เขตพระราชฐานอากาซากะ

**เขตพระราชฐานอากาซากะ** (ญี่ปุ่น: 赤坂御用地; โรมาจิ: *Akasaka Goyōchi*; อังกฤษ: Akasaka Estate) เป็นเขตที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ในราชวงศ์ญี่ปุ่น ตั้งอยู่ ณ ย่านโมโตอากาซากะ แขวงอากาซากะ เขตมินาโตะ กรุงโตเกียว มีพื้นที่ 510,000 ตารางเมตรโดยประมาณ 

ภายในเขตพระราชฐานจะประกอบไปด้วย สวนหลวงอากาซากะ, พระตำหนักที่ประทับ, ตำหนักที่ประทับ, และสำนักงานของเจ้าหน้าที่สำนักพระราชวัง ซึ่งในปัจจุบันพระบรมวงศานุวงศ์ในราชวงศ์ญี่ปุ่นโดยส่วนใหญ่จะประทับอยู่ในเขตพระราชฐานแห่งนี้ ยกเว้นสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะ, สมเด็จพระจักรพรรดินีมาซาโกะ, เจ้าหญิงไอโกะที่ประทับ ณ พระราชวังหลวงโตเกียว, เจ้าชายกับเจ้าหญิงฮิตาจิที่ประทับ ณ วังฮิตาจิ (วังโทกิวามัตสึ) เขตชิบูยะ กรุงโตเกียว, และเจ้าหญิงโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะที่ประทับ ณ อดีตบ้านพักของอธิบดีสำนักพระราชวัง เขตชิโยดะ กรุงโตเกียว

ตามธรรมเนียมแล้วที่ประทับจะถูกเปลี่ยนชื่อไปตามพระอิสริยยศของผู้ประทับหลัก ปัจจุบันภายในเขตพระราชฐานอากาซากะประกอบไปด้วยที่ประทับ ดังนี้
* พระตำหนักเซ็นโต (仙洞御所)
* ตำหนักอากิชิโนะ (秋篠宮邸)
* ตำหนักมิกาซะ (三笠宮邸)
* ตำหนักมิกาซะตะวันออก (三笠宮東邸)
* ตำหนักทากามาโดะ (高円宮邸)
สถานที่อื่น ๆ ภายในเขตพระราชฐานอากาซากะ ประกอบด้วย
* ตำหนักอากาซากะตะวันออก (赤坂東邸)
* สวนหลวงอากาซากะ (赤坂御苑)
* ทำเนียบรับรองพระตำหนักอากาซากะ (迎賓館赤坂離宮)

## ประวัติ
thumb|ประตูทางเข้าคฤหาสน์ตระกูลคิชูโทกูงาวะในอดีต เมื่อ พ.ศ. 2435
สืบเนื่องจากในต้นรัชสมัยเมจิได้มีการย้ายเมืองหลวงจากเมืองเกียวโตมายังโตเกียว จึงทำให้พระบรมวงศานุวงศ์ต้องมีการย้ายที่ประทับมายังนครโตเกียวเช่นกัน ซึ่งเขตพระราชฐานอากาซากะในสมัยนั้นเคยเป็นที่ตั้งของคฤหาสน์ตระกูลคิชูโทกูงาวะ (紀州徳川家) มาก่อน จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2415 (ปีเมจิที่ 5) โมจิซึงุ โทกูงาวะ (徳川 茂承) ผู้นำตระกูลคิชูโทกูงาวะคนที่ 14 ได้มอบที่ดินแห่งนี้ให้กับราชวงศ์ญี่ปุ่น

วันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2416 (ปีเมจิที่ 6) เกิดเหตุการณ์เพลิงไหม้ที่พระตำหนักนิชิโนะมารุ (西の丸御殿) ซึ่งเป็นที่ประทับของจักรพรรดิเมจิภายในพระราชวังหลวงโตเกียว จึงทำให้จักรพรรดิเมจิต้องย้ายมาประทับ ณ อดีตคฤหาสน์ของตระกูลคิชูโทกูงาวะเป็นการชั่วคราว (ตั้งอยู่ในบริเวณเดียวกันกับทำเนียบรับรองพระตำหนักอากาซากะในปัจจุบัน) ระหว่างรอการก่อสร้างพระตำหนักแห่งใหม่ในพระราชวังหลวงโตเกียว พอพระตำหนักใหม่สร้างเสร็จในวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ. 2431 (ปีเมจิที่ 21) พระองค์จึงย้ายออกไปประทับในพระราชวังหลวงโตเกียวตามเดิม

หลายปีถัดมา ได้มีการก่อสร้างพระตำหนักขึ้นเป็นครั้งแรกภายในที่ดินแห่งนี้เพื่อใช้เป็นที่ประทับสำหรับมกุฎราชกุมารโยชิฮิโตะ โดยก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2452 (ปีเมจิที่ 42) และมีการเรียกชื่อที่ประทับแห่งนี้ว่าพระตำหนักโทงู เนื่องจากเป็นที่ประทับของมกุฎราชกุมาร อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันพระตำหนักแห่งนี้ถูกเรียกว่าพระตำหนักอากาซากะ (迎賓館赤坂離宮) ซึ่งไม่มีพระบรมวงศานุวงศ์ประทับอยู่แล้ว โดยใช้เป็นทำเนียบรับรองแขกของรัฐแทน

จากนั้นมาก็ได้มีการสร้างพระตำหนักและตำหนักเพื่อใช้เป็นที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ในที่ดินแห่งนี้ เช่น พระตำหนักที่ประทับของจักรพรรดินีพระพันปีหลวง (จักรพรรดินีพระพันปีหลวงเอโช, จักรพรรดินีโชเก็ง, และจักรพรรดินีเทเม),  ตำหนักของพระราชโอรสในจักรพรรดิไทโช (เจ้าชายชิจิบุและเจ้าชายมิกาซะ) อย่างไรก็ตาม ที่ประทับเหล่านี้ได้ถูกไฟไหม้จนหมดสิ้นเนื่องจากการทิ้งระเบิดทางอากาศในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง

พอเมื่อญี่ปุ่นแพ้ในสงครามโลกครั้งที่สองและมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญในปี พ.ศ. 2488 จึงทำให้อสังหาริมทรัพย์ทั้งหมดของราชวงศ์ญี่ปุ่นรวมถึงที่ดินแห่งนี้ถูกโอนกรรมสิทธิ์กลายเป็นของรัฐ พอสถานการณ์ของสงครามเริ่มคลี่คลาย จึงได้มีการทยอยกลับมาก่อสร้างที่ประทับภายในที่ดินผืนนี้อีกครั้ง โดยที่ประทับแรกที่ถูกสร้างหลังจากช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สองคือ พระตำหนักโทงู (東宮御所) เพื่อใช้เป็นที่ประทับของมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ ซึ่งสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2503 จากนั้นมาก็ได้มีการทยอยก่อสร้างพระตำหนักและตำหนักเพื่อใช้เป็นที่ประทับของพระบรมวงศานุวงศ์ในที่ดินแห่งนี้จวบจนปัจจุบัน

## พระตำหนักเซ็นโต

**พระตำหนักเซ็นโต** (ญี่ปุ่น: 仙洞御所; โรมาจิ: *Sendō Gosho*; อังกฤษ: The Emperor Emeritus’ Residence) ตั้งอยู่ฝั่งตะวันตกเฉียงเหนือของเขตพระราชฐานอากาซากะ ปัจจุบันเป็นที่ประทับหลักของสมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะจึงทำให้พระตำหนักแห่งนี้มีชื่อว่าพระตำหนักเซ็นโต

### ชื่อที่ประทับ
ที่ประทับแห่งนี้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อหลายครั้งตามพระอิสริยยศของผู้ประทับหลัก ซึ่งมีลำดับดังนี้

### ประวัติของที่ประทับในแต่ละสมัย

#### พระตำหนักโทงู (สมัยมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ)
หลังจากที่พระตำหนักโอมิยะอันเป็นที่ประทับของจักรพรรดินีเทเมในอดีต ได้รับความเสียหายจากเพลิงไหม้จากการทิ้งระเบิดทางอากาศช่วงสงครามโลกครั้งที่สองในปี พ.ศ. 2488 จึงได้มีการริเริ่มก่อสร้างพระตำหนักขึ้นใหม่ในบริเวณเดียวกันกับพระตำหนักโอมิยะ  เพื่อใช้เป็นที่ประทับของมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะกับมกุฎราชกุมารีมิจิโกะหลังจากอภิเษกสมรส หลังจากการก่อสร้างแล้วเสร็จ ที่ประทับแห่งนี้ได้มีการใช้ชื่อว่าพระตำหนักโทงู ซึ่งเป็นชื่อพระตำหนักตามธรรมเนียมพระยศของมกุฎราชกุมาร

การก่อสร้างดำเนินการโดยกลุ่ม 7 บริษัท ได้แก่ โอบายาชิ, คาจิมะ, ชิมิซุ, ไทเซ, ทาเกนากะ, โทดะ และฮาซามะ เมื่อเดือนเมษายน พ.ศ. 2502 ออกแบบโดยนายโยชิโร ทานิงูจิ (谷口吉郎) โครงสร้างอาคารเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก มุงหลังคาด้วยแผ่นทองแดง ดำเนินการแล้วเสร็จในเดือนเมษายน พ.ศ. 2503 ใช้งบประมาณ 230 ล้านเยน (ประมาณ 50 ล้านบาท) ที่ประทับแห่งนี้มีพื้นที่ใช้สอยตามกฎหมายประมาณ 4,320 ตารางเมตร แบ่งออกเป็นห้องส่วนรวม 1,409 ตารางเมตร, ห้องส่วนพระองค์ 999 ตารางเมตร, สำนักงานของเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์ 985 ตารางเมตร และส่วนอื่น ๆ 927 ตารางเมตร พระตำหนักในฝั่งทิศเหนือจะเป็นส่วนของห้องเสวยหลักและห้องรับรองซึ่งถูกออกแบบให้มีการยกพื้นสูงขึ้น 1.5 เมตรจากระดับดินปกติและมีทางลาดเชื่อมต่อเข้าจากภายนอก ซึ่งเป็นการออกแบบในลักษณะทากาดาโนะ (高殿) ประตูทางเข้าฝั่งทิศเหนือใช้หินในการตกแต่งเป็นหลัก ส่วนภายในทั้งสองห้องนี้ตกแต่งด้วยไม้ฮิโนกิ และมีการสร้างสระน้ำที่ด้านหน้าพระตำหนักในฝั่งทิศเหนืออีกด้วย

ในช่วงเริ่มแรกมีมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะ, มกุฎราชกุมารีมิจิโกะ และเจ้าชายฮิโระ (นารูฮิโตะ) ย้ายเข้าประทับในพระตำหนัก หลังจากที่ประทับได้สักพัก ในปี พ.ศ. 2508 และ พ.ศ. 2512 ทั้งสองพระองค์ก็ได้มีพระราชบุตรประสูติเพิ่มเติม ได้แก่ เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) และ เจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) ตามลำดับ พอเมื่อพระราชบุตรเริ่มเจริญพระชันษา จึงต้องเริ่มมีการแบ่งห้องประทับส่วนพระองค์ ในเบื้องต้นได้มีการนำเอาห้องส่วนรวมมาดัดแปลงเป็นห้องประทับส่วนพระองค์ แต่ก็ยังมีความคับแคบจึงได้มีการปรับปรุงพระตำหนักครั้งแรกใน พ.ศ. 2522 ซึ่งแล้วเสร็จในปีถัดมา โดยมีการขยายห้องประทับส่วนพระองค์ของทุกพระองค์ให้มีขนาดเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่า, เพิ่มห้องทรงพระอักษรเพิ่ม 3 ห้อง และเพิ่มห้องฝึกซ้อมเต้นนิฮงบูโย (日本舞踊) ของเจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) จึงทำให้หลังการปรับปรุงครั้งนี้ที่ประทับมีขนาดพื้นที่ใช้สอยตามกฎหมายเพิ่มขึ้นเป็น 5,152 ตารางเมตร แบ่งเป็นห้องส่วนรวม 12 ห้อง, ห้องส่วนพระองค์ 22 ห้อง, และห้องสำนักงาน 38 ห้อง โดยใช้งบประมาณทั้งหมด 330 ล้านเยน (ประมาณ 70 ล้านบาท)

#### พระตำหนักอากาซากะ (สมัยสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ)
หลังจากจักรพรรดิโชวะสวรรคตในวันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2532 มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะได้เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะทันที จึงทำให้ที่ประทับแห่งนี้ถูกเปลี่ยนชื่อจาก "พระตำหนักโทงู" เป็น "พระตำหนักอากาซากะ" (ญี่ปุ่น: 赤坂御所; โรมาจิ: *Akasaka Gosho*) ทันทีเช่นกัน ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะทรงประทับอยู่พระตำหนักแห่งนี้เป็นการชั่วคราว 

จากนั้นไม่นาน ต้นปี พ.ศ. 2533 มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะได้แยกพระองค์ไปประทับ ณ ตำหนักอากาซากะตะวันออกเป็นการชั่วคราว และในวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2533 เจ้าชายอายะ (ฟูมิฮิโตะ) ทรงอภิเษกสมรสกับนางสาวคิโกะ คาวาชิมะ จึงได้แยกไปประทับ ณ บ้านพักข้าราชการในเขตพระราชฐานแทนหลังอภิเษกสมรส 

วันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2536 สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะ พร้อมด้วยสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะและเจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) ได้ย้ายไปประทับที่พระราชวังหลวงโตเกียว ตามธรรมเนียมของสมเด็จพระจักรพรรดิ

#### พระตำหนักโทงู (สมัยมกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ)
thumb|มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะและเจ้าชายวิลเลียมแห่งสหราชอาณาจักร หน้าพระตำหนักโทงู พ.ศ. 2558
วันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2536 มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะทรงอภิเษกสมรสกับนางสาวมาซาโกะ โอวาดะ โดยทั้งสองพระองค์ยังคงประทับ ณ ตำหนักอากาซากะตะวันออก หลังพิธีอภิเษกสมรส พอเมื่อสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะย้ายไปประทับ ณ พระราชวังหลวงโตเกียว จึงได้มีการเริ่มปรับปรุงพระตำหนักใหม่ เพื่อเป็นการเตรียมที่ประทับให้มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมาซาโกะย้ายเข้ามา ซึ่งการปรับปรุงครั้งนี้ไม่ได้มีการจัดสรรห้องใหม่เพิ่มเติม แต่เป็นการปรับปรุงในส่วนที่เสื่อมสภาพ อีกทั้งมีการสร้างสวนญี่ปุ่นเพิ่มที่หน้าห้องส่วนพระองค์ จึงทำให้หลังการปรับปรุงครั้งนี้ที่ประทับมีพื้นที่ใช้สอยจริงเพิ่มขึ้นเป็น 5,460 ตารางเมตร โดยใช้งบประมาณทั้งหมด 308 ล้านเยน (ประมาณ 66 ล้านบาท) พอการปรับปรุงแล้วเสร็จทั้งสองพระองค์จึงได้ย้ายที่ประทับจากตำหนักอากาซากะตะวันออก เข้ามาประทับ ณ พระตำหนักแห่งนี้ในวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2537 จึงทำให้มีการเรียกชื่อที่ประทับแห่งนี้ว่าพระตำหนักโทงูอีกครั้ง

เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2540 ได้มีการปรับปรุงเพื่อเสริมความแข็งแรงให้กับที่ประทับหลังจากเกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ฮันชิง ค.ศ. 1995 และมีการติดตั้งลิฟต์เพิ่มเติมสำหรับผู้พิการ ซึ่งใช้งบประมาณทั้งหมด 580 ล้านเยน (ประมาณ 120 ล้านบาท) และใช้ระยะเวลาในการปรับปรุงประมาณ 9 เดือน โดยในระหว่างนี้มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมาซาโกะได้ประทับที่ตำหนักอากาซากะตะวันออกเป็นการชั่วคราว

เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2544 มีการปรับปรุงเพื่อรองรับการประสูติของเจ้าหญิงโทชิ (ไอโกะ) โดยเป็นการปรับปรุงห้องของเจ้าหญิงโนริ (ซายาโกะ) ที่เคยประทับในอดีต โดยมีการเปลี่ยนพื้นเป็นไม้ก็อก, ผนังบุด้วยเสื่อน้ำมัน, กั้นห้องพยาบาล, รวมถึงปรับปรุงห้องน้ำและระบบปรับอากาศ ซึ่งใช้งบประมาณทั้งหมด 29 ล้านเยน (ประมาณ 6 ล้านบาท)

เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2551 มีการปรับปรุงครั้งใหญ่ เนื่องจากพระตำหนักได้ทรุดโทรมตามกาลเวลากว่า 50 ปี โดยมีการเปลี่ยนท่อประปา, เปลี่ยนวัสดุภายใน, ติดตั้งแผงโซล่าร์เซลล์, รวมถึงติดตั้งหลอดไฟ LED ซึ่งการปรับปรุงครั้งนี้จะพยายามทำให้บรรยากาศในพระตำหนักยังคงเดิมเหมือนตอนที่สร้างใหม่มากที่สุด การปรับปรุงครั้งนี้ใช้เวลา 1 ปี และทั้งสามพระองค์ได้ประทับที่ตำหนักอากาซากะตะวันออกเป็นการชั่วคราว โดยใช้งบประมาณทั้งหมด 1,000 ล้านเยน (ประมาณ 220 ล้านบาท)

#### พระตำหนักอากาซากะ (สมัยสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะ)
หลังจากสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะสละราชสมบัติในวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2562 มกุฎราชกุมารนารูฮิโตะได้เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะในวันถัดมา 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 จึงทำให้ที่ประทับแห่งนี้ถูกเปลี่ยนชื่อจาก "พระตำหนักโทงู" เป็น "พระตำหนักอากาซากะ" อีกครั้ง ซึ่งสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะทรงประทับอยู่พระตำหนักแห่งนี้เป็นการชั่วคราว ก่อนที่จะย้ายไปประทับที่พระราชวังหลวงโตเกียวในวันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2564 ตามธรรมเนียมของสมเด็จพระจักรพรรดิ พร้อมทั้งสมเด็จพระจักรพรรดินีมาซาโกะและเจ้าหญิงโทชิ (ไอโกะ)  

#### พระตำหนักเซ็นโต
วันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 สำนักพระราชวังได้เผยแพร่แผนการย้ายที่ประทับของสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะหลังการสละราชสมบัติว่า พระองค์จะทรงย้ายออกจากพระราชวังหลวงโตเกียวอันเป็นที่ประทับของจักรพรรดิพระองค์ใหม่ ไปประทับ ณ พระตำหนักโทงูเดิมในเขตพระราชฐานอากาซากะซึ่งเป็นพระตำหนักที่พระองค์เคยประทับสมัยดำรงอิสริยยศมกุฎราชกุมาร อย่างไรก็ตามก่อนที่พระองค์จะย้าย จะมีการดำเนินการปรับปรุงพระตำหนักก่อน ดังนั้นพระองค์จะย้ายไปประทับที่ตำหนักทากานาวะ (高輪皇族邸) เป็นการชั่วคราวเพื่อรอการปรับปรุงพระตำหนักจนกว่าจะแล้วเสร็จ 

สาเหตุที่สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะได้ย้ายกลับไปประทับอยู่ที่พระตำหนักโทงูเดิม เนื่องจากขณะที่พระองค์ดำรงพระอิสริยยศมกุฎราชกุมาร ทรงเคยประทับอยู่ที่พระตำหนักแห่งนี้มาก่อน อีกทั้งเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์หลังสละราชสมบัติยังคงมีจำนวน 80 คนเท่ากับในสมัยที่พระองค์ยังทรงครองราชย์อยู่ ทางรัฐบาลและสำนักพระราชวังจึงมีการตกลงให้พระองค์ย้ายมาประทับที่พระตำหนักแห่งนี้ เนื่องจากความคุ้นเคยของพระองค์กับพระตำหนัก และสามารถรองรับเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์ได้ทั้งหมด

การปรับปรุงพระตำหนัก ได้มีการเริ่มดำเนินการในเดือนกันยายน พ.ศ. 2564 ซึ่งใช้งบประมาณ 900 ล้านเยน (ประมาณ 190 ล้านบาท) โดยมีการปรับปรุงห้องน้ำบริเวณทางเข้าให้สามารถรองรับผู้ป่วยที่มีการเปิดหน้าท้อง, มีการติดตั้งลิฟต์ ราวบันได และทางลาดในบริเวณที่ประทับส่วนพระองค์ และมีการขยายพื้นที่อีก 200 ตารางเมตรเพื่อเสริมความพร้อมทางการแพทย์รวมถึงจัดทำเป็นห้องเก็บของ อีกทั้งในสวนแถวพระตำหนักมีการปลูกต้นเบิร์ชขาวญี่ปุ่น (白樺), ดอกยูซึเงะ (ユウスゲ), และดอกฮามางิกุ (ハマギク)  ที่เต็มไปด้วยความทรงจำของสมเด็จพระจักรพรรดินีมิจิโกะ การปรับปรุงครั้งนี้ทำให้พื้นที่ใช้สอยจริงมีขนาดเพิ่มขึ้นเป็น 6,120 ตารางเมตร 

สมเด็จพระจักรพรรดิพระเจ้าหลวงอากิฮิโตะและสมเด็จพระจักรพรรดินีพระพันปีหลวงมิจิโกะ ทรงย้ายมาประทับที่พระตำแห่งนี้เมื่อการปรับปรุงเสร็จสิ้นในเดือนเมษายน พ.ศ. 2565 ซึ่งพอเมื่อพระองค์ได้ย้ายมาประทับ ณ พระตำหนักแห่งนี้จึงได้มีการเปลี่ยนชื่อที่ประทับเป็น "พระตำหนักเซ็นโต" ซึ่งเป็นชื่อที่ประทับสำหรับจักรพรรดิที่สละราชสมบัติแล้ว
## ตำหนักอากิชิโนะ

**ตำหนักอากิชิโนะ** (ญี่ปุ่น: 秋篠宮邸; โรมาจิ: *Akishino-no-miya Tei*; อังกฤษ: The Residence of Prince Akishino) ตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกเฉียงใต้ของเขตพระราชฐานอากาซากะ ใกล้กับประตูทัตสึมิ (巽門) ซึ่งอยู่บริเวณทิศใต้ของตำหนักอากาซากะตะวันออก ปัจจุบันเป็นที่ประทับหลักของมกุฎราชกุมารอากิชิโนะ, มกุฎราชกุมารีอากิชิโนะ, และเจ้าชายฮิซาฮิโตะ ส่วนเจ้าหญิงคาโกะทรงประทับ ณ อาคารแยกของตำหนักอากิชิโนะ (秋篠宮邸分室) ที่อยู่ห่างจากตำหนักอากิชิโนะ 50 เมตร

### ชื่อที่ประทับ
ชื่อของที่ประทับแห่งนี้มีการเปลี่ยนแปลงตามพระอิสริยยศของผู้ประทับหลัก ซึ่งมีลำดับดังนี้

### ประวัติของที่ประทับในแต่ละสมัย

#### ตำหนักชิจิบุ

ตำหนักชิจิบุ (ญี่ปุ่น: 秩父宮邸; โรมาจิ: *Chichibu-no-miya Tei*; อังกฤษ: The Residence of Prince Chichibu) สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2515 เพื่อใช้เป็นที่ประทับของเจ้าหญิงชิจิบุ 

เดิมเจ้าชายชิจิบุและเจ้าหญิงชิจิบุทรงประทับ ณ ตำหนักโอโมเตมาจิ (表町御殿) ในเขตพระราชฐานอากาซากะ แต่เนื่องด้วยเจ้าชายชิจิบุทรงประชวรวัณโรค ทั้งสองพระองค์จึงได้ย้ายไปประทับที่ตำหนัก ณ เมืองโกเท็มบะ จังหวัดคานางาวะ เพื่อรักษาพระอาการประชวร ในวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2484 

แต่แล้วในวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 ตำหนักโอโมเตมาจิ (表町御殿) ซึ่งเป็นที่ประทับของทั้งสองพระองค์ในเขตพระราชฐานอากาซากะถูกทิ้งระเบิดทางอากาศในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองจนส่งผลให้ตำหนักแห่งนี้ไฟไหม้จนหมดสิ้น พอสงครามจบลง ทั้งสองพระองค์ได้ย้ายไปประทับ ณ ตำหนักนูเกนุมะ จังหวัดคานางาวะ ในวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2495 จากนั้นไม่นานเจ้าชายชิจิบุก็สิ้นพระชนม์ด้วยวัณโรคในวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2496 

หลังจากที่พระสวามีสิ้นพระชนม์ เจ้าหญิงชิจิบุทรงใช้ชีวิตอยู่อย่างลำพัง จึงได้มีการสร้างตำหนักชิจิบุขึ้นมาในบริเวณเดียวกันกับตำหนักโอโมเตะมาจิเดิม ซึ่งออกแบบโดยอิโซยะ โยชิดะ (吉田 五十八) สถาปนิกชื่อดังในการออกแบบสไตล์ซูกิยะ (สไตล์ผสมผสานระหว่างญี่ปุ่นดั้งเดิมและโมเดิร์น) โดยสร้างเสร็จในปี พ.ศ. 2515 เพื่อใช้เป็นที่ประทับให้พระองค์ในเขตพระราชฐานอากาซากะแห่งนี้ จนกระทั่งเจ้าหญิงชิจิบุสิ้นพระชนม์ในวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2538 จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้ว่างลง

#### ตำหนักอากิชิโนะ
หลังการอภิเษกสมรสของเจ้าชายอากิชิโนะและเจ้าหญิงอากิชิโนะในวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2533 ทั้งสองพระองค์ได้ประทับ ณ อดีตบ้านพักของแม่นมในเขตพระราชฐาน โดยเป็นบ้านไม้ชั้นเดียวอายุกว่า 60 ปี มีพื้นที่ใช้สอยจริง 105 ตารางเมตร ซึ่งถือว่ามีพื้นที่เล็กกว่าบ้านเดี่ยวโดยทั่วไป (สถิติบ้านเดี่ยวจะมีพื้นที่ 129 ตารางเมตรโดยเฉลี่ย) อย่างไรก็ตามได้มีการปรับปรุงบ้านพักแห่งนี้ใหม่ก่อนที่ทั้งสองพระองค์จะย้ายเข้ามาประทับ ซึ่งส่วนใหญ่แล้วยังคงผังห้องไว้เหมือนเดิม แต่มีการปรับเป็นห้องสไตล์ตะวันตกทั้งหมดแทน มีการสร้างสระสำหรับเลี้ยงปลาดุกที่เจ้าชายอากิชิโนะสนพระทัย มีการปรับปรุงสวน รวมถึงการสร้างสำนักงานของเจ้าหน้าที่ราชเลขาธิการส่วนพระองค์ และโรงจอดรถ ซึ่งใช้งบประมาณรวมทั้งหมด 80 ล้านเยน (ประมาณ 17 ล้านบาท)

หลังจากการประสูติของเจ้าหญิงมาโกะ พระธิดาพระองค์แรกในวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2534 จึงได้มีการต่อเติมห้องจำนวน 2 ห้องเพิ่ม ซึ่งมีพื้นที่รวมประมาณ 26 ตารางเมตร ในเวลาถัดมาเจ้าหญิงคาโกะ พระธิดาพระองค์ที่สอง ก็ได้ประสูติในวันที่ 29 ธันวาคม พ.ศ. 2537 จึงทำให้ทั้ง 4 พระองค์ประทับร่วมกันในบ้านพักแห่งนี้

พอเมื่อเจ้าหญิงชิจิบุสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2538 จึงได้มีการปรับปรุงตำหนักชิจิบุใหม่ เพื่อใช้เป็นพื้นที่รับแขกของเจ้าชายอากิชิโนะ การปรับปรุงตำหนักได้แล้วเสร็จในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2540 

พ.ศ. 2541 มีการก่อสร้างอาคารคอนกรีตเสริมเหล็กสูง 3 ชั้นขึ้นและเชื่อมเข้ากับตำหนักชิจิบุเดิม เพื่อใช้เป็นที่ประทับส่วนพระองค์ ออกแบบโดยบริษัท Nikken Sekkei ภายในอาคารต่อเติมสามารถแบ่งออกได้เป็น 8 ห้อง มีพื้นที่ใช้สอยจริง 472 ตารางเมตร ทำให้พื้นที่ตำหนักชิจิบุเดิมรวมเข้ากับส่วนที่ต่อเติมขึ้นมีพื้นที่ใช้สอยจริงทั้งหมดเป็น 1,417 ตารางเมตร ซึ่งใช้งบประมาณ 650 ล้านเยน (ประมาณ 140 ล้านบาท) ในการต่อเติม อีกทั้งพระองค์ทรงมีดำริให้ติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ที่ตำหนักอีกด้วย ซึ่ง ณ ขณะนั้นยังไม่เป็นที่แพร่หลาย หลังจากที่การต่อเติมแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2543 เจ้าชายอากิชิโนะพร้อมทั้งพระชายาและพระธิดาได้ย้ายเข้ามาประทับในอาคารต่อเติมใหม่ โดยส่วนของตำหนักชิจิบุเดิมยังคงเอาไว้ใช้รับแขกเป็นหลัก และมีการเรียกที่ประทับโดยรวมทั้งหมดนี้ว่า "ตำหนักอากิชิโนะ" 

วันที่ 6 กันยายน พ.ศ. 2549 เจ้าชายฮิซาฮิโตะ พระโอรสพระองค์ที่สามประสูติ จึงได้มีการต่อเติมตำหนักอีกครั้งโดยใช้เป็นอาคารสำเร็จรูป (prefab) 2 ชั้น มีพื้นที่ใช้สอยจริง 90 ตารางเมตร ชั้นบนใช้เป็นที่ประทับของเจ้าชายฮิซาฮิโตะในวัยพระเยาว์มีขนาดประมาณ 13 ตารางเมตร ส่วนชั้นล่างเป็นห้องอเนกประสงค์สำหรับเจ้าหญิงมาโกะและเจ้าหญิงคาโกะ หลังการต่อเติม ตำหนักแห่งนี้จึงมีพื้นที่ใช้สอยตามกฎหมาย 1,540 ตารางเมตร แบ่งเป็นที่ประทับส่วนพระองค์ 512 ตารางเมตร, ห้องส่วนรวม 488 ตารางเมตร และห้องสำนักงาน 540 ตารางเมตร

วันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 สำนักพระราชวังได้เผยแพร่แผนการปรับปรุงตำหนักอากิชิโนะครั้งใหญ่ออกมา เนื่องจากตำหนักแห่งนี้ถูกสร้างมานานกว่า 40 ปี ทำให้มีสภาพที่ทรุดโทรม โดยเฉพาะระบบระบายน้ำที่โบราณ และเป็นอาคารที่ไม่เป็นไปตามมารตรฐานการป้องกันอัคคีภัย อีกทั้งการขึ้นครองราชย์ของสมเด็จพระจักรพรรดินารูฮิโตะในปี พ.ศ. 2562 จะทำให้เจ้าชายอากิชิโนะทรงดำรงอิสริยยศ "โคชิ" หรือมกุฎราชกุมาร จึงเห็นสมควรที่จะมีการปรับปรุงตำหนัก ซึ่งวางงบประมาณในการปรับปรุงตำหนักอยู่ที่ 2,500 ล้านเยนในเบื้องต้น (ประมาณ 530 ล้านบาท)  

โดยปกติแล้วผู้ที่ดำรงพระอิสริยยศมกุฎราชกุมารจะประทับอยู่ที่พระตำหนักโทงู (อดีตที่ประทับของมกุฎราชกุมารอากิฮิโตะและมกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ) แต่เนื่องจากการเปลี่ยนรัชสมัยในครั้งนี้เป็นการสละราชสมบัติ ทางรัฐบาลและสำนักพระราชวังจึงได้ตัดสินใจให้สมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโตะทรงย้ายมาประทับที่พระตำหนักโทงูเดิมที่พระองค์เคยประทับในอดีต เนื่องจากความคุ้นเคยของพระองค์และพระตำหนักแห่งนั้นสามารถรองรับเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์ทั้งหมด 80 คนได้ จึงทำให้ในปัจจุบันพระตำหนักโทงูเดิมได้มีการตั้งชื่อใหม่เป็น "พระตำหนักเซ็นโต"

ส่วนเจ้าชายอากิชิโนะจะยังทรงประทับ ณ ตำหนักอากิชิโนะแห่งเดิม ถึงแม้พระองค์จะดำรงพระอิสริยยศ "โคชิ" (มกุฎราชกุมาร) แล้ว แต่จะมีการปรับปรุงตำหนักเพิ่มเติม เนื่องจากในส่วนงานมกุฎราชกุมารจะมีเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์เพิ่มขึ้นเป็น 50 คน (จากเดิมที่พระองค์เคยแค่มี 20 คน) จึงต้องมีอาคารสำนักงานรองรับเจ้าหน้าที่เหล่านั้น อีกทั้งทรงต้องทำการต้อบรับแขกระดับผู้นำของต่างประเทศในฐานะมกุฎราชกุมาร จึงต้องมีโถงรับรองแขกระดับพระราชอาคันตุกะในตำหนัก 

แผนการปรับปรุงได้แบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือการสร้างตำหนักขึ้นมาใหม่ให้เป็นที่ประทับชั่วคราวและการปรับปรุงตำหนักอากิชิโนะเดิม โดยแผนการก่อสร้างที่ประทับชั่วคราวได้เริ่มขึ้นในเดือนมกราคม พ.ศ. 2560 โดยแล้วเสร็จในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2562 มกุฎราชกุมารอากิชิโนะพร้อมทั้งพระชายาและพระราชบุตร ได้ทำการย้ายไปประทับ ณ ตำหนักแห่งนี้เป็นการชั่วคราวซึ่งอยู่ห่างจากตำหนักอากิชิโนะ 50 เมตร โดยมีการเรียกชื่อตำหนักแห่งนี้ว่า "ตำหนักอากิชิโนะชั่วคราว" (秋篠宮邸御仮寓所)

ตำหนักอากิชิโนะชั่วคราวมีลักษณะเป็นอาคารสูง 3 ชั้น มีพื้นที่ใช้สอยจริง 1,378 ตารางเมตร ภายในประกอบด้วยห้องประทับส่วนพระองค์, ห้องนั่งเล่น, ห้องอาหาร, ห้องรับรองแขก, ห้องทรงงาน และห้องสำนักงานของเจ้าหน้าที่ ใช้งบประมาณในการสร้างทั้งหมด 980 ล้านเยน (ประมาณ 200 ล้านบาท) โดยแผนเดิมนั้นหลังจากที่ตำหนักอากิชิโนะปรับปรุงเสร็จแล้ว อาคารแห่งนี้จะใช้เป็นสำนักงานของเจ้าหน้าที่สํานักราชเลขาธิการส่วนพระองค์และใช้เป็นคลังเก็บเอกสารต่อ

หลังจากทั้งห้าพระองค์ย้ายไปประทับที่ตำหนักชั่วคราว จึงได้มีการเริ่มดำเนินการปรับปรุงตำหนักอากิชิโนะในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2563 ซึ่งก่อนการปรับปรุงนั้น ทางสำนักพระราชวังได้วางงบประมาณอยู่ที่ 2,500 ล้านเยน แต่งบประมาณกลับถูกขอเพิ่มเติมอยู่เรื่อย ๆ ในระหว่างการปรับปรุง และระยะเวลาดำเนินการที่ค่อนข้างยืดเยื้อ จนส่งผลให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์ต่าง ๆ ค่อนข้างมาก
thumb|มกุฎราชกุมาร-มกุฎราชกุมารีอากิชิโนะ ทรงต้อนรับดานิเอล โนโบอา ประธานาธิบดีเอกวาดอร์และภริยา หน้าตำหนักอากิชิโนะ พ.ศ. 2568
จากข้อวิพากษ์วิจารณ์ สำนักพระราชวังจึงได้ออกแถลงการณ์ถึงแผนการปรับปรุงตำหนักใหม่ หลังจากที่มีการหารือและปรึกษากันระหว่างราชวงศ์และสำนักพระราชวังเพื่อลดค่าใช้จ่าย กล่าวคือ ตำหนักอากิชิโนะหลังปรับปรุงใหม่จะไม่มีห้องประทับส่วนพระองค์ของเจ้าหญิงมาโกะและเจ้าหญิงคาโกะ โดยทั้งสองพระองค์จะทรงประทับที่ตำหนักชั่วคราวต่อ จึงทำให้พื้นที่ส่วนนึงในตำหนักชั่วคราวจะใช้เป็นทั้งสำนักงานราชเลขาธิการส่วนพระองค์และใช้เป็นที่ประทับส่วนพระองค์ อีกทั้งแผนเดิมที่เคยวางเอาไว้ว่าจะทำการเชื่อมตำหนักอากิชิโนะเข้ากับตำหนักอากาซากะตะวันออกที่อยู่ใกล้กันเพื่อใช้เป็นที่สำหรับรับแขกจำนวนมาก เนื่องจากตำหนักอากิชิโนะเดิมไม่สามารถรองรับแขกจำนวนมากได้ถึงแม้จะทำการยุบรวมห้องรับรองแขกเข้ากับห้องอาหารแล้วก็ตาม แต่แผนนี้ก็ได้ถูกยกเลิกไปเนื่องจากยังต้องการคงตำหนักอากาซากะตะวันออกให้เป็นสถานที่ใช้ร่วมกันของพระบรมวงศานุวงศ์ทั้งหมด จึงทำให้ในปัจจุบัน เวลาที่มีสื่อหรือผู้มาเข้าเฝ้าจำนวนมาก พระองค์จะต้องไปใช้ตำหนักอากาซากะตะวันออกแทน

ตำหนักอากิชิโนะหลังปรับปรุงแล้วมีลักษณะเป็นอาคารสูง 2 ชั้นและมีชั้นใต้ดิน 1 ชั้น มีพื้นที่ใช้สอยตามกฎหมายประมาณ 2,973 ตารางเมตร ภายในแบ่งเป็นห้องประทับส่วนพระองค์ 585 ตารางเมตร, ห้องส่วนรวม 897 ตารางเมตร และห้องเจ้าหน้าที่สำนักราชเลขาธิการส่วนพระองค์ 1,491 ตารางเมตร ผนังทำด้วยวัสดุที่ไม่ติดไฟ เนื่องจากผนังของตำหนักชิจิบุเดิมไม่เป็นไปตามข้อกำหนดในการป้องกันอัคคีภัย ในห้องโถงรับรองมีการประดับด้วยโคมไฟระย้าอายุกว่า 50 ปีซึ่งเป็นการนำกลับมาใช้ใหม่จากตำหนักเดิม อีกทั้งบริเวณรอบ ๆ ตำหนักตกแต่งด้วยสวนญี่ปุ่น โดยใช้งบประมาณปรับปรุงเฉพาะตัวตำหนักและสวนรอบ ๆ เป็นจำนวนเงินทั้งหมด 3,000 ล้านเยน (ประมาณ 640 ล้านบาท) 

นอกจากการวิพากษ์วิจารณ์ในเรื่องของการใช้งบประมาณและการปรับปรุงตำหนัก ขณะเดียวกันก็ได้มีการโต้ข้อวิพากษ์วิจารณ์กลับ ดังนี้ 

* การปรับปรุงครั้งนี้เป็นการขยายพื้นที่ส่วนรวมและพื้นที่สำนักงานเป็นส่วนใหญ่ โดยพื้นที่สำนักงานมีพื้นที่เพิ่มขึ้นจากเดิม 66% ซึ่งมากที่สุดในการปรับปรุงครั้งนี้ ขณะที่ห้องประทับส่วนพระองค์เพิ่มขึ้นเพียง 5% จากเดิม
* การฟื้นฟูสถาปัตยกรรมของตำหนักชิจิบุเดิมซึ่งเคยออกแบบโดยอิโซยะ โยชิดะ (吉田 五十八) สถาปนิกในยุคโชวะ รวมถึงการใช้ผนังที่เป็นไปตามมาตรฐานการป้องกันอัคคีภัยนั้นมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง
* สถานการณ์โรคระบาดโควิด-19 ส่งผลให้ระยะเวลาการก่อสร้างนานขึ้นและทำให้ค่าใช้จ่ายเพิ่มมากขึ้น
* การที่ให้เจ้าหญิงมาโกะและเจ้าหญิงคาโกะยังคงประทับอยู่ที่อาคารแยก เพื่อเป็นการควบคุมสัดส่วนห้องประทับส่วนพระองค์ในตำหนักไม่ให้ขยายมากเกินไป

ในช่วงระหว่างการปรับปรุงตำหนัก เจ้าหญิงมาโกะได้เสกสมรสและลาออกจากฐานันดรศักดิ์ในวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ. 2564 และทรงย้ายออกจากตำหนักไปอาศัยอยู่กับสามีที่สหรัฐอเมริกา

เมื่อการปรับปรุงแล้ว เดือนมีนาคม พ.ศ. 2566 มกุฎราชกุมารอากิชิโนะ, มกุฎราชกุมารีอากิชิโนะ, และเจ้าชายฮิซาฮิโตะ ทรงย้ายกลับมาประทับ ณ ตำหนักแห่งเดิม ส่วนเจ้าหญิงคาโกะยังทรงประทับ ณ ตำหนักชั่วคราวเพียงพระองค์เดียว ซึ่งปัจจุบันได้ใช้ชื่อว่าอาคารแยกของตำหนักอากิชิโนะ (秋篠宮邸分室)

## ตำหนักมิกาซะ
**ตำหนักมิกาซะ** (ญี่ปุ่น: 三笠宮邸; โรมาจิ: *Mikasa-no-miya Tei*; อังกฤษ: The Residence of Prince Mikasa) ตั้งอยู่ฝั่งใต้ของเขตพระราชฐานอากาซากะ ซึ่งอยู่บริเวณระหว่างตำหนักทากามาโดะและตำหนักมิกาซะตะวันออก สร้างแล้วเสร็จในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2513 เพื่อใช้เป็นที่ประทับของเจ้าชายมิกาซะกับเจ้าหญิงมิกาซะ พร้อมทั้งพระโอรสและพระธิดา ปัจจุบันไม่มีพระบรมวงศานุวงศ์ประทับอยู่ในตำหนักนี้ตั้งแต่เจ้าหญิงมิกาซะสิ้นพระชนม์ในวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567

เจ้าชายมิกาซะกับเจ้าหญิงมิกาซะ ทรงอภิเษกสมรสเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม พ.ศ. 2484 เดิมทั้งสองพระองค์ทรงประทับ ณ ตำหนักอาโอยามะตะวันออก (青山東御殿) ในเขตพระราชฐานอากาซากะ 

หลังอภิเษกสมรสได้ไม่นานสงครามแปซิฟิกซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่สองได้เริ่มต้นขึ้นในวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484 จึงทำให้เจ้าชายมิกาซะทรงต้องออกปฏิบัติหน้าที่ทางราชการทหารที่ประเทศจีน ส่วนเจ้าหญิงมิกาซะทรงประทับอยู่ที่ตำหนักกับพระธิดาพระองค์แรกของพระองค์ (เจ้าหญิงยาซูโกะ) จนในวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 ตำหนักอาโอยามะตะวันออกถูกทิ้งระเบิดจากเหตุการณ์การทิ้งระเบิดทางอากาศครั้งใหญ่ในนครโตเกียว จึงทำให้เจ้าหญิงมิกาซะต้องทรงวิ่งหนีฝ่าเปลวเพลิงออกจากตำหนักพร้อมพระธิดาที่มีพระชนมายุเพียง 1 ชันษาไปยังหลุมหลบภัยทางอากาศใกล้ตำหนัก อีกทั้ง ณ ขณะนั้นเจ้าหญิงมิกาซะทรงตั้งพระครรภ์บุตรพระองค์ที่สอง (เจ้าชายโทโมฮิโตะ) อีกด้วย จากเหตุการณ์การทิ้งระเบิดครั้งนี้ทำให้ตำหนักอาโอยามะตะวันออกถูกไฟไหม้จนหมดสิ้น

เมื่อสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลง เจ้าชายมิกาซะกับเจ้าหญิงมิกาซะ พร้อมกับพระโอรสและพระธิดา ทรงย้ายไปประทับ ณ ตำหนักรองของพระตำหนักฮายามะ (葉山御用邸付属邸) เมืองฮายามะ จังหวัดคานางาวะ เป็นการชั่วคราว และในเวลาถัดมาทรงซื้อคฤหาสน์ในย่านโชจามารุ แขวงคามิ-โอซางิ เขตชินางาวะ กรุงโตเกียว เพื่อใช้เป็นที่ประทับในช่วงระยะเวลาหนึ่ง

จากนั้นจึงมีการสร้างตำหนักขึ้นมาใหม่ เพื่อใช้เป็นที่ประทับของเจ้าชายมิกาซะกับเจ้าหญิงมิกาซะในเขตพระราชฐานอากาซากะ ซึ่งสร้างอยู่ในบริเวณที่ใกล้เคียงกับตำหนักอาโอยามะตะวันออกเดิม และแล้วเสร็จในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2513 โดยมีเจ้าชายโทโมฮิโตะ, เจ้าชายโยชิฮิโตะ, เจ้าหญิงมาซาโกะ, และเจ้าชายโนริฮิโตะ (พระโอรส-ธิดา) ประทับอยู่ด้วย ส่วนเจ้าหญิงยาซูโกะ พระธิดาพระองค์โต ได้เสกสมรสและลาออกจากฐานันดรศักดิ์ไปก่อนหน้าแล้ว เมื่อวันที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2509

ถัดมาพระโอรส-ธิดาต่างแยกย้ายออกจากที่ประทับ หลังเจริญพระชันษาหรืออภิเษกสมรส ดังนี้

* เจ้าชายโทโมฮิโตะ บุตรพระองค์ที่สอง เมื่อเจริญพระชันษา ทรงแยกไปประทับ ณ ตำหนักชั่วคราว ในย่านซัมบังโจ (三番町) เขตชิโยะดะ กรุงโตเกียว
* วันที่ 14 ตุลาคม พ.ศ. 2526 เจ้าหญิงมาซาโกะ บุตรพระองค์ที่สาม อภิเษกสมรสกับนายโซชิตสึ เซ็ง ซึ่งได้ลาออกจากฐานันดรศักดิ์และย้ายออกจากตำหนักไปอาศัยอยู่กับสามี
* วันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2527 เจ้าชายโนริฮิโตะ บุตรพระองค์ที่สี่ อภิเษกสมรสกับนางสาวฮิซาโกะ ทตโตริ ซึ่งทั้งสองพระองค์ได้แยกไปประทับ ณ ตำหนักอากาซากะตะวันออกเป็นการชั่วคราว ก่อนที่ "ตำหนักทากามาโดะ" จะสร้างแล้วเสร็จในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2529

ภายหลังจากพระโอรส-ธิดาแยกย้ายออกจากที่ประทับ จึงทำให้เจ้าชายมิกาซะกับเจ้าหญิงมิกาซะ ทรงประทับอยู่ในตำหนักมิกาซะกันเพียงสองพระองค์ จนกระทั่งเจ้าชายมิกาซะสิ้นพระชนม์ในวันที่ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2559 และเจ้าหญิงมิกาซะสิ้นพระชนม์ในวันที่ 15 พฤศจิกายน พ.ศ. 2567 จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้ว่างลง

## ตำหนักมิกาซะตะวันออก
**ตำหนักมิกาซะตะวันออก** (ญี่ปุ่น: 三笠宮東邸; โรมาจิ: *Mikasa-no-miya Tou Tei*; อังกฤษ: The East Residence of Prince Mikasa) ตั้งอยู่ฝั่งใต้ของเขตพระราชฐานอากาซากะ ซึ่งอยู่บริเวณขวาของตำหนักมิกาซะ ปัจจุบันเป็นที่ประทับของเจ้าหญิงอากิโกะและเจ้าหญิงโยโกะ
ตำหนักแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นที่ประทับของเจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ, เจ้าหญิงโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ และพระธิดา ภายในเขตพระราชฐานอากาซากะ โดยสร้างแล้วเสร็จในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2525 และมีการตั้งชื่อที่ประทับแห่งนี้ว่า "ตำหนักเจ้าชายโทโมฮิโตะ" (寬仁親王邸) 

โดยก่อนหน้าที่ตำหนักจะสร้างเสร็จนั้น เจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะกับเจ้าหญิงโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ ทรงประทับ ณ ตำหนักชั่วคราว ในย่านซัมบังโจ เขตชิโยะดะ กรุงโตเกียว หลังอภิเษกสมรส ถัดมาทั้งสองพระองค์ก็มีพระธิดาพระองค์แรกคือเจ้าหญิงอากิโกะ ซึ่งประสูติในวันที่20 ธันวาคม พ.ศ. 2524 จนกระทั่งตำหนักเจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งนี้สร้างเสร็จในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2525 จึงค่อยย้ายเข้าไปประทับ จากนั้นทั้งสองพระองค์ก็มีพระธิดาพระองค์ที่สองคือเจ้าหญิงโยโกะ ซึ่งประสูติเมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2526 จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้มีพระบรมวงศานุวงศ์ประทับอยู่ทั้งหมด 4 พระองค์

พ.ศ. 2533 เจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะทรงประชวรรมะเร็งหลอดอาหารและเป็นสาเหตุของความบาดหมางระหว่างพระองค์กับเจ้าหญิงโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ จึงทำให้พระชายาแยกออกไปประทับ ณ อดีตบ้านพักของอธิบดีสำนักพระราชวัง เขตชิโยดะ กรุงโตเกียว ในวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2552 จนกระทั่งเจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะสิ้นพระชนม์ในวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2555

พ.ศ. 2546 มีการปรับปรุงตำหนักเป็นครั้งแรก โดยแล้วเสร็จในปีถัดมา

ภายหลังการสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ ในวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2555 จึงมีการยุบราชวงศ์สาขา "เจ้าชายโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ" ลง โดยให้เจ้าหญิงโทโมฮิโตะแห่งมิกาซะ, เจ้าหญิงอากิโกะ, และเจ้าหญิงโยโกะ อยู่ภายใต้ราชวงศ์สาขามิกาซะแทน จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น "ตำหนักมิกาซะตะวันออก" (三笠宮東邸) โดยในปัจจุบันมีเพียงเจ้าหญิงอากิโกะและเจ้าหญิงโยโกะที่ยังทรงประทับอยู่ในตำหนักแห่งนี้ 

## ตำหนักทากามาโดะ
**ตำหนักทากามาโดะ** (ญี่ปุ่น: 高円宮邸; โรมาจิ: *Takamodo-no-miya Tei*; อังกฤษ: The Residence of Prince Takamado) ตั้งอยู่ฝั่งใต้ของเขตพระราชฐานอากาซากะ ซึ่งอยู่บริเวณซ้ายของตำหนักมิกาซะ ปัจจุบันเป็นที่ประทับของเจ้าหญิงทากามาโดะและเจ้าหญิงสึงูโกะ

ตำหนักแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้เป็นที่ประทับของเจ้าชายทากามาโดะ, เจ้าหญิงทากามาโดะ และพระธิดา ภายในเขตพระราชฐานอากาซากะ ซึ่งมีทั้งหมด 2 ชั้น ออกแบบในสไตล์อลังการศิลป์แบบฝรั่งเศสตอนใต้ โดยอูจี โชโซ (内井昭蔵) สร้างแล้วเสร็จในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2529 ใช้งบประมาณ 437.7 ล้านเยน (ประมาณ 95 ล้านบาท) และมีการตั้งชื่อที่ประทับนี้ว่า "ตำหนักทากามาโดะ"

โดยก่อนหน้าที่ตำหนักจะสร้างเสร็จนั้น เจ้าชายทากามาโดะกับเจ้าหญิงทากามาโดะ ทรงประทับ ณ ตำหนักอากาซากะตะวันออกเป็นการชั่วคราวหลังการอภิเษกสมรส ถัดมาทั้งสองพระองค์ก็มีพระธิดาพระองค์แรกคือเจ้าหญิงสึงูโกะ ซึ่งประสูติในวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2529 จนกระทั่งตำหนักทากามาโดะแห่งนี้สร้างเสร็จในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2529 จึงค่อยย้ายเข้าไปประทับ จากนั้นทั้งสองพระองค์มีพระธิดาด้วยกันอีกสองพระองค์ ได้แก่ เจ้าหญิงโนริโกะและเจ้าหญิงอายาโกะ ประสูติเมื่อ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2531 และ 15 กันยายน พ.ศ. 2533 ตามลำดับ จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้มีพระบรมวงศานุวงศ์ประทับอยู่ทั้งหมด 5 พระองค์

พ.ศ. 2534 มีการต่อเติมเพื่อขยับขยายตำหนักเป็นครั้งแรก และถัดมาในปี พ.ศ. 2543 มีการสร้างส่วนต่อขยายของตำหนักอีกครั้ง

วันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2545 เจ้าชายทากามาโดะสิ้นพระชนม์อย่างกระทันหัน จากอาการพระหทัยเต้นผิดจังหวะ จึงทำให้ตำหนักแห่งเหลือพระบรมวงศานุวงศ์ประทับอยู่ 4 พระองค์

เดือนมกราคม พ.ศ. 2553 มีการรีโนเวทตำหนักใหม่ เนื่องจากความทรุดโทรมของตำหนักที่ก่อสร้างมา 20 กว่าปี และทำการขยับขยายพระตำหนักบางส่วน เนื่องจากพระธิดาทั้งสามพระองค์เริ่มเจริญพระชันษา โดยใช้งบประมาณ 5 ล้านเยน (ประมาณ 1 ล้านบาท)

พระธิดาสองพระองค์ เจ้าหญิงโนริโกะและเจ้าหญิงอายาโกะ พระธิดา ได้อภิเษกสมรสและลาออกจากฐานันดรศักดิ์ ในวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2557 และ 29 ตุลาคม พ.ศ. 2561 ตามลำดับ จึงทำให้ตำหนักแห่งนี้มีเพียงเจ้าหญิงทากามาโดะและเจ้าหญิงสึงูโกะประทับอยู่ในปัจจุบัน

## ตำหนักอากาซากะตะวันออก
**ตำหนักอากาซากะตะวันออก** (ญี่ปุ่น: 赤坂東邸; โรมาจิ: *Akasaka Higashi Tei*) ตั้งอยู่ฝั่งตะวันออกของเขตพระราชฐานอากาซากะและอยู่ทางทิศเหนือของตำหนักอากิชิโนะ เป็นตำหนักที่ใช้ร่วมกันของพระบรมวงศานุวงศ์ ในกรณีเช่น ใช้เป็นที่รับรองแขกจำนวนมากของราชวงศ์สาขาอากิชิโนะ, เป็นตำหนักชั่วคราวระหว่างที่มีการก่อสร้างหรือปรับปรุงตำหนักส่วนพระองค์, ใช้จัดพิธีพระศพ เป็นต้น 

ตำหนักแห่งนี้สร้างเสร็จเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2527 มีพื้นที่ทั้งหมด 700 ตารางเมตรและใช้งบประมาณในการสร้างทั้งหมด 260 ล้านเยน ถัดมามีการปรับปรุงในปี พ.ศ. 2532 เพื่อใช้เป็นที่ประทับชั่วคราวของมกุฎราชกุมารนารูฮิโตะ และปรับปรุงอีกครั้งในปี พ.ศ. 2536 เพื่อใช้เป็นที่ประทับชั่วคราวของมกุฎราชกุมารนารูฮิโตะและมกุฎราชกุมารีมาซาโกะ หลังการอภิเษกสมรส

ตำหนักแห่งนี้เคยมีแผนที่จะถูกผนวกเข้ากับตำหนักอากิชิโนะเพื่อให้ใช้เป็นที่รับรองแขกจำนวนมากของราชวงศ์สาขาอากิชิโนะ แต่แผนนี้ได้ถูกล้มเลิกไปและยังคงใช้เป็นตำหนักร่วมของพระบรมวงศานุวงศ์

พระบรมวงศานุวงศ์ที่ทรงเคยมาประทับชั่วคราว ณ ตำหนักแห่งนี้มีดังนี้

## สวนหลวงอากาซากะ
**สวนหลวงอากาซากะ** (ญี่ปุ่น: 赤坂御苑; โรมาจิ: *Akasaka Gyo-en*; อังกฤษ: Akasaka Imperial Garden) ตั้งอยู่ใจกลางเขตพระราชฐานอากาซากะ เป็นสวนที่มีสระน้ำอยู่จำนวน 2 สระ ปัจจุบันใช้เป็นพื้นที่จัดงานเอ็นยูไก (園遊会) หรืองานเลี้ยงในสวน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2496 จัดในช่วงฤดูใบไม้ผลิและฤดูใบไม้ร่วงของทุกปี โดยมีสมเด็จพระจักรพรรดิและสมเด็จพระจักรพรรดินีเป็นเจ้าภาพ และมีการเชิญผู้มีเกียรติจากแขนงต่าง ๆ เข้าร่วมในงานครั้งละประมาณ 2,000 คน

## ทำเนียบรับรองพระตำหนักอากาซากะ
*บทความหลัก: [[พระตำหนักอากาซากะ]]*

**ทำเนียบรับรองพระตำหนักอากาซากะ** (ญี่ปุ่น: 迎賓館赤坂離宮; โรมาจิ: *Geihinkan Akasaka Rikyu*; อังกฤษ: State Guest House Akasaka Palace) ถูกสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2452 เป็นพระตำหนักแห่งเดียวในญี่ปุ่นที่ตกแต่งด้วยสถาปัตยกรรมนีโอ-บาโรก (Neo-Baroque) ซึ่งแสดงออกถึงความรุ่งเรืองของสถาปัตยกรรมตะวันตกสมัยใหม่ในยุคเมจิ เดิมมีชื่อว่าพระตำหนักโทงูเนื่องจากเคยใช้เป็นที่ประทับของมกุฎราชกุมารโยชิฮิโตะ

อาคารแห่งนี้เริ่มมีการใช้งานเป็นที่รับรองแขกตั้งแต่ปี พ.ศ. 2517 ซึ่งเคยใช้รับรองทั้งพระมหากษัตริย์ ประธานาธิบดี รวมถึงนายกรัฐมนตรีจากประเทศต่าง ๆ อีกทั้งอาคารแห่งนี้ได้มีการปรับปรุงครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2552 และถูกกำหนดให้เป็นสมบัติของชาติในฐานะหนึ่งในอาคารที่เป็นตัวแทนของสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น

## อ้างอิง