นมตำเลีย

**นมตำเลีย** (ชื่อวิทยาศาสตร์:  ***Hoya verticillata*** (Roxb.) Wall. ex Wight เป็นหนึ่งในพืชสกุลนมตำเลีย (Hoya) เป็นไม้เถาเลื้อยขนาดเล็ก สามารถพบได้ในป่าทั่วทุกภาคของประเทศไทย รวมไปถึงบางเกาะกลางทะเลในเขตประเทศไทย และมีความหลากหลายของขนาดและรูปร่างใบ สีสันของดอก รูปทรงของมงกุฏ  (corona) ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาว ดอกมักออกในช่วงฤดูร้อนของปี จนถึงต้นฤดูฝน ช่อดอกทรงกลม เมื่อดอกบานกลีบดอก (corola) จะพลิกกลับไปด้านหลัง ดอกมีกลิ่นหอมรุนแรง ดอกขนาด 1 - 1.5 ซม.  

โฮย่าเป็นหนึ่งในกลุ่มพืชใบเลี้ยงคู่ อยู่ในวงศ์ Asclepiadaceae ดร.โรเบิร์ต  บราวน์ (Dr. Robert  Brown) นายแพทย์ชาวอังกฤษ ได้ตั้งชื่อสกุลของโฮย่าขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2353 จากชื่อของเพื่อนผู้หนึ่ง   คือนาย Thomas  Hoy ผู้ดูแลสวนของดยุกแห่งนอร์ธัมเบอร์แลนด์ ประเทศอังกฤษในช่วงปลายคริส์ตศตวรรษที่ 18  ถึงต้นคริส์ตศตวรรษที่  19  ซึ่งแต่เดิมพืชชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า *Asclepias    carnosa* L.f. โฮย่าต้นแรกที่ ดร. โรเบิร์ต บราวน์  ตั้งชื่อและยึดถือเป็นต้นแบบของพืชสกุลนี้คือ *Hoya carnosa* L.f. Brown มีถิ่นกำเนิดทางตอนใต้ของประเทศจีนและฮ่องกง กล่าวกันว่าสวนของแห่งนอร์ธัมเบอร์แลนด์นั้นเป็นแหล่งรวบรวมพืชแปลกและหายากจากทั่วโลก จึงเป็นไปได้ว่าโฮย่าต้นนี้ได้ปลูกไว้ที่สวนแห่งนี้ด้วย

ปัจจุบันโฮย่าชนิดนี้เป็นไม้ประดับที่ปลูกกันแพร่หลายทั่วโลก และยังมีโฮย่าอีกหลายชนิดที่ปลูกเป็นทั้งไม้ประดับดอกและใบได้อย่างสวยงาม โฮย่าหลายชนิดมาจากป่าภายในประเทศไทยของเรามีอยู่ชนิดหนึ่งที่มีบทบาทมากในการใช้เป็นไม้ประดับใบที่นิยมในปัจจุบันคือ *Hoya  kerrii* หรือที่เรารู้จักกันในนามโฮย่าใบหัวใจนั้นเอง

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
	
ปัจจุบันพบว่าโฮย่ากว่า  400  ชนิดทั่วโลก  (ไม่รวมต้นที่มีการกลายพันธุ์และลูกผสมซึ่งเกิดจากการปลูกเลี้ยง)  กระจายพันธุ์ครอบคลุมบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และตอนบนของทวีปออสเตรเลียเจริญอยู่ในสภาพธรรมชาติต่าง ๆ  กัน  พบมากที่สุดในแนวเส้นศูนย์สูตร  ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเกาะในบริเวณทะเลจีนใต้  ที่มีสภาพเป็นป่าฝนเขตร้อนเหมือนป่าดงดิบ  มีแสงส่องถึง  นอกจากนี้ยังพบในป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้งใบแถบอินโดจีน  รวมทั้งบนหุบเขาสูงซึ่งเป็นป่าดิบเขาในเขตกึ่งร้อนโฮย่ามีการกระจายพันธุ์อยู่ทั่วทุกภาคในประเทศไทย  ส่วนใหญ่เป็นไม้เลื้อยอิงอาศัยเกาะกับต้นไม้ใหญ่  ได้อาหารและน้ำจากลมและฝนพัดพามา  (epiphytic  plant)  ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาว  (ยกเว้นเพียงไม่กี่ชนิด  เช่น   *Hoya  carnosa*  มีน้ำยางใส)  มีใบหนาคล้ายพืชอวบน้ำจึงสามารถทนแล้งได้ดี  มีรากที่ทำหน้าที่คล้ายรากอากาศ  

### ดอก
เป็นเอกลักษณ์ของโฮย่าที่แตกต่างจากต้นไม้อื่นและสามารถใช้จำแนกสายพันธุ์ต่างๆ ได้ดีดอกออกเป็นช่อแบบซี่ร่ม  เกิดที่ข้อใบและมักห้อยลง  ก้านช่อดอกมีอายุนานหลายปีและเกิดดอกซ้ำได้หลายครั้ง  ดอกออกเป็นดอกสมบูรณ์เพศมีกลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ  5  อัน  ลักษณะเด่นของดอกคือมีกลีบดอกเป็นมันคล้ายทำด้วยขี้ผึ้ง  สีสันสดใส  จึงมีชื่อเรียกว่า  Wax Plant  หรือบางชนิดกลีบดอกมีขนฟูคล้ายกำมะหยี่ปกคลุม ส่วนมากมักจะมันแววบาง  มีแทบทุกสี สีขาว นวล เหลือง ชมพู แดง ม่วงเข้ม โฮย่าบางพันธุ์ มีพันธุ์ย่อย ใบเหมือนกันทรงดอกเหมือนกัน แต่สีดอกผิดแผกกัน เช่น มงกุฎขาวเปลี่ยนเป็นมงกุฎแดง  นอกจากนี้ยังมีส่วนที่คล้ายมงกุฎ  5  แฉก (corona)  ครอบอยู่ตรงกลางเหนือกลีบดอก  เกสรเพศผู้  5  อัน  มีลักษณะคล้ายก้อนขี้ผึ้ง  (polonium)  อยู่ระหว่างแฉกของมงกุฎ  ส่วนเกสรเพศเมีย  1  อัน  อยู่กึ่งกลางมงกุฎ  ดอกโฮย่าหลายพันธุ์ มีน้ำหวานข้นติดอยู่กลางดอกทำให้เพิ่มความสวยงามและความแวววาวมากยิ่งขึ้น  

### ช่อดอก
ลักษณะเด่นของโฮย่า คือ  ออกดอกเป็นช่อคล้ายดอกเข็มกระจายออกจากก้านช่อดอก   ส่วนมากจะคว่ำหน้าลง  จำนวนดอกต่อช่อมีตั้งแต่ 7 - 70 ดอกต่อช่อ  แล้วแต่สายพันธุ์ลักษณะมาตรฐานคือทรงกลมเป็นลูกบอลแต่มีทรงอื่นๆ อีก   เช่น   ทรงกลม   ทรงฝักบัวโค้งออก  ทรงฝักบัวโค้งเข้า  ทรงฝักบัวแหงนขึ้น  

### ก้านช่อดอก
ก้านช่อดอกเป็นเอกลักษณ์อันหนึ่งของโฮย่า  เพราะเป็นดอกไม้ชนิดเดียวที่ก้านช่อดอกมีอายุยืนยาวหลายปีและออกดอกซ้ำที่ก้านช่อดอกได้เรื่อยๆ ทำให้ก้านช่อดอกงอกยาวไปได้จน ถึง  7-8 ซม. ไม่สมควรตัดก้านช่อดอกออกเพราะจะทำให้การออกดอกหยุดชะงัก   ก้านช่อดอกบางพันธุ์อยู่ที่ยอดอ่อนบางพันธุ์เกิดที่ปลายยอด  บางพันธุ์เกิดที่ข้อใต้ใบ  และบางพันธุ์ยังแตกก้านช่อดอกเป็นแขนงออกได้  เช่น  *Hoya  latifolia*

### กลิ่น
น้อยชนิดที่ไม่มีกลิ่น  กลิ่นมีแตกต่างกันออกไปมากมายสุดเกินที่จะบรรยาย บางพันธุ์หอมมาก  บางพันธุ์กลิ่นหอมคล้ายผิวเปลือกของผลไม้   บางพันธุ์ก็มีกลิ่นเหม็นคล้ายกับกลิ่นคาวปลา  ส่วน มากให้กลิ่นตอนเย็น ค่ำ และกลางคืน  มีบางชนิดที่มีกลิ่นในช่วงกลางวัน   ยิ่งอากาศร้อยกลิ่นก็จะยิ่งรุนแรง

ฤดูดอก   บางพันธุ์มีดอกตลอดปี แต่ส่วนมากจะมีดอกเป็นช่วงๆ ฤดู บางพันธุ์ออกดอกช่วงต้นฤดูร้อนบางพันธุ์ออกดอกช่วงปลายฤดูฝน   ส่วนชนิดที่มีถิ่นกำเนิดในเขตหนาวจะออกดอกในฤดูหนาว 

### ใบ
ใบของ  Hoya  ใบเป็นใบเดี่ยว  ออกเป็นคู่ตรงข้าง  ยกเว้น  *Hoya  imbricata*  ที่มีใบซ้อนเหลื่อมกัน  (imbricate) ส่วนมากค่อนข้างหนา บางพันธุ์สะสมน้ำในใบเหมือนกุหลาบหิน ใบมีรูปทรงแตกต่างกันมาก ตั้งแต่รูปเป็นแท่งคล้ายดินสอ  ไปจนถึงรูปกลม  รูปไข่  รูปใบโพธิ์  รูปขนาน  รูปหัวใจ  รูปสี่เหลี่ยมแถบกว้าง   แถบแคบ   บางชนิดมีผิวใบหยาบเหมือนแผ่นหนัง   หรือมีขนคล้ายกำมะหยี่ปกคลุม   แม้ใบจะมีรูปทรงมากมายแต่การใช้ใบจำแนกสายพันธุ์  เป็นสิ่งที่ทำได้ยากมาก โดยเฉพาะ Hoya  ในกลุ่มของ *Hoya parasitaca*  เพราะลักษณะใบจะผิดแปลกไปตามสิ่งแวดล้อม เช่น ปริมาณน้ำ ปริมาณแสงที่ได้รับ  ความสมบูรณ์ของต้น  ของใบที่อายุแตกต่างกัน นอกจากนั้นสีใบก็ใช้บอกสายพันธุ์ได้ยาก เช่น โฮย่าในป่าหน้าแล้งใบตึงเล็กอวบน้ำจนแทบไม่มีเส้นใบ มีสีน้ำตาลแดง พอเข้าหน้าฝนใบใหม่สายพันธุ์นั้นจะบางใหญ่เห็นเส้นใบชัดเจน  มีสีเขียวอ่อน  ดังนั้น  ใบในเถาเดียวกันก็มีโอกาสผิดแปลกกันได้ และที่ยากยิ่งคือใบของสายพันธุ์ที่แตกต่างกัน บางกลุ่มมีลักษณะคล้ายคลึงกันมากการแยกสายพันธุ์โดยสังเกตใบต้องใช้ความชำนาญมาก และก็ไม่สามารถแยกได้ทุกชนิด  

### ลำต้น
ส่วนใหญ่เป็นไม้เลื้อยพัน แต่มีลักษณะอื่นๆ อีกซึ่งพอจะจำแนกได้เป็นกลุ่ม ไม้พุ่มเล็กตั้งต้นไม้รอเลื้อย  ไม้เลื้อย  ทุกพันธุ์มีลักษณะเป็นปล้อง  มักมี 2 ใบที่ ข้อ แต่บางพันธุ์ออกใบเป็นกลุ่ม รอบข้อส่วนมากมียางสีขาวในลำต้น  

### ผล
เป็นฝักรูปร่างทรงกระสวยยาวเมื่อแก่จะแห้งและแตกออกเพียงด้านเดียว    ภายในมีเมล็ดเล็ก ๆ  จำนวนมาก  เมล็ดมีขนพิเศษ  (coma)  ช่วยในการกระจายพันธุ์ไปตามลม  เมล็ดที่ตกในที่เหมาะสมก็จะเจริญเติบโตต่อไป  

### ราก
โฮย่าเป็นพืชเกาะอาศัย ตามลำต้น ตามกิ่ง มีทั้งห้อยลง ตั้งขึ้นและเลื้อยพันจนแน่น เติบโตช้าถึงปานกลาง ชนิดที่ไม่เป็นไม้พุ่มมีรากที่โคนต้นและขึ้นบนพื้นดินได้โฮย่าส่วนมากมีรากพิเศษระหว่างปล้องข้อมากมาย

## นมตำเลียในวรรณกรรม

หมวดหมู่:ไม้ดอกไม้ประดับ
หมวดหมู่:พรรณไม้ในวรรณคดี
หมวดหมู่:สกุลนมตำเลีย