อโศกาวทาน

***อโศกาวทาน*** (; ; "เรื่องเล่าพระเจ้าอโศก") เป็นคัมภีร์ภาษาสันสกฤตจากประเทศอินเดียซึ่งอธิบายชาติกำเนิดและรัชสมัยของพระเจ้าอโศกมหาราช กษัตริย์พระองค์ที่สามแห่งราชวงศ์โมริยะ คัมภีร์ฉบับนี้พรรณาพระเจ้าอโศกมหาราชว่าทรงเป็นจักรพรรดิผู้ตั้งพระทัยมั่นในการเผยแผ่ศาสนาพุทธ

*อโศกาวทาน* หรืออีกชื่อหนึ่งว่า *อโศกราชาวทาน* เป็นคัมภีร์อวทานฉบับหนึ่งในชุดทิวยาวทาน (*Divyāvadāna* หรือ "เรื่องเล่าอันศักดิ์สิทธิ์") ซึ่งเป็นประชุมเรื่องเล่าในศาสนาพุทธ ฌ็อง ปชือวุสกี นักวิชาการชาวฝรั่งเศสเชื้อสายโปแลนด์ได้สันนิษฐานว่าคัมภีร์ฉบับนี้น่าจะประพันธ์ขึ้นโดยคณะสงฆ์จากแถบมถุรา เนื่องจากคัมภีร์ฉบับนี้ได้ยกย่องนครมถุรา วัด และพระสงฆ์ชาวมถุราไว้อย่างสูง

คัมภีร์*อโศกาวทาน*มีหลายฉบับซึ่งประพันธ์ขึ้นตั้งแต่ประมาณพุทธศตวรรษที่ 11 จนถึงพุทธศตวรรษที่ 22 นักวิชาการบางคนสันนิษฐานว่าฉบับประพันธ์ฉบับแรกน่าจะสืบย้อนไปถึงพุทธศตวรรษที่ 8 แม้ว่าฉบับเล่าปากต่อปากน่าจะย้อนไปได้ถึงประมาณพุทธศตวรรษที่ 3 ก็ตาม

*อโศกาวทาน*ฉบับที่ยังคงหลงเหลืออยู่นั้นเป็นส่วนหนึ่งของ*[[ทิวยาวทาน]]*ซึ่งเป็นประชุมเรื่องเล่าในศาสนาพุทธเป็นภาษาสันสกฤต บทแปลฉบับภาษาจีนได้แก่ *อา-ยฺวี่หวังฉฺวัน* (ประมาณ พ.ศ. 843) และ *อา-ยฺวี่หวังจิง* (ประมาณ พ.ศ. 1055) ต่างก็ระบุว่าอโศกาวทานเคยเป็นคัมภีร์ฉบับสมบูรณ์แยกจากทิวยาวทาน

## ฉบับแปล

คัมภีร์*อโศกาวทาน*ได้รับการแปลเป็นภาษาจีนโดยอันฝ่าชิน () เมื่อประมาณ พ.ศ. 843 โดยใช้ชื่อภาษาจีนว่า*อา-ยฺวี่หวังฉฺวัน* () หรือ "เรื่องเล่าพระเจ้าอโศก" และโดยพระสังฆปาลเมื่อประมาณ พ.ศ. 1055 โดยใช้ชื่อภาษาจีนว่า *อา-ยฺวี่หวังจิง* () ซึ่ง*อา-ยฺวี่หวังฉฺวัน*ได้รับการแปลเป็นภาษาฝรั่งเศสโดยฌ็อง ปชือวุสกีใน พ.ศ. 2466 ส่วนฉบับแปลภาษาอังกฤษโดยจอห์น เอส. สตรองนั้นตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2526 โดยสำนักพิมพ์แห่งมหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน

## เนื้อความ

### พระอุปคุต

คัมภีร์นี้เริ่มต้นด้วยเรื่องของพระอุปคุต ผู้ซึ่งในกาลต่อมาได้เป็นพระอาจารย์ของพระเจ้าอโศกมหาราช โดยบรรยายอดีตชาติหนึ่งของพระอุปคุต ตามด้วยชาติกำเนิดช่วงต้นของพระอุปคุตซึ่งเป็นบุตรของพ่อค้าเครื่องหอมในมถุรา แล้วจึงบรรยายชีวิตวัยหนุ่ม การอุปสมบท และการปราบท้าววสวัตตี

### พระเจ้าอโศกมหาราชครั้งทรงพระเยาว์

[thumb|right|รูปสลัก[ศิลปะแบบคันธาระ|แบบคันธาระจากพุทธศตวรรษที่ 8 แสดงภาพชยะถวายชามดินแด่พระโคตมพุทธเจ้า]]
คัมภีร์ส่วนถัดไปได้อธิบายอดีตชาติของพระเจ้าอโศกมหาราชว่าเป็นเด็กชายชื่อชยะ ขณะที่ยังเป็นเด็กชยะได้พบพระโคตมพุทธเจ้าและได้ถวายดินหนึ่งชามโดยสมมติเอาว่าเป็นอาหาร พระโคตมพุทธเจ้าได้ทรงทำนายว่าหลังจากที่พระองค์ได้ปรินิพพานไปแล้ว ชยะจะได้เกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดิครองนครปาฏลีบุตร จากนั้นจึงเล่าเรื่องในชาติปัจจุบันเมื่อเจ้าชายอโศกได้เสด็จพระราชสมภพเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าพินทุสาร

ในคัมภีร์ได้กล่าวว่าพระเจ้าพินทุสารไม่โปรดเจ้าชายอโศกผู้ทรงมีรูปโฉมอัปลักษณ์ แม้ว่าจะมีโหราจารย์ทำนายว่าเจ้าชายอโศกจะได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติต่อจากพระองค์ก็ตาม เจ้าชายอโศกได้ปลงพระชนม์เจ้าชายสุศิม พระเชษฐาต่างมารดาและองค์รัชทายาทโดยชอบธรรม โดยพระองค์ได้ทรงล่อให้เจ้าชายสุศิมตกลงไปในหลุมถ่านร้อน เจ้าชายอโศกจึงได้ขึ้นครองราชสมบัติแทน ในช่วงต้นรัชสมัยพระองค์มีพระทัยโหดร้ายทารุณ จนได้รับสมญานามว่า "*จัณฑาโศก*" หรืออโศกผู้โหดร้าย ครั้งหนึ่งพระองค์รับสั่งให้ประหารชีวิตขุนนาง 500 คนเนื่องจากหวาดระแวงว่าขุนนางเหล่านั้นไม่จงรักภักดีมากพอ และเคยรับสั่งให้เผานางกำนัล 500 คนทั้งเป็นเพราะว่านางกำนัลบางคนกล่าวดูหมิ่นพระองค์ พระองค์ได้ทรงสร้างนรกส่วนพระองค์เพื่อจับคนมาทรมานและฆ่าเพื่อความบันเทิง วันหนึ่งพระองค์ได้พบพระสงฆ์รูปหนึ่งผู้ซึ่งไม่หวั่นไหวต่อการทรมานใด ๆ และยังสามารถแสดงปาฏิหาริย์ได้ พระองค์เลื่อมใสจึงทรงเปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธ กลับพระทัยเป็นผู้มีเมตตา สร้างสถูปขึ้น 84,000 แห่ง และได้รับสมญานามว่า "*ธรรมาโศก*" หรืออโศกผู้ทรงธรรม

### พระราชกรณียกิจในการเผยแผ่ศาสนาพุทธ

คัมภีร์ส่วนถัดไปได้กล่าวลงรายละเอียดเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจของพระเจ้าอโศกในการเผยแผ่ศาสนาพุทธ โดยพระองค์ทรงโน้มน้าวเจ้าชายวีตโศกพระอนุชาให้เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธ และทรงสอนยศัส ขุนนางในพระองค์ให้นับถือพระสงฆ์ ต่อมาพระองค์ได้พบพระอุปคุตและได้เสด็จจาริกแสวงบุญไปยังสังเวชนียสถานต่าง ๆ พร้อมกับพระอุปคุต รวมทั้งต้นพระศรีมหาโพธิ์ในพุทธคยาที่ซึ่งพระโคตมพุทธเจ้าได้ตรัสรู้ พระองค์ทรงจัดให้มีงานสมโภชถวายภัตตาหารแด่พระภิกษุทุกห้าปี ในงานสมโภชครั้งหนึ่ง พระองค์ได้พบพระปิณโฑลภารทวาชเถระ พระอรหันต์ผู้ทรงใช้อภินิหารเพื่อต่อพระชนม์ชีพเพื่อเผยแผ่คำสอนของพระโคตมพุทธเจ้าสืบไป

### เจ้าชายกุณาละ

คัมภีร์ส่วนถัดไปกล่าวถึงเจ้าชายกุณาละ พระราชโอรสในพระเจ้าอโศกมหาราชผู้ทรงมีพระสิริโฉมงดงาม มีน้ำพระทัยดีและเป็นที่โปรดปรานของพระราชบิดา พระองค์ได้ถูกพระนางติษยรักษิตา พระมารดาเลี้ยงของพระองค์วางแผนประทุษร้ายจนพระเนตรบอดขณะประทับอยู่นอกพระนคร เจ้าชายกุณาละต่อมาได้บรรลุธรรมและทรงเป็นวณิพกเล่นพิณเพื่อดำรงพระชนม์ชีพ ต่อมาพระองค์ได้เสด็จนิวัติพระนครและพบพระราชบิดาอีกครั้ง

### บั้นปลายพระชนม์ชีพ

คัมภีร์ได้บรรยายบั้นปลายพระชนม์ชีพของพระเจ้าอโศกมหาราชไว้ว่าพระองค์ประชวรอย่างร้ายแรง และเริ่มถวายทานแด่พระภิกษุสงฆ์โดยใช้ทรัพย์สินของแผ่นดิน ขุนนางในพระองค์จึงทูลห้ามพระองค์ใช้ทรัพย์สินของแผ่นดินเพื่อไม่ให้ถวายทานจนหมดพระคลัง พระองค์จึงถวายทานด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์แต่ก็ถูกทูลห้ามในเวลาต่อมา พระราชทรัพย์ชิ้นสุดท้ายของพระองค์ได้แก่มะขามป้อมครึ่งผลซึ่งพระองค์ได้ถวายแด่พระภิกษุ และเสด็จสวรรคตโดยไม่มีพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์หลงเหลือ

บทสุดท้ายของคัมภีร์ได้กล่าวถึงพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะซึ่งเสวยราชสมบัติต่อจากพระเจ้าอโศกมหาราช พระเจ้าปุษยมิตรศุงคะได้รับสั่งให้สำเร็จโทษพระภิกษุทั้งหมดและลบล้างพระราชกรณียกิจของพระเจ้าอโศกมหาราช

## ข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์

### ความโหดร้ายของพระเจ้าอโศกมหาราช

*อโศกาวทาน*ได้กล่าวถึงความโหดร้ายของพระเจ้าอโศกมหาราชหลังเปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธแล้วสองเหตุการณ์ เหตุการณ์หนึ่งกล่าวว่ามีคนนอกศาสนาพุทธรายหนึ่งในแคว้นปุณฑรวรรธนะได้วาดภาพพระพุทธเจ้าโค้งคำนับแทบพระบาทของพระมหาวีระ (ตีรถังกรองค์ที่ 24 ในศาสนาเชน) ผู้นับถือศาสนาพุทธรายหนึ่งได้นำความกราบบังคมทูลพระเจ้าอโศกมหาราช พระองค์จึงรับสั่งให้จับกุมคนนอกศาสนาพุทธรายนั้น และต่อมาได้รับสั่งให้ฆ่าผู้นับถือลัทธิอาชีวิกทั้งหมดในแคว้นปุณฑรวรรธนะ ซึ่งเป็นผลให้ผู้นับถือลัทธิอาชีวิกถูกประหารชีวิตราว 18,000 คน ในกาลต่อมาผู้นับถือนิครนถ์ในปาฏลีบุตรได้วาดภาพในลักษณะเดียวกัน พระเจ้าอโศกมหาราชได้สั่งให้เผาบ้านและครอบครัวของนิครนถ์ผู้นั้นทั้งเป็น พระองค์ยังได้ทรงออกประกาศว่าใครก็ตามที่ตัดหัวชาวนิครนถ์มาถวายพระองค์ได้ พระองค์จะพระราชทานรางวัลให้หนึ่งเหรียญเงิน คัมภีร์*อโศกาวทาน*ระบุว่าประกาศนี้ทำให้คนเลี้ยงวัวรายหนึ่งปลงพระชนม์เจ้าชายวีตโศก พระอนุชาในพระองค์ เนื่องจากเข้าใจผิดว่าเป็นชาวนิครนถ์ ขุนนางในพระองค์จึงกราบทูลยับยั้งประกาศดังกล่าว

นักวิชาการชาวอินเดียสองคนได้แก่เค. ที. เอส. สาราวและเพณีมธัพ พรุวาได้สันนิษฐานว่าเรื่องราวเกี่ยวกับการสั่งประหารผู้นับถือลัทธิอื่นน่าจะเป็นเรื่องที่แต่งขึ้นมาเพิ่มเติมเพื่อเป็นการโฆษณาชวนเชื่อระหว่างลัทธิมากกว่า จารึกของพระเจ้าอโศกมหาราชในหมู่ถ้ำพราพรยังได้กล่าวถึงการถวายทานและการอุปถัมภ์ลัทธิอาชีวิก

### พระเจ้าปุษยมิตรศุงคะ

เนื้อหาในคัมภีร์*อโศกาวทาน*มักอ้างถึงพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะแห่งจักรวรรดิศุงคะว่าเป็นศัตรูของศาสนาพุทธ ซึ่งเคยเป็นศาสนาหลักที่ราชวงศ์โมริยะให้การสนับสนุน อย่างไรก็ตาม นักประวัติศาสตร์หลายคนได้ตั้งข้อสังเกตว่าน่าจะเป็นเรื่องที่กล่าวเกินจริงเช่นเดียวกับเนื้อหาหลายส่วนในคัมภีร์ คัมภีร์นี้ได้ระบุว่าพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะเป็นกษัตริย์ต่อจากพระเจ้าอโศกมหาราช ซึ่งไม่ถูกต้อง แหล่งข้อมูลอื่นระบุว่าพระเจ้าปุษยมิตรศุงคะไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของราชวงศ์โมริยะ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:คัมภีร์ของศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:คัมภีร์ภาษาสันสกฤต
หมวดหมู่:วรรณกรรมอินเดีย
หมวดหมู่:พระเจ้าอโศกมหาราช