อำเภอจัตุรัส

**จัตุรัส** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ เป็นเมืองเศรษฐกิจการค้า ศูนย์กลางความเจริญทางตอนใต้ของจังหวัด ที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 200 ปี เดิมชื่อ **“เมืองสี่มุม”** ปรากฎหลักฐานการตั้งเมืองในปี พ.ศ.2352 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 เป็นเมืองแรกที่ตั้งขึ้นในแถบลุ่มน้ำชี แต่ไม่ปรากฎหลักฐานแน่ชัดว่าเมืองนี้ก่อตั้งในปีใด ชื่อ พญาณริน เป็นเจ้าเมือง โดยให้ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา พ.ศ.2372 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 ทรงพระราชทานนามเมืองใหม่ว่า **“เมืองจัตุรัส”** มีตำแหน่ง พระนรินทรสงคราม เป็นผู้ว่าราชการเมือง และต่อมา พ.ศ.2442 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 5 ได้ยกเลิกระบบเจ้าเมือง(อาญาสี่) ของหัวเมืองลาวทั่วภาคอีสาน เมืองจัตุรัสจึงถูกยุบ และจัดตั้งเป็น**“อำเภอจัตุรัส”** จังหวัดชัยภูมิ

## ประวัติเป็นมาตามตำนาน(มุขปาฐะ)
**อำเภอจัตุรัส** เดิมมีฐานะเป็นเมืองชื่อ “เมืองสี่มุม”   เจ้าเมืององค์แรกคือ “พระนรินทรสงคราม” มีชื่อเดิมว่า “คำ” หรือชาวบ้านเรียกท่านว่า “อาจารย์คำ”
เพราะเป็นผู้มีความรู้ ความสามารถ  ทางโหราศาสตร์ และวิชาอาคมอยู่ยงคงกระพัน เป็นชาวลาวอพยพมาจากเวียงจันทน์ มาตั้งถิ่นฐานอยู่ที่บ้านนารายณ์ 
เมืองนครราชสีมา (ปัจจุบันอยู่ในท้องที่ตำบลจอหอ อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา) ต่อมาได้ย้ายถิ่นฐานมาอยู่บ้านสี่มุมและเป็นผู้นำหมู่บ้านชื่อบ้านสี่มุม 
สันนิษฐานว่าตั้งชื่อตามชื่อของแหล่งน้ำที่ชุมชนอาศัย คือ กุดสี่มุม (ปัจจุบันบ้านสี่มุมอยู่ในตำบลพลกรัง อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา) ครั้นเมื่อ พ.ศ.2311 
พระเจ้าตากสินหรือพระเจ้ากรุงธนบุรียกทัพมาปราบก๊กเจ้าพิมาย ซึ่งมีกรมหมื่นเทพพิพิธเป็นหัวหน้าก๊ก ตั้งมั่นอยู่ที่เมืองพิมายและต่อมาได้
ยึดเมืองนครราชสีมาเป็นที่ตั้งมั่น เจ้าพิมายให้พระยาวรวงษาธิราชคุมทัพไปตั้งรับเพื่อตีสกัดทัพพระเจ้าตากสินที่ด่านขุนทดและถูกกองทัพ     
พระเจ้าตากสินตีจนแตกพ่ายในที่สุดในกรณีศึกครั้งนี้อาจารย์คำผู้นำหมู่บ้านสี่มุมได้นำชาวบ้านเข้าสวามิภักดิ์ต่อพระเจ้าตากสินและขออาสาเป็น
กองกำลังร่วมสู้รบในกองทัพหลวงด้วย พระเจ้าตากสินทรงยินดีรับไว้และให้เป็นกองกำลังเข้าตีด่านจอหอจนแตกพ่ายสามารถยึดเมืองพิมายและเมืองนครราชสีมาคืนมาได้ในครั้งเข้าตีด่านจอหอ กองกำลังของบ้าน สี่มุมโดยการนำของอาจารย์คำได้แสดงความสามารถในการรบอย่างกล้าหาญ  
เข้มแข็งเป็นที่พอพระทัยพระเจ้าตากสินเป็นอย่างมาก    เมื่อเสร็จการศึกสงครามจึงได้ปูนบำเหน็จความชอบให้อาจารย์คำเป็น “พระนรินทรสงคราม”
ยกฐานะบ้านสี่มุมขึ้นเป็น “เมืองสี่มุม”  ให้ปกครองเมืองสี่มุมให้ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา      นอกจากนี้แล้วอาจารย์คำและกองกำลังบ้านสี่มุมยังได้
เป็นกำลังสำคัญของกองทัพกรุงธนบุรี ในสงครามปราบก๊กต่างๆ ตลอดทั้งเป็นบุคคลสำคัญในกองทัพของสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกในการ
ปราบปรามหัวเมืองฝ่ายตะวันออกเฉียงเหนืออีกด้วย 

## รายนามเจ้าเมือง
มีเจ้าเมืองปกครองสืบต่อกันมาตามลำดับ ดังนี้

**เจ้าเมืองสี่มุม**

1. พระนรินทรสงคราม (อาจารย์คำ)

2. พระยานรินทร์สงคราม (ทองคำ) 

**เจ้าเมืองจัตุรัส**

3. พระนรินทรสงคราม (บุตร)

4. พระนรินทรสงคราม (เสา)

5. พระนรินทรสงคราม (บุญเฮ้า) 

**ผู้ว่าราชการเมืองจัตุรัส**

6. พระนรินทรสงคราม (ทองดี) (เจ้าเมืองจัตุรัสองค์สุดท้าย) และนายอำเภอจัตุรัสคนแรก
thumb|ศาลเจ้าพ่อพญานรินทร์สงคราม

### การย้ายเมืองสี่มุม
เมืองสี่มุมก่อนที่จะมาตั้งอยู่ที่อำเภอจัตุรัสปัจจุบันนี้ มีการย้ายเมืองหลายครั้ง 
*ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2352 ในสมัยพระยานรินทรสงคราม (ทองคำ) เจ้าเมืองสี่มุมองค์ที่ 2 ท่านได้ปรึกษากับกรมการเมืองแล้วเห็นว่าเมืองสี่มุมเดิมไม่เหมาะที่จะเป็นเมืองใหญ่ จึงย้ายที่ตั้งเมืองสี่มุมในที่แห่งใหม่ ห่างจากที่ตั้งเมืองสี่มุมเดิมประมาณ 40 กิโลเมตร มาตั้งที่ **บ้านบัวพุยุ(หนองบัวใหญ่)** และท่านได้ชักชวนราษฎรช่วยกันสร้างวัดขึ้นทางทิศใต้ของหมู่บ้าน ชื่อว่า วัดสว่างอารมณ์ หรือ “วัดปทุมชาติ” ในปัจจุบัน นับเป็นวัดแห่งแรกที่สร้างขึ้นมาเคียงคู่กับเมืองสี่มุม ต่อมา ทางวัดปทุมชาติและชาวบ้านหนองบัวใหญ่ได้พร้อมใจกันจัดสร้าง “ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม” ขึ้นด้วยแรงศรัทธา เพื่อเป็นอนุสรณ์สถานระลึกถึงคุณงามความดีของท่านเจ้าเมืองผู้สร้างวัดปทุมชาติ พร้อมทั้งประดิษฐานรูปหล่อเหมือน “พระยานรินทร์สงคราม (ทองคำ)” ไว้ให้บูชาสักการะสืบมา
*ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2425 ในสมัยพระนรินทรสงคราม (บุญเฮ้า) เจ้าเมืองจัตุรัสองค์ที่ 5 เนื่องจากเกิดน้ำท่วมใหญ่ ประกอบกับเกิดพุยุ(อหิวาตกโรค)ระบาดหนัก ท่านจึงได้ย้ายเมืองจัตุรัสจากบ้านหนองบัวใหญ่มาตั้งที่บ้านกอก ซึ่งห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ที่ตั้งศาลากลางเมืองอยู่บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส จนถึงปัจจุบัน

### การยุบเมืองจัตุรัส
สมัยพระนรินทร์สงคราม (ทองดี) ผู้ว่าราชการเมืองจัตุรัส ปี พ.ศ. 2442 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครองส่วนภูมิภาคหรือหัวเมืองต่างๆ โดยทำการยกเลิกระบบเจ้าเมือง (อาญาสี่) ของหัวเมืองลาวทั่วภาคอีสาน แล้วเปลี่ยนมาเป็นแบบมณฑลเทศาภิบาล กล่าวคือ จัดหัวเมืองต่างๆ ตั้งเป็นมณฑล, จังหวัด, อำเภอ, ตำบล และหมู่บ้าน ส่วนเมืองจัตุรัส เมืองขึ้นมณฑลนครราชสีมาจึงถูกยุบ และจัดตั้งเป็นอำเภอขึ้นมาแทน ชื่อว่า “อำเภอจัตุรัส” ขึ้นต่อจังหวัดชัยภูมิ ส่วนตำแหน่งผู้ว่าราชการเมืองก็เปลี่ยนเป็น “นายอำเภอ” โดยแต่งตั้งให้พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) เจ้าเมืององค์ที่ 6 (องค์สุดท้าย) เป็นนายอำเภอ ท่านจึงนับเป็นนายอำเภอคนแรกของอำเภอจัตุรัสตั้งแต่นั้นมา 

**อำเภอจัตุรัส** ในสมัยนั้นมีพื้นที่อาณาเขตกว้างขวางมาก คือ มีพื้นที่ครอบคลุมถึง 6 อำเภอในปัจจุบัน ต่อมาทางราชการได้แบ่งแยกพื้นที่ของอำเภอออกเป็นอำเภอต่าง ๆ ดังนี้

# อำเภอบำเหน็จณรงค์ แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวนเนื้อที่ 1,435.904 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2499
# อำเภอเทพสถิต แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอบำเหน็จณรงค์ ซึ่งเป็นพื้นที่เดิมของอำเภอจัตุรัส จำนวนเนื้อที่ 875.604 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2519
# อำเภอหนองบัวระเหว แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 2 ตำบล (ตำบลหนองบัวระเหวและตำบลวังตะเฆ่) เนื้อที่ 841.782 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ. 2521
# อำเภอเนินสง่า แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 4 ตำบล (ตำบลหนองฉิม ตำบลกะฮาด ตำบลตาเนิน และตำบลรังงาม) เนื้อที่ 222 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2535
# อำเภอซับใหญ่ แยกพื้นที่และการปกครองออกจากอำเภอจัตุรัส จำนวน 3 ตำบล (ตำบลซับใหญ่ ตำบลท่ากูบ และตำบลตะโกทอง) เนื้อที่ 255 ตารางกิโลเมตร เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2540
# **อำเภอจัตุรัส** ปัจจุบันเหลือจำนวนเนื้อที่ 647 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 431,250 ไร่ แบ่งการปกครองออกเป็น 9 ตำบล 119 หมู่บ้าน

## การเปลี่ยนแปลงเขตปกครอง

* พ.ศ. 2352 ปรากฎหลักฐานการตั้งเมือง “**เมืองสี่มุม**” ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 เป็นเมืองแรกที่ตั้งขึ้นในแถบลุ่มน้ำชี แต่ไม่ปรากฎหลักฐานแน่ชัดว่าเมืองนี้ก่อตั้งในปีใด ชื่อ พญาณริน ซึ่งเป็นเจ้าเมืองสี่มุมนั้นมีอยู่ในเอกสารตั้งแต่ปี พ.ศ.2354 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.2 บัญชีปืนคาบศิลา จำหน่ายและคง จ.ศ.1186) ที่ตั้งเมืองบริเวณ**บ้านบัวพุยุ (หนองบัวใหญ่)** และท่านได้ชักชวนราษฎรช่วยกันสร้างวัดขึ้นทางทิศใต้ของหมู่บ้าน ชื่อว่า วัดสว่างอารมณ์ หรือ “**วัดปทุมชาติ**” นับเป็นวัดแห่งแรกที่สร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม
* พ.ศ. 2371 ลดอำนาจหัวเมืองขึ้น หลังกบฏเจ้าอนุวงศ์ “**เมืองสี่มุม**” มี พญาณริน เจ้าเมือง (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีรายชื่อเจ้าเมือง จ.ศ.1190)
* พ.ศ. 2372-2373 ราชสำนักกรุงเทพ ลดยศตำแหน่งเจ้าเมือง เป็น พระนรินทรสงคราม เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่ “**เมืองสี่มุม**” ให้มีนามว่า **เมืองจัตุรัส** ตรงกับสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 (อ้างอิงจดหมายเหตุ ร.3 บัญชีทองคำส่วย จ.ศ.1192)
* พ.ศ. 2424 **ย้ายเมือง ครั้งที่ 2** สมัยพระนรินทร์สงคราม(บุญเฮ้า) เจ้าเมืองจัตุรัส เนื่องจากเกิดน้ำท่วมใหญ่ ประกอบกับเกิดพุยุ(อหิวาตกโรค)ระบาดหนัก ท่านจึงได้ย้ายเมืองจัตุรัสจากบ้านหนองบัวใหญ่มาตั้งที่ **บ้านกอก** ซึ่งห่างจากที่ตั้งเดิมไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร ที่ตั้งศาลากลางเมืองอยู่บริเวณหมู่ที่ 1 ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส
* พ.ศ. 2433 หัวเมืองอีสานก่อนการปฏิรูป พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ตำแหน่งผู้ว่าราชการเมือง ขึ้นกับเมืองชนบท หัวเมืองลาวฝ่ายกลาง
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2442 **ยุบเมืองจัตุรัส** โดยจัดให้พระนรินทร์สงคราม(ทองดี) ผู้ว่าราชการเมืองเป็นนายอำเภอ ตั้งที่ว่าการอำเภอ ที่ศาลากลางเมืองจัตุรัส ขึ้นกับเมืองไชยภูมิ์ มณฑลนครราชสีมา **อำเภอจัตุรัส** มีท้องที่ในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านกอก ตำบลหนองบัวใหญ่ ตำบลกุดน้ำใส ตำบลหนองโดน ตำบลหนองบัวบาน ตำบลละหาน ตำบลบ้านขาม ตำบลบ้านเพชร ตำบลบ้านตาล และตำบลนายางกลัก
* พ.ศ. 2446 ทางราชการได้ยุบอำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นตำบล เรียกว่า ตำบลบ้านชวน อำเภอจัตุรัส 
* พ.ศ. 2448 **ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์** อำเภอจัตุรัส
* วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น **กิ่งอำเภอบ้านชวน** 
* วันที่ 22 มีนาคม 2467 "กิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส" มีตำบลในเขตการปกครองคือ ตำบลบ้านชวน ตำบลบ้านเพชร ตำบลดอนตาล และโอนพื้นที่ตำบลนายางกลัก อำเภอจัตุรัส มาขึ้นกับกิ่งอำเภอบ้านชวน
* วันที่ 29 สิงหาคม 2481 ตั้งตำบลตาเนิน แยกออกจากตำบลละหาน 
* วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อกิ่งอำเภอบ้านชวน อำเภอจัตุรัส เป็น **กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์** 
* วันที่ 21 ธันวาคม 2485 ยุบตำบลหนองโดน รวมเข้ากับตำบลบ้านขาม ยุบตำบลหนองบัวใหญ่ รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก ยุบตำบลกุดน้ำใส รวมเข้ากับตำบลบ้านกอก และตำบลบ้านขาม และยุบตำบลบ้านตาล รวมเข้ากับตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน กิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส
* วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลกุดน้ำใส แยกออกจากตำบลบ้านกอกและตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองโดน แยกออกจากตำบลบ้านขาม ตั้งตำบลหนองบัวใหญ่ แยกออกจากตำบลบ้านกอก ตั้งตำบลบ้านตาล แยกออกจากตำบลบ้านเพชร และตำบลบ้านชวน
* วันที่  5 มิถุนายน 2499 ตั้งกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส เป็น **อำเภอบำเหน็จณรงค์** 
* วันที่ 10 ธันวาคม 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลจัตุรัส ในพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านกอก
* วันที่  4 พฤษภาคม 2507 ตั้งตำบลหนองบัวระเหว แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน 
* วันที่  5 กรกฎาคม 2508 ตั้งตำบลหนองฉิม แยกออกจากตำบลละหาน ตั้งตำบลหนองบัวโคก แยกออกจากตำบลบ้านขาม และตำบลกุดน้ำใส 
* วันที่ 13 กันยายน 2509 ขยายเขตสุขาภิบาลจัตุรัส ให้ครอบคลุมพื้นที่ที่มีความเจริญขึ้น
* วันที่ 13 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลกะฮาด แยกออกจากตำบลตาเนิน 
* วันที่  31 กรกฎาคม 2515 ตั้งตำบลวังตะเฆ่ แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว 
* วันที่ 30 พฤษภาคม 2516 ตั้งตำบลท่ากูบ แยกออกจากตำบลหนองโดน 
* วันที่ 1 พฤศจิกายน 2519 **ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต** มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลวะตะแบก ตำบลนายางกลัก และตำบลห้วยยายจิ๋ว จากอำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส) 
* วันที่ 17 เมษายน 2521 **ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว** มีเขตการปกครอง 2 ตำบล ตำบลหนองบัวระเหว และตำบลวังตะเฆ่ 
* วันที่ 28 สิงหาคม 2522 ตั้งตำบลห้วยแย้ แยกออกจากตำบลวังตะเฆ่ กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส 
* วันที่ 13 กรกฎาคม 2524 ตั้งตำบลโคกสะอาด แยกออกจากตำบลหนองบัวระเหว กิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส 
* วันที่ 31 มีนาคม 2526 ตั้งกิ่งอำเภอเทพสถิต อำเภอบำเหน็จณรงค์ (เดิมเป็นท้องที่อำเภอจัตุรัส) เป็น **อำเภอเทพสถิต** 
* วันที่ 18 กรกฎาคม 2527 ตั้งตำบลส้มป่อย แยกออกจากตำบลหนองบัวบาน 
* วันที่   5 สิงหาคม 2528 ตั้งตำบลซับใหญ่ แยกออกจากตำบลท่ากูบ 
* วันที่   7 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลรังงาม แยกออกจากตำบลหนองฉิม 
* วันที่  31 ธันวาคม 2530 ตั้งกิ่งอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอจัตุรัส เป็น **อำเภอหนองบัวระเหว** 
* วันที่ 19 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลตะโกทอง แยกออกจากตำบลท่ากูบ และตำบลซับใหญ่ 
* วันที่  1 เมษายน 2535 **ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า** มีเขตการปกครอง 4 ตำบล ตำบลตาเนิน ตำบลหนองฉิม ตำบลรังงาม และตำบลกะฮาด 
* วันที่ 28 ธันวาคม 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลหนองบัวโคก ในพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัวโคก
* วันที่  1 กรกฎาคม 2540 **ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่** มีเขตการปกครอง 3 ตำบล ตำบลซับใหญ่ ตำบลท่ากูบ และตำบลตะโกทอง 
* วันที่  26 กันยายน 2540 ตั้งกิ่งอำเภอเนินสง่า อำเภอจัตุรัส เป็น **อำเภอเนินสง่า** 
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะสุขาภิบาลจัตุรัส และ สุขาภิบาลหนองบัวโคก เป็น เทศบาลตำบลจัตุรัส และ เทศบาลตำบลหนองบัวโลก ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 1 พฤศจิกายน 2546 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ดังนี้
** (1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 7 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
** (2) แยกบ้านโนนทอง หมู่ที่ 3 ตำบลบ้านกอก จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 17 บ้านโนนทอง
** (3) แยกบ้านโนนฝาย หมู่ที่ 1 ตำบลหนองโดน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 11 บ้านโนนฝายเหนือ
* วันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2549 จัดตั้งและกำหนดเขตหมู่บ้าน ครั้งที่ 2 ดังนี้
** (1) แยกบ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 8 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวบาน
** (2) แยกบ้านส้มป่อย หมู่ที่ 12 ตำบลส้มป่อย จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 14 บ้านส้มป่อย
** (3) แยกบ้านโคกโต่งโต้น หมู่ที่ 4 ตำบลหนองบัวบาน จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 12 บ้านโคกโต่งโต้น
* วันที่ 28 พฤษภาคม 2550 แยกบ้านหนองบัวรอง หมู่ที่ 3 ตำบลหนองบัวใหญ่ จัดตั้งเป็นหมู่ที่ 10 บ้านหนองบัวรอง
* วันที่  24 สิงหาคม 2550 ตั้งกิ่งอำเภอซับใหญ่ อำเภอจัตุรัส เป็น **อำเภอซับใหญ่** 
* วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2554 ยกฐานะองค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวใหญ่ เป็น เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่

## การพระราชทานนามสกุล
พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) สืบเชื้อสายเจ้าเมืองจัตุรัส ได้รับพระราชทานนามสกุลจาก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6)
* ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ ๗๙ ณ วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ.2462
ลำดับที่ ๔๗๘๙ พระนรินทร์สงคราม (ทองดี) กรมการพิเศษจังหวัดไชยภูมิ์ บิดาชื่อนายลา พระราชทานนามสกุลว่า **"สุวรรณลาช"** **Suvarnalaja**

## ภูมิศาสตร์
**อำเภอจัตุรัส**  อยู่ห่างจากอำเภอเมือง  จังหวัดชัยภูมิ ไปทางทิศใต้  ระยะทางประมาณ 38  กิโลเมตร  ห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ  292  กิโลเมตร  มีเนื้อที่ประมาณพื้นที่ 690 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 431,250 ไร่ อำเภอจัตุรัสตั้งอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอหนองบัวระเหว อำเภอบ้านเขว้า และอำเภอเมืองชัยภูมิ
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอเนินสง่า
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอพระทองคำและอำเภอด่านขุนทด (จังหวัดนครราชสีมา)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอบำเหน็จณรงค์และอำเภอซับใหญ่
**ภูมิประเทศและภูมิอากาศ**

ลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบ ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบสูงโคราช  สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ  200  เมตร  มีแม่น้ำชีและลำคันฉูไหลผ่าน  มีบึงละหานซึ่งเป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญ  สภาพดินเป็นดินร่วนปนทราย  มีบางพื้นที่เป็นดินเค็ม  สภาพภูมิอากาศทั่วไปค่อนข้างแห้งแล้ง มีฤดูร้อนยาวนาน (ระหว่างเดือน กุมภาพันธ์ – พฤษภาคม) และมีฤดูหนาวและฝน ช่วงสั้น ๆ

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอจัตุรัสแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 9 ตำบล 119 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอจัตุรัสประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลจัตุรัส]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านกอก
* **[[เทศบาลตำบลหนองบัวโคก]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัวโคก
* **[[ตำบลหนองบัวใหญ่|เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวใหญ่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านกอก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านกอก (นอกเขตเทศบาลตำบลจัตุรัส)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวบาน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวบานทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านขาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านขามทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลกุดน้ำใส** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดน้ำใสทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโดน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโดนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลละหาน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลละหานทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัวโคก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวโคก (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองบัวโคก)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลส้มป่อย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลส้มป่อยทั้งตำบล

## เศรษฐกิจและสังคม

**การศึกษา**

* โรงเรียนมัธยมศึกษา 5 แห่ง
* โรงเรียนประถมศึกษา 46 แห่ง
* โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา 9 แห่ง
* โรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2 แห่ง
* โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน 3 แห่ง
* การศึกษานอกโรงเรียน ห้องสมุดประชาชน 2 แห่ง ที่อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน 55 แห่ง
* โรงเรียนปริยัติธรรมแผนกธรรมและบาลี 8 แห่ง นักเรียน 478 รูป
* วัด 53 วัด ที่พักสงฆ์ 24 แห่ง มัสยิด 1 แห่ง ประชาชน 99% นับถือศาสนาพุทธ 1% นับถือศาสนาอิสลาม

**สถาบันการศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 30**
* โรงเรียนจัตุรัสวิทยาคาร (โรงเรียนมัธยมศึกษาประจำอำเภอจัตุรัส)
* โรงเรียนละหานเจริญวิทยา 
* โรงเรียนหนองบัวบานวิทยา 

**สถาบันการศึกษาในสังกัดสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดชัยภูมิ**
* โรงเรียนกุดน้ำใสพิทยาคม (โรงเรียนกีฬาองค์การบริหารส่วนจังหวัดชัยภูมิ)
* โรงเรียนโนนคร้อวิทยา

**สถาบันการศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ  เขต 3**
**โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา**  9 แห่ง
* โรงเรียนจัตุรัสวิทยานุกูล (โรงเรียนประถมศึกษาประจำอำเภอจัตุรัส)
* โรงเรียนมะเกลือโนนทอง
* โรงเรียนบ้านโนนจาน
* โรงเรียนบ้านงิ้ว
* โรงเรียนบ้านหนองลุมพุก
* โรงเรียนบ้านหนองบัวโคก
* โรงเรียนบ้านโคกโต่งโต้น
* โรงเรียนบ้านส้มป่อย
* โรงเรียนบ้านโนนเชือก

**โรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน** 3 แห่ง
* โรงเรียนศรีเทพบาล (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)
* โรงเรียนบุญสมประสงค์ (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)
* โรงเรียนมูลนิธิรุ่งนภาทุ่งเสมียนตราชัยภูมิ (ระดับอนุบาล-ประถมศึกษา)

**โรงเรียนสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น** 2 แห่ง
* โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ 1 (ระดับก่อนประถมศึกษา)
* โรงเรียนอนุบาลเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ 2 (ระดับก่อนประถมศึกษา)

**สาธารณสุข**
* โรงพยาบาลจัตุรัส เป็นโรงพยาบาลแม่ข่าย ระดับ M2 ขนาด 120 เตียง และรับการส่งต่อผู้ป่วยจากอำเภอใกล้เคียง (รพช.ลูกข่าย พื้นที่ 4 อำเภอ คือ รพ.บำเหน็จณรงค์ รพ.เทพสถิต รพ.เนินสง่า และรพ.ซับใหญ่) เพื่อมารับบริการที่โรงพยาบาลจัตุรัส
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 11 แห่ง
* สำนักงานสาธารณสุข 1 แห่ง
* คลินิกชุมชนอบอุ่น 1 แห่ง (เทศบาลตำบลจัตุรัส)
* คลินิกแพทย์ 6 แห่ง
* คลินิกทันตแพทย์ 2 แห่ง
* คลินิกสัตวแพทย์ 2 แห่ง
* คลินิกพยาบาลและผดุงครรภ์ 7 แห่ง 
* ร้านขายยาแผนปัจจุบันบรรจุเสร็จ (ขย. 1) 2 แห่ง
* ร้านขายยาแผนปัจจุบันบรรจุเสร็จ (ขย. 2) 5 แห่ง

**สภาพทางเศรษฐกิจ**
ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำไร่  เช่น  การปลูกพริก  มันสำปะหลัง ข้าวโพด  และทำนาปี  บางส่วนไปประกอบอาชีพที่ต่างจังหวัด
เนื่องจากประชาชนนิยมปลูกมันสำปะหลังจำนวนมาก   จึงเกิดโรงงานอุตสาหกรรมแป้งมันขึ้นในพื้นที่บ้านดอนละนาม  ตำบลละหาน  เพื่อรองรับผลิตผลมันสำปะหลังจากเกษตรกร  ทำให้เกิดรายได้และอาชีพรับจ้างในโรงงานเกิดขึ้นด้วย  นอกจากนี้ยังมีโรงงานอุตสาหกรรมอื่นๆที่สำคัญ  ได้แก่  โรงงานทอผ้า  โรงงานทอกระสอบ และปัจจุบันรัฐบาลได้เปิดศูนย์รับซื้อผลผลิตยางพาราและจำหน่ายปัจจัยการผลิตขึ้นที่อำเภอจัตุรัส (1 ใน 3 แห่งของภาคอีสาน) บริการเกษตรกรในเขตจังหวัดชัยภูมิ เพชรบูรณ์ และนครราชสีมา  จึงได้มีการส่งเสริมการปลูกยางพาราในพื้นที่มากขึ้น

**การพาณิชย์และการเงิน**
* สาขาของธนาคาร 7 แห่ง 
** ธนาคารออมสิน สาขาจัตุรัส
** ธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกรุงเทพ สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกรุงไทย สาขาจัตุรัส
** ธนาคารกสิกรไทย สาขาจัตุรัส
** ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) สาขาจัตุรัส
** ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) สาขาหนองบัวใหญ่

* สหกรณ์ 5 แห่ง 
** สหกรณ์ออมทรัพย์ครูชัยภูมิ จำกัด สาขาจัตุรัส
** สหกรณ์การเกษตรจัตุรัส จำกัด
** สหกรณ์ออมทรัพย์เจ้าหน้าที่และลูกจ้างสหกรณ์การเกษตรจัตุรัส
** สหกรณ์การเกษตรไก่เนื้อชัยภูมิ
** สหกรณ์ประมงจัตุรัส

**การประมง**
* แหล่งน้ำธรรมชาติขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย บึงละหาน มีเนื้อที่ 18,181 ไร่ มีปลาธรรมชาติอุดมสมบูรณ์
* ประมงหมู่บ้าน
** ทำนบปลา 5 แห่ง
** ประมงโรงเรียน 16 แห่ง
* ฟาร์มเพาะพันธุ์ปลาเอกชน 20 แห่ง
* เลี้ยงปลาของเกษตรกร 4,111 ราย พื้นที่ 5,592 ไร่
* สถานีประมงน้ำจืดจังหวัดชัยภูมิ ตั้งที่บึงละหาน ผลิตพันธุ์ปลาปีละ 15 ล้านตัวและพันธุ์กุ้งปีละ 18 ล้านตัว

**อุตสาหกรรม**
* โรงงานขนาดกลาง 4 แห่ง
** บริษัทชัยภูมิต๊าช ตำบลละหาน ผลิตแป้งมันสำปะหลัง
** บริษัท เอ.ซี.พี.แอ็พแพเร็ล จำกัด ตำบลละหาน ผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูป
** บริษัทบางนากระสอบ จำกัด ตำบลละหาน ผลิตกระสอบ
** บริษัท บางกอกไพศาลอุตสาหกรรมการทอ จำกัด ตำบลหนองบัวโคก ผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูป

* ร้านประกอบรถเพื่อการเกษตร (อีแต๋นและรถไถ) 4 แห่ง
* ลานมันสำปะหลัง 5 แห่ง
* โรงงานอบและบดพริก 5 แห่ง
thumb|สถานีรถไฟจัตุรัส

**การคมนาคมและการขนส่ง**
อำเภอจัตุรัส มีเส้นทางการคมนาคมติดต่อระหว่างตัวจังหวัดและอำเภอหลายเส้นทางทั้งทางรถไฟและรถยนต์   
       1.การคมนาคมโดยรถไฟ  จะมีเส้นทางรถไฟ  สายกรุงเทพฯ – หนองคายผ่านโดยมีสถานีจัตุรัส สถานีชั้นหนึ่ง เป็นจุดหลักสำหรับรับส่งผู้โดยสาร ซึ่งมีทั้งขบวนรถท้องถิ่น ระหว่าง ชุมทางบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา - ชุมทางแก่งคอย จังหวัดสระบุรี และขบวนรถด่วน ที่วิ่งระหว่างกรุงเทพ - หนองคาย วิ่งเป็นประจำทุกวัน 
       2.การคมนาคมระหว่างตัวจังหวัดโดยรถยนต์จะผ่านทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 201  (สีคิ้ว - เชียงคาน) และทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 205 (ถนนสุรนารายณ์) มีรถโดยสารผ่านหลายสาย 
เช่น 
ระหว่างกรุงเทพ
     กรุงเทพ - ชัยภูมิ ( บริษัท ชัยภูมิ ขนส่ง , แอร์ชัยภูมิ, มอหินขาวทัวร์ ,ซันบัส, เทียนไชยแอร์)
     กรุงเทพ - เมืองเลย ( บริษัท แอร์เมืองเลย ภูกระดึงทัวร์ ชุมแพทัวร์)
     กรุงเทพ - เมืองเลย - เชียงคาน ( บริษัท แอร์เมืองเลย ภูกระดึงทัวร์ ซันบัส)
     กรุงเทพ - หนองบัวลำภู - ศรีเชียงใหม่ (บริษัท แอร์เมืองเลย) 
ระหว่างจังหวัด
    นครราชสีมา - ชัยภูมิ เที่ยวแรก 3.30 น. เที่ยวที่สอง 6.30 เที่ยวถัดไปทุกครึ่งชั่วโมง (นับของ สายเลย เชียงคานด้วย) นครชัยขนส่ง
    นครราชสีมา - เลย - เชียงคาน เที่ยวแรก 1.30 น.  นครชัยขนส่ง
    เลย - พัทยา - ระยอง  นครชัยขนส่ง
    ภูเก็ต - ขอนแก่น  สมบัติทัวร์
  นอกจากนี้ยังมีทางหลวงแผ่นดินเชื่อมระหว่างตัวจังหวัด  อำเภอ  ทำให้มีความสะดวกมาก  ส่วนการคมนาคมภายในอำเภอ  ตำบล  และหมู่บ้าน  มีทั้งทางลาดยางและลูกรังที่สามารถใช้งานสะดวกตลอดปีเช่นกัน

**การสาธารณูปโภค**
อำเภอจัตุรัส  ส่วนใหญ่ประชาชนมีน้ำสำหรับใช้ในการอุปโภคและบริโภค จากแหล่งน้ำหลายแห่ง เช่น  แหล่งน้ำตามธรรมชาติ   น้ำฝน  และมีระบบประปา (ประปาส่วนภูมิภาค และประปาขนาดเล็ก) นอกจากนี้มีระบบไฟฟ้าใช้ทุกหมู่บ้าน  และมีระบบโทรศัพท์  ทั้งส่วนตัวและโทรศัพท์บ้านหลายหมู่บ้าน  และมีโทรศัพท์ตำบล  โทรศัพท์สาธารณะที่อำนวยความสะดวกในการสื่อสารเพียงพอ   และยังมีทีทำการไปรษณีย์  2  แห่งเพื่อการสื่อสารระดับต่าง ๆ ด้วย
thumb|พระพุทธบาทจำลอง วัดปทุมชาติ บ้านหนองบัวใหญ่

**สถานที่สำคัญ**
* ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม (เจ้าเมืองสี่มุมองค์ที่ 2 เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)
* ศาลเจ้าพ่อหลวงบรรเทา (ศาลหลักเมืองจัตุรัส เทศบาลตำบลจัตุรัส)
* ศาลเจ้าพ่อสุริวงศ์เกรียงไกร (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ บ้านหนองบัวรอง)
* ศาลเจ้าพ่อขุนด่าน (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)
* ศาลเจ้าพ่อขุนศรี (เทศบาลตำบลหนองบัวโคก)
* ศาลเจ้าพ่อหานคำ (อบต.ละหาน)
* ศาลข้าหลวงใหญ่พญาบรมอนุวงศ์ชัยชนะ (อบต.ส้มป่อย)
* รอยพระพุทธบาทจำลอง (วัดปทุมชาติ วัดแห่งแรกสร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)
* พระธาตุเจย์ดีศิริมหามงคล หรือ พระธาตุจัตุรัส (วัดศิริพงษาวาส เทศบาลตำบลจัตุรัส)
* ห้องสมุดประชาชน "เฉลิมราชกุมารี" อำเภอจัตุรัส

**สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ เทศบาลตำบลจัตุรัส (สนามกีฬากลางอำเภอจัตุรัส)**
* อาคารศูนย์กีฬาเยาวชนเฉลิมพระเกียรติ 

**สวนสาธารณะ**
* สวนเฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา (เทศบาลตำบลจัตุรัส)
* สวนสาธารณะบึงหนองบัวใหญ่ (เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่)
* สวนสาธารณะตำบลกุดน้ำใส (องค์การบริหารส่วนตำบลกุดน้ำใส)

**ทรัพยากรธรรมชาติ**
แหล่งน้ำในอำเภอจัตุรัสที่สำคัญคือ  มีลำน้ำตามธรรมชาติที่ไหลผ่าน 2 สาย  คือ แม่น้ำชี  ไหลผ่านมาทางอำเภอหนองบัวระเหว  ผ่านตำบลส้มป่อย  ตำบลหนองบัวบาน  และตำบลละหาน  ไหลผ่านไปทางอำเภอเมือง    ลำคันฉู  ไหลผ่านจากอำเภอบำเหน็จณรงค์  ผ่านตำบลบ้านขาม  ตำบลหนองโดน  ตำบลกุดน้ำใส  และตำบลบ้านกอก  ซึ่งลำน้ำทั้งสองสายจะมีน้ำไหลเฉพาะฤดูฝนเท่านั้น     แหล่งน้ำขนาดใหญ่ตามธรรมชาติ ได้แก่  
*บึงหนองบัวใหญ่  ตั้งอยู่ที่ในพื้นที่ตำบลหนองบัวใหญ่  มีพื้นที่ติดต่อกับบ้านหนองบัวใหญ่ บ้านหนองบัวรอง และบ้านจานทุ่ง ตำบลหนองบัวใหญ่ บึงหนองบัวใหญ่ มีเนื้อที่ประมาณ 800 ไร่ ปัจจุบันเทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่ ได้มีการพัฒนาให้เป็นสวนสาธารณะ และเป็นแหล่งท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจ
*บึงละหาน  ตั้งอยู่ที่ในพื้นที่ตำบลละหาน  มีพื้นที่ติดต่อกับตำบลหนองบัวใหญ่  ตำบลหนองบัวบาน  ตำบลลุ่มลำชี บึงละหานมีเนื้อที่ขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทย มีเนื้อที่ประมาณ 18,181 ไร่ เป็นแหล่งน้ำจืดที่สำคัญในการอุปโภคบริโภค  และเป็นแหล่งประมงน้ำจืดขนาดใหญ่ของอำเภอจัตุรัส  ปัจจุบันได้มีการพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีชื่อเสียงแห่งหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ
thumb|บึงละหาน

## สถานที่ท่องเที่ยว
*** [[บึงละหาน]] ** เป็นแหล่งน้ำธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงสรรพชีวิตมากมาย เป็นแหล่งน้ำแห่งวัฒนธรรมความเชื่อ ตำนานเล่าขาน บึงละหานมีเนื้อที่ ขนาดใหญ่เป็นอันดับ 3 ของประเทศไทยมีเนื้อที่ 18,181 ไร่ บึงละหานเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์และยังมีระบบนิเวศที่ดีควรค่าแก่การศึกษาและอนุรักษ์ ปัจจุบันบึงละหานได้รับการประกาศเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำระดับชาติ ตามมติของคณะรัฐมนตรี พุทธศักราช 2543 ครอลคลุมพื่นที่ 4 ตำบลในอำเภอ จัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ ได้แก่ ตำบลละหาน ตำบลหนองบัวใหญ่ ตำบลหนองบัวบาน ตำบลลุ่มลำชี
*** พระธาตุเจดีย์ศิริมหามงคล ** (พระธาตุจัตุรัส) ตั้งอยู่ที่ วัดศิริพงษาวาส ตำบลบ้านกอก อำเภอจัตุรัส จังหวัดชัยภูมิ มีอุโบสถเป็นรูปเจดีย์  ยอดพระธาตุเจดีย์บรรจุพระธาตุ สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๔ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา

## ตัวอำเภอ
บริเวณตัวเมืองจัตุรัส จะครอบคลุมพื้นที่ 2 ชุมชนขนาดใหญ่ ซึ่งอดีตคือตัวเมืองสี่มุม ปัจจุบันแบ่งเขตพื้นที่การบริหารออกเป็น เทศบาลตำบล 2 แห่ง ได้แก่ 
# **[[เทศบาลตำบลจัตุรัส]]** ชุมชนบ้านกอก (เมืองจัตุรัส) ย่านเศรษฐกิจหลัก เป็นที่ตั้งของศูนย์ราชการอำเภอจัตุรัส ได้แก่ ที่ว่าการอำเภอ สถานีตำรวจภูธร สำนักงานที่ดินจังหวัด สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่ชัยภูมิ สำนักงานสาธารณุขอำเภอ สำนักงานเกษตรอำเภอ สำนักงานประมงอำเภอ สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ห้องสมุดประชาชน"เฉลิมราชกุมารี" ศาลเจ้าพ่อหลวงบรรเทา (ศาลหลักเมืองจัตุรัส) พระธาตุเจย์ดีศิริมหามงคล (พระธาตุจัตุรัส วัดศิริพงษาวาส) สนามกีฬาเฉลิมพระเกียรติ สถานีรถไฟจัตุรัส ห้างสรรพสินค้าโลตัส ตลาดสดเทศบาลตำบลจัตุรัส เป็นต้น
# **[[เทศบาลตำบลหนองบัวใหญ่]]** ชุมชนหนองบัวใหญ่ (เมืองสี่มุม) ย่านเศรษฐกิจรอง เป็นที่ตั้งของหน่วยงานราชการบางส่วนของอำเภอจัตุรัส ได้แก่ โรงพยาบาลจัตุรัส สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ สำนักงานการประปาส่วนภูมิภาค ศาลเจ้าพ่อพระยานรินทร์สงคราม (เจ้าเมืองสี่มุม) วัดปทุมชาติ (วัดแห่งแรกสร้างขึ้นพร้อมกับเมืองสี่มุม) ตลาดชุมชนตำบลหนองบัวใหญ่ เป็นต้น

## ชาวอำเภอจัตุรัสที่มีชื่อเสียง
*พิมพา พรศิริ นักร้อง หมอลำ
*พจมาน ณ ป้อมเพชร อดีตภรรยาของทักษิณ ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทยคนที่ 23
*อติรุจ สิงหอำพล ดารา นักแสดง
*สายัณห์ นิรันดร นักร้อง ลูกทุ่ง
*ดร.สุรัฐ ศิลปอนันต์ อดีต ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
*สุชน ชาลีเครือ อดีตประธานวุฒิสภา
*สุเมธ กลมเกลี้ยง อดีตผู้อำนวยการสำนักโครงการขนาดใหญ่ กรมชลประทาน

## อ้างอิง

# https://district.cdd.go.th/chatturat/about-us/ประวัติความเป็นมา/ 
# http://www.oic.go.th/FILEWEB/CABINFOCENTER31/DRAWER011/GENERAL/DATA0000/00000004.PDF 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์องค์การบริหารส่วนตำบลละหาน 

จัตุรัส