จังหวัดปัตตานี

**ปัตตานี** () เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย ซึ่งติดต่อกับจังหวัดนราธิวาส จังหวัดยะลา และจังหวัดสงขลา

## สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* ตราประจำจังหวัด: ปืนใหญ่นางพญาตานี
* ดอกไม้ประจำจังหวัด: ดอกชบา (*Hibiscus sp.*) 
* ต้นไม้ประจำจังหวัด: ตะเคียนทอง (*Hopes odorata*) 
* คำขวัญประจำจังหวัด: เมืองงามสามวัฒนธรรม ศูนย์ฮาลาลเลิศล้ำ ชนน้อมนำศรัทธา ถิ่นธรรมชาติงามตา ปัตตานีสันติสุขแดนใต้
* คำขวัญประจำจังหวัดเดิม: บูดูสะอาด หาดทรายสวย รวยน้ำตก นกเขาดี ลูกหยีอร่อย หอยแครงสด

## ที่มาของชื่อ
คำว่า **ปัตตานี** มาจากคำภาษามลายูปัตตานี  ซึ่งมาจากคำว่า Pantai Ini อ่านว่า ปันตัย อีนี ("ชายหาดแห่งนี้") อีกทีหนึ่ง

## ประวัติศาสตร์
จากหลักฐานทางโบราณคดีเบื้องต้น ได้พบร่องรอยของชุมชนโบราณในปัตตานีที่อำเภอยะรัง คือเมืองโบราณยะรัง เป็นเมืองพุทธศาสนถานมหายานเป็นเมืองที่มีความเจริญ ในช่วง พ.ศ. 700-1400 เป็นเมืองโบราณซ้อนทับกัน 3 เมือง ตั้งแต่บ้านวัดที่เก่าแก่ที่สุด บ้านจาเละ และบ้านประแว ในนี้มีโบราณสถานกว่า 40 แห่ง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 13 มีความเจริญรุ่งเรือง มีศูนย์กลางการปกครองที่โกตามะลิฆา (Kota Malikha) ใน *[[ตำนานมะโรงมหาวงศ์]]* มีชื่อ "ลังกาสุกะ" ซึ่งเจริญขึ้นมาร่วมสมัยกับยุคสหพันธรัฐเมืองท่าศรีวิชัย โดยมีพื้นฐานบ้านเมืองแรกเริ่มเก่าไปถึงพุทธศตวรรษที่ 12 ที่บริเวณเมืองโบราณบ้านวัด 

ต่อมาพุทธศตวรรษที่ 18–20 เปลี่ยนไปรับอิทธิพลของอิสลาม และย้ายเมืองไปที่บ้านกรือเซะหรือหมู่บ้านปะตะนี เนื่องจากตั้งอยู่ใกล้ชายทะเลและปากแม่น้ำปัตตานีมากกว่าเมืองโกตามะลิฆา เมืองท่านี้มึความโดดเด่นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 22 ถึงต้นพุทธศตวรรษที่ 23 เมืองมีความเข้มแข็งพอที่จะต้านการรุกรานของรัฐที่ใหญ่โตกว่าอย่างกรุงศรีอยุธยา เมืองในยุคนี้มีประชากรต่างชาติต่างภาษาอพยพเข้ามาเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะจีน ที่กลายมาเป็นชุมชนใหญ่ชุมชนหนึ่งในปัตตานี มีเหตุการณ์สำคัญอย่างกลุ่มโจรสลัดจากฝูเจียน นําโดยหลิน เต้า-เฉียน ได้อพยพหนีการปราบปรามของราชวงศ์หมิง ไปยึดเมืองปัตตานีไว้ได้เป็นระยะเวลาหนึ่ง ประมาณ พ.ศ. 2116–2163 ชาวปัตตานีรู้จักในฐานะตํานานเรื่อง *[[เจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว]]* และการสร้างปืนใหญ่นางพญาตานี

อาณาจักรปัตตานีอยู่ในฐานะประเทศราชของกรุงศรีอยุธยา ลักษณะความสัมพันธ์ขึ้นอยู่กับความเข้มแข็งของไทย คราวใดไทยอ่อนแอหรือเกิดความวุ่นวายในราชธานี ปัตตานีก็จะถือเป็นอิสระ เมื่อเริ่มสมัยรัตนโกสินทร์ฝ่ายไทยก็ยกทัพไปปราบ จึงได้ปัตตานีมาเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรไทยอีกครั้ง จากนั้นมาไทยเริ่มปรับปรุงระบบควบคุมปัตตานีให้รัดกุมขึ้นเป็นลำดับ จนในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้มีการตั้งมณฑลปัตตานี

พ.ศ. 2475 มณฑลปัตตานีถูกยุบรวมกับมณฑลนครศรีธรรมราช กระทั่ง พ.ศ. 2476 ได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดปัตตานี

## ภูมิศาสตร์
### ที่ตั้ง
ปัตตานีเป็นหนึ่งในห้าจังหวัดชายแดนภาคใต้ ตั้งอยู่ริมฝั่งทะเลตะวันออกของภาคใต้สุด ติดกับทะเลจีนใต้ อยู่ห่างจากกรุงเทพโดยทางรถยนต์ประมาณ 1,055 กิโลเมตร หรือ 1,025 กิโลเมตรโดยทางรถไฟที่ (สถานีรถไฟโคกโพธิ์)

### ภูเขาที่สำคัญ
ได้แก่ ภูเขาทรายขาว ซึ่งอยู่ในทิวเขาสันกาลาคีรี มีแม่น้ำที่สำคัญ 2 สาย คือ แม่น้ำปัตตานีและแม่น้ำสายบุรี ภูมิอากาศอบอุ่นตลอดปี อุณหภูมิเฉลี่ย 27.5 องศาเซลเซียส ฝนตกชุกในระหว่างเดือนธันวาคม-มกราคม ฝนตกเฉลี่ย 1,750.9 มิลลิเมตร/ปี (เฉลี่ยในรอบ 30 ปี) 

## ประชากร
### ศาสนา

ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม รองลงมาคือศาสนาพุทธและอื่น ๆ จากการสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2555 พบว่า ประชากรนับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 87.25 นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 12.72 และศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 0.03 แต่การสำรวจใน พ.ศ. 2556-2558 พบว่าประชากรนับถือศาสนาอิสลามร้อยละ 86.25 นับถือศาสนาพุทธร้อยละ 13.70 และศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 0.05 ใน พ.ศ. 2555 หลังการก่อวินาศกรรมด้วยการวางระเบิดถนนสายหลักในปัตตานี ส่งผลให้ชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธจำนวนมากอพยพออกจากปัตตานี ประชากรที่นับถือศาสนาพุทธจึงหดตัวอย่างเฉียบพลัน จากการสำรวจของสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดปัตตานีเมื่อ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2562 พบว่า ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลาม ร้อยละ 87.57, ศาสนาพุทธ ร้อยละ 12.41 และศาสนาอื่น ๆ ร้อยละ 0.03

ชาวปัตตานีมีอาชีพหลักคือการทำนา สวนยาง นอกจากนี้ประชาชนที่อาศัยอยู่ทางทิศตะวันออกของจังหวัด เช่น อำเภอเมืองปัตตานี อำเภอปะนาเระ และอำเภอสายบุรี ยังประกอบอาชีพประมง ซึ่งส่งผลให้เกิดผลผลิตในภาคอุตสาหกรรมต่อเนื่องอย่างมาก

## การเมืองการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
การปกครองแบ่งออกเป็น 12 อำเภอ 115 ตำบล 642 หมู่บ้าน

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
จังหวัดปัตตานี มีการแบ่งการปกครองส่วนท้องถิ่นดังนี้

;เทศบาลเมือง
มีเทศบาลเมือง 3 แห่ง
* เทศบาลเมืองปัตตานี
* เทศบาลเมืองตะลุบัน
* เทศบาลเมืองรูสะมิแล

## อุทยาน
* อุทยานแห่งชาติน้ำตกทรายขาว

## สถานที่ท่องเที่ยว
250px|thumbnail|มัสยิดกรือเซะ
* มัสยิดกรือเซะ เป็นมัสยิดที่สร้างโดยสุลต่านมุสัฟฟาร์ ชาร์ พระองค์ได้สร้างมัสยิดแห่งนี้พร้อมกับมัสยิดบ้านดาโตะ อำเภอยะหริ่ง จังหวัดปัตตานี 
มัสยิดกรือเซะเป็นมัสยิดที่สุลต่านใช้เป็นสถานที่ปฏิบัติศาสนกิจและะพบปะพูดคุยกับประชาชน มัสยิดกรือเซะเป็นมัสยิดแห่งแรกในคาบสมุทรมลายู
* หาดตะโล๊ะกาโปร์
* หาดแฆแฆ
* เมืองโบราณยะรัง
* ศาลหลักเมืองปัตตานี
* ศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวหรือศาลเจ้าเล่งจูเกียง
* สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ ปัตตานี
* หอนาฬิกาสามวัฒนธรรม
* มัสยิดกลางจังหวัดปัตตานี
* มัสยิดรายอ ปัตตานี
* มัสยิดกรือเซะ ปัตตานี
* วังยะหริ่ง ปัตตานี
* วังสายบุรี ปัตตานี
* วังพิพิธภักดี ปัตตานี
* วังจะบังตีกอ ปัตตานี
* ย่านเมืองเก่าปัตตานี (กือดาจีนอ)
* วัดช้างให้ราษฎร์บูรณาราม
* หาดตะโละสะมิแล
* สะพานไม้บานา
* ปัตตานีบาซาร์
* หอดูนก
* blue lake ปัตตานี

## การขนส่ง

### ระยะทางจาก[[อำเภอเมืองปัตตานี|ตัวจังหวัด]]ไปอำเภอต่าง ๆ

* อำเภอหนองจิก 8 กิโลเมตร
* อำเภอยะหริ่ง 15 กิโลเมตร
* อำเภอยะรัง 16 กิโลเมตร
* อำเภอโคกโพธิ์ 26 กิโลเมตร
* อำเภอแม่ลาน 27 กิโลเมตร
* อำเภอมายอ 30 กิโลเมตร
* อำเภอปะนาเระ 42 กิโลเมตร
* อำเภอทุ่งยางแดง 44 กิโลเมตร
* อำเภอสายบุรี 50 กิโลเมตร
* อำเภอกะพ้อ 65 กิโลเมตร
* อำเภอไม้แก่น 68 กิโลเมตร

## การศึกษา
### ระดับอุดมศึกษา
* มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
* มหาวิทยาลัยฟาฏอนี วิทยาเขตปัตตานี
* วิทยาลัยชุมชนปัตตานี
* มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ปัตตานี

### โรงเรียน
* ดูที่ **[[รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดปัตตานี]]**

## ชาวจังหวัดปัตตานีที่มีชื่อเสียง
* สวัสดิ์ วัฒนายากร อดีตองคมนตรีในรัชกาลที่ 9 อดีตตุลาการศาลปกครองสูงสุด อดีตอธิบดีกรมชลประทาน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
* พนมเทียน ศิลปินแห่งชาติ
* เด่น โต๊ะมีนา นักการเมืองชาวไทย
* กังสดาล พิพิธภักดี อดีตพระชายาในสมเด็จพระราชาธิบดีมูฮัมมัดที่ 5 ประเทศมาเลเซีย
* ศุภชัย ใจเด็ด นักฟุตบอลทีมชาติไทย

## เทศกาล
* งานสมโภชเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว
* งานประเพณีชักพระ
* งานแข่งขันกีฬาตกปลาสายบุรี
*อีดิลฟิฏร์
*อีดิลอัฎฮา

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* ความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย
* รายชื่อวัดในจังหวัดปัตตานี
* รายชื่อมัสยิดในจังหวัดปัตตานี
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดปัตตานี

## แหล่งข้อมูลอื่น

### เว็บไซต์

* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด

### แผนที่และภาพถ่าย
* แผนที่ท่องเที่ยวจังหวัดปัตตานี 

### หนังสือและบทความ

* ชุลีพร วิรุณหะ. (2551). *บุหงารายา: ประวัติศาสตร์จากคำบอกเล่าของชาวมลายู*. กรุงเทพฯ: ศักดิโสภาการพิมพ์.
* ชุลีพร วิรุณหะ. (2556, ม.ค.-มิ.ย.). สยามกับปัตตานีในสมัยรัชกาลที่ 1-2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์: การทำความเข้าใจเกี่ยวกับสงครามและการแบ่งแยกปัตตานีออกเป็นเจ็ดหัวเมือง. *วารสารอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร*, *35*(1), 11-53.
* ชุลีพร วิรุณหะ. (2558). *สยาม-ปาตานีใน ‘พื้นที่สีเทา’: บทวิเคราะห์ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ก่อน ค.ศ. 1909* (ฉบับร่าง). กรุงเทพฯ: ศูนย์มุสลิมศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
* ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2549). *ความเป็นมาของทฤษฎีแบ่งแยกดินแดนในภาคใต้ไทย*. กรุงเทพฯ: โครงการเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
* ยงยุทธ ชูแว่น. (2549). *รัฐปัตตานีในประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้สมัยจารีต คริสต์ศตวรรษที่ 16-18*. นครปฐม: โครงการศึกษาประวัติศาสตร์ภาคใต้ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
* อรอนงค์ ทิพย์พิมล. (2564). ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับปัต (ปา) ตานีก่อนรัฐสมัยใหม่จนถึงสนธิสัญญาแองโกลสยาม พ.ศ. 2452 (ค.ศ. 1909): มุมมองที่แตกต่างหลากหลาย. ใน *ความมั่นคงบนรอยร้าว: ประวัติศาสตร์ กฎหมาย และผู้คนในพลวัตความขัดแย้งในจังหวัดชายแดนใต้*. บรรณาธิการโดย อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. หน้า 3-39. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.).


หมวดหมู่:จังหวัดริมฝั่งอ่าวไทย