เคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ

[thumb|150px|เหรียญรางวัลสำหรับการแข่งขันเคมีโอลิมปิก ครั้งที่ 29 ที่[มอนทรีออล ประเทศแคนาดา]]
**เคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ** (: IChO) เป็นการแข่งขันเคมีของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษา และเป็นหนึ่งในการแข่งขันโอลิมปิกวิชาการ โดยเริ่มจัดการแข่งขันครั้งแรกที่กรุงปราก ประเทศเชโกสโลวาเกีย ในปี พ.ศ. 2511 และได้จัดขึ้นเป็นประจำทุกปียกเว้นปี พ.ศ. 2514 ที่ได้มีการงดการจัดการแข่งขัน ประเทศส่วนใหญ่ที่เข้าร่วมการแข่งขันครั้งแรกมาจากโลกตะวันออก  
## ประวัติการแข่งขัน

การแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประะเทศเริ่มต้นขึ้นครั้งแรกในเชโกสโลวาเกียเมื่อปี ค.ศ. 1968 โดยมีเป้าหมายให้มีจำนวนประเทศที่เข้าร่วมการแข่งขันมากขึ้นจนกระทั่งและเปลี่ยนเป็นการแข่งขันระหว่างประเทศในที่สุด โดยแรกเริ่มเชกโกวาเกียได้ส่งคำเชิญไปยังประเทศที่มีระบอบการปกครองแบบสังคมนิยม ยกเว้นโรมาเนีย แต่ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1968 ความสัมพันธ์ทางการเมืองระหว่างเชโกสโลวาเกียกับสหภาพโซเวียตย่ำแย่ลง ทำให้มีเพียงโปแลนด์และฮังการีเท่านั้นที่ตอบรับและเข้าร่วมในการแข่งขันครั้งแรก 

การแข่งขันครั้งแรก จัดขึ้น ณ กรุงปราก ระหว่างวันที่ 18-21 มิถุนายน ค.ศ. 1968 มีจำนวนประเทศที่เข้าร่วมการแข่งขันทั้งหมด 3 ประเทศ โดยมีตัวแทนประเทศละ 6 คน มีข้อสอบภาคทฤษฎี (Theoretical Problems) 4 ข้อ ในการแข่งขันครั้งนั้น ได้เริ่มมีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการแข่งขันครั้งถัดไป ซึ่งการแข่งขันเคมีโอลิมปิก ครั้งที่ 2 จัดขึ้นในโปแลนด์ ครั้งนั้นบัลแกเรียได้ส่งตัวแทนเข้าร่วมการแข่งขันด้วย แต่จำนวนผู้เข้าแข่งขันได้ลดลงเหลือประเทศละ 5 คน และเริ่มมีการนำข้อสอบภาคปฏิบัติการ (Practical Problems) มาใช้ในการแข่งขันเป็นครั้งแรก  ครั้งนั้น มีการเสนอให้ลดจำนวนตัวแทนประเทศลงเหลือประเทศละ 4 คน โดยการแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ครั้งที่ 3 จัดขั้นในประเทศฮังการี

## กฎข้อบังคับในการแข่งขัน
ธรรมนูญของการแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ (Regulations of the International Chemistry Olympiad) กำหนดจำนวนนักเรียนที่จะเข้าร่วมแข่งขันจากแต่ละทีมไม่เกินทีมละ 4 คน และมี **อาจารย์ผู้ควบคุมทีม** (Mentor) 2 คน โดยหนึ่งใน 2 คนนี้จะถูกกำหนดให้เป็น**หัวหน้าทีม (Head Mentor)** ผู้เข้าแข่งขันจะต้องเป็นนักเรียนระดับมัธยมศึกษาหรือผู้สำเร็จการศึกษาใหม่ที่ยังไม่ได้เริ่มการศึกษาในระดับมหาวิทยาลัย วันที่จบการศึกษาของผู้เข้าแข่งขันต้องไม่ก่อนกว่าการสำเร็จการศึกษาครั้งล่าสุดก่อนวันที่ 1 กรกฎาคมของปีที่มีการแข่งขัน ทั้งนี้อาจมีข้อยกเว้นในกรณีพิเศษ (เช่น การเกณฑ์ทหารภาคบังคับ) ตามคำแนะนำของคณะกรรมการอำนวยการ และต้องมีอายุน้อยกว่า 20 ปีในวันที่ 1 กรกฎาคมของปีที่จัดการแข่งขัน ผู้เข้าแข่งขันต้องถือหนังสือเดินทางของประเทศที่ตนเป็นตัวแทน หรือเคยเข้าศึกษาในระบบการศึกษาระดับมัธยมของประเทศนั้นเป็นระยะเวลามากกว่าหนึ่งปีการศึกษา 

อาจารย์ผู้ควบคุมทีม (Mentors) ทำหน้าที่เป็นสมาชิกของคณะกรรมการนานาชาติ (International Jury) โดยหนึ่งในอาจารย์พี่เลี้ยงจะได้รับแต่งตั้งให้เป็นหัวหน้าคณะผู้แทน (head of delegation หรือ head mentor) โดยต้องสามารถแปลโจทย์การแข่งขันจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่นักเรียนของตนใช้ได้ และต้องสามารถพิจารณาโจทย์รวมถึงตรวจและให้คะแนนงานของนักเรียนได้ อาจารย์ผู้ควบคุมทีมมีสิทธิ์ยื่นคำร้องคัดค้าน (protest) ซึ่งต้องส่งถึงประธานคณะกรรมการอำนวยการ (Chair of the Steering Committee) และในกรณีจำเป็นสามารถขอให้มีการพิจารณาแก้ปัญหานั้นในการประชุมครั้งถัดไปของคณะกรรมการนานาชาติ คณะผู้แทนของแต่ละประเทศที่มีนักเรียนที่ลงทะเบียนเข้าร่วมการแข่งขันจำนวน 4 คน อาจลงทะเบียนผู้สังเกตการณ์ทางวิชาการ (scientific observers) ได้ไม่เกิน 2 คน เพื่อช่วยในการทำงานของอาจารย์ผู้คควบคุมทีม คณะผู้แทน 1 คณะต้องไม่มีจำนวนผู้ใหญ่ที่เข้าร่วมในสถานที่จริงมากกว่าจำนวนนักเรียนที่เข้าร่วมการแข่งขัน

ประเทศที่ต้องการเข้าร่วมการแข่งขันเคมีโอลิมปิก ต้องส่งผู้เข้าร่วมสังเกตการณ์ในการแข่งขันเคมีโอลิมปิกต่อเนื่อง 2 ครั้งก่อนที่จะส่งตัวแทนนักเรียนเข้าแข่งขัน ในการแข่งขันเคมีโอลิมปิก ครั้งที่ 57 ณ เมืองดูไบ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ มีจำนวนประเทศเข้าร่วมแข่งขันทั้งหมด 96 ประเทศโดยมีประเทศที่เข้าร่วมสังเกตการณ์จำนวน 5 ประเทศ

การแข่งขันประกอบด้วยการสอบ 2 ส่วน ได้แก่ **การสอบภาคทฤษฎี** (Theoretical Examination) และ **การสอบภาคปฏิบัติ** (Practical Examination) ซึ่งการสอบทั้งสองส่วนใช้เวลาอย่างละ 5 ชั่วโมง และจัดสอบแยกวัน โดยทั่วไปแล้วการสอบภาคปฏิบัติมักจัดขึ้นก่อนการสอบภาคทฤษฎี **คะแนนข้อสอบภาคทฤษฎีคิดเป็น 60 คะแนน และข้อสอบภาคปฏิบัติคิดเป็น 40 คะแนน** การสอบแต่ละส่วนคิดคะแนนแยกส่วนกันและผลการสอบทั้งหมดเป็นการคิดคะแนนรวมจากทั้งสองส่วน คณะกรรมการฝ่ายวิชาการซึ่งตั้งขึ้นโดยประเทศเจ้าภาพ จะเสนอคำถามที่ใช้เป็นข้อสอบซึ่งในการนี้คณะกรรมการโอลิมปิกระหว่างประเทศซึ่งประกอบด้วยพี่เลี้ยงทั้ง 2 คนจากแต่ละประเทศที่เข้าร่วมแข่งขันจะวิพากษ์ข้อสอบจากนั้นจะแต่ละประเทศจะแปลจากข้อสอบฉบับภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่เหมาะสมสำหรับนักเรียนของประเทศตนเอง 

นักเรียนที่เข้าร่วมแข่งขันจะได้รับข้อสอบฉบับแปลตามความต้องการของผู้สอบ ภาระการแปลข้อสอบจากภาษาอังกฤษจะเป็นหน้าที่ของพี่เลี้ยง หลังจากการตรวจข้อสอบและให้คะแนนโดยคณะกรรมการจากประเทศเจ้าภาพแล้ว ก่อนมอบรางวัล หัวหน้าทีม (Head Mentor) และผู้ควบคุมทีม (Mentor) จากแต่ละประเทศจะวิพากษ์เกี่ยวกับการให้คะแนนให้เป็นไปด้วยความยุติธรรม อย่างไรก็ตาม เนื่องจากผู้ควบคุมทีมได้เห็นและทบทวนข้อสอบที่ใช้ในการแข่งขันก่อนที่จะส่งต่อให้นักเรียนในวันสอบ การสื่อสารระหว่างพี่เลี้ยงกับกับนักเรียนถูกกีดกันอย่างเข้มงวดโดยนักเรียนจะต้องมอบอุปกรณ์สื่อสารให้กับผู้จัดการแข่งขัน 

## การเตรียมความพร้อมในการแข่งขัน
เจ้าภาพจัดการแข่งขันจัดการแข่งขันจะจัดส่ง **โจทย์แบบฝึกหัด (Preparatory Problems)** ซึ่งเขียนเป็นภาษาอังกฤษให้แก่ทุกประเทศที่เข้าร่วมการแข่งขันในเดือนมกราคมของปีที่มีการแข่งขัน โจทย์แบบฝึกหัดนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้นักเรียนเข้าใจลักษณะและระดับความยากของโจทย์แข่งขัน รวมถึงด้านความปลอดภัย โดยในการจัดทำโจทย์แบบฝึกหัดทั้งหมดจะต้องใช้หน่วยเอสไอ (SI units) ผู้จัดการแข่งขันต้องร่วมมือกับคณะกรรมการอำนวยการ (Steering Committee) ในขั้นตอนสุดท้ายของการจัดทำโจทย์แบบฝึกหัด เพื่อช่วยตรวจสอบจำนวน**หัวข้อขั้นสูง (advanced topics)** และสัดส่วนของแขนงวิชาเคมีแต่ละสาขาให้เหมาะสม จำนวนโจทย์ภาคทฤษฎีและโจทย์ภาคปฏิบัติการทั้งหมดในโจทย์แบบฝึกหัด์เตรียมความพร้อมต้องอยู่ระหว่าง 25–30 ข้อ และ 5–10 ข้อตามลำดับ

เนื้อหาที่ใช้ในการแข่งขันจะเป็นไปตาม **ภาคผนวก C (Appendix C) ** ของธรรมนูญการแข่งขันซึ่งระบุหลักสูตร (syllabus) ที่คาดว่านักเรียนผู้เข้าแข่งขันควรมีความรู้และความเข้าใจ ผู้จัดการแข่งขันสามารถออกคำถามหรือโจทย์ทั้งในส่วนทฤษฎีหรือการทดลองได้โดยอิงจากความรู้ที่ระบุไว้ในภาคผนวกดังกล่าว  

เจ้าภาพจัดการแข่งขันสามารถเพิ่มโจทย์ที่อาศัยแนวคิดและทักษะจากสาขาวิชาอื่นที่อยู่นอกเหนือจากที่ระบุในภาคผนวกได้ โดยภาคทฤษฎีไม่เกิน 6 หัวข้อ และภาคปฏิบัติไม่เกิน 3 หัวข้อ โดยต้องมีโจทย์จากแต่ละสาขาอย่างน้อย 2 ข้อ และต้องระบุทักษะที่จำเป็นในโจทย์แบบฝึกหัด ตัวอย่างของหัวข้อนอกหลักสูตรตามที่ระบุในภาคผนวก C หัวข้อที่ไม่ได้ระบุไว้ต้องมีขอบเขตของเนื้อหาที่ใกล้เคียงกับตัวอย่างที่ให้ไว้ ทั้งนี้ หัวข้อภาคทฤษฎีทั้ง 6 หัวข้อ และหัวข้อภาคปฏิบัติ 3 หัวข้อนี้ ต้องระบุอย่างชัดเจนที่ตอนต้นของโจทย์แบบฝึกหัด

หากโจทย์ข้อสอบต้องใช้สมการที่อยู่นอกเหนือจากขอบเขตสาขาที่ระบุไว้ จะต้องให้คำจำกัดความของสมการนั้นไว้ในข้อความของข้อสอบ หากต้องเนื้อหาเฉพาะทางที่ไม่ได้ระบุไว้ในภาคผนวก C ในการแก้โจทย์ข้อสอบ เนื้อหาเหล่านั้นต้องรวมอยู่ในข้อความของข้อสอบหรือในชุดโจทย์แบบฝึกหัดและเฉลยของนั้นด้วย 

การฝึกอบรมหรือการสอนพิเศษใด ๆ ที่จัดขึ้นสำหรับกลุ่มนักเรียนที่ได้รับการคัดเลือกไม่เกิน 50 คน ซึ่งรวมถึงทีม IChO จะต้องมีระยะเวลาไม่เกินสองสัปดาห์

## การแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ปี 2016
การแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ครั้งที่ 48 เดิมจะจัดขึ้น ณ นครการาจี ประเทศปากีสถาน แต่ได้มีการเปลี่ยนประเทศเจ้าภาพอย่างกระทันหัน โดยจะจัดขึ้น ณ กรุงทบิลิซี ประเทศจอร์เจีย ทั้งนี้ เนื่องจากความกระชั้นชิด ทางคณะกรรมการวิชาการของประเทศเจ้าภาพได้เลือกข้อสอบตัวอย่างจากการแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ครั้งที่ 40 ณ กรุงบูดาเปสต์ ประเทศฮังการี มาใช้ภายใต้การอนุญาตตามกฎหมายลิขสิทธิ์ที่ถูกต้อง 

## การแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ปี 2020 2021 และ 2022
การแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศ ครั้งที่ 52, 53 และ 54 เดิมจะแบบทั่วไป ณ นครอิสตันบูล ประเทศตุรกี นครโอซากะ ประเทศญี่ปุ่น และ นครเทียนจิน สาธารณรัฐประชาชนจีน ตามลำดับ แต่เนื่องจากมีการระบาดทั่วของไวรัสโคโรนา พ.ศ. 2562–2563 จึงได้ปรับการแข่งขันเป็นรูปแบบการสอบเข้าถึงระยะไกล (Remote Access Exam) ณ ประเทศต่าง ๆ แทน และยกเลิกการสอบภาคปฏิบัติ

## รายชื่อประเทศเจ้าภาพการแข่งขันเคมีโอลิมปิกในอนาคต

## รายชื่อประเทศเจ้าภาพการแข่งขันเคมีโอลิมปิกระหว่างประเทศที่ผ่านมา

## การกระจายของเหรียญรางวัลการแข่งขัน IChO
รายชื่อประเทศที่มีผลการแข่งขันดีที่สุดในรอบทศวรรษที่ผ่านมา จัดอันดับตามจำนวนเหรียญทอง ณ เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 2025 แสดงดังนี้ :

 เลข 0 หมายถึงประเทศนั้นเข้าร่วมการแข่งขันแต่ไม่ได้รับเหรียญทอง ส่วนเครื่องหมาย x หมายถึงประเทศนั้นไม่ได้เข้าร่วมการแข่งขันในปีนั้น

## ดูเพิ่ม
* เคมีโอลิมปิกระดับชาติ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:โอลิมปิกวิชาการ