สิลา วีระวงส์

**มหาสิลา วีระวงส์** (ลาว: ມະຫາສິລາ ວີຣະວົງສ໌) เป็นนักวิชาการทางด้านวรรณคดี นักประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมชาวลาว เขาเป็นผู้ที่ริเริ่มในการค้นคว้าประวัติศาสตร์ลาวในยุคร่วมสมัย และเป็นผู้ที่ค้นพบต้นฉบับใบลานมหากาพย์ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง

ในช่วงพุทธทศวรรษที่ 2470 มหาสิลาได้รับทุนการศึกษาจากวิทยาลัยพุทธศาสนาในนครหลวงเวียงจันทน์และพุทธบัณฑิตสภา โดยเป็นผู้ที่คิดค้นตัวอักษรเพิ่มเติมให้กับชุดตัวอักษรลาวไว้สำหรับเขียนคำศัพท์ที่ยืมมาจากภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต ซึ่งช่วยให้มีตัวอักษรครบในแต่ละวรรค และพุทธบัณฑิตสภาก็ได้ตีพิมพ์หนังสือภาษาลาวที่ใช้รูปแบบอักขรวิธีดังกล่าวแต่ก็ยังไม่ได้มีการใช้อย่างแพร่หลายเท่าที่ควร จนกระทั่งระบบการเขียนดังกล่าวก็ได้ถูกยกเลิกไปอย่างสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2518 จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2562 ถึงจะได้มีการบรรจุตัวอักษรที่ได้ยกเลิกการใช้ไปแล้วลงไปในรหัสยูนิโคด 12 นอกจากนี้มหาสิลายังเป็นผู้ที่มีส่วนรวมในการออกแบบธงของรัฐบาลลาวอิสระในปี พ.ศ. 2488 ซึ่งต่อมาก็ได้กลายมาเป็นธงชาติของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในปัจจุบัน

## ประวัติ
มหาสิลา วีระวงส์ เดิมมีชื่อว่า สิลา จันทะนาม เกิดเมื่อวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2448 ตรงกับวันอังคาร ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 9 ปีมะเส็ง เวลา 12.30 น. ที่บ้านหนองหมื่นถ่าน อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด (ปัจจุบันขึ้นกับตำบลหนองหมื่นถ่าน อำเภออาจสามารถ จังหวัดร้อยเอ็ด ประเทศไทย)  มีบิดาชื่อนายเสน จันทะนาม และมารดาชื่อนางดา จันทะนาม ซึ่งเป็นครอบครัวชาวนา โดยเป็นบุตรคนที่ 4 ของครอบครัวจากจำนวนทั้งหมด 9 คน ตระกูลของมหาสิลาสืบเชื้อสายมาจากพญาเมืองปากที่มีศักดิ์เป็นปู่ทวด โดยพญาเมืองปากก็เป็นต้นตระกูลที่มีพื้นเพมาจากเมืองจำปาศักดิ์

### ปฐมวัยและการศึกษา
มหาสิลาเริ่มเรียนหนังสือที่บ้านกับตาเมื่ออายุได้ 8 ปี โดยเริ่มจากการฝึกเขียน-อ่านอักษรไทน้อยหรืออักษรลาวเดิม หลังจากนั้นจึงได้เริ่มอ่านหนังสือกาพย์-กลอน ต่อมาก็ไปเป็นเด็กวัดและบวชเณรตามลำดับ ทำให้ได้เรียนและศึกษาอักษรไทย อักษรขอม และอักษรธรรมเพิ่มเติม แต่บวชได้เพียงไม่นานก็ต้องสึกเนื่องจากต้องไปดูแลแม่ที่เจ็บป่วย 

จนกระทั่งเข้าปี พ.ศ.2460 เมื่ออายุได้ราว 12 ปี เมื่อรัฐบาลสยามได้ตั้งโรงเรียนประชาบาลขึ้น และบังคับให้เด็กต้องเข้าเรียน ส่งผลให้มหาสิลาต้องเข้าเรียนตามระบบการศึกษาจากส่วนกลาง โดยเข้าเรียนที่โรงเรียนบ้านห้างหว้า ซึ่งอยู่ห่างจากบ้านหนองหมื่นถ่านไป 12 กิโลเมตร (ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลหัวช้าง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) ก่อนที่จะบวชเณรอีกครั้ง โดยย้ายไปเรียนระบบสามัญในเวลากลางวันที่โรงเรียนบ้านทุ่งหมื่น (ปัจจุบันอยู่ในเขตตำบลหนองทัพไทย อำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด) ซึ่งอยู่ใกล้บ้านหนองหมื่นถ่านมากกว่าโรงเรียนเดิม สลับกับการศึกษาธรรมะในเวลากลางคืน ก่อนจะย้ายไปเรียนประถมศึกษาปีที่ 4 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 และหลักสูตรนักธรรมตรีที่ในอำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 

เนื่องจากได้รับคำแนะนำจากพระผู้ใหญ่ว่าหากเรียนทางสายปริยัติธรรมจะสามารถต่อยอดไปได้ไกลกว่าสายสามัญ หากสอบได้หลักสูตรภาษาบาลีชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยคแล้ว จะสามารถศึกษาต่อที่โรงเรียนกฎหมายและสอบเป็นผู้พิพากษาได้ มหาสิลาจึงมุ่งศึกษาในทางธรรมและเดินทางไปศึกษาต่อที่อุบลราชธานี ก่อนที่จะเข้าไปศึกษาต่อที่กรุงเทพฯ ที่สำนักเรียนวัดปทุมวนาราม เข้าเรียนนักธรรมชั้นเอกและสอบได้อันดับ 1 ของรุ่น จากการสอบทั่วกรุงเทพในปี พ.ศ. 2468 และก็สอบได้เปรียญธรรม 3 ประโยคได้เป็นผลสำเร็จตามความปรารถนาในปีต่อมา และมีสิทธิในการใช้คำว่า มหา เป็นคำนำหน้าชื่อ (มาจากสมณศักดิ์ พระมหา ใช้สำหรับนำหน้าชื่อพระภิกษุที่สอบไล่ได้ตั้งแต่เปรียญธรรม 3 ประโยคขึ้นไป) ภายหลังในปี พ.ศ. 2471 ก็สามารถสอบไล่ได้เปรียญธรรมถึงชั้น 5 ประโยค

แต่เนื่องจากทางโรงเรียนกฎหมายมักเปลี่ยนระเบียบการรับนักศึกษาอยู่บ่อยครั้ง จากที่กำหนดคุณสมบัติให้ต้องจบชั้นเปรียญธรรม 3 ประโยค ก็เปลี่ยนเป็นต้องชั้นเปรียญธรรม 6 ประโยค และมีการเพิ่มเติมคุณสมบัติให้ต้องมีวุฒิชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 และมีข้าราชการบรรดาศักดิ์ชั้นพระยาให้การรับรองด้วย มหาสิลาจึงเกิดความท้อถอยและละทิ้งความตั้งใจที่จะเป็นผู้พิพากษาในรัฐบาลสยามตามที่ได้ตั้งใจไว้แต่เดิม โดยระยะเวลาใกล้เคียงกันนั้นเองที่มหาสิลาได้อ่านงานประวัติศาสตร์ความบาดหมางระหว่างสยามส่วนกลางกับล้านช้างเวียงจันทน์ (กบฏเจ้าอนุวงศ์) ทำให้มหาสิลาเกิดแนวคิดอยาก “กู้ชาติ” ขึ้นมา แต่ความรุ่มร้อนก็ค่อย ๆ บรรเทาลง เมื่อพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์ สิริจนฺโท) พระผู้ใหญ่ชาวอีสานที่มหาสิลาเคารพนับถือ อธิบายให้เห็นว่าตัวท่านเองก็เคยคิดเช่นนั้น แต่มัน “เป็นไปไม่ได้” ทำให้มหาสิลาในขณะนั้นจึงต้องเก็บงำความคิดเรื่องกู้ชาติของตนเอาไว้

## การเสียชีวิต
มหาสิลาถึงแก่กรรมในวันที่ 18 เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 สิริรวมอายุได้ 82 ปี นับเป็นการสูญเสียครั้งยิ่งใหญ่ของแวดวงวิชาการลาว สีซะนะ สีสานประธานคณะกรรมการวิทยาศาสตร์สังคมแห่งชาติลาว ได้ระบุเอาไว้ว่า: "*ตลอดชีวิตของท่านมหาสิลา วีระวงส์ ได้อุทิศตนให้แก่การค้นคว้าภาษา วรรณคดี ประวัติศาสตร์ และยังเป็นห่วงเป็นใยจนถึงวาระสุดท้ายของท่าน ด้วยอยากให้วรรณคดีลาวสมัยโบราณได้รับการพิมพ์ออกเผยแพร่ต่อมวลชนอย่างทั่วถึง บรรดานักศึกษา นักวิชาการทั้งลาวและต่างประเทศ ต่างก็ถือเอาท่านเป็นบ่อนอิง เพื่อถามเอาข้อมูล หลาย ๆ คนยกย่องและนับถือท่านเป็นอาจารย์ เป็นผู้ทรงคุณอุทิศ เป็นนักปราชญ์ผู้หนึ่งของลาว*"

## ครอบครัว
มหาสิลา วีระวงส์ สมรสครั้งแรกกับนางแก้วตา ชาวบ้านอูบมุง เมืองศรีโคตรบอง นครหลวงเวียงจันทน์ มีบุตร-ธิดาร่วมกัน 3 คน คือ

# นางอมรา วีระวงส์ (เสียชีวิตเมื่ออายุ 4 ปี)
# ท้าวกิสนา วีระวงส์ (เสียชีวิตเมื่ออายุ 4 ปี)
# นางมัลลิกา วีระวงส์

ต่อมาได้หย่าร้างกับนางแก้วตา และสมรสครั้งที่ 2 กับนางมาลี (หรือ มารี) แม่ม่ายชาวลาวลูกครึ่งฝรั่งเศส ชาวบ้านหนองปลาไน (บ้านอูบมุง) เมืองศรีโคตรบอง นครหลวงเวียงจันทน์ เมื่อ พ.ศ. 2482 มีบุตร-ธิดาร่วมกัน 14 คน เป็นชาย 7 คน หญิง 7 คน บุตร-ธิดาคนสำคัญซึ่งเป็นผู้มีชื่อเสียงได้แก่

* นางดารา กันละยา (เกิด พ.ศ. 2483) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ดวงจำปา"
* ท้าวปาเกียน วีระวงส์ (เกิด พ.ศ. 2486) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ปาไน" ("ปลาไน") 
* นางดวงเดือน บุนยาวงส์ (เกิด พ.ศ. 2490) อาชีพนักเขียน เจ้าของนามปากกา "ดอกเกด"

นอกจากนี้มหาสิลายังมีลูกติดจากนางมาลี 1 คน ชื่อ ร้อยโทสมคิด วีระวงส์ (เสียชีวิตในการรบระหว่างสงครามกลางเมืองลาวเมื่อ พ.ศ. 2505 ขณะอายุได้ 26 ปี)

## ผลงาน
### งานประพันธ์
# *เวสสันดรชาดกคำกลอน* (พ.ศ. 2466)
# *พุทธประวัติคำกลอน* (พ.ศ. 2466)
# *ท้าวเตมียกุมารชาดกคำกลอน* (พ.ศ. 2473)
# *ท้าวสุวรรณสามชาดกคำกลอน* (พ.ศ. 2473)
# *แบบสวดมนต์ของพระพร้อมทั้งคำแปล เรียกว่า ปฐมจุลปริตร์* (พ.ศ. 2476)
# *แบบเรียนธรรมะ ภาค 1 ภาค 2* (พ.ศ. 2476)
# *พุทธประวัติ บั้นพระโพธิสัตว์ คำกลอน* (พ.ศ. 2476)
# *แบบเรียนไวยากรณ์ลาว ภาค 1 อักขรวิธี* (พ.ศ. 2478)
# *แบบเรียนไวยากรณ์บาลี 4 ภาค* (พ.ศ. 2481)
# *แบบแต่งกลอนไทยเวียงจันทน์ และกาพย์สารวิลาสินี* (พ.ศ. 2485)
# *อุรังคนิทานคำกลอน* (พ.ศ. 2486) - จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์ ส.ธรรมภักดี
# *พุทธทำนายคำกลอน* (พ.ศ. 2488)
# *ประเพณีบุราณลาวภาค 1 สูตรขวัญต่าง ๆ* (พ.ศ. 2498)
# *[[พงศาวดารลาวฉบับมหาสิลา วีระวงส์|พงศาวดารชาติลาว ปรับปรุงใหม่]]* (พ.ศ. 2501)
# *ประวัติเจดีย์พระธาตุหลวงเวียงจันทน์* (พ.ศ. 2501)
# *วจนานุกรมภาษาลาว* (พ.ศ. 2503)
# *วรรณคดีเพื่อการศึกษา* (พ.ศ. 2503)
# *ท้าวมหาชนกชาดกคำกลอน* (พ.ศ. 2505)
# *ประวัติพระเจ้าอนุวงศ์* (พ.ศ. 2511)
# *ประวัติหนังสือลาว* (พ.ศ. 2517)
# *ประเพณีบุราณลาวภาค 2 ประเพณีการเกิด, การบวช, แต่งดอง, ตาย, การตั้งชื่อ* (พ.ศ. 2516-18)
# *ประวัตินครเวียงจันทน์ วัดภูจำปาศักดิ์ นครจำปาศักดิ์* (พ.ศ. 2516-18)
# *ฮีตสิบสอง (บุญต่างๆ ใน 12 เดือน)* (พ.ศ. 2517)
# *ประวัติ 14 ตุลา 1945* (พ.ศ. 2518)
# *ประวัติธงและธงลาว* (พ.ศ. 2518)
# *ชีวประวัติเจ้ามหาอุปราชเพชรราช* (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2538) - ฉบับภาษาไทยจัดพิมพ์ในชื่อเรื่อง *เจ้าเพชรราช บุรุษเหล็กแห่งราชอาณาจักรลาว*
# *ไวยากรณ์ลาว 4 ภาค* (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2538)
# *ประโยชน์ของวรรณคดี* (จัดพิมพ์ พ.ศ. 2539)
# *คำกลอนอัตชีวประวัติ และกลอนลำเกี้ยวสาว เดินดง ประวัติศาสตร์* (ไม่ระบุปีที่พิมพ์)

### งานปริวรรต
# *คัมภีร์พระธรรมศาสตร์บูราณลาว* (กฎหมายเก่าของลาว; พ.ศ. 2486)
# *[[ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง]]* (พ.ศ. 2486) - จัดพิมพ์ครั้งแรกในชื่อ "หนังสือเรื่องท้าวฮุ่งหรือเจือง" สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (อ้วน ติสฺโส) สังฆนายก เป็นเจ้าภาพจัดพิมพ์ เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพและงานฌาปนกิจศพพระเถระชั้นผู้ใหญ่ของจังหวัดอุบลราชธานี จำนวน 4 รูป พิมพ์ที่โรงพิมพ์มิตรไทย เชิงสะพานช้างโรงสี
# *[[มหาเวสสันดรชาดก|พระเวสสันดรชาดก]]* (พ.ศ. 2486)  - จัดพิมพ์โดย สำนักพิมพ์ ส.ธรรมภักดี
# *[[อินทิญาณสอนลูก]]* (พ.ศ. 2486)
# *[[สังข์ศิลป์ชัย]]* (พ.ศ. 2494)
# *สารลีพสูร (สารลึบพระสูรย์)* (พ.ศ. 2495)
# *เซียงเมี้ยง* (พ.ศ. 2497)
# *ตำนานพระบาง* (พ.ศ. 2497)
# *นิทานท้าวเสียวสวาด* (พ.ศ. 2497)
# *พระพุทธรูปปางภิเษกวิธี* (พ.ศ. 2497)
# *เรื่องพระอุปคุต* (พ.ศ. 2508)
# *ประวัติพระแทรกคำ* (พ.ศ. 2510)
# *[[ตำนานขุนบรม]]* (พื้นขุนบูรมราชาธิราช) (พ.ศ. 2510)
# *สานถอน-อกน้อม* (ไม่ระบุแน่ชัด อยู่ในช่วงพุทธทศวรรษ 2510)

## ดูเพิ่ม
* เจ้าเพชรราช รัตนวงศา
* ประเทศลาว
* พระราชอาณาจักรลาว
* ลาวในอารักขาของฝรั่งเศส
* ลาวอิสระ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*ชีวิตผู่ข้า (อัตชีวประวัติของข้าพเจ้า (เวอร์ชั่นต้นฉบับเป็นภาษาลาว ผู้เขียน มหาสิลา วีระวงส์ ลงข้อมูล ณ วันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2547)) 
* ชีวิตผู่ข้า (อัตชีวประวัติของข้าพเจ้า (เวอร์ชั่นแปลจากภาษาลาวเป็นไทย แปลโดยนาย ปราโมทย์ ในจิต ลงข้อมูล ณ วันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2548 โดยมีการแปลคลาดเคลื่อนจากอำเภอสุวรรณภูมิเป็นอำเภอเสลภูมิ))  โดย มหาสิลา วีระวงส์
* http://www.ubru.ac.th/ccu/lao_sila01.html

หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายลาว
หมวดหมู่:นักเขียนชาวลาว
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภออาจสามารถ
หมวดหมู่:ชาวไทยในประเทศลาว