ฝูง (นก)

[alt=|thumb|นก[Red-billed quelea รวมตัวเป็นฝูงขนาดมหึมา บางครั้งมีจำนวนถึงหลักหมื่น]] [thumb|นก[Starling รวมตัวเป็นฝูง ขณะที่มีนกล่าเหยื่ออยู่ทางด้านขวาบน]]

**ฝูง** คือการรวมตัวกันของนกหลายตัวเพื่อหาอาหารหรือเดินทางร่วมกัน โดยปกติแล้วฝูงนกมักจะเกี่ยวข้องกับการอพยพ การอยู่รวมกันเป็นฝูงยังให้ประโยชน์ในการหาอาหารและป้องกันจากผู้ล่า แม้ว่าการรวมฝูงอาจมีค่าใช้จ่ายสำหรับสมาชิกแต่ละตัวในฝูง

ฝูงมักถูกกำหนดให้เป็นกลุ่มของสิ่งมีชีวิตที่อยู่ในชนิดพันธุ์เดียวกัน อย่างไรก็ตาม ฝูงผสมที่ประกอบด้วยสองชนิดพันธุ์หรือมากกว่านั้นก็พบได้บ่อย สปีชีส์ของนกที่มีแนวโน้มที่จะรวมกันเป็นฝูงมักมีลักษณะทางอนุกรมวิธานที่คล้ายคลึงกันและมีลักษณะทางสัณฐานวิทยา เช่น ขนาดและรูปร่างที่คล้ายกัน ฝูงผสมช่วยเพิ่มการป้องกันจากผู้ล่า ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งในพื้นที่ปิด เช่น ป่า ที่ซึ่งการส่งเสียงเตือนมีบทบาทสำคัญในการตรวจพบภัยคุกคามในระยะแรก ผลที่ตามมาคือการก่อตัวของฝูงนกหลายชนิดจำนวนมากที่หากินร่วมกัน

## ฝูงผสม
แม้ว่าฝูงผสมมักจะหมายถึงฝูงที่ประกอบด้วยนกสองสายพันธุ์ แต่ที่จริงแล้วหมายถึงพฤติกรรมที่แตกต่างกันของนกทั้งสองกลุ่มในฝูงมากกว่า ในฝูงผสมอาจมีลักษณะพฤติกรรมอยู่สองแบบ ได้แก่ "แซลลี่" และ "กลีเนอร์" โดยแซลลี่เป็นนกที่ทำหน้าที่เป็นผู้คอยเฝ้าระวังภัยในฝูงและจับเหยื่อในอากาศขณะบิน ส่วนกลีเนอร์จะกินเหยื่อที่อาศัยอยู่ในพืชพรรณต่าง ๆ

การศึกษาวิจัยแสดงให้เห็นว่า เมื่อมีทรัพยากรในอากาศเพิ่มขึ้น ฝูงจะมีจำนวนแซลลี่มากกว่ากลีเนอร์ เหตุการณ์นี้มักเกิดขึ้นระหว่างที่เกิดไฟป่า ซึ่งแมลงจะบินหนีจากพืชพรรณออกมาในอากาศ แต่กลีเนอร์ก็สามารถกระตุ้นให้แมลงบินออกมาได้เช่นกัน โดยเมื่อกลีเนอร์จับเหยื่อจากพืชพรรณ จะทำให้เหยื่อตัวอื่น ๆ ในพืชพรรณถูกกระตุ้นให้ออกมาในอากาศ ซึ่งทำให้แซลลี่สามารถหาอาหารได้ง่ายขึ้น

นกที่หายากในสภาพแวดล้อมหนึ่ง ๆ มักมีแนวโน้มที่จะเข้าร่วมพฤติกรรมในฝูงผสมนี้ แม้ว่านกเหล่านี้อาจมีสถานะต่ำกว่านกชนิดอื่น ๆ ในฝูง แต่โอกาสในการหาอาหารจะเพิ่มขึ้นอย่างมาก นอกจากนี้ นกเหล่านี้ยังมีโอกาสถูกล่าลดลง เนื่องจากนักล่ามักประสบความสำเร็จต่ำกว่าเมื่อโจมตีฝูงใหญ่

## การป้องกันจากนักล่า
 ความสามารถในการหลีกเลี่ยงการถูกล่าเป็นหนึ่งในทักษะสำคัญที่จำเป็นเพื่อเพิ่ม ความพอดีทางชีวภาพ การที่ กระรอกพื้น อาศัยอยู่เป็นกลุ่มทำให้มีการตรวจจับนักล่าได้รวดเร็ว กระรอกจะส่งเสียงเตือนภัยให้กับพวกเดียวกันเมื่อพบเห็นภัยคุกคาม ตัวอย่างง่าย ๆ นี้แสดงให้เห็นว่าฝูงสัตว์ไม่ได้จำกัดเฉพาะนกหรือฝูงแกะ แต่ยังพบได้ในสัตว์อื่น ๆ เช่น สัตว์ฟันแทะ เสียงเตือนภัยของกระรอกพื้นจำเป็นต้องมีความสามารถในการรับรู้ถึงอันตรายก่อน แล้วจึงส่งเสียงเตือนพวกเดียวกัน พฤติกรรมนี้ยังพบได้ในนกบางชนิดเช่นกัน อย่างไรก็ตาม การส่งเสียงเตือนภัยก็สามารถบอกตำแหน่งของเหยื่อให้กับนักล่าได้เช่นกัน ประโยชน์ของการเตือนภัยนี้จะมีมากกว่าหากสมาชิกในฝูงมีความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมกัน ซึ่งตาม กฎของแฮมิลตัน ถึงแม้ว่านกที่ส่งเสียงเตือนจะเสียชีวิตไป แต่ความพอดีทางชีวภาพของมันจะไม่ลดลง

 Thick-knees เป็นนกที่พบรวมกันเป็นฝูงใหญ่ในฤดูกาลและภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วโลก ช่วงที่ไม่ได้ผสมพันธุ์ นก Peruvian thick-knee ในชิลีมักอยู่รวมกันเป็นฝูงเฉลี่ยประมาณ 22.5 ตัว ซึ่งเป็นการผสมระหว่างนกโตเต็มวัยและลูกนก ในช่วงเวลานี้ ลูกนกได้เรียนรู้กลยุทธ์การป้องกันตัวจากนักล่าจากนกโตเต็มวัย นักวิจัยเชื่อว่าพฤติกรรมการอยู่รวมกันเป็นฝูงช่วยลดโอกาสที่นักล่าจะประสบความสำเร็จในการล่ามากกว่าการเพิ่มความสามารถในการตรวจจับนักล่าของฝูง

การที่นกอาศัยอยู่ร่วมกันในฝูงช่วยให้ใช้เวลาและพลังงานในการค้นหานักล่าน้อยลง การป้องกันกันและกันภายในฝูงนี้เป็นหนึ่งในข้อดีของการอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม อย่างไรก็ตาม เมื่อขนาดฝูงเพิ่มขึ้น นกที่มีความก้าวร้าวมากขึ้นอาจแสดงท่าทางก้าวร้าวต่อกันมากขึ้น สิ่งนี้เป็นหนึ่งในข้อเสียของการอยู่ร่วมกันเป็นฝูง มักพบว่าขนาดของฝูงเป็นแบบไดนามิก ซึ่งจะมีการเปลี่ยนแปลงตามความต้องการของแต่ละตัวในฝูงเพื่อให้ได้รับประโยชน์สูงสุดโดยไม่ต้องเผชิญกับข้อเสียมากเกินไป

การอยู่ร่วมกันในฝูงใหญ่ทำให้นกสามารถโจมตีนักล่าได้ด้วยกำลังที่มากกว่าการที่นกอยู่ตัวเดียว ฝูงของนก black-capped chickadee แสดงให้เห็นถึงความสามารถในการส่งเสียงเตือนภัยเมื่อพบนักล่าที่อาจเป็นอันตราย นก black-capped chickadee ตัวอื่น ๆ ในฝูงจะล้อมรอบและโจมตีนักล่าในลักษณะการรุม เพื่อบังคับให้นักล่าหนีไป พฤติกรรมนี้เรียกว่า การรุมโจมตี โดยลูกนกในฝูงจะเรียนรู้พฤติกรรมนี้อย่างรวดเร็ว ทำให้เมื่อลูกนกโตขึ้นจะมีทักษะที่ดีขึ้นในการขับไล่นักล่าและตอบสนองอย่างรวดเร็วเมื่อนักล่าอยู่ในสายตา
## การหาอาหารในฝูง
 นกที่อาศัยอยู่ในฝูงอาจจับเหยื่อที่ได้รับบาดเจ็บหรืออ่อนแอจากความพยายามที่ล้มเหลวของนกตัวอื่นในฝูง พฤติกรรมนี้เรียกว่า "ผลกระทบจากการตี" (beater effect) ซึ่งเป็นหนึ่งในประโยชน์ของการหาอาหารร่วมกันในฝูง

นกในฝูงอาจใช้แบบจำลองการแบ่งปันข้อมูล ในสถานการณ์นี้ ฝูงทั้งหมดจะค้นหาอาหาร และเมื่อนกตัวแรกพบแหล่งอาหารที่น่าเชื่อถือ มันจะส่งสัญญาณให้ฝูงรับรู้และทุกตัวในกลุ่มสามารถได้รับประโยชน์จากการค้นพบนี้ แม้ว่านี่จะเป็นประโยชน์ที่ชัดเจนของแบบจำลองการแบ่งปันข้อมูล แต่ก็มีข้อเสียคือ ลำดับชั้นในสังคมของฝูงอาจทำให้นกที่มีสถานะต่ำกว่าไม่ได้รับอาหาร เนื่องจากนกที่มีสถานะสูงกว่าจะยึดครองแหล่งอาหาร อีกหนึ่งข้อเสียคือบางตัวอาจไม่เข้าร่วมในการหาอาหาร แต่จะรอให้นกตัวอื่นหาอาหารก่อนแล้วค่อยเข้าร่วม นกที่หาอาหารด้วยตนเองเรียกว่า "ผู้ผลิต" (producers) ส่วนตัวที่รออาหารจากนกตัวอื่นเรียกว่า "ผู้ลักลอบ" (scroungers)

ระบบล่าสัตว์ที่ซับซ้อนสามารถพบได้ใน เหยี่ยวแฮร์ริส ซึ่งกลุ่มที่มีสมาชิก 2–6 ตัวจะล่าเหยื่อตัวเดียวกัน กลุ่มนี้จะกระจายเป็นกลุ่มย่อยเพื่อโอบล้อมเหยื่อ เช่น กระต่าย ก่อนที่จะทำการโจมตี การล่าเป็นกลุ่มทำให้เหยี่ยวแฮร์ริสสามารถล่าสัตว์ที่ใหญ่ขึ้นได้และลดพลังงานที่ใช้ในการล่า ขณะเดียวกันเหยี่ยวแต่ละตัวในกลุ่มยังสามารถแบ่งอาหารกันได้

## พระอาทิตย์สีดำ
 
ในประเทศเดนมาร์ก มีปรากฏการณ์ปีละสองครั้งที่เรียกว่า *[[Sort sol (bird flock)|Sort Sol]]* (ในภาษาเดนมาร์กแปลว่า "พระอาทิตย์สีดำ") ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเมื่อฝูง นกกิ้งโครงยุโรป รวมตัวกันเป็นจำนวนมากและสร้างรูปร่างที่ซับซ้อนบนท้องฟ้าในช่วงฤดูใบไม้ผลิ ในช่วงเวลานี้ นกกิ้งโครงยุโรปจะพักผ่อนและหาอาหารที่เดนมาร์กในเส้นทางการอพยพของพวกมัน การรวมตัวเป็นกลุ่มใหญ่เช่นนี้ช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกล่าโดย เหยี่ยว

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:นก
หมวดหมู่:พฤติกรรมวิทยา
หมวดหมู่:กระบวนการกลุ่ม
หมวดหมู่:บทความที่มีคลิปวิดีโอ