ภาพยนตร์เสียงศรีกรุง

**ภาพยนตร์เสียงศรีกรุง** หรือ **ศรีกรุงภาพยนตร์** เป็นอดีตบริษัทผู้ผลิตและจำหน่ายภาพยนตร์ไทย ที่มีผลงานระหว่างปี พ.ศ. 2475-2485 มีผู้ก่อตั้งคือพี่น้องสกุลวสุวัต นำโดย มานิต วสุวัต เป็นกลุ่มบุคคลที่มีบทบาทสำคัญต่อวงการภาพยนตร์ไทย และเป็นผู้นำความคิดริเริ่มใหม่และนวัตกรรมหลาย ๆ ด้านในยุคบุกเบิกของวงการภาพยนตร์ไทย โดยมีตราสัญลักษณ์ประจำบริษัทเป็นพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม

พี่น้องตระกูลวสุวัต เริ่มตั้งแต่ดูแลกิจการโรงภาพยนตร์ในเครือบริษัทสยามนิรามัยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้สร้างภาพยนตร์ไทยเรื่องยาวสำเร็จเป็นเรื่องแรกชื่อ *[[โชคสองชั้น]]* ในปี พ.ศ. 2470 และต่อมาได้สร้างภาพยนตร์เสียงในฟิล์มของไทยสำเร็จเป็นรายแรก เรื่อง *[[หลงทาง (2475)|หลงทาง]]* ในปี พ.ศ. 2475 รวมทั้งก่อตั้งโรงถ่ายภาพยนตร์ชื่อ *ภาพยนต์เสียงศรีกรุง* ซึ่งนับเป็นโรงถ่ายภาพยนตร์เสียงมาตรฐานสากลแห่งแรกในประเทศ ในปี พ.ศ. 2478 และดำเนินกิจการสร้างภาพยนตร์เสียงอย่างต่อเนื่องจนได้รับฉายาว่า *[[ฮอลลีวู้ด]]แห่งสยาม* จนกระทั่งเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ส่งผลให้กิจการหยุดชะงักลง โรงถ่ายภาพยนตร์จึงได้ปิดกิจการไปในปี พ.ศ. 2485 และเปลี่ยนรูปแบบเป็นโรงภาพยนตร์ชื่อ *ศาลาศรีกรุง* จัดฉายภาพยนตร์เสียงในฟิล์มที่นำเข้าจากต่างประเทศและภาพยนตร์ไทยเสียงในฟิล์มบางเรื่อง ก่อนจะเลิกกิจการไปในปี พ.ศ. 2509

ปัจจุบันผลงานภาพยนตร์ของพี่น้องตระกูลวสุวัตเกือบ 20 เรื่อง ได้สูญหายไปเกือบหมดสิ้น มีเพียงภาพยนตร์เรื่อง *โชคสองชั้น* และ *[[เลือดชาวนา (2479)|เลือดชาวนา]]* ที่หลงเหลืออยู่ในสภาพของเศษฟิล์ม ซึ่งหอภาพยนตร์ได้อนุรักษ์ไว้

## ตราสัญลักษณ์
ตราสัญลักษณ์ประจำบริษัทของภาพยนตร์เสียงศรีกรุง เป็นภาพวาดพระปรางค์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร อยู่ในวงล้อมของแถบฟิล์ม ประดับด้วยชื่อ *ภาพยนต์เสียงศรีกรุง Srikrung Sound Film*  โดยคำว่า *ศรีกรุง* เป็นชื่อที่นำมาจากวารสารศรีกรุง อันเป็นกิจการดั้งเดิมของตระกูลวสุวัตที่ดำเนินมาตั้งแต่ พ.ศ. 2456 ก่อนจะนำมาตั้งเป็นชื่อโรงพิมพ์ศรีกรุง และกิจการภาพยนตร์ในเวลาต่อมา

## ประวัติ
### พี่น้องตระกูลวสุวัต (พ.ศ. 2465 - 2469)
พี่น้องตระกูลวสุวัต ได้แก่ มานิต วสุวัต, หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต), กระเศียร วสุวัต และกระแส วสุวัต เป็นบุตรของพระยาสุนทรพิมล (เผล่ วสุวัต) และคุณหญิงทิม วสุวัต พวกเขาล้วนเป็นผู้ที่สนใจและคิดค้นทดลองเล่นในเรื่องการประดิษฐ์ การช่างเกี่ยวกับเครื่องยนต์กลไก และการถ่ายรูปมาตั้งแต่เยาว์วัย ต่อมาตระกูลวสุวัตได้ทำกิจการโรงพิมพ์และเป็นเจ้าของกิจการหนังสือพิมพ์ศรีกรุงและสยามราษฎร์ ซึ่งเป็นหนังสือพิมพ์ที่มีชื่อเสียงในขณะนั้น

thumb|190px|ตราสัญลักษณ์ของหนังสือพิมพ์ศรีกรุง หนึ่งในกิจการดั้งเดิมของตระกูลวสุวัต ก่อนจะนำมาตั้งเป็นชื่อกิจการภาพยนตร์ในเวลาต่อมา
ในปี พ.ศ. 2465 โรงภาพยนตร์ในเครือบริษัทสยามนิรามัย ก่อตั้งโดยราชสำนัก จากการที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสนับสนุนให้นักธุรกิจคนไทยจัดตั้งกิจการโรงภาพยนตร์ และดำเนินกิจการโดยพี่น้องตระกูลวสุวัต ต่อมาได้มีการเริ่มฉายภาพยนตร์ขึ้นโดยตั้งชื่อคณะในนาม *ศรีกรุง* โดยมี มานิต, หลวงกลการเจนจิต, กระเศียร และกระแส เป็นผู้ร่วมคณะ

ขณะที่พี่น้องตระกูลวสุวัตยังเป็นผู้ดูแลกิจการโรงภาพยนตร์ เกิดน้ำท่วมเมืองซัวเถา ประเทศจีน อันเป็นข่าวใหญ่สำหรับชาวจีนในเมืองไทยขณะนั้น พี่น้องวสุวัตได้รับพระราชทานภาพถ่ายเหตุการณ์นี้จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เพื่อนำมาลงข่าวหนังสือพิมพ์ แต่ด้วยความสนใจในการทำภาพยนตร์ พี่น้องวสุวัตจึงได้ไปติดต่อขอซื้อกล้องถ่ายภาพยนตร์ที่กรมหลวงสรรพสาตรเคยใช้มาดัดแปลงจนใช้การได้ และได้ฟิล์มจากพระสัทธาพงศ์ (ต่วย) เจ้าของโรงหนังปีระกา เพราะในขณะนั้นยังไม่มีฟิล์มจำหน่ายในประเทศ

คณะศรีกรุงจึงได้ทดลองถ่ายภาพยนตร์เรื่องแรก คือเรื่อง *น้ำท่วมเมือง[[ซัวเถา]]* เป็นการนำชุดภาพถ่ายข่าวน้ำท่วมที่เมืองซัวเถามาถ่ายทำจัดฉากให้ดูเหมือนเป็นหนังข่าว เช่น เอากิ่งไม้มาเป็นฉากหน้าของภาพ เป่าลมให้สั่นไหวเหมือนเกิดพายุ และนำมาจัดฉายที่โรงภาพยนตร์ของสยามนิรามัย ซึ่งได้รับความสนใจจากชาวจีนที่แห่กันมาชมจนห้องขายตั๋วพัง ทำให้พี่น้องวสุวัตลงมือทดลองถ่ายทำภาพยนตร์สารคดีเชิงข่าวสารสารคดีอีกหลายเรื่อง โดยมี หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) เป็นหัวหน้าถ่ายทำ

ในปี พ.ศ. 2468 หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) ได้ตำแหน่งเป็นหัวหน้าช่างถ่ายภาพและภาพยนตร์ของกองภาพยนตร์เผยแผ่ข่าว กรมรถไฟหลวง หน่วยงานรัฐที่ทำหน้าที่ผลิตภาพยนตร์แห่งแรกของไทย โดยได้ทำหน้าที่บันทึกเหตุการณ์สำคัญของประเทศตั้งแต่ต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว อย่างต่อเนื่อง เช่น พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเลียบมณฑลฝ่ายเหนือ ฯลฯ จนชาวสยามในเวลานั้น ต่างเรียกขานหนังของกรมรถไฟจนติดปากว่า *หนังหลวงกล*

เมื่อมีชาวต่างชาติเดินทางเข้ามาถ่ายทำภาพยนตร์ในประเทศไทย โดยได้รับความเอื้อเฟื้อจากกรมรถไฟหลวง แม้แต่การถ่ายทำภาพยนตร์เรื่อง *[[นางสาวสุวรรณ]]* (2466) ที่กำกับและเขียนบทโดยเฮนรี แม็กเร พี่น้องตระกูลวสุวัตก็ได้เข้าร่วมช่วยเหลือด้วย ดังนั้นจึงมีโอกาสได้เรียนรู้เทคนิควิธีการทางภาพยนตร์ และได้ทดลองใช้เครื่องมือต่าง ๆ ทำให้มีความรู้ความชำนาญกว่าผู้อื่น ประกอบกับความรู้ความสามารถทางการถ่ายรูปถ่ายภาพยนตร์มีเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว

### กรุงเทพภาพยนตร์บริษัท (พ.ศ. 2470 - 2473)
ในปี พ.ศ. 2470 พี่น้องตระกูลวสุวัตได้ก่อตั้งเป็นบริษัทสร้างภาพยนตร์ไทยชื่อ *กรุงเทพภาพยนต์บริษัท* สร้างภาพยนตร์เงียบเรื่อง *[[โชคสองชั้น]]* ซึ่ง โดยมี มานิต วสุวัต เป็นผู้อำนวยการสร้างและผู้ประดิษฐ์ศิลป์, หลวงบุณยมานพพานิชย์ (อรุณ บุณยมานพ) เจ้าของนาม "แสงทอง" เป็นผู้ประพันธ์เรื่อง, หลวงอนุรักษ์รัถการ (เปล่ง สุขวิริยะ) เป็นผู้กำกับการแสดง, หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) เป็นผู้ถ่ายภาพ ผู้แสดงเป็นพระเอกคือ มานพ ประภารักษ์ ซึ่งคัดมาจากผู้สมัครทางหน้าหนังสือพิมพ์ ม.ล. สุดจิตร์ อิศรางกูร นางเอกละครร้องและละครรำมีชื่ออยู่ในขณะนั้น หลวงภรตกรรมโกศล ตัวโกงจากเรื่อง *นางสาวสุวรรณ* แสดงเป็นผู้ร้าย

ภาพยนตร์เรื่อง *โชคสองชั้น* ออกฉายเป็นครั้งแรกที่โรงภาพยนตร์พัฒนากร เมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พ.ศ. 2470 ได้รับการตอบรับจากประชาชนจำนวนมาก อย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน นับว่าเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกที่มีมหาชนไปดูกันมากที่สุด และได้รับการจารึกว่าเป็นภาพยนตร์ประเภทเรื่องแสดงเพื่อการค้าเรื่องแรกที่สร้างโดยคนไทย

จากความสำเร็จครั้งนี้พี่น้องวสุวัตตัดสินใจสร้างภาพยนตร์อีกสองเรื่อง ได้แก่ *ใครดีใครได้* (2470) และ *ใครเป็นบ้า* (2471) ก่อนที่กรุงเทพภาพยนตร์บริษัทได้ยุติการสร้างภาพยนตร์ลงชั่วคราวโดยหันไปทดลองค้นคว้าเกี่ยวกับภาพยนตร์เสียงซึ่งเริ่มเป็นที่นิยมแทนภาพยนตร์เงียบอย่างจริงจัง

เดือนมีนาคม พ.ศ. 2472 ได้มีคณะถ่ายภาพยนตร์เสียงประเภทข่าวจากประเทศอเมริกา ชื่อ บริษัทฟอกซ์มูวีโทนนิวส์ (Fox Movietone News) เดินทางเข้ามาถ่ายทำภาพยนตร์ข่าวเบ็ดเตล็ดในสยาม โดยในการนี้ หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) ซึ่งเป็นหัวหน้าช่างถ่ายภาพยนตร์ของกองภาพยนตร์เผยแผ่ข่าว ได้เข้าไปอำนวยความสะดวกให้แก่คณะถ่ายทำกลุ่มนี้อย่างใกล้ชิด จึงได้ถือโอกาสดึงพี่น้องคนอื่น ๆ เข้าไปเรียนรู้การถ่ายทำภาพยนตร์เสียงด้วย

### ภาพยนตร์เสียงศรีกรุง แบบวสุวัต (พ.ศ. 2474 - 2478)
พี่น้องตระกูลวสุวัตได้ริเริ่มคิดประดิษฐ์เครื่องมือถ่ายภาพยนตร์บันทึกเสียงลงในภาพยนตร์ได้สำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2474 โดยการดัดแปลงประดิษฐ์เครื่องฉายและกล้องถ่ายภาพยนตร์ที่มีอยู่ให้กลายเป็นเครื่องฉายและกล้องถ่ายภาพยนตร์เสียงระบบเสียงในฟิล์มจนสำเร็จพอใช้การได้ แล้วลงมือสร้างภาพยนตร์ชนิด "เสียงบนฟิล์ม" และเนื่องจากพี่น้องตระกูลวสุวัตได้คิดค้นประกอบเครื่องมือขึ้นใช้เองตามวิธีของระบบฟิล์มเดียว (Single System) จึงได้เรียกว่า "แบบวสุวัต" นับเป็นผู้สร้างภาพยนตร์เสียงรายแรกที่สามารถสร้างภาพยนตร์พูดได้

พี่น้องตระกูลวสุวัตได้ทดลองถ่ายทำภาพยนตร์เสียงขนาดสั้นและได้นำออกฉายที่โรงภาพยนตร์พัฒนากรในปีเดียวกัน มีทั้งหมด 3 ม้วน เป็นการแสดงหลายเรื่องรวมกัน เช่น จำอวด งิ้ว และดนตรีไทย โดยได้ถ่ายการเดี่ยวซอสามสายโดยพระยาภูมิเสวิน และเดี่ยวจะเข้โดยนางสนิทบรรเลงการ และถ่ายการแสดงคณะจำอวด ทิ้ง มาฬมงคล และ อบ บุญติด ซึ่งมีชื่อเสียงอยู่ในเวลานั้น ได้รับความสนใจตื่นเต้นในหมู่ผู้ชมเป็นอันมาก ผลพวงจากความสำเร็จครั้งนี้ทำให้พี่น้องวสุวัตได้ลงทุนจัดตั้งกิจการสร้างภาพยนตร์ของพวกตนเป็นทางการว่า *บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุง* เรียกเป็นภาษาอังกฤษว่า *Srikrung Sound Film*

ก้าวต่อมาของคณะภาพยนตร์เสียงศรีกรุงคือการลงมือสร้างภาพยนตร์เสียงเรื่องแรกของไทย เรื่อง *[[หลงทาง (2475)|หลงทาง]]* หรือในชื่อภาษาอังกฤษว่า *Going Astray* โดยในขั้นต้นได้สร้างโรงถ่ายขึ้นที่กลางสนามในลานบ้านที่สะพานขาวและเรียกกันว่า "โรงถ่ายสะพานขาว" หรือโรงโถงกลางสนามในลานบ้านวสุวัต ย่านสะพานขาวติดถนนกรุงเกษม ภายในกั้นเป็น 3 ห้องบุฝาเซ็ลโลเท็กซ์เก็บเสียงสะท้อน ใช้เป็นฉากภายในเรื่อง ได้แก่ ฉากห้องกินข้าว, ห้องนอนของพระเอก และ ห้องรับแขกใหญ่ของเพื่อนพระเอก ส่วนการถ่ายทำนอกสถานที่ก็มีปัญหาเรื่องเสียงรบกวน และการขนย้ายอุปกรณ์ต่าง ๆ ก็เป็นเรื่องยุ่งยากมาก

โรงถ่ายสะพานขาวนี้ใช้เป็นฉากในห้องในบ้านของตัวละครเท่านั้น ทีมงานไม่สามารถหาฉากภาพยนตร์ภายนอกที่เหมาะสมจะเป็นทุ่งนาบ้านของพระเอกได้ หลังจากใช้เวลาไม่นานคณะผู้สร้างก็ค้นพบสถานที่ที่ตำบลบางกะปิ เป็นทุ่งนาผืนกว้างที่เหมาะแก่การถ่ายภาพยนตร์และเป็นสถานที่ที่เงียบสงัดห่างไกลเมือง คณะผู้สร้างจึงปักหลักถ่ายฉากภายนอกจนกระทั่งปิดกล้อง

ภาพยนตร์เสียงเรื่องแรกของไทย เรื่อง *หลงทาง* ออกฉายในช่วงวันขึ้นปีใหม่ เดือนเมษายน พ.ศ. 2475 ซึ่งพิเศษกว่าทุกปีเพราะเป็นปีที่รัฐบาลจัดงานเฉลิมฉลองสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 150 ปี ประชาชนจากทั่วทุกสารทิศจะเดินทางเข้ามาในเมืองหลวงมากกว่าปรกติ ภาพยนตร์เสียงเรื่อง *หลงทาง* จึงประสบความสำเร็จอย่างยิ่ง

ในปลายปี พ.ศ. 2476 คณะภาพยนตร์เสียงศรีกรุงจึงเตรียมสร้างโรงถ่ายภาพยนตร์เสียงมาตรฐานแห่งแรกของประเทศ ที่ทุ่งบางกะปิ ถนนอโศก ซึ่งทีมงานซื้อที่ดินผืนใหญ่สุดถนนสายปากน้ำ (ใกล้โรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย)

ในระหว่างที่กำลังสร้างโรงถ่าย บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงก็ยังคงสร้างภาพยนตร์ต่ออีกหลายเรื่อง เช่นภาพยนตร์เรื่อง *[[เลือดทหารไทย]]* (2478) ที่ทางบริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงได้รับการว่าจ้างจากกระทรวงกลาโหม ให้ถ่ายทำภาพยนตร์เผยแพร่กิจการทหารทั้งสามเหล่าทัพ โดยนำเสนอเป็นภาพยนตร์บันเทิงที่มีพระเอกนางเอก

เดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2477 เริ่มสร้างโรงถ่ายภาพยนตร์ที่ทุ่งบางกะปิ เขียนแบบและก่อสร้างโดยบริษัทคริสเตียนนีแอนด์เนียลเสน โดยสตูดิโอเป็นตึกคอนกรีตเสริมเหล็ก หลังคาโค้ง ติดตั้งอุปกรณ์ทันสมัย วางระเบียบตามแบบโรงถ่ายฮอลลีวู้ด มีทั้งอาคารถ่ายและบริเวณภายนอกที่จะสร้างฉากอะไรก็ได้โดยสะดวกไม่ต้องไปหาที่อื่น แบ่งเป็นแผนกพร้อมเจ้าหน้าที่ประจำแผนกอำนวยการ จนเสร็จสมบูรณ์เมื่อปี พ.ศ. 2478 ตั้งชื่อโรงถ่ายว่า *ภาพยนต์เสียงศรีกรุง* เมื่อแรกเปิดโรงถ่ายได้มีการประกาศรับนักแสดงและมีผู้สนใจสมัครหญิงราว 400 คนเศษ และชาย อีก 1,000 คนเศษ โดยภาพยนตร์เรื่องแรกที่ถ่ายทำในโรงถ่ายแห่งนี้ คือ *[[พญาน้อยชมตลาด (2478)|พญาน้อยชมตลาด]]* (2478)

### บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุง จำกัด (พ.ศ. 2478 - 2485)
ช่วงเวลาที่ถือได้ว่าเป็นยุคทองของบริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงอยู่ระหว่างปี พ.ศ. 2478-2482 ภาพยนตร์เสียงศรีกรุงได้ผลิตภาพยนตร์ข่าวและสารคดีราว 40-50 เรื่อง และภาพยนตร์เรื่องปีละ 3-4 เรื่อง ยุคนี้จัดว่าเป็นยุคทองยุคหนึ่งของวงการหนังไทย เพราะบริษัทเสียงศรีกรุงสร้างหนังตามที่เห็นว่าเหมาะสมและยังได้พัฒนาการสร้างหนังอยู่ตลอดเวลา หนังของบริษัทนี้ได้รับการต้อนรับในทุกแห่ง และนอกจากนั้นบริษัทยังผลิตแผ่นเสียงเพลงประกอบออกจำหน่ายในชื่อ *แผ่นเสียงศรีกรุง* อีกด้วย

[thumb|190px|จำรัส สุวคนธ์ และ มานี สุมนนัฎ [ผู้มีชื่อเสียง|ดาราคู่แรกของไทย]]
โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริษัทได้สร้างดาราที่มีชื่อเสียงขึ้นมากมาย และยังเป็นที่กำเนิดของดาราคู่แรก คือ จำรัส สุวคนธ์ และ มานี สุมนนัฎ ทั้งคู่มาแสดงร่วมกันเป็นครั้งแรกในภาพยนตร์เรื่อง *[[กลัวเมีย]]* (2479) ซึ่งเมื่อออกฉายก็ได้รับความนิยมอย่างมาก ตั้งแต่นั้นมาชื่อ "*มานี-จำรัส*" ได้รับการจารึกในฐานะดาราคู่ขวัญคู่แรกของวงการภาพยนตร์ไทย

ในปี พ.ศ. 2480 บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงได้เริ่มลงมือถ่ายทำภาพยนตร์เสียงเรื่องยิ่งใหญ่ตามความตั้งใจที่มีมาตั้งแต่เริ่มต้นสร้างโรงถ่าย ภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นภาพยนตร์ประเภทเพลงระบำ ตั้งชื่อว่า *[[เพลงหวานใจ]]* ซึ่งทีมงานได้วางแผนเขียนบท แต่งเพลง ซักซ้อมการเต้นระบำและการแสดง รวมทั้งลงทุนตกแต่งฉากอย่างทันสมัยและมโหฬารทั้งในและนอกโรงถ่ายมานานหลายเดือน และนับเป็นครั้งแรกในภาพยนตร์ไทยที่นางเอกชั้นนำใส่ชุดทูพีชชิ้นน้อยนิดซึ่งเป็นแฟชั่นใหม่ล่าสุดเข้าฉากถ่ายทำ ภาพยนตร์เรื่องนี้ออกฉายเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2480 ซึ่งประสบความสำเร็จมากอีกเช่นเคย ทางบริษัทจึงนำทั้งคู่มาแสดงร่วมกันเป็นครั้งสุดท้าย คือเรื่อง  *หลอกเมีย* (2480)

จากชื่อเสียงของมานี-จำรัส พวกเขาได้รับสิทธิพิเศษในการนั่งเก้าอี้พิเศษแบบฮอลลิวูดที่จะมอบแด่ผู้กำกับชั้นนำของโรงถ่าย และพวกเขาได้กลายเป็นผู้นำการแต่งกายที่ล้ำยุคของประชาชนยุคนั้น กล่าวคือบุรุษจะหวีผมแสกกลางเรียบแปล้ ไว้หนวดเรียวริมฝีปากอย่างนักแสดงฮอลลิวูด ส่วนสตรีจะเขียนคิ้วโก่ง ไว้ผมทรงชิงเกิล ใส่เสื้อเอวจัมพ์ และสวมชุดว่ายน้ำอวดขาอ่อนตามอย่างนักแสดง นับเป็นช่วงที่รุ่งโรจน์ที่สุดในอาชีพนักแสดงของทั้งคู่

จนเกิดสงครามโลกครั้งที่สองขึ้น บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงต้องยุติกิจการถ่ายทำภาพยนตร์ลงเพราะผลกระทบที่ได้รับจากภาวะสงคราม ผนวกกับมหาอุทกภัยครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นในกรุงเทพมหานครเมื่อปลายปี พ.ศ. 2485 พร้อมกับการเข้าสู่ยุคตกต่ำของอุตสาหกรรมภาพยนตร์ไทยทั่วประเทศ โรงถ่ายภาพยนตร์เสียงศรีกรุงได้รับความเสียหายหนัก โดยภาพยนตร์เรื่องสุดท้ายของโรงถ่ายภาพยนตร์เสียงศรีกรุง คือเรื่อง *[[น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง (2485)|น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง]]* (2485) และได้ปิดกิจการไปในปี พ.ศ. 2485 มานิต วสุวัตจึงได้หันไปทุ่มเทให้กับกิจการหนังสือพิมพ์แทนจนสิ้นสุดสงคราม

### หลังสงครามโลกครั้งที่สอง และศรีกรุงภาพยนตร์ (พ.ศ. 2493 - 2515)
หลังสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง บริษัทภาพยนตร์เสียงศรีกรุงไม่กระเตื้องดีขึ้นเพราะศรีกรุงได้สูญเสียบุคคลผู้เป็นกำลังสำคัญของกิจการนี้ไปหลายคน พี่น้องวสุวัตจึงเลิกผลิตภาพยนตร์ โรงถ่ายได้เปลี่ยนแปลงไปเป็นโรงงานผลิตแผ่นเสียงในนาม **บริษัทแผ่นเสียงศรีกรุง จำกัด** ซึ่งเป็นโรงแรกของประเทศ และปรับปรุงโรงถ่ายเป็นโรงภาพยนตร์ชั้นสอง ใช้ชื่อ *ศาลาศรีกรุง* ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 จัดฉายภาพยนตร์เสียงในฟิล์มที่นำเข้าจากต่างประเทศและภาพยนตร์ไทยเสียงในฟิล์มบางเรื่อง จนกระทั่งปิดตัวลงและถูกรื้อไปในปี พ.ศ. 2509

ในช่วงปี พ.ศ. 2493 - 2495 ภาพยนตร์เสียงศรีกรุงบางเรื่องได้ถูกนำกลับมาฉายอีกครั้งที่ศาลาเฉลิมกรุงและศาลาเฉลิมบุรี

ในช่วงปี พ.ศ. 2514 มานิต วสุวัต ได้หวนกลับมาสร้างภาพยนตร์อีกครั้งโดยรวบรวมทายาทในตระกูลวสุวัตจัดตั้งบริษัทศรีกรุงยุคใหม่ขึ้น ในนาม *ศรีกรุงภาพยนตร์* ขณะที่วงการกำลังนิยมทำหนังสโคป เสียงพากย์ในฟิล์ม โดยมี ชายชาญ วสุวัต เป็นผู้อำนวยการสร้าง และ มานิต วสุวัต เป็นที่ปรึกษา นักแสดงนำในภาพยนตร์ของศรีกรุงภาพยนตร์ในยุคนี้ ได้แก่ สมบัติ เมทะนี, อรัญญา นามวงศ์, สุคนธ์ทิพย์ เสนะวงศ์, เมตตา รุ่งรัตน์, ไพโรจน์ ใจสิงห์, ฯลฯ

กิจการสร้างภาพยนตร์ของศรีกรุงยุคใหม่ดำเนินไปได้สองปีเท่านั้นก็ต้องยุติงานสร้างอีกครั้ง เหลือเพียงบริษัทแผ่นเสียง จนถึงปี พ.ศ. 2518 บริษัทแผ่นเสียงได้เลิกกิจการถาวรเมื่อความนิยมลดลงในยุคแถบเสียงตลับ (Casette) กำลังได้รับความนิยมสูงขึ้นเรื่อย ๆ แทนที่แผ่นเสียง จนกระทั่งมานิต วสุวัต เสียชีวิตเมื่อปี พ.ศ. 2526 ด้วยวัย 85 ปี

ปัจจุบันพื้นที่โรงถ่ายภาพยนต์เสียงศรีกรุงคือบริเวณลานจอดรถของรถไฟฟ้า MRT สถานีสุขุมวิท ใกล้กับสยามสมาคม

## สิ่งสืบเนื่องและอนุสรณ์
[thumb|250px|พิพิธภัณฑ์ภาพยนตร์ไทยของ[หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน)|หอภาพยนตร์ ซึ่งจำลองแบบมาจากโรงถ่าย *ภาพยนต์เสียงศรีกรุง*]]
หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ได้นำอาคารโรงถ่าย *ภาพยนต์เสียงศรีกรุง* มาเป็นต้นแบบในการสร้างอาคารพิพิธภัณฑ์ภาพยนตร์ไทย เพื่อรำลึกถึงจุดเริ่มต้นของอุตสาหกรรมภาพยนตร์เสียงแห่งแรกในประเทศ รวมถึงคุณูปการของพี่น้องตระกูลวสุวัต

จากผลงานการแสดงภาพยนตร์เรื่อง *เพลงหวานใจ* ของมานี-จำรัส ซึ่งเป็นดาราคู่ขวัญและกลายเป็นภาพจำ ด้วยเหตุนี้หอภาพยนตร์จึงได้มีการก่อสร้างสระประติมากรรม โดยจำลองมาจากฉากหนึ่งในภาพยนตร์ดังกล่าว ที่เรืออากาศเอกของไทย (จำรัส สุวคนธ์) ผู้ขับเครื่องตกในประเทศสมมติชื่อซานคอซซาร์ แล้วพบกับพระราชินี (มานี สุมนนัฏ) ที่กำลังสรงน้ำอยู่ริมห้วย โดยมีตากล้องคือ เภา วสุวัต และผู้กำกับคือ ขุนวิจิตรมาตรา กำลังถ่ายทำอยู่ในน้ำ ด้วยเหตุนี้สระประติมากรรมนั้นจึงสร้างให้เป็นรูปปั้นสตรีแช่อยู่ในสระน้ำ

พี่น้องวสุวัตมีภาพยนตร์สร้างขึ้นทั้งหมดเกือบ 20 เรื่อง ระหว่างปี พ.ศ. 2470 ถึง พ.ศ. 2485 แต่ผลงานภาพยนตร์ของพี่น้องวสุวัตกลับสูญหายไปเกือบหมดสิ้น โดยเฉพาะในยุคโรงถ่ายภาพยนตร์เสียงศรีกรุง ปัจจุบันผลงานเหล่านี้กลับเหลือรอดมาแค่เศษฟิล์มจากภาพยนตร์เรื่อง *[[โชคสองชั้น]]* (2470) ซึ่งหอภาพยนตร์ได้ค้นพบเศษฟิล์มและสามารถนำมาฉายได้เพียงประมาณ 1 นาที และภาพยนตร์เรื่อง *[[เลือดชาวนา (2479)|เลือดชาวนา]]* (2479) ซึ่งสามารถนำมาฉายให้คนรุ่นหลังดูได้เพียง 15 นาทีเท่านั้น รวมถึงผลงานการถ่ายภาพยนตร์บางส่วนของหลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) ได้รับการเก็บรักษาไว้ในคลังอนุรักษ์ของหอภาพยนตร์ แม้ส่วนมากจะหลงเหลือมาเพียงเศษเสี้ยว

ปัจจุบัน ผลงานภาพยนตร์ของพี่น้องตระกูลวสุวัตได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภาพยนตร์ของชาติจากหอภาพยนตร์ทั้งหมด 3 เรื่อง ได้แก่ *โชคสองชั้น* (2470), *พระราชพิธีเฉลิมกรุงเทพมหานครอันประดิษฐานมาครบ 150 ปี* (2475) และ *เลือดชาวนา* (2479)

## บุคลากร
### ผู้อำนวยการสร้าง
* มานิต วสุวัต

### ผู้ประพันธ์
* หลวงบุณยมานพพานิชย์ (อรุณ บุณยมานพ) เจ้าของนาม "แสงทอง" 
* ขุนวิจิตรมาตรา/กาญจนาคพันธุ์ *(หลงทาง, [[ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2477)|ปู่โสมเฝ้าทรัพย์]], [[เลือดทหารไทย]], [[เพลงหวานใจ]])*
* หลวงอนุรักษ์รัถการ *(เมืองแม่หม้าย, [[กลัวเมีย]], หลอกเมีย)*
* หลวงกลการเจนจิต *(แก่นกะลาสี)*
* ศรีสุข วสุวัต กับ เชื้อ อินทรทูต *(เลือดชาวนา)*
* ผัน นาคสุวรรณ *(เลือดชนบท)*
* จวงจันทร์ จันทร์คณา (พรานบูรพ์) *(ในสวนรัก, อ้ายค่อม, ค่ายบางระจัน, [[ไม่เคยรัก]])*

### ผู้กำกับการแสดง
* หลวงอนุรักษ์รัถการ (เปล่ง สุขวิริยะ) 
* ขุนวิจิตรมาตรา *(เพลงหวานใจ)*
* หลวงอนุรักษ์รัถการ *(พญาน้อยชมตลาด, เมืองแม่หม้าย, กลัวเมีย, หลอกเมีย)*
* ศรีสุข วสุวัต กับ เชื้อ อินทรทูต *(เลือดชาวนา)*
* หลวงกลการเจนจิต กับ พอใจ วสุวัต *(แก่นกะลาสี)*
* หลวงกลการเจนจิต *(เลือดชนบท)*
* จวงจันทร์ จันทร์คณา (พรานบูรพ์) *(ในสวนรัก, อ้ายค่อม, ค่ายบางระจัน, ไม่เคยรัก)*

### ผู้ถ่ายภาพ
* หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต) 
* ศรีสุข วสุวัต
* พอใจ วสุวัต

### นักแสดง/ดาราศรีกรุง
* แม่น ชลานุเคราะห์, ศรี, วาสนา ทองศรี, ชื่นใจ, ปลั่ง ชูเทศะ และ ชลัช อัลบูรณ์ *(หลงทาง)*
* เสน่ห์ นิลพันธ์, ปลอบ ผลาชีวะ, มณี มุญจนานนท์ และ องุ่น เครือพันธ์ *(ปู่โสมเฝ้าทรัพย์)*
* ร้อยเอก หม่อมหลวงขาบ กุญชร, จมื่นมานิตย์นเรศ, ร้อยโท เขียน ธีมากร และ จำรุ กรรณสูตร *(เลือดทหารไทย)*
* หลวงพรตกรรมโกศล (มงคล สุมนนัฎ) *(พญาน้อยชมตลาด, แก่นกะลาสี)*
* มานี สุมนนัฎ *(พญาน้อยชมตลาด, เมืองแม่หม้าย, [[กลัวเมีย]], [[เพลงหวานใจ]], หลอกเมีย)*
* เขียน ไกรกุล *(กลัวเมีย)*
* ประมวล รัศมิทัต, นัยนา วาณีวัฒน์, เชิญ ศิวเสน, สมยศ ทัศนพันธ์, สวัสดิ์ วิธีเทศ *(เพลงหวานใจ)*
* เกษม มิลินทจินดา *(เมืองแม่หม้าย, แก่นกะลาสี, เพลงหวานใจ, หวานใจนายเรือ)*
* จำรัส สุวคนธ์ *(เลือดชาวนา, กลัวเมีย, เพลงหวานใจ, หลอกเมีย, ในสวนรัก, ไม่เคยรัก, น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง)*
* ปลอบ ผลาชีวะ, ราศรี เพ็ญงาม, บังอร อินทุโสภณ *(เลือดชาวนา)*
* ชั้น ไชยนันท์ *(เลือดชนบท)*
* เบ็ญจา รัตนกุล *(เลือดชนบท, อ้ายค่อม, ไม่เคยรัก)*
* ทองคำ มาติน *(เพลงหวานใจ, ตื่นเขย)*
* สายสนม วีรานุวัต, จิตรา สุมนนัฏ *(หลอกเมีย)*
* จุรี รัตนหัตถ์ *(หวานใจนายเรือ)*
* เลิศล้วน อมาตยกุล, วาสนา สุวรรณทัต *(ตื่นเขย)*
* สมพงษ์ จันทรประภา *(อ้ายค่อม, ค่ายบางระจัน)*
* นรา พานิชพัฒน์ *(ในสวนรัก, น้ำท่วมดีกว่าฝนแล้ง)*
* เจือ จักษุรักษ์, ไพพรรณ บูรณพิมพ์ *(ค่ายบางระจัน)*
* ฯลฯ

### ทีมงาน
* **แผนกกล้อง** หลวงกลการเจนจิต (เภา วสุวัต), ศรีสุข - พอใจ วสุวัต (ช่างกล้อง), ศรีสุข - เชื้อ (เสมียนจดบันทึก)
* **แผนกแสง** หลวงกลการเจนจิต
* **แผนกเสียง** กระเศียร วสุวัต
* **แผนกอัด[[แผ่นเสียง|จานเสียง]]** กระเศียร วสุวัต
* **แผนกล้างและพิมพ์** กระเศียร วสุวัต, ประจวบ อมาตยกุล
* **แผนกลำดับภาพ** กระเศียร วสุวัต
* **แผนกเครื่องแต่งกาย** นิตชลอ - อุ่นจิต วสุวัต
* **แผนกฉาก** แนม สุวรรณแพทย์
* **แผนกดนตรี** เรือโทมานิต เสนะวีณิน, นารถ ถาวรบุตร, จำรัส รวยนิรันดร์
* **แผนกธุรการทั่วไป** (รวมกับ แผนกโฆษณา) กระแส วสุวัต, ผัน นาคสุวรรณ
* **ที่ปรึกษาทั่วไป, ผู้ประพันธ์คำร้องเพลงประกอบ** ขุนวิจิตรมาตรา/กาญจนาคพันธุ์

## นวัตกรรม
### เครื่องมือถ่ายทำ
* ฟิล์ม 35 มม.ไวด์สกรีน (จอกว้าง) ขาวดำ (2478-2485), สีธรรมชาติ (2514-2515)   
* กล้องใหญ่มิตเชล, กล้องเบลโฮเวล และกล้องมืออายโม ตั้งแต่ยุคโรงถ่ายสะพานขาว
* สร้างกล้องภาพยนตร์และเสียงรวมกัน ระบบฟิล์มเดียว (Single System) **แบบวสุวัต** สำเร็จ (ดัดแปลงจากกล้องถ่ายหนังเงียบ) ใช้ถ่ายทำหนังข่าว *พิธีรับเสด็จ[[พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว|รัชกาลที่ 7]] และพระราชินี นิวัติพระนครจากสหรัฐอเมริกา* และหนังพูด *หลงทาง (2474)*
* สร้างกล้องภาพยนตร์และกล้องเสียงแยกกัน ระบบฟิล์มคู่ (Double System) สำเร็จ ใช้ถ่ายทำหนัง *[[ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2477)|ปู่โสมเฝ้าทรัพย์]] (2476)* เป็นสี (บางฉาก) และใช้แบบฟอร์มจดรายละเอียดทุกเทค เรื่องแรกของเมืองไทย
* รถบรรทุกติดตั้งอุปกรณ์อัดเสียงชั่วคราว (ถอดจากโรงถ่ายบางกะปิ) ใช้ถ่ายทำ *[[ปู่โสมเฝ้าทรัพย์ (2477)|ปู่โสมเฝ้าทรัพย์]] (2476)*
* โทรศัพท์พิเศษเพื่อติดต่อกองถ่ายแต่ละชุด ฉากสนามรบ (บริเวณโรงเรียนวัฒนาวิทยาลัย) ใน *[[เลือดทหารไทย]] (2478)*
* รถติดตั้งอุปกรณ์อัดเสียง (ด้วยความช่วยเหลือ) จากฮอลลีวู้ด ใช้ถ่ายทำ *[[เลือดชนบท (2480)|เลือดชนบท]] (2480)*
* สเลตวงกลม (slate) หรือ แคลปบอร์ด (clapboard) มีเอกลักษณ์เป็นรูปวงกลมและเป็นแห่งเดียวในโลกเท่าที่ค้นพบว่าใช้สเลตรูปแบบนี้

## ผลงาน
### ภาพยนตร์ทดลอง ข่าว และบันทึกเหตุการณ์

### ภาพยนตร์ดำเนินเรื่อง

## รางวัล
* รางวัลตุ๊กตาทองพระสุรัสวดี เกียรติยศ ประจำปี พ.ศ. 2525 แก่ นายมานิต วสุวัต ในฐานะผู้บุกเบิกวงการภาพยนตร์ไทย

## เชิงอรรถ

## ดูเพิ่ม
* ภาพยนตร์ไทย
* รายชื่อภาพยนตร์ไทย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ความรุ่งโรจน์ ของอุตสาหกรรมภาพยนตร์ยุคบุคเบิก (2470 - 2489) บทความโดย ภาณุ อารี
* มานิต วสุวัต (ผู้สร้างโรงถ่ายภาพยนตร์เสียงแห่งแรกของไทย) ทางเว็บไซต์ มูลนิธิหนังไทย
* ศิลปวัฒนธรรมเสวนา ยุคทองของ “หนังไทย” ถึงสิ้นยุคสมัย “มิตร-เพชรา” ที่ยูทูบ
* ทิพย์วัลย์ ประยูรสุข, บรรณาธิการ. ภาพยนตรานุกรมแห่งชาติ ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2470-2499. นครปฐม: หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน), 2557.

หมวดหมู่:บริษัทผู้สร้างภาพยนตร์ไทย
หมวดหมู่:บริษัทสยามที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2478