จอห์น ล็อก

**จอห์น ล็อก** (; 29 สิงหาคม ค.ศ. 1632 – 28 ตุลาคม ค.ศ. 1704) เป็นนักปรัชญาและแพทย์ชาวอังกฤษ ผู้ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในนักคิดที่ทรงอิทธิพลที่สุดในยุคเรืองปัญญา และเป็นที่รู้จักทั่วไปว่าเป็น "บิดาแห่งเสรีนิยม" ล็อกถือเป็นหนึ่งในนักประสบการณ์นิยม (empiricist) คนแรก ๆ ของอังกฤษ โดยอยู่ในแนวคิดเดียวกับฟรานซิส เบคอน นอกจากนี้เขายังมีบทบาทสำคัญต่อทฤษฎีสัญญาประชาคม (social contract) ผลงานของเขามีอิทธิพลอย่างมากต่อพัฒนาการของญาณวิทยา (epistemology) และปรัชญาการเมือง รวมถึงส่งอิทธิพลต่อนักคิดยุคเรืองปัญญาชาวฝรั่งเศสอย่างวอลแตร์และฌ็อง-ฌัก รูโซ ตลอดจนนักคิดในยุคเรืองปัญญาสกอตแลนด์ และนักปฏิวัติอเมริกา บทบาทของล็อกต่อแนวคิดรีพับลิกันดั้งเดิม (classical republicanism) และทฤษฎีเสรีนิยม สะท้อนให้เห็นอยู่ใน "คำประกาศอิสรภาพสหรัฐ" นอกจากนี้ในระดับสากล หลักการทางการเมืองและกฎหมายของเขายังคงมีอิทธิพลอย่างลึกซึ้งต่อทฤษฎีและแนวปฏิบัติของรัฐบาลตัวแทนแบบจำกัด (limited representative government) และการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพพื้นฐานภายใต้หลักนิติธรรม

ปรัชญาเกี่ยวกับจิตของล็อกมักถูกอ้างถึงว่าเป็นต้นกำเนิดของแนวคิดสมัยใหม่เกี่ยวกับอัตลักษณ์ส่วนบุคคล (personal identity) และจิตวิทยาแห่งตัวตน (psychology of self) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในงานของนักปรัชญารุ่นหลัง เช่น รูโซ, เดวิด ฮูม และอิมมานูเอล คานต์ ล็อกเสนอว่า เมื่อแรกเกิด จิตของมนุษย์เป็นเสมือน "กระดานเปล่า" (blank slate) หรือ "*[[ตาบูลา ราซา]]*" (tabula rasa) ซึ่งขัดแย้งกับปรัชญาของเดการ์ตที่เชื่อในแนวคิดก่อนประสบการณ์ (pre-existing) ล็อกยืนยันว่า มนุษย์เกิดมาโดยไม่มีความคิดหรือแนวคิดที่มีมาแต่กำเนิด (innate ideas) และความรู้ทั้งหมดเกิดขึ้นจากประสบการณ์ที่ได้รับผ่านการรับรู้ทางประสาทสัมผัส ซึ่งแนวคิดนี้ในปัจจุบันเรียกว่า "ประสบการณ์นิยม" (empiricism) นอกจากนี้ ล็อกยังได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้วางรากฐานแนวคิดเกี่ยวกับทรัพย์สินส่วนบุคคลว่าเป็นสิทธิตามธรรมชาติ โดยเขาให้เหตุผลว่า เมื่อบุคคลใช้แรงงานของตนผสมผสานเข้ากับธรรมชาติ (โดยอุปมา) ทรัพยากรเหล่านั้นสามารถถูกนำออกจากสภาพธรรมชาติร่วมกันมาเป็นของตนเองได้

## ชีวิตวัยเยาว์

จอห์น ล็อกเกิดเมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ค.ศ. 1632 ในกระท่อมมุงจากหลังเล็กใกล้โบสถ์ในหมู่บ้านริงตัน (Wrington) เขตซัมเมอร์เซต ห่างจากเมืองบริสตอลราว 19 กิโลเมตร พ่อแม่ของเขานับถือศาสนาคริสต์นิกายพิวริตัน เขาจึงได้รับศีลล้างบาปในวันเดียวกัน บิดาของเขา ที่มีชื่อว่า "จอห์น" เช่นกัน เป็นทนายความและทำงานเป็นเสมียนขึ้นต่อผู้พิพากษาสันติ (Justices of the peace) ในหมู่บ้านชูแม็กนา (Chew Magna) และยังเป็นหัวหน้ากองทหารม้าคนหนึ่งของฝ่ายรัฐสภา (หรืออีกชื่อหนึ่งคือกลุ่มหัวเกรียน) ในช่วงแรกของสงครามกลางเมืองอังกฤษ มารดามีนามว่าแอกเนส คีน (Agnes Keene) หลังจากล็อกเกิดได้ไม่นาน ครอบครัวของเขาย้ายไปเพนส์ฟอร์ด (Pensford) ซึ่งเป็นเมืองค้าขายขนาดเล็กอยู่ห่างไปทางทิศใต้ของบริสตอลราว 11 กิโลเมตร ที่นั่นเขาเติบโตในบ้านชนบทสไตล์ทิวดอร์ในหมู่บ้านเบลลูตัน (Belluton)

ในปี ค.ศ. 1647 ล็อกได้รับทุนจากอเล็กซานเดอร์ พอพแฮม (Alexander Popham) สมาชิกฝ่ายรัฐสภาและอดีตผู้บังคับบัญชาของบิดา ให้เข้าศึกษาที่โรงเรียนเวสต์มินสเตอร์ในลอนดอน ซึ่งเป็นโรงเรียนชั้นนำ ขณะที่เขาอายุได้ 16 ปี โรงเรียนของเขาตั้งอยู่ห่างจากจุดที่กษัตริย์ชาร์ลส์ที่ 1 ถูกประหารเพียงครึ่งไมล์ โดยนักเรียนไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าดูเหตุการณ์ดังกล่าว หลังจบการศึกษา ล็อกเข้าศึกษาต่อที่วิทยาลัยไครสต์เชิร์ช (Christ Church) แห่งมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ช่วงฤดูใบไม้ร่วงปี ค.ศ. 1652 ขณะอายุ 20 ปี ซึ่งขณะนั้น คณบดีของวิทยาลัยคือจอห์น โอเวน ทั้งยังดำรงตำแหน่งรองอธิการบดีมหาวิทยาลัย

แม้ว่าล็อกจะเป็นนักเรียนที่มีความสามารถ แต่เขากลับรู้สึกไม่พอใจกับหลักสูตรระดับปริญญาตรีในยุคนั้น เขาพบว่างานเขียนของนักปรัชญาสมัยใหม่ เช่น เรอเน เดการ์ต มีความน่าสนใจกว่าผลงานยุคคลาสสิกที่มหาวิทยาลัยสอน เขายังได้เรียนรู้วิชาแพทย์และปรัชญาเชิงทดลอง (experimental philosophy) จากริชาร์ด โลเวอร์ (Richard Lower) เพื่อนของเขาจากโรงเรียนเวสต์มินสเตอร์ ซึ่งเป็นหัวข้อที่กำลังได้รับความนิยมในมหาวิทยาลัยอื่น ๆ รวมถึงในราชสมาคมแห่งลอนดอน (Royal Society) ที่ซึ่งเขาได้เป็นสมาชิกในภายหลัง

ล็อกจบการศึกษาระดับปริญญาตรีเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1656 และปริญญาโทในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1658 ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1675 เขาได้รับปริญญาแพทยศาสตรบัณฑิตหลังจากศึกษาวิชานี้อย่างจริงจังที่ออกซ์ฟอร์ด นอกจากโลเวอร์แล้ว เขายังได้มีโอกาสร่วมงานกับนักวิทยาศาสตร์และนักคิดคนสำคัญ เช่น โรเบิร์ต บอยล์, โทมัส วิลลิส และโรเบิร์ต ฮุก ในปี ค.ศ. 1666 ล็อกได้พบกับแอนโทนี แอชลีย์ คูเปอร์, ลอร์ดแอชลีย์ (Anthony Ashley Cooper, Lord Ashley) ซึ่งเดินทางมายังออกซ์ฟอร์ดเพื่อหาทางรักษาโรคตับ แอชลีย์ประทับใจในตัวล็อกและชักชวนให้เขาเข้าร่วมคณะผู้ติดตามของตน

ที่ออกซ์ฟอร์ด ล็อกได้ศึกษาและรับอิทธิพลจากงานเขียนของนักปรัชญาอิสลาม เช่น ผลงาน "*ฮัยย์ อิบน์ ยักฎอน*" (Hayy ibn Yaqdhan) โดยอิบนุตุฟัยล (Ibn Tufayl) แปลเป็นภาษาอังกฤษโดยเอ็ดเวิร์ด พอค็อก (Edward Pococke) งานชิ้นนี้มีอิทธิพลต่อมุมมองด้านปรัชญาและทฤษฎี "*ตาบูลา ราซา*" (tabula rasa) ของล็อก

## อาชีพ

### งาน
ล็อกมองหาลู่ทางประกอบอาชีพ และเมื่อปี ค.ศ. 1667 เขาได้ย้ายไปอยู่ที่บ้านของแอชลีย์ ณ เอ็กซีเตอร์เฮาส์ (Exeter House) กรุงลอนดอน เพื่อเป็นแพทย์ส่วนตัวให้แก่แอชลีย์ ในเวลาเดียวกันเขากลับมาศึกษาวิชาแพทย์อีกครั้งภายใต้การดูแลของโทมัส ไซเดนแนม (Thomas Sydenham) ซึ่งมีอิทธิพลอย่างมากต่อแนวคิดทางปรัชญาธรรมชาติของล็อก และแนวคิดนี้ปรากฏเด่นชัดในผลงาน "*ความเรียงว่าด้วยความเข้าใจของมนุษย์*" (An Essay Concerning Human Understanding) ล็อกได้ใช้ความรู้ทางการแพทย์ในสถานการณ์จริงเมื่อแอชลีย์ป่วยหนักจากการติดเชื้อในตับที่เป็นอันตรายได้ถึงชีวิต เขาได้ขอคำแนะนำจากแพทย์หลายคน เป็นบุคคลหลักที่โน้มน้าวให้แอชลีย์เข้ารับการผ่าตัดเพื่อนำซีสต์ออก แม้ว่าการผ่าตัดในยุคนั้นจะมีความเสี่ยงสูงถึงชีวิตก็ตาม สุดท้ายแล้วแอชลีย์รอดชีวิตและสุขภาพดีขึ้น ล็อกจึงได้รับความดีความชอบว่าเป็นผู้ช่วยชีวิตเขา ขณะเดียวกัน ล็อกยังดำรงตำแหน่งเลขานุการของคณะกรรมการการค้าและอาณานิคม (Board of Trade and Plantations) และเป็นเลขานุการของ Lords Proprietors แห่งจังหวัดแคโรไลนา ซึ่งช่วยให้เขาพัฒนามุมมองเกี่ยวกับการค้าและเศรษฐกิจระหว่างประเทศ

แอชลีย์ในฐานะผู้ก่อตั้งขบวนการวิก (Whig) ส่งอิทธิพลอย่างมากต่อแนวคิดทางการเมืองของล็อก เขาเข้าสู่แวดวงการเมืองเมื่อแอชลีย์ได้รับตำแหน่งลอร์ดชานเซลเลอร์เมื่อปี ค.ศ. 1672 และได้รับตำแหน่งเอิร์ลแห่งชาฟต์สเบอรีลำดับที่ 1 (1st Earl of Shaftesbury) เมื่อปี ค.ศ. 1673 จนกระทั่งปี ค.ศ. 1675 ชาฟต์สเบอรีเริ่มสูญเสียความนิยม ล็อกจึงเดินทางไปฝรั่งเศส ใช้เวลาที่นั่นเป็นครูสอนพิเศษและแพทย์ประจำตัวให้กับคาเลบ แบงส์ (Caleb Banks) เขากลับอังกฤษในปี ค.ศ. 1679 เมื่อชาฟต์สเบอรีกลับมามีบทบาททางการเมืองอีกครั้ง ในช่วงเวลานี้เอง ล็อกได้ร่างเนื้อหาส่วนใหญ่ของ "*ศาสตรนิพนธ์สองบรรพว่าด้วยการปกครอง*" (Two Treatises of Government) ขึ้นมา ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นไปตามคำกระตุ้นของชาฟต์สเบอรี อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาสมัยใหม่ชี้ว่างานชิ้นนี้ถูกเขียนขึ้นเป็นอย่างดีก่อนหน้านี้แล้ว ในอดีตเคยมีความเชื่อว่าล็อกเขียนงานชิ้นนี้ขึ้นมาเพื่อปกป้องการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ปี ค.ศ. 1688 ปัจจุบัน "*ศาสตรนิพนธ์สองบรรพว่าด้วยการปกครอง*" ถูกมองว่าเป็นข้อโต้แย้งทั่วไปเพื่อต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ (โดยเฉพาะตามแนวคิดของโรเบิร์ต ฟิลเมอร์ และโทมัส ฮอบส์) พร้อมทั้งเสนอว่าความชอบธรรมทางการเมืองควรตั้งอยู่บนหลักความยินยอมของปัจเจกบุคคล (individual consent)

แม้ว่าล็อกจะเกี่ยวข้องกับพรรควิกซึ่งทรงอิทธิพลในอังกฤษยุคนั้น แต่แนวคิดของเขาเกี่ยวกับสิทธิธรรมชาติ (natural rights) และรูปแบบรัฐบาลถือว่ามีความก้าวหน้ามากเมื่อเทียบกับบริบททางการเมืองของอังกฤษในยุคนั้น

### เนเธอร์แลนด์
ในปี ค.ศ. 1683 ล็อกลี้ภัยไปยังเนเธอร์แลนด์ตามชาฟต์สเบอรี เนื่องจากถูกต้องสงสัยว่าเกี่ยวข้องกับการลอบวางแผนไรย์เฮาส์ (Rye House Plot) แม้จะมีหลักฐานที่บ่งชี้เพียงเล็กน้อยว่าเขาเกี่ยวข้องกับแผนการโดยตรง ในเนเธอร์แลนด์ล็อกใช้นามปากกาว่า ฟาน ลินเดน (dr. Van Linden)

นักปรัชญาและนักเขียนนวนิยายหญิง รีเบคกา โกลด์สตีน (Rebecca Goldstein; 1950 –) ให้ความเห็นว่า ในช่วงห้าปีที่ล็อกใช้ชีวิตอยู่ในเนเธอร์แลนด์ เขาเลือกคบหากับกลุ่มนักคิดเสรีที่เป็นสมาชิกของนิกายโปรเตสแตนต์สายคัดค้าน (dissenting Protestant groups) เช่นเดียวกับกลุ่มผู้ติดตามใกล้ชิดของบารุค สปิโนซา (ซึ่งเสียชีวิตเมื่อปี ค.ศ. 1677) เธอระบุว่า ล็อก "แทบแน่นอนว่าได้พบปะกับบุคคลในอัมสเตอร์ดัมที่พูดถึงแนวคิดของชาวยิวหัวแข็งผู้ซึ่ง... ยืนยันว่าตนเองเป็นผู้ศรัทธาในศาสนาแห่งเหตุผลเพียงอย่างเดียว" เธอยังกล่าวว่า แนวโน้มแบบประสบการณ์นิยมของล็อก อาจทำให้เขาไม่สนใจอ่านงานปรัชญาเชิงอภิปรัชญา เช่น "*[[จริยศาสตร์ (สปิโนซา)|จริยศาสตร์]]*" (Ethics) ของสปิโนซา แต่ในด้านอื่น ล็อกกลับเปิดรับแนวคิดของสปิโนซาอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะข้อโต้แย้งทางปรัชญาเกี่ยวกับการยอมรับความต่างทางศาสนา (religious tolerance) และความจำเป็นของการแยกศาสนาออกจากรัฐ (separation of church and state)

ในเนเธอร์แลนด์ ล็อกได้รู้จักกับอันโตนี ฟัน เลเวินฮุก และฟิลิป ฟาน ลิมบอร์ช (Philip van Limborch) ซึ่งเป็นผู้นำของกลุ่มรีมอนสแตรนต์ (Remonstrants) นอกจากนี้ ล็อกยังมีเวลากลับไปทำงานเขียนอีกครั้ง เขาใช้เวลาอย่างมากไปกับการพัฒนา "*ความเรียงว่าด้วยความเข้าใจของมนุษย์*" และเรียบเรียง "*หนังสือว่าด้วยความอดกลั้น*" (A Letter on Toleration)

### กลับสู่อังกฤษ
จอห์น ล็อกไม่ได้กลับประเทศบ้านเกิดอังกฤษจนเหตุการณ์การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ได้ผ่านพ้นไป เขาเป็นสมาชิกหนึ่งในคณะติดตามเจ้าหญิงแมรีที่เดินทางจากเนเธอร์แลนด์กลับอังกฤษในปี ค.ศ. 1689 เพื่อขึ้นครองราชย์ในปีเดียวกัน เมื่อกลับสู่อังกฤษ ล็อกเผยแพร่ผลงานหลายชิ้นต่อเนื่องกันอย่างรวดเร็ว ไม่ว่าจะเป็น "*[[ความเรียงว่าด้วยความเข้าใจของมนุษย์]]*", "*[[ศาสตรนิพนธ์สองบรรพว่าด้วยการปกครอง]]*" และ "*[[หนังสือว่าด้วยความอดกลั้น]]*" ต่อมา เลดี้ มาแซม (1659 – 1708) เพื่อนสนิทหญิงของเขาได้เชิญไปพักอาศัยร่วมกันที่โอเตส (Otes) ปัจจุบันอยู่ในพื้นที่ไฮเลเวอร์ (High Laver) เป็นบ้านพักตากอากาศของตระกูลมาแซมในเอสเซกซ์ มีการบันทึกว่าช่วงที่อาศัยอยู่ที่นั่นเขามีสุขภาพแปรปรวนจากอาการหอบหืด กระนั้นเขาก็ได้เป็นวีรบุรุษทางปัญญาแห่งพรรควิก ในช่วงเวลานี้ ล็อกยังได้หารือประเด็นต่าง ๆ กับบุคคลสำคัญอย่างจอห์น ไดรเดน และไอแซก นิวตัน

### ช่วงเสียชีวิต
[thumb|แผ่นอนุสรณ์จารึกที่[ออกซฟอร์ด]]
จอห์น ล็อกเสียชีวิตเมื่อวันที่ 28 ตุลาคม ค.ศ. 1704 หลังประสบปัญหาสุขภาพทรุดโทรมมาหลายปี ร่างของเขาถูกฝังไว้ในสุสานของโบสถ์ออลเซนต์สในไฮเลเวอร์ ใกล้กับบ้านของครอบครัวเซอร์ฟรานซิส มาแซม ที่ล็อกอาศัยอยู่ด้วยมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1691 เขาไม่เคยแต่งงานหรือมีบุตร ช่วงชีวิตของเขามีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นหลายอย่าง ตั้งแต่การฟื้นฟูราชวงศ์อังกฤษ โรคระบาดครั้งใหญ่ในลอนดอน เพลิงไหม้ครั้งใหญ่ในลอนดอน การปฏิวัติอันรุ่งโรจน์ ไปจนถึงสงครามระหว่างอังกฤษกับฝรั่งเศส โดยยุทธการที่เบลนไฮม์เกิดขึ้นเพียงไม่กี่เดือนก่อนที่เขาจะเสียชีวิต ล็อกไม่ได้มีชีวิตอยู่นานพอที่จะเห็นพระราชบัญญัติสหภาพ ค.ศ. 1707 ถึงกระนั้นบัลลังก์ปกครองของอังกฤษและสกอตแลนด์ก็อยู่ในสถานะรัฐร่วมประมุขมาแล้วตลอดช่วงชีวิตของเขา ในสมัยของล็อก กล่าวได้ว่ารูปแบบการปกครองระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญและประชาธิปไตยแบบรัฐสภายังอยู่ในวัยแบเบาะ แผ่นจารึกบนพื้นในอาสนวิหารไครสต์เชิร์ช ออกซฟอร์ดถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์แก่จอห์น ล็อก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:นักปรัชญาในคริสต์ศตวรรษที่ 17
หมวดหมู่:บุคคลจากเทศมณฑลซัมเมอร์เซต
ล็อก, จอห์น
หมวดหมู่:นักปรัชญายุคเรืองปัญญา
หมวดหมู่:นักปรัชญาการเมือง