โลกที่สาม

คำว่า "**โลกที่สาม**" เกิดขึ้นในช่วงสงครามเย็น เพื่อกำหนดประเทศที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดระหว่างนาโต้หรือ สนธิสัญญาว่าด้วยมิตรภาพ สหรัฐอเมริกา แคนาดา และพันธมิตรของตนเป็นตัวแทนของโลกที่หนึ่ง ในขณะที่ สหภาพโซเวียต จีน คิวบา เกาหลีเหนือ เวียดนาม และพันธมิตรของตนเป็นตัวแทนของโลกที่สอง ศัพท์นี้เป็นวิธีการแบ่งประเภทประเทศของโลกออกเป็นสามกลุ่มโดยยึดตามการแบ่งแยกทางการเมือง เนื่องจากประวัติศาสตร์ที่ซับซ้อนของความหมายและบริบทที่พัฒนาขึ้น จึงไม่มีคำจำกัดความที่ชัดเจนหรือเป็นที่ยอมรับของโลกที่สาม อย่างเคร่งครัด "โลกที่สาม" เป็นการจัดกลุ่มทางการเมืองมากกว่าทางเศรษฐกิจ 

เนื่องจากประเทศโลกที่สามส่วนใหญ่ยากจนทางเศรษฐกิจและไม่เป็นอุตสาหกรรม จึงกลายเป็นการเหมารวมในการอ้างถึงประเทศกำลังพัฒนา ว่าเป็น "ประเทศโลกที่สาม" ในการอภิปรายทางการเมือง คำว่า โลกที่สาม มักสัมพันธ์กับการเป็น ด้อยพัฒนา ประเทศบางประเทศใน กลุ่มประเทศตะวันออก เช่น คิวบา มักถูกมองว่าเป็นโลกที่สาม โดยทั่วไป โลกที่สามถูกมองว่ารวมถึงประเทศหลายประเทศที่มีอดีต อาณานิคม ในแอฟริกา ละตินอเมริกา โอเชียเนีย และเอเชีย บางครั้งยังถือว่าเป็นคำพ้องกับประเทศในขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด ในทฤษฎีภาวะพึ่งพิง ของนักคิดอย่าง ราอูล เพรบิช (Raúl Prebisch), วอลเตอร์ ร็อดนีย์ (Walter Rodney), เทโอโทนิโอ โดส ซานโตส (Theotônio dos Santos) และคนอื่น ๆ โลกที่สามยังเชื่อมโยงกับระบบโลก การแบ่งแยกทางเศรษฐกิจในฐานะประเทศ "ขอบนอก" ในระบบโลกที่มีประเทศ "แกน" ครอบงำ

ในช่วงสงครามเย็น ประชาธิปไตยยุโรปบางประเทศ (ออสเตรีย ฟินแลนด์ ไอร์แลนด์ สวีเดน และสวิตเซอร์แลนด์) มีความเป็นกลางในแง่ของการไม่เข้าร่วมนาโต้ แต่เจริญรุ่งเรือง ไม่เคยเข้าร่วมขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด และไม่ค่อยระบุตนเองว่าเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่สาม

นับตั้งแต่การล่มสลายของสหภาพโซเวียตและสิ้นสุดสงครามเย็น คำว่า โลกที่สาม ได้ลดลงในการใช้งาน กำลังถูกแทนที่ด้วยคำศัพท์ เช่น ประเทศด้อยพัฒนา โกลบอลเซาท์ และประเทศกำลังพัฒนา

## ศัพทมูลวิทยา

นักประชากรศาสตร์ นักมานุษยวิทยา และนักประวัติศาสตร์ อัลเฟรด ซอวี (Alfred Sauvy) ในบทความที่ตีพิมพ์ในนิตยสารภาษาฝรั่งเศส *L'Observateur* เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 1952 ได้นำเสนอคำว่า *โลกที่สาม* () โดยอ้างถึงประเทศที่มีบทบาทเล็กน้อยในด้านการค้าและธุรกิจระหว่างประเทศ การใช้งานของเขาเป็นการอ้างอิงถึง สามัญชน () ของฝรั่งเศส ซึ่งก่อนและในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส ต่อต้าน บาทหลวงและขุนนาง ซึ่งประกอบด้วย ชั้นวรรณะแรก และ ชั้นวรรณะที่สอง ตามลำดับ (ดังนั้นการใช้รูปแบบเก่า *tiers* แทน  ที่ทันสมัยสำหรับ "สาม") ซอวีเขียนว่า "โลกที่สามนี้ถูกเพิกเฉย ถูกเอารัดเอาเปรียบ ถูกดูถูกเหมือนกับสามัญชนก็ต้องการจะเป็นบางอย่างเช่นกัน" ในบริบทของสงครามเย็น เขาถ่ายทอดแนวคิดของ การไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดทางการเมืองกับทั้ง กลุ่มทุนนิยม หรือ กลุ่มคอมมิวนิสต์ การตีความแบบง่าย ๆ นำไปสู่การกำหนดคำศัพท์เพียงเพื่อกำหนดประเทศที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายเหล่านี้

## แนวคิดที่เกี่ยวข้อง
### โลกที่สาม เทียบกับ สามโลก
"ทฤษฎีสามโลก" ที่พัฒนาโดย เหมา เจ๋อตง แตกต่างจากทฤษฎีตะวันตกของสามโลกหรือโลกที่สาม ตัวอย่างเช่น ในทฤษฎีตะวันตก จีนและอินเดียเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่สองและสามตามลำดับ แต่ในทฤษฎีของเหมา ทั้งจีนและอินเดียเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่สาม ซึ่งเขาได้กำหนดว่าประกอบด้วยประเทศที่ถูกเอารัดเอาเปรียบ

### ลัทธิโลกที่สาม
ลัทธิโลกที่สามเป็นขบวนการทางการเมืองที่โต้แย้งเพื่อความสามัคคีของชาติโลกที่สามต่อต้านอิทธิพลของโลกแรกและหลักการของการไม่แทรกแซงกิจการภายในของประเทศอื่น กลุ่มที่โดดเด่นที่สุดในการแสดงออกและใช้อุดมการณ์นี้คือ ขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด (NAM) และ กลุ่ม 77 ซึ่งเป็นพื้นฐานสำหรับความสัมพันธ์และการทูตระหว่างไม่เพียงแต่ประเทศโลกที่สามเท่านั้น แต่ยังรวมถึงระหว่างโลกที่สามและโลกแรกและโลกที่สอง แนวคิดนี้ถูกวิพากษ์วิจารณ์เนื่องจากเป็น ใบมะเดื่อ สำหรับการละเมิดสิทธิมนุษชนและ การกดขี่ทางการเมือง โดย ระบอบเผด็จการ

ตั้งแต่ปี 1990 คำนี้ถูกนิยามใหม่เพื่อให้ถูกต้องทางการเมืองมากขึ้น ในตอนแรก คำว่า "โลกที่สาม" หมายความว่าชาติหนึ่งกำลัง "ด้อยพัฒนา" อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันถูกแทนที่ด้วยคำว่า "กำลังพัฒนา"

### การแตกต่างอย่างมากและการบรรจบกันอย่างยิ่ง
หลายครั้งมีการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่างโลกแรกและโลกที่สาม เมื่อพูดถึง ภาคเหนือโลก และ ภาคใต้โลก ส่วนใหญ่แล้วทั้งสองอย่างจะไปด้วยกัน ผู้คนอ้างถึงทั้งสองอย่างว่า "โลกที่สาม/ใต้" และ "โลกแรก/เหนือ" เนื่องจากภาคเหนือโลกมีความมั่งคั่งและพัฒนาการมากกว่า ในขณะที่ภาคใต้โลกพัฒนาน้อยกว่าและมักจะยากจนกว่า

เพื่อต่อต้านโหมดการคิดนี้ นักวิชาการบางคนเริ่มเสนอแนวคิดเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงในพลวัตของโลกที่เริ่มขึ้นในปลายทศวรรษ 1980 และเรียกมันว่า การบรรจบกันอย่างยิ่ง ตามที่ แจ็ค เอ. โกลด์สโตน (Jack A. Goldstone) และเพื่อนร่วมงานของเขากล่าวไว้ "ในศตวรรษที่ยี่สิบ การแตกต่างอย่างมาก มีจุดสูงสุดก่อนสงครามโลกครั้งที่หนึ่งและดำเนินต่อไปจนถึงต้นทศวรรษ 1970 จากนั้นหลังจากสองทศวรรษของความผันผวนที่ไม่แน่นอน ในปลายทศวรรษ 1980 มันถูกแทนที่ด้วยการบรรจบกันอย่างยิ่ง เนื่องจากประเทศโลกที่สามส่วนใหญ่บรรลุอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจที่สูงกว่าประเทศโลกแรกส่วนใหญ่"

ผู้อื่นได้สังเกตเห็นการกลับสู่การจัดแนวในยุคสงครามเย็น (แม็กคินนอน, 2007; ลูคัส, 2008) ครั้งนี้มีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญระหว่างปี 1990-2015 ในภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจโลก และพลวัตความสัมพันธ์ระหว่างอำนาจโลกปัจจุบันและเกิดใหม่ ไม่จำเป็นต้องนิยามความหมายดั้งเดิมของคำว่า โลกแรก โลกที่สอง และโลกที่สาม ใหม่ แต่เป็นประเทศใดบ้างที่เป็นของพวกเขาโดยการเชื่อมโยงกับอำนาจโลกหรือกลุ่มประเทศ เช่น G7 สหภาพยุโรป OECD G20 OPEC N-11 BRICS สหภาพแอฟริกา และ สหภาพยูเรเชีย

## ประวัติศาสตร์
ประเทศโลกที่สามส่วนใหญ่เป็น อดีตอาณานิคม หลังจากได้รับ เอกราช ประเทศเหล่านี้หลายประเทศโดยเฉพาะประเทศเล็ก ๆ ต้องเผชิญกับความท้าทายในการสร้าง ชาติ และ สถาบัน ด้วยตนเองเป็นครั้งแรก เนื่องจากภูมิหลังร่วมกันนี้ ประเทศเหล่านี้จำนวนมากจึง "พัฒนา" ในแง่เศรษฐกิจตลอดศตวรรษที่ 20 และหลายประเทศยังคงเป็นเช่นนั้น คำนี้ใช้ในปัจจุบัน โดยทั่วไปหมายถึงประเทศที่ยังไม่พัฒนาไปถึงระดับเดียวกับ ประเทศ OECD และอยู่ในระหว่าง การพัฒนา

ในปี 1980 นักเศรษฐศาสตร์ ปีเตอร์ บาวเออร์ (Peter Bauer) เสนอคำจำกัดความที่แข่งขันกันสำหรับคำว่า "โลกที่สาม" เขาอ้างว่าการผูกสถานะโลกที่สามกับประเทศใดประเทศหนึ่งไม่ได้ขึ้นอยู่กับเกณฑ์ทางเศรษฐกิจหรือการเมืองที่มั่นคง และเป็นกระบวนการที่ค่อนข้างตามอำเภอใจ ความหลากหลายที่มากของประเทศที่ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของโลกที่สาม จาก อินโดนีเซีย ถึง อัฟกานิสถาน มีตั้งแต่ดั้งเดิมทางเศรษฐกิจจนถึงเศรษฐกิจที่ก้าวหน้า และจากการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดทางการเมืองไปจนถึงการเอียงไปทางโซเวียตหรือตะวันตก สามารถโต้แยงได้ว่าบางส่วนของสหรัฐฯ เหมือนกับโลกที่สาม

ลักษณะเดียวที่บาวเออร์พบร่วมกันในทุกประเทศโลกที่สามคือรัฐบาลของพวกเขา "เรียกร้องและรับความช่วยเหลือจากตะวันตก" ซึ่งเขาคัดค้านอย่างยิ่ง คำรวม "โลกที่สาม" ถูกท้าทายว่าทำให้เข้าใจผิดแม้ในช่วงสงครามเย็น เพราะไม่มีเอกลักษณ์ที่สอดคล้องกันหรือร่วมกันในหมู่ประเทศที่ครอบคลุม

### ความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนา

ในช่วงสงครามเย็น ประเทศที่ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดของโลกที่สาม ถูกมองว่าเป็นพันธมิตรที่มีศักยภาพโดยทั้งโลกแรกและโลกที่สอง ดังนั้น สหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียตจึงพยายามอย่างมากในการสร้างความเชื่อมโยงในประเทศเหล่านี้โดยเสนอการสนับสนุนทางเศรษฐกิจและการทหารเพื่อได้รับพันธมิตรในทำเลที่เหมาะสมทางยุทธศาสตร์ (เช่น สหรัฐอเมริกาในเวียดนามหรือสหภาพโซเวียตในคิวบา) ในตอนท้ายของสงครามเย็น ประเทศโลกที่สามหลายประเทศได้นำเอาแบบจำลองเศรษฐกิจทุนนิยมหรือคอมมิวนิสต์มาใช้ และยังคงได้รับการสนับสนุนจากฝ่ายที่ตนเลือก ตลอดช่วงสงครามเย็นและตลอดไป ประเทศในโลกที่สามเป็นผู้รับความช่วยเหลือจากต่างประเทศของตะวันตกและเป็นจุดสนใจของการพัฒนาเศรษฐกิจผ่านทฤษฎีกระแสหลัก เช่น ทฤษฎีการทันสมัยและทฤษฎีการพึ่งพา

ภายในสิ้นทศวรรษ 1960 แนวคิดของโลกที่สามได้มาแทนที่ประเทศในแอฟริกา เอเชีย และละตินอเมริกา ซึ่งตะวันตกถือว่าด้อยพัฒนาตามลักษณะหลายประการ ได้แก่ การพัฒนาเศรษฐกิจต่ำ อายุขัยต่ำ อัตราความยากจนและโรคสูง และอื่น ๆ ประเทศเหล่านี้กลายเป็นเป้าหมายของความช่วยเหลือและการสนับสนุนจากรัฐบาล องค์กรพัฒนาเอกชน และบุคคลจากประเทศที่ร่ำรวยกว่า แบบจำลองยอดนิยมที่รู้จักกันในชื่อ ขั้นตอนการเติบโตของรอสโตว์ (Rostow's stages of growth) อ้างว่าการพัฒนามีขึ้นในห้าขั้นตอน: สังคมดั้งเดิม เงื่อนไขเบื้องต้นสำหรับการบินขึ้น การบินขึ้น การขับเคลื่อนสู่ความสมบูรณ์ และยุคแห่งการบริโภคมวลชนสูง ดับเบิลยู ดับเบิลยู รอสโตว์ (W. W. Rostow) อ้างว่า "การบินขึ้น" เป็นขั้นตอนสำคัญที่โลกที่สามกำลังดิ้นรน ซึ่งบางคนโต้แยงว่าสามารถอำนวยความสะดวกได้ผ่านความช่วยเหลือจากต่างประเทศ

### การรับรู้ถึง "จุดจบของโลกที่สาม"
ตั้งแต่ปี 1990 คำว่า "โลกที่สาม" ได้พัฒนาไปเพื่อหมายถึงประเทศที่มีการพัฒนาน้อยกว่าทางเศรษฐกิจ คำว่า "โลกที่สาม" ถูกมองว่าไม่ถูกต้องทางการเมืองหรือล้าสมัยมากขึ้น เนื่องจากเป็นคำทางประวัติศาสตร์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับภูมิรัฐศาสตร์ ในปัจจุบัน ราวปี 1960 คำว่า "ประเทศด้อยพัฒนา" ถูกใช้บ่อยครั้งเพื่ออ้างถึงกลุ่มประเทศเดียวกัน คำนี้ถูกแทนที่ด้วยคำว่า 'กำลังพัฒนา' และ 'ด้อยพัฒนา' เนื่องจากนักการเมืองพบว่าคำก่อนหน้านั้นมีส่วนทำให้เกิดแบบแผนหรือการไม่เคารพกลุ่มประเทศนี้ 

คำจำกัดความทั่วไปของโลกที่สามสามารถย้อนกลับไปสู่ประวัติศาสตร์ที่ชาติต่างๆ ตำแหน่งเป็นกลางและเป็นอิสระในช่วงสงครามเย็น ถือว่าเป็นประเทศโลกที่สาม และโดยปกติแล้วประเทศเหล่านี้จะถูกกำหนดโดยอัตราความยากจนสูง ขาดแคลนทรัพยากร และฐานะการเงินที่ไม่มั่นคง อย่างไรก็ตาม จากการพัฒนาอย่างรวดเร็วของการทันสมัยและโลกาภิวัตน์ ประเทศที่เคยถูกมองว่าเป็นประเทศโลกที่สามประสบความสำเร็จในการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างมาก เช่น บราซิล อินเดีย และอินโดนีเซีย ซึ่งไม่ถือว่าเป็นประเทศยากจนในศตวรรษที่ 21 อีกต่อไป

ความแตกต่างระหว่างประเทศของโลกที่สามเติบโตอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา และจะเป็นการยากที่จะใช้โลกที่สามเพื่อกำหนดและจัดกลุ่มประเทศตามการจัดระเบียบทางการเมืองที่เหมือนกัน เนื่องจากประเทศส่วนใหญ่มีชีวิตอยู่ภายใต้ความเชื่อที่หลากหลายในยุคนี้ เช่น เม็กซิโก เอลซัลวาดอร์ และสิงคโปร์ ซึ่งแต่ละประเทศมีระบบการเมืองที่แตกต่างกัน การจำแนกประเภทโลกที่สามกลายเป็นสิ่งล้าสมัยเนื่องจากการจำแนกทางการเมืองและระบบเศรษฐกิจนั้นแตกต่างกันที่จะนำไปใช้ในสังคมปัจจุบัน ตามมาตรฐานของโลกที่สาม ภูมิภาคใด ๆ ของโลกสามารถจัดอยู่ในสี่ประเภทของความสัมพันธ์ระหว่างรัฐและสังคม และจะสิ้นสุดลงในสี่ผลลัพธ์: ปรากฏการณ์ทางการเมือง อำนาจหลายฝ่าย ประชาธิปไตยแบบเสมือน และประชาธิปไตยที่ยั่งยืน อย่างไรก็ตาม วัฒนธรรมทางการเมืองจะไม่มีวันถูกจำกัดด้วยกฎเกณฑ์และแนวคิดของโลกที่สามสามารถถูกจำกัดได้

## ดูเพิ่ม

โลกที่สี่

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* 
* 
* Chaouad, Robert. (2016) *Emergence: genesis and circulation of a notion that has become a category of analysis,* International and Strategic Review, vol. 103, no. 3, pp. 55-66.
* 
* 
* Lawrence, Mark Atwood. *The End of Ambition: The United States and the Third World in the Vietnam War Era* (Princeton University Press, 2021)  | Website: rjissf.org online reviews
* Melkote, Srinivas R. & Steeves, H. Leslie. (1991). *Communication for development in the Third World: Theory and practice for Empowerment* . New Delhi: SAGE Publications.
* Sheppard, Eric & Porter, Wayland P. (1998). A world of difference: Society, nature, development. New York: Guilford Press.
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:คำศัพท์การเมือง
หมวดหมู่:การจำแนกหมวดหมู่ประเทศ
หมวดหมู่:การเมืองแบ่งตามภูมิภาค
หมวดหมู่:อภิธานศัพท์สงครามเย็น