สัตว์ป่าสงวน

[thumb|250px|[กวางผาจีน|กวางผา (*Nemorhaedus griseus*) 1 ใน 21 ชนิดสัตว์ป่าสงวนของไทย]]
## ความหมาย
**สัตว์ป่าสงวนของประเทศไทย** 
* ตาม **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562** หมายถึง สัตว์ป่าหายากหรือสัตว์ป่าที่ใกล้สูญพันธุ์จำเป็นต้องสงวนและอนุรักษ์ไว้อย่างเข้มงวดตามที่กาหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้   
* ตาม **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535** หมายถึง  สัตว์ป่าที่หายากตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ และตามที่จะกำหนด โดยตราเป็นพระราชกฤษฎีกา  
* ตาม **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503** หมายถึง สัตว์ป่าที่หายากตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้  

รวมความว่า **สัตว์ป่าสงวน** คือ สัตว์หายาก, ใกล้จะสูญพันธุ์ หรืออาจสูญพันธุ์ไปแล้ว จึงจำเป็นต้องมีบทบัญญัติเข้มงวดกวดขัน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอันตรายแก่สัตว์ป่าที่ยังมีชีวิตอยู่ หรือซากสัตว์ป่า ซึ่งอาจจะตกไปอยู่ยังต่างประเทศด้วยการซื้อขาย 
โดยมีรายชื่อตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าฉบับนั้น 

การครอบคลุมถึง ซากสัตว์ และครอบคลุมถึงสัตว์ที่สูญพันธุ์แล้วนั้น เพื่อเก็บรวบรวมซากไว้ให้ผู้มีหน้าที่โดยตรงได้ศึกษาทางวิชาการ, เพื่อเป็นมรดกของชาติ และเพื่อไม่ให้ผู้หนึ่งผู้ใดสะสมเป็นส่วนตัวซึ่งเป็นเหตุให้มีความต้องการล่า หากมีโอกาสหลงเหลือแม้สักตัว 

## ประวัติการเปลี่ยนแปลงบัญชีรายชื่อ
เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2503 มีการตรา **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503** และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันถัดมา  

รายชื่อ สัตว์ป่าสงวน ถูกกำหนดครั้งแรก ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2503 มีจำนวน 9 ชนิด ล้วนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับสัตว์กีบ ได้แก่ แรด กระซู่ กูปรี ควายป่า ละองหรือละมั่ง สมัน เนื้อทราย เลียงผา และ กวางผา  (รายชื่อนี้มีการเปลี่ยนแปลงในเวลาต่อมา) 

ต่อมาเมื่อสถานการณ์ของสัตว์ป่าในประเทศไทยเปลี่ยนแปลงไป สัตว์ป่าหลายชนิดมีแนวโน้มถูกคุกคามเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์มากยิ่งขึ้น 
ประกอบกับเพื่อให้เกิดความสอดคล้องกับความร่วมมือระหว่างประเทศ ในการควบคุมดูแลการค้าหรือการลักลอบค้าสัตว์ป่าในรูปแบบต่าง ๆ ตาม อนุสัญญาว่าด้วยการค้าระหว่างประเทศว่าด้วยชนิดสัตว์ป่าและพืชป่า หรือ CITES 
ซึ่งเมื่อวันที่ 21 มกราคม พ.ศ. 2526 ประเทศไทยได้ร่วมลงนามรับรองอนุสัญญาในปี พ.ศ. 2518 และได้ให้สัตยาบัน นับเป็นสมาชิกลำดับที่ 80 

เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535 มีการตรา **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2535** โดยปรับปรุงและยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับเดิม และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2535  

ตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ ได้กำหนดให้สามารถเปลี่ยนแปลงรายชื่อชนิดสัตว์ป่าสงวนได้โดยสะดวกรวดเร็วขึ้น โดยออกเป็นพระราชกฤษฎีกาแก้ไขหรือเพิ่มเติมเท่านั้น ไม่ต้องรอแก้ไขพระราชบัญญัติอย่างเดิมที่ใช้เวลานานกว่า  

ทั้งนี้ยังได้เพิ่มชนิดสัตว์ที่มีสภาพล่อแหลมต่อการสูญพันธุ์ (ในขณะนั้น) 7 ชนิด ได้แก่ สมเสร็จ(มลายู) เก้งหม้อ แมวลายหินอ่อน พะยูน นกเจ้าฟ้าหญิงสิรินธร นกแต้วแร้วท้องดำ และ นกกระเรียนไทย  

และตัดสัตว์ป่าที่ไม่อยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากสามารถเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์ได้มาก 1 ชนิด คือ เนื้อทราย  

วันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2558 คณะกรรมการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า มีมติเห็นชอบให้เพิ่มสัตว์ 4 ชนิด โดยเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในทะเล 2 ชนิด ได้แก่ วาฬบรูดา วาฬโอมูระ เป็นสัตว์เลื้อยคลาน 1 ชนิด คือ เต่ามะเฟือง และปลาอีก 1 ชนิด คือ ปลาฉลามวาฬ  

วันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 มีการตรา **พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562** โดยปรับปรุงและยกเลิกพระราชบัญญัติฉบับเดิม และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2562  

วันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2564 คณะกรรมการสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า มีมติเห็นชอบเพิ่มสัตว์ 1 ชนิด คือ นกชนหิน ตามข้อเสนอโดย กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช  

วันที่ 12 พฤษภาคม 2565 ในที่ประชุมคณะกรรมการทะเลชาติ ได้มีการเห็นชอบมติเพื่อให้โลมาอิรวดีเป็นสัตว์สงวนแต่อย่างไรก็ตามต้องใช้เวลาค่อนข้างนานในการที่จะให้สัตว์ชนิดหนึ่งเป็นสัตว์สงวนได้และในปัจจุบันเหลือโลมาอิรวดีเพียง 14 ตัว ในทะเลสาบสงขลา 

วันที่ 24 กันยายน 2567 ประกาศพระราชกฤษฎีกา เล่มที่ 141 ตอนที่ 58 ก (มีผลบังคับใช้เมื่อพ้นกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่ประกาศ) กำหนดให้ เพิ่มสัตว์ป่า 2 ชนิด ทำให้มีสัตว์ป่าสงวนทั้งสิ้น 21 ชนิด โดยเพิ่ม วาฬสีน้ำเงิน (เปลี่ยนสถานะจากสัตว์ป่าคุ้มครอง ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ลำดับที่ 15) และ นกชนหิน (เปลี่ยนสถานะจากสัตว์ป่าคุ้มครอง ในบัญชีสัตว์ป่าสงวนท้ายพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ลำดับที่ 4) 

## รายชื่อ และการจำแนก
สัตว์ป่าสงวน มีทั้งสิ้น 21 ชนิด (ณ วันที่ 23 พฤศจิกายน 2567) ได้แก่ 

220px|IUCN Red List category abbreviations (version 3.1, 2001)

## อ้างอิง
*  (Unofficial translation  by Dan Reik, April 1996).
*  shurhare.
 

## ดูเพิ่ม
* สัตว์ป่าคุ้มครอง 
* สถานะการอนุรักษ์