แม่น้ำบางปะกง

**แม่น้ำบางปะกง** เป็นแม่น้ำสายสำคัญในจังหวัดปราจีนบุรี จังหวัดฉะเชิงเทรา และจังหวัดชลบุรี มีต้นกำเนิดจากจุดที่แม่น้ำหนุมานและแม่น้ำพระปรงไหลมารวมกันในเขตอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี จากนั้นไหลผ่านอำเภอศรีมหาโพธิ อำเภอเมืองปราจีนบุรี เป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอเมืองปราจีนบุรีกับอำเภอบ้านสร้าง เข้าเขตอำเภอบ้านสร้าง ไหลเป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี กับอำเภอบางน้ำเปรี้ยวและอำเภอคลองเขื่อน จังหวัดฉะเชิงเทรา แล้วไหลเป็นเส้นแบ่งเขตอำเภอคลองเขื่อนกับอำเภอบางคล้า เข้าเขตอำเภอเมืองฉะเชิงเทรา อำเภอบ้านโพธิ์ และอำเภอบางปะกง ไปลงอ่าวไทยที่แนวแบ่งเขตระหว่างอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา กับอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี มีความยาวประมาณ 230 กิโลเมตร และมีความกว้างในช่วงที่ไหลผ่านเขตเทศบาลเมืองฉะเชิงเทราประมาณ 120 เมตร

## ลำน้ำสาขา
แม่น้ำบางปะกง ประกอบด้วยลำน้ำสาขาหลัก ๆ ซึ่งหมายรวมถึงลุ่มน้ำปราจีนบุรีด้วย ดังนี้

### ต้นน้ำ
ลำน้ำสาขาซึ่งอยู่ต้นน้ำ ไหลลงมายังจุดเริ่มต้นของแม่น้ำบางปะกง ในอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ประกอบไปด้วย

* **แม่น้ำหนุมาน** แม่น้ำหนุมานอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** **ห้วยโสมง** ห้วยโสมงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน จังหวัดปราจีนบุรี
** **ลำพระยาธาร** ลำพระยาธารอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน จังหวัดปราจีนบุรี
* **แม่น้ำพระปรง** แม่น้ำพระปรงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 1-2 และลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** **คลองพระปรง** คลองพระปรงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 1 จังหวัดปราจีนบุรี
** **คลองปะตง** คลองปะตงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง จังหวัดจันทบุรี
** **คลองพระสะทึง** คลองพระสะทึงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง จังหวัดสระแก้ว
** **ห้วยไคร้** อยู่ในลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำพระปรง ส่วนที่ 2 จังหวัดปราจีนบุรี

### ระหว่างลำน้ำ
ลำน้ำสาขาที่ไหลมาร่วมกับแม่น้ำบางปะกงในระหว่างช่วงที่เรียกว่าแม่น้ำบางปะกงแล้ว ในจังหวัดปราจีนบุรีและจังหวัดฉะเชิงเทรา ประกอบไปด้วย

* **แม่น้ำนครนายก** แม่น้ำนครนายกอยู่ในลุ่มน้ำสาขานครนายก จังหวัดนครนายก
* **คลองท่าลาด** คลองท่าลาดอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด ประกอบด้วยลำน้ำสาขาคือ
** **คลองระบม** คลองระบมอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด จังหวัดฉะเชิงเทรา
** **คลองสียัด** คลองสียัดอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด จังหวัดฉะเชิงเทรา
* **คลองใหญ่** คลองใหญ่อยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง จังหวัดชลบุรี
* **คลองหลวง** คลองหลวงอยู่ในลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง จังหวัดชลบุรี

## ลุ่มน้ำสาขา
แม่น้ำบางปะกงนั้นมีการกำหนดพื้นที่ลุ่มน้ำสาขาภายในพื้นที่ลุ่มน้ำบางปะกง ใช้รหัสลุ่มน้ำคือ 15  มีพื้นที่ลุ่มน้ำประมาณ 20,303 ตารางกิโลเมตร (12,689,378 ไร่) ครอบคลุมพื้นที่ 11 จังหวัด ประกอบไปด้วย 10 ลุ่มน้ำสาขา ดังนี้

# **ลุ่มน้ำสาขาคลองพระสะทึง** เนื้อที่ประมาณ 2,674.67 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ จันทบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# **ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปรง ส่วนที่ 1** เนื้อที่ประมาณ 1,622.70 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ประจีนบุรี และสระแก้ว
# **ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปรง ส่วนที่ 2** เนื้อที่ประมาณ 983.98 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# **ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำหนุมาน** เนื้อที่ประมาณ 2,137.08 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ ปราจีนบุรี, นครนายก, สระแก้ว และนครราชสีมา
# **ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำปราจีนบุรีตอนล่าง** เนื้อที่ประมาณ 2,190.44 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 3 จังหวัด คือ ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# **ลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำนครนายก** เนื้อที่ประมาณ 1,776.32 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ สระบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และนครนายก
# **ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำบางปะกง** ส่วนที่ 1 เนื้อที่ประมาณ 1,642.04 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร, ปทุมธานี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และนครนายก
# **ลุ่มน้ำสาขาคลองท่าลาด** มีเนื้อที่ประมาณ 2,927.98 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ ชลบุรี, ฉะเชิงเทรา, ปราจีนบุรี และสระแก้ว
# **ลุ่มน้ำสาขาคลองหลวง** มีเนื้อที่ประมาณ 819.55 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ชลบุรี และฉะเชิงเทรา
# **ลุ่มน้ำสาขาที่ราบแม่น้ำบางปะกง** ส่วนที่ 2 เนื้อที่ประมาณ 3,528.24 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่ 4 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร, สมุทรปราการ, ชลบุรี และฉะเชิงเทรา

## สัตว์น้ำหายากที่พบ

### สัตว์ทะเล
พื้นที่บริเวณปากแม่น้ำบางปะกงเป็นพื้นที่น้ำกร่อย ทำให้สามารถพบโลมาและวาฬ 4 ชนิดด้วยกัน ประกอบไปด้วย

* โลมาอิรวดี
* โลมาหลังโหนก
* โลมาหัวบาตรหลังเรียบ
* วาฬบรูด้า

### สัตว์น้ำจืด
เนื่องจากระบบนิเวศที่สมบูรณ์ของแม่น้ำบางปะกง ทำให้เป็นแหล่งที่อยู่ที่เหมาะสมของปลาน้ำจืดและสัตว์น้ำหายากอีกหลายชนิด ประกอบไปด้วย

* **ปลาสายยู** *(Ceratoglanis pachynema Ng, 1999) เซอราโตกลานิสพาชีนีมา* ปลาสายยูพบเฉพาะในแม่น้ำบางปะกงเท่านั้น มีความสับสนเรียกปลาที่พบในพื้นที่อื่นว่าเป็นปลาชนิดนี้ แต่เมื่อตรวจสอบพบว่าเป็นคนละสายพันธุ์กัน อาทิ ที่อควาเรียมบึกฉวาก

## วัฒนธรรมร่วมสมัย
แม่น้ำบางปะกงถูกกล่าวถึงในบทเพลงหลายเพลงที่มีชื่อเสียง ซึ่งบรรยายถึงบรรยากาศและธรรมชาติรวมถึงสภาพบ้านเมืองของฉะเชิงเทราในขณะนั้น อาทิ 

* เพลง *รักจากที่บางปะกง* ประพันธ์และขับร้องโดย สดใส รุ่งโพธิ์ทอง และถูกร้องใหม่โดย อาทิ ชาย เมืองสิงห์, ชายธง ทรงพล, กุ้ง ตวงสิทธิ์ เรียมจินดา, ก๊อท จักรพันธ์ 
* เพลง *บางปะกง* คำร้องและทำนองโดย นคร มงคลายน, ขับร้องโดย เพ็ญศรี พุ่มชูศรี เมื่อปี พ.ศ. 2497 และถูกร้องใหม่โดย อาทิ อรวี สัจจานนท์, ธงไชย แมคอินไตย์, สุนารี ราชสีมา, พิงค์แพนเตอร์
* เพลง *บางปะกง* คำร้องโดย ประพันธ์ สุริยศักดิ์ ทำนองโดย นคร ถนอมทรัพย์ ขับร้องโดย นริศ อารีย์ เมื่อปี พ.ศ. 2502 และถูกร้องใหม่โดย หยาด นภาลัย

## ชื่อเรียกต่าง ๆ
* ช่วงที่ไหลผ่านจังหวัดปราจีนบุรี เรียกว่า "แม่น้ำปราจีนบุรี"
* ช่วงที่ไหลผ่านจังหวัดฉะเชิงเทราและจังหวัดชลบุรี เรียกว่า "แม่น้ำบางปะกง"
* ชื่อท้องถิ่นเรียกว่า "แม่น้ำโจ้โล้"

## สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง
* วัดโสธรวรารามวรวิหาร อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา
* วัดสมานรัตนาราม อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา
* ศาลหลักเมืองฉะเชิงเทรา อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา จังหวัดฉะเชิงเทรา
* อนุสรณ์สถานพระสถูปเจดีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช อำเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อจุดข้ามแม่น้ำบางปะกง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* Higham, C., 2014, *Early Mainland Southeast Asia*. Bangkok: River Books Co., Ltd., ISBN 9786167339443

หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดปราจีนบุรี
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดฉะเชิงเทรา
หมวดหมู่:แม่น้ำในจังหวัดชลบุรี
หมวดหมู่:อำเภอกบินทร์บุรี
หมวดหมู่:อำเภอศรีมหาโพธิ
หมวดหมู่:อำเภอเมืองปราจีนบุรี
หมวดหมู่:อำเภอบ้านสร้าง
หมวดหมู่:อำเภอบางน้ำเปรี้ยว
หมวดหมู่:อำเภอคลองเขื่อน
หมวดหมู่:อำเภอบางคล้า
หมวดหมู่:อำเภอเมืองฉะเชิงเทรา
หมวดหมู่:อำเภอบ้านโพธิ์
หมวดหมู่:อำเภอบางปะกง
หมวดหมู่:อำเภอเมืองชลบุรี
*
หมวดหมู่:อ่าวกรุงเทพ