ภาษายิดดิช

[thumb|หน้าแรกของหนังสือบทสวด[ปูริมสำหรับวันหยุดชาวยิวใน ค.ศ. 1828 *Esther, oder die belohnte Tugend* จากเฟือร์ท (ใกล้เนือร์นแบร์ค), รัฐบาวาเรีย]]

**ภาษายิดดิช** (,  หรือ , ปริวรรตเป็น  หรือ , ; ) อดีตมีชื่อว่า **ภาษายิว-เยอรมัน** () หรือ **ภาษาเยอรมันยิว** (; , , ) เป็นภาษาเจอร์แมนิกตะวันตกที่เป็นภาษาในอดีตของชาวยิวอัชเกนัซ  โดยมีต้นกำเนิดในยุโรปกลางช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9 และในชุมชนอัชเคนาซิช่วงเริ่มแรก ภาษานี้เป็นภาษาพื้นเมืองที่มีฐานจากภาษาเยอรมันสูงผสมกับองค์ประกอบหลายอย่างจากภาษาฮีบรู (โดยเฉพาะ Mishnaic) และบางส่วนจากภาษาแอราเมอิก วิธภาษายิดดิชส่วนใหญ่ได้อิทธิพลจากภาษากลุ่มสลาวิก และคำศัพท์สืบต้นตอไปถึงอิทธิพลจากภาษากลุ่มโรมานซ์ ภาษายิดดิชแบบดั้งเดิมเขียนโดยใช้อักษรฮีบรู

ก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง มีผู้พูดภาษายิดดิช 11–13 ล้านคน จากชาวยิวที่ถูกฆ่าในฮอโลคอสต์ 6,000,000 คน ร้อยละ 85 เป็นผู้พูดภาษายิดดิชทำให้ผู้ใช้ภาษานี้ลดลงอย่างมาก การกลืนกลายหลังสงครามโลกครั้งที่สองและ *[[aliyah]]* (การอพยพไปอิสราเอล) ทำให้การใช้ภาษายิดดิชในหมู่ผู้รอดชีวิตลดลงไปอีกหลังปรับตัวให้เข้ากับภาษาฮีบรูสมัยใหม่ในอิสราเอล อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้พูดภาษายิดดิชเพิ่มขึ้นในชุมชนฮาเรดี ใน ค.ศ. 2014 YIVO ระบุว่า "ประชากรส่วรใหญ่ที่พูดภาษายิดดิชในชีวิตประจำวันคือ Hasidim แลพ Haredim กลุ่มอื่น ๆ" ซึ่งมีประชากรในเวลานั้นระหว่าง 500,000 ถึง 1 ล้านคน ส่วนมหาวิทยาลัยรัตเกอส์ประมาณการใน ค.ศ. 2021 ว่ามีผู้พูดชาวอเมริกัน 250,000 คน อิสราเอล 250,000 คน และส่วนอื่นของโลก 100,000 คน (จากทั้งหมด 600,000 คน)

## ประวัติ
วัฒนธรรมอาสเกนาซีมีรากฐานในช่วง พ.ศ. 1500 ในยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก ชื่อนี้มาจาก Ashkenaz ชื่อของชาวยิวในยุคกลางในเขตที่ปัจจุบันอยุ่ในประเทศเยอรมัน ชนกลุ่มนี้เข้ากับชาวคริสต์ในเยอรมันไม่ได้สนิท ดินแดนนี้รวมถึงตอนเหนือของฝรั่งเศสไปจนถึงขอบเขตชาวยิวเชื้อสายสเปนที่กินพื้นที่เข้ามาถึงฝรั่งเศสตอนใต้ ต่อมาเขตนี้ได้ขยายออกไปทางตะวันออกด้วย
	
ภาษาแรกของชาวยิวในยุโรปคือภาษาอราเมอิก (Kast, 2004) ซึ่งเป็นภาษาของชาวยิวในปาเลสไตน์และเมโสโปเตเมีย ในสมัยโรมัน ชาวยิวในโรมและอิตาลีใต้ใช้ภาษากรีก ซึ่งต่อมาได้มีอิทธิพลต่อภาษายิดดิชด้วย ผู้พูดในอาสเกนาซีได้รับอิทธิพลจากภาษาเยอรมันจนถือว่าเป็นสำเนียงของภาษาเยอรมัน

### พุทธศตวรรษที่ 25
ในช่วง พ.ศ. 2443 ภาษายิดดิชปรากฏชัดในฐานะของภาษาหลักในยุโรปตะวันออก มีการใช้ในวรรณคดีและภาพยนตร์มาก เป็นภาษาราชการภาษาหนึ่งของรัฐไบโลรัสเซียในโซเวียต การศึกษาของชาวยิวในหลายประเทศหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 ใช้ภาษายิดดิชมากขึ้น (โดยเฉพาะในโปแลนด์) มีการตั้งสมาคมวิทยาศาสตร์ยิดดิช เมื่อ พ.ศ. 2468 และเป็นภาษากลางของชาวยิวในยุโรปตะวันออก ซึ่งปฏิเสธลัทธิไซออนิสต์ และต้องการรักษาวัฒนธรรมยิวไว้ในยุโรป ส่วนภาษาฮีบรูสมัยใหม่เป็นภาษาหลักของชาวยิวในขบวนการไซออนิสต์
	
ในสงครามโลกครั้งที่ 2 มีผู้พูดภาษายิดดิชราว 11 – 13 ล้านคน (Jacobs, 2005) การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวลดจำนวนผู้พูดภาษายิดดิชลงไปมาก งานทางวิชาการและศาสนาที่ใช้ภาษายิดดิชถูกทำลาย ผู้พูดภาษายิดดิชรอดชีวิตเพียงราวล้านคน (ส่วนใหญ่อยู่ในอเมริกา) และจากความเข้มงวดในการใช้ภาษาเดียวของขบวนการไซออนิสต์ทำให้ผู้พูดภาษายิดดิชลดจำนวนลง เหมือนที่ภาษายิดดิชตะวันตกเคยเป็นมาก่อน

## หลักฐานการเขียน
[thumb|200px|หน้าจาก[http://cf.uba.uva.nl/nl/publicaties/treasures/page/p08.html ''Shemot Devarim''], พจนานุกรมภาษายิดดิช-ฮีบรู-ละติน-เยอรมัน ตีพิมพ์โดย Elia Levita เมื่อ พ.ศ. 2085](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%A5%E0%B9%8C:Page_from_Yiddish-Hebrew-Latin-German_dictionary_by_Elijah_Levita.jpg)

หลักฐานเก่าสุดเป็นหนังสือภาษาฮีบรูในพ.ศ. 1815 ซึ่งมีคำจากภาษาเยอรมันปนอยู่น้อย คำจากภาษาเยอรมันเริ่มเข้ามามากในช่วงพ.ศ. 1900 – 2000

## การใช้ในทางโลก
ภาษายิดดิชตะวันตกมีการใช้น้อยลงในช่วง พ.ศ. 2300 ซึ่งเนื่องมาจากการที่ผู้พูดภาษาเยอรมันมองว่าภาษายิดดิชเป็นภาษาที่ถูกบิดเบือน และจากการฟื้นตัวขึ้นอีกครั้งของภาษาฮีบรู ทำให้ภาษายิดดิชตะวันตกเหลือใช้แต่ในผู้ที่สนิทกันเท่านั้น ในทางตะวันออกที่ส่วนใหญ่ชาวยิวยังเป็นทาส ยิดดิชเป็นคำที่นักวิชาการใช้แสดงถึงความเป็นยิว ในช่วง พ.ศ. 2433 – 2453 จัดเป็นยุคทองของวรรณกรรมยิดดิช ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกับการพัฒนาของภาษาฮีบรูใหม่ เพื่อใช้เป็นภาษาพูดและคำบางคำมีอิทธิพลต่อภาษายิดดิช
	
ในปัจจุบัน ภาษายิดดิชเป็นภาษาของชนส่วนน้อยในมอลโดวา และสวีเดน แต่จำนวนผู้พูดยังมีรายงานที่แตกต่างกัน ข้อมูลล่าสุดเท่าที่หาได้คือ
* อิสราเอล 215,000 คน (6% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2529)
* สหรัฐ 178,945 คน (2.8% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2543) ในจำนวนนี้ อายุมากกว่า 65 ปีมี 72,885 คน และอายุต่ำกว่า 18 ปีมี 39,245 คน
* อดีตรัฐในสหภาพโซเวียต 29,998 คน (13% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2545)
* มอลโดวา 17,000 คน (26% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2532)
* ยูเครน 3,213 คน (3.1%ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
* เบลารุส 1,979 คน (7.1% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2542)
* ลัตเวีย 825 คน (7.9% ของชาวยิวทั้งหมด)
* ลิทัวเนีย570 คน (14.2% ของชาวยิวทั้งหมด)
* เอสโตเนีย 124 คน (5.8% ของชาวยิวทั้งหมด)
* แคนาดา 19,295 คน (5.5% ของชาวยิวทั้งหมด; ข้อมูล พ.ศ. 2544)
* โรมาเนีย 951 คน (16.4% ของชาวยิวทั้งหมด)
	
ภาษายิดดิชมีการเปลี่ยนแปลงอย่างมากในพุทธศตวรรษนี้ ผู้พูดในอิสราเอลจะยืมคำจากภาษาฮีบรู ส่วนผู้พูดในสหรัฐและอังกฤษจะยืมคำจากภาษาอังกฤษทำให้การสื่อสารระหว่างผู้พูดภาษายิดดิชที่อยู่คนละประเทศทำได้ยากขึ้น

## ชุมชนทางศาสนา
ชุมขนชาวฮาเรคิมใช้ภาษายิดดิชในพิธีกรรมทางศาสนา แม้ว่าจะพูดภาษาฮีบรูได้ และสนับสนุนให้บุตรหลานเรียนภาษายิดดิช มีการแปลคัมภีร์เป็นภาษายิดดิชด้วย

## ตัวอย่าง

ข้างล่างคือตัวอย่างภาษายิดดิชที่เขียนในอักษรฮีบรูและละติน เทียบกับภาษาไทยและภาษาเยอรมันมาตรฐาน

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## อ่านเพิ่ม
* *YIVO Bleter*, pub. YIVO Institute for Jewish Research, NYC, initial series from 1931, new series since 1991.
* *Afn Shvel*, pub. League for Yiddish, NYC, since 1940; אויפן שוועל, sample article אונדזער פרץ – Our Peretz
* *Lebns-fragn*, by-monthly for social issues, current affairs, and culture, Tel Aviv, since 1951; לעבנס-פראגן, current issue
* *Yerusholaymer Almanakh*, periodical collection of Yiddish literature and culture, Jerusalem, since 1973; ירושלימער אלמאנאך, new volume, contents and downloads
* 
* *Der Yiddisher Tam-Tam*, pub. Maison de la Culture Yiddish, Paris, since 1994, also available in electronic format.
* *Yidishe Heftn*, pub. Le Cercle Bernard Lazare, Paris, since 1996, יידישע העפטן sample cover, subscription info.
* *Gilgulim, naye shafungen*, new literary magazine, Paris, since 2008; גילגולים, נייע שאפונגען

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Yiddish Book Center
* YIVO Institute for Jewish Research: Yiddish Dictionaries
* The Israeli National Authority of Yiddish Culture
* Comparison of Eastern and Western Yiddish based on a stable vocabulary. EVOLAEMP Project, University of Tübingen.
* In Geveb: A Journal of Yiddish Studies
* Kol Israel International (Reka) in Yiddish

หมวดหมู่:กลุ่มภาษาเจอร์แมนิกตะวันตก
หมวดหมู่:ภาษาในประเทศอิสราเอล
หมวดหมู่:ภาษาในทวีปยุโรป
หมวดหมู่:ภาษาในทวีปอเมริกาเหนือ
หมวดหมู่:ภาษาของชาวยิว
หมวดหมู่:ภาษาประธาน–กริยา–กรรม