ท่าแขก

**ท่าแขก** () เป็นเมืองเอกในแขวงคำม่วน ประเทศลาว ตัวเมืองตั้งอยู่ริมแม่น้ำโขง ตรงข้ามอำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม
## ประวัติ
**เมืองท่าแขก** เป็นเมืองศูนย์กลางของแขวงคำม่วน เป็นเมืองที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ลาวมายาวนาน ในอดีตราวคริสต์ศตวรรษที่ 5 เคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรฟูนัน (พนม) และ อาณาจักรเจนละ โดยมีเมืองหลวงชื่อว่า ศรีโคตรบูร หรือ ศรีโคตรบอง ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของเมืองบริเวณปากห้วยศรีมังค์ ปัจจุบันคือวัดพระธาตุสีโคดตะบูน และปรากฏหลักฐานทางโบราณคดีตั้งแต่สมัยดึกดำบรรพ์ เช่น รอยเท้าไดโนเสาร์บ้านนาไก่เขี่ย ตลอดจนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ สมัยศรีโคตรบูร (ทวารวดีลาว) และสมัยขอม อาทิ พระธาตุศรีโคตรบอง ใบเสมาโบราณ ชิ้นส่วนแกะสลักของประติมากรรมขอม แนวกำแพงหินยักษ์บ้านนาไก่เขี่ย ตลอดจนซากปรักหักพังของเจดีย์โบราณ และซากพระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ในสมัยอาณาจักรล้านช้าง เป็นต้น นอกจากนี้ยังพบหลักฐานทางประวัติศาสตร์เป็นซากเมืองโบราณ อาทิ เมืองอรันรัตจานา และเมืองเวียงสุรินทร์ ทางตอนเหนือของเมืองท่าแขกด้วย หลังยุคขอมเสื่อมอำนาจแล้วเมืองแห่งนี้ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านช้าง จากนั้นได้รกร้างไปแล้วพัฒนากลายมาเป็นหมู่บ้านขนาดใหญ่ขึ้นกับอาณาเขตของเมืองนครบุรีราชธานีศรีโคตรบูรหลวง (นครพนม) 

นักวิชาการบางกลุ่มสันนิษฐานว่า นามของท่าแขกมาจากในอดีตเมืองแห่งนี้เคยเมืองท่าสำคัญของอาณาจักรล้านช้าง เป็นสถานที่ค้าขายของชาวต่างชาติ หลายชาติหลายภาษาปะปนกันทั้งลาว ไทย จีน ญวณ แขก ฝรั่ง จึงเรียกนามว่า เมืองท่าแขก โดยมีชื่อเต็มว่า เมืองท่าของแขกคน หมายถึงเมืองท่าน้ำที่ตั้งอยู่บริเวณแม่น้ำของ (แม่น้ำโขง) ซึ่งมีผู้คนเดินทางไปมาขวักไขว่ นักวิชาการบางกลุ่มเชื่อว่าเมืองท่าแขกมีชื่อเดิมว่า หอผ้าท่าแขกพราหมณ์ และมีพัฒนาการยาวนานมาตั้งแต่สมัยก่อนสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชจะย้ายเมืองหลวงมาที่นครเวียงจันทน์ หรือก่อนสมัยพระเจ้าฟ้างุ้มมหาราชจะสถาปนาอาณาจักรล้านช้าง โดยอ้างเหตุการณ์สมัยเมืองมรุกขนครและเมืองเวียงจันทน์ภายใต้การปกครองของชนพื้นเมือง ก่อนการอพยพมาของชาวลาว ซึ่งปรากฏในคัมภีร์อุรังคธาตุนิทาน (ตำนานพระธาตุพนมหรือตำนานธาตุหัวอก) ความว่า

*...ครั้นเถิง[[ฤดูกาล]]สังกาศ[[สังขาร]]ใหม่... ครั้งนั้น [[พระยาสุมิตตะธัมมะวงษา]] พระองค์ได้พระราชทานคนใช้แก่[[อามาตย์]][[บุรีจัน]] มี[[หมื่น]]เจียมปางเปนต้น พร้อมกับ[[คำ]][[หมื่น]]หนึ่ง แล[[เสื้อ]][[ผ้า]]ครบถ้วนทุกคน นอกจากนี้ พระองค์ยังได้จัดหา[[นางงาม]]สองนางไปพระราชทานแก่[[บุรีจัน]] นางหนึ่งเปนเชื้อสายชาว[[จุลณี]]ชื่อว่า มังคละกตัญญู นางหนึ่งชื่อว่า มุงคุณทปาลัง (เปนเชื้อสายชาว[[ราชคฤห์]]) พร้อมด้วย[[บริวาร]]นางละห้าร้อย [[ช้าง]]พรายซาวโต มี[[ควาญ]]กำกับทุกโต [[คำ]]แสนหนึ่ง แล[[เสื้อ]]ผ้า[[อาภรณ์]] พร้อมทั้งเครื่อง[[ปัญจราชกกุธภัณฑ์]] 5 ประการ มอบให้แก่[[พราหมณ์]]ทั้ง 5 เปนหัวหน้านำเครื่องทั้งหลายเหล่านี้ เพื่อ[[ราชาภิเษก]][[เจ้าบุรีจัน]] [[พราหมณ์]]ทั้ง 5 นั้น มีชื่อดังนี้ 1 มังคละพราหมณ์ 2 จุลมังคละพราหมณ์ 3 ไชยพราหมณ์ 4 สิทธิพราหมณ์ 5 จิตตวัฒนะพราหมณ์ [[พราหมณ์]]ทั้ง 5 นี้ เฮียนฮู้จบ[[ไตรเพท]] ครั้นเถิงฤกษ์งามยามดี จึงสั่งให้ลงเฮือขี้นไป[[เมือง]]ของ[[บุรีจัน]] เมื่อ[[พราหมณ์]]ทั้ง 5 พร้อมเครื่องของ มีนางทั้งสองเปนต้น ขึ้นไปฮอดแล้วจึงให้จอดเฮือที่[[ท่าหอแพร]] [[หมื่นกลางโฮง]]จึงให้คนไปบอก[[หมื่นนันทอาฮาม]]แล[[น้า]]เลี้ยง[[พ่อ]][[นม]] ให้พร้อมกันสร้างแปลง[[ราชสำนัก]]สองห้อง พร้อมเครื่อง[[หอขวาง]]หลังหนึ่ง เพื่อให้นางทั้งสองอยู่ หลังหนึ่งสร้างขึ้นเพื่อเก็บ[[เครื่องเทิง]] แลอีกสองหลังสำหรับให้[[พราหมณ์]]ทั้ง 5 อยู่ ความเรื่องนี้จึงได้ฤๅชาปรากฏไปว่า หอผ้า [[ท่าแขก]][[พราหมณ์]]...* 

อย่างไรก็ตาม ท่าแขกในสมัยนั้นน่าจะยังไม่ได้พัฒนามาจนกลายเป็นหัวเมืองขนาดใหญ่เช่นในปัจจุบัน และเชื่อว่าคงมีฐานะเป็นชุมชนที่มีความเจริญไม่น้อย ต่อมา ในสมัยเจ้าอนุวงศ์ พระองค์ทรงสั่งให้พระบรมราชากิตติศัพท์เทพฤๅยศ (มัง มังคละคีรี) เจ้าเมืองนครพนม (เมืองละคร) สร้างเมืองท่าแขกขึ้นฝั่งตรงข้ามกับเมืองนครพนม เพื่อกวาดต้อนผู้คนให้หนีศึกจากสยามเข้ามาอาศัยอยู่ พร้อมทั้งสั่งให้เจ้านายจากเวียงจันทน์มาช่วยควบคุมการก่อสร้าง หลังจากสยามยกทัพขึ้นมาแล้วทำให้การสร้างเมืองท่าแขกหยุดชะงักลง ดังปรากฏโดยละเอียดในเอกสารเพ็ชรพื้นเมืองเวียงจันทน์ ความว่า 

*...แต่นั้น เคืองพระทัยเจ้าองค์[[ยั้งขม่อมหลวง]] พระก็จัด[[ไพร่]]พร้อมดาห้างแต่งตัว เฮาจงคืน[[เมือง]]ตั้ง[[หนองบัว]]ขนันอยู่ ภายพุ้น แต่ว่า[[ครัว]]ขี้ฮ้ายอย่าต้านต่อซน ท่านเอ๋ย พระก็ฮับสั่งให้เจ้าแห่ง[[เมืองลคร]] เจ้าจงพา[[พล]]คืนอย่านานคาค้าง คันว่าเมือเถิงห้องอย่านานเฮ็วฮีบ จริงเทอญ จัด[[ไพร่]]ข้ามของแท้อย่านาน หั้นท่อน แล้วจึงพาพลตั้งแปลง[[เวียง]]ขนันอยู่ แฝงฝ่าย[[น้]]ำทางพุ้นแวดระวัง เที่ยวเทอญ ฯ แต่นั้น [[หัวเมือง]][[เจ้า]]ชาวลครไวฮีบ อ่วยหน้า[[ช้าง]]คืนแท้บ่นาน ทั้งวันแท้ทั้งคืนเขียวถีบ ย่านแต่เศิกลัดต้อนตันฆ่าหว่างทาง เศิกเหล่าเลยถีบ[[ม้า]]เต้นไล่ตามหลัง [[เจ้า]]ก็อวนกำลังต่อเลวหนีแท้ ตั้งแต่ครราชเท่าเถิงเขตต์ขงละมุม เขาก็นำไปลัดที่โพนทัน[[ม้า]] ตันขนันต้อนครัว[[ไทย]]ยายอยู่ เขาก็ฮัดเฮ่งต้อนตันหน้าสู่ทาง ม้มจากหั้นเถิง[[ท่งเชียงไต]] เขาก็ไหลพลนำผ่าเลวฟันฆ่า ก็จึงเถิงแห่งห้องขงเขตต์[[เมืองพิมาย]] กลายแดน[[ไทย]]ด่วนเมือทั้งฟ้าว วันคืนแท้บ่มีนานยามยีบ ก็จึงเถิงแห่ห้องลครแท้ที่ตน หั้นแล้ว เจ้าก็ใช้ถีบ[[ม้า]]ไปป่าวขงลคร จัด[[ครัว]]ไปข้ามของอย่าช้า ไผอย่าดลคาค้างจักคนลูกอ่อน จริงเทอญ ปัดกวาดข้ามของแท้สู่คน เทียวเทอญ ย่านแต่[[ครัว]]จิ่มใกล้ลุกขึ้นเป็นเศิก บ่ฮู้ เห็นแต่[[ครัว]]เต็ม[[เมือง]]สู่ภายจริงแท้ โตหากไปเทม้าง[[เมือง]]เขาปัดกวาดมานั้น มันก็ดูมากล้มกลัวย่านหมู่เขา แท้แล้ว เขาหากอยู่[[ครราช]]พู้นติดต่อตามมา ไผบ่อาจมืนตาฮบต่อซนเขาแพ้ แต่[[ภูเขา]]ขั้นเท่าที่[[ศรีคอนเตา]] [[ศีร์ษะเกษ]]เขาก็มาอยู่เต้าเต็มแท้สู่ภาย แล้วเหล่าเอาตัวข้ามแคมของปัดขอด [[ลาว]]หมู่นั้นแทนบ้านสู่ภาย หั้นแล้ว ฯ แต่นั้น [[เจ้า]]ก็จัดคนสร้างแปลง[[เวียงท่าแขก]] ลวงกว้างได้สามฮ้อยชั่ว[[วา]] [[เวียงจันทร์]][[เจ้า]][[เวียงแก]]เป็นแก่ มาแนะให้เขาตั้งก่อ[[เวียง]] ลวงสูงได้พอประมาณเจ็ด[[ข้อศอก|ศอก]] ใหญ่แลน้อยเวียนอ้อมสี่กำฯ...* 

*...เถิงเมื่อ[[เดือนหก]]ขึ้นสิบสองค่ำ มาเถิง [[เจ้า]]ก็แปลงตราขัดฮอด[[ละคร]]มิช้า [[เจ้า]]ให้หาเกณฑ์คนกล้าไปตี[[เหมราษฐ]] เสียเทอญ เหตุว่า[[เหมราฐ]]นั้นเขาเกิดเป็นเศิกขึ้นแล้ว ให้เจ้าไปตีเสียอย่ากลายเดี๋ยวนี้ อันว่าปลูก[[เวียง]]นั้นเซาดูหยุดก่อน หั้นเทอญ จักว่าดีแลฮ้ายเมือหน้าบ่เห็น ฯ แต่นั้น นายคุม[[เจ้าเวียงแก]]แจ้งเหตุ เจ้าก็ฮัดเฮ่งขึ้นทั้งฟ้าวบ่เซา เจ้าก็กลับเมือเฝ้าบาทา[[ยั้งขม่อม]] เห็นแต่เฮือตั้งเต้าเต็ม[[น้ำ]]กึ่งกอง...แต่นั้น [[เมืองละคร]]พร้อม[[มหาไชย]]ฟ้าวฟั่ง ไปฮอด[[ท่าแขก]]แล้วบ่เห็นแท้ที่ใด เห็นแต่[[ลาว]]เต็มเต้า[[เมืองลคร]]ของเก่า ภายพุ้น เขาก็คืนคอบไหว้องค์[[เจ้า]]สู่อัน หั้นแล้ว [[แกว]]ก็เลยเคียดคล้อยป้อย[[ด่า]]คำแข็ง สูอย่าเลิงๆ ตัวะล่ายกูฉันนี้ อันว่าของฟากนั้นบ้านอยู่เดิมเขา แท้นา สูว่าเศิกมาเต็มฝ่ายเฮาภายนี้ สูจงไปตั้ง[[ค่าย]]เป็น[[ด่านหนองหลาง]] หั้นเทอญ กูจักเอากำลังเคลื่อนไปในหั้น หน่วยหนึ่งตั้ง[[ท่าแขก]]แคมของ ที่พุ้น ผุงหมู่[[ไทย]][[เมือง]]สูอยู่ตระเวนภายหั้น คันว่าเศิกหากข้ามยามใดให้มาคอบ กูเทอญ กูก็บ่หย่อนย้าน[[เสียม]]นั้นท่อใย แท้แล้ว ให้สูจัดมาเฝ้ายังกูให้มันมาก จริงเทอญ กูนี้คน[[เจ้าฟ้า]]หาญแท้อยู่กลาง หั้นแล้ว ฯ...* 

หลังจากสยามได้เข้าบุกเผานครเวียงจันทน์แล้ว ประชาชนในเมืองท่าแขกเชื่อว่า เจ้าอนุวงศ์ได้โปรดเกล้าฯ ให้ชาวบ้านชาวเมืองนำพระพุทธรูปมีค่าสำคัญต่างๆ ไปหลบซ่อนการปล้นของฝ่ายสยาม หนึ่งในสถานที่สำคัญของการเก็บรักษาโบราณวัตถุล้ำค่าเหล่านี้คือ ถ้ำปลาฝา แขวงคำม่วน

ต่อมาบุตรชายเจ้าเมืองนครพนมและเป็นหลานชายของพระบรมราชากิตติศัพท์เทพฤๅยศ (มัง มังคละคีรี) ผู้สร้างเมืองท่าแขก ได้แก่ เจ้าอุปฮาต (จันทร์ทองทิพย์) ว่าที่เจ้าเมืองนครพนม และพระยาพนมนครานุรักษ์สิทธิศักดิ์เทพฤๅยศ (ยศวิชัย) เจ้าเมืองนครพนม 2 พี่น้องเกิดวิวาทบาดหมางกัน ด้วยท้าวยศวิชัยผู้น้องโจทย์ฟ้องท้าวจันทร์ทองทิพย์ผู้พี่ตั้งแต่สมัยยังรักษาราชการเมืองไปยังข้าหลวงใหญ่ฝ่ายสยามว่า ท้าวจันทน์ทองทิพย์สมาคมคบคิดกับเอเยนต์การค้าใหญ่ของฝ่ายฝรั่งเศส สยามสั่งให้พระยาโพนพิสัยสรเดช (คำสิงห์ สิงห์ศิริ) เจ้าเมืองโพนพิสัย มาเชิญตัวท้าวจันทน์ทองทิพย์ไปชำระความกับข้าหลวงใหญ่ฝ่ายสยาม ท้าวจันทร์ทองทิพย์ไม่พอใจอย่างมากจึงชักชวนประชาชนฝั่งขวาแม่น้ำโขงข้ามไปอาศัยอยู่ฝั่งซ้ายมากกว่า 70 คน พร้อมทั้งอัญเชิญเครื่องยศพระราชทานของเจ้าเมืองนครพนมผู้เป็นพระราชบิดา ตลอดจนหอกทองคำอันเป็นสมบัติของราชตระกูลเจ้าเมืองนครพนมในอดีตซึ่งเคยใช้รบกับพวกฮ่อ แอบนำข้ามแม่น้ำโขงไปอยู่ในอารักขาของฝรั่งเศส ฝรั่งเศสพึงพอใจอย่างมากจึงปูนบำเน็จตั้งให้ท้าวจันทน์ทองทิพย์เป็นเจ้าเมืองท่าแขก พร้อมทั้งอุปการะเลี้ยงดูเป็นอย่างดี ความสัมพันธ์อันดีระหว่างเจ้านายเมืองนครพนมกับฝรั่งเศสนั้นเหตุเนื่องมาจากว่า ม. เปราต์ เอเยนต์การค้าฝรั่งเศสเมื่อครั้งเดินทางมากำกับการที่เมืองนครพนม ได้ชอบพอกับอาชญานางจันสด ธิดาท้าวพรหมสุรินทร์ ซึ่งเป็นเป็นพระราชนัดดาของเจ้าเมืองนครพนมและเป็นพระนัดดาของพระราชกิจภักดีกรมการเมืองนครพนมชั้นผู้ใหญ่ ทั้งสองจึงได้ตกลงแต่งงานทำพิธีบายศรีผูกสัมพันธ์ทางเครือญาติกันต่อหน้าเจ้าเมืองนครพนม จนไม่เป็นที่พอใจแก่สยามนั่นเอง 

่ในปี พ.ศ. 2436 (ค.ศ. 1893) ลาวตกเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสและได้มีการปักปันเขตแดนกับสยาม ต่อมา ในวันที่ 3 ตุลาคม เจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสได้เดินเรือขึ้นไปตามแม่น้ำโขงเพื่อตรวจตราการปฏิบัติงานของคอมมิแซร์ (หรือพระยากอม) ที่อยู่ในแผ่นดินของลาว เรือของฝรั่งเศสในเวลานั้นต้องใช้ฟืนจุดจึงจะสามารถแล่นไปได้เนื่องจากเป็นระบบไอน้ำ ฝรั่งเศสจึงสั่งให้คนลาวตัดฟืนแล้ววางไว้ที่ริมแม่น้ำโขง ครั้งหนึ่งที่ฝรั่งเศสได้จอดเรือเพื่อนำฟืนไปไว้บนเรือ ก็ทำให้ได้โอกาสดูประชาชนชาวลาวทำบุญโดยเอาตะกั่วมาหลอมเป็นดอกผึ้ง ฝรั่งเศสจึงนำดอกผึ้งไปค้นคว้าและตรวจสอบ จึงพบว่าตามแม่น้ำสายนี้น่าจะมีแหล่งปูนและแหล่งตะกั่ว ฝรั่งเศสจึงจัดตั้งโรงงานอยู่ที่ปากแม่น้ำ ด้วยเหตุนี้บริเวณนั้นจึงได้ชื่อว่าเมืองหินปูน ต่อมาก็เรียกเพี้ยนกันว่าเมืองหินบูน บางคนก็เรียกว่าเมืองศรีบุญเฮืองฟองวินห์ เพราะเดิมนั้นเมืองหินบูนเป็นหมู่บ้านชื่อบ้านศรีบุญเฮือง (บ้านศรีบุญเรือง) มาก่อน แล้วทางฝรั่งเศสได้แต่งตั้งให้คนเวียดนามชื่อ ฟองวิน (ฟองวินห์) มาเป็นผู้คุมงานอยู่ที่นั้นทั้งหมด ต่อมาถึง พ.ศ. 2451 (ค.ศ. 1908) ฝรั่งเศสเห็นว่าที่ตั้งเมืองหินบูนบริเวณชายฝั่งเริ่มมีการกัดเซาะพังทลายไปเรื่อยๆ จึงทำการย้ายเมืองหินบูนไปตั้งอยู่ที่เมืองท่าแขกและสร้างให้เมืองท่าแขกเป็นตัวเมืองศูนย์กลางการปกครองตั้งแต่นั้นมา

## ภูมิอากาศ





## การเดินทาง
การเดินทางไปเมืองท่าแขกจากประเทศไทย สามารถทำได้โดยผ่านด่านพรมแดนที่สะพานมิตรภาพ 3 ตำบลอาจสามารถ อำเภอเมืองนครพนม จังหวัดนครพนม ซึ่งเป็นจุดกึ่งกลางในการเดินทางระหว่างเวียงจันทน์ถึงปากเซ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* Destination: Khammouane Province

ท่าแขก
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–ลาว