ฮายาโอะ มิยาซากิ

**ฮายาโอะ มิยาซากิ** (; เกิด 5 มกราคม พ.ศ. 2484) เป็นนักวาดมังงะ ผู้กำกับ และผู้สร้างอนิเมะชาวญี่ปุ่น ที่มีผลงานที่มีชื่อเสียงหลายเรื่อง จากการคร่ำหวอดในวิชาชีพเป็นเวลาราวห้าทศวรรษ มิยาซากิได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติว่าเป็นผู้สร้างภาพยนตร์อนิเมะ ร่วมกับอิซาโอะ ทาคาฮาตะ ผู้ร่วมก่อตั้งสตูดิโอจิบลิ ความสำเร็จของภาพยนตร์เหล่านี้ทำให้เขาได้รับการเปรียบเทียบกับวอลต์ ดิสนีย์ ซึ่งเป็นผู้สร้างแอนิเมชันชาวอเมริกัน กับ นิค พาร์ค ซึ่งเป็นผู้สร้างแอนิเมชันชาวอังกฤษ รวมถึง โรเบิร์ต เซเม็กคิส ผู้บุกเบิกการสร้างแอนิเมชัน *[[นิตยสารไทม์]]* ยกย่องว่าเขาเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลมากที่สุดคนหนึ่ง

มิยาซากิเริ่มทำงานที่ โตเอแอนิเมชัน ในตำแหน่งศิลปินคนกลาง ในการสร้างภาพยนตร์ Gulliver's Travels Beyond the Moon เขาได้เสนอความคิดที่เป็นฉากจบของเรื่องได้ในที่สุด มิยาซากิทำงานในหลายหน้าที่ในวงการอนิเมะชันราวสิบปีจนกระทั่งได้มีผลงานกำกับภาพยนตร์เรื่องแรกคือ จอมโจรลูแปงที่ 3 ตอนปราสาทของคาริออสโตร ซึ่งเผยแพร่ใน พ.ศ. 2522 หลังจากความสำเร็จในภาพยนตร์เรื่องที่สอง มหาสงครามหุบเขาแห่งสายลม เขาจึงร่วมก่อตั้งสตูดิโอจิบลิ ซึ่งก็ได้ผลิตผลงานภาพยนตร์ของเขาออกมาอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งถึงเรื่องเจ้าหญิงจิตวิญญาณแห่งพงไพร (โมะโนะโนะเกะฮิเมะ, Princess Mononoke) มิยาซากิจึงเกษียณอายุงานตัวเองไปชั่วคราว หลังจากการพักช่วงสั้น ๆ มิยาซากิก็กลับมากำกับภาพยนตร์เรื่องมิติวิญญาณมหัศจรรย์ (เซ็น โทะ ชิฮิโระ โนะ คะมิกะกุชิ, Spirited Away) และผลิตภาพยนตร์ออกมาอีกอย่างต่อเนื่อง

ขณะที่ภาพยนตร์ของมิยาซากิประสบความสำเร็จในเชิงพาณิชย์และได้รับคำชื่นชมจากนักวิจารณ์ในญี่ปุ่นเป็นเวลายาวนาน เขาไม่เป็นที่รู้จักมากนักในโลกตะวันตกจนกระทั่งในปี พ.ศ. 2540 มิราแมกซ์ได้เผยแพร่ภาพยนตร์เรื่องโมะโนะโนะเกะฮิเมะของเขาออกไป โมะโนะโนะเกะฮิเมะเคยเป็นภาพยนตร์ที่ทำรายได้สูงที่สุดในญี่ปุ่นแห่ง พ.ศ. 2540 จนกระทั่งไททานิคมาทำลายสถิติลง โมะโนะโนะเกะฮิเมะยังเป็นภาพยนตร์อนิเมะเรื่องแรกที่ได้รับรางวัล Picture of the Year จาก เจแปนีส-อคาเดมีอะวอร์ด Spirited Away ภาพยนตร์เรื่องถัดไปของเขาทำลายสถิติรายได้ของไททานิคในญี่ปุ่นลง และกวาดรางวัล พิกเจอร์ออฟเดอะเยียร์ จาก เจแปน-อคาเดมี่อะวอร์ด และเป็นภาพยนตร์อนิเมะเรื่องแรกที่ได้รับรางวัลออสการ์ มิยาซากิยังมีผลงานภาพยนตร์อีกหลายเรื่องที่ได้รับการเสนอชื่อและได้รับรางวัลต่าง ๆ มากมาย

ภาพยนตร์ของมิยาซากิมักจะมีแก่นเรื่องที่คล้ายคลึงกัน เช่น ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติและเทคโนโลยี หรือ ความยากลำบากในการดำรงไว้ซึ่งจริยธรรมสันตินิยม ตัวละครเอกของเรื่องมักจะเป็นเด็กหญิงที่ห้าวหาญและเป็นอิสระ สะท้อนถึงความคิดสตรีนิยมของมิยาซากิ แนวคิดสังคมนิยมของมิยาซากิยังสะท้อนออกมาในภาพยนตร์ของเขาด้วย โดยเฉพาะภาพยนตร์เรื่องแรก ๆ มิยาซากิเป็นคนที่วิพากษ์ทุนนิยมและโลกาภิวัตน์อย่างเปิดเผยซึ่งอาจสังเกตได้จากงานภาพยนตร์ของเขาเช่นกัน ในขณะที่ภาพยนตร์สองเรื่องของเขา *[[จอมโจรลูแปงที่ 3 ตอนปราสาทของคาริออสโตร]]* และ *[[ลาพิวต้า พลิกตำนานเหนือเวหา]]* นำเสนอตัวร้ายตามแบบฉบับทั่วไป ภาพยนตร์เรื่องอื่น ๆ ของเขา เช่น *[[มหาสงครามหุบเขาแห่งสายลม]]* หรือ *เจ้าหญิงจิตวิญญาณแห่งพงไพร* มิได้นำเสนอตัวร้ายที่เลวร้ายอย่างชัดแจ้ง หากแต่มีข้อดีข้อเสียที่หักล้างกันไป

## ภาพยนตร์
ผลงานส่วนใหญ่ของเขาประสบความสำเร็จทั้งในด้านรายได้และคำชื่นชมมาโดยตลอด ภาพยนตร์ของมิยาซากิมักเน้นที่ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ท่ามกลางภาพที่ยิ่งใหญ่และงดงามของธรรมชาติ รวมถึงการมองโลกที่เต็มไปด้วยเรื่องเลวร้ายด้วยสายตาที่ดีที่สุดเท่าที่มนุษย์คนหนึ่งจะทำได้ มิยาซากิเริ่มทำงานกับสตูดิโอโตเอะ ในค.ศ. 1965 ซึ่งที่นี่เขาได้พบกับอิซาโอะ ทาคาฮาตะ (Isao Takahata) ซึ่งนำไปสู่การก่อตั้งสตูดิโอจิบลิในช่วงต่อมา ภาพยนตร์เรื่องแรกที่เขากำกับคือ จอมโจรลูแปงที่ 3 ตอนปราสาทของคาริออสโตร (The Castle of Cagliostro) (1979) ผลงานชิ้นถัดมาทำให้เขากลายเป็นที่รู้จักในวงการก็คือ เนาซิก้าแห่งหุบผาสายลม (Nausicaä of the Valley of Wind) ซึ่งสร้างมาจากนิยายภาพที่เขาเป็นผู้แต่งขึ้นเอง ความสำเร็จและการได้รับการตอบรับของเนาซิก้า ทำให้เขากับทาคาฮาตะได้ก่อตั้งสตูดิโอจิบลิขึ้นมาภายใต้การสนับสนุนด้านการเงินของกลุ่มสิ่งพิมพ์โทคุมะ

ผลงานเรื่องต่อมาของมิยาซากิซึ่งถือเป็นเรื่องแรกกับสตูดิโอจิบลิอย่างเป็นทางการคือ *[[Castle in the Sky|ลาพิวตา: คาสเซิลอินเดอะสกาย]]* (*Laputa: Castle in the Sky*) (1986) เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับการผจญภัยของเด็กชายหญิงคู่หนึ่งเพื่อตามหาปราสาทลอยฟ้าในตำนานลาพิวตา ได้รับการตอบรับจากผู้ชมไม่แพ้เนาซิก้า ความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในแนวภาพยนตร์ของมิยาซากิเกิดขึ้นใน *[[โทนาริ โน โต๊ะโตะโระ]]* (1988) เรื่องราวความสัมพันธ์ระหว่างเด็กหญิงสองคนพี่น้องกับตัวโต๊ะโตะโระ ไม่มีการผจญภัยที่น่าตื่นเต้นที่ผู้ชมคาดหวังไว้เหมือนภาพยนตร์สองเรื่องก่อนหน้า โดยเน้นถึงการผจญภัยของเด็กสองคน ในโลกแห่งใหม่ เน้นที่ความเรียบง่ายและน่าประทับใจของเรื่องราว ทำให้เมื่อออกฉายครั้งแรกจึงไม่ประสบความสำเร็จเรื่องรายได้มากนัก แต่กลับได้รับคำชมอย่างมากมายโดยเฉพาะจาก คุโรซะวะ อะกิระปรมาจารย์แห่งวงการภาพยนตร์ญี่ปุ่นถึงกับยกย่องให้เป็น 1 ใน 100 ภาพยนตร์ที่เขาชื่นชอบ แต่อย่างไรก็ตามมิยาซากิก็กลับมาประสบความสำเร็จในแง่การตอบรับจากผู้ชมอีกครั้งด้วยภาพยนตร์ *[[Kiki's Delivery Service|กิกิส์ดีลิเวอรีเซอร์วิส]]* (*Kiki's Delivery Service*) เรื่องราวในช่วงเปลี่ยนผ่านจากเด็กหญิงสู่วัยรุ่นของแม่มดน้อยฝึกหัด ที่ต้องจากบ้านมาเพื่อเรียนรู้ที่จะอยู่ในโลกกว้างด้วยตัวของเธอเอง

ภาพยนตร์เรื่องถัดมาของมิยาซากิคือ *[[พอร์โค รอสโซ]]* * (Porco Rosso) * เรื่องราวของนักบินในยุคสงครามในยุโรป หลังจากที่ถูกสาปให้เป็นหมู พอร์โคได้กลายมาเป็นนักล่าโจรสลัด เนื้อเรื่องค่อนข้างต่างออกไปจากภาพยนตร์เรื่องอื่น ๆ ของเขา กล่าวคือ มิยาซากิยอมรับว่า *พอร์โค รอสโซ* คือ "หนังส่วนตัว" ของเขา ซึ่งสะท้อนถึง 2 สิ่งในความเป็นตัวมิยาซากิเองนั่นคือ ความหลงใหลในเครื่องบินโบราณ กับ หมู (มิยาซากิชอบวาดภาพล้อตนเองเป็นหมูเหมือนตัวเอกของหนัง พอร์โค รอสโซ) ความแตกต่างของเรื่องนี้จากเรื่องอื่น ๆ ก็คือตัวละครเอกไม่ได้เป็นเด็กผู้หญิงรวมถึงตัวหนังเองไม่น่าจะจัดประเภทให้เป็นภาพยนตร์สำหรับเด็กได้ เมื่อ พอร์โค รอสโซออกฉายประสบความสำเร็จเหนือความคาดหมายของตัวเขาเองด้วย ต่อมาปี ค.ศ. 1997 มิยาซากิกำกับเรื่อง *[[Princess Mononoke|เจ้าหญิงโมะโนะโนะเกะ]]* * (Princess Mononoke) * ภาพยนตร์ย้อนยุคที่ฉีกแนวไปใช้ ในยุคมุโระมะจิ ยุคญี่ปุ่นโบราณ เป็นฉากหลังซึ่งต่างไปจากภาพยนตร์แอนิเมชันญี่ปุ่น ส่วนใหญ่ที่นิยมให้ท้องเรื่องอยู่ในโลกอนาคต *เจ้าหญิงโมะโนะโนะเกะ*ประสบความสำเร็จอย่างมากทั้งคำชมเชยและรายได้ รวมถึงกลายเป็นภาพยนตร์ที่ทำรายได้สูงที่สุดในประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นในขณะนั้น (ภายหลัง *[[ไททานิค]]* ได้ขึ้นมาเป็นอันดับหนึ่งแทน) และส่งผลให้ชื่อของมิยาซากิกลายเป็นที่รู้จักมากขึ้นในนานาประเทศ

มิยาซากิเคยประกาศจะหยุดกำกับภาพยนตร์ ก่อนจะเปลี่ยนใจมากำกับเรื่อง *[[Spirited Away|สปิริตเต็ดอเวย์]]* อันเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับเด็กผู้หญิงคนหนึ่งที่พลัดหลงเข้าไปในดินแดนประหลาดของ เทพเจ้า ภาพยนตร์เรื่องนี้สามารถทำลายสถิติรายได้สูงสุดถึง 30.4 ล้ายเยน นำไททานิคได้ และได้รับรางวัลออสการ์สาขาภาพยนตร์แอนิเมชันยอดเยี่ยมในปี ค.ศ. 2002

ภาพยนตร์เรื่องล่าสุดของเขาคือ *[[ฮาวล์สมูฟวิงแคสเสิล]]* จากบทประพันธ์ของ ไดแอนา ไวนน์ โจนส์ เป็นเรื่องของเด็กสาวคนหนึ่งที่ถูกสาปให้เป็นหญิงชราแล้วต้องออกเดินทางหาพ่อมดผู้เป็นเจ้าของปราสาทเดินได้เพื่อถอนคำสาปให้ตน *ฮาวล์สมูฟวิงแคสเสิล*ออกฉายในญี่ปุ่นปลายปี ค.ศ. 2004 ซึ่งก็ประสบความสำเร็จตามความคาดหมาย และจะนำเข้าไปฉายในสหรัฐโดยดิสนีย์ในปี ค.ศ. 2005 หลังมิยาซากิหยุดพักการทำงานแอนิเมชันอีกครั้ง เขาก็กลับมาสร้างผลงานชิ้นล่าสุด *[[โปเนียว ธิดาสมุทรผจญภัย]]* ซึ่งทำให้สตูดิโอจิบลิกลับมาประสบความสำเร็จอีกครั้ง หลังกระแสตอบรับที่ไม่ดีนักกับภาพยนตร์อนิเมะที่กำกับโดยบุตรชาย

## มังงะ
ชื่อของมิยาซากิมักถูกอ้างถึงในฐานะผู้กำกับภาพยนตร์แอนิเมชัน ทั้งที่จริง ๆ แล้วตัวเขาเองก็มีผลงานนิยายภาพที่เป็นที่รู้จักไม่แพ้ภาพยนตร์ นั่นคือมังงะหรือนิยายภาพเรื่อง *[[Nausicaä of the Valley of the Wind|เนาซิก้าแห่งหุบผาสายลม]]* มิยาซากิเขียนเรื่องนี้เป็นมังงะก่อน ขณะที่เขาไม่มีงานทางทีวีและภาพยนตร์ เมื่อ *เนาซิก้าแห่งหุบผาสายลม*ตีพิมพ์ไปได้ประมาณ 1 ปีก็เริ่มเป็นที่นิยม ทางนิตยสารอะนิเมจ (Animage) จึงขอให้มิยาซากินำมาทำเป็นภาพยนตร์ (ทั้ง ๆ ที่ก่อนหน้านี้เคยขอไว้ว่าอย่าทำเรื่องนี้เป็นภาพยนตร์) เมื่อภาพยนตร์ออกฉาย (เนื้อหาอ้างอิงประมาณ เล่มที่ 1 และ 2 ของการ์ตูน) และประสบความสำเร็จ จึงเป็นที่มาของการก่อตั้งสตูดิโอจิบลิในเวลาต่อมา ระหว่างที่เขากำกับภาพยนตร์เรื่องอื่น ๆ มิยาซากิก็ยังเขียนเนาซิก้าอย่างต่อเนื่องใช้เวลาเกือบ 13 ปี กว่าที่เขาจะตัดสินใจจบการ์ตูนชุดนี้ลง ทั้งนั้นทั้งนี้เนื้อหาของเนาซิก้า ในฉบับการ์ตูนจะแตกต่างไปจากฉบับภาพยนตร์มาก ทั้งในแง่ความซับซ้อนของเรื่องและความคิดของผู้ประพันธ์เอง ถือได้ว่าเนาซิก้า ฉบับนิยายภาพ (7 เล่ม) เป็นงานที่มีสะท้อนตัวตนและความคิดของมิยาซากิได้มากที่สุด

ขณะที่ผลงานมังงะเรื่องอื่น ๆ (หรือจริง ๆ แล้วควรเรียกว่า "บทความภาพ" อาจเหมาะสมกว่า) ของมิยาซากิก็มี People of the Desert, Journey of Shuna(เป็นต้นแบบของ Princess Momonoke), Daydream Data Note (การ์ตูนสั้น ๆ เกี่ยวกับเครื่องบิน, เรือรบ, รถถัง ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 มีเรื่อง "The Age of Seaplane" ที่เป็นต้นฉบับของ Porco Rosso), Tiger in the Mud, Returns of Huns, To My Sister (การ์ตูนสั้น 8 หน้าจบ) รวมถึงการเขียนภาพหน้าปกให้กับหนังสือวรรณกรรมต่าง ๆ นอกจากนี้ยังมีผลงานรวมเล่มภาพสตอรี่บอร์ดที่มิยาซากิเขียนไว้ตั้งแต่สมัยทำงานทีวีอยู่ด้วย

## รายชื่อผลงาน
[thumb|right|มิยาซากิที่งาน [ซานดิเอโก คอมิก-คอน อินเตอร์เนชั่นแนล 2009]]

#### ผู้กำกับภาพยนตร์, นักเขียนบทภาพยนตร์ และสตอรี่บอร์ด
* *[[Lupin III (anime)|Lupin III Part I]]* อนิเมะซีรีส์ 1971-1972 (with อิซาโอะ ทาคาฮาตะ)
* *[[Yuki's Sun]]* ค.ศ. 1972 (Pilot film for a never-realized anime series)
* *[[Future Boy Conan]]* อนิเมะซีรีส์ ค.ศ. 1978
* *[[The Castle of Cagliostro]]* ภาพยนตร์ ค.ศ. 1979
* *[[Lupin III Part II]]* อนิเมะซีรีส์ 1980 (2 episodes in season 4 under the pseudonym Tsutomu Teruki)
* *[[Sherlock Hound]]* อนิเมะซีรีส์ 1984

#### ภาพยนตร์ที่กำกับ/เขียนบทโดยมิยาซากิ
* *[[มหาสงครามหุบเขาแห่งสายลม]]* ค.ศ. 1984
* *[[ลาพิวต้า พลิกตำนานเหนือเวหา]]* ค.ศ. 1986
* *[[โทโทโร่เพื่อนรัก]]* ค.ศ. 1988
* *[[แม่มดน้อยกิกิ]]* ค.ศ. 1989
* *[[พอร์โค รอสโซ สลัดอากาศประจัญบาน]]* ค.ศ. 1992
* *[[เจ้าหญิงจิตวิญญาณแห่งพงไพร]]* ค.ศ. 1997
* *[[มิติวิญญาณมหัศจรรย์]]* ค.ศ. 2001 (ชนะรางวัลออสการ์ สาขาภาพยนตร์แอนิเมชันยอดเยี่ยม ค.ศ. 2002)
* *[[ฮะอุรุ โนะ ยุโงะกุชิโระ|ปราสาทเวทมนตร์ของฮาวล์]]* ค.ศ. 2004 (ได้รับการเสนอเข้าชิงรางวัลออสการ์ สาขาภาพยนตร์แอนิเมชันยอดเยี่ยม ค.ศ. 2005)
* *[[โปเนียว ธิดาสมุทรผจญภัย]]* ค.ศ. 2008
* *[[อาริเอตี้ มหัศจรรย์ความลับคนตัวจิ๋ว]]* ค.ศ. 2010
* *[[ป๊อปปี้ ฮิลล์ ร่ำร้องขอปาฏิหาริย์]]* ค.ศ. 2011
* *[[ปีกแห่งฝัน วันแห่งรัก]]* ค.ศ. 2013
* *[[เด็กชายกับนกกระสา]]* ค.ศ. 2023 (ชนะรางวัลออสการ์ สาขาภาพยนตร์แอนิเมชันยอดเยี่ยม ค.ศ. 2023)

#### ภาพยนตร์สั้น
* "On Your Mark", 1995 music video for *[[Chage and Aska]]*
* "The Whale Hunt", 2001 (Short film exclusive to the พิพิธภัณฑ์จิบลิ)
* "Koro's Big Day Out", 2001 (Short film exclusive to the Ghibli Museum)
* "Mei and the Kittenbus", 2002 (Short film exclusive to the Ghibli Museum)
* "Imaginary Flying Machines", 2002 (Short film exclusive to the Ghibli Museum as a part of the exhibited material)
* "Ornithopter Story: Fly! Hiyodori Tengu Go!", 2002 (Short film exclusive to the Ghibli Museum as a part of the exhibited material)
* "Monmon the Water Spider", 2006 (Short film exclusive to the Ghibli Museum)
* "House-hunting", 2006 (Short film exclusive to the Ghibli Museum)
* "The Day I Harvested A Planet", 2006 (Short film exclusive to the Ghibli Museum)
* "Film Guruguru", ? (Short film exclusive to the Ghibli Museum as a part of the exhibited material)

#### ผลงานอื่น
* **, 1968 film: Key animation, storyboards, scene design
* *[[Puss in Boots (1969 film)|Puss 'n Boots]]*, 1969 film: Key animation, storyboards, design
* *[[Flying Phantom Ship]]*, 1969 film: Key animation, storyboards, design
* () , 1971: Story consultant, key animation, storyboards, scene design
* () , 1971 film: Organizer, key animation, storyboards
* *[[Panda! Go, Panda!]]*, 1972 short film: Concept, screenplay, storyboards, scene design, key animation
* () , 1973 short film: Screenplay, storyboards, scene design, art design, key animation
* *[[Heidi, Girl of the Alps]]*, 1974 anime series: Scene design, layout
* *[[3000 Leagues in Search of Mother]]*, 1976 anime series: Scene design, layout
* *[[Anne of Green Gables (anime)|Anne of Green Gables]]*, Episodes 1-15, 1979 anime series: Scene design, layout
* *[[Pom Poko]]* , Executive Producer, Story concept
* *[[Whisper of the Heart (film)|Whisper of the Heart]]*, 1995 film: Screenwriter, storyboards, executive producer, sequence director
* *[[The Cat Returns]]*, 2002 film: Executive Producer, Project Concept Designer
* *[[The Borrower Arrietty]]*, 2010 film: Executive Producer, screenwriter, animation planning supervisor
* *[[Kokurikozaka Kara]]*, 2011 film: Planning, screenwriter

## ผลตอบรับ
ผลตอบรับ ทั้งคำวิจารณ์และรายได้ จากการกำกับภาพยนตร์ทั้งหมด 10 เรื่องของ ฮายาโอะ มิยาซากิ

16px 0–59% คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ไม่ชอบ 16px 60–100% คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ชอบ 

สีแดง 0–19 คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ไม่ชอบเลย 20–39 คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ไม่ชอบ สีส้ม 40–60 คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ให้ปานกลาง สีเขียว 61–80 คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ชอบ 81–100 คำวิจารณ์ที่นักวิจารณ์ชอบมาก 

$ ดอลลาร์สหรัฐ

## อ้างอิง

## หนังสืออ่านเพิ่มเติม
* Cavallaro, Dani (2006). *[http://books.google.com/books?id=N3e00UlzHjgC The Animé Art of Hayao Miyazaki]*. Jefferson, NC: McFarland & Company, Inc. ISBN 978-0786423699. .
* Miyazaki, Hayao (2009). *Starting Point: 1979–1996*. Beth Cary and Frederik L. Schodt, trans. Foreword by John Lasseter. San Francisco: VIZ Media. ISBN 9781421505947. .
** Miyazaki, Hayao (1996). () . Tokyo: Studio Ghibli, Inc./Hatsubai Tokuma Shoten. ISBN 978-4198605414. . Original Japanese edition.
* Odell, Colin, & Le Blanc, Michelle (2009). *[[Studio Ghibli]]: The Films of Hayao Miyazaki and [[Isao Takahata]]*. Harpenden, Hertfordshire, England: Kamera. ISBN 9781842432792. .
* Schodt, Frederik L. (1996) Dreamland Japan

## แหล่งข้อมูลอื่น

* The Official Studio Ghibli Site (Japanese)
* Miyazaki Information at Nausicaa.net
* Profile at Japan Zone
* Interview in ''The Guardian''
* August 1997 interview - (*[[Nikkei Entertainment]]*)
* 
* 


หมวดหมู่:นักวาดการ์ตูนญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ผู้กำกับภาพยนตร์ชาวญี่ปุ่น
หมวดหมู่:ศิลปินมังงะ
หมวดหมู่:บุคคลจากโตเกียว