พระสูตรมหายาน

thumb|380x380px|มหากรุณาจิตธารณีสูตร (大悲心陀羅尼經) หรือ สหัสภุชสหัสเนตรอวโลกิเตศวรโพธิสัตวไวปุลยสัมปุรณอกิญจนมหากรุณาจิตธารณีสูตร (千手千眼觀世音菩薩廣大圓滿無礙大悲心陀羅尼經)
**พระสูตร[[มหายาน]]** คือพระสูตรส่วนกลาง ที่ใช้ร่วมกันของฝ่ายมหายานเอง ไม่ว่าจะอุปสมบทจากสายวินัยนิกายใดก็ตาม โดยเนื้อหาพระสูตร จะมีมติหรือความเชื่อเป็นแบบมหายาน ที่เกี่ยวข้องกับพระโพธิสัตว์ หรือการบำเพ็ญเพื่อเป็นพระพุทธเจ้า หรือ อธิบายพุทธภาวะแบบมหายาน และรวมไปถึงพระสูตรแบบตันตรยานในชั้นหลังด้วย

มหายานสูตร มีหลากหลาย แรกเริ่มนั้น ไม่ได้จัดเป็นหมวดหมู่อย่างเคร่งครัดแบบในอาคมสูตร มีพระสูตรเอกเทศอีกจำนวนมาก มหายานสูตร บางครั้งเรียกว่า ไวปุลยสูตร โดย มหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์ อธิบายว่า พระสูตรนี้มีมากมายนับไม่ถ้วน เป็นพระสูตรที่ประกาศไว้เพื่อการตรัสรู้อันบริบูรณ์สูงสุด และแม้จะเป็นส่วนที่ใช้ร่วมกันของฝ่ายมหายานก็จริง แต่พระสูตรมหายานบางพระสูตร คณะสงฆ์บางแห่งอาจจะมีใช้หรือไม่มี ก็ได้ หรือ อาจจะยอมรับหรือไม่ยอมรับ

แต่ละพระสูตรในแต่ละคณะสงฆ์ อาจจะให้ความสำคัญไม่เท่ากัน เพราะมหายานในอินเดีย มีสำนักคิดด้านพุทธปรัชญามหายาน อยู่ 2 สำนักใหญ่ คือ

# มาธยมิกะ หรือ ศูนยวาท
# โยคาจาร หรือ วิชญานวาท

ทั้งสองนี้ มีข้อเชื่อ และข้ออภิธรรมที่ถือต่างกันอยู่

และเมื่อสมัยที่พุทธศาสนาเข้าไปในเอเชียตะวันออก ปรากฏมีการแยกนิกาย จากการยึดถือมหายานสูตร โดยยึดถือปฏิบัติเอาพระสูตรใดพระสูตรหนึ่งเป็นพิเศษ หรือถือเอาพระสูตรบางพระสูตรอย่างเป็นเอกเทศ และละทิ้งพระสูตรส่วนอื่น ๆ แล้วตั้งเป็นนิกายก็มี

การจำแนก มหายานสูตร เป็นหมวดหมู่มีการจำแนกหลายแบบ ทั้งจำแนกแบบชุดต้นฉบับสันสกฤตที่ขุดค้นเจอหรือที่เหลืออยู่ หรือแบบทิเบต และแบบจีน ซึ่งแต่ละแบบก็มีการจัดพระสูตรลงหมวดในแต่ละยุคไม่เหมือนกัน แต่ในที่นี้จะผสานแบบต่าง ๆ พอเป็นประเภทใหญ่ให้เห็นภาพกัน มีอยู่ 9 หมวดดังนี้

#**หมวด ชาตกะและ[[อวทาน]]**
#**หมวด [[ปรัชญาปารมิตาหฤทัยสูตร|ปรัชญาปารมิตา]]**
#**หมวด [[สัทธรรมปุณฑรีกสูตร|สัทธรรมปุณฑรีกะ]]**
#**หมวด [[อวตังสกสูตร|อวตังสกะ]]**
#**หมวด รัตนกูฎ**
#**หมวด นิรวาณ**
#**หมวด มหาสันนิบาต**
#**หมวด สูตรสันนิบาต**
#**หมวด [[ตันตรยาน|ตันตระ]]**

[thumb|330x330px|''ลลิตวิสตระไวปุลยสูตร [พระสูตรประเภทชาตกะและอวทาน ฉบับคัดลอกของกัปตันน็อกซ์ (Captain William Douglas Knox : East India Company) จาก British Library*]]

== พระสูตร ==

==== หมวด ชาตกะและอวทาน ====
ในที่นี้หมายเอาเฉพาะ [[ชาดก]] [[อวทาน]] ที่ว่าด้วย[[พุทธประวัติ]] อดีตชาติของ[[พระพุทธเจ้า]]พระองค์ต่าง ๆ และประวัติ[[บุคคล]]หรือ[[พระโพธิสัตว์]] แบบ[[มหายาน]]เท่านั้น คือ ประเภท มหายานชาดกสูตร โพธิสัตวาวทาน

มีพระสูตรสำคัญ คือ ลลิตวิสตระไวปุลยสูตร หรือ มหานิทานสูตร
[[ไฟล์:Aksha Saahasarikha Prajnaparamitra Sutra.jpg|left|thumb|266x266px|อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร พระสูตรประเภท[[ปรัชญาปารมิตา]] สมัย[[ราชวงศ์ปาละ]] เบงกอลจาก Met Museum]]

==== หมวด ปรัชญาปารมิตา ====
ปรัชญาปารมิตา คือ หมวดพระสูตรแห่ง[[ปัญญา]][[บารมี]] เป็นหมวดมหายานสูตรในยุคแรก ๆ ที่มีขนบความคิดแบบ[[มหายาน]]เต็มรูป โดยพระสูตรที่เก่าแก่ที่สุดคือ อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตา

หมวดปรัชญาปารมิตา เป็นพระสูตร[[มหายาน]]ขนาดใหญ่ มีหลายสูตร ที่ว่าด้วย [[ปัญญา]][[บารมี]] อันเป็นข้อ[[บารมี]]ที่สำคัญหนึ่งของ[[พระโพธิสัตว์]] ที่จะทำให้เข้าใจความเป็นไปของปรากฎการณ์ของ[[ธรรมชาติ]]ทั้งปวง คือหลักศูนยตา

มีพระสูตรสำคัญ คือ [[มหาปรัชญาปารมิตาสูตร]]

[[ไฟล์:Saddham Puntrika Sutra.png|thumb|332x332px|[[สัทธรรมปุณฑรีกสูตร]] ส่วนนิทานปริวรรต พระสูตรประเภทสัทธรรมปุณฑรีกะ จาก British Library]]

==== *'หมวด สัทธรรมปุณฑรีกะ''' ====
สัทธรรมปุณฑรีกะ คือ หมวดพระสูตรแห่งดอกบัวขาวแห่งธรรมที่แท้จริงอันประเสริฐ เป็นหมวดพระสูตรที่ว่าด้วย ยานทั้งสาม มี สาวกยาน ปัจเจกพุทธยาน และโพธิสัตวยาน มีเป้าหมายอย่างเดียวคือ พุทธยาน ภาวะนี้ทุกคนเข้าถึงได้ไม่มีข้อยกเว้น เป็นหมวดเล็กบางแบบจำแนกไว้ในชุมนุมมหายานสูตร (สูตรสันนิบาต)

มีพระสูตรสำคัญ คือ สัทธรรมปุณฑรีกสูตร

#### หมวด อวตังสกะ
[thumb|338x338px|[คัณฑวยูหสูตร พระสูตรประเภทอวตังสกะ จาก San Diego Museum of Art]]
อวตังสกะ คือ หมวดพระสูตรอันประดับตกแต่งด้วยดอกไม้นานาชนิดเรียงร้อยเข้าด้วยกัน เป็นมหายานสูตร หมวดขนาดใหญ่ เนื้อหาหลัก ๆ ประกอบด้วย อวตังสกสูตร คัณฑวยูหสูตร ทศภูมิกสูตร ว่าด้วย ทุกสรรพสัตว์มีพุทธภาวะเสมอกัน สรรพสิ่งรวมอยู่ด้วยกันโดยธรรมธาตุจริงแท้หนึ่งเดียวเสมอกัน และกล่าวถึงคุณลักษณะของพระไวโรจนพุทธเจ้าในแง่มุมต่าง ๆ ที่มีต่อธรรมธาตุ และเรื่องราวการจาริกธรรมของสุธนกุมาร ในการเรียนรู้ในทางของโพธิสัตว์ ผ่านประสบการณ์กับบุคคลต่าง ๆ

จุดประสงค์ของหมวดนี้คือ เพื่อนำสรรพสัตว์ทั้งหลายเข้าถึงพระภูมิแห่งโพธิสัตว์ ทั้ง 10 ขั้น โดยลำดับ เพื่อพัฒนาโพธิจิตให้บรรลุสู่พุทธภูมิอันสูงสุด

มีพระสูตรสำคัญ คือ พุทธาวตังสกะมหาไวปุลยสูตร
[left|thumb|333x333px|มหารัตนกูฎสูตรกาศยปะปริวรรต เมืองโขตาน จากงาน : On the Trail of Texts Along the Silk Road ([Kyoto, 2009)]]

#### หมวด รัตนกูฎ
รัตนกูฎ คือ พระสูตรกองแห่งอัญมณี เป็นหมวดรวบรวมมหายานสูตร หลายพระสูตร ที่เกี่ยวกับการบำเพ็ญปฏิบัติในแบบของพระโพธิสัตว์ พระสูตรประกอบในหมวดส่วนมาก เป็นลักษณะประเภทคัมภีร์แบบปริปฤจฉาและนิรเทศ คือ มีการถามตอบ และอธิบายขยายความเป็นเรื่อง ๆ

โดยภาพรวมกล่าวถึง คำอธิบายต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับ ความเชื่อพื้นฐานของมหายานธรรม มีเรื่องที่น่าสนใจเช่น การอธิบายถึงการบำเพ็ญบารมีในข้อต่าง ๆ แบบมหายาน อธิบายถึงพุทธเกษตร พุทธภาวะ อันตรภพ รวมไปถึงข้อวินิฉัยเรื่องศีลโพธิสัตว์ เป็นต้น

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหารัตนกูฎสูตร

#### หมวด นิรวาณ
[thumb|215x215px|มหาปรินิรวาณสูตร พระสูตรประเภทนิรวาณ พิพิธภัณฑ์พระราชวังแห่งชาติกู้กง เมือง[ไทเป]]
นิรวาณ คือ พระสูตรที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ ในช่วงพระพุทธเจ้าปรินิพพานแบบมหายาน (ไม่เกี่ยวกับมหาปรินิรวาณสูตร ในอาคมสูตร) อธิบายเกี่ยวกับ พุทธธาตุ ธรรมกาย ตถาคตครรภ์ เป็นพระสูตรหมวดเล็ก บางแบบจำแนกไว้ในชุมนุมมหายานสูตร (สูตรสันนิบาต)

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาปรินิรวาณสูตร

#### หมวด มหาสันนิบาต
[left|thumb|มหาไวปุลยมหาสันนิปาตสูตร พระสูตรประเภทมหาสันนิบาต จากแม่พิมพ์แกะไม้ ใน[พระไตรปิฎกเกาหลี วัดแฮอินซา สมบัติชาติเกาหลี]]
มหาสันนิบาต คือ หมวดพระสูตรการชุมนุมใหญ่ กหมายถึงการชุมนุมของพระโพธิสัตว์ ในหมวดนี้จะเป็นพระสูตรที่เกี่ยวกับคำสอนของพระพุทธเจ้ากับพระโพธิสัตว์องค์ต่าง ๆ หรือเป็นพระสูตรเอกเทศของพระโพธิสัตว์องค์นั้น ๆ โดยตรง

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาไวปุลยมหาสันนิปาตสูตร

#### หมวด สูตรสันนิบาต
[left|thumb|313x313px|วิมลเกียรตินิรเทศสูตร พระสูตรประเภทสูตรสันนิบาต ของบรรณาการที่[อาณาจักรต้าหลี่ส่งไปยังจักรวรรดิจีน Met Museum]]
สูตรสันนิบาต คือชุมนุมพระสูตร เป็นส่วนที่รวมพระสูตรเล็ก ๆ น้อย ๆ เรื่องราวเบ็ดเตล็ด หรือมหายานสูตรที่เป็นพระสูตรเอกเทศ ที่ไม่ถูกจัดไว้หมวดอื่น ๆ ก่อนหน้า มีพระสูตรจำนวนมาก มีเนื้อหาพอสังเขปดังนี้

* พระสูตรเกี่ยวกับแนวคิดและหลักการมหายาน
* พระสูตรเกี่ยวกับการบำเพ็ญเป็นพระโพธิสัตว์
* พระสูตรเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าหรือพระโพธิสัตว์องค์ใดองค์หนึ่ง
* พระสูตรเกี่ยวกับฌานและสมาธิ
* พระสูตรเกี่ยวกับศีล การปลงอาบัติและการสารภาพผิด

มีพระสูตรที่เป็นที่รู้จักกันหลายพระสูตร เช่น วิมลเกียรตินิรเทศสูตร ลังกาวตารสูตร เป็นต้น

#### หมวด ตันตระ
[thumb|มหาไวโรจนาภิสัมโพธิไวปุลยสูตร พระสูตรประเภท[วัชรยาน|ตันตระ หรือที่ญี่ปุ่นเรียกว่า Dainichi kyō คัมภีร์นี้เป็นคัมภีร์ที่สำคัญที่สุดของนิกายชินงอน หรือ มนตรยานในญี่ปุ่น จาก พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติโตเกียว]]
พระสูตรอันเกี่ยวของกับพุทธตันตระ ในแขนงต่าง ๆ เช่น คุยหยาน มนตรยาน รหัสยาน สหัชยาน

เป็น พระสูตรลึกลับประกอบด้วยงานประเภทสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติทางพุทธศาสนาที่มี การประกอบพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์ หรือการภาวนาแบบพิเศษต่าง ๆ เช่น ธารณี มนตร์ สาธนะ มณฑล โยคะ ธารณี มุทรา สิทธิ อภิเษก

มีพระสูตรสำคัญ คือ มหาไวโรจนาภิสัมโพธิ ไวปุลยสูตร เรียกสั้น ๆ ว่า มหาไวโรจนสูตร

## แหล่งอ้างอิง
*https://blog.thai-sanscript.com/mahayanasutra/

หมวดหมู่:พระสูตรในพระไตรปิฎกมหายาน