล้วจะกินอาหารและอยู่เฉย ๆ ในดินเท่านั้นจะไม่เคลื่อนไหวเท่าใดนัก จึงมีลำตัวที่ใหญ่  ตัวหนอนจะกินธาตุอาหารต่าง ๆ ในดิน 

ขณะเข้าสู่ระยะดักแด้ จนกว่าจะเป็นตัวเต็มวัยผุดขึ้นมาจากดิน กินระยะเวลานานราว 1 ปี ขณะที่บางชนิดอาจนานกว่านั้น คือ 2-3 ปี ขณะที่ช่วงระยะเวลาของการเป็นตัวเต็มวัยจะมีอายุเพียง 2-3 เดือนเท่านั้น แต่บางชนิดอาจอยู่ได้นานถึง 6 เดือนถึง 2 ปี ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย  ด้วงกว่างจึงจะอาศัยอยู่ในป่าหรือพื้นที่ที่มีระบบนิเวศที่อุดมเท่านั้น โดยปกติแล้วจะพบชุกชุมในช่วงฤดูฝน อันเป็นช่วงที่ตัวเต็มวัยจะผุดขึ้นมาดินและผสมพันธุ์ เมื่อตัวเต็มวัยปริตัวออกจากเปลือกที่เป็นดักแด้จะเริ่มปริจากส่วนหัวก่อน และจะรูดตัวออกจากทางส่วนปลายท้องคล้ายกับผีเสื้อ แต่การออกมาของด้วงกว่างนั้นมักวางอยู่พื้นดินเพื่อให้ขยับตัวหรือพลิกตัวคล่ำลงได้ง่ายเพื่อให้ส่วนปีกยืดกางได้เป็นอิสระ ขณะที่ออกมาระยะแรกตัวจะยังขาวซีด ซึ่งต้องใช้เวลาอีกนานเป็นวันเพื่อพัฒนาสีและความแข็งของเปลือกลำตัวให้สมบูรณ์ ขณะที่บางชนิดอาจจะอยู่ในเปลือกดักแด้อีกระยะหนึ่ง จึงค่อยผุดขึ้นมา[pai]

## พฤติกรรมหากินของด้วงกว่างและความผูกพันกับมนุษย์
หากินในเวลากลางคืน โดยจะกินยางไม้จากเปลือกไม้ของต้นไม้ใหญ่ในป่า รวมถึงผลไม้หรือพืชบางชนิดเป็นอาหารด้วย จึงจัดเป็นแมลงศัตรูพืชอย่างหนึ่ง และเหมือนกับแมลงอย่างอื่น คือ เมื่อพบแสงไฟก็จะบินเข้าหา

ด้วงกว่างมีความผูกพันกับมนุษย์มาอย่างยาวนาน โดยใช้ทำเป็นเครื่องประดับหรือรับประทานเป็นอาหาร อีกทั้งยังเป็นที่นิยมในการเลี้ยงเป็นสัตว์เลี้ยงด้วยในหลายพื้นที่ เพราะเหตุที่สามารถต่อสู้กันได้ จนเกิดเป็นเทศกาลหรือประเพณีท้องถิ่น เช่น ที่ประเทศญี่ปุ่นและภาคเหนือของไทย 
[thumb|200px|ตัว[หนอนของด้วงกว่างญี่ปุ่น (*Allomyrina dichotoma*)]]
## เผ่าพร้อมตัวอย่างสกุลและชนิด
### [[Agaocephalini]]
Auth: Burmeister, 1847. ตัวอย่างสกุล:
* *[[Aegopsis]]*
* *[[Agaocephala]]*

### [[Cyclocephalini]]
Auth: Laporte, 1840. ตัวอย่างสกุล:
* *[[Ancognatha]]* Erichson, 1847
* *[[Cyclocephala]]* Dejean, 1821 (masked chafers)
* *[[Dyscinetus]]* Harold, 1869 (rice beetles)

### [[Dynastini]]
Auth: MacLeay, 1819. ตัวอย่างสกุล:
* *[[Allomyrina]]* Arrow, 1911 (รวม *Trypoxylus*)
** *Allomyrina dichotoma* &ndash; Japanese rhinoceros beetle
* *[[Chalcosoma]]* Hope, 1837
***Chalcosoma atlas* &ndash; Atlas beetle
** *[[Chalcosoma moellenkampi]]* – Moellenkampi beetle
** *[[Chalcosoma caucasus]]* – Caucasus beetle
* *[[Dynastes]]* MacLeay, 1819
***[[Dynastes hercules]]* – Hercules beetle
***[[Dynastes neptunus]]* – Neptune beetle
* *[[Eupatorus]]* Burmeister, 1847
***[[Eupatorus gracilicornis]]* – Five-horned rhinoceros beetle
***[[Eupatorus siamensis]]* – Siamese beetle
***[[Eupatorus birmanicus]]* – Rabbit beetle
* *[[Megasoma]]* Kirby, 1825
***[[Megasoma mars]]* - Mars beetle
***[[Megasoma elephas]]* - Elephant beetle
***[[Megasoma actaeon]]* - Actaeon beetle
* *[[Xylotrupes]]* Hope, 1837
***[[Xylotrupes gideon]]* – Siamese rhinoceros beetle
** *[[Xylotrupes ulysses]]*

### [[Hexodontini]]
ตัวอย่างสกุล:
* *[[Hexodon]]*
* *[[Hyboschema]]*

### [[Oryctini]]
Auth: Mulsant, 1842. ตัวอย่างสกุล:
* *[[Enema (beetle)|Enema]]* Hope, 1837
* *[[Megaceras]]* Hope, 1837
** *[[Megaceras briansaltini]]*
* *[[Oryctes]]* Hellwig, 1798
** *Oryctes nasicornis* &ndash; European rhinoceros beetle
** *Oryctes rhinoceros* &ndash; Asiatic rhinoceros beetle
* *[[Strategus (beetle)|Strategus]]* Kirby, 1828
** *[[Strategus aloeus]]* &ndash; ox beetle
* *[[Trichogomphus]]* Burmeister, 1847
* *[[Xyloryctes]]*

### [[Oryctoderini]]
ตัวอย่างสกุล:
* *[[Chalcocrates]]*
* *[[Oryctoderus]]*

### [[Pentodontini]]
Auth: Mulsant, 1842. ตัวอย่างสกุล:
* *[[Bothynus]]* Hope, 1837
* *[[Diloboderus]]* Sturm, 1826
** *[[:es:Diloboderus abderus|Diloboderus abderus]]*
* *[[Pentodon (beetle)|Pentodon]]* Hope, 1837
* *[[Pericoptus]]* Burmeister, 1847
* *[[Thronistes]]* Burmeister, 1847
* *[[Tomarus]]* Erichson, 1847

### [[Phileurini]]
Auth: Burmeister, 1847; ตัวอย่างสกุล:
* *[[Cryptodus]]* MacLeay, 1819
* *[[Phileurus]]* Latreille, 1807

## หมายเหตุ
*ด้วงกว่างชนิดที่ใหญ่ที่สุดในโลก คือ ด้วงกว่างเฮอร์คิวลิส (*Dynastes hercules*) พบในภูมิภาคอเมริกากลางจนถึงทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งมีสถิติบันทึกไว้ยาวถึง 220 มิลลิเมตร และมีเขาที่ยาวมาก นอกจากนี้แล้วยังถือว่าเป็นสัตว์ที่แข็งแรงที่สุดในโลกด้วยเมื่อเปรียบเทียบแล้ว โดยสามารถยกหรือลากสิ่งที่มีน้ำหนักมากกว่าตัวเองได้ถึง 850 เท่า
*ด้วงกว่างชนิดที่พบได้บ่อยและเป็นที่รู้จักกันดีที่สุดในประเทศไทย คือ ด้วงกว่างโซ้ง หรือ ด้วงกว่างชน (*Xylotrupes gideon*) เป็นที่นิยมอย่างมากในช่วงฤดูฝนในหลายจังหวัดทางภาคเหนือ มีการจัดเป็นประเพณีหรือเทศกาล มีการประกวดแข่งขันความสวยงามของด้วงกว่าง และการแข่งขันการชนกันด้วย 
*ด้วงกว่างชนิดที่ใหญ่ที่สุดที่พบได้ในประเทศไทย คือ ด้วงกว่างสามเขาจันทร์ (*Chalcosoma caucasus*) มีขนาดความยาวถึง 120 มิลลิเมตร และยาวได้ถึง 130 มิลลิเมตรในประเทศอินโดนีเซีย ในประเทศไทยพบเฉพาะที่จังหวัดจันทบุรีเท่านั้น
*ด้วงกว่างเป็นแมลงที่มักถูกอ้างอิงหรือกล่างถึงวัฒนธรรมร่วมสมัยหลายอย่าง เช่น อนิเมะชั่นหรือในมังงะหลายเรื่อง เช่น *[[A Bug's Life]]* ในปี ค.ศ. 1998 ของพิกซาร์ หรือ ** ซึ่งเป็นการ์ตูนญี่ปุ่น เป็นต้น

## ดูเพิ่ม
*ด้วงคีม

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
*
*Dechambre (R.-P.) & Lachaume (G.) *[[The Beetles of the World]]*, volume 27, The genus *Oryctes* (Dynastidae), Hillside Books, Canterbury https://web.archive.org/web/20100806171758/http://www.insects.demon.co.uk/cm/cm-27-english.html

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ด้วง
หมวดหมู่:แมลงที่เป็นสัตว์เลี้ยง
หมวดหมู่:แมลงที่รับประทานได้
หมวดหมู่:ด้วงกว่าง
หมวดหมู่:ศัตรูพืช