กระทรวงกลาโหม (ประเทศไทย)

**กระทรวงกลาโหม** () เป็นหน่วยงานราชการส่วนกลางประเภทกระทรวงของไทย มีหน้าที่ป้องกันประเทศ เพิ่มขีดความสามารถ และรักษาผลประโยชน์ของชาติ สร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงกับประเทศเพื่อนบ้าน ประเทศในกลุ่มอาเซียน และมิตรประเทศ เพื่อลดความหวาดระแวงสร้างสันติภาพ ให้ความสำคัญในการตอบสนองนโยบายเร่งด่วนของคณะรัฐมนตรี ที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการของกระทรวงกลาโหม ตลอดจนภารกิจอื่นตามที่ได้รับมอบหมายเป็นการเฉพาะ และมีหน้าที่พิทักษ์รักษาสถาบันพระมหากษัตริย์ ทั้งในฐานะที่พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุขของประเทศ และทรงดำรงตำแหน่งจอมทัพไทย รวมทั้งสนับสนุนการดำเนินการตามพระราชประสงค์

## ประวัติ
กระทรวงกลาโหมตั้งอยู่ที่แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ตรงข้ามวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เดิมเป็นโรงช้าง โรงม้า และโรงสีข้าวของทหาร ในสมัยรัชกาลที่ 5 จอมพล เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต) ได้กราบบังคมทูลขอพระบรมราชานุญาตสร้างเป็นโรงทหารถาวรขึ้น ต่อมาจึงจัดตั้งเป็นกระทรวงกลาโหม

กลาโหม สันนิษฐานว่ามาจากคำ 2 คำ คือ กลา แปลว่า สถานที่ และ โหม แปลว่า ไฟ ดังนั้น กลาโหม จึงแปลว่า กองไฟ. เนื่องจากสมัยก่อนในการทำศึก แม่ทัพนายกองจะมาล้อมรอบกองไฟ เพื่อปรึกษาหารือและวางแผนการรบกันที่ข้างกองไฟ จึงเป็นที่มาของชื่อกลาโหม และอีกความหมายหนึ่ง กองไฟในเวลากลางคืน ย่อมทำให้สัตว์ป่า ไม่กล้าเข้าใกล้ทำภยันตรายแก่บุคคลที่เดินป่าอยู่ข้างกองไฟ เปรียบได้กับศัตรูก็ไม่กล้าเข้ามาทำอันตรายคนในแผ่นดินเกิดเพราะเกรงใจการมีอยู่ของทหารกล้าเช่นเดียวกับการมีอยู่ของกองไฟในป่า

## สัญลักษณ์

กระทรวงกลาโหมมีตราที่ใช้เป็นสัญลักษณ์ของกระทรวงอยู่ 2 อย่าง ได้แก่

### ตราพระคชสีห์
ในพระธรรมนูญใช้ตรากล่าวไว้ว่า ตราพระคชสีห์เป็นตราของเจ้าพระยามหาเสนาบดี ผู้ดำรงตำแหน่งสมุหพระกลาโหมในระบบการปกครองแบบจตุสดมภ์ มีทั้งตราใหญ่ ตรากลาง และตราน้อย เมื่อมีการจัดรูปแบบการบริหารราชการแผ่นดินส่วนกลางเป็น 12 กระทรวงในปี พ.ศ. 2435 ตำแหน่งสมุหพระกลาโหมได้เปลี่ยนแปลงมาเป็นตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหม มีหน้าที่ดูแลกิจการทหารทั้งหมดของประเทศ ตราพระคชสีห์จึงใช้เป็นตราประจำตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหมสืบมาจนกระทั่งถึงสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง จึงมีการเปลี่ยนแปลงแบบตราสำหรับตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมเสียใหม่ในปี พ.ศ. 2482 (ตามหลักฐานที่ปรากฏในราชกิจจานุเบกษา) อย่างไรก็ตาม ตราพระคชสีห์ยังคงนับเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของกระทรวงกลาโหม และถูกใช้เป็นองค์ประกอบในการออกแบบตราสัญลักษณ์ต่าง ๆ เพื่อสีอความหมายถึงข้าราชการฝ่ายทหารสืบมาจนถึงปัจจุบัน


ไฟล์:Lanchakon (1950, p. 67b).svg|ตราพระคชสีห์
ไฟล์:Coat of Arms of Siam (Royal Gazette).svg|รูปคชสีห์ (ซ้าย) ในตราแผ่นดินสมัยรัชกาลที่ 5
ไฟล์:Emblem of the 1st Infantry Regiment, King's Own Bodyguard.svg|รูปคชสีห์ (ซ้าย) ในเครื่องหมายราชการของกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กรักษาพระองค์
ไฟล์:Seal of the Office of the Prime Minister of Thailand.svg|รูปคชสีห์ (ขวา) ในเครื่องหมายราชการของสำนักนายกรัฐมนตรี


### ตราจักรสมอปีก
ตราจักรสมอปีกปรากฏหลักฐานครั้งแรกในประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง กำหนดภาพเครื่องหมายราชการ ตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 ลงวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2482 ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 56 วันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2482 หน้า 2373 ซึ่งบรรยายลักษณะไว้ดังนี้

***เครื่องหมายราชการส่วนรวมแห่งกระทรวงกลาโหม***

*ตราประจำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เป็นรูปจักร มีสมอสอดขัดในวงจักร ด้านซ้ายขวามีรูปปีกนกกางอยู่ภายใต้รูปพระมหามงกุฎ (ไม่จำกัดสีและขนาด)*

นอกจากนี้ในประกาศดังกล่าวยังลงภาพเครื่องหมายราชการของกระทรวงกลาโหมในหน่วยที่ไม่ขึ้นหน่วยกองทัพ ตีพิมพ์ในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 56 วันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2482 หน้า 2375 ซึ่งบรรยายลักษณะของเครื่องหมายไว้ว่า

*เครื่องหมายราชการในหน่วยที่ไม่ขึ้นหน่วยกองทัพ เป็นรูปจักรมีสมอสอดขัดในวงจักร ด้านซ้ายขวามีรูปปีกนกกาง (ไม่จำกัดสีและขนาด)*

ตราจักรสมอปีกทั้งสองแบบนี้นับเป็นเครื่องหมายราชการตามพระราชบัญญัติเครื่องหมายราชการ พุทธศักราช 2482 ซึ่งส่วนราชการต่าง ๆ ในสังกัดกระทรวงกลาโหมได้ใช้เป็นต้นแบบในการออกแบบเครื่องหมายราชการประจำสังกัดของตนมาถึงปัจจุบัน


ไฟล์:Seal of MOD, approved at 1940-02-10, published in RG at 1940-03-11.png|ตราประจำรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม (ภาพจากราชกิจจานุเบกษา)
ไฟล์:Flag of the Minister of Defence of Thailand.svg|ธงประจำตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม
ไฟล์:Emblem of the Royal Thai Armed Forces (2025).svg|เครื่องหมายราชการของกองทัพไทย
ไฟล์:Emblem of the Royal Thai Armed Forces (2024).svg|เครื่องหมายราชการของกองบัญชาการกองทัพไทย
ไฟล์:Military courts of Thailand Logo.png|เครื่องหมายราชการของศาลทหาร

 

สำหรับความหมายของตราจักรสมอปีก สื่อความหมายถึงเหล่าทัพทั้งสามเหล่าซึ่งรวมกันเป็นกองทัพไทย ได้แก่

* จักร หมายถึงกองทัพบก
* สมอ หมายถึงกองทัพเรือ
* ปีก หมายถึงกองทัพอากาศ

## หน่วยงานในสังกัด
thumb|250px|right|บริเวณด้านหน้ากระทรวงกลาโหม 
กระทรวงกลาโหม มีการแบ่งส่วนราชการระดับกรมออกเป็น 5 หน่วยงาน ตามพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551 และพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2556 ดังนี้
* สำนักงานรัฐมนตรี มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทางการเมืองของรัฐมนตรี และมีหน้าที่รับผิดชอบกำกับดูแลสำนักงานจเรทหารทั่วไป
* สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม มีหน้าที่เกี่ยวกับงานนโยบายและยุทธศาสตร์ งานราชการประจำทั่วไปของกระทรวง
* กองทัพไทย มีหน้าที่เตรียมกำลังกองทัพไทย การป้องกันราชอาณาจักรและดำเนินการเกี่ยวกับการใช้กำลังทหารตามอำนาจหน้าที่ของกระทรวงกลาโหม ควบคุมการปฏิบัติงานของกองบัญชาการกองทัพไทย
* หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์
### หน่วยงานในกำกับดูแล
กระทรวงกลาโหม มีองค์การมหาชน รัฐวิสาหกิจ และองค์การของรัฐในความกำกับดูแล ดังนี้

* **องค์การมหาชน**
** สถาบันเทคโนโลยีป้องกันประเทศ (องค์การมหาชน)
* **รัฐวิสาหกิจ**
** บริษัท อู่กรุงเทพ จำกัด
* **องค์การของรัฐ** แต่ *ไม่ใช่รัฐวิสาหกิจ.*                         
** องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก

### หน่วยงานในอดีต
* องค์การผลิตอาหารสำเร็จรูป
* องค์การแบตเตอรี่
* องค์การฟอกหนัง
* องค์การแก้ว
* องค์การทอผ้า
* สํานักงานราชองครักษ์ประจําพระองค์ (หรือ "กรมราชองครักษ์" เดิม)

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* กองทัพไทย
* กองบัญชาการกองทัพไทย
* กองทัพบกไทย
* กองทัพเรือไทย
* กองทัพอากาศไทย
* รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย
* รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมของไทย
* ปลัดกระทรวงกลาโหมของไทย
* ที่ปรึกษากระทรวงกลาโหมของไทย

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์ กระทรวงกลาโหม  

กระทรวงกลาโหม
หมวดหมู่:กองทัพไทย
กลาโหม (กระทรวง)
หมวดหมู่:กระทรวงที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2430
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2430