ซอฟต์แวร์เสรี

[alt=An operating system's computer screen, the screen completely covered by various free software applications.|thumb|300x300px| [ระบบ GNU Guix|GNU Guix เป็นระบบปฏิบัติการซอฟต์แวร์เสรีตามหลัก GNU FSDG กำลังใช้งานแอปพลิเคชันต่าง ๆ เช่น สิ่งแวดล้อมเดสก์ท็อป GNOME, โปรแกรมแก้ไขข้อความ GNU Emacs, โปรแกรมแก้ไขรูปภาพ GIMP และ วีแอลซีมีเดียเพลเยอร์]]
**ซอฟต์แวร์เสรี** () คือซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ที่เผยแพร่ภายใต้เงื่อนไขที่อนุญาตให้ผู้ใช้เรียกใช้ซอฟต์แวร์เพื่อวัตถุประสงค์ใดก็ได้ ตลอดจนเพื่อศึกษา เปลี่ยนแปลง และแจกจ่ายซอฟต์แวร์ดังกล่าวและเวอร์ชันที่ดัดแปลงใด ๆ คำว่า Free ใน free software เป็นเรื่องของ เสรีภาพไม่ใช่ราคา ผู้ใช้ทุกคนมีอิสระตามกฎหมายในการทำสิ่งใด ๆ กับสำเนาของซอฟต์แวร์เสรี (รวมถึงการหากำไรจากพวกเขาด้วย) ไม่ว่าจะต้องจ่ายเงินเท่าใดเพื่อรับโปรแกรมก็ตาม (เพิ่มเติมที่ ความหมายของคำว่า free ในภาษาอังกฤษ) โปรแกรมคอมพิวเตอร์จะถือว่า "เสรี" หากให้ผู้ใช้ปลายทาง (ไม่ใช่แค่ผู้พัฒนา) สามารถควบคุมซอฟต์แวร์ได้อย่างถึงที่สุด และควบคุมอุปกรณ์ของพวกเขาในภายหลัง 

สิทธิ์ในการศึกษาและแก้ไขโปรแกรมคอมพิวเตอร์ทำให้ผู้ใช้โปรแกรมนั้นสามารถเข้าถึงรหัสต้นทาง ซึ่งเป็นรูปแบบที่ต้องการสำหรับการเปลี่ยนแปลงได้ แม้ว่าสิ่งนี้มักถูกเรียกว่า "การเข้าถึงซอร์สโค้ด" หรือ "ความพร้อมใช้งานสาธารณะ" แต่มูลนิธิซอฟต์แวร์เสรี (Free Software Foundation หรือ FSF) แนะนำว่าอย่าคิดในแง่เหล่านั้น เพราะอาจทำให้รู้สึกว่าผู้ใช้มีภาระผูกพันที่จะต้อง (แทนที่จะเป็นสิทธิ์) ให้สำเนาของโปรแกรมแก่ผู้ที่ไม่ใช่ผู้ใช้

แม้ว่าคำว่า "ซอฟต์แวร์เสรี" จะถูกใช้อย่างหลวม ๆ ในอดีต และซอฟต์แวร์อนุญาตอื่น ๆ เช่น Berkeley Software Distribution ที่เปิดตัวในปี 1978 ก็มีอยู่ ริชาร์ด สตอลล์แมนได้รับเครดิตว่าเป็นผู้ริ่เริ่มการสนทนาเรื่องนี้และก่อตั้งการเคลื่อนไหวของซอฟต์แวร์เสรี ในปี 1983 เมื่อเขาเปิดตัว โครงการ GNU ซึ่งเป็นความพยายามร่วมกันเพื่อสร้าง ระบบปฏิบัติการที่เคารพเสรีภาพ และเพื่อรื้อฟื้นจิตวิญญาณแห่งความร่วมมือที่ครั้งหนึ่งเคยแพร่หลายในหมู่แฮกเกอร์ในช่วงแรก ๆ ของการใช้คอมพิวเตอร์

## บริบท
ซอฟต์แวร์เสรีจึงแตกต่างจาก:

* ซอฟต์แวร์กรรมสิทธิ์ เช่น Microsoft Office, Windows, Adobe Photoshop, Facebook หรือ FaceTime เนื่องจากผู้ใช้ไม่สามารถศึกษา เปลี่ยนแปลง และแบ่งปันรหัสต้นทางได้
* ฟรีแวร์ ซึ่งเป็นซอฟต์แวร์ประเภทหนึ่งที่เป็นกรรมสิทธิ์ซึ่งไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสำหรับการใช้งานขั้นพื้นฐาน

เพื่อให้ซอฟต์แวร์ภายใต้ขอบเขตของลิขสิทธิ์เป็นซอฟต์แวร์เสรี จะต้องมีสัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์ที่ผู้เขียนให้สิทธิ์แก่ผู้ใช้ตามที่กล่าวมาข้างต้น ซอฟต์แวร์ที่ไม่ครอบคลุมโดยกฎหมายลิขสิทธิ์ เช่น ซอฟต์แวร์ที่เป็นสาธารณสมบัติ จะจัดว่าเป็นซอฟต์แวร์เสรีตราบใดที่ซอร์สโค้ดนั้นเป็นสาธารณสมบัติด้วย หรือใช้งานได้โดยไม่มีข้อจำกัด

ซอฟต์แวร์ที่เป็นกรรมสิทธิ์ใช้ลิขสิทธิ์ซอฟต์แวร์ที่มีข้อจำกัดหรือ EULA และโดยปกติจะไม่ให้รหัสต้นทางแก่ผู้ใช้ ผู้ใช้จึงถูกห้ามไม่ให้ เปลี่ยนซอฟต์แวร์ทั้งทางกฎหมายหรือทางเทคนิค และส่งผลให้ต้องอาศัยผู้เผยแพร่ในการให้ข้อมูลอัปเดต ความช่วยเหลือ และการสนับสนุน (*ดูเพิ่มเติมที่ [[ล็อคอินผู้ขาย|การยัดเยียดของผู้จำหน่าย]] และ [[ซอฟต์แวร์ทอดทิ้ง]] ของผู้ขาย*) ผู้ใช้มักจะไม่สามารถทำวิศวกรรมย้อนกลับ ดัดแปลง หรือแจกจ่ายซอฟต์แวร์ที่เป็นกรรมสิทธิ์ซ้ำได้ นอกเหนือจากกฎหมายลิขสิทธิ์ สัญญา และการไม่มีรหัสต้นทางแล้ว ยังมีอุปสรรคเพิ่มเติมที่ทำให้ผู้ใช้ไม่สามารถใช้เสรีภาพเหนือซอฟต์แวร์ได้ เช่น สิทธิบัตรซอฟต์แวร์ และ การจัดการสิทธิ์ดิจิทัล (โดยเฉพาะอย่างยิ่ง tivoization )

ซอฟต์แวร์เสรีอาจเป็นกิจกรรมที่แสวงหาผลกำไร เป็นกิจกรรมเชิงพาณิชย์หรือไม่ก็ได้ ซอฟต์แวร์เสรีบางตัวได้รับการพัฒนาโดย นักเขียนโปรแกรมอาสาสมัคร ในขณะที่ซอฟต์แวร์อื่น ๆ ได้รับการพัฒนาโดยองค์กรต่าง ๆ บางกรณีก็มีทั้งสองอย่าง

### การตั้งชื่อและความแตกต่างกับต้นทางเปิด
แม้ว่าคำจำกัดความทั้งสองจะอ้างถึงกลุ่มโปรแกรมที่เกือบจะเทียบเท่ากัน แต่ Free Software Foundation แนะนำให้ใช้คำว่า "ซอฟต์แวร์เสรี" แทนที่จะเป็น "ซอฟต์แวร์ต้นทางเปิด" (แนวคิดอีกทางเลือกหนึ่งที่เหมือนกัน สร้างขึ้นมาในปี 1998) เนื่องจากเป้าหมายและข้อความคือ ค่อนข้างแตกต่างกัน จากข้อมูลของมูลนิธิซอฟต์แวร์เสรี "ต้นทางเปิด" และแคมเปญที่เกี่ยวข้องส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่ด้านเทคนิคของรูปแบบการพัฒนาสาธารณะ และการตลาดซอฟต์แวร์ฟรีให้กับธุรกิจ ขณะเดียวกันก็ให้ความสำคัญกับประเด็นด้านจริยธรรมของสิทธิ์ผู้ใช้อย่างเบามือหรือเป็นปฏิปักษ์ด้วยซ้ำ ริชาร์ด สตอลล์แมนยังระบุด้วยว่าการพิจารณาข้อดีเชิงปฏิบัติของซอฟต์แวร์เสรีก็เหมือนกับการพิจารณาข้อดีเชิงปฏิบัติของการไม่ใส่กุญแจมือ โดยที่บุคคลไม่จำเป็นต้องพิจารณาเหตุผลเชิงปฏิบัติเพื่อที่จะตระหนักว่าการใส่กุญแจมือนั้นเป็นสิ่งที่ไม่พึงปรารถนาในตัวเอง

มูลนิธิซอฟต์แวร์เสรียังตั้งข้อสังเกตอีกว่า "Open Source" (ต้นทางเปิด) มีความหมายเฉพาะเจาะจงเพียงความหมายเดียวในภาษาอังกฤษ คือ "ดูรหัสต้นทางได้" ทางมูลนิธิระบุว่าแม้ว่าคำว่า "Free Software" อาจนำไปสู่การตีความที่แตกต่างกันสองแบบ แต่อย่างน้อยหนึ่งการตีความนั้นสอดคล้องกับความหมายที่ตั้งใจไว้ซึ่งต่างจากคำว่า "ต้นทางเปิด" คำคุณศัพท์ยืม "" มักใช้เพื่อหลีกเลี่ยงความคลุมเครือของคำว่า "free" ในภาษาอังกฤษและความคลุมเครือกับการใช้  "Free Software" ที่บางครั้งใช้กล่าวถึงซอฟต์แวร์ที่เป็นสาธารณสมบัติ (*ดู [[ความหมายของคำว่า free ในภาษาอังกฤษ]]*)

## นิยามและเสรีภาพที่สำคัญสี่ประการของซอฟต์แวร์เสรี
[thumb|300x300px| แผนภาพของซอฟต์แวร์เสรีและไม่เสรี ตามที่กำหนดโดยมูลนิธิซอฟต์แวร์เสรี ซ้าย: ซอฟต์แวร์เสรี ขวา: ซอฟต์แวร์กรรมสิทธิ์ ภายในวงกลม: [ฟรีแวร์]]
คำจำกัดความอย่างเป็นทางการครั้งแรกของซอฟต์แวร์เสรีเผยแพร่โดย FSF ในเดือนกุมภาพันธ์ 1986 คำจำกัดความดังกล่าวซึ่งเขียนโดย Richard Stallman ยังคงรักษาไว้จนถึงทุกวันนี้ และระบุว่าซอฟต์แวร์เป็นซอฟต์แวร์เสรีหากผู้ที่ได้รับสำเนาของซอฟต์แวร์มีเสรีภาพสี่ประการดังต่อไปนี้ การกำหนดหมายเลขเริ่มต้นด้วยศูนย์ ไม่เพียงแต่เป็นการล้อเลียนการใช้งานทั่วไปของการกำหนดหมายเลขแบบศูนย์ในภาษาการเขียนโปรแกรมเท่านั้น แต่ยังเป็นเพราะ "เสรีภาพที่ 0" ไม่ได้รวมอยู่ในรายการในตอนแรก แต่ต่อมาถูกเพิ่มเข้ามาเป็นลำดับแรกในรายการตามที่ได้รับการพิจารณาว่ามีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง

* เสรีภาพที่ 0: เสรีภาพในการใช้โปรแกรมเพื่อวัตถุประสงค์ใดก็ได้
* เสรีภาพที่ 1: เสรีภาพในการศึกษาวิธีการทำงานของโปรแกรม และเปลี่ยนแปลงเพื่อให้เป็นไปตามที่คุณต้องการ
* อิสรภาพที่ 2: เสรีภาพในการแจกจ่ายและทำสำเนาเพื่อให้คุณสามารถช่วยเพื่อนบ้านได้
* เสรีภาพที่ 3: เสรีภาพในการปรับปรุงโปรแกรม และเผยแพร่การปรับปรุงของคุณ (และเวอร์ชันที่แก้ไขโดยทั่วไป) ต่อสาธารณะ เพื่อให้ชุมชนทั้งหมดได้รับประโยชน์

เสรีภาพที่ 1 และ 3 บังคับให้เปิดเผยรหัสต้นทาง เนื่องจากการศึกษาและแก้ไขซอฟต์แวร์ที่ไม่มีรหัสต้นทางอาจยุ่งยากอย่างยิ่ง ไปจนถึงแทบจะเป็นไปไม่ได้เลย

ดังนั้นซอฟต์แวร์เสรีหมายความว่าผู้ใช้คอมพิวเตอร์ มีอิสระในการร่วมมือกับผู้ที่พวกเขาเลือก และควบคุมซอฟต์แวร์ที่พวกเขาใช้ เพื่อสรุปสิ่งนี้ให้เป็นข้อสังเกตที่แยกซอฟต์แวร์ *libre* (เสรีภาพ) ออกจากซอฟต์แวร์ *[[ความหมายของคำว่า free ในภาษาอังกฤษ|ฟรี]]* (ไม่คิดเงิน) มูลนิธิซอฟต์แวร์เสรีกล่าวว่า: "ซอฟต์แวร์ฟรีเป็นเรื่องของเสรีภาพ ไม่ใช่ราคา เพื่อให้เข้าใจแนวคิดนี้ คุณควรคิดถึง 'free' เป็นเสรีภาพในการพูด ไม่ใช่เบียร์ที่แจกฟรี (*ดู[[ความหมายของคำว่า free ในภาษาอังกฤษ]]*)

ในช่วงปลายทศวรรษ 1990 กลุ่มอื่น ๆ เผยแพร่คำจำกัดความของตนเองที่อธิบายชุดซอฟต์แวร์ที่เกือบจะเหมือนกัน สิ่งที่น่าสังเกตมากที่สุดคือ *[[แนวทางซอฟต์แวร์ฟรี Debian|แนวทางซอฟต์แวร์เสรีเดเบียน]]* ที่เผยแพร่ในปี 1997 และ *[[นิยามต้นทางเปิด|The Open Source Definition]]* ซึ่งเผยแพร่ในปี 1998

## ตัวอย่าง

มีโปรแกรมประยุกต์และระบบปฏิบัติการเสรีมากมายมากมายบนอินเทอร์เน็ต ผู้ใช้สามารถดาวน์โหลดและติดตั้งแอพพลิเคชั่นเหล่านั้นได้อย่างง่ายดายผ่าน ตัวจัดการแพ็คเกจ ที่มาพร้อมกับการแจกจ่ายลินุกซ์ส่วนใหญ่

Free Software Directoryเก็บรักษาฐานข้อมูลขนาดใหญ่ของแพ็คเกจซอฟต์แวร์เสรี ตัวอย่างที่รู้จักกันดี ได้แก่ Linux-libre, ระบบปฏิบัติการที่สร้างมาจากลินุกซ์, ชุดแปลโปรแกรมของกนู และ ไลบรารี C; ฐานข้อมูลเชิงสัมพันธ์มายเอสคิวเอล; อะแพชี เว็บเซิร์ฟเวอร์; และตัวแทนขนส่งจดหมาย Sendmail ตัวอย่างที่มีอิทธิพลอื่น ๆ ได้แก่ โปรแกรมแก้ไขข้อความอีแม็คส์ ; โปรแกรมแก้ไขรูปวาดและรูปภาพแรสเตอร์ GIMP ระบบแสดงผลกราฟิก X Window System ; ชุดสำนักงาน LibreOffice ; และระบบเรียงพิมพ์ TeX และ LaTeX

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:จริยศาสตร์ประยุกต์
หมวดหมู่:สัญญาอนุญาตซอฟต์แวร์
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์เสรี
หมวดหมู่:หน้าที่ใช้แม่แบบ div col ที่มีพารามิเตอร์ small