เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต

มหาอำมาตย์โท นายพลตรี **เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต** () (6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2400 – 5 ตุลาคม พ.ศ. 2465) ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 13 แห่งราชวงศ์ทิพย์จักร (ครองราชย์ พ.ศ. 2441 - 2465) ตลอดรัชสมัย เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตดำรงความมั่นคงสุจริตและความจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรี พระองค์ได้ทรงพัฒนานครลำปางและเมืองบริวารในด้านต่าง ๆ ให้ทันกับการพัฒนาในส่วนกลาง ได้ทรงประทานที่ดินและทุนทรัพย์ส่วนพระองค์ เพื่อจัดสร้างถาวรวัตถุในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา และการก่อสร้างสถานศึกษา ตลอดจนสถานที่ราชการต่าง ๆ เพื่อความผาสุกแก่ประชาชนลำปางอย่างแท้จริง

## พระประวัติ
**เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต** มีนามเดิมว่า **เจ้าบุญทวงศ์ ณ ลำปาง** ประสูติเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2400 เป็นเจ้าราชโอรสในเจ้านรนันทไชยชวลิต เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 12 กับแม่เจ้าฟองแก้ว ต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์เป็น**เจ้าอุปราช** ในปี พ.ศ. 2438

เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตมีราชเชษฐา ราชภคินี ราชอนุชา และราชขนิษฐา ร่วมพระราชบิดา 23 พระองค์ มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
# **เจ้าหญิงหอม ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยคำแสน ณ ลำปาง**
# **มหาอำมาตย์โท พลตรี เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต, เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 13**
# **เจ้าน้อยกิ ณ ลำปาง**
# **เจ้าชวลิตวงศ์วรวุฒิ** (น้อยแก้วเมืองมูล เป็นเจ้าราชภาคินัยแล้วเลื่อนเป็นเจ้าราชบุตรนครลำปาง เลื่อนเป็นเจ้าชวลิต วงศ์วรวุฒิ เมื่อ 27 เมษายน 2455) ตำแหน่งที่ปฤกษาราชการเมืองนครลำปาง - พระบิดาใน "เจ้าราชสัมพันธวงศ์ คำผาย สุยะราช, เจ้าราชสัมพันธ์วงศ์นครลำปาง" ซึ่งสมรสกับ "เจ้าหญิงอุษาวดี ศีติสาร" ราชธิดาองค์ใหญ่ในเจ้าหลวงอินต๊ะชมภู พระญาประเทศอุดรทิศ เจ้าเมืองพะเยา องค์ที่ 4 เจ้านายราชวงศ์เชียงแสนเก่า
# **เจ้าน้อยพึ่ง ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยเมือง ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยหม่อม ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงนวล ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงซุ่ย ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงหวัน ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยแก้ว ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงหยิ่น ณ ลำปาง**
# **เจ้าไชยสงคราม น้อยโท่น ณ ลำปาง, เจ้าไชยสงครามนครลำปาง**
# **เจ้าหญิงบัวเกษร ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงบัวเทพ ณ ลำปาง** - พระอัยยิกา (เจ้ายาย) ใน "เจ้าอินทเดชสุวรรณบท ณ ลำพูน"
# **เจ้าหญิงแก้วมาลา ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยปั๋นแก้ว ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงฟอง ณ ลำปาง**
# **เจ้าน้อยอ้น ณ ลำปาง**
# **เจ้าอุปราช ทิพจักร ณ ลำปาง, เจ้าอุปราชนครลำปาง** - พระบิดาใน "เจ้าเทพธำรงค์ ณ ลำปาง", "เจ้าหญิงอัตถ์ ณ ลำปาง", "เจ้าหญิงต่วน ณ ลำปาง"
# **เจ้าน้อยหมวก ณ ลำปาง**
# **เจ้าหญิงบัวทิพย์ ณ ลำปาง**

เมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2440 (นับแบบปัจจุบันเป็นปี พ.ศ. 2441) เจ้าอุปราช (บุญทวงษ์) ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น *เจ้าบุญวาทยวงษ์มานิต สามันตวิชิตประเทศราช บริสัษยนารถทิพยจักราธิวงษ์ ดำรงโยนวิไสย อภัยรัษฎารักษ์ อุดมศักดิสัตยาธิวรางค์ ลำปางคมหานคราธิปตัย เจ้านครลำปาง*

### ถึงแก่พิราลัย
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ถึงแก่พิราลัยด้วยโรควัณโรคภายในเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2465 สิริชันษา 65 ปี รวมระยะเวลาที่ทรงครองนคร 25 ปี และมีพิธีพระราชทานเพลิงศพ เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2470 ณ เมรุชั่วคราวสนามเสือป่า (ปัจจุบันคือ โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานโกศโถประกอบศพ มีฐานตั้ง 1 ชั้น พร้อมด้วยเครื่องอิสริยยศ ฉัตรเบญจาตั้ง 4 คัน เมื่อพระราชทานเพลิงมีเครื่องประโคมจ่าปี่ 1 กลองเป็นของสำหรับเมืองลำปาง เหตุที่มีการพระราชทานเพลิงศพหลังจากถึงแก่พิราลัยไปแล้วกว่า 5 ปี เนื่องจากในขณะนั้นไม่มีทายาทองค์ใด ที่มีทรัพย์มากเพียงพอที่จะจัดการถวายเพลิงพระศพ จนความทราบถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชหัตถเลขาไปยังเจ้าดารารัศมี พระราชชายา ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในฐานะเจ้านายฝ่ายเหนือ ขอให้เสด็จมาเป็นองค์ประธานในการจัดการพระศพ และถวายเพลิงพระศพอย่างสมเกียรติ พร้อมกับขอให้เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ ลำพูน และน่าน ร่วมเป็นกรรมการด้วย

## ราชโอรส ราชธิดา
**เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต** มีราชโอรสและราชธิดา รวม 13 องค์ อยู่ในราชตระกูล ณ ลำปาง มีพระนามตามลำดับ ดังนี้
* ใน แม่**[[เจ้าเมืองชื่น]]** - ราชธิดาในเจ้าวรญาณรังษี เจ้าผู้ครองนครลำปาง องค์ที่ 9 มีศักดิ์เป็นอาของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต (มีราชธิดา 5) ถึงแก่กรรมปีพ.ศ. 2447
****[[เจ้าสำเภาแก้ว ณ ลำปาง]]** - สมรสกับ เจ้าอุปราช (ทิพจักร ณ ลำปาง), เจ้าอุปราชนครลำปาง
** **[[เจ้าศรีนวล ณ ลำปาง]]** - สมรสกับเจ้าราชบุตร (แก้วเมืองพวน ณ ลำปาง) เจ้าราชบุตรนครลำปาง ผู้รั้งตำแหน่งเจ้านครลำปางที่ 11
** **[[เจ้าฝนห่าแก้ว ณ ลำปาง]]** - สมรสกับ เจ้าไชยสงคราม (น้อยเบี้ย ณ ลำปาง), เจ้าไชยสงครามนครลำปาง พระมารดาใน แม่เจ้าทิพวรรณ (ณ ลำปาง) ณ เชียงตุง ชายาในเจ้าฟ้าสิริสุวรรณราชยสสรพรหมลือ เจ้าฟ้านครเชียงตุง องค์ที่ 10
** **[[เจ้าดาวบิน ณ ลำปาง]]** - สมรสกับ "เจ้าคำลือ ณ ลำปาง"
** **[[เจ้าอ้ม ณ ลำปาง]]** - สมรสกับ "พันตรี หลวงไกรเทพสงคราม (แถม จารุจินดา) "
* ใน **หม่อมวาทย์** (มีราชธิดา 2)
****[[เจ้าบุษบา ณ ลำปาง]]** (พ.ศ. 2444 - ?) สมรสกับเจ้าดรุณดารา ณ ลำพูน
** **[[เจ้าบุษบาร ณ ลำปาง]]**
* ใน **หม่อมจิ๋น** (มีราชธิดา 1)
** **เจ้าจ๋อม ณ ลำปาง**
* ใน **หม่อมน้อย** (มีราชธิดา 1)
** **[[เจ้าอัมพร ณ ลำปาง]]**
* ใน **หม่อมใย** (มีราชธิดา 1)
** **[[เจ้าบุหงา ณ ลำปาง]]**
* ใน **หม่อมเล็ก** (มีราชธิดา 1)
** **[[เจ้าบุษบง ณ ลำปาง]]** (พ.ศ. 2456 - พ.ศ. 2546)
* ใน **หม่อมเจียกน้อย** (มีราชโอรส 1)
****[[เจ้าบุญส่ง ณ ลำปาง]]** (พ.ศ. 2464 - ?) - รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นตติยจุลจอมเกล้า (ต.จ.) สืบตระกูลเจ้าบิดา
* ใน **หม่อมเมฆ** (มีราชโอรส 1)
****[[เจ้าบุญสารเสวตร์ ณ ลำปาง]]** (พ.ศ. 2449 - ?) - ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ รับไว้ในพระบรมราชูปถัมป์
* ใน **หม่อมช้อย** (มีราชธิดา 1)
** **[[เจ้าเนียม ณ ลำปาง]]**
*ใน **หม่อมโถ** (มีราชธิดา 1)
** **[[เจ้าจันทร์หอม ณ ลำปาง]]**
* **หม่อมจ้อน** ไม่มีโอรส-ธิดา
* **หม่อมผัน** ไม่มีโอรส-ธิดา
* **หม่อมชื่น** บุตรตายตั้งแต่เกิด

## พระกรณียกิจสำคัญ
**เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต** ได้ทรงบำเพ็ญพระกรณียกิจอันทรงคุณูปการต่อนครลำปางและประเทศชาติเป็นอเนกประการ มีรายละเอียดพอสังเขป ดังนี้

### ด้านถวายความจงรักภักดีต่อราชวงศ์จักรี

เมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2448 เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้านครลำปาง ได้มีศุภอักษรกราบทูลลงมาว่า ช้างพัง ชื่อ กองคำ ที่เลี้ยงไว้บ้านทุ่งฝ่าย ตกลูกเป็นช้างพลาย เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ทอดพระเนตรว่าเป็นช้างที่มีลักษณะดีจึงนำความทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท จึงทรงให้มีการตรวจสอบ เมื่อพบว่าเป็นจริงจึงมีพระบรมราชโองการให้นำช้างเชือกนี้ลงมาที่กรุงเทพฯ และได้มีการฉลองสมโภช สถาปนาและพระราชทานนามช้างเชือกนี้ว่า **"พระเสวตร์อุดมวารณ์ บรมคชาธารประเสริฐศักดิ์ ศุภเนตรนัขโคระวรรณ โลมพรรณเลื่อมประภัศร คามกุญชรดิลกชาติ พงษ์กมลาศน์รังสฤษฎิ์ อดุลยฤทธิ์เดชาดิเรก พาหนะเอกอิศราธิบดินทร์ ปริมินทร์มหาราชาธิราช ประกาศเกษตรสิทธิสถาพร เฉลิมพระนครรัตนโกสินทร์พิศาล มโหฬารวิบุลย์ลักษณ์เลิศฟ้า"** เมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2449 และพระราชทาน เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นที่เชิดชูยิ่งช้างเผือก ชั้นที่ ๑ ชื่อมหาวราภรณ์ (ประถมา
ภรณ์ช้างเผือก) กับนาฬิกาทองคำมีพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ลงยา ๑ เรือน แก่เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต

### ด้านงานราชการ
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ได้อุทิศที่ดินซึ่งเป็นที่ตั้งของคุ้มหลวงให้ทางราชการเพื่อก่อสร้างศาลากลางจังหวัดลำปาง

### ด้านการทหารและการป้องกันนคร
พระองค์ทรงเป็นผู้ริเริ่มและวางรากฐานด้านการทหารให้แก่นครลำปาง ได้ทรงระดมชาวเมืองต่อสู้ป้องกันนครจากพวกเงี้ยวที่ก่อการจลาจล ยกกำลังเข้าตีนครลำปางเมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2445 และสามารถปราบปรามเงี้ยวราบคาบ การที่ทรงระดมพลเมืองเป็นทหารเพื่อรบพุ่งทำสงครามดังกล่าว ทำให้เกิดมีกองทหารนครลำปางขึ้น และเพื่อความเป็นปึกแผ่นมั่นคงของกิจการทหาร พระองค์ได้ประทานที่ดินส่วนพระองค์สร้างโรงทหาร โรงพยาบาลทหาร และค่ายทหาร

เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต ได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เป็นราชองครักษ์พิเศษ เมื่อปี พ.ศ. 2458

### ด้านการศึกษา
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ทรงได้รับการศึกษาหนังสือไทยเหนือในสำนักอภิไชย วัดเชียงมั่น นครลำปาง และหนังสือไทยกลางที่คุ้มหลวง เนื่องจากขณะนั้นยังไม่มีโรงเรียน พระองค์ทรงตระหนักดีว่าการศึกษาของประชาชนลำปางที่มีอยู่ในวัดนั้นไม่เพียงพอต่อการพัฒนานคร เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ทรงสนพระทัยติดตามความเคลื่อนไหวด้านการจัดการศึกษาของส่วนกลาง แล้วทรงนำมาปรับปรุงเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาของนครลำปาง ทรงนำการศึกษาแบบสอนภายในโรงเรียนเข้ามาแทนการศึกษาในวัดเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. 2447 ณ สถานที่ตั้งโรงเรียนเทศบาล 3 (บุญทวงศ์อนุกูล) ในปัจจุบัน

พระองค์ทรงเล็งเห็นความสำคัญของการศึกษาว่าจำเป็นยิ่งต่อการพัฒนานครลำปาง พระองค์ได้สนับสนุนส่งเจ้านายบุตรหลานและประชาชนลำปาง ที่ทรงคัดเลือกว่ามีสติปัญญาความสามารถไปศึกษาต่อที่กรุงเทพมหานคร โดยให้อยู่ในความดูแลของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งบุคคลเหล่านั้นก็ได้กลับมาทำงานสร้างคุณประโยชน์ให้แก่นครลำปางและประเทศชาติหลายท่าน นอกจากนั้น พระองค์ยั่งได้ทรงสละราชทรัพย์ส่วนพระองค์ซื้อที่ดินและอาคารของห้างเซ่งหลี สร้างโรงเรียนขึ้นอีกแห่งหนึ่งแล้วประทานให้เป็นของรัฐ ซึ่งในปี พ.ศ. 2448 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะดำรงอิสริยยศเป็นสยามมกุฎราชกุมารได้เสด็จประพาสหัวเมืองฝ่ายเหนือ และทรงพระกรุณาเสด็จทรงเปิดโรงเรียนใหม่แห่งนี้เมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน และพระราชทานนามว่า "โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย" เพื่อถวายเป็นพระอนุสรณ์แด่ เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต

### ด้านการศาสนา
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ทรงเคยเข้ารับการอุปสมบท ณ สำนักพระปัญญา วัดสวนดอก (จังหวัดลำปาง) พระองค์ทรงมีราชศรัทธาอย่างแรงกล้าในทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ได้ทรงพระราชทานพระอุปถัมภ์แก่วัดต่าง ๆ โดยในนครลำปางและเมืองบริวารอย่างทั่วถึง ทรงสละราชทรัพย์ส่วนพระองค์ในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาด้วยความศรัทธาเลื่อมใสอย่างแท้จริง อนึ่ง เพื่อให้พระสงฆ์ในจังหวัดลำปาง ได้มีความรู้ความเข้าใจ ในเรื่องพระศาสนาดียิ่งขึ้น พระองค์ยังได้ทรงสนับสนุนส่งพระสงฆ์ให้เข้ารับศึกษาพระปริวัติธรรม ณ วัดมหาธาตุ กรุงเทพมหานคร อีกด้วย

### ด้านการอุตสาหกรรมและการคมนาคม
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ทรงมีสายพระเนตรยาวไกล ทรงเล็งเห็นว่าการอุตสาหกรรมต่อไปจักเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งในการพัฒนาเศรษฐกิจของบ้านเมือง ได้ทรงจัดตั้งโรงงานทอผ้าและโรงงานฟอกหนังขึ้นในนครลำปาง ซึ่งนับเป็น **โรงงานฟอกหนังแห่งแรกของประเทศไทย** นอกจากนั้น พระองค์ยังทรงส่งเสริมกิจการด้านการคมนาคม ทรงมีราชดำริให้มีการก่อสร้างปรับปรุงถนนต่างๆ เพื่อเชื่อมโยงนครลำปางและเมืองบริวารใกล้เคียง รวมทั้ง ได้ประทานที่ดินส่วนพระองค์เพื่อก่อตั้งที่ทำการไปรษณีย์โทรเลข เพื่อเป็นศูนย์กลางในการติดต่อสื่อสารของประชาชน

## การขอพระราชทานนามสกุล
เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ได้รับพระราชทานนามสกุล **ณ ลำปาง** () ซึ่งเป็นนามสกุลพระราชทาน ลำดับที่ 1,166 จากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2457 โดยพระราชทานให้แก่ผู้สืบเชื้อสายจากบรรพบุรุษที่มีนิวาสสถานตั้งอยู่ในที่แห่งนั้นเป็นเวลานานมาก มีผู้คนรู้จัก และนับถือโดยมาก โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการห้ามไม่ให้ผู้ที่ไม่ได้รับพระบรมราชานุญาตใช้คำว่า "ณ" นำหน้าสกุลเป็นอันขาด ต่อมาภายหลังตระกูล ณ ลำปาง เป็นหนึ่งในสิบตระกูลที่ได้เข้าเฝ้าในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

## สถานที่สำคัญ
* **[[พระอนุสาวรีย์เจ้าหลวงบุญวาทย์วงศ์มานิต|อนุสาวรีย์เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต]]** ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าโรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2521
* **กู่เจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต** เป็นสถานที่บรรจุอัฐิของเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าวัดพระบาท ตำบลพระบาท อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง

## สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม
* โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย โรงเรียนประจำจังหวัดลำปาง
* วัดบุญวาทย์วิหาร

## พระยศ
### พระยศทหาร
* 23 มิถุนายน พ.ศ. 2455 - นายพลตรี
### พระยศพลเรือน
* 20 สิงหาคม พ.ศ. 2454 - มหาอำมาตย์โท

### พระยศเสือป่า
* 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่เอก
* 13 ตุลาคม พ.ศ. 2456 - นายกองตรี

## ตำแหน่ง
* 2 มกราคม 2458 – ราชองครักษ์พิเศษ

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

* 29 พฤษภาคม 2463 – เข็มข้าหลวงเดิม

## ลำดับสาแหรก



## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. **เพ็ชร์ล้านนา**. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
* ศักดิ์ รัตนชัย. **พงศาวดารสุวรรณหอคำนครลำปาง (ตำนานเจ้าเจ็ดพระองค์กับหอคำมงคล ฉบับสอบทานกับเอกสารสืบค้น สรสว.ลำปาง) **.
* คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์, นาวาอากาศเอก. **เจ้านายฝ่ายเหนือ**. http://www.globalgroup.in.th/encyclopedia_lanna.html 

13
หมวดหมู่:ราชวงศ์ทิพย์จักร
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ว.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(ผ)
หมวดหมู่:ราชองครักษ์พิเศษ
หมวดหมู่:ราชโอรสในเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากวัณโรค
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:สกุล ณ ลำปาง
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์