เทะป้านมิบะยา

**สุสิริรัตนเทวี** หรือที่รู้จักกันในชื่อ **เทะป้านมิบะยา** () เป็นพระมเหสีอาวุโสในพระเจ้ามินดงแห่งราชวงศ์โก้นบองของพม่า พระนางไต่เต้าจากสถานะธรรมดามาเป็นมเหสียศเทวี (ဒေဝီဘွဲ့ခံ) แม้จะให้กำเนิดพระโอรสสามองค์ แต่ชีวิตของพระนางก็เต็มไปด้วยโศกนาฏกรรม โดยพระโอรสทั้งหมดของพระนางถูกประหารชีวิต และพระนางใช้เวลาช่วงสุดท้ายในฐานะหญิงม่ายที่โศกเศร้า

## ชีวิตและครอบครัว
พระนางประสูติ ในปี ค.ศ. 1832 โดยมีพระนามว่า **ขิ่นเทะ** เป็นธิดาของ ตาพยู ขุนนางแห่งกะนองและเมียนอองกับภริยาคนที่สอง ตะขิ่นจี้ ขิ่นอู้ชีนมะ  พระนางเป็นน้องสาวของลีนป้านมิบะยา ภริยาคนแรกของบิดาให้กำเนิด คีนเต (พระอัครมเหสีพระตำหนักเหนือ) ดังนั้นลีนป้านมิบะยา เทะป้านมิบะยา และ คีนเต จึงเป็นพี่น้องต่างมารดาโดยมีบิดาเดียวกัน เมื่อบิดาของพระนางเสียชีวิต มารดาของพระนางได้สมรสใหม่กับข้าราชการจากเจาะปะด้องและให้กำเนิด ตะระเซนมิบะยา, มองเลเง และ มองตูดอ ดังนั้น เทะป้านมิบะยา กับ ตะระเซนมิบะยา จึงเป็นพี่น้องต่างบิดาโดยมีมารดาเดียวกัน พี่น้องทั้งสามนี้มีเชื้อสายมอญ

## ชีวิตในพระราชวัง
พระนางได้รับแต่งตั้งเป็น *[[พระยศเจ้านายพม่า|โกโละดอ]]* ของเจ้าชายมินดงเมื่ออายุ 14 ปีร่วมกับพี่สาวและน้องสาว เมื่อพระเจ้ามินดงมินขึ้นครองบัลลังก์ (ค.ศ. 1853–1878) ขิ่นเทะได้รับพระราชทานพระนามว่า "สิริสุจันทมะเฮ" (သီရိသုစန္ဒာမဟေ, ) และกลายเป็นหนึ่งในพระมเหสีแห่งคลังหลวง (ရွှေတိုက်စာရင်းဝင် မိဖုရား) ต่อมาพระนางทรงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ที่สูงกว่าเดิมเป็น "สุสิริรัตนเทวี" (သုသီရိရတနာဒေဝီ, ) ซึ่งเป็นการรับรองอย่างเป็นทางการว่าพระนางเป็นพระมเหสีชั้นเทวี ซึ่งเป็นหนึ่งในเกียรติยศสูงสุดที่พระราชทานแก่พระมเหสีในราชวงศ์โก้นบอง พระนางได้รับพระราชทานศักดินา  จึงเป็นที่รู้จักในพระนาม เทะป้านมิบะยา (พระราชินีแห่งเทะป้าน)

พระนางเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มมเหสีที่นำโดย โกนิยวามิบะยา ซึ่งต่อต้านพระนางอเลนันดอ สมาชิกคนอื่น ๆ ได้แก่ ลีนป้าน และนันทาเทวี พระมเหสีตำหนักเหนือ ในปี ค.ศ. 1877 กลุ่มดังกล่าวได้ยื่นคำร้องต่อพระเจ้ามินดงเพื่อขอให้ทรงยับยั้งการแต่งตั้งพระนางอเลนันดอเป็นพระอัครมเหสีองค์ใหม่ หลังการสวรรคตของพระนางจักราเทวี ในช่วงวันสุดท้ายของพระเจ้ามินดง พระนางอเลนันดอทรงมีอิทธิพลอย่างมากต่อกิจการในราชสำนัก พระนางทรงมีคำสั่งจับกุมเจ้าชายหลายพระองค์ และทรงแต่งตั้งเจ้าชายสีป่อ ผู้เป็นที่โปรดปรานขึ้นเป็นรัชทายาท เพื่อตอบโต้ กลุ่มพระราชินีหลายพระองค์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อกษัตริย์ที่กำลังประชวร โดยรายงานถึงการกระทำที่ไม่เป็นไปตามกฎระเบียบของพระนาง อย่างไรก็ตาม กษัตริย์มินดงเสด็จสวรรคตในเวลาต่อมาไม่นาน และคำอุทธรณ์ของพวกพระนางก็ไม่ได้รับการพิจารณา

เนื่องจากการต่อต้านของพวกพระนาง พระนางอเลนันดอจึงมีความแค้นฝังลึกต่อกลุ่มนี้ หลังจากที่พระเจ้าสีป่อขึ้นครองราชย์ พระนางจึงออกคำสั่งจับกุมสมาชิกของกลุ่มนั้น ลีนป้าน เทะป้าน และโกนิยวาถูกจำคุก ในขณะที่นันทาเทวี พระมเหสีตำหนักเหนือถูกประหารชีวิต พระโอรสทั้งสามของพระนางเทะป้าน พร้อมด้วยคู่สมรส ถูกประหารชีวิตในเหตุการณ์สังหารหมู่วังหลวง ซึ่งมีสมาชิกราชวงศ์สิ้นชีวิตกว่า 100 คน ตามคำสั่งของพระนางอเลนันดอที่ต้องการกำจัดทายาทผู้มีสิทธิ์สืบบัลลังก์เกือบทั้งหมด การสังหารหมู่ครั้งนี้เกือบทำให้ตระกูลของพระนางสูญสิ้นไป แหล่งข้อมูลในภายหลังระบุว่า พระนางโชคดีที่มีหลานชายซึ่งเกิดจากเจ้าชายตองโญพระโอรสองค์เล็กกับนางสนมแมยา ซึ่งเป็นหญิงสูงศักดิ์ชาวไทย กล่าวกันว่าแมยาหนีรอดจากการประหารชีวิตและลี้ภัยไปยังเจาะซอง (ကျောက်ခေါင်း) ใกล้ชายแดนไทย-พม่า ที่ซึ่งเด็กชายเกิดและเติบโตในต่างแดน อย่างไรก็ตาม พระนางและหลานชายก็ไม่เคยได้กลับมาพบกันอีกเลย

พระองค์และพระนางลีนป้านได้รับการปล่อยตัวจากคุกเพียงสองปีก่อนการล่มสลายของราชวงศ์โก้นบองใน ค.ศ. 1885 ช่วงยุคอาณานิคมของอังกฤษ พระราชินีสามพระองค์ ได้แก่ ลีนป้าน เทะป้าน และ ตะระเซน ถูกส่งไปยังย่างกุ้ง พระนางเทะป้านได้รับเงินบำนาญจากอาณานิคมจำนวน 150 รูปี พร้อมกับค่าที่พักเพิ่มเติมอีก 60 รูปี ในช่วงแรกพระองค์ประทับอยู่กับน้องสาว พระนางตะระเซน อย่างไรก็ตาม หลังจากที่พระนางตะระเซนย้ายไปอยู่ที่ตำหนักอื่น พระนางเทะป้านซึ่งเป็นม่ายก็ใช้ชีวิตช่วงสุดท้ายอยู่เพียงลำพังกับผู้ดูแลเพียงเล็กน้อยในที่ประทับที่กำหนดไว้บนถนนบาดาร์ (ปัจจุบันเชื่อว่าอยู่ในตัวเมืองย่างกุ้ง)

นักประวัติศาสตร์พม่าบรรยายว่าพระนางเทะป้านเป็นหญิงผู้มีจิตใจดีงาม แม้ว่าพระโอรสทั้งหมดของพระนางจะถูกประหารชีวิตตามคำสั่งของพระนางอเลนันดอ แต่พระนางก็เลือกที่จะให้อภัยนางในบั้นปลายชีวิต และยังไปเยี่ยมตำหนักของพระนางอเลนันดอเพื่อแสดงความเคารพอีกด้วย อย่างไรก็ตาม คนอื่น ๆ รวมถึงพระนางลีนป้าน (ซึ่งพระโอรสของพระนางถูกสังหารเช่นกัน) และเจ้าหญิงนองโมน ปฏิเสธที่จะทำเช่นเดียวกัน

พระนางเทะป้านเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1899 เมื่ออายุ 67 ปี จากอาการปวดท้อง พระศพถูกฝังไว้ใกล้กับวัดง่าทะจี้ ที่อารามวีงกะปาเยเล

## พระโอรส
พระเจ้ามินดงกับพระนางเทะป้าน มีพระโอรสสามพระองค์ ได้แก่ เจ้าชายชเวกู เจ้าชายโม่ไลง์ และเจ้าชายตองโญ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บุคคลในยุคราชวงศ์โก้นบอง
หมวดหมู่:พุทธศาสนิกชนชาวพม่า