พรรณเพ็ญแข กฤดากร

**พรรณเพ็ญแข กฤดากร** (เดิม: หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์; 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517) เป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม ประสูติแต่หม่อมเจ้าวรรณวิไลย เพ็ญพัฒน์

thumbnail|300px|หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขเชิญเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร (แถวหลัง ที่ 4 จากซ้าย)

## ประวัติ
หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์ มีพระนามลำลองว่า **ท่านหญิงเพ็ญ** เป็นพระธิดาองค์เดียวในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม ประสูติแต่หม่อมเจ้าวรรณวิไลย เพ็ญพัฒน์ (ราชสกุลเดิม กฤดากร) เมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2448 ณ วังท่าเตียน ที่ประทับของพระบิดา อันเป็นบ้านเดิมของเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล) บิดาของเจ้าจอมมารดามรกฎ ในรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นอัยยิกาในหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข โดยพระนาม **พรรณเพ็ญแข** นั้นได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขมีโสทรเชษฐาหนึ่งองค์ คือ หม่อมเจ้าชาย (ยังไม่มีพระนาม; 25 กันยายน พ.ศ. 2447 - 15 ตุลาคม พ.ศ. 2447) และมีอนุชาต่างมารดาหนึ่งองค์ คือ หม่อมเจ้าเผ่าเพ็ญพัฒน์ เพ็ญพัฒน์ (9 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 - 10 มกราคม พ.ศ. 2503)

เมื่อหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขประสูติได้ไม่กี่เดือน เจ้าจอมมารดามรกฎ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารี ผู้เป็นปิตุจฉา ได้ขอไปทรงเลี้ยงในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาขณะชันษาได้ 4 ปี พระบิดาได้สิ้นพระชนม์ พระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีทรงรับหม่อมเจ้าเผ่าเพ็ญพัฒน์ไปทรงเลี้ยงอีกองค์หนึ่ง  

หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขทรงศึกษาชั้นต้นในพระบรมมหาราชวัง แล้วจึงศึกษาต่อที่โรงเรียนราชินี 

ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปี พ.ศ. 2469 หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขเป็นพนักงานเชิญเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียร โดยมีหน้าที่เชิญพานฟัก 

หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขประทับในพระบรมมหาราชวังกระทั่งพระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2473 ขณะหม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขชันษาได้ 25 ปี

## ชีวิตครอบครัว
ปลาย พ.ศ. 2474 หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแขได้เสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์บรรลือศักดิ์ กฤดากร พระโอรสในพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร การสมรสของทั้งสองต้องประสบอุปสรรคมาก เพราะเป็นการขัดต่อพระราชประเพณี แต่ได้รับพระบรมราชานุญาตให้ทำการสมรสได้โดยต้องลาออกจากฐานันดรศักดิ์เสียก่อน เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 พรรณเพ็ญแขจึงเป็นเจ้านายองค์แรกในราชวงศ์จักรี ที่ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์เพื่อสมรส มีบุตรธิดา 3 คน ดังนี้
* หม่อมหลวงเพ็ญศักดิ์ กฤดากร (เกิด 12 ตุลาคม พ.ศ. 2476) สมรสกับมยุรี สุขุม และจุฑามาศ สุคนธา มีบุตรหนึ่งคน
* หม่อมหลวงพรรณศิริ กฤดากร (เกิด 15 กันยายน พ.ศ. 2478) สมรสกับวัฒนา อัศวรักษ์ มีบุตรหนึ่งคน
* หม่อมหลวงธิดาเพ็ญ กฤดากร (เกิด 30 ธันวาคม พ.ศ. 2480) สมรสกับวัฒนา อัศวรักษ์ และศุภโยกต์ มาลิก มีบุตรสี่คน

ในระหว่างสงครามแปซิฟิก พรรณเพ็ญแขและสามีได้สมัครเป็นสมาชิกอาสากาชาด จนสิ้นสงคราม และได้บริจาคเงินช่วยอาสากาชาดมาตลอด 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2505 พรรณเพ็ญแขและเจ้านายบางองค์ที่ได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์เพื่อสมรส ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ใช้คำนำหน้าชื่อว่า **ท่านหญิง** และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเบี้ยหวัดพระราชวงศ์ประจำปี 

พรรณเพ็ญแขเป็นเจ้านายที่สนุกร่าเริง โปรดการท่องเที่ยว ได้ตามเสด็จพระองค์เจ้าจุฑารัตนราชกุมารีประพาสจังหวัดหัวเมืองต่าง ๆ อยู่เสมอ ภายหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ได้เสด็จไปต่างประเทศเป็นประจำ ภายหลังเริ่มประชวรต้องเข้าโรงพยาบาลเพื่อทำการผ่าตัดและรักษาองค์แทบทุกปี แต่ก็ยังเสด็จไปต่างประเทศอีกหลายครั้ง กระทั่งสิ้นชีพตักษัยด้วยโรคตับไม่ทำงาน ณ ตึกจงกลณีวัฒนวงศ์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517 สิริชันษา 68 ปี นับเป็นหม่อมเจ้าองค์สุดท้ายของราชสกุลเพ็ญพัฒน์

## พระเกียรติยศ

### ฐานันดรศักดิ์และคำนำหน้านาม

* 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข
** 11 กันยายน พ.ศ. 2448 – 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์
** 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
** 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
** 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 - 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข ในพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
* 5 มิถุนายน พ.ศ. 2472 – 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 : หม่อมเจ้าพรรณเพ็ญแข เพ็ญพัฒน์
* 23 สิงหาคม พ.ศ. 2475 – พ.ศ. 2505 : นางพรรณเพ็ญแข กฤดากร
* พ.ศ. 2505 – 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2517 : ท่านหญิงพรรณเพ็ญแข กฤดากร

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## ลำดับสาแหรก



## อ้างอิง

หมวดหมู่:ราชสกุลเพ็ญพัฒน์
หมวดหมู่:ราชสกุลกฤดากร
หมวดหมู่:หม่อมเจ้าที่ทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์