อำเภอเมืองอำนาจเจริญ

**เมืองอำนาจเจริญ** เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดอำนาจเจริญ และเป็นอำเภอศูนย์กลางการปกครองและการบริหารราชการของจังหวัดอำนาจเจริญ
thumb|275x275px|สนามกีฬาอำนาจเจริญ
thumb|275x275px|พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองอำนาจเจริญมีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอเสนางคนิคม
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอปทุมราชวงศา 
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอพนา อำเภอลืออำนาจ และอำเภอหัวตะพาน
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอป่าติ้ว และอำเภอไทยเจริญ (จังหวัดยโสธร)

## ประวัติ
บริเวณจังหวัดอํานาจเจริญ เริ่มตั้งบ้านเรือนปักหลักฐานเริ่มต้นอยู่ที่บ้านช่องนาง (ออกเสียงเป็นซ้องนาง แต่ฟังเป็นส่องนาง ปัจจุบันคือ อําเภอเสนางคนิคม) กับ เมืองพนานิคม (ปัจจุบันคืออําเภอพนา) แต่มีบางกลุ่มไปตั้งบ้านเรือนที่บ้านบุ่ง ติดห้วยปลาแดก ครั้น พ.ศ. 2393 ย้ายไปแหล่งใหม่ที่บ้านค้อ ที่ต่อไปเรียกเป็น บ้านค้อใหญ่คอนไชย (ปัจจุบันคืออําเภอลืออํานาจ จังหวัดอํานาจเจริญ) ชื่อ “อํานาจเจริญ” แรกมีขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2401 ในแผ่นดินรัชกาล ที่ 4 (ครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2394-2411) ได้ชื่อจากราชทินนามเจ้าเมืองคนแรกว่า พระอมรอํานาจ

อำเภออำนาจเจริญในแผ่นดินรัชกาลที่ 5 เป็นเมืองน้อยหรือเมืองประเทศราชบริวารของเมืองที่ใหญ่กว่า เช่น เมืองอุบลราชธานี, เมืองเขมราฐ, เมืองยโสธร สุดแต่จะถูกกำหนด พ.ศ. 2460 เปลี่ยนชื่ออำเภออำนาจเจริญเป็น “อำเภอบุ่ง” ขึ้นกับจังหวัดอุบลราชธานี เพื่อให้สอดคล้องกับพื้นที่ตั้ง เพราะว่า บุ่ง แปลว่า บริเวณที่มีน้ำ หรือบึง ต่อมา พ.ศ. 2482 เปลี่ยนชื่ออำเภอบุ่ง เป็นอำเภออำนาจเจริญตามเดิม

* วันที่ 28 กรกฎาคม 2455 ยุบอำเภอเสนางคนิคม ลงเป็น **กิ่งอำเภอเสนางคนิคม** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
*วันที่ 29 เมษายน 2460 เปลี่ยนแปลงชื่ออำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบล มณฑลอุบล เป็น **อำเภอบุ่ง** และเปลี่ยนชื่อกิ่งอำเภอเสนางค์นิคม อำเภออำนาจเจริญ เป็น **กิ่งอำเภอหนองทับม้า** 
*วันที่ 24 ธันวาคม 2465 ยุบกิ่งอำเภอหนองทับม้า ลงเป็น **ตำบลหนองทับม้า** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
* วันที่ 8 พฤศจิกายน 2479 ยุบตำบลหนองสิม รวมกับท้องที่ตำบลกุดเชียงหมี
* วันที่ 29 พฤศจิกายน 2479 โอนพื้นที่หมู่ 15 (ในขณะนั้น) ของตำบลอำนาจ ไปขึ้นกับตำบลไก่เขี่ย
* วันที่ 21 มีนาคม 2480 ตั้งตำบลโนนเปือย แยกออกจากตำบลส้มผ่อ และโอนพื้นที่ตำบลโนนเปือย กิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง ไปขึ้นกับอำเภอยโสธร กับตั้งตำบลสวาท แยกออกจากตำบลกุดเชียงหมี กับโอนพื้นที่หมู่ 14 (ในขณะนั้น) ของตำบลนาวัง ไปขึ้นกับตำบลสวาท กับโอนพื้นที่หมู่ 6,11-12,28 (ในขณะนั้น) ของตำบลส้มผ่อ กิ่งอำเภอเลิงนกทา ไปขึ้นกับตำบลสวาท อำเภอบุ่ง
* วันที่ 23 สิงหาคม 2480 แยกพื้นที่ตำบลกุดเชียงหมี ตำบลบุ่งค้า จากอำเภอบุ่ง และตำบลส้มผ่อ จากอำเภอยโสธร ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเลิงนกทา** ให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอบุ่ง และโอนพื้นที่ตำบลส้มผ่อ อำเภอยโสธร มาขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
* วันที่ 18 เมษายน 2481 โอนพื้นที่ตำบลห้องแซง อำเภอยโสธร มาขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
* วันที่ 12 กันยายน 2481 โอนพื้นที่ตำบลสวาท อำเภอบุ่ง ไปขึ้นกับกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภอบุ่ง
* วันที่ 17 เมษายน 2482 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลหนองทับม้า อำเภอบุ่ง เป็น ตำบลเสนางคนิคม และเปลี่ยนแปลงชื่ออำเภอบุ่ง จังหวัดอุบลราชธานี เป็น **อำเภออำนาจเจริญ**
* วันที่ 8 เมษายน 2484 โอนพื้นที่หมู่ 8,9 (ในขณะนั้น) ของตำบลคำพระ ไปขึ้นกับตำบลหัวตะพาน
* วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลไก่เขี่ย แยกออกจากตำบลบุ่ง ตั้งตำบลนาหมอม้า แยกออกจากตำบลน้ำปลีก และตำบลนาจิก ตั้งตำบลเปือย แยกออกจากตำบลอำนาจ ตั้งตำบลหนองแก้ว แยกออกจากตำบลเค็งใหญ่ และตำบลหัวตะพาน ตั้งตำบลไร่ขี แยกออกจากตำบลดงบัง
* วันที่ 21 ตุลาคม 2490 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเลิงนกทา อำเภออำนาจเจริญ เป็น **อำเภอเลิงนกทา**
* วันที่ 14 เมษายน 2496 เปลี่ยนแปลงชื่อตำบลไก่เขี่ย อำเภออำนาจเจริญ เป็น ตำบลไก่คำ
* วันที่ 17 กันยายน 2498 จัดตั้งสุขาภิบาลบุ่ง ในท้องที่บางส่วนของตำบลบุ่ง
* วันที่ 2 ตุลาคม 2505 ตั้งตำบลสร้างนกทา แยกออกจากตำบลปลาค้าว
* วันที่ 26 มีนาคม 2506 จัดตั้งสุขาภิบาลน้ำปลีก ในท้องที่บางส่วนของตำบลน้ำปลีก และจัดตั้งสุขาภิบาลอำนาจ ในท้องที่บางส่วนของตำบลอำนาจ
* วันที่ 7 มกราคม 2507 ตั้งตำบลนาผือ แยกออกจากตำบลนาวัง และตำบลเสนางคนิคม
* วันที่ 4 ตุลาคม 2509 ตั้งตำบลไร่สีสุก แยกออกจากตำบลเสนางคนิคม และตำบลนาวัง
* วันที่ 8 พฤศจิกายน 2509 ตั้งตำบลหนองไฮ แยกออกจากตำบลโพนทอง และตำบลคึมใหญ่
* วันที่ 29 สิงหาคม 2510 แยกพื้นที่ตำบลหัวตะพาน ตำบลคำพระ ตำบลหนองแก้ว และตำบลเค็งใหญ่ จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอหัวตะพาน** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
* วันที่ 15 มิถุนายน 2511 โอนพื้นที่ตำบลจิกดู่ ตำบลสร้างถ่อน้อย และตำบลโพนเมืองน้อย อำเภอม่วงสามสิบ มาขึ้นกับกิ่งอำเภอหัวตะพาน อำเภออำนาจเจริญ
* วันที่ 15 สิงหาคม 2513 ตั้งตำบลเหล่าพรวน แยกออกจากตำบลปลาค้าว
* วันที่ 16 มีนาคม 2514 โอนพื้นที่หมู่ 16 (ในขณะนั้น) ของตำบลปลาค้าว ไปตั้งเป็นหมู่ 14 ของตำบลสร้างนกทา
* วันที่ 16 พฤศจิกายน 2514 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอหัวตะพาน อำเภออำนาจเจริญ เป็น **อำเภอหัวตะพาน**
* วันที่ 4 กันยายน 2516 ตั้งตำบลนาเวียง แยกออกจากตำบลนาวัง
* วันที่ 23 ธันวาคม 2518 แยกพื้นที่ตำบลเสนางคนิคม ตำบลไร่สีสุก ตำบลโพนทอง ตำบลหนองไฮ และตำบลนาเวียง จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเสนางคนิคม** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
* วันที่ 13 มิถุนายน 2521 ตั้งตำบลโนนโพธิ์ แยกออกจากตำบลนาจิก
* วันที่ 1 กันยายน 2525 จัดตั้งศาลจังหวัดอำนาจเจริญ ในท้องที่อำเภออำนาจเจริญ จังหวัดอุบลราชธานี มีเขตตลอดท้องที่อำเภออำนาจเจริญ อำเภอหัวตะพาน อำเภอชานุมาน อำเภอพนา อำเภอเขมราฐ และอำเภอกุดข้าวปุ้น
* วันที่ 31 มีนาคม 2526 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเสนางคนิคม อำเภออำนาจเจริญ เป็น **อำเภอเสนางคนิคม**
* วันที่ 25 พฤศจิกายน 2528 ตั้งตำบลโนนหนามแท่ง แยกออกจากตำบลบุ่ง ตั้งตำบลห้วยไร่ แยกออกจากตำบลบุ่ง
* วันที่ 31 กรกฎาคม 2530 ตั้งตำบลหนองมะแซว แยกออกจากตำบลสร้างนกทา
* วันที่ 21 ตุลาคม 2531 ตั้งตำบลแมด แยกออกจากตำบลอำนาจ
* วันที่ 7 พฤศจิกายน 2532 ตั้งตำบลกุดปลาดุก แยกออกจากตำบลนาผือ และตำบลนาวัง
* วันที่ 31 มกราคม 2534 แยกพื้นที่ตำบลอำนาจ ตำบลดงมะยาง ตำบลเปือย ตำบลดงบัง ตำบลไร่ขี และตำบลแมด จากอำเภออำนาจเจริญ ไปตั้งเป็น **กิ่งอำเภอลืออำนาจ** และให้ขึ้นการปกครองกับอำเภออำนาจเจริญ
* วันที่ 29 กรกฎาคม 2534 ตั้งตำบลโนนงาม แยกออกจากตำบลเหล่าพรวน
* วันที่ 2 กรกฎาคม 2536 แยกพื้นที่ตำบลคำโพน ตำบลหนองข่า จากอำเภอชานุมาน ตำบลนาหว้า ตำบลลือ ตำบลห้วย จากอำเภอพนา และตำบลโนนงาม อำเภออำนาจเจริญ มาตั้งเป็น **อำเภอปทุมราชวงศา** เพื่อเป็นอนุสรณ์เนื่องในวโรกาสเฉลิมฉลองจังหวัดอุบลราชธานีที่ได้รับการสถาปนามาครบ 200 ปี
* วันที่ 31 สิงหาคม 2536 เปลี่ยนแปลงเขตสุขาภิบาลบุ่ง เพื่อความเหมาะสมในการบริหารกิจการและการทะนุบำรุงท้องถิ่น
* วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภออำนาจเจริญ อำเภอชานุมาน อำเภอปทุมราชวงศา อำเภอพนา อำเภอเสนางคนิคม อำเภอหัวตะพาน และกิ่งอำเภอลืออำนาจ จังหวัดอุบลราชธานี มาตั้งเป็น **จังหวัดอำนาจเจริญ** และเปลี่ยนชื่ออำเภออำนาจเจริญ เป็น **อำเภอเมืองอำนาจเจริญ**
* วันที่ 2 ธันวาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลบุ่ง อำเภอเมืองอำนาจเจริญ ขึ้นเป็น เทศบาลเมืองอำนาจเจริญ
* วันที่ 14 พฤศจิกายน 2538 ตั้งตำบลโคกกลาง แยกออกจากตำบลดงมะยาง
* วันที่ 9 มกราคม 2539 ตั้งตำบลดอนเมย แยกออกจากตำบลนาจิก ตั้งตำบลนายม แยกออกจากตำบลนาหมอม้า ตั้งตำบลนาแต้ แยกออกจากตำบลคึมใหญ่
* วันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอลืออำนาจ อำเภอเมืองอำนาจเจริญ เป็น **อำเภอลืออำนาจ**
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลน้ำปลีก เป็นเทศบาลตำบลน้ำปลีก ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 11 มกราคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนายม ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนายม
* วันที่ 27 ตุลาคม 2552 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลไก่คำ ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลไก่คำ จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนาหมอม้า ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนาหมอม้า
* วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2554 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลนาวัง ขึ้นเป็นเทศบาลตำบลนาวัง
* วันที่ 11 มิถุนายน 2563 เปลี่ยนแปลงชื่อหมู่บ้าน หมู่ที่ 9 บ้านก่อนาดี ตำบลปลาค้าว เป็นหมู่ที่ 9 บ้านดอนก่อ

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเมืองอำนาจเจริญแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 19 ตำบล 212 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเมืองอำนาจเจริญประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 21 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลเมืองอำนาจเจริญ]] ** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบุ่ง
* **เทศบาลตำบลน้ำปลีก** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลน้ำปลีก
* **เทศบาลตำบลนายม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนายมทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลไก่คำ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไก่คำทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลนาวัง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาวังทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลนาหมอม้า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาหมอม้าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบุ่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบุ่ง (นอกเขตเทศบาลเมืองอำนาจเจริญ)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาจิก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาจิกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลปลาค้าว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปลาค้าวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเหล่าพรวน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเหล่าพรวนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสร้างนกทา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสร้างนกทาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลคึมใหญ่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคึมใหญ่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาผือ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาผือทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำปลีก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำปลีก (นอกเขตเทศบาลตำบลน้ำปลีก)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโนนโพธิ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนโพธิ์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโนนหนามแท่ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนหนามแท่งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยไร่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยไร่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองมะแซว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองมะแซวทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลกุดปลาดุก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดปลาดุกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลดอนเมย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอนเมยทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนาแต้** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนาแต้ทั้งตำบล

## สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ
* พระมงคลมิ่งเมือง ประดิษฐานอยู่ที่เขาดานพระบาท อำเภอเมืองอำนาจเจริญ จังหวัดอำนาจเจริญ สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2508

## อ้างอิง

มเอง