การใช้เวทมนตร์คาถาในยุโรป

[thumb|250px|ภาพวาดของ[ฮันส์ บัลดุง ชื่อ *นางแม่มดทั้งสาม* ราว ค.ศ. 1514]]
**การใช้เวทมนตร์คาถาในยุโรป** เป็นความเชื่อและการฝึกฝนคาถาของแม่มด (บุคคล) ในทวีปยุโรป ที่สามารถเกี่ยวโยงไปถึงสมัยคลาสสิก และมีประวัติศาสตร์สืบเนื่องในช่วงสมัยกลาง จนถึงการล่าแม่มดในช่วงสมัยใหม่ตอนต้น ก่อให้เกิดเทพนิยายและวัฒนธรรมประชานิยมว่าด้วยตัวละคร "แม่มด" ในสมัยใหม่ รวมถึงแนวคิดเรื่อง "แม่มดสมัยใหม่" ของลัทธิวิคคา ที่มีความเกี่ยวเนื่องกับการใช้เวทมนตร์คาถาร่วมสมัย 

บทความนี้เป็นการผสมผสานเกี่ยวกับแนวปฏิบัติของแพทย์พื้นบ้าน ความเชื่อพื้นบ้าน ความเชื่อโบราณทางความเชื่อเกี่ยวกับศาสตร์ลึกลับในลัทธิเพแกนโบราณของยุโรปในลัทธิเพแกนของยุโรป มุมมองของศาสนาคริสต์ที่มีต่อพวกนอกรีต การประกอบพิธีกรรมทางเวทมนตร์ในสมัยกลางและสมัยใหม่ตอนต้น และนิยายพื้นบ้านในคติชนวิทยาและวรรณกรรม
## ประวัติศาสตร์
### สมัยโบราณ

ตัวอย่างการล่าแม่มดในสมัยคลาสสิกได้ถูกบันทึกในเอกสาร หลักฐานเปรียบเทียบจากตะวันออกใกล้ยุคโบราณและพันธสัญญาเดิม ตัวอย่างของกรีซโบราณ ได้แก่ ธีโอริส สตรีชาวเลมนอส ถูกดำเนินคดีในข้อหาใช้เวทมนตร์คาถาและใช้ยาอันตราย เธอถูกประหารชีวิตพร้อมกันกับครอบครัวของเธอ
[thumb|left|''[แผ่นจารึกคำสาป|เดฟีซีออน*ของสมัยกรีกโบราณ ปัจจุบันอยู่ที่เมืองอีแกซ์ [[จังหวัดบุช-ดูว์-โรน]] ฝรั่งเศส]]
ใน[[โรมโบราณ]] [[เวทมนตร์ดำ]]ถูกตราไว้เป็นความผิดร้ายแรงตาม[[กฎหมายสิบสองโต๊ะ]] ซึ่งกำหนดขึ้นในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล และตามบันทึกของ[[ลิวี]] ได้ระบุถึงกฎเกณฑ์ของดราโคเนียนเป็นครั้งคราว ได้ต่อต้านผู้ที่ทำลายพืชผลและไร่องุ่น หรือผู้ที่แพร่กระจายโรคระบาดในหมู่ฝูงสัตว์และวัวควาย ภายใต้จักรวรรดิโรมัน ในคริสต์ศตวรรษที่ 3 มีบทลงโทษด้วยการเผาทั้งเป็นซึ่งตราขึ้นโดยรัฐในการปราบปรามแม่มดพ่อมดซึ่งทำให้ผู้คนล้มตายด้วยเวทมนตร์คาถา อย่างไรก็ตามในขณะที่กฎหมายปกติได้ประณามการใช้เวทมนตร์คาถาและผลของมนตร์เหล่านั้น กฎหมายกลับไม่ได้ถูกนำมาใช้จริงจัง เป็นเพียงแค่ข้อความในกระดาษเท่านั้น แต่ถึงกระนั้นกฎหมายเหล่านี้ได้รับการสนับสนุนจากจักรพรรดิบางพระองค์ เช่น [[จักรพรรดิเกลาดิอุส]] [[จักรพรรดิวิแต็ลลิอุส]] และ[[จักรพรรดิแว็สปาซิอานุส]]

ในสมัยจักรวรรดิมีหลักฐานเด่นชัดจากนักเขียนชาวละตินหลายคนและจากนักประวัติศาสตร์ที่บันทึกว่า กรุงโรมพลุกพล่านไปด้วยพวกไสยเวทและนักพยากรณ์ ทั้งๆที่มีกฎหมายเล็กซ์ คอร์เนเลีย แต่การซื้อขายยาพิษนั้นแทบจะเป็นไปอย่างเปิดเผยและการลอบสังหารเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ความย้อนแย้งปรากฏขึ้นดังเช่นจักรพรรดิอย่าง [[จักรพรรดิเอากุสตุส]] [[จักรพรรดิติแบริอุส]] และ[[จักรพรรดิแซ็ปติมิอุส แซเวรุส]] ซึ่งทรงเนรเทศนักทำนายและพ่อมดหมอผีออกจากจักรวรรดิทั้งหมด และบางส่วนถูกประหารชีวิต แต่พวกโหราจารย์และผู้วิเศษกลับถูกไว้ชีวิตเป็นผู้ติดตามเพื่อความรื่นรมย์ส่วนพระองค์ เป็นที่ปรึกษาด้านงานศิลปะในวาระสำคัญ ๆ และพบปะบ่อยครั้งในทุกวันและชีวิตประจำวัน การดำเนินการกวาดล้างพ่อมดแม่มดนี้มีความสำคัญ การตั้งกฎหมายและบทลงโทษที่มีความรุนแรงที่สุดคือ การประหารชีวิต จะเห็นได้ชัดว่าไม่ได้เป็นผลผลิตของคริสต์ศาสนา แต่มีการกำหนดกฎหมายเหล่านี้มาอย่างยาวนานในสังคมที่นับถือพระเจ้าหลายพระองค์

กฎหมายทางศาสนาเป็นไปในแนวทางที่คล้ายคลึงกัน แต่ละมุนละม่อมกว่า การ[[สังคยานาเอลบีรา]] (ค.ศ. 306) กฎหมายศาสนจักรที่ 6 ปฏิเวธการให้วีอาติคัม (ศีลมหาสนิทที่ไม่มีการเจิม) แก่ผู้ที่ฆ่ามนุษย์ด้วยกันด้วยวิธี "เปอ มาเลฟีซีอุม" (*per maleficium*) ซึ่งแปลว่า "ผลจากเจตนาร้ายที่มองเห็นได้" และเพิ่มเหตุผลที่ว่าอาชญากรรมดังกล่าวไม่อาจเกิดขึ้นได้ "หากไม่มีรูปเคารพ" ซึ่งอาจหมายความว่า หากปราศจากความช่วยเหลือจากปีศาจ การบูชาปีศาจ และรูปเคารพ ซึ่งการบูชาสิ่งเหล่านี้อาจจะเปลี่ยนทำให้อาชญากรรมนี้เกิดขึ้นได้ คล้ายคลึงกับกฎหมายศาสนจักรที่ 24 ในการ[[สังคายนาอังไซรา]] (ค.ศ. 314) กำหนดให้มีการปลงอาบัติหรือการสำนึกผิด 5 ปี สำหรับผู้ที่ไปปรึกษาหารือกับพวกผู้วิเศษ อันเป็นอาบัติฐานไปมีส่วนร่วมในการปฏิบัติลัทธินอกศาสนา กฎหมายนี้แสดงถึงแนวคิดของศาสนจักรมายาวนานหลายศตวรรษ คล้ายคลึงกับบทลงโทษของ[[สภาควินิเซ็กซท์|สภาสังคายนาตะวันออกทรูโล]] (ค.ศ. 692) ในขณะที่กฎหมายศาสนจักรของชาวไอริชทางตะวันตกในยุคแรก ๆ ตีตราว่าการใช้เวทมนตร์เป็นอาชญากรรมซึ่งจะต้องถูก[[การตัดขาดจากศาสนา]]จนกว่าจะมีการปลงอาบัติอย่างเพียงพอ

ประมวลกฎหมายยุคแรก ๆ ของชาติยุโรปโดยส่วนใหญ่มีกฎหมายต่อต้านการใช้เวทมนตร์คาถา ตัวอย่างเช่น เอกสารที่เก่าแก่ที่สุดของประมวลกฎหมายแฟรงค์ คือ [[กฎหมายแซลิก]] ซึ่งมีการปรับปรุงเป็นรุปแบบลายลักษณ์อักษรและประกาศใช้ภายใต้[[โคลวิสที่ 1|กษัตริย์โคลวิสที่ 1]] ซึ่งสวรรคตในวันที่ 27 พฤศจิกายน ค.ศ. 511 พระองค์ทรงลงโทษผู้ใช้เวทมนตร์ด้วยการจ่ายค่าปรับโทษต่าง ๆ โดยเฉพาะเมื่อพิสูจน์ได้ว่า ผู้ต้องหาใช้คำสาปมรณะหรือทำสัญลักษณ์ปมแม่มด กฎหมายของ[[ชาววิซิกอท]] ตราขึ้นตามกฎหมายโรมัน ซึ่งทำการลงโทษพ่อมดแม่มดที่สังหารผู้คนด้วยเวทมนตร์มรณะ เมื่อมีการพิสูจน์ได้ว่าปฏิบัติตนเป็นแม่มดและใช้เวทมนตร์มานานก็จะถูกบทลงโทษที่รุนแรงด้วยการเป็นทาสตลอดชีวิต

===คริสต์ศาสนาและสมัยกลางตอนต้น===
ใน[[เล็กซ์ อลามันโนรุม|แพ็คตัส เลจีส อลามันโนรุม]] เป็นประมวลกฎหมายในคริสต์ศตวรรษที่ 7 ของ[[ชนอลามันน์]]เป็นหนึ่งในชนเผ่าเยอมานิก ได้แสดงกฎหมายเกี่ยวกับเวทมนตร์คาถาที่มีบทลงโทษเท่าเทียมกับการวางยาพิษ หากชายใดกล่าวหาหญิงใดว่าใช้เวทมนตร์คาถาหรือวางยาพิษ ผู้ถูกกล่าวหาจะถูกปลดเปลื้องจากข้อหาก็ต่อเมื่อมีคนสิบสองคนให้สัตย์สาบานต่อความบริสุทธิ์ของเธอ หรือญาติคนใดคนหนึ่งของเธอออกมาปกป้องเธอจากข้อกล่าวหาด้วย[[การขอตัดสินโดยการประลอง]] ในกรณีนี้ผู้กล่าวหาจะต้องจ่ายค่าปรับ (*แพ็คตัส เลจีส อลามันโนรุม* 13)

ในทางศาสนาคริสต์ ความเชื่อเรื่องการใช้เวทมนตร์คาถาถูกมองว่าเป็น[[ความงมงาย]] การ[[สังคยานาเลปตินเนส]] ใน ค.ศ. 744 ได้มีการจัดทำ "รายการสิ่งงมงาย" ซึ่งห้ามการประกอบการบูชายัญแก่นักบุญและการสร้างแนวทาง[[พิธีรับเข้าเป็นคริสต์ศาสนิกชน|พิธีบัพติศมา]]ที่กำหนดให้ละทิ้งการบูชาปีศาจ โดยเฉพาะการขานชื่อ [[ทอร์]]หรือ[[โอดินน์]] อย่างไรก็ตรมการปราบปรามการใช้เวทมนตร์คาถายังคงมีตลอดในช่วงยุคกลางตอนต้นจนถึงศตวรรษที่ 10 

เมื่อ[[ชาร์เลอมาญ]]ทรงกำหนดให้ประชาชนใน[[รัฐซัคเซิน|แซกโซนี]]นับถือศาสนาคริสต์ ในปี ค.ศ. 789 พระองค์ทรงประกาศว่า 


[[ไฟล์: Augustine Lateran.jpg|right|thumb|ภาพวาดเฟรสโกใยุคแรก ๆ ของนักบุญ[[ออกัสตินแห่งฮิปโป]] ในศตวรรษที่ 6 ณ ลาเทอรัน กรุงโรม]]
คล้ายคลึงกับ[[อีดิกตุม โรทารี|ประมวลกฎหมายลอมบาร์ด]] ค.ศ. 643 ที่มีความว่า



สิ่งนี้สอดคล้องกับแนวคิดของนักบุญ[[ออกัสตินแห่งฮิปโป]] ซึ่งสอนว่าการใช้เวทมนตร์คาถาไม่มีอยู่จริงและความเชื่อนี้เป็นความเชื่อของพวกนอกรีต

ในปี ค.ศ. 814 [[จักรพรรดิหลุยส์ผู้ศรัทธา]]ขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงใช้มาตรการที่แข็งขันในการจัดการพวกพ่อมดและหมอผี และทรงใช้พระราชอำนาจและอิทธิพลของพระองค์ใน[[การประชุมสภาปารีส]] ในปี ค.ศ. 829 ทรงเรียกร้องให้ศาลฆราวาสดำเนินการตัดสินคดีตามที่เหล่าบิชอปได้วินิจฉัยแล้ว ผลที่ตามมาคือ โทษของการใช้เวทมนตร์คาถาคือความตาย และมีหลักฐานว่าหากองค์กรที่มีการจัดตั้งขึ้นไม่ว่าเป็นของทางสงฆ์หรือทางพลเรือน ก็ดูเหมือนจะพยายามลดอำนาจในการใช้กฎหมายของประชาชนจึงทำให้เกิดผลลัพธ์ที่น่ากลัวอย่างมาก

ในอังกฤษ การรับผิดทางศาสนาในยุคแรกจะเป็นการปราบปรามประเพณีนอกรีต ซึ่งอยู่ภายใต้ประเพณีการเฉลิมฉลองของชาวคริสต์โดยส่วนใหญ่ที่ถือปฏิบัติกันในวันคริสต์มาสและวันขึ้นปีใหม่ พิธีกรรมเหล่านี้เชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการใช้เวทมนตร์คาถา โดยเฉพาะอย่างยิ่งตามคำสอนของนักบุญ[[ธีโอดอร์แห่งทาร์ซัส]] นักบุญ[[อัลด์เฮล์ม]] และ[[อักเบิร์ตแห่งยอร์ก]] รวมถึงพระราชาคณะคนอื่นๆ ห้ามไม่ให้ผู้คนสวมหน้ากากสัตว์ที่มีเขา เช่น กวาง หรือ กระทิง ซึ่งนักบุญ[[เซซาเรียสแห่งอาร์ล]] ได้ประณามว่าเป็น "ประเพณีที่ไม่ดี" "ประเพณีที่ชั่วร้าย" "สิ่งที่น่ารังเกียจที่สุด" ตามกฎหมายของ[[พระเจ้าแอเทลสแตนแห่งอังกฤษ]] (924 - 940) มีความสอดคล้องกับกฎหมายฝรั่งเศสในยุคแรก ที่ให้มีการลงโทษบุคคลใดๆ ก็ตามที่ร่ายมนตร์ซึ่งส่งผลให้ถึงแก่ความตาย จะต้องโทษที่รุนแรงสูงสุด

ในบรรดากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับกษัตริย์ชาวพิคท์ [[พระเจ้าเคนเนธ แม็กอัลปิน]] (ครองราชย์ ค.ศ. 843 ถึง 858) เป็นกฎหมายสำคัญที่บัญญัติถึงเรื่องพ่อมดและแม่มดทั้งหมด และรวมถึงพวกที่เซ่นสรวงเรียกวิญญาณ "และแสวงหาความช่วยเหลือจากเขาเหล่านั้น พวกมันจะต้องถูกเผาทั้งเป็น" แม้จะเห็นได้ชัดว่าบทลงโทษนี้ไม่ใช่บทลงโทษใหม่ แต่ก็เป็นกฎหมายที่มีการตราและใช้มาอย่างยาวนาน ดังนั้นเมื่อเหล่าแม่มดแห่งฟอร์เรส พยายามจะปลงพระชนม์[[พระเจ้าดัฟแห่งสกอตแลนด์]] ในปี ค.ศ. 968 โดยใช้สารพิษละลายรูปขี้ผึ้งอย่างช้า ๆ เมื่อแผนการถูกเปิดโปงจึงถูกเผาทั้งเป็นตามกฎหมาย
[[ไฟล์:Canon Episcopi Hs119.jpg|thumb|300px|เนื้อหาในคานอน *เอพิสโคปี* ในโคโลญ ต้นฉบับของ *เดเครตุม บูร์ชาร์ดี* ราวค.ศ. 1020]]

ตาม[[คานอน เอพิสโคปี]] ซึ่งเขียนขึ้นราวค.ศ. 900 (แม้ว่าบางหลักฐานบอกว่าเขียนขึ้นในปี 314) ได้มีบทกฎหมายตามคำสอนของนักบุญออกัสติน ซึ่งประกาศว่าพ่อมดแม่มดไม่มีอยู่จริง ใครก็ตามที่นับถือในพวกเขาถือว่าเป็นพวกนอกรีต ข้อความสำคัญของคานอน เอพิสโคปี มีดังนี้





===การล่าแม่มดในสมัยใหม่ตอนต้น===

จุดเริ่มต้นการกล่าวหาแม่มดในสมัยใหม่ตอนต้น มาจากการพิจารณาคดีต่อต้านพวกนอกรีต ซึ่งเป็นการกล่าวหาเกี่ยวกับการประชุมลับ การมีเพศสัมพันธ์แบบรวมหมู่ และการกินทารก ตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 15 แนวคิดเรื่องการทำสัญญามีความสำคัญ โดยมองว่าใคร ๆ ก็สามารถถูกปีศาจเข้าครอบงำได้ และไม่ต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตนเพราะถูกปีศาจสิงสู่ แต่ในการเป็นแม่มดนั้นต้องทำ[[สัญญากับมาร]] โดยต้องบูชาปีศาจบ่อยครั้ง ซึ่งเป็นพิธีกรรมนอกรีตและต้องถูกประณาม แนวคิดเกี่ยวกับการทำสัญญาเชิงพิธีกรรมที่ชัดเจนกับปีศาจมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อพัฒนาการทางแนวคิดการใช้เวทมนตร์คาถา เพราะมันเป็นการอธิบายความแตกต่างระหว่างบุคคลภาพของแม่มดที่แตกต่างจากผู้วิเศษที่คงแก่เรียน หรือพวกนักพยากรณ์ (ซึ่งคนพวกนี้ถูกมองว่าใช้เวทมนตร์อันมีที่มาจากปีศาจ แต่สามารถควบคุมพลังได้โดยการประยุกต์ใช้เพื่อการศึกษาอย่างเคร่งครัดและมีพิธีกรรมที่ซับซ้อน) การฝึกฝนเรื่องการใช้เวทมนตร์คาถาปรากฏเด่นชัดในศตวรรษที่ 12 ซึ่งเกิดจากการหลั่งไหลของตำราเกี่ยวกับเวทมนตร์และการเคารพบูชาภูตผีปีศาจที่มาจากโลกอิสลาม อันสร้างความตื่นตัวต่อผู้มีอำนาจในศาสนจักรให้เห็นถึงอันตรายที่อาจเกิดขึ้นได้จากเวทมนตร์ที่ชั่วร้าย ความกังวลที่เกิดขึ้นนี้ได้แพร่ขยายไปยังความกังวลที่มีต่อพวกแม่มดทั่วไป และบาทหลวงต้องการคำอธิบายด้วยว่าเหตุใดสามัญชนที่ไม่มีการศึกษาสามารถแสดงเวทมนตร์ที่ร้ายกาจเทียบเคียงเหมือนกับเหล่าผู้วิเศษที่คงแก่เรียนและมีประสบการณ์สูง แนวคิดที่ว่าแม่มดได้รับพลังเหล่านั้นผ่านการทำสัญญากับปีศาจ เป็นคำอธิบายที่น่าพอใจและสามารถทำให้เจ้าหน้าที่รัฐใช้เป็นเหตุผลที่เหมือนกันกับการกล่าวหาว่าเป็นอาชญากรรมที่เกี่ยวกับพวกนอกรีต ที่เคยกวาดล้างมาแล้วในอดีต ด้วยพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับพวกนอกรีตต่าง ๆ (การร่วมประเวณีในเครือญาติ การร่วมเพศสัมพันธ์แบบรวมหมู่ การกินเนื้อมนุษย์ การสังหารทารกเพื่อประกอบพิธีกรรมและการบูชาปีศาจ) เขามองว่าเป็นภัยคุกคามมาจากการใช้เวทมนตร์ที่ชั่วร้าย การทำสัญญาและพิธีเหล่านี้เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายในชื่อ [[สะบาโตของแม่มด]]

ในปี ค.ศ. 1300 องค์ประกอบต่าง ๆ ได้ถูกนำมารวมเพื่อใช้ในการล่าแม่มดและในอีกศตวรรษข้างหน้า ความกลัวแม่มดก็ค่อย ๆ แพร่กระจายไปทั่วยุโรป ในตอนท้ายของสมัยกลาง (ราว ค.ศ. 1450) ความกลัวแม่มดได้กลายเป็นความบ้าคลั่งที่กินเวลานานกว่า 200 ปี เมื่อแนวคิดได้แพร่หลายออกไปที่ว่า เวทมนตร์ทั้งหมดเกี่ยวข้องกับการทำสัญญากับปีศาจ การลงโทษทางกฎหมายในเรื่องการใช้เวทมนตร์คาถาก็เริ่มรุนแรงมากขึ้น การตัดสินว่ากระทำผิดในแต่ละครั้งได้เสริมความเชื่อทางศาสนาด้วยวิธีการต่าง ๆ (การทรมานและการสอบสวนแบบชี้ชัดว่าเป็นคนผิด) ถูกใช้เพื่อล่อให้รับสารภาพและเป็นการสารภาพยอมรับว่าเป็น "แม่มด" ด้วย การเพิ่มขึ้นความคลั่งกลัวแม่มดเกิดขึ้นพร้อมกับ[[เวทมนตร์เรอเนซองส์]]ในหมู่นัก[[มนุษยนิยมสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา]] (สิ่งนี้ถูกเรียกว่าเวทมนตร์ชั้นสูง และนัก[[ลัทธิเพลโตใหม่]]กับนัก[[ลัทธิอริสโตเติล]]ได้ฝึกฝนเวทมนตร์เหล่านี้เพื่อขจัดความเจ็บปวด เป็นการยืนยันว่าเวทมนตร์ระดับนี้มีความฉลาดและมีเมตตา ไม่เหมือนกับเวทมนตร์คาถาของแม่มด) พวกเวทมนตร์เรอเนซองส์นี้ทำให้เกิดความคลั่งกลัวเวทมนตร์คาถาที่ไม่ใช่ของตนมากขึ้น เวทมนตร์คาถาถูกจัดให้เป็นลัทธินอกรีตที่เลวร้ายที่สุด และความฉงนสงสัยเกี่ยวกับเวทมนตร์ในช่วงแรกได้จางหายไปหมดสิ้น
[[ไฟล์:Sprenger - Malleus maleficarum, 1669 - BEIC 9477645.tiff|thumb|left|*มัลเลอุส มาเลฟีคารุม* มีอิทธิพลใน[[การพิจารณาคดีแม่มด]]ในศตวรรษที่ 17 ของยุโรป]]
ในช่วงต้นศตวรรษที่ 14 มีการกล่าวหานักบวชและผู้ที่คงแก่เรียนคนอื่น ๆ ซึ่งมีความสามารถในการอ่านเขียนตำราเวทมนตร์ เช่น [[สมเด็จพระสันตะปาปาโบนิฟาซที่ 8]] (สวรรคตปี 1303) ทรงถูกกล่าวหาหลังจากสวรรคตไปแล้วว่า ทรงละทิ้งจากศาสนา ก่อการฆาตกรรม และร่วมเสพสังวาสอย่างผิดธรรมชาติ นอกจากนี้ทรงถูกกล่าวหาทรงทำสัญญากับปีศาจ (แต่ก่อนมีการกล่าวหาว่าสมเด็จพระสันตะปาปาทรงก่ออาชญากรรม ถึงกระนั้นข้อหาเรื่องปีศาจถือเป็นเรื่องใหม่) [[อัศวินเทมพลาร์]]ยังถูกกล่าวหาว่าเป็นพวกนอกรีต โดนเรียกว่าเป็น ผู้ปลุกปีศาจ ในปี ค.ศ. 1305 - 1314 ช่วงกลางศตวรรษที่ 17 เรื่องราวต่าง ๆ ก็เงียบลง แต่ในช่วงปลายศตวรรษการล่าแม่มดก็เพิ่มขึ้นอีก มีการใช้ข้อกล่าวหาแก่สามัญชนคนธรรมดาบ่อยขึ้น ในปี ค.ศ. 1398 [[มหาวิทยาลัยปารีส]]ประกาศว่าสนธิสัญญากับปีศาจจะมีผลโดยชัดเจน โดยไม่จำเป็นต้องลงนามในเอกสารใด ๆ เนื่องจากการอัญเชิญปีศาจถือเป็นนัยของสัญญานั้นอยู่แล้ว การไต่สวนนับหมื่นดำเนินไปในยุโรปจากคนรุ่นแล้วรุ่นเล่า [[วิลเลียม เชกสเปียร์]] เขียนถึงตัวละครที่ไม่โด่งดังอย่าง [[นางแม่มดทั้งสาม]]ในโศกนาฏกรรมอย่าง[[แม็คเบ็ธ]] ที่เขียนในรัชสมัย[[พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ]] ผู้ทรงเป็นที่รู้จักในฐานะการฟ้องร้องไต่สวนผู้ใช้เวทมนตร์อย่างโหดเหี้ยม

การกล่าวหาแม่มดเกือบจะมีความคล้ายคลึงกับคนนับถือเพแกนในศตวรรษที่ 3 ที่ต่อต้านชาวคริสต์ในยุคแรก



ความคลั่งกลัวแม่มดเกิดอีกครั้งในศตวรรษที่ 15 และในปี ค.ศ. 1486 [[ไฮน์ริช เครเมอร์]] สมาชิก[[คณะดอมินิกัน]] ได้ตีพิมพ์เรื่อง *มัลเลอุส มาเลฟีคารุม* ("ค้อนปราบแม่มด") หนังสือนี้ถูกสั่งห้ามเผยแพร่โดยศาสนจักรในปีค.ศ. 1490 และนักวิชาการยังไม่ชัดเจนว่าหนังสือมัลเลอุสมีอิทธิพลมากน้อยเพียงใดในสมัยนั้น ไม่ถึงร้อยปีหลังงานเขียนนี้สภาไต่สวนของสเปนได้ลดความน่าเชื่อถือของงานเขียนนี้ เพราะมองว่ามีข้อผิดพลาดมากมาย

การประหัตประหารยังคงดำเนินการต่อไปในช่วง[[การปฏิรูปศาสนาฝ่ายโปรเตสแตนต์]]ในศตวรรษที่ 16 ทั้งโปรแตสแตนต์และคาทอลิกต่างยังคงมีการไต่สวนแม่มดโดยมีการประหารชีวิตในจำนวนที่แตกต่างกันไป "ประมวลกฎหมายแคโรไลน์" เป็นประมวลกฎหมายหลักของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ (ค.ศ. 1532) มีการกำหนดบทลงโทษอย่างหนักสำหรับการใช้เวทมนตร์คาถา เมื่อสังคมมีการเรียนรู้มากขึ้น (ส่วนใหญ่มาจากการประดิษฐ์แท่นพิมพ์ในทศวรรษที่ 1440) ทำให้จำนวนหนังสือและใบปลิวเพิ่มขึ้นมากได้เติมเชื้อไฟให้เกิดความกลัวแม่มด

ความคลั่งกลัวแม่มดระหว่าง ค.ศ. 1560 ถึง 1660 หลังปี ค.ศ. 1580 คณะเยซูอิตเข้ามาแทนที่คณะดอมินิกันในการออกล่าแม่มด และ[[จักรพรรดิรูด็อล์ฟที่ 2 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์]] (1576-1612) ทรงใช้พระราชอำนาจในการกวาดล้างแม่มดในออสเตรียอย่างยาวนาน เทือกเขาจูราทางเยอรมนีตอนใต้ได้ทุเลาจากความบ้าคลั่งนี้ไปเล็กน้อย บริเวณนั้นมีการกำหนดให้การทรมานมีขอบเขตที่ชัดเจนตามประมวลกฎหมายแคโรไลน์ปี ค.ศ. 1532 เท่านั้น และไม่ให้ความสนใจต่อข้อกล่าวหาเยาวชน และกำหนดให้ต้องแจ้งข้อกล่าวหาก่อนที่จะจับกุมผู้ต้องสงสัยได้ ด้วยข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้ความคลั่งกลัวเกิดขึ้นมากในพื้นที่นั้น

เหล่าแม่ชีแห่ง[[การสิงสู่แห่งลูดัง|ลูดัง]] (1630) ได้ถูกนำเรื่องมาเขียนเป็น[[ปีศาจแห่งลูดัง|นิยาย]]โดย[[อัลดัส ฮักซลีย์]] และถูกนำมาสร้าง[[เดอะเดวิลส์|ภาพยนตร์]]โดยผู้กำกับ[[เคน รัสเซลล์]] ได้บรรยายถึงความคลั่งกลัวแม่มดที่เกิดในยุคนั้น เหล่าแม่ชีได้สมคบคิดกันกล่าวหาบาทหลวงอูร์เบน กรันดีเยร์ว่าใช้เวทมนตร์คาถาใส่พวกเธอ และแสร้งทำเป็นถูกสิงและได้รับความทุกข์ทรมาน พวกเธอแกล้งชักกระตุก และแกล้งพูดไม่รู้เรื่อง อีกทั้งกล่าวหาว่าบาทหลวงกรีนดีเยร์ทำอนาจาร กรันดีเยร์ถูกตัดสินให้เผาทั้งเป็น แต่หลังจากแผนการประสบความสำเร็จ อาการของเหล่าแม่ชีก็เลวร้ายลงเรื่อย ๆ และพวกเธอก็มีความต้องการทางเพศมากขึ้น เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นถึงความบ้าคลั่งที่มีอยู่ในการพิจารณาคดีแม่มด

ในปี ค.ศ. 1687 [[พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส]]ออกพระราชกฤษฎีกาต่อต้านเวทมนตร์คาถาที่ค่อนข้างรอมชอมมากกว่าในอดีต กฎหมายนี้ไม่สนใจเรื่องแมวดำ หรือจินตนาการอื่น ๆ ที่เกิดจากการคลั่งกลัวแม่มด หลังจากปี ค.ศ. 1700 จำนวนของแม่มดที่ถูกกล่าวหาและถูกประณามก็ลดลงอย่างรวดเร็ว

===การใช้เวทมนตร์คาถาในบริเตน===

[[ไฟล์:Daemonologie1.jpg|thumb|ภาพวาดแม่มด คาดว่าเป็นการทรมานต่อหน้าพระพักตร์ของ[[พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ|พระเจ้าเจมส์ที่ 6 แห่งสกอตแลนด์]] ภาพจากหนังสือ *เดโมโนโลกี* ที่พระองค์พระราชนิพนธ์ขึ้น (ค.ศ. 1597) ก่อนที่จะทรงครองราชบัลลังก์อังกฤษ]]
ในอังกฤษ สกอตแลนด์ เวลส์และไอร์แลนด์ได้มี[[พระราชบัญญัติเวทมนตร์คาถา]]สืบต่อเนื่องมา เริ่มตั้งแต่พระราชบัญญัติปี ค.ศ. 1542 ของ[[พระเจ้าเฮนรีที่ 8 แห่งอังกฤษ]] กฎหมายเหล่านี้ควบคุมการใช้เวทมนตร์คาถาและมีบทลงโทษสำหรับผู้ที่ใช้เวทมนตร์ หรือหลังจากปี ค.ศ. 1700 มีบทลงโทษผู้ที่แสร้งหรือแสดงที่จะฝึกฝนคาถาเหล่านั้นด้วย

ในเวลส์ความกลัวเวทมนตร์เกิดขึ้นราว ค.ศ. 1500 มีการปลุกเร้าเตือนการใช้เวทมนตร์ของพวกผู้หญิงว่าเป็นสิ่งต่อต้านรัฐและศาสนจักร คริสตจักรพยายามอย่างยิ่งในการบังคับใช้ข้อบัญญัติศาสนาเกี่ยวกับการแต่งงาน โดยเฉพาะในเวลส์ ซึ่งมีธรรมเนียมดั้งเดิมอนุญาตให้มีคู่เพศสัมพันธ์ในวงกว้าง การแต่งงานจึงเข้ามากดทับธรรมเนียมเดิมนี้ แต่ก็มีเรื่องมิติทางการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง มีการใส่ความเรื่องการใช้เวทมนตร์คาถาแก่ศัตรูของ[[พระเจ้าเฮนรีที่ 7 แห่งอังกฤษ]] ซึ่งทรงพยายามควบคุมแคว้นเวลส์ให้มากขึ้น

บันทึกของศาลพิจารณาคดีใหญ่ในเวลส์ (Courts of Great Sessions for Wales) ในช่วงปี ค.ศ. 1536-1736 แสดงให้เห็นว่าประเพณีของเวลส์มีความสำคัญกว่ากฎหมายอังกฤษ ธรรมเนียมของเวลส์ได้กำหนดกรอบในเรื่องที่เกี่ยวกับเวทมนตร์คาถาในลักษณะที่เป็นการสร้างความสามัคคีระหว่างบุคคลและชุมชน แสดงให้เห็นถึงการให้ความสำคัญแก่เวทมนตร์ ตำแหน่งแห่งที่ทางสังคมและสถานะทางวัฒนธรรม แม้ว่าจะมีการพบว่าทำความผิดตามกฎหมาย แต่โทษก็ไม่ถึงกับการประหารชีวิต

เมื่อ[[พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ]] ได้เป็นพระมหากษัตริย์อังกฤษในปี ค.ศ. 1603 พระองค์ทรงนำเรื่องการใช้เวทมนตร์คาถามาสู่กรอบการอธิบายในอังกฤษและสกอตแลนด์ พระองค์ทรงกำหนด[[พระราชบัญญัติเวทมนตร์คาถา ค.ศ. 1604]] ที่เข้มงวดมากขึ้น ซึ่งทำให้เรื่องนี้กลายเป็นความผิดทางอาญาตามกฎหมายคอมมอนลอว์ ซึ่งมีจุดประสงค์เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของสาธารณชนที่มีต่อเรื่องการรักร่วมเพศชายในหมู่ชนชั้นสูง และมุ่งเน้นความกลัวไปที่ชุมชนผู้หญิงและการชุมนุมของผู้หญิงจำนวนมาก พระองค์ทรงเกรงว่าสตรีเหล่านั้นจะคุกคามอำนาจทางการเมืองของพระองค์ พระองค์จึงวากรากฐานกฎหมายคาถาและไสยเวท โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสกอตแลนด์ ประเด็นความเชื่อที่แพร่หลายคือการสมคบคิดของเหล่าแม่มดและวันสะบาโตของแม่มด ด้วยปีศาจจะแย่งสิทธิทางการเมืองของเหล่าผู้หญิง อำนาจเวทมนตร์จะเป็นคุณลักษณะของผู้หญิง เพราะผู้หญิงอ่อนแอและหวั่นไหวต่อปีศาจได้ง่าย

ทัศนคติของ[[ยุคเรืองปัญญา]]หลัง ค.ศ. 1700 มีการเยาะเย้ยในความเชื่อเรื่องเวทมนตร์คาถา [[พระราชบัญญัติเวทมนตร์คาถา ค.ศ. 1735]] เป็นการเปลี่ยนแปลงทัศนคติอย่างสิ้นเชิง บทลงโทษของการฝึกเวทมนตร์คาถามีการกำหนดขึ้นตามธรรมเนียมซึ่งในเวลานั้นมีการพิจารณาจากบุคคลผู้ทรงอิทธิพลหลายคน ที่มองว่ามันเป็นอาชญากรรมที่เป็นไปไม่ได้ จึงมีบทลงโทษฐานแสร้งทำเป็นใช้เวทมนตร์แทน บุคคลที่อ้างว่ามีอำนาจในการเรียกวิญญาณ หรือทำนายอนาคตได้ หรือร่ายเวทมนตร์ หรืออ้างว่าค้นพบตำแหน่งสินค้าที่ถูกขโมย ต่างถูกลงโทษในฐานะคนเร่ร่อนและนักต้มตุ๋น ซึ่งต้องถูกจับปรับและจำคุก

==สารหลอนประสาทและเวทมนตร์คาถา==
===การยอมรับ===
นักวิจัยสมัยใหม่จำนวนมากได้ตระหนักถึงความสำคัญของพืชที่ทำให้เกิดสารหลอนประสาทในการปฏิบัติเวทมนตร์คาถาของยุโรป เหล่านักมานุษยวิทยาได้แก่ [[เอ็ดเวิร์ด เบอร์เน็ตต์ ไทเลอร์]], [[เบอร์นาร์ด บาร์เน็ตต์]] [[ไมเคิล ฮาร์เนอร์]]และ[[ฆูลิโอ กาโร บาโรฆา]] และเภสัชกรอย่าง [[ลุยส์ เลวิน]] และ[[เอริช เฮสส์]] นักเขียนในสมัยกลางยังมีความเห็นเกี่ยวกับการใช้พืชหลอนประสาทในการทำ[[ครีมแม่มด]] จากความคิดเห็นของ[[โจเซฟ แกลนวิลล์]], [[ฆอร์ดาเนส เด เบร์กาโม]], [[ซูร์ เดอ บูวอส์ เดอ เชอแวงกูรต์]], [[มาร์ติน เดลริโอ]], [[ราฟาเอล ฮอลินเชด]], [[แอนเดรส ลากูนา]], [[โยฮันเนา นีเดอร์]], [[ซูร์ ฌ็อง บูวอส์ เดอ เชอแวงกูรต์]], [[อ็องรี บอเกต์]], [[โจวันนี ปอร์ตา]], [[นิโคลาส เรมี]], [[บาร์โทลอมเมโอ สปีนา]], [[ริชาร์ด โรว์แลนส์]], [[โยฮันน์ วินเซนต์]] และ[[เปโดร ซีรูเอโล]]

ความรู้ส่วนมากเกี่ยวกับสมุนไพรที่ใช้ในเวทมนตร์คาถาของยุโรปมาจาก[[การไต่สวนศาสนา]]ของสเปน และผู้มีอำนาจอื่น ๆ ผู้ที่สามารถจดจำลักษณะจิตวิทยาทางธรรมชาติของ "การล่องลอยของแม่มด" เป็นครั้งคราว แต่พวกเขามักคิดว่าเป็นผลกระทบจากครีมแม่มดที่เกี่ยวข้องกับ[[ปีศาจ]]หรือ[[ลัทธิซาตาน]]

===ตัวอย่าง===
[[ไฟล์:Atropa belladonna Prague 2011 2.jpg|thumb|ผลของต้น*เบลลาดอนนา*]]
[[การต้มสกัด]]ยา[[หลอนประสาท]]จากพืช[[วงศ์มะเขือ]] (อาทิเช่น [[เฮนเบน]], [[เบลลาดอนนา]], [[แมนเดรก]]และ[[ต้นลำโพง]]) มักถูกใช้ในเวทมนตร์คาถาของยุโรป พืชเหล่านี้มี[[แอลคาลอยด์]]หลอนประสาทจากองค์ประกอบ[[โทรเพน]] ซึ่งประกอบด้วย[[ไฮออสไซยามีน]] [[อะโทรพีน]]และ[[ไฮออสซีน]] สารตัวสุดท้ายมีความโดดเด่นคือสามารถซึมผ่านผิวหนังได้ การปรุงยาเหล่านี้ปรากฏตามวรรณกรรมต่าง ๆ เช่น [[การต้มสกัด]], [[ขี้ผึ้ง]], [[ครีม]], [[ยาเสน่ห์]], [[น้ำมัน]]และ[[ยาทาภายนอก]] ครีมส่วนใหญ่จะใช้ทาถูบนผิวหนัง โดยเฉพาะจุดบอบบางอย่างใต้วงแขนและหัวหน่าว หน้าผาก เยื่อเมือกของช่องคลอดและทวารหนัก หรือบริเวณข้อเท้าข้อเข่า ครีมพวกนี้จะถูกนำไปใช้กับ "ยานพาหนะ" เพื่อ "ขี่" (วัตถุเช่น ไม้กวาด ส้อมโกยฟาง ตะกร้า หรือหนังสัตว์ที่จะต้องสัมผัสกับผิวหนังอันบอบบาง) การปรุงยาทั้งหมดนี้ทำขึ้นเพื่อจุดประสงค์ให้แม่มดที่มาความสามารถพิเศษในการสื่อสารกับวิญญาณ และเปลี่ยนร่างเป็นสัตว์ ([[มนุษย์หมาป่า]]) ทำให้ได้รับความรัก ทำร้ายศัตรู สัมผัสกับความรู้สึกสบายและสุขสมทางเพศ และที่สำคัญคือ "[[วันสะบาโตของแม่มด|การบินไปสู่การสะบาโตแม่มด]]"

==สถานะของคริสตจักร==

[[ไฟล์:Martin van Maele - La Sorcière 06.jpg|thumb|200px|left|ภาพวาดโดย [[มาร์ติน ฟาน มาเอเล]] ชื่อ *วันสะบาโตของแม่มด* วาดประกอบหนังสือฉบับตีพิมพ์ในปี 1911 *ลา ซอร์เซรี* ของ[[ฌูล มิเชเลต์]]]]
แม่มดไม่ได้ถูกตีความว่าเป็นสิ่งที่บิดเบี้ยวของลัทธิเพแกน แต่ผู้คนกล่าวหาในเรื่องความสามารถและความตั้งใจที่จะใช้ผลเหนือธรรมชาติในการสร้างความมุ่งร้าย ความเชื่อนี้มีความคล้ายคลึงกับวัฒนธรรมอื่น ๆ และส่วนหนึ่งได้รับการสืบทอดจากลัทธิเพแกน ความเชื่อที่ว่าแม่มดมีความเมตตาบริสุทธิ์ผุดผ่องไม่ได้มีที่มาจากแหล่งข้อมูลในยุคแรก ๆ แต่มุมมองที่มีต่อแม่มดในฐานะผู้มุ่งร้ายเกิดจากความเกลียดชังผู้หญิงที่มีในยุคสมัยนั้นอย่างโจ่งแจ้ง งานเขียนถึงแม่มดยุคแรก ๆ มาจากการเทศนาของ[[เอลฟิกแห่งไอน์แชม]] ที่สร้างภาพแม่มดให้เป็นผู้มุ่งร้าย แนวโน้มที่ยอมรับพวกเขาในฐานะหมอรักษาเพิ่งเริ่มในศตวรรษที่ 19 ด้วยนวนิยาย *ลา ซอร์เซรี* ของ[[ฌูล มิเชเลต์]] ที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1862 เป็นครั้งแรกที่กล่าวถึงความเมตตาของแม่มด

เรื่องแม่มดอยู่ในความสนใจของคริสตจักร และแพร่ขยายออกไป มีการปราบปรามเรื่องเวทมนตร์โดยใช้วิธีที่จัดการกับพวกเพแกน ซึ่งมีการดำเนินการด้วยการเสนอทางจักรวาลวิทยาที่มีการสร้างความชอบธรรมและความน่านับถือแก่ปาฏิหาริย์ของพระคริสต์ ในขณะสิ่งที่ไม่ใช่ศาสนาคริสต์ถูกมองว่า "เป็นของปีศาจ" ดังกฎต่อไปนี้



ในขณะที่คนทั้วไปมีความตระหนักถึงความแตกต่างระหว่างแม่มด ซึ่งพวกเขามองว่ามีความเต็มใจที่จะทำสิ่งชั่วร้าย คือ การสาป และแตกต่างจาก[[แพทย์พื้นบ้าน]]ที่มีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมต่าง ๆ แต่ศาสนจักรพยายามลบล้างความแตกต่างนี้ ในทำนองเดียวกันกับการมองศาสนาอื่นที่ไม่ใช่ศาสนาคริสต์อันถูกรวมเข้าด้วยกันและเรียกว่า "คนนอกศาสนา" หรือ "เพแกน" ดังนั้นเวทมนตร์ก็ถูกเหมารวมว่าเป็นบาปและมีความน่ารังเกียจพอกัน *เดโมโนโลกี* ของ[[พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ]] ประณามผู้ใช้เวทมนตร์ทุกคนอย่างชัดเจนว่ามีความผิดเดียวกันในอาชญากรรมต่อพระผู้เป็นเจ้า

==ลักษณะของ "แม่มด"==
[[ไฟล์:Champion des dames Vaudoises.JPG|thumb|left|280px|ภาพประกอบของ *"ชาววัลเดนเชียน"* ใน *เลอเชมปีญงเดสดาม* โดย มาร์ติน เลอ ฟร็องซ์ ราว ค.ศ. 1451]]
[[ไฟล์:Hexensabbat.jpg|thumb|250px|[[วันสะบาโตของแม่มด]] จากตำนานที่เขียนโดย[[โยฮัน ยาค็อบ วิก]]]]
ลักษณะของแม่มดในยุโรปไม่ได้มาจากการอธิบายด้วยแหล่งข้อมูลเดียว เรื่องแม่มดมีความคุ้นเคยจากตำนานพื้นบ้านและความเชื่องมงานที่ได้รับความนิยมกลายมาเป็นการผสมผสานจากอิทธิพลมากมาย

ในปลายยุคกลาง ความเชื่อเกี่ยวกับแม่มดที่ถูกผลิตซ้ำได้แก่


ใน *มัลเลอุส มาเลฟีคารุม* (ค.ศ. 1486) ระบุถึงสาระสำคัญสี่ประการของการใช้เวทมนตร์คาถา ได้แก่ การละทิ้งความเชื่อของคาทอลิก การอุทิศร่างกายและจิตวิญญาณต่อความอกุศล ถวายเด็กที่ไม่ได้รับการบัพติศมาแก่ปีศาจ และมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางเพศแบบรวมหมู่ซึ่งรวมถึงการมีเพศสัมพันธ์กับปีศาจ นอกจากนี้มีการอ้างว่าแม่มดสามารถแปลงร่างเป็นรูปลักษณ์ต่าง ๆ บินไปในท้องฟ้า ดูถูกเหยียดหยามศีลของชาวคริสต์และผสมครีมแม่มด

แม่มดได้รับการกล่าวถึงว่ามีพลังเวทมนตร์ที่หลากหลาย สี่งเหล่านี้แบ่งเป็นสองประเภทกว้าง ๆ อย่างแรกคือทำให้เกิดความอวมงคลทั้งหลาย อีกอย่างคือด้วยมีพื้นฐานมาจากเหตุการณ์จริง มีการสร้างความอัศจรรย์อย่างสิ้นเชิง

ประเภทแรกรวมถึงการทำให้ร่างกายอ่อนแอ เปลี่ยนนมสดให้เปรี้ยว ทำให้คนตาย ทำให้เกิดโรค ทำให้เกิดพายุ ทำให้ทารกเกิดออกมาตายคลอด ทำให้วัวไม่มีน้ำนมออกมา ทำให้ไก่ไม่สามารถวางไข่ได้และทำให้พืชผลเสียหาย ประเภทที่สองคือสร้างความอัศจรรย์ด้วย การบินไปในอากาศ การแปลงร่างเป็นกระต่ายป่า การดูดวิญญาณผ่านหูดไฝ การล่องเรือด้วยแผ่นไม้แผ่นเดียว และมีเรื่องไร้สาระที่สุดอย่าง ล่องทะเลด้วยเปลือกไข่

แม่มดบินด้วยไม้กวาดหรือ[[แกนพันด้าย]] หรือบางครั้งบินด้วยร่างมนุษย์ที่ไม่เต็มใจ ซึ่งจะถูกเรียกว่า "แฮก-ริดเดิน" เหล่าม้าที่ถูกพบว่ามีเหงื่ออกในคอกตอนเช้าก็จะถูกมองว่าเป็นแฮก-ริดเดิน
[[ไฟล์:Three Witches (scene from Macbeth) by William Rimmer.jpg|thumb|ภาพวาดโดย[[วิลเลียม ริมเมอร์]] เกี่ยวกับ[[นางแม่มดทั้งสาม]]จากนิยายของ[[วิลเลียม เชกสเปียร์]] เรื่อง *แม็คเบ็ธ*]]
คนที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นแม่มดอย่าง [[อีโซเบล โกว์ดี]] ได้ใช้เวทมนตร์ทำให้ตัวเธอเองเป็นกระต่ายป่า


โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสื่อพุ่งเป้าไปที่เด็ก (เช่น [[เทพนิยาย]]) แม่มดจะถูกมองว่าเป็นหญิงชราที่ชั่วร้ายผู้มีผิวหนังเหี่ยวย่นและสวม[[หมวกทรงแหลม]] สวมชุดสีดำหรือสีม่วง มีหูดที่จมูก และบางครั้งมีเล็บยาวดั่งกรงเล็บ เช่นเดียวกับ[[นางแม่มดทั้งสาม]]ใน[[แม็คเบ็ธ]] มักถูกแสดงภาพว่ากำลังปรุงยาในหม้อขนาดใหญ่ แม่มดทั่วไปเหาะบนอากาศด้วยการขี่ไม้กวาดเหมือนชุดนวนิยาย[[แฮร์รี่ พอตเตอร์]] หรือเวอร์ชันแสดงที่ทันสมัยกว่า หรือขี่[[เครื่องดูดฝุ่น]]ในเรื่อง[[อิทธิฤทธิ์แม่มดตกกระป๋อง (ภาพยนตร์ปี 1993)]] เหล่านางแม่มดมักจะถูกติดตามด้วย[[แมวดำ]] หนึ่งในภาพจำที่ทันสมัยและมีชื่อเสียงมากคือ [[แม่มดผู้ชั่วร้ายแห่งตะวันตก]]ในเรื่อง[[พ่อมดมหัศจรรย์แห่งเมืองออซ]]ของ[[ลีแมน แฟรงก์ บอม]]

แม่มดปรากฏเป็นตัวร้ายใน[[เทพนิยาย]] [[นิทานพื้นบ้าน]]และเรื่องเล่าเด็ก ๆ ในศตวรรษที่ 19 และ 20 เช่นในเรื่อง [[สโนว์ไวต์]] [[ฮันเซลกับเกรเทล]] [[เจ้าหญิงนิทรา]] และอีกหลายเรื่องที่ประพันธ์โดย[[พี่น้องตระกูลกริมม์]] นิทานพื้นบ้านดังกล่าวมักแสดงให้เห็นว่าแม่มดเป็นหญิงที่น่าเกลียดน่ากลัวอย่างน่าจดจำ หรือ เป็นหญิงสาวที่สวยงามอย่างน่าตกตะลึง 

ในนิยายของ[[เฟร์นันโด เดอ โรฆัส]] [[ลา เซเลสทินา|เซเลสทินา]]เป็นโสเภณีชราที่[[ค้าประเวณี]]และใช้เวทมนตร์คาถา เพื่อให้ได้รับความสัมพันธ์ทางเพศ

แม่มดอาจถูกมองว่าเป็นฝ่ายดี เช่นในการ์ตูนเรื่อง[[แม่มดสาวซาบรินา]]ของ[[อาร์ชีคอมิกส์]] นิยาย[[ดิสก์เวิลด์]]ของ[[เทอร์รี พรัตเช็ตต์]] ภาพยนตร์ในปี 1989 [[แม่มดน้อยกิกิ]]ของ[[ฮายาโอะ มิยาซากิ]] หรือรายการโทรทัศน์เรื่อง [[ชามด์]] (1998-2006) ตามมาด้วยภาพยนตร์ [[สี่แหววพลังแม่มด]] ได้พรรณนาถึงการใช้เวทมนตร์คาถาอันเป็นที่นิยมจากการปฏิบัติของพวกวิกคา โดยแสดงให้เห็นว่าการใช้เวทมนตร์คาถามีพื้นฐานมาจากศาสนาและแม่มดก็มีรูปร่างหน้าตาเหมือนมนุษย์ทั่วไป

==เชิงอรรถ==

== อ้างอิง ==
* Barry, Jonathan, Marianne Hester, and Gareth Roberts, eds. *Witchcraft in early modern Europe: studies in culture and belief* (Cambridge UP, 1998).
* Brauner, Sigrid. *Fearless wives and frightened shrews: the construction of the witch in early modern Germany* (Univ of Massachusetts Press, 2001).
* Briggs, Robin. *Witches & neighbours: the social and cultural context of European witchcraft* (Viking, 1996).
* Clark, Stuart. *Thinking with demons: the idea of witchcraft in early modern Europe* (Oxford University Press, 1999).
* Even-Ezra, A., “Cursus: an early thirteenth century source for nocturnal flights and ointments in the work of Roland of Cremona,” Magic, Ritual and Witchcraft 12/2 (Winter 2017), 314-330.
* Kors, A.C. and E. Peters, eds. *Witchcraft in Europe 400–1700*. (2nd ed. University of Pennsylvania Press, 2001). .
* Martin, Lois. *The History Of Witchcraft: Paganism, Spells, Wicca and more.* (Oldcastle Books, 2015), popular history.
* Monter, E. William. *Witchcraft in France and Switzerland: the Borderlands during the Reformation* (Cornell University Press, 1976).
* Monter, E. William. "The historiography of European witchcraft: progress and prospects". *journal of interdisciplinary history* 2#4 (1972): 435-451. [https://www.jstor.org/stable/202315 in JSTOR].
* .
* Scarre, Geoffrey, and John Callow. *Witchcraft and magic in sixteenth-and seventeenth-century Europe* (Palgrave Macmillan, 2001).
* Waite, Gary K. *Heresy, Magic and Witchcraft in early modern Europe'' (Palgrave Macmillan, 2003).

หมวดหมู่:วัฒนธรรมชาวยุโรป
หมวดหมู่:ไสยศาสตร์
หมวดหมู่:ความเชื่อ