ปราสาทสมโบร์ไพรกุก

**ปราสาทสมบูรณ์ไพรคุก** ( *บฺราสาทสํบูรไพฺรคุก*) หรือไทยมักเขียนว่า **ปราสาทสมโบร์ไพรกุก** เป็นโบราณสถานในจังหวัดกำปงธม ( *เขตฺตกํพง่ธํ*) ประเทศกัมพูชา อยู่ห่างจากเมืองกำปงธม ( *กฺรุงกํพง่ธํ*) เมืองเอกของจังหวัดกำปงธม ไปทางเหนือราว 30 กิโลเมตร อยู่ห่างจากเมืองพระนครไปทางตะวันออกราว 176 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากราชธานีพนมเปญ ( *ราชธานีภฺนํเพญ*) ไปทางเหนือราว 206 กิโลเมตร ปัจจุบันเป็นแต่ซากปรักหักพัง มีอายุย้อนหลังไปถึงสมัยเจนละ ซึ่งเป็นสมัยก่อนพระนคร เพราะเคยเป็นที่ตั้งเมืองชื่อ **อีศานปุระ** ( *อีศานบุร*) ที่พระเจ้าอิศานวรมันที่ 1 ( *อีศานวรฺมฺมที ๑*) พระมหากษัตริย์เจนละ ทรงสถาปนาขึ้นเป็นเมืองหลวงในคริสต์ศตวรรษที่ 7

ปราสาทสมบูรณ์ไพรคุกตั้งอยู่บนฝั่งตะวันออกของทะเลสาบ ( *ทนฺเลสาบ*) ใกล้กับแม่น้ำสทึงแสน ( *สฺทึงแสน*) อาคารในพื้นที่ปราสาทนั้นแบ่งได้เป็นสามกลุ่มหลัก แต่ละกลุ่มมีกำแพงอิฐล้อมรอบเป็นสี่เหลี่ยม และไม่ได้สร้างขึ้นพร้อมกัน กลุ่มทางเหนือและทางใต้นั้นสร้างขึ้นก่อนเพื่อน โดยสร้างขึ้นในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 7 ตามรับสั่งของพระเจ้าอีศานวรรมัมที่ 1 จึงถือกันว่า พระเจ้าอีศานวรรมัมที่ 1 เป็นผู้สถาปนาปราสาทสมบูรณ์ไพรคุกนี้ ส่วนกลุ่มตรงกลางสร้างขึ้นภายหลัง 

อาคารต่าง ๆ ในพื้นที่ปราสาทมีลักษณะของสถาปัตยกรรมในสมัยก่อนพระนคร วางแผนผังไม่ซับซ้อน วัสดุหลักที่ใช้ก่อสร้างคืออิฐ แต่บางจุดก็ใช้หินทราย จุดเด่นของสถาปัตยกรรม ประกอบด้วย ปราสาทย่อยหลายหลัง, หอทรงแปดเหลี่ยม, ศิวลึงค์กับโยนี, สระและฝาย, รวมถึงประติมากรรมรูปสิงห์

ใน ค.ศ. 2017 ยูเนสโกประกาศให้ปราสาทสมบูรณ์ไพรคุกเป็นแหล่งมรดกโลก แต่พื้นที่นี้เคยฝังระเบิดไว้ในช่วงสงคราม และน่าจะยังถอดออกไม่หมด

## กลุ่มอาคาร

อาคารต่าง ๆ ในพื้นที่ปราสาทนั้นแบ่งออกเป็นสามกลุ่มตามทิศที่ตั้ง ดังนี้

# **กลุ่มเหนือ** มีศูนย์กลางอยู่ที่ปราสาทสมบูรณ์ ( *บฺราสาทสํบูร*) ซึ่งสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 7 เพื่อถวายคัมภีเรศวร (Gambhireshvara) อวตารร่างหนึ่งของพระศิวะ
# **กลุ่มใต้** มีศูนย์กลางอยู่ที่ปราสาทยายพันธ์ ( *บฺราสาทยายพันฺธ*) ซึ่งสร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 7 เพื่อถวายพระศิวะเช่นกัน มีเทวาลัยย่อย 22 หลัง
# **กลุ่มกลาง** มีศูนย์กลางอยู่ที่ปราสาทบุราม ( *บฺราสาทบุราม*) แต่มักเรียกกันว่า "ปราสาทโต" (; "ปราสาทสิงโต") เพราะมีประติมากรรมรูปสิงห์อันเลื่องชื่ออยู่ อาคารกลุ่มนี้สร้างขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 9 มีเทวาลัยย่อย 18 แห่ง และมีตึกที่เรียกว่า "อาศรมฤๅษี" (Ashram Issey) เป็นจุดเด่นอีกจุด

อาคารแต่ละกลุ่มกินพื้นที่ราว 1,000 เอเคอร์ และมีกำแพงอิฐล้อมรอบสองชั้น

## ประวัติ

พระเจ้าอีศานวรรมัมที่ 1 เสวยราชย์เป็นพระมหากษัตริย์แห่งเจนละในช่วง ค.ศ. 616–637 โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่อีศานปุระ ซึ่งก็คือปราสาทสมบูรณ์ไพรคุกนี้เอง จารึกหลักหนึ่งซึ่งสร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าอีศานวรรมัมที่ 1 เรียกขานพระองค์ว่า "ราชาธิราชผู้ปกครองสุวรรณภูมิ" (King of Kings, who rules over Suvarnabhumi) จึงมีผู้เสนอว่า ที่จริงแล้ว "สุวรรณภูมิ" อาจตั้งอยู่ในกัมพูชาก็ได้ อนึ่ง ช่วงที่เสวยราชย์ พระเจ้าอีศานวรรมัมที่ 1 ทรงส่งราชทูตคณะหนึ่งไปยังราชสำนักสุย (隋朝) แห่งจีน และเอกสารจีนบันทึกด้วยว่า เมื่อสิ้นรัชศกหย่งฮุย (永徽) ของจักรพรรดิเกาจง (高宗) แห่งราชวงศ์ถัง (唐朝) ซึ่งตรงกับ ค.ศ. 650–656 เจนละสามารถพิชิตรัฐต่าง ๆ ในภาคตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งเคยส่งบรรณาการให้จีนได้

ต่อมา เมื่อพระเจ้าชัยวรรมันที่ 1 (ជ័យវរ្ម័នទី១ *ชัยวรฺมันที ๑*) แห่งเจนละ สิ้นพระชนม์ และพระธิดา คือ พระนางชยเทวี () ขึ้นครองราชย์ต่อ เจนละก็ตกอยู่ในความวุ่นวายทางการเมืองจนแตกแยกออกเป็นรัฐย่อยต่าง ๆ ศูนย์กลางการปกครองก็ย้ายจากอีศานปุระไปยังสัมภุปุระ ( *สมฺภุบุร*) แต่ก็นำไปสู่การก่อตั้งจักรวรรดิเขมรในเวลาต่อมา

## ศาสนา

ปราสาทนี้สร้างถวายพระศิวะ เพราะเจนละในช่วงนั้นนับถือไศวนิกาย ซึ่งเป็นนิกายหนึ่งของศาสนาฮินดูที่ถือพระศิวะเป็นใหญ่ และบูชาศิวลึงค์ (อวัยวะเพศชายของพระศิวะ) ควบคู่กับโยนี (อวัยวะเพศหญิงศักติ)

แม้ไศวนิกายจะเป็นศาสนาที่นับถือกันในเจนละ แต่ปราสาทนี้ก็มีองค์ประกอบจากนิกายอื่นของศาสนาฮินดู และจากศาสนาอื่นอย่างศาสนาพุทธ ปรากฏอยู่ด้วย

## รูป

ไฟล์:Sambor Prei Kuk S.jpg|Group C and *Prasat Boram* or *Prasat Tao*.
ไฟล์:Cambodge-Sambor.JPG|The two lions at *Prasat Boram*.
ไฟล์:Musée Guimet 897 01.jpg|Lintel from Sambo Prei Kuk at Guimet Museum, Paris. 
ไฟล์:Yeai Poeun Temple group S en 2014 (6).jpg|Yeai Poeun Temple.
ไฟล์:Sambor Prei Kuk N07 B.jpg|Temple N7.
ไฟล์:Vajimukha Musée Guimet 1197 1.jpg|Vajimukha (horse-headed deity) from temple N7 at the Guimet Museum.
ไฟล์:Sambor Prei Kuk S01 B.jpg|Temple S1.
ไฟล์:Yeai Poeun Temple group S en 2014 (8).jpg|S1 Yeai Poeun Temple
ไฟล์:Prasat Boram (Cambodia) en 2014.jpg|*Prasat Boram* 
ไฟล์:Sambor Prei kuk.- S1 en 2014 .jpg|*Prasat Boram* S1 Sanctuary. Sambor Prei Kuk. 
ไฟล์:Sambor Prei Kuk S01 C.jpg|Interior Temple S1.
ไฟล์:Sambor Prei Kuk S02.jpg|Interior Temple S1.
ไฟล์:Sambor Prei Kuk N18.jpg|Temple N18.
ไฟล์:Sambor Prei Kuk N16 B.jpg|Temple N16.


## อ้างอิง

หมวดหมู่:ปราสาทหินในประเทศกัมพูชา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกในประเทศกัมพูชา
หมวดหมู่:แหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรม
หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในจังหวัดกำปงธม
หมวดหมู่:โบราณสถานในประเทศกัมพูชา
หมวดหมู่:สถานที่ในประเทศกัมพูชาซึ่งเคยมีผู้คนอาศัยอยู่