หลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร จิตราคนี)

**หลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร)** หรือ **นายจิตร** หรือ **ฟรานซิศจิตร** (**Francis Chit**, พ.ศ. 2373 – 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2434) เป็นช่างภาพอาชีพคนแรกชาวไทย เป็นผู้เปิดร้านถ่ายรูปขึ้นเป็นแห่งแรก ในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อ พ.ศ. 2406 บริเวณเรือนแพหน้าวัดกุฎีจีน ฝั่งธนบุรี (ปัจจุบันคือ วัดซางตาครู้ส) ร่วมกับนายทองดี บุตรชาย ชื่อ ร้านฟรานซิศจิตรแอนด์ซัน 

## ประวัติ
นายจิตรเป็นบุตรของนายตึงซึ่งเป็นทหารแม่นปืนฝ่ายพระราชวังบวร แต่ไม่ทราบชื่อมารดา นายจิตรเรียนรู้วิชาการถ่ายรูปจาก บาทหลวงหลุยส์ ลาร์นอดี (L' abbe Larnaudie) และนายจอห์น ทอมสัน ช่างภาพชาวอังกฤษที่เดินทางเข้ามาถ่ายพระบรมฉายาลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ ขณะทรงพระเยาว์ และพระฉายาลักษณ์ของพระบรมวงศานุวงศ์

ภาพถ่ายฝีมือนายจิตร มีลักษณะเด่นเป็นเอกลักษณ์ คือ ภาพมีสีเหลืองหรือน้ำตาล ดูไม่คมชัด เนื่องจากน้ำยาอัดรูป ต่างจากภาพของช่างภาพร่วมสมัย เช่นภาพของนายจอห์น ทอมสัน ซึ่งมีลักษณะสีเข้ม คมชัด ผลงานถ่ายภาพของนายจิตร มีทั้งพระบรมฉายาลักษณ์ พระฉายาลักษณ์ ภาพถ่ายของขุนนาง ข้าราชการ วัด วัง บ้านเรือน และภาพเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่ห้องบุรฉัตร ชั้น 2 กองจดหมายเหตุแห่งชาติ

ในช่วงต้นรัชกาล พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ห้องภาพฟรานซิศจิตรแอนด์ซัน เป็นร้านถ่ายรูปหลวงประจำราชสำนัก ได้รับพระราชทานตราตั้ง และลงโฆษณาในหนังสือพิมพ์บางกอกรีกอเดอ จดหมายเหตุสยามไสมย บางกอกไตมส์ และเดอะสยามเมอร์แคนไตล์กาเซท์

## รับราชการ
[thumb|150px|เครื่องหมายการค้าสำหรับร้านถ่ายภาพของฟรานซิส จิตร ขณะยังเป็นขุนสุนทรสาทิสลักษณ์ ในดวงตราดังกล่าวประดับด้วยภาพ[เหรียญบุษปมาลา]]
ด้านการรับราชการ นายจิตรเริ่มรับราชการเป็นมหาดเล็กหลวงอยู่เวรชิตภูบาลในพระราชวังบวรสถานมงคลสมัยรัชกาลที่ 4 ได้รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 5 ตำลึง ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต จึงสมทบลงมารับราชการอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ในรัชกาลที่ 5 ได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น ขุนสุนทรสาทิศลักษณ์ ตำแหน่งช่างถ่ายรูปขึ้นกรมแสง รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง 5 ตำลึง และได้รับพระราชทานเลื่อนบรรดาศักดิ์และตำแหน่งเป็น หลวงอัคนีนฤมิตร เจ้ากรมหุงลมประทีป ถือศักดินา ๖๐๐ เมื่อวันศุกร์ เดือนแปดบูรพาสาธ แรมสิบเอ็ดค่ำ ปีมะโรงโทศก จุลศักราช ๑๒๔๒ ตรงกับปี พ.ศ. 2423 รับพระราชทานเบี้ยหวัดปีละ 1 ชั่ง 10 ตำลึง

## ถึงแก่กรรม
หลวงอัคนีนฤมิตร ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม พ.ศ. 2434  ด้วยอหิวาตกโรค รวมอายุได้ 61 ปี เป็นต้นสกุล "จิตราคนี" บุตรชายของหลวงอัคนีนฤมิตรคนหนึ่งชื่อนายทองดี ได้รับราชการเป็นช่างถ่ายรูปอยู่ในกรมพระแสงหอกดาบ มีบรรดาศักดิ์เป็นขุนฉายาสาทิศกร นอกจากนี้บุตรชายคนเล็กของหลวงอัคนีนฤมิตรชื่อ นายสอาด ยังได้รับราชการเป็นช่างภาพหลวงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระฉายาสาทิศกร และเป็นผู้ได้รับพระราชทานนามสกุล จิตราคนี

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
มีนักแสดงผู้รับบท หลวงอัคนีนฤมิตร (จิตร จิตราคนี) ได้แก่

* ชาตรี สลีวงศ์ จากภาพยนตร์เรื่อง ทวิภพ (2547), ภาพยนตร์เรื่องสั้น ฟรานซิส จิตร ช่างภาพแห่งสยาม (2565)
* สุรศักดิ์ ชัยอรรถ จากละครเรื่อง พระนคร 2410 (2566)

## ตัวอย่างผลงาน

ไฟล์:Mongkut (Rama IV).jpg|พระบรมฉายาลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ไฟล์:Bovorn Wichaichan.jpg|พระฉายาลักษณ์กรมพระราชวังบวรวิไชยชาญ ในฉลองพระองค์เครื่องแบบทหารเรือฝรั่งเศส
ไฟล์:ภาพเจ้าอุปราชบุญทวงศ์.jpg|ภาพถ่ายเจ้าอุปราช (บุญทวงษ์) แห่งนครเชียงใหม่
ไฟล์:Siamese Mom Rachotai Photo by Francis Chit.jpg|ภาพถ่ายหม่อมราโชทัย (หม่อมราชวงศ์กระต่าย อิศรางกูร)
ไฟล์:Chulalongkorn crowned.jpeg|พระบรมฉายาลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้งราชาภิเษก ครั้งที่ 2
ไฟล์:Chulalongkorn at Grand Palace.jpg|พระบรมฉายาลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงฉายร่วมกับสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ในการพระราชพิธีโสกันต์และลงสรง พ.ศ. 2429
ไฟล์:Khun Sunthornsathitsalak - Initiation ceremony of prince Nasliadnikol.jpg|พระฉายาลักษณ์สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร ในการพระราชพิธีโสกันต์และลงสรง พ.ศ. 2429
ไฟล์:Khun Sunthornsathitsalak - Entrance of Tchang temple, Wat Arun.jpg|ประตูทางเข้าพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม
ไฟล์:Khun Sunthornsathitsalak - Wat Pho.jpg|ทวารบาลเฝ้าพระระเบียงคตวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ไฟล์:Partial view of the ruins of the Phimai temple (PH1981.0194).jpg|ส่วนปนึ่งของปราสาทหินพิมาย


## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง

หมวดหมู่:นักถ่ายภาพชาวไทย
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นหลวง
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายโปรตุเกส
หมวดหมู่:คริสต์ศาสนิกชนนิกายโรมันคาทอลิกชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากเขตธนบุรี