ภาษาถิ่นโตเกียว

**ภาษาถิ่นโตเกียว** ( หรือ ) หมายถึง ภาษาญี่ปุ่นถิ่นที่ประชากรที่อาศัยอยู่ในกรุงโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น ใช้สื่อสารกัน และมักใช้กล่าวถึงเฉพาะภาษาถิ่นที่ใช้ในย่านเมืองเก่า แบ่งเป็นภาษาถิ่นย่อยได้ 2 ภาษาถิ่นย่อย ได้แก่ ภาษาถิ่นย่อยที่ใช้ในย่านยามาโนเตะ เรียกว่า **ยามาโนเตะโคโตบะ** () กับภาษาถิ่นย่อยที่ใช้ในย่านชิตามาจิ เรียกว่า **ชิตามาจิโคโตบะ** ()

เมื่อเข้าสู่ยุคเมจิ ภาษาถิ่นของย่านยามาโนเตะซึ่งเป็นภาษาของคนชั้นกลาง-สูงได้พัฒนามาเป็นภาษามาตรฐาน (ภาษากลาง) จึงมีคนเข้าใจผิดว่าภาษาถิ่นโตเกียวกับภาษากลางเป็นสิ่งเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ภาษาถิ่นของย่านชิตามาจิมีลักษณะการออกเสียงและสำนวนที่ต่างจากภาษาถิ่นของย่านยามาโนเตะหลายประการ

## ประวัติ
thumb|332x332px|ภาพแสดงบริเวณย่านยามาโนเตะกับย่านชิตามาจิ (แดง: ยามาโนเตะ, น้ำเงิน: ชิตามาจิ)
ภาษาถิ่นโตเกียวพัฒนามาจากภาษาเอโดะ () ถือกำเนิดขึ้นพร้อม ๆ กับการพัฒนาเมืองเอโดะหลังจากที่โทกูงาวะ อิเอยาซุ ย้ายศูนย์กลางการปกครองมาที่เมืองดังกล่าว ภาษาเอโดะเป็นภาษาที่เกิดจากการผสมผสานระหว่างภาษาญี่ปุ่นถิ่นตะวันออกกับภาษาญี่ปุ่นถิ่นตะวันตกเนื่องจากมีผู้คนจากถิ่นต่าง ๆ หลั่งไหลเข้ามายังเอโดะไม่ขาดสาย อย่างไรก็ตาม ภาษาคามิงาตะ () มีอิทธิพลต่อภาษาเอโดะเป็นอย่างมากเนื่องจากเป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในกลุ่มชนชั้นสูงหรือชนชั้นปกครอง และต่อมาก็ขยายมายังกลุ่มชนชั้นกลางในช่วงท้ายของยุคเอโดะ เมื่อเข้าสู่ยุคเมจิ เอโดะได้เปลี่ยนชื่อเป็นโตเกียว () ในช่วงนั้นกระแสชาตินิยมสืบเนื่องจากการล่าอาณานิคมของชาติตะวันตกทำให้ญี่ปุ่นต้องรีบพัฒนาประเทศอย่างรวดเร็ว รัฐบาลจึงยกภาษาถิ่นโตเกียวย่านยามาโนเตะ (ยามาโนเตะโคโตบะ) ซึ่งเป็นภาษาของคนชั้นกลาง-สูงขึ้นมาเป็นแม่แบบของภาษามาตรฐานและบรรจุลงในหลักสูตรการเรียนการสอนภาคบังคับทั่วประเทศ โดยที่ไม่ได้นำภาษาถิ่นโตเกียวย่านชิตามาจิ (ชิตามาจิโคโตบะ) ซึ่งเป็นภาษาของชนชั้นแรงงานมาเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาภาษามาตรฐาน

## การออกเสียง
ลักษณะเด่นด้านการออกเสียงของภาษาถิ่นโตเกียวมีดังนี้

# มักลดความก้อง (devoicing) เสียงสระ /i/ และ /u/ ที่อยู่ระหว่างเสียงพยัญชนะไม่ก้องหรือปรากฏหน้าการหยุด (เช่น การเว้นวรรคระหว่างพูด) เช่น 「ネクタイです。」 /nekutai desu/ มักจะออกเสียงเป็น [ne**kɯ̥**taide**sɯ̥**] ฟังคล้าย [ne**k**taide**s**]
# 「が」「ぎ」「ぐ」「げ」「ご」 ที่ไม่ได้อยู่ต้นคำออกเสียงเป็น [ŋa] [ŋi] [ŋɯ] [ŋe] [ŋo] ตามลำดับ *(ดูหัวข้อ "[[เสียงขุ่นนาสิก]]" ประกอบ)*

ต่อไปนี้เป็นลักษณะเด่นที่พบมากในภาษาถิ่นโตเกียวย่านชิตามาจิ

# ai （アイ） กับ oi （オイ） ออกเสียงเป็น **ee**（エー） เช่น
#* amai → am**ee**（あまい→あめえ） "หวาน"
#* arumai → arum**ee**（あるまい→あるめえ） "ไม่น่าจะมี"
#* osoi → os**ee**（遅い→おせえ） "ช้า, สาย"
#* ikitai → ikit**ee**（行きたい→行きてえ） "อยากไป"
# พบการใช้เสียงพยัญชนะซ้ำในคำประสมหรือคำที่ประกอบด้วยคำอุปสรรคเน้นย้ำ เช่น
#* o**pp**ajimeru　おっぱじめる　"เริ่ม" (มาจาก oshihajimeru 押し始める)
#* bu**pp**anasu　ぶっぱなす　"ยิง" (มาจาก buchihanasu ぶち放す)
#* kawa**pp**uchi　川っぷち　"ริมแม่น้ำ" (มาจาก kawabuchi 川縁)
#* o**kk**ochiru　落っこちる　"ตก, ร่วงตก" (มีความหมายเหมือน ochiru 落ちる)
#* no**kk**eru　乗っける　"ให้ (คน) ขึ้นรถ/เรือ ฯลฯ" (มีความหมายเหมือน noseru 乗せる)
# ออกเสียง ju（じゅ），shu（しゅ）เพี้ยนเป็น ji「じ」，shi「し」 ตามลำดับ เช่น
#* **ju**nbi じゅんび（準備）　"เตรียม"　→　**ji**nbi じんび　
#* bi**ju**tsu びじゅつ（美術）　"ศิลปะ"　→　bi**ji**tsu びじつ
#* shin**ju**ku しんじゅく（新宿）　"ชินจูกุ"　→　shin**ji**ku しんじく
#* **shu**kō しゅこう（趣向）　"ความคิดใหม่ ๆ"　→　**shi**kō しこう　
# ออกเสียง hi（ひ）กับ shi（し） สลับกันไปมา โดยทั่วไปจะออกเสียง hi เป็น shi และพบการออกเสียง shi เป็น hi บ้างเมื่อผู้พูดแก้ไขเกินเหตุ (hypercorrection) เช่น
#* **shi**o**hi**gari しおひがり（潮干狩り）　"การไปเก็บหอย กุ้ง ปู ขณะน้ำลง"　→　**hi**o**shi**gari ひおしがり
#* **hi**to ひと（人）　"คน"　→　**sh**ito しと
#* **hi**tsuzen ひつぜん（必然　）　"การกำหนดไว้แล้วตายตัว"　→　　**shi**tsuzen しつぜん
#* **hi**roshima ひろしま（広島）　"ฮิโรชิมะ"　→　**shi**roshima しろしま
#* **hi**tsuyō ひつよう（必要）　"จำเป็น"　←→　**shi**tsuyō しつよう（執拗）　"ยืนกราน, ดื้อดึง"
#* **hi**tsuji ひつじ（羊）　"แกะ　←→　**shi**tsuji しつじ（執事）　"หัวหน้าคนใช้ในบ้านผู้สูงศักดิ์"
#* **hi**retsu ひれつ（卑劣）　"(นิสัย) ต่ำช้า"　←→　**shi**retsu しれつ（熾烈）　"รุนแรง, ดุเดือด"

## เสียงสูงต่ำ
ภาษาถิ่นโตเกียวย่านยามาโนเตะและย่านชิตามาจิมีคำศัพท์บางคำที่เสียงสูงต่ำต่างกัน ดังที่ยกตัวอย่างต่อไปนี้ (ฝั่งซ้ายคือยามาโนเตะ ฝั่งขวาคือชิตามาจิ)

* 坂　**サカ　⇔　サカ**　"เนิน, ที่ลาด"
* 次　**ツキ゚　⇔　ツキ゚**　"ถัดไป"
* 鮨　ス**シ　⇔　スシ**　"ซูชิ"
* 露　**ツユ　⇔　ツユ**　"น้ำค้าง"
* 砂　**スナ　⇔　スナ**　"ทราย"
* 皺　**シワ　⇔　シワ**　"ริ้วรอย"
* 卵　**タマコ゚　⇔　タマコ゚　**"ไข่"
* 刀　**カタナ　⇔　カタナ　**"ดาบ"
* 頭　**アタマ　⇔　アタマ　**"หัว"
* 鋏　**ハサミ　⇔　ハサミ　**"กรรไกร"
* 心　**ココロ　⇔　ココロ　**"ใจ"
* 国　**クニ　⇔　クニ**　"ประเทศ"
* 虹　**ニジ　⇔　ニジ**　"รุ้งกินน้ำ"
* 坂東　**バンドー　⇔　バンドー**　"บันโด ชื่อเดิมของคันโต"
* 朝日　**アサヒ　⇔　アサヒ　**"พระอาทิตย์ยามเช้า"

นอกจากนี้ ในช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง ประชากรในเขตอาดาจิ เขตเอโดงาวะ และเขตคัตสึชิกะ ซึ่งติดกับจังหวัดไซตามะและจังหวัดชิบะใช้เสียงสูงต่ำตามภาษาถิ่นไซตามะ

## สำนวน
* ภาษาถิ่นคันโตและโทโฮกุเดิมมีรูปประโยคที่ลงท้ายด้วย「べい」／「べえ」／「べ」 แต่ภาษาถิ่นโตเกียวใช้「～う」หรือ「～よう」 เช่น 「行く**べい**」＝「行こ**う**」，「これだ**べい**」＝「これだろ**う**」
* ภาษาถิ่นโตเกียวใช้คำช่วย「へ」 (แสดงทิศทาง) เช่นเดียวกับภาษาถิ่นคิงกิ ต่างจากภาษาถิ่นโทโฮกุที่นิยมใช้คำช่วย「さ」
* พบคำศัพท์ที่รับมาจากภาษาถิ่นคิงกิจำนวนมาก เช่น 「怖い」 "กลัว" 「ふすま」 "ประตูเลื่อนกรอบไม้กรุด้วยกระดาษอย่างหนา" 「うろこ」 "เกล็ด" 「つゆ（梅雨）」 "ช่วงฤดูฝนก่อนเข้าฤดูร้อน" 「塩辛い」 "เค็ม" 「つらら」 "แท่งน้ำแข็งตามชายคาบ้าน เกิดจากน้ำไหลลงมาแล้วแข็งตัว" 「けむり」 "ควัน" 「しあさって」 "วันมะเรื่อง (วันถัดจากวันมะรืน)"
* พบสำนวนภาษาสุภาพ（敬語）ที่รับมาจากภาษาถิ่นคิงกิจำนวนมาก เช่น กริยาถ่อมตัว「おる」, รูปปฏิเสธแบบสุภาพ「～ません」 รวมถึง**เสียงสะดวก -u**（ウ音便） เช่น 「ごきげん**よう**」 (มาจาก ごきげん**よく**), 「お**う**ございます」 (มาจาก お**く**ございます)
* ประชากรในโตเกียวใช้สำนวนภาษาสุภาพ「～れる」「～られる」ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับถิ่นอื่น ๆ
* แม้ว่าปัจจุบันใช้กริยานุเคราะห์ปฏิเสธ「ない」หรือ「ねえ」 แต่ก่อนหน้านี้ก็เคยใช้「ぬ」หรือ「ん」แบบเดียวกับภาษาถิ่นภาษาญี่ปุ่นตะวันตก และยังคงเหลือให้เห็นในสุภาษิต คำพังเพย จนถึงปัจจุบัน
* 「～てしまう」กลายเป็น「～ちまう」「～ちゃう」 เช่น 「わっ**てしまう**」→「わっ**ちまう**」／「わっ**ちゃう**」
* พบการใช้ภาษาผู้หญิง「わ」「こと」「てよ」 ฯลฯ ตั้งแต่เข้าสู่ยุคเมจิ

## สถานการณ์ในปัจจุบัน
การปนกันของภาษาถิ่นย่านยามาโนเตะและชิตามาจิ การอพยพของคนถิ่นเดิมเนื่องจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในคันโตและการทิ้งระเบิดโตเกียว การอพยพเข้ามาของคนต่างถิ่นเนื่องจากการเติบโตทางเศรษฐกิจหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ล้วนแต่ส่งผลกระทบต่อภาษาถิ่นโตเกียวให้กลายเป็นภาษาใกล้สูญ ปัจจุบัน "ภาษาถิ่นเขตอภิมหานครโตเกียว"（首都圏方言）ซึ่งเป็นภาษาถิ่นที่ผสมผสานระหว่างภาษากลาง (ภาษาถิ่นโตเกียว) กับภาษาถิ่นในภูมิภาคคันโตได้เข้ามามีอิทธิพลในโตเกียวเป็นอย่างมาก เช่น
* ใช้คำแสดงทัศนภาวะ (modality) 「～じゃん・～じゃんか」 มีความหมายเหมือน「～じゃないか」ในภาษาถิ่นโตเกียว มาจากภาษาถิ่นภูมิภาคชูบุและเข้ามาในโตเกียวผ่านทางโยโกฮามะ
* ใช้「かった」「くて」แทนการใช้「った」「って」 มาจากภาษาถิ่นโทโฮกุตอนใต้และคันโตตอนเหนือ
* ใช้「みたく」แทนการใช้「みたいに」เช่น「**みたく**する」　＝　**みたいに**する」 "นับถือเหมือนเทพเจ้า" มาจากภาษาถิ่นโทโฮกุและคันโตตอนเหนือ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ภาษาญี่ปุ่น