เส้นทางสายไหม

**เส้นทางสายไหม** บ้างเรียก **เส้นทางแพรไหม** () เป็นชุดเส้นทางการส่งการค้าและวัฒนธรรมซึ่งเป็นศูนย์กลางของอันตรกิริยาทางวัฒนธรรมผ่านภูมิภาคของทวีปเอเชียที่เชื่อมตะวันตกและตะวันออกโดยการโยงพ่อค้าวาณิช ผู้แสวงบุญ นักบวช ทหาร ชนเร่ร่อนและผู้อาศัยในเมืองจากจีนและอินเดียไปยังทะเลเมดิเตอร์เรเนียนระหว่างเวลาหลายสมัย

เส้นทางสายไหมมีความยาว 6,437 กิโลเมตร (4,000 ไมล์) ได้ชื่อมาจากการค้าผ้าไหมจีนที่มีกำไรมากตลอดเส้นทาง เริ่มตั้งแต่ราชวงศ์ฮั่น (206 ปีก่อน ค.ศ. – ค.ศ. 220) ราชวงศ์ฮั่นขยายเส้นทางการค้าส่วนเอเชียกลางราว 114 ปีก่อนคริสศักราช ส่วนใหญ่ผ่านคณะทูตและการสำรวจของผู้แทนทางการทูตจักรวรรดิจีน จางเชียน (Zhang Qian) ชาวจีนสนใจมากกับความปลอดภัยของผลิตถัณฑ์การค้าของพวกตนและขยายกำแพงเมืองจีนเพื่อประกันการคุ้มครองเส้นทางการค้านี้

การค้าบนเส้นทางสายไหมเป็นปัจจัยสำคัญต่อการพัฒนาของอารยธรรมจีน อนุทวีปอินเดีย เปอร์เซีย ทวีปยุโรปและคาบสมุทรอาหรับ โดยเปิดอันตรกิริยาทางการเมืองและเศรษฐกิจทางไกลระหว่างอารยธรรม แม้ผ้าไหมเป็นสินค้าหลักจากจีน แต่ก็มีการค้าสินค้าอื่นจำนวนมาก ศาสนา ปรัชญาหลายความเชื่อและเทคโนโลยีต่าง ๆ จนถึงโรคก็ไปมาตามเส้นทางสายไหมเช่นกัน นอกเหนือจากการค้าทางเศรษฐกิจแล้ว เส้นทางสายไหมยังใช้เป็นการค้าทางวัฒนธรรมในบรรดาอารยธรรมตามเครือข่ายเส้นทางด้วย

ผู้ค้าหลักระหว่างยุคโบราณ คือ ชาวจีน เปอร์เซีย กรีก ซีเรีย โรมัน อาร์มีเนีย อินเดียและแบกเตรีย (Bactrian) และตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 5 ถึง 8 เป็นชาวซอกเดีย (Sogdian) ระหว่างการเจริญของศาสนาอิสลาม พ่อค้าอาหรับกลายมาโดดเด่น

ในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญครั้งที่ 38 พ.ศ. 2557 ณ กรุงโดฮา ประเทศกาตาร์ มีมติให้ขึ้นทะเบียนเส้นทางสายไหมในจีน คาซัคสถาน และคีร์กีซสถาน เป็นแหล่งมรดกโลกภายใต้ชื่อ *เส้นทางสายไหม : โครงข่ายเส้นทางฉนวนฉางอาน-เทียนชาน (Silk Roads: the Routes Network of Chang'an-Tianshan Corridor)* โดยให้เหตุผลว่า เส้นทางนี้เป็นที่ยอมรับกันว่ามรดกทางอารยธรรของมนุษยชาติ ในฐานะเป็นเส้นทางโบราณในการติดต่อค้าขายและสื่อสารระหว่างตะวันออกกับตะวันตก และต่อมาในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญครั้งที่ 45 พ.ศ. 2566 ณ กรุงรียาด ประเทศซาอุดีอาระเบีย มีมติให้ขึ้นทะเบียนเส้นทางสายไหมเป็นแหล่งมรดกโลกภายใต้ชื่อ *เส้นทางสายไหม : ฉนวนซารัฟชอน-การากุม (Silk Roads: Zarafshan-Karakum Corridor)*
   
## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูล

* Baines, John and Málek, Jaromir (1984) : *Atlas of Ancient Egypt*. Oxford, Time Life Books. 
* Boulnois, Luce.  2004. ***Silk Road:''' Monks, Warriors & Merchants on the Silk Road''. Translated by Helen Loveday with additional material by Bradley Mayhew and Angela Sheng. Airphoto International. ISBN 962-217-720-4 hardback, ISBN 962-217-721-2 softback.
* [[János Harmatta|Harmatta, János]], ed., 1994. ''History of civilizations of Central Asia, Volume II. The development of sedentary and nomadic civilizations: 700 BC to 250''.  Paris, UNESCO Publishing.
* Herodotus (5th century BCE) : ''Histories''. Translated with notes by George Rawlinson. 1996 edition. Ware, Hertfordshire, Wordsworth Editions Limited.
* Hopkirk, Peter: ''Foreign Devils on the Silk Road: The Search for the Lost Cities and Treasures of Chinese Central Asia''. The University of Massachusetts Press, Amherst, 1980, 1984. ISBN 0-87023-435-8
* Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N. 1979. ''China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty''. E. J. Brill, Leiden.
* Huyghe, Edith and Huyghe, François-Bernard:  "La route de la soie ou les empires du mirage", Petite bibliothèque Payot, 2006, ISBN 2-228-90073-7
* Juliano, Annettte, L. and Lerner, Judith A., et al. 2002. ''Monks and Merchants: Silk Road Treasures from Northwest China: Gansu and Ningxia, 4th-7th Century''.  Harry N. Abrams Inc., with The Asia Society.  ISBN 0-8109-3478-7; ISBN 0-87848-089-7 softback. 
* Klimkeit, Hans-Joach, im. 1988. ''Die Seidenstrasse: Handelsweg and Kulturbruecke zwischen Morgen- and Abendland.'' Koeln: DuMont Buchverlag.
* Klimkeit, Hans-Joachim. 1993. ***Gnosis on the Silk Road**: Gnostic Texts from Central Asia''. Trans. & presented by Hans-Joachim Klimkeit. HarperSanFrancisco. ISBN 0-06-064586-5.
* Knight, E. F. 1893. ''Where Three Empires Meet: A Narrative of Recent Travel in: Kashmir, Western Tibet, Gilgit, and the adjoining countries''. Longmans, Green, and Co., London. Reprint: Ch'eng Wen Publishing Company, Taipei. 1971.
* Li, Rongxi (translator). 1995. ''A Biography of the Tripiṭaka Master of the Great Ci’en Monastery of the Great Tang Dynasty''. Numata Center for Buddhist Translation and Research. Berkeley, California. ISBN 1-886439-00-1
* Li, Rongxi (translator). 1995. ''The Great Tang Dynasty Record of the Western Regions''. Numata Center for Buddhist Translation and Research. Berkeley, California. ISBN 1-886439-02-8
* [[Boris Anatol'evich Litvinsky|Litvinsky, B. A.]], ed., 1996. ''History of civilizations of Central Asia, Volume III. The crossroads of civilizations: 250 to 750''.  Paris, UNESCO Publishing. 
* Liu, Li, 2004, ''The Chinese Neolithic, Trajectories to Early States'', Cambridge UK, Cambridge University Press
* [[Xinru Liu|Liu, Xinru]], 2001. "Migration and Settlement of the Yuezhi-Kushan: Interaction and Interdependence of Nomadic and Sedentary Societies."  ''[[Journal of World History]]'', Volume 12, No. 2, Fall 2001. University of Hawaii Press, pp.&nbsp;261–292. [http://muse.jhu.edu/journals/jwh/].
* McDonald, Angus. 1995. ''The Five Foot Road: In Search of a Vanished China''. HarperCollins''West'', San Francisco. 
* Malkov, Artemy. 2007. The Silk Road: A mathematical model. ''History & Mathematics'', ed. by [[Peter Turchin]] et al. Moscow: KomKniga. ISBN 978-5-484-01002-8 
* Mallory, J. P. and Mair, Victor H., 2000. ''The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West''. Thames & Hudson, London.
* ''Ming Pao''. "Hong Kong proposes Silk Road on the Sea as World Heritage", August 7, 2005, p. A2.
* Osborne, Milton, 1975. ''River Road to China: The Mekong River Expedition'', 1866–73. George Allen & Unwin Lt.
* Puri, B. N, 1987 ''Buddhism in Central Asia'', Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi. (2000 reprint).
* Ray, Himanshu Prabha, 2003.  ''The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia''. Cambridge University Press. ISBN 0-521-80455-8 (hardback) ; ISBN 0-521-01109-4 (paperback).
* [[Viktor Sarianidi|Sarianidi, Viktor]], 1985. ''The Golden Hoard of Bactria: From the Tillya-tepe Excavations in Northern Afghanistan''. Harry N. Abrams, New York.
* Schafer, Edward H. 1963. ''The Golden Peaches of Samarkand: A study of T’ang Exotics''. University of California Press. Berkeley and Los Angeles. 1st paperback edition: 1985. ISBN 0-520-05462-8. 
* [[Marc Aurel Stein|Stein, Aurel M]]. 1907. ''Ancient Khotan: Detailed report of archaeological explorations in Chinese Turkestan'', 2 vols. Clarendon Press. Oxford.[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/]  
* Stein, Aurel M., 1912. ''Ruins of Desert Cathay: Personal narrative of explorations in Central Asia and westernmost China'', 2 vols.  Reprint: Delhi. Low Price Publications. 1990.
* Stein, Aurel M., 1921. ''Serindia: Detailed report of explorations in Central Asia and westernmost China'', 5 vols. London & Oxford. Clarendon Press. Reprint: Delhi. Motilal Banarsidass. 1980.[http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/] 
* Stein Aurel M., 1928. ''Innermost Asia: Detailed report of explorations in Central Asia, Kan-su and Eastern Iran'', 5 vols. Clarendon Press. Reprint: New Delhi. Cosmo Publications. 1981. 
* Stein Aurel M., 1932 ''On Ancient Central Asian Tracks: Brief Narrative of Three Expeditions in Innermost Asia and Northwestern China''. Reprinted with Introduction by Jeannette Mirsky. Book Faith India, Delhi. 1999.
* von Le Coq, Albert, 1928. Buried Treasures of Turkestan. Reprint with Introduction by Peter Hopkirk, Oxford University Press. 1985.
* Whitfield, Susan, 1999. ''Life Along the Silk Road.'' London: John Murray.
* Wimmel, Kenneth, 1996. ''The Alluring Target: In Search of the Secrets of Central Asia''. Trackless Sands Press, Palo Alto, CA. ISBN 1-879434-48-2
* Yan, Chen, 1986. "Earliest Silk Route: The Southwest Route." Chen Yan. ''China Reconstructs'', Vol. XXXV, No. 10. Oct. 1986, pp.&nbsp;59–62.
* 


== หนังสืออ่านเพิ่ม ==
* Bulliet, Richard W. 1975. ''The Camel and the Wheel''. Harvard University Press. ISBN 0-674-09130-2.
* Choisnel, Emmanuel : ''Les Parthes et la route de la soie'' ; Paris [u.a.], L' Harmattan [u.a.], 2005, ISBN 2-7475-7037-1
* 
* de la Vaissière, E., Sogdian Traders. A History, Leiden, Brill, 2005, Hardback ISBN 90-04-14252-5 [[Brill Publishers]], French version ISBN 2-85757-064-3 on [http://www.deboccard.com] 
* de la Vaissière, E., Trombert, E., Les Sogdiens en Chine, Paris, EFEO, 2005 ISBN 2-85539-653-0 [http://www.efeo.fr/publications/vdp.shtml] 
* Elisseeff, Vadime. Editor. 1998. ***The Silk Roads:*' Highways of Culture and Commerce*. UNESCO Publishing. Paris. Reprint: 2000. ISBN 92-3-103652-1 softback; ISBN 1-57181-221-0; ISBN 1-57181-222-9 softback.
* Foltz, Richard C. 1999. *Religions of the Silk Road: Overland Trade and Cultural Exchange from Antiquity to the Fifteenth Century.* New York: St. Martin's Griffin. ISBN 0-312-21408-1.
* Hill, John E. (2009) *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE*. BookSurge, Charleston, South Carolina. ISBN 978-1-4392-2134-1. 
* Hill, John E. 2004. *The Peoples of the West from the Weilüe* 魏略 *by Yu Huan* 魚豢*: A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265.* Draft annotated English translation. [http://depts.washington.edu/silkroad/texts/weilue/weilue.html]
* [[Peter Hopkirk|Hopkirk, Peter]]:  *The Great Game: the Struggle for Empire in Central Asia*; Kodansha International, New York, 1990, 1992.
* Il Milione by Marco Polo
* Kuzmina, E. E. *The Prehistory of the Silk Road*. (2008) Edited by Victor H. Mair. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 978-0-8122-4041-2.
* [[Xinru Liu|Liu, Xinru]], and Shaffer, Lynda Norene. 2007. *Connections Across Eurasia: Transportation, Communication, and Cultural Exchange on the Silk Roads*. McGraw Hill, New York. ISBN 978-0-07-284351-4.
* Miller, Roy Andrew (1959) : *Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty*. University of California Press.
* Hallikainen, Saana : *Connections from Europe to Asia and how the trading was affected by the cultural exchange* (2002)
* Thubron, C., *The Silk Road to China* (Hamlyn, 1989)
* Lawrenson, Brian, *Following Marco 'Polo's Silk Road*. Second Edition. Marco Polo Press 2010. ISBN 978-1-4392-4942-0 paperback 344 pages. [http://www.marcopolopress.com] .

== แหล่งข้อมูลอื่น ==

* [http://www.cnto.org/silkroad.asp China National Tourist Office] 
* [http://depts.washington.edu/silkroad/maps/maps.html Silk Road Atlas (University of Washington)]
* [http://www.ess.uci.edu/~oliver/silk.html The history of the Silk Road by Oliver Wild] 
* [http://www.ciolek.com/owtrad.html Old World Traditional Trade Routes Project] 
* [http://www.studyrussian.com/seidenstrasse/silkroad/index.htm Travel report incl. photos along the Silk Road] 
* [http://www.silk-road.com/ Silkroad Foundation]
* [http://www.silkroadproject.org/ Silk Road Project]
* [http://www.travelthesilkroad.org/ Silk Road Society] 
* [http://montgomery.cas.muohio.edu/silkroad Miami University Silk Road Project]
* [http://www.ourorient.com/articles/relations/hanandrome.htm The Great Handclasp -- The Han Empire and the Roman Empire] 
* [http://wiki.wsu.edu/wsuwiki/Silk_Road Silk Road] 
* [http://www.fofweb.com/Electronic_Images/Maps/HMOF8-08-c.pdf Silk Road in Greco Roman times (map)]

* [http://idp.bl.uk/ International Dunhuang Project] 
* Downloadable article: "Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age" Li et al. *BMC Biology'' 2010, 8:15. http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf

หมวดหมู่:การค้าระหว่างประเทศ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เอเชีย
หมวดหมู่:ทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:เส้นทางการค้า