เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง

**เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง** () เป็นตำราภาษาจีนเกี่ยวกับการเกษตรและพืชสมุนไพรซึ่งเชื่อกันว่าสืบทอดมาจากเฉินหนง ซึ่งมีชีวิตอยู่ในราว 2,800 ปีก่อนคริสตกาล นักวิจัยเชื่อว่าข้อความเหล่านี้เป็นการรวบรวมประเพณีที่ถ่ายทอดด้วยปากเปล่า ซึ่งเขียนขึ้นระหว่างประมาณ ค.ศ. 200 ถึง 250 ต้นฉบับดั้งเดิมไม่ปรากฏอยู่แล้ว ประกอบด้วยสามเล่มที่มี 365 รายการซึ่งเกี่ยวกับเครื่องยารวมทั้งคำอธิบาย กล่าวได้ว่าเป็นตำรายาที่เก่าแก่ที่สุดของจีน
 
ตำรายังรู้จักในชื่อว่า เฉินหนงเปิ๋นเฉ่า《神農本草》หรือชื่อย่อ เปิ๋นเฉ่าจิง《本草經》หรือ เปิ่นจิง《本經》

## ประวัติ
ต้นฉบับของเอกสารได้สูญหายไป และเรื่องราวของการบันทึกใหม่นั้นค่อนข้างซับซ้อน

การเขียนบันทึกจากความรู้ปากเปล่าโบราณในครั้งแรกดูเหมือนจะทำขึ้นในช่วงต้นยุคสากลศักราช จากนั้นข้อความได้รับการแก้ไข, พิจารณ์ และเสร็จสิ้นในศตวรรษที่ 5–6 โดย เถา หงจิ่ง () ก่อนที่จะสาบสูญและถูกเขียนขึ้นใหม่ระหว่างศตวรรษที่ 10 ถึงศตวรรษที่ 17 จากส่วนของเอกสารต่าง ๆ ในที่สุดตำรายาฉบับที่รู้จักกันในปัจจุบันก็ได้รับการเผยแพร่

ตำราเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง ไม่ได้รับการกล่าวถึงในพงศาวดารฮั่น (漢書 *Hànshū*) การกล่าวถึงครั้งแรกอยู่ในงานเขียนของแพทย์ลัทธิเต๋า เถา หงจิ่ง (ค.ศ. 456–536) สมัยราชวงศ์เหลียง สำหรับเขาชื่อสถานที่ที่อ้างถึงในหนังสือเล่มที่สี่ของเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง "เป็นลักษณะของชื่อที่ราชวงศ์ฮั่นตั้งให้กับเขตการปกครอง" จากข้อสังเกตนี้เขาสรุปได้ว่า งานชุดนี้ควรเป็นผลงานของแพทย์ในช่วงปลายยุคฮั่น (ค.ศ. 25–220) 

ความรู้ทางเภสัชวิทยาที่ถ่ายทอดทางการบอกเล่ามาตั้งแต่สมัยโบราณ ได้รับการรวบรวมและบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นครั้งแรก สมมติฐานนี้เสริมด้วยข้อเท็จจริงที่ว่าข้อความที่เต็มไปด้วยสูตรอาหารเพื่อการรักษาสุขภาพที่ดี และการค้นหาความเป็นอมตะนั้นสอดคล้องกับความกังวลของนักเล่นแร่แปรธาตุในลัทธิเต๋าในยุคนั้น

เถา หงจิ่ง กล่าวถึงตำราเกี่ยวกับยาหลายเล่มและฉบับต่าง ๆ ของ เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง ที่เขาเรียบเรียงอยู่ เขาอ้างถึงผู้เขียนหลายคนก่อนหน้าซึ่งมีส่วนร่วมในการแก้ไขต้นฉบับเก่าของงาน สำหรับ เพาล์ อุลริช อุนชุลด์ () นักประวัติศาสตร์การแพทย์ ได้กล่าวว่า "ในขณะนี้เราไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าแท้จริงแล้วว่ามีงานต้นฉบับและงานหรือชุดตำราเฉพาะที่ใช้ชื่อ เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง อยู่หรือไม่ เอกสารรวบรวมรายการยาหลายเล่มในสมัยฮั่น มีการใช้ชื่อนี้หรือชื่อที่คล้ายคลึงกัน

เถา หงจิ่ง เองได้ให้ข้อพิจารณ์ในหนังสือเปิ่นจิง (本經) เจ็ดเล่มชื่อ เปิ๋นเฉาจิงจี๋จู้ (本草經集注 *Běncǎo jīng jízhù*) ซึ่งเป็นการพิจารณ์ตำราเกี่ยวกับเรื่องการแพทย์ มีการแบ่งประเภทใหม่ซึ่งมีพื้นฐานมาจากความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับเลข 7 ในจักรวาลวิทยาลัทธิเต๋า เขาเพิ่มวัตถุทางการแพทย์ใหม่ 365 ชนิดเพิ่มจาก 365 ชนิดในตำรารุ่นเก่า โดยเครื่องยา 730 ชนิดนี้แบ่งออกเป็น

1) แร่ธาตุ 2) สมุนไพร 3) ต้นไม้ 4) แมลงและสัตว์ 

5) ผักและผลไม้ 6) ธัญพืช งานเหล่านี้ปัจจุบันได้สูญหายไปแล้ว

อย่างไรก็ตามความเป็นจริงของข้อมูลนี้ได้รับการยืนยันโดยพงศาวดารสุย《 隋書•經籍志》(*Suí shū•jīngjí zhì*) ซึ่งเขียนขึ้นไม่กี่ทศวรรษต่อมา ซึ่งในบทบรรณานุกรม กล่าวถึงเรื่องทางการแพทย์ของเฉินหนงใน เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าซื่อเจียน (神農本草， 四卷 *Shénnóng běncǎo, sì juǎn*) ซึ่งเป็นตำราสี่ม้วนที่ไม่มีการระบุช่วงเวลาและผู้เขียน และโดยฉบับที่เขียนโดย เถา หงจิ่ง หรือ เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง ซึ่งมีเจ็ดม้วน 

ส่วนในบรรณานุกรมพงศาวดารถัง《 唐書藝文志》(*Táng shū yìwénzhì*) พบการระบุถึง เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าซานเจียน (神農本草， 三卷 *Shénnóng běncǎo, sān juǎn*) ซึ่งมีสามม้วน แต่จนกระทั่งถึงสมัยราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ. 960–1280) จึงมีความพยายามใหม่ในการรวบรวม เฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง 

นักเขียนชาวจีนคุ้นเคยกับการใช้ผลงานของนักเขียนรุ่นก่อนโดยไม่ได้กล่าวถึงแหล่งที่มาเสมอ แต่บางครั้งก็ใช้หมึกที่มีสีต่างกันเพื่อระบุแหล่งกำเนิดโบราณ การรวบรวมตำรารายการยาจึงสะสมมาหลายศตวรรษ การสร้างงานดั้งเดิมของตำรับยาจีนขึ้นใหม่ ทำโดยใช้การเรียบเรียงผลงานที่แตกต่างกัน ตั้งแต่สมัยถัง, สมัยซ่ง ไปจนถึงหมิง
ดังนั้นเราจึงสามารถพบผลงานหลักของแพทย์ในยุคถัง ซุนซือเหมี่ยว (孫思邈 *Sūn Sīmiǎo*) (ค.ศ. 581–682) ในส่วนต่าง ๆ ของตำราเปิ๋นจิ่ง ทุกส่วน

ในทำนองเดียวกันผลงานของแพทย์ในสมัยซ่ง ถัง เซิ่นเวย (唐慎微 *Táng Shènwēi*) ตำราการแพทย์ฉุกเฉิน จิงสื่อเจิ้งเล่ยเป้ยจี๋เปิ๋นเฉ่า (經史證類備急本草 *Jīng shǐ zhèng lèi bèi jí běncǎo*) (ค.ศ. 1097～1108) เป็นแหล่งข้อมูลที่มีค่า สำหรับการสร้างและปรับปรุงตำราฉบับใหม่

ในที่สุดผลงานของ หลี่ สือเจิน (李時珍 *Lǐ Shízhēn*) แพทย์สมุนไพรที่มีชื่อเสียงคือตำรา เปิ๋นเฉ่ากังมู่ (本草綱目 *Běncǎo gāngmù*) (ค.ศ. 1578) ก็ถูกนำมาใช้เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของงานต้นฉบับ การรวบรวมที่เก่าแก่ที่สุดในปัจจุบันคือฉบับของ หลู ฟู่ (盧复 *Lú Fù*) ในปี ค.ศ. 1616 จากนั้นก็มีของ ซุนซิงเหยี่ยน (孫星衍 *Sūnxīngyǎn*) ในปี 1799 และ กู้ กวนกวง (顧觀光 *Gù Guānguāng*) ในปี 1844 ซึ่งมีการเผยแพร่อย่างกว้างขวาง และของ ริสฉิ โมริ () ในญี่ปุ่นประมาณปี ค.ศ. 1850

ประเพณีของขงจื๊อในเรื่องการเคารพอำนาจของบรรพชนได้ผลักดันให้นักเขียนชาวจีนต้องเขียนระบุให้ยาวที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ แม้ว่าจะเป็นตำนานเช่นเดียวกับ เทพกสิกรรมเฉินหนง ในช่วงระหว่าง 2,700 หรือ 2,800 ปีก่อนคริสตกาล ที่พวกเขาไม่ลังเลที่จะอ้างถึง ดังคำกล่าวของขงจื้อ (ในหนังสือ หลวนอวี่ 論語 *Lúnyǔ* ฉบับที่ 11 บทที่ 19) “หากไม่มีการก้าวย่างตามร่องรอยก็จะไม่มีทางสามารถไปถึงห้องนั้นได้”  นักคิดชาวจีนอ้างสิทธิ์ในการสั่งสอนอย่างเปิดเผยและหลีกเลี่ยงสิ่งใดก็ตามที่อาจคล้ายกับความเป็นอิสระทางความคิดอันเป็นที่นิยมของนักปรัชญาชาวยุโรป

ในบรรดาตำราเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิงฉบับต่าง ๆ ไม่มีผู้เชี่ยวชาญคนใดยืนยันว่าต้นฉบับสืบทอดมากว่าพันปี ในทางกลับกัน หนังสือยังคงมีบทบาทสำคัญในปัจจุบัน เนื่องจากยังคงมีแพทย์แผนจีนใช้ประกอบในงานของตน แม้จะถูกปฏิเสธโดยงานวิชาการทางปรัชญาและโบราณคดีก็ตาม

## เนื้อหา
หนังสือเล่มแรกประกอบด้วยยา 120 ชนิดที่ไม่เป็นอันตรายต่อมนุษย์ มี "สรรพคุณกระตุ้น" เช่น เห็ดหลินจือ, โสม, พุทรา, ส้ม, อบเชยจีน, โต๋วต๋ง (), กัญชา หรือรากของชะเอมจีน (กำเช่า, *Glycyrrhiza uralensis*) สมุนไพรเหล่านี้ถูกขนานนามว่า "มีตระกูล" หรือ "สมุนไพรชั้นสูง" ()

หนังสือเล่มที่สองอุทิศให้กับสารบำบัด 120 ชนิด ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาผู้ป่วย แต่มีคุณสมบัติเป็นพิษหรืออาจก่อให้เกิดพิษในระดับที่แตกต่างกัน ในหมวดนี้ มีเช่น ขิง, ดอกโบตั๋น และแตงกวา สารในกลุ่มนี้ถูกขนานนามว่า "มนุษย์", "สามัญชน" หรือ "สมุนไพรชั้นกลาง" ()

ในเล่มสุดท้ายมี 125 รายการ ที่เกี่ยวข้องกับสารที่มีฤทธิ์รุนแรง หรือมีผลรุนแรงต่อการทำงานทางสรีรวิทยา และมักเป็นพิษ เช่น ตั้งอึ๊ง (*Rheum officinale* หรือรูบาร์บจีน),  ลูกท้อและผลไม้เมล็ดแข็งต่าง ๆ เป็นตัวอย่างเด่นของกลุ่ม สมุนไพรเหล่านี้ถูกขนานนามว่า "สมุนไพรชั้นต่ำ" ()

การรวบรวมในปัจจุบันได้แบ่งออกเป็นสี่หมวดขึ้นไป ได้แก่ ต้นไม้, พืช, สัตว์, แร่ธาตุ จากนั้นแต่ละหมวดแบ่งย่อยเป็นหมวดหมู่ชั้นบน, ชั้นกลางและชั้นต่ำ ส่วนขยายของหมวดอาจแตกต่างกันไปในตำราแต่ละฉบับ ดังนั้นแร่ธาตุที่เป็นพิษเช่น หรดาล (雄黃 *Xiónghuáng*; อาร์เซนิกซัลไฟด์) สามารถพบได้ในชั้นสูง (รวบรวมโดย เฉา เหยียนอวี่; 曹元宇 *Cáo Yuányǔ*) หรือในชั้นกลาง (รวบรวมโดย กู้ กวนกวง)

### การบันทึก
ตำราการแพทย์จีนจะเขียนในรูปแบบของรายการที่ไม่เรียงลำดับ ซึ่งมีความยากในการค้นหารายการ ทำให้ผู้รวบรวมตำราเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง แบ่งยาออกเป็นหลายระดับ (แร่ธาตุ, ต้นไม้ ฯลฯ) เพื่อการค้นหาได้รวดเร็ว วิธีนี้ดูเหมือนจะย้อนกลับไปในสมัยของ เถา หงจิ่ง และได้ถูกนำไปใช้กับตำราเปิ๋นเฉ่าฉบับที่ตามมาทั้งหมด รวมถึงฉบับเรียบเรียงใหม่ของเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง

### การบำบัดแบบมารวิทยา
thumb |ชิ้นส่วนของนอแรด
ความเชื่อเรื่องปีศาจฝังรากลึกในวัฒนธรรมจีน ในสมัยก่อนจักรวรรดินั้น โรคร้ายเชื่อว่าเกิดจากปีศาจ แม้ว่าในช่วงเวลาของการเขียนเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง ระบบการตีความธรรมชาติของโรคตามแนวคิดของหยินหยาง (陰陽) และอู่สิง (五行) (ธาตุทั้งห้า) ได้เริ่มปรากฏขึ้น แต่ความเชื่อในพลังที่ทำให้เกิดโรคของปีศาจยังคงแข็งแกร่ง "ประมาณ 15% ของรายการยา 357 รายการในฉบับที่รวบรวมขึ้นใหม่โดย ริสฉิ โมริ (森立之 *Mori Risshi*) มีการกล่าวถึง "การฆ่า" หรือ "ขับไล่" ปีศาจหรือกำจัด "การครอบงำโดยปีศาจ" เพื่อเป็นข้อบ่งชี้ในการรักษา"

ยกตัวอย่างเกี่ยวกับรายการเช่น นอแรด (犀角 *xījiǎo*) สรรพคุณ: "รสขมเย็น ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการต้าน สารพิษต่าง ๆ, พิษกู่, ปีศาจร้าย (邪鬼 *xiéguǐ*), การขัดขวางพลังชี่ มันทำลายผลของพิษจากพืชเช่น มะเค็ด (钩吻 *gōuwěn*), พิษขนนก (ในตำนาน) (鴆鳥 *zhènniǎo*) และพิษงู ทำการกำจัดปีศาจ (邪 *xié*) (พลังที่เป็นอันตราย) และป้องกันอาการสับสนและฝันร้าย การได้รับเป็นเวลานานจะทำให้ร่างกายเบาลง ฤทธิ์ยาเข้าสู่เส้นลมปราณและข้อพับของร่างกาย" แรดชนิดต่าง ๆ ที่เคยมีอยู่ในประเทศจีนโบราณได้หายไป เมื่อถึงยุครณรัฐ และเนื่องจากเป็นสิ่งที่มีค่าหายากในช่วงเวลาที่เขียนตำราเปิ๋นเฉ่าจิง นอแรดจึงมีความเชื่อในเรื่องความสามารถในการขับไล่ปีศาจออกไป นอกจากฤทธิ์ในฐานะยาเย็นเพื่อต่อสู้กับโรคร้อน (เป็นยาลดไข้) และเป็นยาแก้พิษ

## การกล่าวถึง
ในหนังสือ *คำบรรยายเกี่ยวกับจักรวรรดิจีน* () ซึ่งตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1735–36 คณะนักบวชเยสุอิตชาวปารีส ฌ็อง-บัปติสต์ ดู อัลด์ ได้ตีพิมพ์การแปลบางส่วนของบทนำของเฉินหนงเปิ๋นเฉ่าจิง เป็นภาษาฝรั่งเศส

## ดูเพิ่ม
* ซางหันลุ่น () ตำราแพทย์สมัยฮั่น ก่อนหน้า&thinsp;*เปิ่นเฉาจิง* แต่งโดยจาง จ้งจิ่ง ()

## เชิงอรรถ


## อ้างอิง

### บรรณานุกรม
* 
* Schneebeli-Graf R (1992): *Nutz- und Heilpflanzen Chinas – Botanische Berichte und Bilder aus China*, Thomae, Frankfurt am Main. . 
*  (Review, Edward B. Jelks).

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 浸會大學中醫圖書館《古今中藥典籍選介》 (ภาษาจีน)
* 孫星衍《神农本草经》 (ภาษาจีน)

หมวดหมู่:ตำราแพทย์แผนจีน
หมวดหมู่:ตำราสมัยราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพร
หมวดหมู่:แพทย์แผนจีน
หมวดหมู่:หนังสือในคริสต์ศตวรรษที่สาม