โบตั๋น (พรรณไม้)

**โบตั๋น**มีชื่อในภาษาไทยว่า "นางพญานิรมล" เป็นไม้ดอกสกุล *Paeonia* ซึ่งเป็นสกุลเดียว ในวงศ์ Paeoniaceae เป็นพืชพื้นเมืองของเอเชีย, ตอนใต้ของทวีปยุโรป และตะวันตกของอเมริกาเหนือ ในอดีต โบตั๋นมักถูกจัดอยู่ในวงศ์ Ranunculaceae

พืชสกุลโบตั๋นส่วนใหญ่เป็นไม้ล้มลุกหลายปี สูงประมาณ 0.5–1.5 เมตร บางชนิดเป็นพุ่ม ลำต้นมีเนื้อไม้ สูง 1.5-3 เมตร ลักษณะของใบเป็นใบประกอบ มีแฉกลึก ดอกใหญ่ และมักมีกลิ่นหอม มีหลายสี ตั้งแต่ แดง บานเย็น เหลือง จนถึงขาว มักออกดอกในช่วงต้นฤดูร้อน

## ชื่อ
ชื่อ "โบตั๋น" ในภาษาไทย มาจากชื่อดอกไม้นี้ในภาษาฮกเกี้ยน "บ๊อตั๊น" ()  แต่บางคนก็ว่า มาจากชื่อในภาษาจีนกลางว่า "หมู่ตัน" ()

โบตั๋นนั้น ในภาษาอังกฤษเรียกว่า *peony* โดยมีตำนานเล่าว่า ตั้งตามชื่อของไพอัน (Paean) ศิษย์คนหนึ่งของเอสเคลปิอัส เทพเจ้าแห่งการแพทย์ของกรีกโบราณ ต่อมาเอสเคลปิอัสอิจฉาลูกศิษย์ของตน เทพเซอุสช่วยไพอันให้พ้นภัยโดยสาปให้กลายร่างเป็นดอกโบตั๋น 

## ชนิด
* ชนิดไม้ล้มลุก มีด้วยกันประมาณ 30 ชนิด
** *[[Paeonia abchasica]]*
** *[[Paeonia anomala]]*
** *[[Paeonia bakeri]]*
** *[[Paeonia broteri]]*
** *[[Paeonia brownii]]* (Brown's Peony)
** *[[Paeonia californica]]* (โบตั๋นแคลิฟอร์เนีย)
** *[[Paeonia cambessedesii]]*
** *[[Paeonia caucasica]]*
** *[[Paeonia clusii]]*
** *[[Paeonia coriacea]]*
** *[[Paeonia daurica]]*
** *[[Paeonia emodi]]*
** *[[Paeonia hirsuta]]*
** *[[Paeonia intermedia]]*
** *[[Paeonia japonica]]* (โบตั๋นญี่ปุ่น)
** *[[Paeonia kesrouanensis]]* (โบตั๋นซีเรีย)
** *[[Paeonia lactiflora]]* (โบตั๋นจีน, "Common Garden Peony")
** *[[Paeonia macrophylla]]*
** *[[Paeonia mairei]]*
** *[[Paeonia mascula]]* (โบตั๋นบอลข่าน)
** *[[Paeonia mlokosewitschii]]* (Golden Peony)
** *[[Paeonia obovata]]*
** *[[Paeonia officinalis]]* (โบตั๋นยุโรป)
** *[[Paeonia parnassica]]* (โบตั๋นกรีก)
** *[[Paeonia peregrina]]*
** *[[Paeonia rhodia]]*
** *[[Paeonia sinjiangensis]]*
** *[[Paeonia sterniana]]*
** *[[Paeonia steveniana]]*
** *[[Paeonia tenuifolia]]*
** *[[Paeonia tomentosa]]*
** *[[Paeonia veitchii]]* (Veitch's Peony)
** *[[Paeonia wittmanniana]]*

* ชนิดไม้เนื้อแข็ง (ประมาณ 8 ชนิด)
** *[[Paeonia decomposita]]*
** *[[Paeonia delavayi]]* (Delavay's Tree Peony)
** *[[Paeonia jishanensis]]* (syn. *Paeonia spontanea*; Jishan Peony)
** *[[Paeonia ludlowii]]* (Ludlow's Tree Peony)
** *[[Paeonia ostii]]* (Osti's Peony)
** *[[Paeonia qiui]]* (Qiu's Peony)
** *[[Rock's Peony|Paeonia rockii]]* (syn. *Paeonia suffruticosa* subsp. *rockii*; Rock's Peony or Tree Peony)
** *[[Paeonia suffruticosa]]*

## สัญลักษณ์และการใช้
[thumb|right|ถาดอาหารไม้ลงยาฝังทอง จาก[ราชวงศ์ซ่ง (ค.ศ.960-1279), นกหางยาวสองตัว หมายถึงการมีอายุยืนยาว ดอกโบตั๋นอยู่บนสุดของภาพ หมายถึง ความมั่งคั่ง]]
[thumb|''โบตั๋น'' โดยศิลปินจีน Wang Qian, [ราชวงศ์หยวน (ค.ศ.1271-1368).]]
thumb|ภาพโบตั๋น โดยศิลปินจีน Yun Shouping, คริสต์ศตวรรษที่ 17

ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ที่นิยมใช้ในงานศิลปะมายาวนาน และหนึ่งในสัญลักษณ์ประจำชาติของจีน โดยถือเป็นดอกไม้แห่งจักรพรรดิและความร่ำรวย กับนิยมใช้ในเชิงสัญลักษณ์ในศิลปะจีนอีกด้วย  เมื่อ ค.ศ.1903 ราชวงศ์ชิงประกาศให้โบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำชาติ ปัจจุบันนี้ไต้หวันใช้ดอกเหมยเป็นดอกไม้ประจำชาติ ขณะที่สาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ได้ใช้เป็นดอกไม้ประจำชาติตามกฎหมายอีกแล้ว และต่อมาเมื่อปี 1994 มีการเสนอให้ใช้ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำชาติอีก โดยการทำประชามติ แต่ก็ไม่ได้รับการยอมรับ กระทั่ง ค.ศ. 2003 มีการเสนอดังกล่าวอีกครึ่งหนึ่ง และยังไม่มีการเลือกใช้ดอกโบตั๋นอีกเช่นกัน

เมืองลั่วหยาง เมืองหลวงเก่าที่มีชื่อเสียงของจีน มีชื่อเสียงในฐานะศูนย์กลางการปลูกดอกโบตั๋นที่สำคัญแห่งหนึ่ง ในประวัติศาสตร์จีน มักจะยกย่องโบตั๋นจากลั่วหยางว่างดงามที่สุดในแผ่นดิน ปัจจุบันยังมีการจัดนิทรรศการและการแสดงดอกโบตั๋นในเมืองนี้ปีละนับสิบๆ ครั้ง

ในประเทศญี่ปุ่น ดอกโบตั๋นชนิด *Paeonia lactiflora* เรียกเป็นภาษาญี่ปุ่นว่า *ebisugusuri* (แปลว่า *ยาจากต่างแดน*) ตามตำรับยาของญี่ปุ่น ถือว่ารากโบตั๋นใช้รักษาอาการชักได้ นอกจากนี้ยังปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ โบตั๋นชนิด *Paeonia suffruticosa* ในญี่ปุ่น ถือว่าเป็น เจ้าแห่งบุปผา และชนิด *Paeonia lactiflora* ถือว่า เป็น อัครเสนาบดีแห่งบุปผา*"*

ภาษาญี่ปุ่นเรียกโบตั๋นว่า โบตัน (牡丹) ก่อนสมัยเมจิ เนื้อจากสัตว์สี่เท้าไม่นิยมบริโภคมากนัก เนื่องจากชาวญี่ปุ่นส่วนใหญ่นับถือพุทธศาสนา เมื่อเอ่ยถึงเนื้อสัตว์จึงเลี่ยงมาใช้ชื่อดอกไม้แทน คำว่า โบตัน ถูกใช้เรียกเนื้อหมูป่า มาตั้งแต่ครั้งนั้นจนปัจจุบัน ทั้งนี้ก็เพราะเนื้อหมูป่าเมื่อแล่เป็นชิ้นบางๆ จะคล้ายกับดอกโบตั๋นนั่นเอง ในทำนองเดียวกัน ชาวญี่ปุ่นใช้ดอกซากุระแทนคำเรียกเนื้อม้า

ในรัฐอินเดียนา ของสหรัฐอเมริกา ใช้ดอกโบตั๋นเป็นดอกไม้ประจำรัฐมาตั้งแต่ ค.ศ. 1957 โดยใช้แทนดอก zinnia ที่เคยใช้เป็นดอกไม้ประจำรัฐมาตั้งแต่ ค.ศ.1931

โบตั๋นนิยมปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับ เพราะมีดอกสวยงามและใหญ่มาก ทั้งยังมีกลิ่นหอมด้วย

## ภาพโบตั๋น

ไฟล์:Peonies.jpeg|A cultivated hybrid peony
ไฟล์:Paeonia 'Bowl of Beauty'.jpg|Unknown cultivar of Peony
ไฟล์:Pfingstrose.jpg|A cultivar of *Paeonia lactiflora*
ไฟล์:Paeonia lutea0.jpg|*Paeonia ludlowii* (syn. *Paeonia lutea* var. *ludlowii*)
ไฟล์:Paeonia officinalis officinalis0.jpg|*Paeonia officinalis* 'Rubra Plena' double-flowered cultivar
ไฟล์:Paeonia_19.jpg|*Paeonia lactiflora* cultivar
ไฟล์:White peony.png|*Paeonia lactiflora* cultivar
ไฟล์:Paeonia_anomala.jpg|*Paeonia anomala* cultivar 

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Paeoniaceae in Topwalks 
* Germplasm Resources Information Network: ''Paeonia'' 
* Flora Europaea: ''Paeonia''
* Peony species 
* Flora of China: ''Paeonia''
* Ornamental Plants from Russia: ''Paeonia''
* Canadian Peony Society
* U.S. Peony Society
* Carsten Burkhardt's Open Source Peony Project
* German Peony Group
* ''China Daily'' article on the 2003 national flower selection process
* 1911 Encyclopædia Britannica
* Rockii Tree Peony
* Paeonia mascula in the National Park of Alta Murgia, Apulia - Southern Italy