ศิลปศาสตร์

**ศิลปศาสตร์** () หมายถึง การศึกษาที่มุ่งจะให้ความรู้ทั่วไป และทักษะเชิงปัญญา มิใช่วิชาชีพเฉพาะด้าน หรือความทักษะเชิงช่าง

เดิมนั้น คำว่า "ศิลปศาสตร์" เป็นศัพท์ภาษาสันสกฤต (ศิลฺป + ศาสฺตฺร) หมายถึง วิชาความรู้ทั้งปวง ในภายหลังใช้ในความหมายเดียวกับ Liberal Arts ในภาษาอังกฤษ ดังระบุคำนิยามไว้ข้างต้น 

ในประวัติศาสตร์การศึกษาของตะวันตกนั้น ศิลปศาสตร์ 7 อย่าง อาจจำแนกได้เป็น 2 กลุ่ม คือ ไตรศิลปศาสตร์ (trivium) และ จตุรศิลปศาสตร์ (quadrivium)

การศึกษาในกลุ่ม *ไตรศิลปศาสตร์* ประกอบด้วย 3 สาขาวิชา ได้แก่ ไวยากรณ์  ตรรกศาสตร์ และวาทศาสตร์ (rhetoric) ส่วนการศึกษากลุ่ม *จตุรศิลปศาสตร์* ประกอบด้วย 4 สาขาวิชา ได้แก่ เลขคณิต เรขาคณิต ดนตรี และดาราศาสตร์) ศิลปศาสตร์นั้นถือเป็นหลักสูตรแกนของมหาวิทยาลัยสมัยกลาง

คำว่า *liberal* ในคำว่า *liberal arts* นั้น มาจากศัพท์ภาษาละตินว่า *liberalis* หมายถึง "เหมาะแก่เสรีชน" (ชนชั้นสูงด้านสังคมและการเมือง) ซึ่งตรงกันข้ามกันศิลปะการรับใช้หรือบริการ (servile arts) ในเบื้องต้นคำว่าศิลปศาสตร์ในแนวคิดของตะวันตก จึงเป็นตัวแทนของทักษะและความรู้ทั่วไป ที่จำเป็นต้องใช้ในหมู่ชนชั้นสูงในสังคม ขณะที่ศิลปะบริการนั้น เป็นตัวแทนของความรู้และทักษะของพ่อค้าผู้เชี่ยวชาญ ที่จำเป็นต้องรู้ในหมู่ผู้รับใช้ชนชั้นสูง หรือขุนนาง

## ศิลปศาสตร์ 18 ประการ
ในสายวัฒนธรรมตะวันออก มีกล่าวถึงศิลปศาสตร์ 18 ประการ ดังนี้
# สูติ ความรู้ทั่วไป
# สัมมติ ความรู้กฎธรรมเนียมต่างๆ
# สังขยา การคำนวณ
# โยคยันตร์ การช่างยนต์
# นีติ นีติศาสตร์
# วิเสสิกา ความรู้การอันทำให้เกิดมงคล
# คันธัพพา วิชานาฏศิลป์
# คณิกา วิชาบริหารร่างกาย
# ธนุพเพธา วิชายิงธนู
# ปุราณา โบราณคดี
# ติกิจฉา วิชาแพทย์
# อิติหาสา ตำนานหรือประวัติศาสตร์
# โชติ ดาราศาสตร์
# มายา วิชาพิชัยสงคราม
# ฉันทสา การประพันธ์
# เกตุ วาทศิลป์
# มันตา วิชามนต์
# สัททา ไวยากรณ์

## คณะศิลปศาสตร์ในประเทศไทย
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
* คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ (โครงการจัดตั้งคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์)
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลกรุงเทพ
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก วิทยาเขตจักรพงษภูวนารถ
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์
* สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
* สาขาวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
* คณะศิลปศาสตร์ประยุกต์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
* คณะศิลปศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
* สำนักวิชาศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
* คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย

## ปริญญาศิลปศาสตร์
ผู้เรียนจบปริญญาในสาขาวิชาใดก็ตามในกลุ่มศิลปศาสตร์ จะได้รับปริญญา มีชื่อดังต่อไปนี้
* ปริญญาตรี คือ **ศิลปศาสตรบัณฑิต** ย่อ **ศศ.บ.**
* ปริญญาโท คือ **ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต** ย่อ **ศศ.ม.** และ
* ปริญญาเอก คือ **ศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิต** ย่อ **ศศ.ด.**

## ดูเพิ่ม
* มนุษยศาสตร์
* ศิลปะเครื่องกล
* อักษรศาสตร์

## อ้างอิง
* *ศิลปศาสตร์แนวพุทธ*. พระเทพเวที (ประยุทธ์ ปยุตฺโต) พ.ศ. 2534.

ศิลปศาสตร์
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การศึกษา
หมวดหมู่:ปรัชญาการศึกษา
หมวดหมู่:มนุษยศาสตร์