ปกรณัมปรัมปรากรีก

thumb|300px|ซูส เจ้าสวรรค์ โพไซดอน เจ้าสมุทร และเฮดีส เจ้านรก สามเทพหลักของกรีก
[thumb|รูปปั้นครึ่งตัวของ[ซูส, ที่เมือง Otricoli พิพิธภัณฑ์ Pio-Clementino วาติกัน)]]

**ปกรณัมปรัมปรากรีก** () เป็นปกรณัมปรัมปราของอารยธรรมกรีกโบราณ ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับนิทานปรัมปราและตำนานที่เกี่ยวข้องกับเทพเจ้า, วีรบุรุษ, ธรรมชาติของโลก รวมถึงจุดกำเนิดและความสำคัญของขนบ คติและจารีตพิธีในทางศาสนาของชาวกรีกโบราณ ปกรณัมปรัมปรากรีกเป็นส่วนหนึ่งของศาสนาในกรีซโบราณ นักวิชาการสมัยใหม่มักอ้างถึงและศึกษาเรื่องปรัมปราเหล่านี้ เพื่อที่จะทราบเกี่ยวกับสถาบันทางศาสนา, สถาบันทางการเมืองในกรีซโบราณ, อารยธรรมของชาวกรีก และเพื่อเพิ่มความเข้าใจในธรรมชาติของการสร้างตำนานปกรณัมปรัมปราขึ้น

ปกรณัมปรัมปรากรีกรวบรวมขึ้นจากเรื่องเล่าและศิลปะที่แสดงออกในวัฒนธรรมกรีก เช่น การระบายสีแจกันและของแก้บน ตำนานกรีกอธิบายถึงการถือกำเนิดของโลก และรายละเอียดของเรื่องราวในชีวิต และการผจญภัยของบรรดาเทพเจ้า เทพธิดา วีรบุรุษ วีรสตรี และสิ่งมีชีวิตในตำนานอื่น ๆ ซึ่งเรื่องราวเหล่านี้ในตอนแรกเป็นเพียงการสืบทอดผ่านบทกวีตามประเพณีมุขปาฐะเท่านั้น ซึ่งอาจสืบย้อนหลังไปได้ถึงสมัยไมนอส และสมัยไมซีนี ตั้งแต่ศตวรรษที่ 18 ก่อนค.ศ. แต่ปัจจุบันเรื่องราวปรัมปราเหล่านี้ เราทราบจากวรรณกรรมกรีกโบราณทั้งสิ้น

วรรณกรรมกรีกที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักกันคือ มหากาพย์ *[[อีเลียด]]* และ *[[โอดิสซีย์]]* ของโฮเมอร์ ซึ่งจับเรื่องราวเหตุการณ์ในระหว่างสงครามเมืองทรอย นอกจากนี้มีบทกวีมหากาพย์ร่วมสมัยอีกสองชุดของเฮสิโอดกวีร่วมสมัยของโฮเมอร์ คือ *[[ธีออโกนี]]* และ *[[งานและวัน]]* เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับการกำเนิดโลก พงศาวลีของผู้ปกครองกึ่งเทพ การผลัดเปลี่ยนยุคสมัยของมนุษย์ ต้นกำเนิดความทุกข์ยากของมนุษย์ และพิธีบูชายัญต่าง ๆ เรื่องเล่าปรัมปรายังพบได้ในบทเพลงสวดสรรเสริญของโฮเมอร์ (Homeric hymns) จากส่วนเสี้ยวที่หลงเหลือของบทกวีมหากาพย์ในวัฏมหากาพย์ (Epic Cycle) จากบทร้อยกรองประกอบพิณ (lyric poems) จากงานละครโศกนาฏกรรมและสุขนาฏกรรมในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล จากงานเขียนของปราชญ์และกวีในยุคเฮเลนนิสติก และในตำราจากยุคของจักรวรรดิโรมันที่เขียนโดยพลูตาร์คกับเพาซานิอัส

งานค้นพบของนักโบราณคดีเป็นแหล่งข้อมูลอย่างละเอียดของปกรณัมปรัมปรากรีก เพราะมีภาพของเทพและวีรบุรุษกรีกมากมายเป็นเนื้อหาหลักอยู่ในการตกแต่งสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ภาพเรขาคณิตบนเครื่องปั้นดินเผาในยุคศตวรรษที่ 8 ก่อนคริสตกาลแสดงให้เห็นฉากต่าง ๆ ในสงครามเมืองทรอย รวมไปถึงการผจญภัยของเฮราคลีส ในยุคต่อ ๆ มาเช่น กรีซยุคอาร์เคอิก ยุคคลาสสิก และสมัยเฮลเลนิสต์ ก็พบภาพฉากเกี่ยวกับมหากาพย์ของโฮเมอร์และตำนานปรัมปราอื่น ๆ ซึ่งช่วยเพิ่มเติมแก่หลักฐานทางวรรณกรรมที่มีอยู่

ปกรณัมปรัมปรากรีกมีอิทธิพลอย่างมากต่อวัฒนธรรม ศิลปะ และวรรณกรรมของอารยธรรมตะวันตก รวมถึงมรดกและภาษาทางตะวันตกด้วย กวีและศิลปินมากมายนับแต่ยุคโบราณจนถึงปัจจุบันได้รับแรงบันดาลใจจากปกรณัมปรัมปรากรีก และได้คิดค้นนัยยะร่วมสมัยกับการตีความใหม่ที่สัมพันธ์กับตำนานปรัมปราเหล่านี้

## แหล่งข้อมูลของปกรณัมปรัมปรากรีก
ปกรณัมปรัมปรากรีกซึ่งรู้จักกันอยู่ทุกวันนี้ มีรากฐานมาจากวรรณกรรมกรีกโบราณและภาพในสื่อที่มองเห็นด้วยตาซึ่งมีอายุนับย้อนไปถึงยุคจีโอเมทริก (Geometric Style) ประมาณปีที่ 900-800 ก่อนคริสตกาล

### แหล่งข้อมูลทางโบราณคดี
thumb|เวอร์จิล กวีเอกชาวโรมัน ได้สงวนรักษารายละเอียดเกี่ยวกับปกรณัมปรัมปรากรีกไว้ในงานเขียนของตนหลายชิ้น
การค้นพบอารยธรรมไมซีนี โดยนักโบราณคดีสมัครเล่น ไฮน์ริช ชลีมาน ในศตวรรษที่ 19 และการค้นพบอารยธรรมไมนอสที่เกาะครีตโดยนักโบราณคดีชาวอังกฤษ อาร์เธอร์ อีวานส์ ในศตวรรษที่ 20 มีส่วนช่วยอธิบายเกี่ยวกับมหากาพย์ของโฮเมอร์ และให้หลักฐานรับรองทางโบราณคดีเกี่ยวกับรายละเอียดของนิทานปรัมปราหลาย ๆ เรื่อง อย่างไรก็ดี หลักฐานเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นสิ่งปลูกสร้างและอนุสาวรีย์ เนื่องจากสมัยนั้นยังไม่มีการใช้ตัวอักษรเขียนเพื่อจดบันทึกเรื่องราว และแผ่นจารึกไลเนียร์บีที่ขุดพบ ก็เป็นเพียงบันทึกเกี่ยวกับคลังเก็บสินค้าเท่านั้น 

การตกแต่งด้วยลวดลายเรขาคณิตบนเครื่องปั้นดินเผาสมัยศตวรรษที่ 8 ก่อนค.ศ. แสดงภาพเนื้อเรื่องของวัฏมหากาพย์กรุงทรอย และการผจญภัยของเฮราคลีส การแสดงออกเชิงประจักษ์ของเรื่องราวปรัมปราเหล่านี้มีความสำคัญสองประการ ประการแรก ตำนานปรัมปราส่วนใหญ่ปรากฏอยู่บนเครื่องปั้นดินเผารูปเขียนสี ก่อนที่จะมีหลักฐานทางวรรณคดีนานหลายศตวรรษ ยกตัวอย่างเช่น ในกรณีของวีรกรรมสิบสองประการของเฮราคลีส มีแค่การผจญสุนัขปีศาจเคเบรอสเท่านั้นที่มีบันทึกไว้ในวรรณกรรมร่วมสมัย ประการที่สอง แหล่งข้อมูลเชิงประจักษ์บางครั้งแสดงรายละเอียด หรือฉากของเรื่องราวในตำนานที่ไม่ปรากฏอยู่ในแหล่งข้อมูลทางวรรณคดีใด ๆ เลย ในสมัยอาร์เคอิก (ปีที่ 750-500 ก่อน ค.ศ.), สมัยคลาสสิก (ปีที่ 480-323 ก่อนค.ศ.), และสมัยเฮลเลนิสติก (ปีที่ 323-146 ก่อนค.ศ.) หลักฐานเชิงประจักษ์เหล่านี้มีบทบาทในการสนับสนุนและเพิ่มเติมหลักฐานทางวรรณคดี

### แหล่งข้อมูลในทางวรรณกรรม
[thumb|''[โปรมีเธียส* (ภาพวาดปี 1868 โดย [[กุสตาฟ โมเรอ]]) ผู้บันทึกตำนานโพรมีเธียสครั้งแรกคือ [[เฮสิโอด]] และต่อมาเป็นรากฐานของบทละครโศกนาฏกรรมไตรภาค ซึ่งคาดว่าเป็นของ Aeschylus ได้แก่ *พันธนาการโพรมีเทียส*, *Prometheus Unbound*, และ *Prometheus Pyrphoros*]]

การปูพื้นหลังเกี่ยวกับตำนานปกรณัมปรัมปรามีบทบาทอย่างมากกับ[[วรรณกรรมกรีกโบราณ]]ในทุกสาขา ถึงกระนั้น หนังสือตำนานปรัมปราเพียงเล่มเดียวที่เหลือรอดมาจากยุคกรีกโบราณ ก็คือ *Library* หรือ บิบลิโอเธกา (Bibliotheca) ของอพอลโลดอรัสตัวปลอม งานชิ้นนี้พยายามหาข้อยุติในความขัดแย้งกันระหว่างเรื่องเล่าต่าง ๆ ของบทกวีมากมาย และพยายามเรียบเรียงออกมาเป็นตำนานเทพเจ้าและวีรบุรุษกรีกในยุคดั้งเดิม [[อพอลโลดอรัสแห่งเอเธนส์]]มีชีวิตในช่วงปีที่ 180-125 ก่อนคริสตกาล และเขียนเรื่องราวเหล่านี้ขึ้นหลายชิ้น งานเขียนของเขาอาจจัดเป็นชุดที่ต่อเนื่องกัน แต่ "[[บิบลิโอเธกา|Library]]" นั้นเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลังการเสียชีวิตของเขาเป็นเวลานาน ดังนั้นมันจึงได้ชื่อว่าเป็นของอพอลโลดอรัสเทียม

ในบรรดาแหล่งข้อมูลที่เก่าแก่ที่สุด มีบทกวีมหากาพย์ของ[[โฮเมอร์]] สองเรื่อง คือ *อีเลียด* และ *โอดิสซีย์* นอกจากนี้ยังมีกวีรายอื่นอีกที่ช่วยเติมเต็ม "วัฏมหากาพย์" ทว่าในภายหลังต่างสูญหายไปเกือบหมด บทกวีเหล่านี้มักเรียกกันว่า "เพลงสวดของโฮเมอร์" (Homeric Hymns) แต่อันที่จริงไม่ได้มีความเกี่ยวข้องใด ๆ กับโฮเมอร์เลย มันเป็นบทสวดสรรเสริญที่สืบทอดมาแต่[[ยุคบทกวีไลริค]] (Lyric Poetry) [[เฮสิโอด]]ซึ่งน่าจะเป็นกวีร่วมสมัยกับโฮเมอร์ ได้เขียนเรื่องเกี่ยวกับตำนานกรีกที่เก่าแก่ที่สุดไว้ในผลงานชื่อ *ธีออโกนี* (*เทวพงศาวดาร*) โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับการสร้างโลก พงศาวดารการกำเนิดของเทพเจ้าต่าง ๆ ตลอดจนพงศาวลีที่มีรายละเอียดสูง มีนิทานพื้นบ้าน และตำนานเกี่ยวกับจุดกำเนิดของสิ่งต่าง ๆ ในงานเขียนของเฮสิโอดอีกเรื่องคือ *งานและวัน* (*Works and Days*) ซึ่งเป็นบทกวีสั่งสอนเกี่ยวกับชีวิตในไร่ ได้รวมเอาตำนานเกี่ยวกับ[[โพรมีเทียส]] [[แพนดอรา]] และ[[ยุคของมนุษยชาติ|ยุคทั้งห้าของมนุษยชาติ]]เอาไว้ด้วย ผู้ประพันธ์ได้แนะนำวิธีที่ดีที่สุดในการประสบความสำเร็จในโลกอันแสนอันตราย ซึ่งยิ่งถูกทำให้เป็นอันตรายมากขึ้นโดยพวกเทพนั่นเอง

บทกวีประกอบเสียงพิณ (lyric poetry) มักจะนำเนื้อเรื่องมาจากตำนาน แต่วิธีการเล่าจะมีเนื้อหาน้อยกว่าและค่อนข้างคลุมเครือกว่า กวีเพลงของกรีกซึ่งรวมไปถึง [[Pindar|พินดาร์]], [[แบคคิลิดีส]] (Bacchylides), [[ไซโมนิดีส]] (Simonides of Ceos) และกวีท้องทุ่ง (bucolic poet) หรือพาสโตรัล เช่น [[ธีโอคริตัส]] (Theocritus) และ [[ไบออนแห่งสเมอร์นา]] (Bion of Smyrna) มักรวมเอาเหตุการณ์เหนือธรรมชาติของแต่ละคนเข้าไปด้วย นอกจากนี้ นิทานปกรณัมปรัมปรายังเป็นแกนกลางของศิลปะการละครใน[[เอเธนส์ยุคคลาสสิก]] นักเขียนบทละครโศกนาฏกรรม เช่น [[เอสคิลัส]], [[ซอโฟคลีส|โซโฟคลีส]], และ [[ยูริพิดีส]] ใช้พล็อตเรื่องส่วนใหญ่จากตำนานในยุคแห่งวีรบุรุษและสงครามเมืองทรอย เรื่องราวโศกนาฏกรรมที่สำคัญ ๆ (เช่น [[อะกาเมมนอน]]กับลูก ๆ, [[อีดิปัส]], [[เจสัน]], [[เมเดีย]], ฯลฯ) ก็ถูกเล่าผ่านละครโศกนาฏกรรมของกวีที่สำคัญเหล่านี้ จนกลายเป็นเวอร์ชันที่ยอมรับกันเป็นมาตรฐาน [[อริสโตฟานเนส|อริสโตฟาเนส]] นักเขียนบทละครตลกขบขันยังใช้ตำนานเหล่านี้ในงานบทละครเรื่อง *วิหก* (*The Birds*) และ *กบ* *(The Frogs)*

นักประวัติศาสตร์ [[เฮโรโดตัส]] และ ดิโอดอรัส ซิคุลัส กับนักภูมิศาสตร์ เพาซาเนียส และ สตราโบ ซึ่งเดินทางไปทั่วแผ่นดินกรีกและบันทึกเรื่องราวต่าง ๆ ที่ได้ยิน ได้ให้ข้อมูลจำนวนมากเกี่ยวกับตำนานและเรื่องเล่าของท้องถิ่น โดยมักจะเป็นเวอร์ชันที่ต่างออกไปและไม่ค่อยเป็นที่รู้จัก โดยเฉพาะเฮรอโดตัสนั้นเที่ยวค้นหาประเพณีต่าง ๆ ที่ตนพบเจอและพบรากฐานทางประวัติศาสตร์หรือตำนานปรัมปราอยู่ในการเผชิญหน้าระหว่างกรีกกับประเทศตะวันออก เฮรอโดตัสพยายามจะนำต้นกำเนิดต่าง ๆ เหล่านี้ที่มาจากต้นกำเนิดวัฒนธรรมที่แตกต่างกันมาผสมผสานเข้าด้วยกัน

บทกวีใน[[สมัยเฮลเลนิสติก|ยุคเฮลเลนิสติก]]และ[[ยุคโรมันโบราณ]]ล้วนมีต้นกำเนิดในฐานะวรรณกรรมมากกว่าที่จะเป็นพิธีกรรมทางศาสนา ถึงกระนั้นมันก็ยังบรรจุรายละเอียดสำคัญมากมาย ซึ่งอาจจะสูญหายไปหมดแล้ว บทกวีจำพวกนี้รวมถึงงานต่าง ๆ ต่อไปนี้คือ

# กวีชาวโรมัน [[โอวิด]], [[สเตเชียส]], [[วาเลเรียส ฟลัคคัส]], [[เซเนกาผู้เยาว์]], และ[[เวอร์จิล]] กับบทบรรยายของ[[เซอร์วิอัส]]
# กวีชาวกรีกในยุค [[ปลายสมัยโบราณ]] ได้แก่ [[นอนนัส]], [[อันโตนินัส ลิเบราลิส]] และ [[ควินตัส สมีร์นาอิอุส]]
# กวีชาวกรีกในยุคเฮเลนนิสติก ได้แก่ [[อพอลโลนีอัสแห่งโรดส์]], [[คัลลิมาคัส]], [[เอราทอสเทนีส]]เทียม, และ [[พาร์ธีนิอัส]]
# นิยายยุคโบราณของกรีกและโรมัน เช่น [[แอพิวลีอัส]], [[เปโตรนิอัส]], [[Lollianus]], และ [[เฮลิโอดอรัส]]

== สันนิษฐานของที่มาของปกรณัมปรัมปรากรีก-โรมัน ==
อาจเป็นเพราะชาวกรีกโบราณพยายามหาคำตอบให้กับตัวเองว่าทำไม[[ฟ้าร้อง]] [[ฟ้าผ่า]] หรือเหตุใดจึงมีเสียงสะท้อนจากถ้ำเมื่อเราส่งเสียง หรือ ฯลฯ นั่นเพราะความกลัวปรากฏการณ์ธรรมชาติจึงพยายามหาเหตุผลและชาวกรีกชอบฟังนิทานเรื่องเล่าปรัมปรา ชอบแต่งโคลงกลอน จึงรักการขับลำนำและดีดพิณคลอไปด้วยจึงทำให้การขับลำนำเป็นที่นิยม เล่ากันว่า[[โฮเมอร์]] (Homer) ก็เป็นนักขับลำนำชั้นยอดคนหนึ่งของกรีก ใคร ๆ ก็รักน้ำเสียงการเล่านิทานของเขา แรกเริ่มเทวตำนานเป็นบทกลอนที่ท่องจำกันมาเป็นรุ่น ๆ ต่อมามีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร เราจึงไม่ทราบแน่ชัดว่าใครเป็นผู้แต่งปกรณัมปรัมปรา บ้างก็ว่า โฮเมอร์ เป็นผู้แต่ง [[อีเลียด]] (Iliad) บ้างก็ว่าแค่รวบรวม บ้างก็ว่า[[กวี]]กรีกนาม [[เฮสิโอด]] (Hesiod) เป็นผู้แต่ง ส่วน[[โอวิด]] (Ovid) กวีชาวโรมันก็เล่าถึงเทวตำนานแต่ใช้ชื่อตัวละครต่างกัน เล่มของโอวิดจะเล่าได้พิสดารกว่าของนักเขียนคนอื่น

== เค้าโครงของปกรณัมปรัมปรากรีกโดยสังเขป ==
=== ต้นกำเนิดของโลกและของเทพเจ้า ===

ตำนานปรัมปราว่าด้วยต้นกำเนิด หรือการสร้างโลก คือความพยายามที่จะอธิบายต้นกำเนิดของสรรพสิ่งในภาษาของมนุษย์ แบบฉบับที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดเป็นบทประพันธ์ของเฮสิโอด ได้แก่ *ธีออโกนี* (Theogony: เทวพงศาวดาร) เฮสิโอดเริ่มบรรยายตั้งแต่ *เคออส* หรือความว่างเปล่าไร้ก้นบึ้ง จากความว่างเปล่านั้นก็เกิด ไกอา (โลก) และเทพยุคดึกดำบรรพ์อื่น ๆ ได้แก่ [[เอียรอส|เอรอส]] (ความรัก), [[ทาร์ทารัส]] (ก้นบึ้ง), และ[[เอเรบัส]] (เงาและความมืดมิด) ไกอาให้กำเนิด[[ยูเรนัส (ปกรณัมปรัมปรา)|ยูเรนัส]] (โดยไม่มีความช่วยเหลือจากเพศชาย) ผู้ซึ่งเข้ามีสัมพันธ์กับเธอ จากการอยู่ร่วมกันนั้นก่อให้เกิด ไทแทน พวกแรกสุด เป็นเพศชาย 6 ตน: [[คอยอัส]] (Coeus), [[ไครอัส]] (Crius), [[โครนัส]] (Cronus), [[ไฮพีเรียน|ไฮเพเรียน]] (Hyperion), [[ไอแอพิตัส]] (Iapetus), และ [[โอซีอานัส]] (Oceanus)

== แนวคิดของกรีกและโรมันเกี่ยวกับนิทานปกรณัมปรัมปรา ==

== การตีความสมัยใหม่ ==

== ปกรณัมปรัมปราในฐานะแม่บทของงานศิลปะและวรรณกรรม ==

== อ้างอิง ==


=== แหล่งข้อมูลปฐมภูมิ (กรีกและโรมัน) ===

*Aeschylus, *The Persians*. *See original text in Perseus program*.
*Aeschylus, *Prometheus Bound*. *See original text in Perseus program*.
*Apollodorus, *Library and Epitome*. *See original text in Perseus program*.
*Apollonius of Rhodes, *Argonautica*, Book I. *See original text in Sacred Texts*.
*Cicero, *De Divinatione*. *See original text in the Latin Library*.
*Cicero, *Tusculanae resons*. *See original text in the Latin Library*.
*Herodotus, *The Histories*, I. *See original text in the Sacred Texts*.
*Hesiod, *Works and Days*. *Translated into English by Hugh G. Evelyn-White*.
*Homer, *Iliad*. *See original text in Perseus program*.
**Homeric Hymn to Aphrodite*. *Translated into English  by Gregory Nagy*.
**Homeric Hymn to Demeter*. *See original text in Perseus project*.
**Homeric Hymn to Hermes*. *See the English translation in the Online Medieval and Classical Library *.
*Ovid, *Metamorphoses*. *See original text in the Latin Library*.
*Pausanias.
*Pindar, *Pythian Odes*, Pythian 4: For Arcesilas of Cyrene Chariot Race 462 BC. *See original text in the Perseus program*.
*Plato, *Apology*. *See original text in Perseus program*.
*Plato, *Theaetetus*. *See original text in Perseus program*.


=== แหล่งข้อมูลทุติยภูมิ ===

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


== หนังสืออ่านเพิ่ม ==


* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* [[William Smith (lexicographer)|Smith, William]] (1870), *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology''.
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Library of Classical Mythology Texts  translations of works of classical literature
* LIMC-France provides databases dedicated to Graeco-Roman mythology and its iconography.
* Theoi Project, Guide to Greek Mythology biographies of characters from myth with quotes from original sources and images from classical art
* Martin P. Nilsson, The Mycenaean Origin of Greek Mythology, on Google books

## ดูเพิ่ม
* วรรณกรรมกรีกโบราณ

หมวดหมู่:เทพเจ้ากรีก
หมวดหมู่:กรีซโบราณ
หมวดหมู่:ปกรณัมปรัมปรากรีก