มังรายกะยอฉะวาที่ 2 แห่งอังวะ

**มังรายกะยอฉะวาแห่งอังวะ** ( เมงเยจอสวา , ;  16 พฤศจิกายน ค.ศ. 1567 – ปลายธันวาคม ค.ศ. 1599) หรือ **มังแยจอชวา**  เป็นพระเจ้าอังวะระหว่าง ค.ศ. 1587 จนถึง ค.ศ. 1593 และเป็นพระมหาอุปราชาหงสาวดีระหว่างปี ค.ศ. 1593 ถึง 1599 ตรงกับรัชสมัยพระเจ้านันทบุเรงผู้เป็นพระบิดา สุดท้ายในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1599 พระองค์ทรยศพระบิดาและแปรพักตร์ไปเข้ากับพระเจ้าเมงเยสีหตูที่ 2 แห่งตองอู  กับพระเจ้ายะไข่มี่นยาซาจี้  ทรงให้สัญญาว่า ถ้าหากเมงเยจอสวามาเข้าด้วย ร่วมกันโค่นล้มพระเจ้านันทบุเรง จะตั้งพระองค์เป็นกษัตริย์องค์ถัดไป แต่ในที่สุดพระองค์ก็ถูกนะฉิ่นเหน่าง์ พระราชบุตรของเมงเยสีหตู ลอบวางยาพิษสังหารพระองค์ในอีกไม่กี่วันต่อมา

## บรรพบุรุษ
เจ้าชายเป็นพระราชโอรสของพระเจ้านันทบุเรง (ขณะยังเป็นพระมหาอุปราชา) กับพระนางหงสาวดีมิบะยา  พระราชสมภพวันที่ 16 พฤศจิกายน ค.ศ. 1567 ที่พะโค พระองค์เป็นพระราชบุตรองค์ที่ 6 และพระราชโอรสองค์ที่สอง โดยมีพี่น้องรวม 6 พระองค์

## ต้นพระชนม์

เจ้าชายเติบโตที่หงสาวดีในรัชสมัยพระเจ้าบุเรงนอง พระอัยกาผู้สถาปนาจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หลังพระเจ้าบุเรงนองสวรรคตในวันที่ 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 พระเจ้านันทบุเรงขึ้นครองราชย์ต่อโดยไม่มีเหตุภัยใด มังรายกะยอฉะวากลายเป็นผู้อยู่ในลำดับการสืบราชสันตติวงศ์องค์ที่สอง เป็นรองเพียงมังกยอชวา พระเชษฐาผู้เป็นพระมหาอุปราชา

อย่างไรก็ตาม วันเวลาของจักรวรรดิกำลังจะหมดลง กษัตริย์องค์ใหม่ไม่ได้รับการสนับสนุนจากข้าราชบริพารฝ่ายหลักที่ปกครองอาณาจักรที่เคยมีอำนาจอธิปไตยเพียงไม่กี่ทศวรรษก่อนหน้านั้น เมื่อถึง ค.ศ. 1584 พระเจ้านันทบุเรงต้องเผชิญกับการกบฏอย่างรุนแรงในอังวะ (พม่าตอนบน) และสยาม กษัตริย์ทรงพึ่งพามังกยอชวาเพื่อรักษาจักรวรรดิให้คงอยู่ ส่วนมังรายกะยอฉะวาไม่ใช่ปัจจัยสำคัญ พระองค์มิได้เคยออกศึกสงครามเลยในช่วงแรก เช่น รัฐฉานของจีน (ค.ศ. 1582–83) อังวะ (1584) และสยาม (1584, 1586) ต่างจากเจ้าชายอาวุโสองค์อื่น ๆ ในตอนนั้น

## พระเจ้าอังวะ
### ขึ้นครองราชย์
ภารกิจสำคัญครั้งแรกของเจ้าชายเกิดขึ้นในเดือนกันยายน/ตุลาคม ค.ศ. 1586 พระเจ้ามินเลตยาแห่งอังวะที่พระเจ้านันทบุเรงแต่งตั้งสองปีก่อน สิ้นพระชนม์ลง พระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งพระราชโอรสองค์ที่สองในอัครมเหสีเป็นพระเจ้าอังวะพร้อมบรรดาศักดิ์มังรายกะยอฉะวา โดยมีผลในวันที่  (วันที่นักโหราศาสตร์ในราชสำนักถือว่าฤกษ์ดี) เพื่อช่วยเจ้าชายวัยหนุ่มปกครองพม่าตอนบน พระเจ้านันทบุเรงทรงส่งแม่ทัพและขุนนางสิบกว่าคนไปช่วยราชการ นำโดยพญายอทา (เป็นอัครมหาเสนาบดี) และแล๊ตแหว่คยีเมี่ยนมู (เป็นผู้บัญชาการกองทัพ)

ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1587 มังรายกะยอฉะวาและคณะเดินทางเสด็จถึงอังวะ กษัตริย์พระองค์ใหม่มีภารกิจอันยากลำบากรออยู่เบื้องหน้า นั่นคือ สถาปนาอำนาจควบคุมผู้ปกครองรัฐบริวารที่แตกแยกทั่วทั้งภาคกลางและภาคเหนือของพม่า รัฐฉาน และมณีปุระให้เข้มงวดยิ่งขึ้น การแต่งตั้งพระจ้าอังวะถือเป็นจุดสิ้นสุดในการทดลองของพระเจ้านันทบุเรง สองปีก่อน พระเจ้านันทบุเรงผู้ไม่ทรงต้องการผู้ปกครองรัฐบริวารที่เข้มแข็งอีกดังพระเจ้าตะโดเมงสอแห่งอังวะผู้ก่อกบฏ ทรงทดลองโดยแต่งตั้งมินเลตยาให้เป็นเจ้าเมืองที่ปกครองพระราชอาณาจักรทางตอนเหนือ ข้อเสียของนโยบายนี้คือ แม้ว่าผู้ปกครองอย่างมินเลตยาจะเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าตะเบ็งชะเวตี้ กลับไม่มีอำนาจควบคุมผู้ปกครองรัฐบริวารของอังวะมากนัก ซึ่งเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าบุเรงนองอยู่หลายพระองค์ อาจด้วยเหตุนี้ ทำให้อังวะไม่สามารถส่งกำลังพลไปช่วยหงสาวดีในการทำสงครามในสยามได้มากนัก

### ครองราชย์
วาระการดำรงตำแหน่งของมังรายกะยอฉะวาเต็มไปด้วยความวุ่นวายตั้งแต่เริ่มต้น ความล้มเหลวในสยามซ้ำแล้วซ้ำเล่ากำลังกัดกร่อนอำนาจของพระเจ้าหงสาวดีอย่างร้ายแรง ไม่มีผู้ปกครองประเทศราชแห่งใดประทับใจพระเจ้าอังวะวัย 19 พรรษาผู้นี้ ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1587 หลังจากดำรงตำแหน่งเพียงเจ็ดเดือน รัฐฉานขนาดเล็กในอังวะก่อกบฏ รัฐบาลชุดใหม่ที่อังวะมิอาจจัดทัพหรือหายุทธศาสตร์ในการรับมือกับข้าศึกได้ ในที่สุด พระราชบิดาจำต้องส่งทหาร 4,000 นายจากพม่าตอนล่าง ซึ่งใช้เวลาในการปราบปรามกบฏเจ็ดเดือน

อังวะสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ดีขึ้นในปีถัด ๆ มา ใน ค.ศ. 1590 มังรายกะยอฉะวาสามารถสนับสนุนกองทัพส่วนใหญ่ที่มีกำลังพล 10,000 นาย โดยจัดตั้งขึ้นเพื่อปราบปรามกบฏในรัฐฉานทางเหนือของเมืองโม่ก้อง แต่พระองค์ก็ยังไม่ได้เข้าร่วมการทัพพระเจ้าแปรตะโดธรรมราชาที่ 3 ผู้เป็นพระอนุชา ได้ขึ้นเป็นผู้บัญชาการกองทัพ (เจ้าชายนะฉิ่นเหน่าง์พระชนมายุ 12 พรรษา ก็ได้ขึ้นเป็น "ผู้บัญชาการ" กองทหารด้วย) กองทัพได้ปราบปรามกบฏในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1591 แต่หลังถอนทัพออกไป ความไม่มั่นคงก็กลับมาอีกครั้ง กระนั้นในครั้งนี้ มังรายกะยอฉะวาจำต้องไปยังแนวหน้าด้วยตนเอง พระเจ้านันทบุเรงผู้กำลังทุ่มเทความพยายามทั้งหมดเพื่อปราบการรุกรานของสยามในชายฝั่งตะนาวศรีตอนใต้อย่างบ้าคลั่ง ทรงร้องขอพระองค์ให้ทำเช่นนั้นอย่างชัดเจน ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1591 มังรายกะยอฉะวาจึงขึ้นสู่แนวหน้าเป็นครั้งแรก นำทัพด้วยกำลังพล 8,000 นาย ม้า 600 ตัว และช้าง 60 เชือก หลังการล้อมเมืองนานเจ็ดเดือน กองทัพก็บุกทะลวงและยึดเมืองได้ หัวหน้ากบฏแห่งโม่ก้องถูกจับและประหารชีวิต

ความสำเร็จที่โม่ก้องได้รับเสียงชื่นชมจากพระมหากษัตริย์ นับเป็นจุดเด่นเพียงจุดเดียวสำหรับพระเจ้านันทบุเรง การรุกรานสยามทั้งสี่ครั้งไม่เพียงแต่จะล้มเหลวเท่านั้น แต่สยามยังทำการโต้กลับ คุกคามชายฝั่งตะนาวศรี ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1592 มังรายกะยอฉะวาเสด็จไปยังหงสาวดี และได้รับของขวัญล้ำค่าจากพระราชบิดา นี่น่าจะเป็นครั้งสุดท้ายที่พระองค์ได้พบกับมังกยอชวา พระเชษฐาที่กำลังวางแผนการรุกรานสยามร่วมกับพระราชบิดาอีกครั้ง บางทีอาจเป็นเพราะพม่าตอนบนยังคงไม่มั่นคง มังรายกะยอฉะวาจึงไม่ได้ส่งกำลังพลในการรุกรานครั้งนี้มากนัก

ในไม่ช้า มังรายกะยอฉะวากลายเป็นตัวเต็งที่จะสืบทอดตำแหน่งต่อจากมังกยอชวาผู้สิ้นพระชนม์ในสยามเมื่อเดือนมกราคม ค.ศ. 1593 แต่พระเจ้านันทบุเรงทรงตกตะลึงและเสียพระทัยอย่างยิ่งกับการสิ้นพระชนม์ของพระราชโอรสองค์ใหญ่ และทรงรอเกือบหนึ่งปีก่อนที่จะทรงแต่งตั้งพระราชโอรสองค์ที่สองเป็นพระมหาอุปราชาในวันที่  พระองค์ไม่แต่งตั้งพระเจ้าอังวะ ด้วยความไม่ไว้วางพระทัยคู่แข่งที่มีศักยภาพในพม่าตอนบน พระองค์ทรงแต่งตั้งพญายอทาและแล๊ตแหว่คยีเมี่ยนมู เสนาบดีของผู้มังรายกะยอฉะวา เป็นผู้ปกครองร่วม โดยได้รับการสนับสนุนด้วยกองทัพที่มีกำลังพล 3,000 นาย

## พระมหาอุปราชา
ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1594 มังรายกะยอฉะวาเสด็จกลับหงสาวดีที่อ่อนแอลงอย่างมาก ฐานทัพหลักในพม่าตอนล่างต้องแบกรับภาระหนักจากสงครามในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา และปัจจุบันประชากรลดลงอย่างมาก ชายฉกรรจ์หลายคนหนีไปบวชเป็นพระ ไพร่พลตามสัญญา ผู้ติดตามส่วนตัว หรือผู้ลี้ภัยในอาณาจักรใกล้เคียงเพื่อหนีการเกณฑ์ทหาร กระนั้น มกุฎราชกุมารองค์ใหม่ก็ทรงเร่งระดมกำลังชายฉกรรจ์เพิ่มขึ้น ซึ่งส่วนใหญ่มาจากพม่าตอนล่างเช่นกัน ทรงประทับตราชายฉกรรจ์เพื่อความสะดวกในการระบุตัวตน ประหารชีวิตผู้หลบหนีการเกณฑ์ทหาร และบังคับพระภิกษุจับสึกมาเป็นทหาร ไม่นานเขาก็ปะทะกับตะโดธรรมราชาผู้ไม่เห็นด้วยกับกลยุทธ์ของพระองค์อย่างเปิดเผย พระเจ้านันทบุเรงถูกบังคับให้เข้าแทรกแซงการทะเลาะวิวาทระหว่างพี่น้องทั้งสอง โดยปล่อยตัวทหารเกณฑ์อย่างเป็นทางการและยึดทรัพย์สิน แต่ความเสียหายเกิดขึ้นไปแล้ว การบีบบังคับกลับกลายเป็นการทำลายตนเอง เมื่อเกษตรกรหายไป ราคาข้าวในพม่าตอนล่างก็พุ่งสูงขึ้นจนถึงระดับที่ไม่เคยมีใครได้ยินมาก่อน

สิ่งที่ตามมาคือการก่อกบฏต่อเนื่องทั่วจักรวรรดิในอีกสามปีต่อมา การล่มสลายครั้งใหญ่เริ่มต้นจากการกบฏที่ได้รับการสนับสนุนจากสยามในมอละมไยน์ (เมาะลำเลิง) ในเดือนตุลาคม/พฤศจิกายน ค.ศ. 1594 กองกำลังสยามที่นำโดยสมเด็จพระนเรศวรมหาราชได้ดำเนินการปิดล้อมหงสาวดีในเดือนธันวาคม ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1595 เมืองแปรก่อกบฏตอนใกล้สิ้นสุดการปิดล้อม ตามมาด้วยล้านช้าง  เดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1595 พม่าตอนบนและดินแดนทางตอนเหนืออื่น ๆ ได้รับเอกราชโดยพฤตินัย แน่นอนว่านับตั้งแต่มังรายกะยอฉะวาถูกเรียกตัวกลับหงสาวดี หรืออาจจะก่อนหน้านั้น ล้านช้างกลับคืนสู่อาณาจักรในช่วงสั้น ๆ ใน ค.ศ. 1596 ด้วยการสิ้นพระชนม์อย่างกะทันหันของพระหน่อแก้วกุมารผู้เป็นกบฏ แต่ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1597 ตองอูและล้านนาได้ก่อกบฏอย่างเปิดเผย ดินแดนอื่น ๆ อย่างอังวะและล้านช้างไม่ได้ประกาศเอกราชโดยสมบูรณ์แต่ก็แยกตัวออกไปเช่นกัน

หงสาวดีไม่มีอำนาจที่จะทำอะไรทั้งสิ้น ในเวลานั้น พระเจ้านันทบุเรงและมังรายกะยอฉะวาเพิ่งยึดครองสองจังหวัด (หงสาวดีและดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำอิรวดี) ของพม่าตอนล่างได้ ใน ค.ศ. 1598 รัฐกบฏตองอูและอาณาจักรยะไข่ทางชายฝั่งตะวันตกตกลงที่จะร่วมกันโจมตีหงสาวดี กองทัพตองอูและยะไข่ได้ปิดล้อมหงสาวดีในเดือนเมษายน ค.ศ. 1599 หลังปิดล้อมแปดเดือน เมืองหงสาวดีประสบกับอดอยากและทหารส่วนใหญ่หนีทัพไปแล้ว ต่อมา มังรายกะยอฉะวาได้รับข้อเสนอลับจากพระเจ้าเมงเยสีหตูที่ 2 แห่งตองอู ผู้สัญญาว่าจะยกพระราชธิดาให้หากพระองค์แปรพักตร์ มังรายกะยอฉะวายอมรับข้อเสนอและหลบหนีออกจากเมือง เมงเยสีหตูจึงส่งมังรายกะยอฉะวาไปยังตองอูพร้อมกับข้าราชบริพาร 30 คน

การแปรพักตร์ของมังรายกะยอฉะวาสร้างความตกตะลึงแก่พระเจ้านันทบุเรงอย่างมาก กษัตริย์ตรัสว่าพระองค์ต่อสู้เพื่อพระราชโอรสเพียงผู้เดียว ผู้บัดนี้ทรยศต่อพระองค์ กษัตริย์ผู้สิ้นหวังจึงยอมจำนนในทันทีเมื่อวันที่ 

## สวรรคต
ขณะเดียวกันที่ตองอู นัดจินหน่อง รัชทายาทตองอู ทรงมิชอบพอพระทัยกับพระเจ้านันทบุเรงและมังรายกะยอฉะวาเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว มิได้สนพระทัยคำสัตย์สัญญาของพระราชบิดาและสั่งให้ประหารชีวิตมังรายกะยอฉะวา ขณะนั้นมังรายกะยอฉะวามีพระชนมายุเพียง 32 พรรษา

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
มีนักแสดงผู้รับบท มังรายกะยอฉะวาที่ 2 แห่งอังวะ ได้แก่

* ปัณณวิชญ์ สิริเกียรติวาณิชย์ จากละครเรื่อง หงสาวดี (2569)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:ราชวงศ์ตองอู
หมวดหมู่:พระเจ้าอังวะ
หมวดหมู่:พระมหาอุปราชาพม่า