ตำนานหนังสือสามก๊ก

***ตำนานหนังสือสามก๊ก*** เป็นพระนิพนธ์เชิงสารคดีในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์เป็นภาคผนวกประกอบหนังสือ *[[สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)]]* ที่ตรวจชำระโดยราชบัณฑิตยสภาและตีพิมพ์เป็นของประทานในงานพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวีเมื่อ พ.ศ. 2471 *ตำนานหนังสือสามก๊ก* มีเนื้อหาเกี่ยวกับประวัติการประพันธ์นวนิยาย *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ประวัติการแปลเป็นภาษาไทย และประวัติการตีพิมพ์ในประเทศสยาม

## ประวัติ
สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี พระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สิ้นพระชนม์ด้วยพระโรคพระปับผาสะพิการเมื่อวันเสาร์ที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2470 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้สร้างพระเมรุที่ท้องสนามหลวง มีกำหนดจะพระราชทานเพลิงพระศพในช่วงต้น พ.ศ. 2471 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี ทรงพระปรารภจะบำเพ็ญพระกุศลสนองพระคุณพระชนนี จึงทรงปรึกษากับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพซึ่งเวลานั้นทรงดำรงตำแหน่งนายกราชบัณฑิตยสภาถึงเรื่องหนังสือที่จะตีพิมพ์เป็นของประทานในงานพระราชทานเพลิงพระศพ โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิตทรงพระดำริจะให้ตีพิมพ์เรื่อง *[[สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)]]* จึงทรงมอบหมายให้ราชบัณฑิตยสภารับหน้าที่ชำระต้นฉบับและตีพิมพ์ 

ภายหลังจากที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพกราบทูลรับการมอบหมายจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พระองค์ทรงพิจารณาเห็นว่าการศึกษาในช่วงเวลานั้นมีการพัฒนาไปมาก หนังสือ *สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ที่พิมพ์ใหม่นี้จะต้องทำให้ผู้อ่านได้ความรู้ยิ่งไปกว่าฉบับที่พิมพ์ไว้แต่เดิม จึงจะนับเป็นฉบับที่ดีสมกับที่พิมพ์ในงานพระราชทานเพลิงพระศพสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี จึงทรงมีพระดำริจะตรวจสอบหนังสือต่าง ๆ มาเสริมความรู้เกี่ยวกับ *สามก๊ก* เพิ่มเติมประกอบหนังสือ *สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* ในการนี้ พระเจนจีนอักษร (สุดใจ ตัณฑากาศ) ซึ่งเชี่ยวชาญภาษาจีนและเคยอ่านหนังสือจีนเรื่องต่าง ๆ มามาก รับหน้าที่เป็นผู้หาความรู้ทางฝ่ายจีน ศาสตราจารย์ยอร์ช เซเดส์ (George Cœdès) นักวิชาการชาวฝรั่งเศสผู้เป็นบรรณารักษ์ใหญ่ประจำหอพระสมุดวชิรญาณ รับหน้าที่เป็นผู้หาความรู้ฝ่ายประเทศอื่น ส่วนสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงทำหน้าที่เป็นผู้หาความรู้ฝ่ายไทย 

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงให้ความเห็นว่าความรู้ที่ค้นคว้ามาเพิ่มเติมนี้ หากเป็นหนังสืออื่น ๆ ที่เคยทำมาก่อนมักแสดงในส่วน "คำนำ" หรือ "คำอธิบาย" ก่อนเข้าสู่ตัวเนื้อเรื่อง แต่การเขียนความรู้เกี่ยวกับ *สามก๊ก* นั้นมีมากเกินกว่าจะเขียนในคำนำหรือคำอธิบาย แล้วทรงรำลึกถึงเมื่อครั้งที่พระองค์ทรงพระนิพนธ์ *ตำนานละครอิเหนา* เป็นภาคผนวกของบทละครเรื่อง *[[อิเหนา]]* พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยที่ตีพิมพ์เนื่องในวโรกาสที่สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวีทรงบำเพ็ญพระกุศลฉลองพระชันษาครบ 60 พรรษาเมื่อ พ.ศ. 2465 จึงทรงพระดำริจะทรงพระนิพนธ์ *ตำนานหนังสือสามก๊ก* เป็นภาคผนวกให้หนังสือ *สามก๊ก* เหมือนอย่างที่เคยทรงพระนิพนธ์ *ตำนานละครอิเหนา* เป็นภาคผนวกของบทละครเรื่อง *อิเหนา* 

*ตำนานหนังสือสามก๊ก* ได้รับการตีพิมพ์ครั้งแรกในฐานะภาคผนวกของหนังสือ *สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)* เมื่อ พ.ศ. 2471 ตีพิมพ์โดยโรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร

## เนื้อหา
# ว่าด้วยหนังสือสามก๊ก
# ว่าด้วยแปลหนังสือสามก๊ก
# ว่าด้วยสำนวนแปลหนังสือสามก๊ก
# ว่าด้วยพิมพ์หนังสือสามก๊กภาษาไทย
# ว่าด้วยรูปเรื่องสามก๊ก
# ว่าด้วยวินิจฉัยเรื่องสามก๊ก
# รูปภาพสามก๊ก
# ว่าด้วยแผนที่สามก๊ก

ภาคผนวกส่วนท้ายของหนังสือ *ตำนานหนังสือสามก๊ก* เป็น "ชื่อภูมิประเทศในเรื่องสามก๊ก" จัดทำโดยพระเจนจีนอักษร (สุดใจ ตัณฑากาศ) แสดงรายชื่อของสถานที่และตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ต่าง ๆ  ที่ปรากฏในนวนิยาย *สามก๊ก*

## ดูเพิ่ม
* *[[สามก๊ก]]*
* *[[สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)]]*

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* ''ตำนานหนังสือสามก๊ก'' ที่เว็บไซต์ห้องสมุดดิจิทัลวัชรญาณ

หมวดหมู่:สามก๊ก
หมวดหมู่:หนังสือปี พ.ศ. 2471
หมวดหมู่:หนังสือสารคดีไทย