ปรัชญาสถาปัตยกรรม

**ปรัชญาสถาปัตยกรรม** เป็นปรัชญาศิลปะสาขาหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับคุณค่าทางสุนทรียะของสถาปัตยกรรม  ความหมายและความสัมพันธ์กับพัฒนาการของวัฒนธรรม

## ประวัติศาสตร์

### สมัยโบราณ
เพลโตได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้ซึ่งมีอิทธิพลต่อสถาปัตยกรรมอย่างมาก เช่น สถาปัตยกรรมแบบ 'อุดมคตินิยม' และแบบ 'เพลโตใหม่'    อาจถือว่าเป็นรูปทรงเรขาคณิตแบบคลาสสิคในสาขาของจักรวาลวิทยา  นักคิดที่ได้รับความนิยมในยุคแรก คือ พีทากอรัส (Pythagoras)  ในประวัติศาสตร์ยุคแรก  นักปรัชญาแยกสถาปัตยกรรม ('technion') ออกจากสิ่งก่อสร้าง ('demiorgos')  โดยอ้างถึงลักษณะทางจิตในอดีต  และต่อมากลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือสิ่งทางธรรมชาติ  ที่เป็นเพียงการเสียดสีสังคมซึ่งช่างฝีมือชื่อดังสามารถกลายเป็นตัวแทนของเทพทางศาสนาได้  การแสดงผลงานแบบรูปแบบนิยมกับแบบเพลโตยังคงเป็นลักษณะสำคัญในการแยกแยะรูปแบบสถาปัตยกรรมแบบหนึ่งออกจากอีกรูปแบบหนึ่ง และทำให้เกิดความแตกต่างของปรัชญาของรูปแบบ

ปรัชญาสถาปัตยกรรมมีวิวัฒนาการมาจากปรัชญาศิลปะ ซึ่งเริ่มปรากฏในหนังสือเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20   เนื่องจากสมัยก่อนต้องพึ่งพาเทคโนโลยีและวิศวกรรม  สถาปัตยกรรมจึงถูกมองว่าเป็นศาสตร์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับศิลปะหรือไม่ได้อยู่ในขอบเขตของสุนทรียศาสตร์แบบคลาสสิกที่มีพื้นที่จำกัด  ตามการวิจารณ์ของนักปรัชญาที่มีชื่อเสียงโด่งดัง  อย่างอิมมานูเอล ค้านท์ และ Alexander Gottlieb Baumgarten ที่ยึดมั่นในอุดมคติของ "ศิลปะบริสุทธิ์”  ซึ่งเป็นศิลปะที่ไม่ใช่ผลงานในเชิงประโยชน์ใช้สอยอย่างสถาปัตยกรรม

### สมัยใหม่
[thumb| Panopticon วาดโดย [Jeremy Bentham|เจเรมี เบนธัม (Jeremy Bentham) ในปี 1791]]
ดังที่มิเชล ฟูโกต์ นักปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ได้กล่าวไว้  สถาปัตยกรรมสามารถกำหนดชีวิตทางสังคมได้  ดังนั้นจึงมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับการทำความเข้าใจคุณค่าและวัฒนธรรมของบุคคล  ในหนังสือ " Discipline and Punish " ฟูโกต์ได้วิเคราะห์วัฒนธรรมร่วมสมัยผ่านโครงการสถาปัตยกรรมของ Panopticon นักโทษเรือนจำคนใหม่โดยเฉพาะ  เจเรมี เบนธัม ผู้ซึ่งเป็นเจ้าของโครงการนี้้ได้สร้างสภาพแวดล้อมที่โปร่งใสเป็นพิเศษสำหรับนักโทษ ซึ่งทุกคนจะต้องอยู่ภายใต้การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง  แม้ว่าโครงการนี้จะไม่บรรลุผล  แต่ความคิดของเบนธัมกลับมีอิทธิพลต่ออุดมการณ์ของนักโทษเป็นอย่างมาก  รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงแนวทางในการลงโทษทางสังคม   ขณะเดียวกันประเด็นนี้ ฟูโกต์กลับบรรลุเป้าหมายอื่น นั่นคือ การใช้สถาปัตยกรรมเป็นเครื่องมือในการศึกษาวัฒนธรรมซึ่งแสดงให้เห็นถึงนัยยะของประเด็นปรัชญานี้

อย่างไรก็ตามปรัชญาสถาปัตยกรรมในฐานะที่เป็นส่วนหนึ่งของปรัชญาศิลปะจะไม่สามารถเกิดขึ้นได้หากไม่มีศิลปะแบบอาวองการ์ดซึ่งเป็นการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ด้านสุนทรียศาสตร์   ศิลปะที่ตั้งอยู่ในเงื่อนไขของการผลิตซ้ำของรูปภาพเชิงจักรกลส่งผลให้ต้องมองหาวิธีการใหม่ ๆ  ในช่วงเวลาเดียวกันรูปแบบสถาปัตยกรรมของกลุ่มโครงสร้างนิยมและ กลุ่มประโยชน์ใช้สอยนิยม (Functionalism) พยายามหาวิธีที่จะพิสูจน์สุนทรียภาพทางวิศวกรรมแบบใหม่ทั้งหมด  ในอีกแง่มุมหนึ่งสถาปัตยกรรมได้รับการพิจารณาว่ามีความแปลกแยกไปจากศิลปะรูปแบบอื่น ๆ (เป็นสัญญาณของความเชื่อมโยงกับความต้องการเชิงปฏิบัติของมนุษย์และสังคม) กลายเป็นข้อได้เปรียบซึ่งเป็นส่วนสำคัญของระบบคุณค่าทางสุนทรียะแบบใหม่  ลัทธิบาศกนิยม (Cubism) และ ลัทธิอนาคตนิยม (Futurism)  ได้กำหนดสุนทรียภาพที่เต็มไปด้วยรูปแบบของเครื่องจักร การสังหาร และความโหดเหี้ยม ซึ่งใกล้เคียงกับอุดมคติทางวิศวกรรมแบบเดียวกัน การสร้างสรรค์ทั้งหมดนี้เป็นมากกว่าสภาพแวดล้อมที่อำนวยความสะดวก  ทำให้สถานะของสถาปัตยกรรมในศิลปะได้รับการยกระดับขึ้น  รวมถึงความเข้าใจต่อศิลปะในตัวมันเอง

### ปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่
[thumb|450x450px| ภาพถ่าย " [เมือง Stuyvesant - หมู่บ้าน Peter Cooper|Stuyvesant Town - Peter Cooper Village " อ้างอิงจาก Martin R.  มันเป็นงานสถาปัตยกรรมซึ่งอาจใช้เป็นหนึ่งในการแสดงออกครั้งแรกของลัทธิหลังสมัยใหม่]]
สถาปัตยกรรมถือว่ามีบทบาทสำคัญมากขึ้นหลังจากเกิดปรากฎการณ์ของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่   R. Martin กล่าวว่า "ัมันน่าประหลาดใจว่าปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่เชิงวัฒนธรรมมีอิทธิพลต่อการอ้างอิงถึงสถาปัตยกรรม"  นักวิชาการบางคนอ้างว่าปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ทั้งหมดมาจากแนวปฏิบัติของสถาปัตยกรรมและการปฏิเสธ " รูปแบบทางศิลปะของปรัชญาสมัยใหม่ (นวศิลป์) " ซึ่งเป็นรูปแบบทางสถาปัตยกรรม  และสถาปนิกได้บัญญัติศัพท์ในรูปแบบของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่  ดังนั้น F. Jameson จึงเขียนว่า "มันอยู่ในขอบเขตของสถาปัตยกรรม  อย่างไรก็ตาม  การเปลี่ยนแปลงผลิตผลทางสุนทรียศาสตร์นั้นมองเห็นได้ชัดเจนที่สุดและปัญหาทางทฤษฎีของพวกเขาได้รับการกล่าวขานและนำมาประกอบกันมากที่สุด (... )  ในความเป็นจริงมีการถกเถียงเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมว่าแนวคิดหลังสมัยใหม่ (... ) เริ่มปรากฏขึ้น "  ตามที่นักวิจัยได้ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "Barthes and Eco ซึ่งใช้คำพูดของพวกเขาจากลัทธิรูปแบบนิยมแบบรัสเซีย (Russian Formalism) มองว่าการทำลายบรรทัดฐานดั้งเดิมเป็นเป้าหมายของสุนทรียศาสตร์ (sc., รหัสความงาม)  ศิลปะเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่มีลักษณะเฉพาะในการเป็นตัวบ่งชี้ความหมายของสิ่งต่าง ๆ ในการเล่นกับตัวตนที่ไม่มีที่สิ้นสุดตามแบบแผนเช่นเดียวกับภายในขอบเขตของมัน "  สิ่งสำคัญอย่างยิ่งสำหรับนักเขียนหลังสมัยใหม่อย่าง  โรล็อง บาร์ต (R. Bart) และ อุมแบร์โด เอโก  เห็นว่าสถาปัตยกรรมเป็นแหล่งที่มาของนวัตกรรมที่ปฏิวัติวงการศิลปะ 
[thumb|450x450px| ภาพถ่ายของคาสิโน "ลักซอร์" ซึ่งเป็นตัวอย่างสถาปัตยกรรมของ "ลาสเวกัส" ซึ่งเป็นพื้นฐานสำหรับการประกาศของ [โรเบิร์ต เวนทูรี|โรเบิร์ตเวนตูรี ยุคหลังสมัยใหม่และมีบทบาทสำคัญในการพัฒนายุคหลังสมัยใหม่ตามที่เอฟเจมสัน]]
เอฟ. เจมสัน (F. Jameson) เชื่อว่ามีความสัมพันธ์กันพิเศษระหว่างสถาปัตยกรรมอเมริกันกับปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ โดยเขาคิดว่า การกำเนิดของสถาปัตยกรรมแห่งชาติเกิดขึ้นพร้อมกันกับการบัญญัติคำศัพท์หรือความเป็นจริงของปรัชญาหลังสมัยใหม่  อย่างไรก็ตามนักวิจัยบางคนไม่เห็นด้วยกับ "ต้นกำเนิดทางสถาปัตยกรรม" ของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ของเขา  Andreas Huyssen จึงเสนอว่ากรอบความคิดของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่ได้รับการกำหนดไว้ในการเคลื่อนไหวบางอย่างของวรรณกรรม  อย่างไรก็ตามนักวิจัยคนนี้ยังตั้งข้อสังเกตถึงบทบาทพิเศษของสถาปัตยกรรมในการพัฒนาแนวคิดปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่  มาร์ตินอธิบายว่า "Huyssen ให้เครดิตกับสถาปัตยกรรมด้วยการช่วยเผยแพร่คำจำกัดความของปรัชญาหลังสมัยใหม่ซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากวรรณกรรมไปสู่ขอบเขตทางด้านสุนทรียศาสตร์ที่ขยายออกไปในช่วงทศวรรษ 1970"  ลีโอตาร์ด (Lyotard) เชื่อว่าสถาปนิกหลังสมัยใหม่ไม่มีอะไรเหมือนกันกับแนวคิดของปรัชญาสกุลหลังสมัยใหม่อย่างแท้จริง  และดังที่ Lyotard กล่าวไว้ในบทความ เรื่อง *"Answering the Question: What Is Postmodernism?"  (ตอบคำถาม: ปรัชญาหลังสมัยใหม่คืออะไร?* )  ภายใต้ชื่อของปรัชญาหลังสมัยใหม่  สถาปนิกกำลังกำจัดโครงการ Bauhaus โดยการทิ้งหนูทดลองด้วยอ่างอาบน้ำแห่งลัทธิฟังก์ชันนิสม์" 

จุดเด่นของปรัชญาสถาปัตยกรรมสังเกตได้จากโรเบิร์ต เวนทูรี (Robert Venturi) ผู้ซึ่งเป็นสถาปนิกที่เขียนหนังสือซึ่งทำให้มีบทบาทไม่น้อยในการพัฒนาแนวคิดปรัชญาหลังสมัยใหม่มากกว่าการทดลองรูปแบบของสถาปัตยกรรม  R. Venturi เป็นคนแรกที่ดึงดูดความสนใจของสถาปนิกสู่ศิลปะแบบป๊อปอาร์ต   เขาปฏิเสธสถาปัตยกรรมแบบสมัยใหม่ Venturi ได้กำหนดระบบทางวัฒนธรรมแบบใหม่ขึ้น โดย Venturi ได้แสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่นระหว่างรูปแบบทางสถาปัตยกรรมกับอารยธรรม 

## วิตเกนสไตน์กับปรัชญาสถาปัตยกรรม
thumb|300x300px| ภาพถ่ายบ้านของ วิทเกนสไตน์ (Wittgenstein)
บ้านของวิทเกนไตน์ ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่สำคัญที่สุดของความสัมพันธ์ระหว่างปรัชญาและสถาปัตยกรรม  บ้านหลังนี้สร้างขึ้นโดย ลุทวิก วิทเกนสไตน์ (Ludwig Wittgenstein) ผู้ซึ่งเป็นนักปรัชญาชื่อดังชาวออสเตรีย ซึ่งเป็นหัวข้อของการวิจัยอย่างละเอียดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะทางโวหาร  บุคลิกภาพของวิทเกนสไตน์และปรัชญาของเขา    

## อ้างอิง
 

## อ่านเพิ่มเติม

### วรรณกรรม

* Brodsky-Lacour C. *Lines of Thought: Discourse, Architectonics, and the Origin of Modern Philosophy.* (Durham: Duke University Press, 1996).
* Capon D.S. *Architectural Theory: The Vitruvian Fallacy.* (New York: Wiley, 1999).
* Donougho M. "The Language of Architecture." *Journal of Aesthetic Education,* Vol. 21, No. 3 (Autumn, 1987), pp.&nbsp;53–67.
* Fisher S. "Analytic Philosophy of Architecture:  A Course".
* Fisher S. "Philosophy of Architecture", Edward N. Zalta (ed.), *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Fall 2015 Edition).
* Goldblatt D. "The Frequency of Architectural Acts: Diversity and Quantity in Architecture."  *Journal of Aesthetics and Art Criticism.* Vol. 46.
* Graham G. "Art and Architecture." *British Journal of Aesthetics.* Vol. 29 (1989).
* Guyer P. "Kant and the Philosophy of Architecture."  *The Journal of Aesthetics and Art Criticism.* Special Issue: the Aesthetics of Architecture. Vol. 69. pp.&nbsp;7–19.
* Haldane J.J. "Aesthetic Naturalism and the Decline of Architecture." *International Journal of Moral and Social Studies.* Vol. 2-3 (1987, 1988).
* Harries K. Philosophy and the Task of Architecture // Journal of Architectural Education, Vol. 40, No. 2, (Winter,1987), pp.&nbsp;29–30.
* Hershberger R.G. Architecture and Meaning // Journal of Aesthetic Education, Vol. 4, No. 4, Special Issue: The Environment and the Aesthetic Quality of Life (Oct., 1970), pp.&nbsp;37–55.
* Kunze D. Architecture as Reading. Virtuality, Secrecy, Monstrosity // Journal of Architectural Education (1984), Vol. 41, No. 4 (Summer, 1988), pp.&nbsp;28–37.
* Leddy T. "Kant's Aesthetics: Tattoos, Architecture, and Gender-Bending".
* Macarthur, D. “Pragmatism as a Philosophy of Architecture.” *Footprint: Delft Architecture Theory Journal.* Special Issue: Analytic Philosophy and Architecture. Issue 20 (2017): 105–120.
* Martin R. Architecture's Image Problem. Have We Ever Been Postmodern // Grey Room, No. 22 (Winter, 2006), pp.&nbsp;6–29.
* Masiero R., Ugo V. Epistemological Remarks on Architecture // Epistemologia. Vol. 14 (1991).
* O'Hear A. Historicism and Architectural Knowledge // Philosophy. Vol. 68 (1993).
* Porphyrios D. Selected Aspects of Architecture and Philosophy in 18th Century Theory // International Architect 1 4 (1981).
* Rykwert J. The First Modems: the Architects of the Eighteenth Century (Cambridge: MIT Press, 1980).
* Scruton, Roger *The Aesthetics of Architecture*, Princeton University Press; First Edition (1979)
* Smith Chr. Architecture in the Culture of Early Humanism: Ethics, Aesthetics, and Eloquence, 1400-1470 (New York: Oxford University Press, 1992).
* Suppes P. Rules of Proportion in Architecture // Midwest Studies in Philosophy. Vol. 16 (1991).
* Weiss A.S. Mirrors of Infinity: The French Formal Garden and 17th Century Metaphysics (Princeton: Princeton Architectural Press, 1995).
* Whyte W. How Do Buildings Mean. Some Issues of Interpretation in the History of Architecture // History and Theory, Vol. 45, No. 2 (May 2006), pp.&nbsp;153–177.
* Winters E. Technological Progress and Architectural Response // British Journal of Aesthetics. Vol. 31 (1991).
* Wood R.E. Architecture: The Confluence of Art, Technology, Politics, and Nature // American Catholic Philosophical Quarterly. Vol. 70 (1996).

### การวิเคราะห์เชิงปรัชญาเกี่ยวกับสถาปัตยกรรมของวิตเกนสไตน์

* Himmelfarb G. "Jeremy Bentham's Haunted House." *Victorian Minds.* (Knopf, 1968).
* Macarthur, D. “Working on Oneself in Philosophy and Architecture: A Perfectionist Reading of the Wittgenstein House.” *Architectural Theory Review*, vol. 19, no. 2 (2014): 124–140.
* Tilghman B.R. "Ludwig Wittgenstein, Architect." *Journal of Aesthetics and Art Criticism.* Vol. 53 (Fall).
* Wijdeveld P. *Ludwig Wittgenstein, Architect.* (MIT Press, 1994).
* Wilson S.J. "The Play of Use and the Use of Play: an Interpretation of Wittgenstein's Comments on Architecture." *Architectural Review.* 180.1073 (July 1986).

## เชื่อมโยงภายนอก

* Philosophy of Architecture article in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*
หมวดหมู่:สุนทรียศาสตร์