ไรน้ำนางฟ้า

**ไรน้ำนางฟ้า** () เป็นครัสเตเชียนจำพวกแบรงคิโอโพดาจำพวกหนึ่ง จัดอยู่ในสกุล *Streptocephalus*  และวงศ์ Streptocephalidae  มีลักษณะคล้ายไรทะเลหรืออาร์ทีเมีย แต่มีขนาดตัวโตกว่า คือ ไม่มีเปลือก ตัวใส มีขาว่ายน้ำ 11 คู่  ลำตัวยาว 1 - 3 เซนติเมตร ตัวผู้มีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย และมีพฤติกรรมว่ายน้ำแบบหงายท้องโดยใช้ขาช่วยกรรเชียงนำโบก พัดอาหารเข้าปาก บริเวณหัวมีตาขนาดใหญ่ที่มีก้านยาว 1 คู่ มีหนวด 2 คู่ ส่วนหางแยกเป็นสองแฉกมีสีแดงส้ม ตัวเมียมีถุงไข่ 1 ถุง อยู่ทางด้านท้อง หนวดคู่ที่ 2 ของตัวผู้เปลี่ยนแปลงไปใช้สำหรับจับตัวเมียเวลาผสมพันธุ์ และใช้ในการจำแนกชนิด ไข่ที่ตัวเมียสร้างขึ้นจะพัฒนาให้มีเปลือกหนา

ไรน้ำนางฟ้า จะอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำจืดต่าง ๆ ที่มีขนาดเล็ก เช่น คูน้ำข้างถนน หรือนาข้าว แม้กระทั่งแหล่งน้ำชั่วคราว เช่น ปลักควาย หรือรอยเท้าควายในเลน ยามฤดูฝน  อาหารของไรน้ำนางฟ้า ได้แก่ แพลงก์ตอนสัตว์, โปรโตซัว, อินทรียสารและแพลงก์ตอนพืช ฤดูที่พบ คือ ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงสิงหาคม คือ ในฤดูฝน วงจรชีวิต คือ ไข่มีเปลือกหนา เป็นซีส ฝังอยู่ในพื้นดินหรือโคลน โดยจะพบในบ่อเล็กบ่อน้อย เมื่อน้ำท่วมขังก็จะฟักเป็นตัวออกมา ส่วนแหล่งน้ำขนาดใหญ่จะไม่พบไรน้ำนางฟ้า ไรน้ำนางฟ้าจะมีชีวิตอยู่ได้ในระยะเวลาสั้น ๆ ไม่กี่สัปดาห์เท่านั้น

ไรน้ำนางฟ้า แบ่งออกได้ราว ๆ 50-60 ชนิด  (ดูเนื้อหาข้างล่าง) พบกระจายพันธุ์ตั้งแต่ แอฟริกา,  ออสเตรเลีย, ยูเรเชีย, อเมริกากลาง และอเมริกาเหนือ ซึ่งเดิมเคยเป็นมหาทวีปกอนด์วานา  เป็นต้น ส่วนในประเทศไทย มีทั้งหมด 3 ชนิด ซึ่งทั้ง 3 ชนิดนั้น ล้วนแต่เป็นสัตว์เฉพาะถิ่นทั้งหมด ได้แก่ ไรน้ำนางฟ้าสิรินทร (*Streptocephalus sirindhornae*) พบครั้งแรกที่จังหวัดหนองบัวลำภู และพบได้ทั่วประเทศ, ไรน้ำนางฟ้าไทย (*Branchinella thailandensis*) มิได้จัดอยู่ในสกุล *Streptocephalus*  ไข่มีขนาดใหญ่กว่าไรน้ำนางฟ้าสิรินธรสองเท่า และไรน้ำนางฟ้าสยาม (*Streptocephalus siamensis*) พบครั้งแรกที่จังหวัดสุพรรณบุรี และกาญจนบุรี เป็นชนิดที่หาได้ยากมาก นอกจากนี้แล้วยังพบได้ที่ประเทศลาว

ไรน้ำนางฟ้า มีคุณค่าทางสารอาหารสูง ปัจจุบันได้มีการเพาะเลี้ยงเพื่อเป็นอาหารให้แก่สัตว์น้ำต่าง ๆ ทั้งเป็นอาหารให้แก่ตัวอ่อน, เป็นอาหารให้แก่สัตว์น้ำเศรษฐกิจ และสัตว์น้ำสวยงาม โดยปัจจุบันสามารถเพาะเลี้ยงได้แล้วตลอดทั้งปี

นอกจากนี้แล้ว ไรน้ำนางฟ้ายังมีชื่อเรียกตามภาษาถิ่นต่าง ๆ เช่น "แมงอ่อนช้อย", "แมงแงว", "แมงหางแดง" และ"แมงน้ำฝน" เป็นต้น

## การจำแนกสายพันธุ์ที่พบ
* *[[Streptocephalus annanarivensis]]* Thiele, 1907
* *[[Streptocephalus antillensis]]* Mattox, 1950
* *[[Streptocephalus areva]]* Brehm, 1954
* *[[Streptocephalus bidentatus]]* Hamer & Appleton, 1993
* *[[Streptocephalus bimaris]]* Gurney, 1909
* *[[Streptocephalus bourquinii]]* Hamer & Appleton, 1993
* *[[Streptocephalus bouvieri]]* Daday, 1908
* *[[Streptocephalus cafer]]* Lovén, 1847
* *[[Streptocephalus caljoni]]* Beladjal, Mertens & Dumont, 1996
* *[[Streptocephalus cirratus]]* Daday, 1908
* *[[Streptocephalus cladophorus]]* Barnard, 1924
* *[[Streptocephalus coomansi]]* Brendonck & Belk, 1993
* *[[Streptocephalus dendrophorus]]* Hamer & Appleton, 1993
* *[[Streptocephalus dendyi]]* Barnard, 1929
* *[[Streptocephalus dichotomus]]* Baird, 1860
* *[[Streptocephalus distinctus]]* Thiele, 1907
* *[[Streptocephalus dorothae]]* Mackin, 1942
* *[[Streptocephalus dregi]]* G. O. Sars, 1899
* *[[Streptocephalus echinus]]* Bond, 1934
* *[[Streptocephalus gauthieri]]* Brtek, 1974
* *[[Streptocephalus gracilis]]* G. O. Sars, 1898
* *[[Streptocephalus guzmani]]* Maeda-Martínez *et al.*, 1995
* *[[Streptocephalus henridumontis]]* Maeda-Martínez & Obregón-Barboza, 2005
* *[[Streptocephalus indistinctus]]* Barnard, 1924
* *[[Streptocephalus jakubskii]]* Grochmalicki, 1921
* *[[Streptocephalus javanensis]]* Brehm, 1955
* *[[Streptocephalus kaokoensis]]* Barnard, 1929
* *[[Streptocephalus kargesi]]* Spicer, 1985
* *[[Streptocephalus lamellifer]]* Thiele, 1900
* *[[Streptocephalus linderi]]* W. G. Moore, 1966
* *[[Streptocephalus longimanus]]* Bond, 1934
* *[[Streptocephalus mackini]]* W. G. Moore, 1966
* *[[Streptocephalus macrourus]]* Daday, 1908
* *[[Streptocephalus mattoxi]]* Maeda-Martínez *et al.*, 1995
* *[[Streptocephalus moorei]]* Belk, 1973
* *[[Streptocephalus namibiensis]]* Hamer & Brendonck, 1993
* *[[Streptocephalus neumanni]]* Thiele, 1904
* *[[Streptocephalus ovamboensis]]* Barnard, 1924
* *[[Streptocephalus papillatus]]* G. O. Sars, 1906
* *[[Streptocephalus potosinensis]]* Maeda-Martínez *et al.*, 1995
* *[[Streptocephalus proboscideus]]* Frauenfeld, 1873
* *[[Streptocephalus propinquus]]* Brady, 1916
* *[[Streptocephalus purcelli]]* G. O. Sars, 1898
* *[[Streptocephalus queenslandicus]]* Herbert & Timms, 2000
* *[[Streptocephalus reunionensis]]* Thiéry & Champeau, 1994
* *[[Streptocephalus rothschildi]]* Daday, 1908
* *[[Streptocephalus rubricaudatus]]* Klunzinger, 1867
* *[[Streptocephalus rugosus]]* Brehm, 1960
* *[[Streptocephalus sealii]]* Ryder, 1879
* *[[Streptocephalus similis]]* Baird, 1852
* *[[Streptocephalus simplex]]* Gurney, 1906
* *[[Streptocephalus sirindhornae]]* Sanoamuang *et al.*, 2000
* *[[Streptocephalus spinicaudatus]]* Hamer & Appleton, 1993
* *[[Streptocephalus spinifer]]* Gurney, 1906
* *[[Streptocephalus spinosus]]* Daday, 1908
* *[[Streptocephalus sudanicus]]* Daday de Dées, 1910
* *[[Streptocephalus texanus]]* Packard, 1871
* *[[Streptocephalus thomasbowmani]]* Maeda-Martínez & Obregón-Barboza, 2005
* *[[Streptocephalus torvicornis]]* Waga, 1842
* *[[Streptocephalus trifidus]]* Hartland-Rowe, 1969
* *[[Streptocephalus vitreus]]* Brauer, 1877
* *[[Streptocephalus wirminghausi]]* Hamer, 1994
* *[[Streptocephalus woottoni]]* Eng *et al.*, 1990
* *[[Streptocephalus zeltneri]]* Daday, 1910
* *[[Streptocephalus zuluensis]]* Brendonck & Hamer, 1992

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:กุ้ง-กั้ง-ปู
หมวดหมู่:สัตว์ที่ใช้เป็นอาหารสัตว์
หมวดหมู่:การเลี้ยงปลา