ตำบลแม่กา

**แม่กา** เป็นตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอเมืองพะเยา ตามถนนพหลโยธิน มีพื้นที่ประมาณ 131 ตารางกิโลเมตร และมีประชากรในปี พ.ศ. 2561 จำนวน 14,215 คน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่คือ เทศบาลตำบลแม่กา ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่กาทั้งตำบล ตำบลแม่กาเป็นของที่ตั้งของมหาวิทยาลัยพะเยา

## ประวัติ
ตำบลแม่กามีลำห้วยแม่กาและน้ำแม่ต๋ำ  ซึ่งไหลมาบรรจบกันที่หมู่บ้านแม่กาหลวง  ห่างจากถนนซุปเปอร์ไฮเวย์  (ถนนพหลโยธิน) ประมาณ  500  เมตร ก่อตั้งได้ประมาณ  60  ปี  แต่เดิมแล้วพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่ารกร้างไม่มีผู้คนมาอาศัยอยู่ อุดมสมบูรณ์ไปด้วยป่าไม้และสัตว์ป่านานาพันธุ์  บริเวณนี้จึงเป็นทางผ่านของบรรดาพ่อค้าที่นำสินค้าบรรทุกเกวียนมาขายจากจังหวัดพะเยาเพื่อไปขายยังจังหวัดลำปาง  พ่อค้าเหล่านี้จะเห็นภูมิศาสตร์ที่จะสามารถตั้งรกรากทำการเกษตรฯ ไร่นา ได้  ต่อมามีประชาชนย้ายเข้ามาอาศัยจนจำนวนประชากรเพิ่มมากขึ้น จึงทำการตั้งเป็นหมู่บ้านขึ้น ประชากรส่วนใหญ่จะอพยพมาจากอำเภองาว จังหวัดลำปาง เนื่องจากมีชายแดนที่ใกล้กัน โดยหมู่บ้านที่ทำการจัดตั้งขึ้นเป็นหมู่บ้านแรกของตำบล คือ “บ้านแม่กาหลวง”  เนื่องจากหมู่บ้านนี้มีแม่น้ำไหลผ่านล้อมรอบมาแต่เดิมจึงเรียกกันว่า  “บ้านแม่กาน้ำล้อม”  ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นบ้านแม่กาหลวง  ต่อมาจำนวนประชากรหนาแน่นขึ้นพร้อมกับมีหลายหมู่บ้านจัดตั้งใหม่ขึ้นมาอีกหลายหมู่บ้าน เช่น  บ้านแม่กาโทกหวาก  บ้านแม่กาห้วยเคียน  บ้านแม่กาไร่  บ้านแม่กานาไร่เดียว  บ้านแม่กาหัวทุ่ง  บ้านแม่กาหม้อแกงทอง  และบ้านแม่กาท่าข้าม  และได้รวมบ้านแม่ต๋ำบุญโยงเข้าเป็นหมู่บ้านโดยตั้งชื่อเป็น  “ตำบลแม่กา”  สาเหตุที่เรียกว่าตำบลแม่กา  มีเรื่องเล่าว่า ในสมัยก่อนชาวบ้านที่อพยพมาไม่มากนัก  แต่มีเหตุการณ์เกิดขึ้นในหมู่บ้าน  คือ ได้มีพ่อค้าเกวียนเดินทางผ่านมาแวะพักผ่อนที่ใต้ต้นตะเคียนใหญ่ใกล้ลำห้วย  ขณะกำลังทานอาหารกลางวัน  พ่อค้าเอาหม้อแกงไปตักน้ำที่ลำห้วย  พอตกกลางคืน  ก็เกิดอาถรรพ์มีเสือมาคาบเอาพ่อค้าคนที่ไปตักน้ำที่ลำห้วยกิน  และถ้าส่วนใหญ่ถ้าหมู่บ้านใด  มีอีการ้องรอบ  ๆ  หมู่บ้านก็จะมีคนในหมู่บ้านตาย  1  คน  เป็นเช่นนี้บ่อย  ๆ  ชาวบ้านจึงได้ตั้งชื่อหมู่บ้านนี้ว่า  “บ้านแม่กา”  และด้วยอาถรรพ์ของลำห้วยจึงตั้งชื่อห้วยว่า  “ห้วยแม่กา”  ปัจจุบันห้วยแม่กาจะมีน้ำไหลตลอดปี

## ภูมิศาสตร์
ตำบลแม่กา ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของอำเภอเมืองพะเยาจังหวัดพะเยา ห่างจากตัวจังหวัดพะเยาระยะทางประมาณ 15 กิโลเมตร ห่างจากกรุงเทพมหานครตามถนนพหลโยธิน ประมาณ 690 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 131 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 82,310 ไร่

* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับตำบลแม่ต๋ำ อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา 
* **ทิศใต้** ติดต่อกับตำบลบ้านร้อง อำเภองาว จังหวัดลำปาง
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับตำบลจำป่าหวาย อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา 
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับตำบลแม่นาเรือและตำบลแม่ใส อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา

ภูมิประเทศตำบลแม่กา  โดยทั่วไปพื้นที่ทางทิศใต้และทิศตะวันตกเป็นเนินเขาและเชิงเขาเป็นป่าเขา จึงเป็นแหล่งกำเนิดลำน้ำหลายสายไหลผ่านหมู่บ้านต่าง ๆ  ไปทางทิศเหนือลงสู่กว๊านพะเยา พื้นที่ทางทิศเหนือและทิศตะวันออกเป็นที่ราบลุ่มและที่ราบเชิงเขา  ตำบลแม่กามีพื้นที่เกษตรกรรมประมาณ  24,637  ไร่  เป็นพื้นที่ป่าไม้ไผ่ชนิดต่าง ๆ  ตามเนินเขา อยู่ทางทิศใต้และทิศตะวันตก  และเป็นป่าไม้สักและไม้เบญจพรรณ  ประมาณ  51,253  ไร่  และเป็นพื้นที่อยู่อาศัยและอื่น ๆ ประมาณ 8,450 ไร่

สภาพภูมิอากาศของตำบลแม่กา มีลักษณะเป็นแบบมรสุมเมืองร้อน สามารถแบ่งฤดูออกเป็น 3 ฤดู คือ
* ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม – เดือนพฤษภาคม รวม 3 เดือน อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 27 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดประมาณ 40 องศาเซลเซียส
* ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน – เดือนตุลาคม รวม 5 เดือน อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 27 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุดประมาณ 39 องศาเซลเซียส ฝนตกชุกที่สุด ระหว่างเดือนกรกฎาคมถึงเดือนกันยายน
* ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่กลางเดือนพฤศจิกายน – เดือนกุมภาพันธ์ รวม 4 เดือน อุณหภูมิเฉลี่ยประมาณ 7- 10 องศาเซลเซียส

## หมู่บ้าน
ตำบลแม่กาประกอบด้วยหมู่บ้านต่าง ๆ ทั้งหมด 18 หมู่บ้าน ได้แก่

# บ้านหม้อแกงทอง
# บ้านห้วยเคียน
# บ้านแม่กาหลวง
# บ้านโทกหวาก
# บ้านแม่ต๋ำบุญโยง
# บ้านแม่กาไร่
# บ้านบัว
# บ้านแม่ต๋ำบุญโยง
# บ้านแม่ต๋ำบุญโยง
# บ้านแม่กาท่าข้าม
# บ้านแม่ต๋ำบุญโยง
# บ้านแม่กาหัวทุ่ง
# บ้านหนองแก้ว
# บ้านแม่กาไร่เดียว
# บ้านเกษตรสุข
# บ้านแม่กาห้วยเคียน
# บ้านแม่กาโทกหวาก
# บ้านแม่ต๋ำน้อย

## การขนส่ง
การคมนาคมขนส่งระหว่างตำบลใช้เส้นทางถนนเดินทางและการขนส่ง  มีเส้นทางที่สำคัญ  จำนวน  
3  เส้นทาง  คือ
# ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1  สายนครสวรรค์ – เชียงราย ถนนพหลโยธิน  ตั้งแต่หมู่ที่ 14 – หมู่ที่ 9  ความยาวประมาณ  20  กิโลเมตร
# ทางหลวงแผ่นดินสายพะเยา – วังเหนือ  ตั้งแต่สามแยกวังเหนือบ้านเกษตรสุข หมู่ที่ 15   ระยะทางประมาณ  3  กิโลเมตร
# ทางหลวงชนบทสายบ้านแม่กาโทกหวาก – ตำบลจำป่าหวาย   ตั้งแต่สามแยกบ้าน โทกหวาก  หมู่ที่ 4 – บ้านร่องเข็ม  หมู่ที่ 6  ตำบลจำป่าหวาย  ระยะทางประมาณ  2  กิโลเมตร 

ในส่วนของการให้บริการรถประจำทางมีรถยนต์รับจ้างประจำทางบริการตามถนนสายพะเยา –  แม่กา (มหาวิทยาลัยพะเยา) และรถประจำทางโดยสารสายเชียงราย ลำปาง เชียงใหม่ แพร่ น่าน  กรุงเทพฯ ผ่านตำบลแม่กาทุกเส้นทาง

## สังคมและประชากร
แต่เดิมประชากรในตำบลแม่กาส่วนใหญ่จะประกอบอาชีพเกษตรกรรม  คือ  การทำนาข้าว  การทำไร่ข้าวโพด  ฟักทอง  ขิง   การปลูกผลไม้ เช่น  ลิ้นจี่  ลำไย  บางส่วนก็ประกอบอาชีพด้านการค้าขายและรับจ้างเมื่อหมดฤดูทำนา  เกษตรกรที่เลี้ยงสัตว์ก็เป็นการเลี้ยงเพื่อใช้แรงงานหรือเลี้ยงเพื่อใช้บริโภคในครัวเรือน  เช่น  โค  กระบือ  เป็ด  ไก่   ในปัจจุบันเนื่องจากมีสถาบันและองค์กรต่าง ๆ  ของภาครัฐเข้ามาตั้งอยู่ในพื้นที่หลายสถาบันหลายองค์กร  จึงทำให้มีประชากรแฝงร่วมอยู่ในเขตพื้นที่มาก  จากสภาพการทางสังคมในปัจจุบันทำให้สภาพสังคมของชุมชนตำบลแม่กาเปลี่ยนแปลงไป  สามารถกำหนดได้เป็น  4   ลักษณะ
* ชุมชนเมือง
เป็นพื้นที่บริเวณรอบมหาวิทยาลัยพะเยา เป็นพื้นที่ของสถานประกอบการ ร้านค้า ภาคบริการ ธนาคารต่าง ๆ รวมไปถึงตลาด ห้างสรรพสินค้า ประชาชนที่อยู่บริเวณนี้ค่อนข้างมีวิธีชีวิตเป็นชุมชนเมือง
* ชุมชนกึ่งเมือง
เป็นพื้นที่ของหมู่บ้านที่มีเขตติดต่อกับเทศบาลเมืองพะเยา  ประชากรในพื้นที่จะประกอบอาชีพค้าขาย รับราชการ  รับจ้างมากกว่าการประกอบอาชีพเกษตรกรรมเพียงอย่างเดียว
* ชุมชนกึ่งชนบท
เป็นพื้นที่ชุมชนใหญ่  เดิมมีอาชีพทำการเกษตรเป็นส่วนใหญ่  เมื่อมีสถาบันและองค์กรต่าง ๆ  เข้ามาอยู่ร่วมในชุมชนทำให้มีการประกอบอาชีพค้าขาย สถานประกอบการและการให้บริการ  ตลอดจนเป็นลูกจ้างขององค์กรและสถาบันต่าง ๆ เพิ่มมากขึ้น
* ชุมชนเขตชนบทและชาวไทยภูเขา
เป็นพื้นที่ชุมชนที่ปลูกบ้านอาศัยอยู่ในพื้นที่สูงเชิงเขา  โดยเฉพาะบ้านแม่ต๋ำน้อย หมู่ที่  18  ซึ่งเป็นหมู่บ้านชาวไทยภูเขาประชากรจะประกอบอาชีพการเพาะปลูกพืชไร่  พืชสวน และหาของป่าเป็นอาชีพหลัก

## สถานที่ราชการ
* มหาวิทยาลัยพะเยา
* มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา
* ศูนย์อุตสาหกรรมอัญมณีจังหวัดพะเยา
* ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงานจังหวัดพะเยา
* โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยพะเยา
* สถานีวิจัยและทดสอบพันธุ์สัตว์จังหวัดพะเยา
* สำนักงานเทศบาลตำบลแม่กา

## อ้างอิง

แม่กา
แม่กา
แม่กา
หมวดหมู่:อำเภอเมืองพะเยา