สำนักงานประกันสังคม

**สำนักงานประกันสังคม** () เป็นหน่วยงานราชการไทยสังกัดกระทรวงแรงงาน ทำหน้าที่บริหารจัดการระบบประกันสังคมของประเทศไทย รวมถึงการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับกองทุนประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน เพื่อให้ความคุ้มครองแก่ผู้ประกันตนและลูกจ้างตามกฎหมายที่กำหนด สำนักงานประกันสังคมจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 และมีบทบาทในการจัดเก็บเงินสมทบ การพิจารณาสิทธิ และการจ่ายสิทธิประโยชน์แก่ผู้มีสิทธิทั่วประเทศ

## ประวัติ

### ก่อนการจัดตั้งสำนักงานประกันสังคม
ก่อนการจัดตั้งสำนักงานประกันสังคม ประเทศไทยมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดด้านการประกันสังคมและการคุ้มครองแรงงานมาก่อน โดยในช่วง พ.ศ. 2497 ได้มีการจัดตั้ง **"กรมประกันสังคม"** ขึ้นเพื่อปฏิบัติงานตามพระราชบัญญัติประกันสังคมในขณะนั้น ต่อมาเมื่อมีประกาศคณะปฏิวัติฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2515 ได้เริ่มจัดตั้งกลไกด้านการชดเชยกรณีประสบอันตรายจากการทำงาน และมีการจัดตั้ง **"สำนักงานกองทุนเงินทดแทน"**เพื่อดำเนินงานด้านกองทุนดังกล่าวในช่วงเวลาดังกล่าว

ได้มีการเคลื่อนไหวและรณรงค์จากหลายภาคส่วน โดย กลุ่มผู้นำนักศึกษา นักวิชาการ อดีตอธิบดีกรมแรงงาน กลุ่มผู้นำสหภาพแรงงาน เพื่อให้เกิดระบบประกันสังคมในประเทศไทย โดยขบวนการเคลื่อนไหวดังกล่าวเริ่มมาตั้งแต่ปลายสมัยรัฐบาล พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ ต่อเนื่องมาสมัยรัฐบาล พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ โดยมีผู้มีบทบาทสำคัญหลายท่าน เช่น นิคม จันทรวิทุร อนุสรณ์ ธรรมใจ แล ดิลกวิทยรัตน์ โชคชัย สุธาเวศ ผู้นำแรงงานและผู้นำนักศึกษาหลายท่าน เป็นต้น ต่อมา นิคม จัทรวิทุร อนุสรณ์ ธรรมใจ และ แกนนำการเคลื่อนไหวกฎหมายประกันสังคมในปี พ.ศ. 2530-2533 ได้กลับเคลื่อนไหวให้เกิดระบบประกันการว่างงานในปี พ.ศ. 2541-2544 จนกระทั่งมีการขยายสิทธิประโยชน์การประกันการว่างงานในระบบประกันสังคมของไทย

นอกจากนี้ งานด้านการคุ้มครองแรงงานกรณีประสบอันตรายจากการทำงานมีพัฒนาการมาก่อน โดยมีประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 103 ลงวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ. 2515 ได้ระบุให้มี "กองทุนเงินทดแทน" ในกรณีที่ลูกจ้างประสบอันตราย สูญเสียอวัยวะ ทุพพลภาพ และเสียชีวิต ซึ่งกองทุนดังกล่าวได้ริเริ่มเก็บเงินสมทบเข้ากองทุนในปี พ.ศ. 2517 โดยเริ่มในพื้นที่กรุงเทพมหานคร เฉพาะสถานประกอบการที่มีลูกจ้างมากกว่า 20 ราย ต่อมาเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2545 ได้ขยายความคุ้มครองให้สถานประกอบการที่มีลูกจ้างมากกว่า 1 รายต้องเก็บเงินสมทบเข้ากองทุนเงินทดแทน

### การจัดตั้งและพัฒนาการของสำนักงานประกันสังคม
สำนักงานประกันสังคมจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 โดยให้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2533 เพื่อให้ประเทศไทยมีระบบประกันสังคมอย่างเป็นทางการ โดยลูกจ้างจะได้รับความคุ้มครองทั้งในกรณีเจ็บป่วย ทุพพลภาพ และเสียชีวิต รวมถึงกรณีคลอดบุตร สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน โดยมีนายอำพล สิงหโกวินท์ เป็นเลขาธิการคนแรก

สำนักงานประกันสังคมประกอบด้วยกรรมการฝ่ายนายจ้าง กรรมการฝ่ายลูกจ้าง และกรรมการจากภาครัฐบาล และอยู่ภายใต้กฎหมายที่เกี่ยวข้อง เช่น พระราชบัญญัติการกลับเป็นผู้ประกันตน พ.ศ. 2554 และพระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537

สำนักงานประกันสังคมได้ขยายการคุ้มครองยาในบัญชีสำหรับผู้ป่วยด้านสุขภาพจิตหรือผู้ป่วยจิตเวช โดยสามารถเบิกยาในบัญชีได้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2554 และในวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2554 ได้เพิ่มสิทธิประโยชน์บริการทางการแพทย์กรณีเจ็บป่วยฉุกเฉินให้ผู้ประกันตนสามารถเข้ารับการรักษาโรงพยาบาลอื่นที่ไม่ใช่โรงพยาบาลตามบัตรรับรองสิทธิได้ไม่จำกัดจำนวนครั้ง

## อำนาจหน้าที่และภารกิจ
สำนักงานประกันสังคมมีหน้าที่หลักที่ต้องดูแลผู้ประกันตนดังต่อไปนี้
* การรับเรื่องร้องเรียนจากผู้ประกันตนกรณีต่าง ๆ รวมถึงดูแลข้อพิพาทระหว่างโรงพยาบาลกับผู้ประกันตนในเบื้องต้น 
* การจัดการและตรวจสอบกองทุนเงินทดแทนให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์และเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคมเนื่องจากกองทุนทดแทนมีข้อบังคับที่ชัดเจนในเรื่องการบาดเจ็บจากการทำงานถึงจะทำการเบิกจ่ายได้ 
* บริหารเงินของผู้ประกันตน นายจ้าง และรัฐบาลโดยพยายามให้ได้กำไรเสมอไม่ว่ามากหรือน้อยก็ตาม 
* รับการแจ้งเรื่องการขอเป็นผู้ประกันตน, การลาออกจากการเป็นผู้ประกันตน 
* รับการแจ้งเรื่องเบิกจ่ายเงินค่าทันตกรรมของผู้ประกันตน ซึ่งปัจจุบันเบิกได้ปีละไม่เกิน 900 บาท  
* แจ้งข่าวสารให้บริษัทและผู้ประกันตนรับทราบรวมถึงการประสานงานที่ดีระหว่างเจ้าหน้าที่ฝ่ายทรัพยากรบุคคลของบริษัทอันเป็นตัวแทนผู้ประกันตน
* สำรองจ่ายงบฉุกเฉินเท่าที่จำเป็นในกรณีที่มีการประสบอันตรายฉุกเฉินสามารถรักษาได้ในโรงพยาบาลเฉพาะที่รับบัตรประกันสังคมทั่วราชอาณาจักรไทย
* ดูแลการเบิกจ่ายให้เป็นไปตามเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคม อาทิเช่น กรณีคนไข้ต้องเข้าพักในโรงพยาบาล หรือต้องเคลื่อนย้ายคนไข้ด้วยรถพยาบาล รวมถึงให้การเบิกจ่ายเป็นไปอย่างถูกต้อง โปร่งใส สุจริต เที่ยงธรรมและสามารถตรวจสอบได้ 
* รับแจ้งเรื่องขอเงินสงเคราะห์บุตรของผู้ประกันตน และการเสียชีวิตของผู้ประกันตน รวมถึงตรวจสอบการเบิกจ่ายให้เป็นไปตามเงื่อนไขของสำนักงานประกันสังคม อาทิเช่นการเสียชีวิตจากการทำงานหรือการเสียชีวิตจากเรื่องอื่นที่ไม่เกี่ยวข้องกับการทำงาน 
* บริหารจัดการกองทุนประกันสังคม เพื่อรองรับการจ่ายสิทธิประโยชน์ตามระบบประกันสังคม
* บริหารจัดการกองทุนเงินทดแทน เพื่อจ่ายเงินทดแทนกรณีประสบอันตรายหรือเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน

นอกจากนั้นสำนักงานประกันสังคมยังได้มีส่วนในการช่วยเหลือบำบัดทุกข์บำรุงสุขให้แก่นายจ้างและลูกจ้างในประเทศต่าง ๆ เฉพาะประเทศไทยสำนักงานประกันสังคมได้ดำเนินนโยบายที่ยืดหยุ่นในการเรียกเก็บเงินจากนายจ้างและลูกจ้างโดยเรียกเก็บให้ต่ำลงกว่าร้อยละ 5 ในบางครั้งบางคราว เช่น กรณีอุทกภัยในประเทศไทย พ.ศ. 2554 เพื่อช่วยเหลือลูกจ้างและนายจ้างหรือกรณีการเพิ่มขึ้นของค่าแรงขั้นต่ำ ในปี พ.ศ. 2556

## โครงสร้างองค์กร
### การแบ่งส่วนราชการ
การแบ่งส่วนราชการ ประกอบด้วย
* สำนักงานเลขานุการกรม
* กองกฎหมาย
* กองคลัง
* กองนโยบายและแผนงาน
* กองบริหารการเงินและการบัญชี
* กองบริหารการลงทุน
* กองบริหารทรัพยากรบุคคล
* ศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพคนงานภาค 1-5
* สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่ 1-12 
* สำนักเงินสมทบ
* สำนักจัดระบบบริการทางการแพทย์
* สำนักตรวจสอบ
* สำนักบริหารเทคโนโลยีสารสนเทศ
* สำนักสิทธิประโยชน์
* สำนักสร้างเสริมความมั่นคงแรงงานนอกระบบ
* สำนักงานประกันสังคมจังหวัด (ราชการบริหารส่วนภูมิภาค)
* สำนักงานประกันสังคมจังหวัดสาขา (จัดตั้งตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานประกาศกำหนด เพื่อช่วยเหลือการปฏิบัติงานของสำนักงานประกันสังคมจังหวัด ไม่มีฐานะเป็นกอง)
* กองฝึกอบรม
* ศูนย์สารนิเทศ
* สำนักงานกองทุนเงินทดแทน

### คณะกรรมการประกันสังคม
คณะกรรมการประกันสังคม ประกอบไปด้วยสมาชิกดังต่อไปนี้
# พันตำรวจโท วรรณพงษ์ คชรักษ์ ปลัดกระทรวงแรงงาน ประธานกรรมการ
# ผู้แทนกระทรวงการคลัง กรรมการ
# นภาพร เมฆาผ่องอำไพ ผู้แทนกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กรรมการ
# ผู้ช่วยศาสตราจารย์ (พิเศษ) นายแพทย์ สุภโชค เวชภัณฑ์เภสัช ผู้แทนกระทรวงสาธารณสุข กรรมการ
# ผู้แทนกระทรวงมหาดไทย กรรมการ
# กรณินทร์ กาญจโนทัย ผู้แทนสำนักงบประมาณ กรรมการ
# ดร. มนตรี ฐิรโฆไท กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
#วิภาพรรณ มาประเสริฐ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
#สิริวัน ร่มฉัตรทอง กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
# สุวิทย์ ศรีเพียร กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
# ทวีเกียรติ รองสวัสดิ์ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
#เพชรรัตน์ เอกแสงกุล กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
# ชัชพงศ์ โชติศิริ กรรมการผู้แทนฝ่ายนายจ้าง
# รองศาสตราจารย์ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# ธนพงษ์ เชื้อเมืองพาน กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# ศิววงศ์ สุขทวี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# ชลิต รัษฐปานะ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# นลัทพร ไกรฤกษ์ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# ลักษมี สุวรรณภักดี กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# จตุรงค์ ไพรสิงห์ กรรมการผู้แทนฝ่ายผู้ประกันตน
# กาญจนา พูลแก้ว เลขาธิการสำนักงานประกันสังคม กรรมการและเลขานุการ

### ที่ปรึกษาคณะกรรมการประกันสังคม
# รองศาสตราจารย์ อนุสรณ์ ธรรมใจ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการเงินการคลัง
# ชโรธร จตุทิพย์สมพล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านระบบงานประกันสังคม
# สมจินต์ ศรไพศาล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการบริหารการลงทุน
# สุชาติ พรชัยวิเศษกุล  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านบริหารจัดการ
# พรเทพ ศิริวนารังสรรค์  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการแพทย์
# ชาติพงษ์ จีระพันธุ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านกฎหมาย
# รองศาสตราจารย์ ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ  ผู้ทรงคุณวุฒิด้านเศรษฐศาสตร์

### คณะกรรมการกองทุนเงินทดแทนตามกฎหมายว่าด้วยเงินทดแทน
# กาญจนา พูลแก้ว เลขาธิการสำนักงานประกันสังคม ประธานกรรมการ
# ศาสตราจารย์ สารเนตร์ ไวคกุล  กรรมการ
# พิสุทธิ์ เดชะไกศยะ  กรรมการ
# พลอากาศโท นเรศว์ สังข์วรรณะ  กรรมการ
# สาลี่ สุขเกิด  กรรมการ
# พลตำรวจเอก สุนทร ซ้ายขวัญ  กรรมการ
# วิเชษฐ์ มณีโชติ  กรรมการ
# ศุภานัน ปลอดเหตุ  กรรมการ
# อัจฉรีย์ งามพร้อมสกุล  กรรมการ
# ชิตโชค สิงหรา  กรรมการ
# เสรี เงางาม กรรมการ
# ชัยวัฒน์ ฉุนหอมหวล  กรรมการ
# กัมปนาท ศรีพนมวรรณ กรรมการ
# นงค์ลักษณ์ กอวรกุล รองเลขาธิการสำนักงานประกันสังคม กรรมการและเลขานุการ

## ประเด็นวิพากษ์วิจารณ์

### ความยั่งยืนของกองทุนบำนาญชราภาพ
กองทุนบำเหน็จบำนาญชราภาพจะขาดทุนภายในสามสิบปีตั้งแต่ปี พ.ศ. 2586 เนื่องจากปัญหาโครงสร้างประชากรที่มีวัยทำงานน้อยลงและเงื่อนไขการจ่ายเงินของกองทุนกองทุนบำเหน็จบำนาญชราภาพ

### คุณภาพสิทธิรักษาพยาบาลเมื่อเทียบกับบัตรทอง
การคุ้มครองโรคมะเร็งของสำนักงานประกันสังคมยังด้อยกว่าสิทธิสปสช. รวมถึงอุปกรณ์สำหรับคนพิการรัฐบาลไทยไม่จ่ายเงินสมทบให้กับผู้ประกันตนโดยในปี พ.ศ. 2560 รัฐบาลค้างจ่ายเงินจำนวนรวม 56,000 ล้านบาท

ศ.นพ.มานพ พิทักษ์ภากร เห็นว่าผู้ป่วยประกันสังคมมีตัวเลือกการใช้ยา และการตรวจวินิจฉัยต่างๆ ด้อยกว่าบัตรทอง ทั้งที่ผู้ประกันตนจ่ายเงินสมทบทุกเดือน ในขณะที่บัตรทองรัฐออกให้หมด ส่วน พญ.อภิชญา สุขประเสริฐ เห็นว่าสิทธิ์บัตรทองใน กทม. ได้เตียงเร็วที่สุด เป็น First Priority สิทธิ์ไหนๆ ก็ไม่อาจสู้ได้ ทุกสิทธิ์ต้องรอจ่ายเตียงบัตรทองให้หมดก่อน

### ข้อวิพากษ์วิจารณ์ด้านการบริหารและการลงทุน
สำนักงานประกันสังคมเคยถูกวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับความโปร่งใสและประสิทธิภาพในการบริหารจัดการเงินลงทุนของกองทุน โดยมีการตั้งข้อสังเกตต่อกระบวนการตัดสินใจลงทุนและการกำกับดูแล รวมถึงข้อเรียกร้องให้เปิดเผยข้อมูลรายละเอียดการลงทุนมากขึ้น นอกจากนี้ โดยประเด็นดังกล่าวถูกกล่าวถึงในแง่ความเสี่ยงต่อการทุจริตหรือผลประโยชน์ทับซ้อน และความจำเป็นในการเพิ่มความโปร่งใสในการกำกับดูแล เช่น การจัดทำปฏิทิน และการจัดซื้อทรัพย์สินของสำนักงานประกันสังคม

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* ประกันสังคม
* กองทุนประกันสังคม
* กองทุนเงินทดแทน
* การเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม พ.ศ. 2566

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:ประกันสังคม
หมวดหมู่:กระทรวงแรงงาน
หมวดหมู่:องค์การที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2533
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในจังหวัดนนทบุรี
ประกันสังคม