เจ้าอ้ายอ่อน

**เจ้าอ้ายอ่อน** หรือ**พญาอ้ายอ่อน** เป็นเจ้าเมืองเชียงตุงในพุทธศตวรรษที่ 20 ต่อมาถูกจับกุมไปยังอาณาจักรอยุธยาและออกผนวช พระองค์มีบทบาทในการนำศาสนาพุทธมาสู่เมืองเชียงตุง

## พระประวัติช่วงต้น

เจ้าอ้ายอ่อนเป็นพระโอรสองค์โตในเจ้าเจ็ดพันตู เจ้าเมืองเชียงตุง ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายและพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวง ระบุว่า พระองค์ประสูติในปี 

พระประวัติช่วงต้นของเจ้าอ้ายอ่อนปรากฏในตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง และตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำว่า เจ้าเจ็ดพันตูทรงตั้งให้เจ้าอ้ายอ่อนเป็นอุปราชครองเมืองขอน

ต่อมาเจ้าเจ็ดพันตูสิ้นพระชนม์ เจ้าอ้ายอ่อนจึงขึ้นครองเมืองแทน มีพระนามว่า *ศรีรัตนพันธุ* หรือ*รัตนพันธุราชา* เจ้าอ้ายอ่อนอภิเษกกับนางคำตรา ธิดาพระยาหลวงสามเมือง เสนาบดีผู้ใหญ่ในเมืองเชียงตุง ซึ่งเจ้าอ้ายอ่อนได้หมั้นหมายไว้ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์

ปีที่เจ้าอ้ายอ่อนขึ้นครองเมืองถูกบันทึกและถูกสันนิษฐานไว้หลายรูปแบบ ได้แก่

* ตำนานวัดป่าแดงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายระบุเป็นปี 
* ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง และตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำระบุเป็น *ปีกาบยี ศักราชได้ 496* ซึ่งถูกสันนิษฐานว่าคือ พ.ศ. 1917
* ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายและพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุเป็นปี  ซึ่งขณะนั้นเจ้าอ้ายอ่อนมีพระชันษา 15 ปี
* ตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดป่าแดงฉบับวัดเจดีย์หลวงระบุว่า พญากือนาทรงตั้งให้เจ้าอ้ายอ่อนครองเมืองเชียงตุง ซึ่งขณะนั้นเจ้าอ้ายอ่อนมีพระชันษา 16 ปี ส่วนฉบับวัดบุพพารามระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนมีพระชันษา 3 ปี

## ครองเมืองเชียงตุง

หลังจากเจ้าอ้ายอ่อนขึ้นครองเมืองเชียงตุง อาณาจักรอยุธยาได้ยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ ฝ่ายเชียงใหม่มีหนังสือมายังเชียงตุงให้นำคนไปช่วยการศึก เจ้าอ้ายอ่อนจึงยกทัพลงไปถึงเมืองสุโขทัยและได้รบกับอยุธยา เจ้าอ้ายอ่อนพ่ายแพ้ในการรบจึงถูกจับตัวไปยังกรุงศรีอยุธยา เหล่าขุนนางเมืองเชียงตุงจึงยกเจ้าแขนเหล็กขึ้นครองเมืองแทน

ปีที่เกิดสงครามกับอยุธยาถูกบันทึกและถูกสันนิษฐานไว้หลายรูปแบบ ได้แก่

* จากการตีความเนื้อหาในตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดยางควงและฝ่ายวัดป่าแดง ปีที่เจ้าอ้ายอ่อนไปจากเมืองเชียงตุงได้รับการสันนิษฐานว่า เป็นปี 
* ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง และตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำระบุว่า เป็นปีเดียวกับที่เจ้าอ้ายอ่อนได้ครองเมือง ซึ่งถูกสันนิษฐานว่าคือ พ.ศ. 1917
* พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐและตำนานพื้นเมืองเชียงใหม่บันทึกถึงการตีเมืองเชียงใหม่ของอาณาจักรอยุธยาครั้งแรกในปี พ.ศ. 1929
* พงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุเป็นปี 
* ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนไปจากเมืองเชียงตุงเมื่อมีพระชันษาได้ 34 ปี เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า พระองค์ประสูติในปี  ปีที่เกิดสงครามกับอยุธยาจึงอาจเป็นปี พ.ศ. 1939 อย่างไรก็ตาม ในข้อความต่อมาของตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังราย เจ้าแขนเหล็กขึ้นครองเมืองเชียงตุงในปี 

## ออกผนวช
เรื่องราวต่อมาของเจ้าอ้ายอ่อนปรากฏในตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง, ตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำและตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดป่าแดงว่า หลังจากถูกจับตัวมายังอาณาจักรอยุธยา เจ้าอ้ายอ่อนบอกกษัตริย์แห่งอยุธยาว่า พระองค์เป็นไพร่จากเมืองเชียงตุงชื่อ *อ้ายทิดน้อย* มีความชำนาญในการเลี้ยงช้าง เจ้าอ้ายอ่อนจึงได้เป็นคนเลี้ยงช้าง ต่อมาเจ้าอ้ายอ่อนได้พบกับสมเด็จราชมุลีสุธัมมชาโตและเปิดเผยว่า พระองค์เป็นอดีตเจ้าเมืองเชียงตุง สมเด็จราชมุลีสุธัมมชาโตจึงขอตัวเจ้าอ้ายอ่อนจากกษัตริย์แห่งอยุธยามาบวช

เจ้าอ้ายอ่อนออกผนวช ณ วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 5 ระหว่างช่วงเข้าพรรษาเจ้าอ้ายอ่อนอยู่อุปัฏฐากสมเด็จราชมุลีสุธัมมชาโตและได้สร้างพระพุทธรูปขึ้น 4 องค์ ครั้นออกพรรษาแล้ว สมเด็จราชมุลีสุธัมมชาโตจึงส่งพระอินทมุนี, พระธัมมรังสี และพระสงฆ์อีก 12 รูปพร้อมพระพุทธรูปไปเผยแผ่ศาสนาที่เชียงตุง ซึ่งเจ้าอ้ายอ่อนได้ติดตามไปกับคณะด้วย เจ้าอ้ายอ่อนอยู่ในอยุธยารวม 3 ปี

คณะสงฆ์เดินทางถึงเมืองเชียงใหม่ในปี  พญากือนาทรงรับเอาไปอยู่วัดราชครูหัวเวียง เมื่อเจ้าแขนเหล็กทราบข่าวจึงแต่งคนลงมารับไปเมืองเชียงตุง ขณะนั้นเป็น คณะสงฆ์จึงยังไม่เดินทางไปเชียงตุง และให้เจ้าอ้ายอ่อนนำพระพุทธรูปล่วงหน้าไปเชียงตุงก่อน

## กลับสู่เมืองเชียงตุง
หลังจากเจ้าอ้ายอ่อนกลับสู่เมืองเชียงตุงแล้ว ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุงและตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมืองระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนกลับขึ้นครองเมืองอีกครั้ง และเจ้าอ้ายอ่อนได้ขอม้าจากให้ชาวอยุธยานำไปถวายกษัตริย์แห่งอยุธยา  ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมืองระบุว่า ในการครองเมืองครั้งที่ 2 นี้ เจ้าอ้ายอ่อนให้เจ้าแขนเหล็กได้ครองเมืองด้วยครึ่งหนึ่ง

ปีที่เจ้าอ้ายอ่อนขึ้นครองเมืองครั้งที่ 2 ถูกบันทึกและถูกสันนิษฐานไว้หลายรูปแบบ ได้แก่

* ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุงและตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมืองระบุเป็น *ปีกาบยี ศักราชได้ 496* เช่นเดียวกับปีที่ครองเมืองครั้งแรก ซึ่งถูกสันนิษฐานว่าคือ พ.ศ. 1917
* พงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุว่า *"อายุได้ 15 ปีกินเมืองแทนพ่อ...เมื่ออายุได้ 29 ปีได้กินเมืองแทนพ่อ"* เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า พระองค์ประสูติในปี  ปีที่ครองเมืองครั้งที่ 2 จึงอาจหมายถึง พ.ศ. 1934

ตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดป่าแดงเล่าความต่อไปว่า ต่อมาในปี  คณะสงฆ์เดินทางมายังเชียงตุง เจ้าอ้ายอ่อนและเจ้าแขนเหล็กออกไปต้อนรับถึงบ้านเดื่อและนำเข้าไปตั้งอยู่ข่วงมงคล ต่อมาใน เจ้าอ้ายอ่อนและเจ้าแขนเหล็กให้สร้างวัดเชียงแลและวัดยางคำ และให้สร้างเจดีย์สูง 30 ศอก แล้วจึงอาราธนาพระอินทมุนีมาอยู่วัดเชียงแล และพระธัมมรังสีมาอยู่วัดยางคำ ต่อมาในปี  จึงสถาปนาเป็นสมเด็จอินทมุนีและพระสวามีธัมมรังสี ส่วนพระพุทธรูปทั้งสี่ที่เจ้าอ้ายอ่อนสร้างขึ้นได้ถูกกระจายไปยังสถานที่ต่าง ๆ ในเชียงตุง และได้มีการสร้างวัดไว้สำหรับประดิษฐาน ในสมัยนี้เมืองเชียงตุงมีวัดจำนวน 60 วัด

## ความสัมพันธ์กับราชวงศ์หมิง
หลังจากพญาแสนเมืองมาสวรรคต อาณาจักรล้านนาถูกแบ่งเป็น 2 ส่วนคือ ท้าวยี่กุมกามครองเมืองเชียงรายและพญาสามฝั่งแกนครองเมืองเชียงใหม่ ราชวงศ์หมิงแต่งตั้งทั้ง 2 พระองค์เป็นเซวียนเว่ยสื่อ () ในปี พ.ศ. 1947 ต่อมาในปีเดียวกัน ราชวงศ์หมิงได้ติดต่อกับเชียงตุงเป็นครั้งแรก โดยจักรพรรดิหย่งเล่อพระราชทานซิ่นฝูและป้ายแดงอักษรทองแก่อาณาจักรต่าง ๆ ทางใต้ รวมถึงเชียงตุง

หมิงฉือลู่ระบุว่า เตาไอ () ได้ส่งทูตมายังราชสำนักหมิงขอให้ตั้งรัฐเชียงตุงเป็นเขตปกครอง ในวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 1948 ราชสำนักจึงได้ตั้งรัฐเชียงตุงเป็นเขตปกครองเมิ่งเกิ่น () และแต่งตั้งให้เตาไอเป็นจือฝู่ () และพระราชทานเครื่องยศ เจ้าอ้ายอ่อนและเจ้าแขนเหล็กได้รับการสันนิษฐานว่า อาจเป็นบุคคลเดียวกับเตาไอดังกล่าว

พญาสามฝั่งแกนทรงแข็งข้อต่อราชสำนักหมิงโดยขัดขวางการเดินทางของราชทูตจีน ซึ่งได้รับการสันนิษฐานว่า อาจเป็นผลจากการที่เชียงรายและอาณาจักรสุโขทัยร่วมกันต่อต้านพญาสามฝั่งแกน นำไปสู่สงครามปราบปรามล้านนาในปลายปี พ.ศ. 1948 ราชวงศ์หมิงร่วมกับเชียงรุ่ง, เชียงตุง, สุโขทัย และรัฐอื่น ๆ เข้าตีเมืองเชียงแสน ทำให้พญาสามฝั่งแกนต้องเปลี่ยนท่าทีกลับมายอมรับอำนาจของจีนอีกครั้ง

## สิ้นพระชนม์
ภายหลังเจ้าอ้ายอ่อนสิ้นพระชนม์ เจ้าแขนเหล็กได้ขึ้นครองเมืองแทน ปีที่เจ้าอ้ายอ่อนสิ้นพระชนม์ถูกบันทึกและถูกสันนิษฐานไว้หลายรูปแบบ ได้แก่

* ตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดยางควงระบุว่า เจ้าแขนเหล็กได้ขึ้นครองเมืองแทนในปี 
* ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุงและตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมืองระบุเป็น *ปีกัดไส้ ศักราชได้ 511* ซึ่งถูกสันนิษฐานว่าคือ พ.ศ. 1932
* หมิงฉือลู่ระบุว่า ในปี พ.ศ. 1951 เตาเจียว () เป็นจือฝู่แห่งเมิ่งเกิ่น
* ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายและพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนสิ้นพระชนม์เมื่อพระชันษาได้ 50 ปี เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่า พระองค์ประสูติในปี  เจ้าอ้ายอ่อนจึงอาจสิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 1955

ตำนานเมืองเชียงตุงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายและพงศาวดารเมืองเชียงตุง ฉบับพระยากางหลวงระบุต่อไปว่า มีความเชื่อว่า พระองค์สิ้นพระชนม์เนื่องจากสร้างเวียงครอบหนองท่าช้าง, เวียงเชียงลาน และยางฟ้าหิน ซึ่ง*พวกหนองราย*ได้สาปแช่งไว้ว่า หากมีผู้ใดกระทำการดังกล่าวขอให้พบกับความพินาศ

## พระโอรสธิดา
ตำนานตุงครสีพื้นเมืองเชียงตุง, ตำนานเมืองเชียงตุง ต้นฉบับสมุดข่อยวัดพระธาตุสายเมือง และตำนานมังราย และตำนานเชียงใหม่-เชียงตุง ต้นฉบับพับยอเมืองฮำระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนอภิเษกกับนางคำตรา และมีพระธิดา 1 องค์ นามว่า นางคำคาด

ตำนานวัดป่าแดงฉบับเจ้าสายเมือง มังรายระบุว่า เจ้าอ้ายอ่อนมีพระโอรส 3 องค์และพระธิดา 1 องค์ ได้แก่

# ท้าวอ้าย
# พญาแก้วมธุ
# เจ้ากองปุน
# นางแก้วบุญชู

กรณีพญาแก้วมธุเป็นพระโอรสของเจ้าอ้ายอ่อน พญาแก้วมธุมีพระเชษฐาและพระอนุชาในการบันทึกต่าง ๆ อีก 3 พระองค์ คือ

# เจ้าแขนเหล็ก สอดคล้องกับตำนานมูลศาสนาฝ่ายวัดป่าแดงซึ่งระบุว่า เจ้าแขนเหล็กเป็นพระโอรสของเจ้าอ้ายอ่อน แต่ขัดแย้งกับหลักฐานอื่นซึ่งระบุว่า เจ้าแขนเหล็กเป็นพระอนุชาของเจ้าอ้ายอ่อน
# พญากองรัตนเภรี
# ฮาฮาฮง () เป็นทูตมายังราชสำนักหมิงในปี พ.ศ. 1951

## หมายเหตุ


## อ้างอิง

หมวดหมู่:เจ้าผู้ครองนครเชียงตุง
หมวดหมู่:ราชวงศ์มังราย