ฝ่ายในราชวงศ์ชิง

**ฝ่ายในราชวงศ์ชิง** หรือ**วังหลังราชวงศ์ชิง** ว่าด้วยฐานันดรศักดิ์ หญิงที่รับราชการเป็นภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ เจ้าแผ่นดินต้าชิง และภรรยาของพระราชวงศ์ฝ่ายหน้า รวมทั้งขนบธรรมเนียมราชประเพณีราชสำนักวังหลังของราชวงศ์ชิง

ตามโบราณราชประเพณี ธรรมเนียมของเจ้านายนั้นต่างจากสามัญชน โดยคนธรรมดาสามัญอาจมีเพียงภรรยาเอก แลัวตามด้วยภรรยาน้อย แต่เจ้านายเชื้อพระบรมราชวงศ์ เช่น เจ้านายชั้นชินหวัง มีพระชายาเอก หรือพระอัครชายาเรียกว่าเจิ้งฝูจิ้น (正福晋) หรือตี๋ฝูจิ้น (嫡福晋) ตามด้วยพระชายารอง เรียกว่าเฉ่อฝูจิ้น (侧福晋) ต่ำลงมาคือหม่อมห้าม เรียกว่าเฉี่ยอิง (妾媵)

ตั้งแต่รัชศกคังซี ธรรมเนียมฐานันดรศักดิ์ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิได้ถูกกำหนดเป็นแบบแผนไว้ คือมีพระอัครมเหสีที่หวงโฮ่ว หรือจงกงหวงโฮ่ว (中宫皇后) ตามด้วยพระมเหสีที่ดํารงพระเกียรติยศรองลงมาคือหวงกุ้ยเฟย (皇贵妃), กุ้ยเฟย (贵妃), เฟย (妃), ผิน (嫔) มีพระเกียรติยศสูงต่ำตามลำดับ  โดยห้าตำแหน่งนี้นับชั้นเป็นพระราชวงศ์ ถัดลงมาคือบรรดาศักดิ์พระสนม มีกุ้ยเหริน (贵人), ฉางไจ้ (常在) และตาอิ้ง (答应) สามตำแหน่งนี้ไม่ได้เป็นพระราชวงศ์

## ภรรยาพระเจ้าแผ่นดิน
ภรรยาของพระเจ้าแผ่นดินต้าชิง กำหนดตามกฎมนเทียรบาลราชวงศ์ชิง มีเลื่อนได้ 8 ชั้นคือ

### ลำดับสมเด็จพระอัครมเหสี

**ที่ 1 หวงโฮ่ว หรือฮองเฮา (皇后) :**
พระราชอิสริยยศสำหรับพระมเหสีเอก หรือภรรยาเอกในพระเจ้าแผ่นดินซึ่งเป็นสมเด็จพระจักรพรรดิ คำเรียกหวงโฮ่วแปลได้ว่า**จักรพรรดินี**

หวงโฮ่วทรงเป็นประธานราชการฝ่ายใน สถาปนาได้ 1 พระองค์ มีพนักงานถวายการรับใช้ คือมีเจ้าหน้าที่ 30 คนจากกองธงบน นางกำนัล 10 คน มีหัวหน้าขันที 4 คน ขันที 15 คน ทรงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดเงินปีประจำฐานันดรศักดิ์ ปีละ 1,000 เหลียง ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์เรียกว่า "จินเป่า"

### ลำดับสมเด็จพระราชมเหสี

**ที่ 2 หวงกุ้ยเฟย (皇贵妃) :**
พระราชอิสริยยศพระราชมเหสีหรือภรรยาที่ทรงศักดิ์สูงเป็นพิเศษของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่เป็นพระราชวงศ์ หวงกุ้ยเฟยมีอำนาจบังคับบัญชาราชการฝ่ายใน เช่นเดียวกับหวงโฮ่ว พระอัครมเหสี

หวงกุ้ยเฟยสถาปนาได้ 1 พระองค์ มีพนักงานถวายการรับใช้ คือนางกำนัล 8 คน มีหัวหน้าขันที 2 คน หรืออาจเป็นขันที 1 คน ไม่ได้เป็นขันที 1 คน มีขันทีรับใช้ 18 คน ทรงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดเงินปีประจำฐานันดรศักดิ์ ปีละ 800 เหลียง ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์เรียกว่า "จินเป่า"

### ลำดับสมเด็จพระมเหสี

**ที่ 3 กุ้ยเฟย (贵妃) :**
พระอิสริยยศพระมเหสีหรือภรรยาที่ทรงศักดิ์สูงของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่เป็นพระราชวงศ์

กุ้ยเฟยสถาปนาได้ 2 พระองค์ มีพนักงานถวายการรับใช้ คือนางกำนัล 8 คน หัวหน้าขันที 1 คน ขันที 10 คน ทรงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดเงินปีประจำฐานันดรศักดิ์ ปีละ 600 เหลียง ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์เรียกว่า "จินเป่า"

**ที่ 4 หวงเฟย (皇妃) :**
พระอิสริยยศพระมเหสีหรือภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่เป็นพระราชวงศ์

หวงเฟยสถาปนาได้ 4 พระองค์ มีพนักงานถวายการรับใช้ คือนางกำนัล 6 คน หัวหน้าขันที 1 คน ขันที 7 คน ทรงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดเงินปีประจำฐานันดรศักดิ์ ปีละ 300 เหลียง ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์เรียกว่า "จินอิ้น"

**ที่ 5 หวงผิน (皇嫔) :**
พระอิสริยยศพระมเหสีรองลงมาจาก หวงโฮ่ว หวงกุ้ยเฟย กุ้ยเฟย หวงเฟย ที่เป็นภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่เป็นพระราชวงศ์

หวงผินสถาปนาได้ 6 พระองค์ มีพนักงานถวายการรับใช้ คือนางกำนัล 6 คน หัวหน้าขันที 1 คน ขันที 5 คน ทรงได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดเงินปีประจำฐานันดรศักดิ์ ปีละ 200 เหลียง ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์เรียกว่า "จินอิ้น"

**หมายเหตุ:**

#การสถาปนาพระภรรยาเจ้าชั้นผิน (嫔) ขึ้นไป สมเด็จพระจักรพรรดิ พระราชทานพระบรมราชโองการ จารึกลงพระสุพรรณบัฏเรียกว่า "จินเช่อ"
#พระภรรยาเจ้าชั้นผิน (嫔) ขึ้นไป เสด็จประทับเป็นเจ้านายครองวังพระตำหนักใดองค์หนึ่ง ใน 12 วังฝั่งตะวันออกและตะวันตก ของเขตพระราชฐานชั้นใน

### ลำดับพระสนม
ว่าด้วยฐานันดรศักดิ์ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่ไม่ได้เป็นพระราชวงศ์ เรียกว่าพระสนมหรือพระภรรยา มีบรรดาศักดิ์สูงต่ำเป็นลำดับคือ

**ที่ 6 กุ้ยเหริน (贵人) :** บรรดาศักดิ์พระสนมเอก หรือภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่ไม่ได้เป็นเจ้านาย

มีพนักงานรับใช้ คือนางกำนัล 4 คน ขันที 3 คน รับพระราชทานเบี้ยหวัดประจำบรรดาศักดิ์ ปีละ 100 เหลียง

**ที่ 7 ฉางไจ้ (常在) :** บรรดาศักดิ์พระสนมโท หรือภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่ไม่ได้เป็นเจ้านาย

มีพนักงานรับใช้ คือนางกำนัล 3 คน ขันที 2 คนรับพระราชทานเบี้ยหวัดประจำบรรดาศักดิ์ ปีละ 50 เหลียง

**ที่ 8 ตาอิ้ง (答应) :** บรรดาศักดิ์พระสนมตรี หรือภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิ ที่ไม่ได้เป็นเจ้านาย

มีพนักงานรับใช้ คือนางกำนัล 2 คน ขันที 1 คน รับพระราชทานเบี้ยหวัดประจำบรรดาศักดิ์ ปีละ 30 เหลียง

**หมายเหตุ:**

# พระสนมหรือพระภรรยา ไม่มีเรือนอยู่อาศัยเป็นเฉพาะของตัวเอง เพราะไม่ได้เป็นพระภรรยาเจ้า จึงเพียงอาศัยอยู่ร่วมตามเรือนภายในวังพระตำหนักใดองค์หนึ่ง ของพระภรรยาเจ้า พระองค์ที่ทรงเป็นเจ้าครองวังอยู่ใน 12 วังฝั่งตะวันออกและตะวันตก ของเขตพระราชฐานชั้นใน

## ภรรยาของพระเจ้าแผ่นดินในรัชกาลก่อนหน้า
ว่าด้วยตำแหน่งยศภรรยา ของสมเด็จพระจักรพรรดิในรัชกาลก่อน ๆ

หวงเจิงจู่ไท่หวงไท่โฮ่ว (皇曾祖太皇太后) คือ พระเกียรติยศสมเด็จพระปัยยิกาเจ้าของสมเด็จพระจักรพรรดิ

ไท่หวงไท่โฮ่ว (太皇太后) คือ พระเกียรติยศสมเด็จพระอัยยิกาเจ้าของสมเด็จพระจักรพรรดิ

หวงไท่โฮ่ว (皇太后) คือ พระเกียรติยศสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงของสมเด็จพระจักรพรรดิ และตามธรรมเนียมถ้าได้สถาปนาหวงไท่โฮ่ว 2 พระองค์ คือ
# หมู่โฮ่วหวงไท่โฮ่ว (母后皇太后) : สำหรับหวงโฮ่ว พระอัครมเหสีของสมเด็จพระจักรพรรดิพระองค์ก่อน
# เซิ่งหมู่หวงไท่โฮ่ว (圣母皇太后) : สำหรับพระมเหสีชั้นเฟยผินของสมเด็จพระจักรพรรดิพระองค์ก่อน

อนึ่งเมื่อมีหวงไท่โฮ่ว จะไม่มีการสถาปนาไท่เฟย (太妃) เพราะในราชวงศ์ชิง การมีคำว่าไท่ในพระอิสริยยศ หมายถึงการมีตำแหน่งหน้าที่ในวังหลัง หรือได้รับการยกย่องให้มีพระเกียรติยศสูง

ดังนั้น ภรรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิในรัชกาลก่อน ๆ จึงได้รับการเฉลิมคำนำพระนามข้างหน้า คือมี 3 แบบดังนี้

**1.** พระมเหสีซึ่งได้รับความเคารพอย่างสูง
อาจได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นหวงกุ้ยไท่เฟย, กุ้ยไท่เฟย, หวงไท่เฟย, หวงไท่ผิน และมีคำนำพระนามข้างหน้าคือ หวงข่าว, หวงจู่, หวงเจิงจู่
กำหนดตามธรรมเนียมดังนี้

พระยศสำหรับพระมเหสีในพระบรมปัยกา คือ
*หวงเจิงจู่หวงกุ้ยไท่เฟย (皇曾祖皇貴太妃)
*หวงเจิงจู่กุ้ยไท่เฟย (皇曾祖貴太妃)
*หวงเจิงจู่หวงไท่เฟย (皇曾祖皇太妃)
*หวงเจิงจู่หวงไท่ผิน (皇曾祖皇太嫔)

พระยศสำหรับพระมเหสีในพระบรมอัยกา คือ
*หวงจู่หวงกุ้ยไท่เฟย (皇祖皇貴太妃)
*หวงจู่กุ้ยไท่เฟย (皇祖貴太妃)
*หวงจู่หวงไท่เฟย (皇祖皇太妃)
*หวงจู่หวงไท่ผิน (皇祖皇太嫔)

พระยศสำหรับพระมเหสีในพระบรมราชชนก คือ
*หวงเข่าหวงกุ้ยไท่เฟย (皇考皇貴太妃)
*หวงเข่ากุ้ยไท่เฟย (皇考貴太妃)
*หวงเข่าหวงไท่เฟย (皇考皇太妃)
*หวงเข่าหวงไท่ผิน (皇考皇太嫔)

กำหนดตามธรรมเนียมดังกล่าว ครั้งหวงจู่หรูหวงกุ้ยไท่เฟย พระมเหสีชั้นเฟยในสมเด็จพระจักรพรรดิชิงเหรินจง ในรัชศกเต้ากวง ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยศักดิ์ขึ้นเป็น**หวงเข่าหรูหวงเฟย (皇考如皇妃)** และในรัชศกเสียนเฟิง ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระอัยยิกาเจ้า เฉลิมพระอิสริยศักดิ์ว่า**หวงจู่หรูหวงกุ้ยไท่เฟย (皇祖如皇貴太妃)**

**2.** พระมเหสีซึ่งได้รับความเคารพอย่างสูง อาจได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นหวงกุ้ยไท่เฟย กุ้ยไท่เฟย หวงไท่เฟย หวงไท่ผิน ไม่มีคำนำพระนามข้างหน้า คือ
#หวงกุ้ยไท่เฟย (皇貴太妃)
#กุ้ยไท่เฟย (貴太妃)
#หวงไท่เฟย (皇太妃)
#หวงไท่ผิน (皇太嫔)

กำหนดตามธรรมเนียมดังกล่าว
*อิ่งกุ้ยไท่เฟย ในรัชศกเจียชิ่ง ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นอิ่งกุ้ยไท่เฟย ทรงเป็นประธานราชสำนักฝ่ายใน

**หมายเหตุ:**
#มีกรณีพิเศษที่พระสนมหรือพระภรรยา ได้รับพระกรุณาให้มีศักดิ์สูง คือมีไท่ในบรรดาศักดิ์
#ต่งกุ้ยเหริน (鄂貴人) พระสนมเอกในสมเด็จพระจักรพรรดิชิงเกาจง ในรัชศกเจียชิ่ง สมเด็จพระจักรพรรดิชิงเหรินจงสถาปนาขึ้นเป็น**ต่งไท่กุ้ยเหริน(鄂太貴人)** เนื่องจากเป็นผู้อาวุโสอยู่ในวังมานาน ถือเป็นกรณีพิเศษครั้งแรก และครั้งเดียว

**3.** ชั้นที่มีแต่หวงเจิงจู่, หวงจู่, หวงเข่า เป็นคำนำพระนามข้างหน้าของพระมเหสี และนามของพระสนม คือ
#หวงเจิงจู่ (皇曾祖) พระอิสริยศักดิ์ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิในลำดับสมเด็จพระบรมปัยกาธิราช
#หวงจู่ (皇祖) พระอิสริยศักดิ์ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิในลำดับสมเด็จพระบรมอัยกาธิราช
#หวงเข่า (皇考) พระอิสริยศักดิ์ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิในลำดับสมเด็จพระบรมราชชนกนาถ

กำหนดตามธรรมเนียมดังกล่าว
*หวงเข่าซูฮุ่ยเฟย (皇考淑惠妃) พระมเหสีชั้นเฟยในสมเด็จพระจักรพรรดิชิงซื่อจู่ ในรัชศกคังซี ทรงได้รับการเฉลิมพระอิสริยศักดิ์เป็น**หวงเข่าซูฮุ่ยเฟย**
*หวงจู่เซียงผิน (皇祖襄嬪) เดิมทรงเป็นพระสนมเอก หรือกุ้ยเหรินในสมเด็จพระจักรพรรดิชิงเซิ่งจู่ ในรัชศกเฉียนหลง ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระมเหสี เฉลิมพระอิสริยศักดิ์ว่า**หวงจู่เซียงผิน**

## ภรรยาของเจ้าชาย
ว่าด้วยยศภรรยาของเจ้านายฝ่ายหน้า ที่ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระราชวงศ์ และไม่ได้เป็นพระราชวงศ์ กำหนดตามกฎมนเทียรบาลราชวงศ์ชิง คือพระชายาเอก พระชายารอง หม่อมห้าม มีดังนี้

***ฝูจิ้น (福晉) :**
**ภรรยาเอกของเหอซั่วชินหวัง, ซื่อจื่อ, ตัวหลัวจวิ้นหวัง
**เป็นเจ้านาย
***เฉ่อฝูจิ้น (側福晉) :**
**ภรรยาของเหอซั่วชินหวัง, ซื่อจื่อ, ตัวหลัวจวิ้นหวัง
**เป็นเจ้านาย
***ฟูเหริน (夫人) :**
**ภรรยาเอกของฉ่างจื่อ, ตัวหลัวเป้ยเล่อ, กู้ซานเป้ยจื่อ, เฟิ่งเอินเจิ้นกั๋วกง, เฟิ่งเอินฟู่กั๋วกง, ปู้หรูปาเฟินเจิ้นกั๋วกง, ปู้หรูปาเฟินฟู่กั๋วกง เป็นเจ้านาย
**ภรรยาเอกของฟู่กั๋วเจียงจูน ไม่เป็นเจ้านาย
***เฉ่อซื่อ (側室) :**
**ภรรยาของฉ่างจื่อ, ตัวหลัวเป้ยเล่อ, กู้ซานเป้ยจื่อ เป็นเจ้านาย
**ภรรยาของเฟิ่งเอินเจิ้นกั๋วกง, เฟิ่งเอินฟู่กั๋วกง ไม่เป็นเจ้านาย
***ซู่เหริน (淑人) :**
**ภรรยาเอกของฟู่กั๋วเจียงจูน
**ไม่เป็นเจ้านาย
***กงเหริน (恭人) :**
**ภรรยาเอกของฟู่กั๋วเจียงจูน
**ไม่เป็นเจ้านาย
***เฉี่ยอิง (妾媵) :**
**หม่อมห้ามเป็นตำแหน่งยศภรรยาสามัญชนของเจ้านาย
**ไม่ได้เป็นเจ้านาย

## เครื่องประกอบฐานันดรศักดิ์
ตามธรรมเนียมการสถาปนาพระภรรยาเจ้า สมเด็จพระจักรพรรดิโปรดให้มีเครื่องประกอบฐานันดรศักดิ์ ที่พระราชทานเป็นหลักสำคัญ อยู่ 2 คือ
#พระบรมราชโองการทองคำ ซึ่งจารึกข้อความการสถาปนา พระนามชั้นยศ คล้ายพระสุพรรณบัฏของไทย เรียกว่า "จินเช่อ (金册)"
#ตราประทับประจำฐานันดรศักดิ์ ตามธรรมเนียมมี 2 คำเรียก แบ่งตามชั้นพระเกียรติยศ คือ "จินเป่า (金宝)", "จินอิ้น (金印)"

## ราชสำนักฝ่ายใน
### นางกำนัล
กำหนดตามกฎมนเทียรบาลราชวงศ์ชิง มีหญิงรับราชการฝ่ายในเรียกว่ากงหนี่ว (宫女 "หญิงชาววัง") คือคุณพนักงานหญิงมีหน้าที่ปฏิบัติรับใช้ในพระราชวัง เทียบได้กับนางกำนัล นางพระกำนัล

จำนวนนางกำนัลที่ปฏิบัติรับใช้ ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิจะขึ้นอยู่กับฐานันดรศักดิ์ที่ได้ดำรงอยู่ ดังนี้
*หวงไท่โฮ่ว (皇太后) : นางกำนัล 12 คน
*หวงโฮ่ว (皇后) : นางกำนัล 10 คน
*หวงกุ้ยเฟย (皇贵妃) : นางกำนัล 8 คน
*กุ้ยเฟย (贵妃) : นางกำนัล 8 คน
*เฟย (妃) : นางกำนัล 6 คน
*ผิน (嫔) : นางกำนัล 6 คน
*กุ้ยเหริน (贵人) : นางกำนัล 4 คน
*ฉางไจ้ (常在) : นางกำนัล 3 คน
*ตาอิ้ง (答应) : นางกำนัล 2 คน

### ขันที
กำหนดตามกฎมนเทียรบาลราชวงศ์ชิงว่ามีขันที คือพนักงานที่ปฏิบัติรับใช้ในพระราชสำนัก

จำนวนขันทีที่ปฏิบัติรับใช้ ภรรยาของสมเด็จพระจักรพรรดิจะขึ้นอยู่กับฐานันดรศักดิ์ที่ได้ดำรงอยู่ ดังนี้
*หวงไท่โฮ่ว (皇太后) : หัวหน้าขันที 4 คน, ขันที 20 คน
*หวงโฮ่ว (皇后) : หัวหน้าขันที 4 คน, ขันที 15 คน
*หวงกุ้ยเฟย (皇贵妃) : หัวหน้าขันที 2 คน, ขันที 18 คน
*กุ้ยเฟย (贵妃) : หัวหน้าขันที 1 คน, ขันที 10 คน
*เฟย (妃) : หัวหน้าขันที 1 คน, ขันที 7 คน
*ผิน (嫔) : หัวหน้าขันที 1 คน, ขันที 5 คน
*กุ้ยเหริน (贵人) : ขันที 3 คน
*ฉางไจ้ (常在) : ขันที 2 คน
*ตาอิ้ง (答应) : ขันที 1 คน

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ราชวงศ์ชิง
หมวดหมู่:ฐานันดรศักดิ์จีน