อาร์เธอร์ เวลสลีย์ ดยุกที่ 1 แห่งเวลลิงตัน

จอมพล **อาร์เธอร์ เวลสลีย์ ดยุกที่ 1 แห่งเวลลิงตัน** () เป็นนายทหารบกและรัฐบุรุษชาวอังกฤษ ผู้เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญด้านการทหารและการเมืองของสหราชอาณาจักรในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 โดยดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีแห่งสหราชอาณาจักรถึงสองสมัย เขาเป็นหนึ่งในผู้บัญชาการอังกฤษที่ยุติสงครามอังกฤษ–ไมซอร์ด้วยการเอาชนะทีพู สุลต่านในปี ค.ศ. 1799 และต่อมาเป็นผู้บัญชาการคนสำคัญในสงครามสหสัมพันธมิตรครั้งที่เจ็ด ซึ่งเอาชนะนโปเลียนในยุทธการวอเตอร์ลู ค.ศ. 1815

เวลสลีย์เกิดในครอบครัวโปรเตสแตนต์ แอสเซนเดนซี ที่ดับลิน ราชอาณาจักรไอร์แลนด์ เข้ารับราชการในกองทัพอังกฤษเมื่อปี ค.ศ. 1787 ในตำแหน่งนายทหารบกชั้นผู้น้อย และเคยเป็นผู้ช่วยทหารของลอร์ดผู้สำเร็จราชการไอร์แลนด์ รวมถึงดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาสามัญชนไอริช เขาเลื่อนยศเป็นพันเอกในปี ค.ศ. 1796 รบในสมรภูมิฟลานเดอร์ส ก่อนถูกส่งไปอินเดีย มีบทบาทสำคัญในสงครามอังกฤษ–ไมซอร์ครั้งที่สี่ ซึ่งจบลงด้วยชัยชนะที่ศรีรังคปัฏฏณะในปี ค.ศ. 1799 ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการศรีรังคปัฏฏณะและไมซอร์ และเมื่อเลื่อนเป็นพลตรี ก็นำกองทัพเอาชนะสมาพันธรัฐมราฐาที่ยุทธการอัสไซในปี ค.ศ. 1803 อย่างเด็ดขาด

เวลสลีย์เป็นผู้บัญชาการศึกคาบสมุทรในสงครามนโปเลียน และได้รับการเลื่อนขึ้นขึ้นเป็นจอมพลภายหลังสามารถนำกองทัพพันธมิตรมีชัยเหนือฝรั่งเศสได้ในยุทธการที่วิกตอเรียในปี 1813 ซึ่งตามมาด้วยการเนรเทศนโปเลียนในปีต่อมา เวลสลีย์เข้ารับตำแหน่งเป็นราชทูตประจำฝรั่งเศส และได้รับบรรดาศักดิ์เป็นดยุก ต่อมาระหว่างสมัยร้อยวันในปี 1815 กองทัพพันธมิตรของเขาร่วมกับกองทัพปรัสเซียที่นำโดยพลโทบลือเชอร์ มีชัยเหนือนโปเลียนในยุทธการที่วอเตอร์ลู ชีวิตทหารของเขานั้นเป็นที่น่ายกย่องอย่างยิ่ง จากรายงานราชการสงคราม ตลอดชีวิตทหารของเขาได้ผ่านศึกสงครามมากว่า 60 ครั้ง เขามีชื่อเสียงขึ้นมาจากการปรับตัวและใช้กลยุทธ์ในการตั้งรับข้าศึกจนสามารถมีชัยนับครั้งไม่ถ้วนเหนือข้าศึกที่มีกำลังเหนือกว่า ในขณะที่ตัวเขาเองก็ได้รับบาดเจ็บน้อยมาก เขาจึงได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งในผู้บัญชาฝ่ายตั้งรับตลอดกาล กลยุทธ์และแผนการรบของเขาจำนวนมากถูกนำไปสอนในวิทยาลัยการทหารชั้นนำของโลก

ภายหลังออกจากราชการทหาร เขาก็กลับคืนสู่งานการเมือง โดยได้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีสองสมัยโดยสังกัดพรรคทอรี ระหว่างปี 1828 ถึง 1830 และอีกครั้งเป็นช่วงเวลาไม่ถึงเดือนในปี 1834 ต่อมาเขาได้ดำรงตำแหน่งผู้นำในสภาขุนนาง จนกระทั่งเกษียณอายุแต่ยังคงเป็นผู้บัญชาการกองทัพอังกฤษจนกระทั่งถึงแก่อสัญกรรม

## ประวัติ
### วัยเยาว์และการศึกษา
thumb|left|ปราสาทแดนแกนของตระกูลเวลสลีย์ในไอร์แลนด์
อาเธอร์เกิดในตระกูลชนชั้นสูงครึ่งอังกฤษ-ไอร์แลนด์ ในราชอาณาจักรไอร์แลนด์ เป็นบุตรชายคนที่สามในบรรดาบุตรชายห้าคนของ เอิร์ลที่ 1 แห่งมอร์นิงตัน กับภริยานามว่าแอนน์ ซึ่งเป็นบุตรีของไวเคานต์แดนแกนนอนที่ 1 ชีวประวัติของเขามักจะอ้างอิงจากหลักฐานหนังสือพิมพ์เก่า ซึ่งระบุไว้ว่าเขาเกิดในวันที่ 1 พฤษภาคม 1769 ซึ่งเป็นวันที่เข้ารับศีลล้างบาป แต่ไม่ได้ระบุถึงสถานที่เกิดที่แน่นนอน แต่เชื่อว่าเขาน่าจะเกิดที่ทาวเฮาส์ของครอบครัวในกรุงดับลิน 

อาเธอร์ใช้ชีวิตในวัยเด็กส่วนใหญ่ของเขาอยู่ที่บ้านสองหลังของครอบครัว หลังแรกคือบ้านขนาดใหญ่ในดับลิน และอีกหลังคือปราสาทแดนแกนทางตะวันตกเฉียงเหนือของดับลิน บิดาของเขาถึงแก่อสัญกรรมในปี 1781 ซึ่งริชาร์ด ผู้เป็นพี่ชายคนโตของเขาก็เป็นผู้สืบต่อตำแหน่งเอิร์ลแห่งมอร์นิงตัน

เขาเข้าเรียนที่โรงเรียนโบสถ์ขณะอาศัยอยู่ที่แดนแกน และสถาบันมิสเตอร์ไวนต์ขณะอาศัยอยู่ที่ดับลิน และโรงเรียนบราวน์ขณะอาศัยอยู่ในลอนดอน แล้วจึงเข้าเรียนในวิทยาลัยอีตันระหว่างปี 1781 ถึง 1784 ความโดดเดี่ยวของเขาทำให้เขาเกลียดที่นี่มาก เขามักจะพูดว่า "ชนะศึกวอเตอร์ลูที่ลานกีฬาของอีตัน" ทั้งๆที่อีตันไม่มีลานกีฬา ในปี 1785 จากการที่เขาไม่ค่อยประสบความสำเร็จในการเรียนที่อีตัน ประกอบกับครอบครัวเริ่มมีปัญหาขัดสนเงินทองภายหลังการอสัญกรรมของบิดา ทำให้เขาและมารดาต้องย้ายไปอาศัยอยู่ที่บรัสเซลส์ในเบลเยียม แม้อายุจะย่างเข้ายี่สิบแล้ว แต่เขาก็แสดงความเด่นประกายออกมาเพียงเล็กน้อยเท่านั้น ในขณะที่มารดาของเขาก็ตระหนักถึงความเกียจคร้านในตัวเขา เธอเคยกว่าวว่า "ชั้นไม่รู้ว่าควรจะทำยังไงกับอาเธอร์เจ้าลูกชายจอมเทอะทะของฉันดี"

ในปีต่อมา อาเธอร์เข้าศึกษาที่ราชวิทยาลัยการทรงตัวในเมืองอ็องเฌของฝรั่งเศส เขาเริ่มแสดงออกถึงความก้าวหน้า และกลายเป็นนักขี่ม้าที่ดี และยังได้เรียนภาษาฝรั่งเศสซึ่งภายหลังได้เป็นประโยชน์ต่อเขาอย่างมาก และจึงกลับไปยังอังกฤษในปลายปี 1786 ซึ่งพัฒนาการของเขาทำให้มารดาของเขาประหลาดใจอย่างมาก

## ราชการทหาร
[thumb|left|ปีแรกของการเป็นทหาร เวลสลีย์ทำงานใน[ปราสาทดับลิน *(ในภาพ)* ในฐานะนายทหารคนสนิทของผู้แทนพระองค์ประจำไอร์แลนด์]]
เนื่องด้วยครอบครัวยังขัดสน ด้วยคำแนะนำของมารดา พี่ชายของเขาได้ไปร้องขอกับสหาย คือ ดยุกแห่งรัทแลนด์ ซึ่งขณะนั้นเป็นผู้แทนพระองค์ประจำไอร์แลนด์ ให้รับเวลสลีย์เข้าประจำการในกองทัพ ไม่นานหลังจากนั้นในวันที่ 7 มีนาคม 1787 เวลสลีย์ได้รับการบรรจุเข้ารับราชการทหารที่ตำแหน่งร้อยตรี ในกองร้อยเดินเท้าที่ 73  และในเดินตุลาคม ด้วยความช่วยเหลือจากทางพี่ชาย เวลสลีย์ก็ได้ขึ้นเป็นนายทหารคนสนิทของลอร์ดบักกิงแฮม ผู้แทนพระองค์คนใหม่ ด้วยค่าตอบแทน 10 ชิลลิงต่อวัน (หนึ่งเท่าของค่าตอบแทนร้อยตรี) ต่อมาเขาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยที่ 76 ที่ตั้งขึ้นใหม่ในไอร์แลนด์ และในวันคริสต์มาสของปี 1787 นั้นเองเขาก็ได้เลื่อนยศเป็นร้อยโท ด้วยตำแหน่งนายทหารคนสนิทนี้ งานส่วนใหญ่ของเขาจึงเปรียบเสมือนผู้ช่วยและเลขาของผู้แทนพระองค์ฯ ซึ่งในไอร์แลนด์นี้เองเวลสลีย์ชื่นชอบการพนันมาก และมักจะเป็นหนี้เป็นสินคนอื่นอยู่เสมอ

มกราคม 1788 เขาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยเดินเท้าที่ 44 และไม่นานต่อมาถูกโอนชื่อไปอยู่ในกองร้อยมังกรที่ 12 ในเจ้าชายแห่งเวลส์ หลังจากนี้เป็นช่วงเวลาที่เขาเริ่มเข้าไปมีบทบาททางการเมือง และในปี 1789 ได้รับเลือกเป็นสมาชิกรัฐสภาจากเขตทริมในสภาสามัญชนไอร์แลนด์ในช่วงนี้เขายังคงรับราชการอยู่ในปราสาทดับสินโดยที่มีสิทธิ์ออกเสียงในสภาไอร์แลนด์ เมื่อเขาหมดวาระในสภาในปี 1791 เขาได้เลื่อนยศเป็นร้อยเอก และถูกโอนชื่อไปประจำการในกองร้อยเดินเท้าที่ 56 และในเดือนตุลาคมโอนไปกองร้อยมังกรที่ 18 ต่อมา ในปี 1793 เมื่อเวลสลีย์ใช้เงินสนับสนุนจากพี่ชายซื้อตำแหน่งพันโทในกรมทหารเดินเท้าที่ 33 เขาได้สัมผัสสมรภูมิระดับทวีปครั้งแรกในการทัพแฟลนเดอร์ส (Flanders Campaign) เพื่อต่อต้านฝรั่งเศส แม้กองทัพอังกฤษจะพ่ายแพ้ยับเยินจากความล้มเหลวในการส่งกำลังบำรุงและผู้นำที่ขาดประสบการณ์ แต่เวลสลีย์กลับมองว่า *"อย่างน้อยฉันก็ได้เรียนรู้ว่าสิ่งใดที่ไม่ควรทำ และนั่นคือบทเรียนที่มีค่ามหาศาล""*

### ประจำอินเดีย
ในปี 1796 อาเธอร์ถูกส่งไปประจำการในอินเดีย ซึ่งเป็นช่วงที่พี่ชายของเขาคือริชาร์ด เวลสลีย์ ดำรงตำแหน่งผู้สำเร็จราชการอินเดีย 

ในปี 1799 ในสงครามอังกฤษ-ไมซอร์ครั้งที่สี่ อาเธอร์มีบทบาทสำคัญในการปิดล้อมเข้าตีศรีรังคปัฏฏณะจนนำไปสู่จุดจบของระบอบสุลต่าน ชัยชนะนี้ทำให้เขาได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ว่าการนครไมซอร์ ซึ่งเป็นโอกาสให้เขาได้ฝึกฝนทักษะการบริหารจัดการกองทัพและการส่งกำลังบำรุงที่ซับซ้อนอันเป็นหัวใจสำคัญของชัยชนะในอนาคตอย่างไรก็ตาม ผลงานที่ยอดเยี่ยมที่สุดคือยุทธการที่อะไซ (Battle of Assaye) ในปี 1803 ระหว่างสงครามมราฐาครั้งที่สอง เวลส์ลีย์นำกองกำลังเพียง 13,000 นาย เข้าหักเอาชนะกองทัพมราฐาที่มีจำนวนมากกว่าถึง 50,000 นายพร้อมปืนใหญ่จำนวนมาก เขาตัดสินใจอย่างเด็ดขาดในการข้ามแม่น้ำเพื่อเข้าตีโอบในจุดที่ข้าศึกไม่คาดคิด

อาเธอร์เดินทางกลับอังกฤษในปี 1805 พร้อมเกียรติยศและทรัพย์สินที่มากพอจะปลดหนี้สิน เขามักกล่าวในภายหลังว่าศึกอะไซคือชัยชนะที่ดีที่สุดในชีวิต ยิ่งกว่าศึกวอเตอร์ลู

## เกียรติยศ

### ยศทหาร
* **ร้อยตรี** – มีนาคม 1787
* **ร้อยโท** – ธันวาคม 1787
* **ร้อยเอก** – มิถุนายน 1791
* **พันตรี** – เมษายน 1793
* **พันโท** – กันยายน 1793
* **พันเอก** – พฤษภาคม 1796
* **พลตรี** – เมษษยน 1802
* **พลโท** – เมษายน 1808
* **จอมพล** – มิถุนายน 1813

### ยศขุนนาง
* **บารอนโดรู** บารอนแห่งเวลสลีย์ในเคานตีซัมเมอร์เซต – 26 สิงหาคม 1809
* **ไวเคานต์เวลลิงตัน** ไวเคานต์แห่งทาลาเวราและแห่งเวลลิงตันในเคานตีซัมเมอร์เซต – 26 สิงหาคม 1809
* **เอิร์ลแห่งเวลลิงตัน** – 28 กุมภาพันธ์ 1812
* **มาควิสแห่งเวลลิงตัน** – 18 สิงหาคม 1812
* **มาควิสโดรู** – 3 พฤษภาคม 1814
* **ดยุกแห่งเวลลิงตัน** – 3 พฤษภาคม 1814

### บรรดาศักดิ์ต่างประเทศ
* **ดยุกแห่งวีโตเรีย** ในโปรตุเกส – 1812
* **มาควิสแห่งตอร์เรส เวดราส** ในโปรตุเกส – 1812
* **เคานต์แห่งวีเมริโอ** ในโปรตุเกส – 1811
* **ดยุกแห่งซีอูดา โรดริโก** ในสเปน – 1812
* **เจ้าชายแห่งวอเตอร์ลู** ในสวิตเซอร์แลนด์ – 1815

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* สงครามนโปเลียน
* รายนามนายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร


หมวดหมู่:นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:บุคคลในสงครามนโปเลียนชาวอังกฤษ
หมวดหมู่:ทหารในสงครามนโปเลียน
หมวดหมู่:ผู้นำในสงครามนโปเลียน
หมวดหมู่:ดยุกแห่งเวลลิงตัน
หมวดหมู่:จอมพลชาวสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:จอมพลแห่งจักรวรรดิรัสเซีย
หมวดหมู่:นักการทหารชาวอังกฤษ
หมวดหมู่:ชาวอังกฤษเชื้อสายไอริช
หมวดหมู่:บุคคลจากดับลิน
หมวดหมู่:บุคคลจากวิทยาลัยอีตัน
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคทางประสาทวิทยา