วงศ์ตีนเป็ด

**วงศ์ตีนเป็ด** หรือ วงศ์ไม้ลั่นทม หรือ วงศ์โมก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Apocynaceae‎) หรือ  เป็นชื่อวงศ์พรรณไม้ของพืชในสกุลลั่นทม หรือ ลีลาวดี, ตีนเป็ด,  ลักษณะเด่นคือทุกส่วนของต้นพืชมีน้ำยางขาวมี ใบเป็นเดี่ยวติดตรงข้ามหรือติดเป็นวงรอบข้อ ขอบใบเรียบเส้นแขนงใบเป็นร่างแห กลีบดอกเชื่อมติดกัน เกสรเพศผู้มี 5 อันติดบนท่อกลีบดอก มีเกสรเพศเมีย 2 อันเชื่อมติดกัน รังไข่ติดเหนือวงกลีบ รังไข่มี 2 ช่อง ผลเป็นฝักคู่ หรือเดี่ยวแตกตามแนวเดียว เมล็ดมีขนเป็นกระจุกที่ปลาย ในวงศ์นี้เป็นไม้หวงห้าม 4 สกุล คือ สกุลตีนเป็ด สกุลไยลูตง สกุลโมกหลวง และสกุลโมกมัน ไม้ตีนเป็ด จัดเป็นไม้หวงห้ามประเภท ก ตามพระราชกฤษฎีกากำหนดไม้หวงห้าม พ.ศ. 2530

## ลักษณะประจำวงศ์
วงศ์ตีนเป็ดเป็นวงศ์ของ ไม้ต้น ไม้พุ่ม หรือไม้เลื้อย ซึ่งมียางสีขาว ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้ามหรือติดเป็นวงรอบข้อ ดอกออกเป็นช่อตามง่ามใบหรือตามปลายยอด และเป็นดอกสมบูรณ์เพศสมมาตรตามรัศมี กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 5 กลีบ กลีบดอกเชื่อมติดกันเป็นรูปแจกัน รูปทรงกระบอก รูปกรวย รูปคนโท หรือรูปวงล้อ ปลายกลีบซ้อนกัน เกสรเพศผู้มี 5 อันติดบนท่อกลีบดอก รังไข่ติดเหนือวงกลีบ มีเกสรเพศเมีย 2 อัน เชื่อมติดกัน ยอดเกสรเพศเมียมีอันเดียว รังไข่ภายในมี 2 ช่องหรือมีช่องเดียว ผลมีลักษณะทั้ง นุ่มมีเมล็ดเดี่ยว และ แข็ง หรือหลายเมล็ด หรือผลเป็นฝักคู่ เมื่อแก่แตก หรือผลแตกตามแนวเดียว เมล็ดมีขนเป็นกระจุกที่ปลาย

## วงศ์ใกล้เคียง
* วงศ์นมตำเลีย (ชื่อวิทยาศาสตร์: Asclepiadaceae) ลักษณะที่แตกต่างคือ วงศ์นมตำเลียจะมีกลีบดอกแยกกันเป็นรูปวงล้อ ก้านเกสรเพศผู้สั้น หรือไม่มีเลย รังไข่ติดเหนือวงกลีบ หรือติดค่อนข้างใต้วงกลีบ ผลมักมีปุยขนที่ปลายด้านใดด้านหนึ่งเพียงด้านเดียว ในระบบ APG รวมเข้ากับวงศ์ตีนเป็ดแล้ว
* วงศ์เข็ม (ชื่อวิทยาศาสตร์: Rubiaceae) โดยวงศ์เข็มมีหูใบร่วมระหว่างโคนก้านใบ รังไข่ติดใต้วงกลีบ บางครั้งพบติดอยู่เหนือวงกลีบ
* วงศ์กันเกรา (ชื่อวิทยาศาสตร์: Loganiaceae) เพียงแต่วงศ์กันเกราไม่มีหูใบ บางที่พบว่ามีรังไข่ติดอยู่เหนือวงกลีบ หรือบางครั้งพบติดอยู่เกือบใต้วงกลีบ

## การจัดจำแนก
### วงศ์ย่อย
Apocynoideae และ Rauvolfioideae เป็นส่วนของวงศ์ Apocynaceae อย่างแคบ ส่วนอีกสามวงศ์ย่อยมาจากวงศ์นมตำเลีย
 
* Apocynoideae
* Asclepiadoideae
* Periplocoideae
* Rauvolfioideae
* Secamonoideae


### สกุล
 
* *[[Acokanthera]]*
* *[[Adenium]]*
* *[[Aganonerion]]*
* *[[Aganosma]]*
* *[[Alafia (plant)|Alafia]]*
* *[[Allamanda]]*
* *[[Allomarkgrafia]]*
* *[[Allowoodsonia]]*
* สกุลตีนเป็ด (*[[Alstonia]]*)
* *[[Alyxia]]*
* *[[Amalocalyx]]*
* *[[Ambelania]]*
* *[[Amsonia]]*
* *[[Ancylobothrys]]*
* *[[Anechites]]*
* *[[Angadenia]]*
* *[[Anodendron]]*
* *[[Apocynum]]*
* *[[Araujia]]*
* *[[Arduina (genus)|Arduina]]*
* *[[Artia (genus)|Artia]]*
* *[[Asclepias]]*
* *[[Asketanthera]]*
* *[[Aspidosperma]]*
* *[[Baissea]]*
* *[[Beaumontia]]*
* *[[Bousigonia]]*
* *[[Cabucala]]*
* *[[Callichilia]]*
* *[[Calocrater]]*
* *[[Cameraria (plant)|Cameraria]]*
* *[[Caralluma]]*
* *[[Carissa]]*
* *[[Carpodinus]]*
* *[[Carruthersia]]*
* *[[Carvalhoa]]*
* *[[Catharanthus]]*
* *[[Cerbera]]*
* *[[Cerberiopsis]]*
* *[[Ceropegia]]*
* *[[Chamaeclitandra]]*
* *[[Chilocarpus]]*
* *[[Chonemorpha]]*
* *[[Cionura]]*
* *[[Cleghornia]]*
* *[[Clitandra]]*
* *[[Condylocarpon]]*
* *[[Couma]]*
* *[[Craspidospermum]]*
* *[[Crioceras]]*
* *[[Cycladenia]]*
* *[[Cyclocotyla]]*
* *[[Cylindropsis]]*
* *[[Cynanchum]]*
* *[[Delphyodon]]*
* *[[Dewevrella]]*
* *[[Dictyophleba]]*
* *[[Dipladenia]]*
* *[[Diplorhynchus]]*
* *[[Dyera]]*
* *[[Ecdysanthera]]*
* *[[Echites]]*
* *[[Elytropus]]*
* *[[Epigynium]]*
* *[[Eucorymbia]]*
* *[[Farquharia]]*
* *[[Fernaldia]]*
* *[[Forsteronia]]*
* *[[Funtumia]]*
* *[[Galactophora]]*
* *[[Geissospermum]]*
* *[[Gonioma]]*
* *[[Grisseea]]*
* *[[Gymnema]]*
* *[[Hancornia]]*
* *[[Haplophyton]]*
* *[[Himatanthus]]*
* *[[Holarrhena]]*
* *[[Hoya]]*
* *[[Hunteria]]*
* *[[Hymenolophus]]*
* *[[Ichnocarpus]]*
* *[[Isonema]]*
* *[[Ixodonerium]]*
* *[[Kamettia]]*
* *[[Kibatalia]]*
* *[[Kopsia]]*
* *[[Lacmellea]]*
* *[[Landolphia]]*
* *[[Laubertia]]*
* *[[Laxoplumeria]]*
* *[[Lepinia]]*
* *[[Lepiniopsis]]*
* *[[Leuconotis]]*
* *[[Lochnera]]*
* *[[Lyonsia]]*
* *[[Macoubea]]*
* *[[Macropharynx]]*
* *[[Macrosiphonia]]*
* *[[Malouetia]]*
* *[[Mandevilla]]*
* *[[Mascarenhasia]]*
* *[[Melodinus]]*
* *[[Mesechites]]*
* *[[Micrechtites]]*
* *[[Microplumeria]]*
* *[[Molongum]]*
* *[[Mortoniella]]*
* *[[Motandra]]*
* *[[Mucoa]]*
* *[[Neobracea]]*
* *[[Neocouma]]*
* *[[Nerium]]*
* *[[Nouettea]]*
* *[[Ochrosia]]*
* *[[Odontadenia]]*
* *[[Oncinotis]]*
* *[[Orthopichonia]]*
* *[[Pachypodium]]*
* *[[Pachouria]]*
* *[[Papuechites]]*
* *[[Parahancornia]]*
* *[[Parameria]]*
* *[[Parepigynum]]*
* *[[Parsonsia]]*
* *[[Peltastes]]*
* *[[Pentalinon]]*
* *[[Periploca (plant)|Periploca]]*
* *[[Petchia]]*
* *[[Picralima]]*
* *[[Plectaneia]]*
* *[[Pleiocarpa]]*
* *[[Pleioceras]]*
* สกุลลีลาวดี (*[[Plumeria]]*)
* *[[Pottsia]]*
* *[[Prestonia (plant)|Prestonia]]*
* *[[Pycnobotrya]]*
* *[[Quiotania]]*
* *[[Rauvolfia]]*
* *[[Rhabdadenia]]*
* *[[Rhazya]]*
* *[[Rhigospira]]*
* *[[Rhodocalyx]]*
* *[[Rhyncodia]]*
* *[[Saba (genus)|Saba]]*
* *[[Schizozygia]]*
* *[[Secondatia]]*
* *[[Sindechites]]*
* *[[Skytanthus]]*
* *[[Spirolobium]]*
* *[[Spongiosperma]]*
* *[[Stemmadenia]]*
* *[[Stephanostegia]]*
* *[[Stephanostema]]*
* *[[Stipecoma]]*
* *[[Strempeliopsis]]*
* *[[Strophanthus]]*
* *[[Tabernaemontana]]*
* *[[Tabernanthe]]*
* *[[Temnadenia]]*
* *[[Thenardia]]*
* *[[Thevetia]]*
* *[[Tintinnabularia]]*
* *[[Trachelospermum]]*
* *[[Urceola (plant)|Urceola]]*
* *[[Urnularia]]*
* *[[Vahadenia]]*
* *[[Vallariopsis]]*
* *[[Vallaris]]*
* *[[Vallesia]]*
* *[[Vinca]]*
* *[[Vincetoxicum]]*
* *[[Voacanga]]*
* *[[Willughbeia]]*
* *[[Woytkowskia]]*
* *[[Wrightia]]*
* *[[Xylinabaria]]*
* *[[Xylinabariopsis]]*


## การกระจายพันธุ์
พันธุ์ไม้ในวงศ์นี้มีประมาณ 180 สกุล 1,500 ชนิด  กระจายพันธุ์ในประเทศไทย 42 สกุล 150 ชนิด โดยมีสกุลเด่น&thinsp;ๆ คือ
* สกุลตีนเป็ด () มีลักษณะผลเป็นฝักคู่ ขึ้นในป่าดิบที่ต่ำ ได้แก่ ตีนเป็ดหรือพญาสัตบรรณ (*Alstonia scholaris* (L.) R. Br.)
* สกุลตีนเป็ดทะเล  () ไม้ต้น ขึ้นตามป่าชายเลนและป่าชายหาด ได้แก่ ตีนเป็ดทราย (*Cerbera manghas* L.) ผลมีเนื้อเมล็ดแข็ง
* สกุลไยลูตง () ไม้ต้น ขึ้นตามป่าชายหาด ได้แก่ ตีนเป็ดแดง (*Dyera costulata* (Miq.) Hook.f.) ผลเป็นฝักคู่ เมล็ดรีแบนมีปีก
* สกุลคุย () ไม้เลื้อย ผลนุ่ม กลม สีเหลืองหรือส้ม ได้แก่ คุย (*Willughbeia edulis* Roxb.)
* สกุลโมกหลวง () ไม้พุ่มผลัดใบหรือไม้ต้น สูงได้ถึง 15 เมตร เปลือกต้นสีเทาอ่อนถึง น้ำตาล หลุดลอกเป็นแผ่นกลม&thinsp;ๆ ไม่เท่ากัน เช่น โมกหลวง (*Holarrhena pubescens* Wall. ex G.Don)
* สกุลโมกมัน () ไม้ต้นผลัดใบขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูง 8–20 เมตร เปลือกสีขาวหรือสีเทาอ่อนถึงน้ำตาล นิ่มคล้ายจุกไม้ก๊อร์ค เช่น โมกมัน (*Wrightia arborea* (Dennst.) Mabb.)

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* 

หมวดหมู่:วงศ์ตีนเป็ด