ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส

[thumb|ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสปีค.ศ.1794 วาดโดย[Philibert-Louis Debucourt]]

**ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส** () มักถูกเรียกว่า **ปฏิทินของนักปฏิวัติฝรั่งเศส** (*calendrier révolutionnaire français*) เป็นปฏิทินที่ก่อตั้งในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศส และถูกใช้โดยรัฐบาลฝรั่งเศสไว้ประมาณ 12 ปี ตั้งแต่ปลายปีค.ศ.1793 ถึง ค.ศ.1805 และอีก 18 วันโดยคอมมูนปารีสในปีค.ศ.1871. ระบบปฏิทินนี้ถูกออกแบบไว้เพื่อลบล้างอิทธิพลทางศาสนาและพระมหากษัตริย์ออกจากปฏิทินทั้งหมด และเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายใหญ่ของการทำตามแบบทศนิยม (decimalisation) ในประเทศฝรั่งเศส (ซึ่งรวมไปถึงเวลาทศนิยมของวัน, หน่วยเงินทศนิยม และเมตริก).

## เดือน
ปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสเริ่มต้นที่ศารทวิษุวัตในปารีส และมีทั้งหมด 12 เดือน แต่ละเดือนมี 30 วัน โดยจะตั้งชื่อเดือนตามธรรมชาติ และสภาพอากาศในและรอบปารีส. วันพิเศษอีกห้าหรือหกวันในปีที่ไม่ได้อยู่ในเดือน แต่จะขึ้นอยู่กับSansculottides หรือวันเสริม.
* ฤดูใบไม้ร่วง:
** Vendémiaire (จากภาษาฝรั่งเศส *vendange* ที่ได้มาจากภาษาลาติน *vindemia*, "เก็บเกี่ยวองุ่น") เริ่มวันที่ 22, 23 หรือ 24 กันยายน
** Brumaire / บรูว์แมร์ (จากภาษาฝรั่งเศส *brume*, "หมอก") เริ่มวันที่ 22, 23 หรือ 24 ตุลาคม
** Frimaire (จากภาษาฝรั่งเศส *frimas*, "น้ำค้างแข็ง") เริ่มวันที่ 21, 22 หรือ 23 พฤศจิกายน
* ฤดูหนาว:
** Nivôse (จากภาษาลาติน *nivosus*, "เต็มไปด้วยหิมะ") เริ่มวันที่ 21, 22 หรือ 23 ธันวาคม
** Pluviôse (จากภาษาฝรั่งเศส *pluvieux* ที่ได้มาจากภาษาลาติน *pluvius*, "ฝนตก") เริ่มวันที่ 20, 21 หรือ 22 มกราคม
** Ventôse (จากภาษาฝรั่งเศส *venteux* ที่ได้มาจากภาษาลาติน *ventosus*, "ลมแรง") เริ่มวันที่ 19, 20 หรือ 21 กุมภาพันธ์
* ฤดูใบไม้ผลิ:
** Germinal (จากภาษาฝรั่งเศส *การงอก*) เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 มีนาคม
** Floréal (จากภาษาฝรั่งเศส *fleur* ที่ได้มาจากภาษาลาติน *flos*, "ดอกไม้") เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 เมษายน
** Prairial (จากภาษาฝรั่งเศส *prairie*, "ทุ่งหญ้า") เริ่มวันที่ 20 หรือ 21 พฤษภาคม
* ฤดูร้อน:
** Messidor (จากภาษาลาติน *messis*, "การเก็บเกี่ยว") เริ่มวันที่ 19 หรือ 20 มิถุนายน
** Thermidor (หรือ Fervidor; จากภาษากรีก *thermon*, "ฤดูร้อน") เริ่มวันที่ 19 หรือ 20 กรกฎาคม
** Fructidor / ฟรูว์ตีดอร์ (จากภาษาลาติน *fructus*, "ผลไม้") เริ่มวันที่ 18 หรือ 19 สิงหาคม

เดือนส่วนใหญ่ตั้งตามศัพท์จากภาษาฝรั่งเศส, ภาษาลาติน และภาษากรีก

ในอังกฤษ มีการล้อเลียนชิ่อเดือนปฏิทินนี้เป็น: Wheezy, Sneezy และFreezy; Slippy, Drippy และNippy; Showery, Flowery และBowery; Hoppy, Croppy และPoppy. ส่วนทอมัส คาร์ลีลย์ นักประวัติศาสตร์ชาวสก็อตได้ตั้งชื่อปฏิทินให้เป็นทางการมากขึ้นในปีค.ศ.1837 โดยมีชื่อเป็น Vintagearious, Fogarious, Frostarious, Snowous, Rainous, Windous, Buddal, Floweral, Meadowal, Reapidor, Heatidor และ Fruitidor

## สิบวันต่อสัปดาห์
[thumb|[นาฬิกาพกในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศสแสดงชื่อ *décade* ทั้งสิบวัน และเดือนละ 30 วันในปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส แต่เป็นเวลา 12 ชั่วโมง ตั้งอยู่ที่Musée d'Art et d'Histoire (Neuchâtel)ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์.]]
ในเดือนหนึ่งจะถูกแบ่งเป็นสาม *décades* หรือ "สัปดาห์" ที่มี 10 วัน โดยมีชื่อ ดังนี้:
* *primidi* (วันแรก)
* *duodi* (วันที่สอง)
* *tridi* (วันที่สาม)
* *quartidi* (วันที่สี่)
* *quintidi* (วันที่ห้า)
* *sextidi* (วันที่หก)
* *septidi* (วันที่เจ็ด)
* *octidi* (วันที่แปด)
* *nonidi* (วันที่เก้า)
* *décadi* (วันที่สิบ)

Décades ถูกยกเลิกใน Floréal an X (เมษายน ค.ศ.1802).

## การแปลงเป็นปฏิทินกริกอเรียน
[thumb|บ่อน้ำพุที่[Octon, Héraultที่บันทึกเป็นวันที่ *5 Ventôse an 109* (24 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1901)]]

ด้านล่างคือปฏิทินกริกอเรียนตามการนับในปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส
* วันพิเศษ (sextile) ถูกใส่ก่อนในวันของปีที่แล้ว เนื่องจากเป็นปีอธิกสุรทิน

ปฏิทินนี้ถูกยกเลิกไปในปี XIV (1805). หลังจากวันนั้น การนับวันโดยรวมปีอธิกสุรทินยังคงแน่นอน ถ้าปฏิทินยังคงถูกใช้ต่อ. โดยมีการแปลงเป็นปฏิทินกริกอเรียนอยู่อย่างน้อยตามสันณิษฐานแค่ 4 แบบ:
* *วิษุวัต:* การนับปีอธิกสุรทินจะคงที่ต่อตามฤดูใบไม้ร่วงที่ปารีสในวันที่ 1 Vendémiaire ถึงแม้ว่าบางครั้งอาจจะผ่านไป 5 ปีเช่นปีที่ 15 และ 20.
* *รอมเม:* การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัว (เช่น 20, 24, 28...) ซึ่งทำให้ปีใหม่ของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสจะยังคงเหมือนเดิม (22 กันยายน) ตามปฏิทินกริกอเรียนไปอีกสามศตวรรษของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศส (ค.ศ.1992–2091).
* *ต่อเนื่อง:* การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัวจากอันสุดท้าย (เช่นปี 15, 19, 23, 27...) ซึ่งทำให้มีวันเพิ่มก่อน แทนที่จะเพิ่มทีหลัง มักจะใช้ในระยะยาว
* *128 ปี:* เริ่มตั้งแต่ปี 20 การนับปีอธิกสุรทินจะนับตามปีที่หารสี่ลงตัว ยกเว้นปีที่หารด้วย 128 ซึ่งทำให้ปีใหม่ของปฏิทินสาธารณรัฐฝรั่งเศสจะยังคงเหมือนเดิม (23 กันยายน) ตามปฏิทินกริกอเรียนทุกปีตั้งแต่ปี 129 ถึง 256 (ค.ศ.1920–2047).

* วันพิเศษ (sextile) ถูกใส่ก่อนในวันของปีที่แล้ว เนื่องจากเป็นปีอธิกสุรทิน

## ดูเพิ่ม

* วัฏจักรการเก็บเกี่ยว
* การปฏิรูปปฏิทิน
* เวลาทศนิยม
* ปฏิทินโซเวียต
* ปฏิทินฮิจเราะฮ์สุริยคติ - หน่วยปฏิทินที่เริ่มต้นจากวิษุวัตที่เคยถูกใช้ในประเทศอิหร่าน
* ปฏิทินโลก

## อ้างอิง

## สารานุกรม

* Ozouf, Mona, 'Revolutionary Calendar' in Furet, François and Mona Ozouf, eds., *Critical Dictionary of the French Revolution* (1989)
* Shaw, Matthew, *Time and the French Revolution: a history of the French Republican Calendar, 1789-Year XIV* (2011)

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Antique Decimal Watches
* Date converter for numerous calendars, including this one
* Dials & Symbols of the French revolution. The Republican Calendar and Decimal time.
* Republican calendar page, with an alternative Dashboard's widget
* The Republican Calendar and Decimal time online
* Brumaire – The Republican Calendar, with Windows and Mac OS X applications, including a Dashboard's widget.  
* Républican calendars 

หมวดหมู่:ปฏิทิน
หมวดหมู่:การปฏิวัติฝรั่งเศส
หมวดหมู่:สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 1