อำเภอเมืองลำปาง

**เมืองลำปาง** () เป็นอำเภอศูนย์กลางการบริหาร ธุรกิจ คมนาคม และวัฒนธรรมของจังหวัดลำปาง

[thumb|275x275px|[เขื่อนกิ่วลม เป็นเขื่อนในการดูแลของกรมชลประทาน ในพื้นที่ตำบลบ้านแลง]]
[thumb|275x275px|[วัดพระเจดีย์ซาวหลัง เป็นปูชนียสถานที่สำคัญของจังหวัดลำปางสร้างแต่โบราณ ตั้งอยู่ที่ตำบลต้นธงชัย]]
[thumb|275x275px|[วัดปงสนุกใต้ เดิมชื่อ วัดศรีจอมเมือง สร้างขึ้นพร้อมเมืองลำปาง ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลเวียงเหนือ]]

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองลำปางมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
***ทิศเหนือ** ติดกับอำเภอแม่ออน (จังหวัดเชียงใหม่), อำเภอเมืองปาน, อำเภอแจ้ห่ม และอำเภอแม่เมาะ
***ทิศตะวันออก** ติดกับอำเภอแม่เมาะ
***ทิศใต้** ติดกับอำเภอแม่ทะและอำเภอเกาะคา
***ทิศตะวันตก** ติดกับอำเภอห้างฉัตร และอำเภอแม่ทา (จังหวัดลำพูน)
[thumb|275x275px|[วัดเชตวัน (จังหวัดลำปาง)|วัดเชตวัน เป็นสถาปัตยกรรมแบบผสมผสานระหว่างอินเดียกับพม่า ตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลหัวเวียง]]

## ประวัติ
ลำปาง เป็นจังหวัดที่มีอายุเก่าแก่ไม่น้อยกว่า 1,300 ปี มีชื่อเรียกขานกันหลายชื่อ ซึ่งปรากฏหลักฐานตามตำนานรวม 11 ชื่อ ได้แก่ กุกกุฏนคร ลัมภกับปะนคร ศรีนครชัย นครเวียงคอกวัว เวียงดิน เขลางค์นคร นครลำปางคำเขลางค์ อาลัมภางค์ เมืองลคร และเมืองนครลำปาง จากการที่เรียกขานกันว่า "กุกกุฏนคร" แปลว่าเมืองไก่ ดังนั้น ตราประจำจังหวัดลำปาง คือ "ไก่ขาว" โดยลำปางสร้างเมื่อปี พ.ศ. 1223 จากหนังสือพงศาวดารโยนกกล่าวว่า "สุพรหมฤาษี" สร้างเมืองเพื่อให้เจ้าอนันตยศ โอรสพระนางจามเทวี ครองคู่กับเมืองหริภุญชัย (ลำพูน) ให้ชื่อเมืองว่า "นครเขลางค์" ต่อมาเปลี่ยนเป็น "นครอัมภางค์" และเปลี่ยนชื่อเป็น "นครลำปาง" ในภายหลัง

ในสมัยโยนกเชียงแสน นครลำปางเคยตกอยู่ภายใต้อำนาจของขอม เคยเป็นเมืองประเทศราชของพม่าและเมืองเชียงใหม่ ในสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี เจ้าทิพย์ช้างสามารถขับไล่พวกพม่าออกจากเมืองลำปางได้สำเร็จ จึงได้รับการสถาปนาเป็น "เจ้าพระยาสุลวฤๅไชยสงคราม" ขึ้นครองนครลำปางในปี พ.ศ. 2279 และในปี พ.ศ. 2307 เจ้าแก้วฟ้า พระโอรสของเจ้าทิพย์ช้างได้ขึ้นครองนครลำปาง และเป็นต้นตระกูล ณ ลำปาง ณ ลำพูน รวมทั้ง ณ เชียงใหม่ ในเวลาต่อมา และมีเจ้าบุญวาทย์วงศ์มานิต เป็นผู้ครองนครลำปางองค์สุดท้าย

จังหวัดลำปางได้ประกาศจัดตั้งเป็นจังหวัดในปี พ.ศ. 2435 (สมัยรัชกาลที่ 5) โดยขึ้นอยู่กับมณฑลพายัพสมัยหนึ่ง (พ.ศ. 2443) ต่อมาแยกเป็นมณฑลมหาราษฎร์ ในปี พ.ศ. 2458 ซึ่งในเวลาต่อมาได้มีประกาศยกเลิกมณฑลทั่วราชอาณาจักร ลำปางจึงมีฐานะเป็น "จังหวัดลำปาง" ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยระเบียบราชการบริหารแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2476 โดยมี อำเภอเมืองลำปาง เป็นศูนย์กลางการปกครองของจังหวัด

* วันที่ 1 มิถุนายน 2456 ยุบกิ่งอำเภอแม่เมาะ รวมเข้ากับอำเภอเมือง จังหวัดลำปาง
* วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอเมือง จังหวัดลำปาง เป็น อำเภอเมืองลำปาง
* วันที่ 21 มกราคม 2476 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอเมืองลำปางกับอำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง โดยโอนพื้นที่ของตำบลน้ำโจ้ อำเภอเมืองลำปาง ไปขึ้นกับอำเภอแม่ทะ
* วันที่ 25 มีนาคม 2478 ยกฐานะบริเวณที่ตั้งศาลากลางจังหวัดลำปาง เป็นเทศบาลเมืองลำปาง
* วันที่ 14 มีนาคม 2480 ยุบตำบลลำปางกลาง ให้โอนหมู่ที่ 1–3 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลลำปางกลาง ไปขึ้นกับตำบลปงแสนทอง และยุบตำบลป่ากล้วย ให้โอนหมู่ที่ 1–3 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลป่ากล้วย ไปขึ้นกับตำบลนาก่วม ให้โอนหมู่ที่ 4, 6–9, 11–12 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลป่ากล้วย ไปขึ้นตำบลปงแสนทอง และโอนพื้นที่หมู่ 7–11 (ในขณะนั้น) ของตำบลปงแสนทอง ไปขึ้นกับตำบลชมพู และโอนพื้นที่หมู่ 6, 11 ของตำบลนาก่วม ไปขึ้นกับตำบลปงแสนทอง และโอนพื้นที่หมู่ 5 ของตำบลนาก่วม ไปขึ้นกับตำบลชมพู
* วันที่ 9 มกราคม 2481 ยุบตำบลหนองยาง รวมกับพื้นที่ตำบลชมพู และยุบตำบลน้ำนอง รวมกับพื้นที่ตำบลหัวเวียง และยุบตำบลนาก่วม ให้โอนหมู่ที่ 1 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลนาก่วม ไปขึ้นกับตำบลหัวเวียง ให้โอนหมู่ที่ 2–3, 7–11 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลนาก่วม ไปขึ้นตำบลบ้านเป้า และยุบตำบลปงสนุก ให้โอนหมู่ที่ 7 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลปงสนุก ไปขึ้นกับตำบลหัวเวียง ให้โอนหมู่ที่ 8 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลปงสนุก ไปขึ้นตำบลบ้านเป้า และยุบตำบลเวียงเหนือ ให้โอนหมู่ที่ 14 ที่ได้ยุบตำบลของตำบลเวียงเหนือ ไปขึ้นกับตำบลหัวเวียง ให้โอนหมู่ที่ 8–11 ได้ยุบตำบลของตำบลเวียงเหนือ ไปขึ้นกับตำบลทุ่งฝาย และยุบตำบลห้วยฮี รวมกับพื้นที่ตำบลทุ่งฝาย และยุบตำบลบ้านหมาก รวมกับพื้นที่ตำบลบ้านเสด็จ ตั้งชื่อตำบลใหม่เป็น ตำบลบ้านแลง และยุบตำบลบ้านแขม รวมกับพื้นที่ตำบลบ้านดง และยุบตำบลสบม่ำ รวมกับพื้นที่ตำบลจางเหนือ และโอนพื้นที่หมู่ 2, 4, 7–11 (ในขณะนั้น) ของตำบลทุ่งฝาย ไปขึ้นกับตำบลพิชัย และเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 9 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม มาขึ้นกับอำเภอเมืองลำปาง
* วันที่ 19 กันยายน 2481 โอนพื้นที่หมู่ 1 ของตำบลปงสนุก เฉพาะฟากตะวันออกของถนนเชิงสะพานรัษฎาไปขึ้นกับตำบลเวียงเหนือ และโอนพื้นที่หมู่ 1 ของตำบลหัวเวียง เฉพาะฟากตะวันออกของห้วยแม่กะติ๊บไปขึ้นกับตำบลพิชัย และยุบตำบลเชียงราย รวมกับพื้นที่ตำบลหัวเวียง
* วันที่ 16 มีนาคม 2491 ยุบตำบลหัวเวียง ในเขตเทศบาลเมืองลำปาง และใช้พื้นที่ 5 หมู่บ้านของตำบลหัวเวียง (เดิม) ได้แก่ บ้านหัวเวียง บ้านสันป่าโก บ้านเชตวัน บ้านหมื่นกาศ บ้านปงพระเนตรช้าง ตั้งขึ้นเป็น ตำบลหัวเวียง และใช้พื้นที่ 4 หมู่บ้านของตำบลหัวเวียง (เดิม) ได้แก่ บ้านน้ำล้อม บ้านทุ่ง บ้านสวนดอก บ้านเชียงราย ตั้งขึ้นเป็น ตำบลสวนดอก และใช้พื้นที่ 5 หมู่บ้านของตำบลหัวเวียง (เดิม) ได้แก่ บ้านสิงห์ไชย บ้านดง บ้านดอนปาน บ้านท่าขะน้อย บ้านศรีบุญเรือง ตั้งขึ้นเป็น ตำบลสบตุ๋ย และใช้พื้นที่ 6 หมู่บ้านของตำบลหัวเวียง (เดิม) ได้แก่ บ้านปงสนุก–บ้านเกาะ บ้านบุญโยง–บ้านประตูเชียงใหม่ บ้านปลายนา–บ้านแจ่งหัวริน บ้านศรีล้อม–บ้านท่าต้นม่วง บ้านท่ามะโอ–บ้านท่านางลอย บ้านพระแก้ว–บ้านประตูม้า ตั้งขึ้นเป็น ตำบลเวียงเหนือ
* วันที่ 14 สิงหาคม 2505 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 7–8 (ในขณะนั้น) ของตำบลทุ่งกว๋าว อำเภอแจ้ห่ม มาขึ้นกับตำบลบ้านค่า อำเภอเมืองลำปาง
* วันที่ 19 พฤศจิกายน 2508 เปลี่ยนแปลงเขตอำเภอแจ้ห่มกับอำเภอเมืองลำปาง โดยโอนพื้นที่หมู่ 1 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม มาขึ้นกับตำบลบ้านแลง อำเภอเมืองลำปาง และโอนพื้นที่หมู่ 2 (ในขณะนั้น) ของตำบลเมืองมาย อำเภอแจ้ห่ม มาขึ้นกับตำบลบ้านดง อำเภอเมืองลำปาง
* วันที่ 18 มีนาคม 2512 จัดตั้งสุขาภิบาลชมพู ในท้องที่ทั้งหมดของตำบลปงแสนทอง ตำบลกล้วยแพะ ตำบลพระบาท และตำบลชมพู
* วันที่ 21 กันยายน 2514 ตั้งตำบลบ่อแฮ้ว แยกออกจากตำบลบ้านเป้า ตั้งตำบลนาสัก แยกออกจากตำบลจางเหนือ
* วันที่ 13 เมษายน 2519 แยกพื้นที่ตำบลบ้านดง ตำบลจางเหนือ และตำบลนาสัก ของอำเภอเมืองลำปาง ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอแม่เมาะ** และกำหนดให้ขึ้นการปครองกับอำเภอเมืองลำปาง
* วันที่ 7 เมษายน 2524 ตั้งตำบลแม่เมาะ แยกออกจากตำบลบ้านดง
* วันที่ 25 สิงหาคม 2524 ตั้งตำบลต้นธงชัย แยกออกจากตำบลทุ่งฝาย
* วันที่ 26 กรกฎาคม 2527 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอแม่เมาะ อำเภอเมืองลำปาง เป็น **อำเภอแม่เมาะ**
* วันที่ 24 ตุลาคม 2534 ได้แยกพื้นที่บ้านนาก่วมใต้ บ้านปงไชย บ้านกลางทุ่ง ตำบลชมพู และบ้านป่าแลว บ้านสุขสวัสดิ์ บ้านศรีชุม ตำบลพระบาท ของสุขาภิบาลชมพู ไปรวมกับท้องที่เทศบาลเมืองลำปาง และเปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลชมพู และเปลี่ยนแปลงเขตเทศบาลเมืองลำปาง โดยรับพื้นที่บ้านนาก่วมใต้ บ้านปงไชย บ้านกลางทุ่ง ตำบลชมพู และบ้านป่าแลว บ้านสุขสวัสดิ์ บ้านศรีชุม ตำบลพระบาท ของสุขาภิบาลชมพู และบ้านดง บ้านพรประสิทธิ์ ของสภาตำบลบ่อแฮ้ว และบ้านต้า บ้านหน้าค่าย ของสภาตำบลพิชัย มารวมกับท้องที่ของเทศบาลเมืองลำปาง
* วันที่ 30 กันยายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลพิชัย ในท้องที่หมู่ 1–4, 8–9 ของตำบลพิชัย
* วันที่ 13 พฤศจิกายน 2535 ตั้งตำบลนิคมพัฒนา แยกออกจากตำบลทุ่งฝาย
* วันที่ 9 เมษายน 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลบ่อแฮ้ว ในท้องที่หมู่ 2–3, 5–6, 8 ของตำบลบ่อแฮ้ว
* วันที่ 8 พฤศจิกายน 2536 ตั้งตำบลบุญนาคพัฒนา แยกออกจากตำบลบ้านแลง
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลชมพู สุขาภิบาลพิชัย และสุขาภิบาลบ่อแฮ้ว เป็น เทศบาลตำบลชมพู เทศบาลตำบลพิชัย และเทศบาลตำบลบ่อแฮ้ว ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 10 พฤศจิกายน 2542 ยกฐานะเทศบาลเมืองลำปาง เป็น เทศบาลนครลำปาง
* วันที่ 19 กรกฎาคม 2547 เปลี่ยนแปลงชื่อเทศบาลตำบลชมพู อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง เป็น เทศบาลตำบลเขลางค์นคร และจัดตั้งเป็น เทศบาลเมืองเขลางค์นคร
* วันที่ 8 กันยายน 2547 แยกพื้นที่หมู่ 2 บ้านสบมาย ตำบลบ้านแลง ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 12 บ้านสวนป่าหนองปง และแยกพื้นที่หมู่ 7 บ้านนาป้อเหนือ ตำบลทุ่งฝาย ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 10 บ้านปงชัยนาป้อ
* วันที่ 30 กันยายน 2547 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 12 บ้านทุ่งเจริญ ตำบลบ้านเอื้อม อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง เป็นหมู่ที่ 12 "บ้านทุ่งกล้วยใต้"
* วันที่ 21 มีนาคม 2549 แยกพื้นที่หมู่ 2 บ้านจำค่า ตำบลบ้านเสด็จ ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 15 บ้านห้วยหลวงพัฒนา
* วันที่ 20 เมษายน 2550 แยกพื้นที่หมู่ 11 บ้านดอนมูล ตำบลพิชัย ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 17 บ้านมิ่งมงคล แยกพื้นที่หมู่ 2 บ้านจำค่า ตำบลบ้านเสด็จ ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 16 บ้านห้วยเดื่อพัฒนา และแยกพื้นที่หมู่ 11 บ้านปงชัย ตำบลบ้านเสด็จ ตั้งเป็นหมู่บ้านใหม่ หมู่ 17 บ้านปงชัยพัฒนา
* วันที่ 7 ตุลาคม 2554 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลต้นธงชัย เป็น เทศบาลตำบลต้นธงชัย
* วันที่ 15 กรกฎาคม 2556 จัดตั้งเทศบาลตำบลพิชัย เป็น เทศบาลเมืองพิชัย
* วันที่ 19 พฤษภาคม 2565 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่ที่ 11 บ้านทุ่งม่านพัฒนา ตำบลบ้านเป้า อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง เป็นหมู่ที่ 11 "บ้านทุ่งม่านใต้"
* วันที่ 7 ธันวาคม 2566 แยกบ้านนาป้อใต้ หมู่ที่ 8 ตำบลต้นธงชัย ตั้งเป็น 2 หมู่บ้านใหม่ เป็น หมู่ที่ 14 บ้านเกษมนิมิต และหมู่ที่ 15 บ้านพรเกษม
* วันที่ 18 มกราคม 2569 เปลี่ยนแปลงชื่อองค์การบริหารส่วนตำบลบ่อแฮ้ว เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อแฮ้วหนองกระทิง และยกฐานะขึ้นเป็นเทศบาลตำบลบ่อแฮ้วหนองกระทิง

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเมืองลำปางแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 19 ตำบล 183 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเมืองลำปางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลนครลำปาง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงเหนือ ตำบลหัวเวียง ตำบลสวนดอก และตำบลสบตุ๋ยทั้งตำบล รวมทั้งบางส่วนของตำบลพระบาท ตำบลชมพู ตำบลพิชัย และตำบลบ่อแฮ้ว
* **[[เทศบาลเมืองเขลางค์นคร]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกล้วยแพะและตำบลปงแสนทองทั้งตำบล รวมทั้งบางส่วนของตำบลพระบาทและตำบลชมพู (นอกเขตเทศบาลนครลำปาง) 
* **[[เทศบาลเมืองพิชัย]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลพิชัย
* **[[เทศบาลตำบลบ่อแฮ้ว]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ่อแฮ้ว
* **เทศบาลตำบลต้นธงชัย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลต้นธงชัยทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลบ่อแฮ้วหนองกระทิง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อแฮ้ว (นอกเขตเทศบาลนครลำปางและเทศบาลตำบลบ่อแฮ้ว)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแลง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแลงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเสด็จ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเสด็จทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลพิชัย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพิชัย (นอกเขตเทศบาลนครลำปางและเทศบาลเมืองพิชัย)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งฝาย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งฝายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเอื้อม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเอื้อมทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเป้า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเป้าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านค่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านค่าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนิคมพัฒนา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนิคมพัฒนาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบุญนาคพัฒนา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบุญนาคพัฒนาทั้งตำบล

## สถานที่สำคัญ
### สถานที่ท่องเที่ยว
* ศาลเจ้าพ่อหลักเมือง
* พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัตน์จตุรทิศ
* บ้านเสานัก
* วิหารพระเจ้าทองทิพย์
* เขื่อนกิ่วลม

### วัด
#### พระอารามหลวงมหานิกาย
* วัดพระเจดีย์ซาวหลัง (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลต้นธงชัย
* วัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลเวียงเหนือ
* วัดบุญวาทย์วิหาร (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลหัวเวียง 

#### วัดราษฏร์มหานิกาย

* วัดกล้วยหลวง ตำบลกล้วยแพะ
* วัดพระเจ้านั่งแท่น ตำบลกล้วยแพะ
* วัดพระแท่น ตำบลกล้วยแพะ
* วัดม่อนธาตุ ตำบลกล้วยแพะ
* วัดหัวฝาย ตำบลกล้วยแพะ
* วัดกาศเมฆ ตำบลชมพู
* วัดเข้าหมู่ ตำบลชมพู
* วัดจอมเมือง ตำบลชมพู
* วัดชมพูหลวง ตำบลชมพู
* วัดนาก่วมใต้ ตำบลชมพู
* วัดนาก่วมเหนือ ตำบลชมพู
* วัดบ้านต้า ตำบลชมพู
* วัดบ้านฟ่อน ตำบลชมพู
* วัดบ้านร้องต้นธง ตำบลชมพู
* วัดย่าเป้า ตำบลชมพู
* วัดลำปางกลาง ตำบลชมพู
* วัดศรีปงชัย ตำบลชมพู
* วัดศรีหมวดเกล้า ตำบลชมพู
* วัดสันปินไชย ตำบลชมพู
* วัดหนองเจริญ ตำบลชมพู
* วัดห้วยหลอ ตำบลชมพู
* วัดกู่คำ ตำบลต้นธงชัย
* วัดจำบอน ตำบลต้นธงชัย
* วัดต้นธง ตำบลต้นธงชัย
* วัดนาป้อใต้ ตำบลต้นธงชัย
* วัดพระเจ้าทันใจ ตำบลต้นธงชัย
* วัดพระธาตุหมื่นครื้น ตำบลต้นธงชัย
* วัดแม่ทรายคำ ตำบลต้นธงชัย
* วัดวังหม้อ ตำบลต้นธงชัย
* วัดศรีดอนชัย ตำบลต้นธงชัย
* วัดช้างเผือก ตำบลทุ่งฝาย
* วัดท่าโทก ตำบลทุ่งฝาย
* วัดนาป้อเหนือ ตำบลทุ่งฝาย
* วัดนิคมสามัคคี ตำบลทุ่งฝาย
* วัดศรีไตรภูมิ ตำบลทุ่งฝาย
* วัดศรีภูมิมา ตำบลทุ่งฝาย
* วัดสาหลวง ตำบลทุ่งฝาย
* วัดห้วยฮี ตำบลทุ่งฝาย
* วัดใหม่นิคมเขต3 ตำบลทุ่งฝาย
* วัดใหม่นิคมศรีธรรมาราม ตำบลทุ่งฝาย
* วัดทับหมาก ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดท่าขัว ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดท่าล้อ ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดทุ่งโค้ง ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดน้ำโท้ง ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดบ่อแฮ้ว ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดป่ายะ ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดป่าเหียง ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดม่วงแงว ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดม่อนกระทิง ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดร่องกอก ตำบลบ่อแฮ้ว
* วัดค่ากลาง ตำบลบ้านค่า
* วัดทุ่งโจ้ ตำบลบ้านค่า
* วัดทุ่งฝาง ตำบลบ้านค่า
* วัดบ้านค่าหลวง ตำบลบ้านค่า
* วัดสบค่อม ตำบลบ้านค่า
* วัดห้วยเป้ง ตำบลบ้านค่า
* วัดทุ่งม่านใต้ ตำบลบ้านเป้า
* วัดทุ่งม่านเหนือ ตำบลบ้านเป้า
* วัดบ้านแค่ ตำบลบ้านเป้า
* วัดบ้านเป้า ตำบลบ้านเป้า
* วัดบ้านเหล่า ตำบลบ้านเป้า
* วัดบ้านใหม่ ตำบลบ้านเป้า
* วัดแม่ก๋ง ตำบลบ้านเป้า
* วัดศรีดอนมูลไชยสัณฐาน ตำบลบ้านเป้า
* วัดสบไพร ตำบลบ้านเป้า
* วัดหนองร่อง ตำบลบ้านเป้า
* วัดหัวทุ่ง ตำบลบ้านเป้า
* วัดบ้านแลง ตำบลบุญนาคพัฒนา
* วัดบ้านหมาก ตำบลบุญนาคพัฒนา
* วัดพระบาทเมืองมาย ตำบลบ้านแลง
* วัดพุทธสันติวิเวก ตำบลบุญนาคพัฒนา
* วัดเมืองมาย ตำบลบ้านแลง
* วัดแม่อาง ตำบลบ้านแลง
* วัดวังเลียบ ตำบลบุญนาคพัฒนา
* วัดศรีปรีดา ตำบลบ้านแลง
* วัดหัววัง ตำบลบุญนาคพัฒนา
* วัดหาดเชี่ยว ตำบลบ้านแลง
* วัดกู่เกวียน ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดทรายมูล ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดทรายเหนือ ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดบ้านลู ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดปงอ้อม ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดพระธาตุคว่ำหม้อ ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดพระธาตุเสด็จ ตำบลบ้านเสด็จ
* วัดทุ่งกล้วย ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดทุ่งปงเรือน ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดทุ่งแหน้น ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดบ้านผึ้ง ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดบ้านสัก ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดบ้านเอื้อม ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดแม่ต๋ำ ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดแม่เฟือง ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดสบเฟือง ตำบลบ้านเอื้อม
* วัดกาศโป่ง ตำบลปงแสนทอง
* วัดกู่สีขันฑ์ ตำบลปงแสนทอง
* วัดข่วงเปา ตำบลปงแสนทอง
* วัดไชยสถาน ตำบลปงแสนทอง
* วัดทุ่งกู่ด้าย ตำบลปงแสนทอง
* วัดนาน้อย ตำบลปงแสนทอง
* วัดบ้านกาดใต้ ตำบลปงแสนทอง
* วัดปงแสนทอง ตำบลปงแสนทอง
* วัดป่ากล้วย ตำบลปงแสนทอง
* วัดป่าตันกุมเมือง ตำบลปงแสนทอง
* วัดแม่กืย ตำบลปงแสนทอง
* วัดลำปางกลาง ตำบลปงแสนทอง
* วัดศรีก้ำ ตำบลปงแสนทอง
* วัดสบตุ๋ย ตำบลปงแสนทอง
* วัดสำเภา ตำบลปงแสนทอง
* วัดหนองห้าตะวันตก ตำบลปงแสนทอง
* วัดหมอสม ตำบลปงแสนทอง
* วัดกอกชุม ตำบลพระบาท
* วัดจองคำ ตำบลพระบาท
* วัดไชยมงคล ตำบลพระบาท
* วัดโทกหัวช้าง ตำบลพระบาท
* วัดบรรพตสถิต ตำบลพระบาท
* วัดบ้านหัวทุ่ง ตำบลพระบาท
* วัดบุญเกิด ตำบลพระบาท
* วัดป่าขาม ตำบลพระบาท
* วัดป่าฝาง ตำบลพระบาท
* วัดพระธาตุม่วงคำ ตำบลพระบาท
* วัดพระบาท ตำบลพระบาท
* วัดม่อนจำศีล ตำบลพระบาท
* วัดม่อนสัณฐาน ตำบลพระบาท
* วัดศรีชุม ตำบลพระบาท
* วัดสุขสวัสดิ์ ตำบลพระบาท
* วัดหนองห้า ตำบลพระบาท
* วัดเขาแก้ว ตำบลพิชัย
* วัดต้นต้อง ตำบลพิชัย
* วัดต้นมื่น ตำบลพิชัย
* วัดต้นยาง ตำบลพิชัย
* วัดทรายใต้ ตำบลพิชัย
* วัดท่าวิมล ตำบลพิชัย
* วัดบ้านไร่ ตำบลพิชัย
* วัดปงวัง ตำบลพิชัย
* วัดฝายน้อย ตำบลพิชัย
* วัดพิชัย ตำบลพิชัย
* วัดม่อนคีรีชัย ตำบลพิชัย
* วัดม่อนพระยาแช่ ตำบลพิชัย
* วัดมิ่งเมืองมูล ตำบลพิชัย
* วัดแจ่งหัวริน ตำบลเวียงเหนือ
* วัดช่างแต้ม ตำบลเวียงเหนือ
* วัดดอกบัว ตำบลเวียงเหนือ
* วัดดอกพร้าว ตำบลเวียงเหนือ
* วัดท่ามะโอ ตำบลเวียงเหนือ
* วัดนางเหลียว ตำบลเวียงเหนือ
* วัดปงสนุกใต้ ตำบลเวียงเหนือ
* วัดปงสนุกเหนือ ตำบลเวียงเหนือ
* วัดประตูต้นผึ้ง ตำบลเวียงเหนือ
* วัดประตูป่อง ตำบลเวียงเหนือ
* วัดศรีบุญโยง ตำบลเวียงเหนือ
* วัดศรีล้อม ตำบลเวียงเหนือ
* วัดแสงเมืองมา ตำบลเวียงเหนือ
* วัดหนองละคอน ตำบลเวียงเหนือ
* วัดหัวข่วง ตำบลเวียงเหนือ
* วัดดำรงธรรม ตำบลสบตุ๋ย
* วัดท่าคราวน้อย ตำบลสบตุ๋ย
* วัดบ้านดง ตำบลสบตุ๋ย
* วัดศรีบุญเรือง ตำบลสบตุ๋ย
* วัดศรีรองเมือง ตำบลสบตุ๋ย
* วัดสิงห์ชัย ตำบลสบตุ๋ย
* วัดเกาะวาลุการาม ตำบลสวนดอก
* วัดเชียงราย ตำบลสวนดอก
* วัดน้ำล้อม ตำบลสวนดอก
* วัดเมืองศาสน์ ตำบลสวนดอก
* วัดสวนดอก ตำบลสวนดอก
* วัดคะตึกเชียงมั่น ตำบลหัวเวียง
* วัดบุญยืน ตำบลหัวเวียง
* วัดป่าดัวะ ตำบลหัวเวียง
* วัดป่ารวก ตำบลหัวเวียง
* วัดศรีเกิด ตำบลหัวเวียง
* วัดหมื่นกาด ตำบลหัวเวียง

#### วัดราษฏร์ธรรมยุติกนิกาย
* วัดเชตวัน ลำปาง ตำบลหัวเวียง

### โรงเรียน
#### โรงเรียนมัธยม สพฐ.
* โรงเรียนบุญวาทย์วิทยาลัย 
* โรงเรียนลำปางกัลยาณี 
* โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาพัฒนาการ เขลางค์นคร 
* โรงเรียนเสด็จวนชยางค์กูลวิทยา 
* โรงเรียนกิ่วลมวิทยา 
* โรงเรียนปงแสนทองวิทยา 
* โรงเรียนเมืองมายวิทยา
* โรงเรียนโป่งหลวงวิทยา รัชมังคลาภิเษก

#### โรงเรียนประถม สพฐ.
* โรงเรียนบ้านปงสนุก (โรงเรียนเทศบาล 2 (บ้านปงสนุก))
* โรงเรียนอนุบาลลำปาง เขลางค์รัตน์อนุสรณ์ 
* โรงเรียนอนุบาลเมืองลำปาง (ธงชัยศึกษา) 

#### โรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครลำปาง
* โรงเรียนเทศบาล 1 (บ้านแสนเมืองมูล) 
* โรงเรียนเทศบาล 3 (บุญทวงค์อนุกูล)
* โรงเรียนเทศบาล 4 (บ้านเชียงราย)
* โรงเรียนเทศบาล 6 (วัดป่ารวก)
* โรงเรียนเทศบาล 5 (บ้านศรีบุญเรือง)
* โรงเรียนเทศบาล 7 (ศิรินาวินวิทยา)

#### โรงเรียนเอกชน
* โรงเรียนไตรภพวิทยา 
* โรงเรียนประชาวิทย์ 
* โรงเรียนพินิจวิทยา
* โรงเรียนมัธยมวิทยา 
* โรงเรียนลำปางวิทยา 
* โรงเรียนวิชชานารี 
* โรงเรียนวิสุทธิ์วิทยากร 
* โรงเรียนเคนเน็ตแม็คเคนซี 
* โรงเรียนอรุโณทัย
* โรงเรียนอัสสัมชัญลำปาง 
* โรงเรียนผดุงวิทย์ (วัดศรีบุญเรือง)
* โรงเรียนศึกษาสงเคราะห์จิตต์อารีฯ

### โรงพยาบาล
* โรงพยาบาลลำปาง
* โรงพยาบาลเขลางค์ราม ลำปาง
* โรงพยาลบาลค่ายสุรศักดิ์มนตรี

## การคมนาคม

### ทางบก
#### ถนนสายหลัก
*ถนนซูเปอร์ไฮเวย์ลำปาง-งาว
*ถนนพหลโยธิน สายเข้าเมือง
*ถนนวชิราวุธดำเนิน
*ถนนลำปาง-แม่ทะ
*ถนนลำปาง-แจ้ห่ม-วังเหนือ
*ถนนวงแหวนเลี่ยงเมืองด้านตะวันตก ปงแสนทอง-พิชัย (เตรียมก่อสร้าง)

### สถานีรถไฟ

* สถานีรถไฟศาลาผาลาด

* สถานีรถไฟหนองวัวเฒ่า
* สถานีรถไฟนครลำปาง
* สถานีรถไฟความเร็วสูงลำปาง (อนาคต)

### ท่าอากาศยาน
* ท่าอากาศยานลำปาง

### สะพาน
* สะพานรัษฎาภิเษก ข้ามแม่น้ำวังบริเวณตำบลเวียงเหนือ เป็นสะพานที่เก่าแก่มีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นของจังหวัดลำปาง 
* สะพานพัฒนาภาคเหนือ ข้ามแม่น้ำวัง ถนนสายลำปาง-เชียงใหม่

## อ้างอิง


เมืองลำปาง
ลำปาง