สภารัฐธรรมนูญกัมพูชา

**สภารัฐธรรมนูญกัมพูชา** () เป็นองค์กรที่ได้รับเลือกตั้งในปี ค.ศ. 1993 เพื่อร่างรัฐธรรมนูญสำหรับกัมพูชาตามที่ระบุไว้ในสนธิสัญญาสันติภาพที่กรุงปารีส ค.ศ. 1991 การร่างรัฐธรรมนูญของกัมพูชาเกิดขึ้นระหว่างเดือนมิถุนายนถึงกันยายน ค.ศ. 1993 และส่งผลให้สถานการณ์ทางการเมืองของกัมพูชาเปลี่ยนแปลงจากการปกครองแบบเผด็จการที่มีปัญหาสงครามกลางเมืองอย่างยาวนานเป็นการปกครองแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ การร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าวสำเร็จลุล่วงภายใต้การชี้นำ การอุปถัมภ์ และเงินทุนขององค์การบริหารชั่วคราวแห่งสหประชาชาติในกัมพูชา (อันแทค) โดยใช้งบประมาณมากกว่า 1.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในการยุติสงครามกลางเมืองของประเทศที่ดำเนินมาหลายทศวรรษ และนำฝ่ายที่ทำสงครามเข้าสู่การแข่งขันทางการเมืองมากกว่าการทหาร  ผลลัพธ์ของกระบวนการดังกล่าวทำให้เกิดรัฐธรรมนูญสำหรับกัมพูชาซึ่งรับรองการแข่งขันทางการเมืองอย่างเสรี การเลือกตั้งทั่วไป สิทธิและการเป็นผู้แทนที่เท่าเทียมกัน รวมถึงสิทธิออกเสียงเลือกตั้งทั่วไป

## เบื้องหลัง
เช่นเดียวกับประเทศเพื่อนบ้านหลายประเทศ กัมพูชา ไม่มีประวัติศาสตร์ก่อนยุคอาณานิคมเกี่ยวกับแนวคิดเรื่องรัฐธรรมนูญและหลักนิติธรรม ดุลอำนาจระหว่างพระมหากษัตริย์และศูนย์กลางอำนาจของพระองค์ในกัมพูชาจึงปกครองโดยอาศัยอิทธิพลและช่องทางที่ไม่เป็นทางการเป็นส่วนใหญ่ เดวิด พี. แชนด์เลอร์ นักประวัติศาสตร์กัมพูชา ได้อธิบายไว้ว่า "เช่นเดียวกับจักรพรรดิจีนส่วนใหญ่ กษัตริย์กัมพูชาจะสามารถปกครองได้โดยการขยายเครือข่ายการอุปถัมภ์และพันธะร่วมกันออกไปจากพระราชวัง โดยเริ่มแรกผ่านทางผู้ใกล้ชิดและพระบรมวงศานุวงศ์ แต่ต่อมาก็จะกระจายไปในพื้นที่ชายขอบของอาณาจักร และต้องพึ่งพาผู้มีอำนาจในท้องถิ่นมากขึ้น" เมื่อเข้าสู่คริสตศตวรรษที่ 19 ประชากรในชนบทส่วนใหญ่มีความคิดเกี่ยวกับกษัตริย์ของตนเพียงผิวเผินเท่านั้น โดยแชนด์เลอร์กล่าวว่า ประชาชนในชนบทส่วนใหญ่เชื่อว่ากษัตริย์ทรงมีอำนาจเหนือดินฟ้าอากาศ และสามารถ "มอบความยุติธรรมที่แท้จริง" และเป็น "ศูนย์รวมความหวังทางการปกครองอย่างเดียวของชาวนา"  ซึ่งกล่าวได้ว่าความชอบธรรมในอำนาจพระองค์นั้นมาจากพระบารมี ความเป็นพระราชวงศ์ และความเชื่อทางจักรวาลวิทยา มากกว่าการทรงบังคับใช้ระบบกฎหมายอย่างยุติธรรม

แนวคิดเรื่องระบบกฎหมายและตุลาการที่มีระเบียบแบบแผนเพิ่งได้รับการแนะนำในกัมพูชาเมื่อเข้าสู่การเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสในคริสตศตวรรษที่ 19 แนวคิดเรื่องการกำหนดและจำกัดอำนาจของรัฐในกฎหมายอย่างเป็นทางการได้ถูกนำมาใช้ควบคู่ในเวลาเดียวกัน กระบวนการดังกล่าวได้รับการตอกย้ำหลังจากการถอนตัวออกจากกัมพูชาของฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1953 และรัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1947 ที่ฝรั่งเศสได้มอบไว้ก่อนหน้า  การร่างรัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1993 ได้นำเอารัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1947 และรัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1989 ซึ่งร่างขึ้นโดยสาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชาโดยมีเวียดนามหนุนหลัง มาเป็นแบบใช้โดยส่วนมาก โดยรัฐธรรมนูญทั้งสองได้ถูกใช้เป็นแบบเนื่องจากเอื้อประโยชน์ต่อพรรคการเมืองสองพรรคนำในสภารัฐธรรมนูญกัมพูชาเป็นอย่างมากคือ พรรคฟุนซินเปก ซึ่งเป็นพรรคกษัตริย์นิยม และ พรรคประชาชนกัมพูชา ซึ่งครองอำนาจทางการเมืองในกัมพูชาในเวลานั้น รัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1947 นำเสนอระบอบราชาธิปไตยที่เข้มแข็งและโครงสร้างก่อนสงครามกลางเมืองซึ่งพรรคฟุนซินเปกได้สนับสนุนรัฐธรรมนูญปีดังกล่าว ขณะที่ รัฐธรรมนูญปี ค.ศ. 1989 ได้รับการสนับสนุนจากพรรคประชาชนกัมพูชาซึ่งเป็นผู้ร่างเช่นกันเนื่องจากได้รับการสนับสนุนอย่างมากต่อระเบียบการเมืองที่มีอยู่ในเวลานั้น 

## ข้อตกลงสันติภาพปารีส
thumb|ธงองค์การบริหารชั่วคราวแห่งสหประชาชาติในกัมพูชา

ข้อตกลงสันติภาพปารีสมีขึ้นในปี ค.ศ. 1991 และมุ่งหมายที่จะยุติความรุนแรงทางการเมืองที่รุมเร้ากัมพูชาตั้งแต่ทศวรรษ 1960 ข้อตกลงนี้ได้รับร่างมาเพื่อยุติสงครามกลางเมืองในกัมพูชา ถอนกองกำลังเวียดนามที่กำลังยึดครองกัมพูชา และจัดให้มีการเลือกตั้งที่มีความเสรี ความยุติธรรม และความสงบ ภาคีของข้อตกลงดังกล่าว ได้แก่ ออสเตรเลีย, บรูไน, กัมพูชา (สาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชา และ รัฏฐาภิบาลผสมกัมพูชาประชาธิปไตย), แคนาดา, จีน, ฝรั่งเศส, อินเดีย, อินโดนีเซีย, ญี่ปุ่น, ลาว, มาเลเซีย, ฟิลิปปินส์, สิงคโปร์, สหภาพโซเวียต, สหราชอาณาจักร, สหรัฐอเมริกา, เวียดนาม, ยูโกสลาเวีย และ  ไทย ได้จัดทำข้อตกลงเกี่ยวกับการยุติความขัดแย้งในกัมพูชาโดยครอบคลุมทางการเมือง ซึ่งเป็นเอกสารที่ร่างแนวทางการฟื้นฟู คำสั่งสำหรับข้อตกลงดังกล่าว ได้แก่ การจัดเตรียมในช่วงเปลี่ยนผ่าน ช่วงเปลี่ยนผ่าน สหประชาชาติ อำนาจการเปลี่ยนผ่านในกัมพูชา สภาสูงสุดแห่งชาติ การถอนกำลังต่างประเทศ การตรวจสอบ การหยุดยิงและการยุติความช่วยเหลือทางทหารจากภายนอก การเลือกตั้ง สิทธิมนุษยชน การรับประกันระหว่างประเทศ ผู้ลี้ภัยและบุคคลที่พลัดถิ่น ชุมชนแห่งชาติ คอมมูน และการเป็นผู้แทน

การร่างรัฐธรรมนูญและการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยเป็นเพียงส่วนหนึ่งของกระบวนการหลุดพ้นและฟื้นฟูความสัมพันธ์ที่ใหญ่กว่าซึ่งระบุไว้ในข้อตกลงสันติภาพปารีส แม้ว่าจะสิ้นสุดลงด้วยการเปลี่ยนแปลงกัมพูชาไปสู่ประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญอย่างสมบูรณ์ แต่กระบวนการดังกล่าวก็แบ่งออกเป็น 6 ขั้นตอน ตามที่ศาสตราจารย์สตีเฟน มาร์กแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดระบุไว้ในรายงานสำหรับสถาบันสันติภาพแห่งสหรัฐอเมริกา ขั้นตอนดังกล่าวมีดังนี้: 

:•	การหยุดยิง การปลดประจำการ และการสร้างสภาพแวดล้อมทางการเมืองที่เป็นกลาง
:•	การเลือกตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญผ่านการเลือกตั้งที่ดำเนินการโดยสหประชาชาติ ซึ่งผลการเลือกตั้งได้รับการประกาศว่า "เสรีและยุติธรรม" โดย SRSG และคณะมนตรีความมั่นคง
:•	การคัดเลือกคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจากสมาชิกสภารัฐธรรมนูญ
:•	ให้สภารัฐธรรมนูญพิจารณารับรองร่างรัฐธรรมนูญ
:•	การลงพระปรมาภิไธยโดยพระมหากษัตริย์
:•	การเปลี่ยนแปลงสภารัฐธรรมนูญเป็นรัฐสภา

ภาคผนวกที่ 5 ของข้อตกลงว่าด้วยการยุติความขัดแย้งในกัมพูชาโดยครอบคลุมทางการเมือง เรียกว่า หลักการสำหรับรัฐธรรมนูญฉบับใหม่สำหรับกัมพูชา ประกอบด้วยหลักการ 6 ประการที่จะชี้นำผู้ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ของกัมพูชาในการสร้างประชาธิปไตยแบบเสรีนิยม หลักการเหล่านี้ได้มาจากคำแนะนำของสหประชาชาติที่ออกในระหว่างการร่างรัฐธรรมนูญของประเทศนามิเบียในปี ค.ศ. 1982  หลักการเหล่านั้นคือ 

::1.	รัฐธรรมนูญจะเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ การแก้ไขรัฐธรรมนูญจะกระทำได้ก็ต่อเมื่อผ่านกระบวนการที่กำหนด ซึ่งเกี่ยวข้องกับการอนุมัติของฝ่ายนิติบัญญัติ การลงประชามติของประชาชน หรือทั้งสองอย่าง   
::2.	รัฐธรรมนูญจะประกอบด้วยคำประกาศสิทธิพื้นฐานต่างๆ รวมถึงสิทธิในการมีชีวิต เสรีภาพส่วนบุคคล ความปลอดภัย เสรีภาพในการเดินทาง เสรีภาพในการนับถือศาสนา การชุมนุมและการสมาคม รวมทั้งพรรคการเมืองและสหภาพแรงงาน กระบวนการทางกฎหมายและความเท่าเทียมกันต่อหน้ากฎหมาย การคุ้มครองจากการยึดทรัพย์สินโดยพลการหรือการยึดทรัพย์สินส่วนบุคคลโดยไม่ได้รับการชดเชยอย่างยุติธรรม และเสรีภาพจากการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติ ชาติพันธุ์ ศาสนา หรือเพศ รัฐธรรมนูญจะห้ามการใช้กฎหมายอาญาย้อนหลัง บุคคลที่ได้รับความเสียหายจะมีสิทธิขอให้ศาลตัดสินและบังคับใช้สิทธิเหล่านี้   
::3.	รัฐธรรมนูญจะประกาศสถานะของกัมพูชาเป็นรัฐที่มีอำนาจอธิปไตย อิสระ และเป็นกลาง และความสามัคคีแห่งชาติของประชาชนชาวกัมพูชา   
::4.	รัฐธรรมนูญจะระบุว่ากัมพูชาจะปฏิบัติตามระบบประชาธิปไตยแบบเสรีนิยมบนพื้นฐานของความหลากหลาย และจะจัดให้มีการเลือกตั้งตามระยะเวลาและถูกต้องเหมาะสม  
::5.	จะมีการจัดตั้งองค์กรตุลาการที่เป็นอิสระ ซึ่งมีอำนาจในการบังคับใช้สิทธิต่าง ๆ ตามที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ  
::6.	รัฐธรรมนูญจะได้รับการรับรองโดยมติเสียงข้างมากสองในสามของสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ

คำว่า "ประชาธิปไตยแบบเสรีนิยม" ตามที่ระบุไว้ในหลักการที่สี่ ได้รับการนำมาใช้ในการอภิปรายเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญโดยเจ้านโรดมสีหนุในระหว่างการเจรจาครั้งก่อนกับกลุ่มต่าง ๆ ในกัมพูชาซึ่งกำลังรบกันและองค์กรระหว่างประเทศ มีการคาดเดาว่าพระองค์หมายถึงความหวังของพระองค์สำหรับอนาคตของกัมพูชา เนื่องจากพระองค์สันนิษฐานว่าภาษาเช่นนี้เป็นสิ่งที่ฝ่ายต่าง ๆ ในอเมริกาและยุโรปในข้อตกลงกำลังมองหา มีการสังเกตว่า "ประชาธิปไตยแบบเสรีนิยม" นั้นแตกต่างไปจากระบบการเมืองที่พระองค์สร้างขึ้นเองเมื่อได้รับเอกราช  เงื่อนไขดังกล่าวไม่มีอยู่ในข้อตกลงขั้นสุดท้าย แม้ว่าจะมีการระบุองค์ประกอบแปดประการของการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตยไว้อย่างชัดเจน องค์ประกอบแปดประการดังกล่าวได้แก่ การเลือกตั้งที่เกิดขึ้นเป็นประจำ การเลือกตั้งที่ "แท้จริง" และปราศจากการบิดเบือน การรับประกันสิทธิในการลงคะแนนเสียง การรับประกันสิทธิในการลงสมัครรับเลือกตั้ง สิทธิออกเสียงเลือกตั้งทั่วไป สิทธิออกเสียงเลือกตั้งที่เท่าเทียมกัน (ความเสมอภาคของคะแนนเสียงแต่ละเสียง) การลงคะแนนเสียงแบบส่วนตัวและแบบลับ และความสามารถที่ยุติธรรมของบุคคลและกลุ่มต่างๆ ในการจัดระเบียบและมีส่วนร่วมในกระบวนการเลือกตั้งผ่านการอภิปรายในที่สาธารณะ 

## สภารัฐธรรมนูญ
[150px|thumb|[ฮุน เซน]]
 
ข้อตกลงสันติภาพปารีสกำหนดให้มีการเลือกตั้งสภารัฐธรรมนูญภายใต้การควบคุมของอันแทคเพื่อร่างรัฐธรรมนูญตามหลักการ 6 ประการ การเลือกตั้งดังกล่าวจัดขึ้นระหว่างวันที่ 23 พฤษภาคม ถึง 28 พฤษภาคม ค.ศ. 1993  แม้จะมีภัยคุกคามจากเขมรแดงที่จะก่อความรุนแรงในวันเลือกตั้งอย่างแพร่หลาย รวมถึงมีการลอบสังหารและข่มขู่คุกคามต่อสมาชิกพรรคการเมืองส่วนใหญ่ แต่การเข้าร่วมก็ยังคงมาก มีผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งมากกว่าร้อยละ 90 หรือประมาณ 4.5 ล้านคนของกัมพูชาไปลงคะแนนเสียงทั่วประเทศ โดยมากกว่าครึ่งหนึ่งไปลงคะแนนในวันแรกเพียงวันเดียว  ในวันที่ 10 มิถุนายน ผลการเลือกตั้งได้รับการรับรองว่าเป็นไปอย่างเสรีและยุติธรรมโดยผู้แทนพิเศษของเลขาธิการในนามตัวแทนของเลขาธิการและองค์การสหประชาชาติ พรรคฟุนซินเปกนำการลงคะแนนเสียงด้วยคะแนนเสียง 45% ซึ่งได้ที่นั่งในสภารัฐธรรมนูญ 58 ที่นั่ง ตามมาด้วยพรรคประชาชนกัมพูชา ด้วยคะแนนเสียง 38% หรือ 51 ที่นั่ง พรรคประชาธิปไตยเสรีนิยมพระพุทธศาสนา ชนะด้วยคะแนนเสียง 3.7% หรือ 10 ที่นั่ง ส่วนพรรคเสรีประชาธิปไตย และมูลีนากา ต่างก็ได้คะแนนเสียง 1.3% และ 1 ที่นั่ง 

ตามกำหนดระยะเวลาของอันแทค สภารัฐธรรมนูญเริ่มประชุมเพื่อร่างรัฐธรรมนูญในวันที่ 14 มิถุนายน ซึ่งเป็นช่วงที่มีการชักธงชาติของอดีตราชอาณาจักรกัมพูชาขึ้น  ในช่วงการประชุมครั้งแรก สภาฯ ได้มีมติให้เจ้านโรดม สีหนุ เป็นประมุขของรัฐย้อนหลังไปจนถึงปี ค.ศ. 1970 ซึ่งทำให้การรัฐประหารในปี ค.ศ. 1970 ที่ขับพระองค์ออกไปนั้นเป็นโมฆะ วันรุ่งขึ้น เจ้านโรดม สีหนุได้จัดตั้งรัฐบาลร่วม (GNPC) โดยมีเสด็จกรมหลวงนโรดม รณฤทธิ์แห่งพรรคฟุนซินเปกเป็นประธาน และ ฮุน เซน แห่งพรรคประชาชนกัมพูชาเป็นประธานร่วม 

การร่างรัฐธรรมนูญเริ่มขึ้นในวันที่ 14 มิถุนายน และดำเนินไปอย่างเชื่องช้า ในวันที่ 30 มิถุนายน สภารัฐธรรมนูญได้เลือกประธานเพียงคนเดียวและรองประธานอีกสองคน และร่างระเบียบปฏิบัติ สภารัฐธรรมนูญได้จัดตั้งคณะกรรมการขึ้นเองสองคณะเพื่อร่างรัฐธรรมนูญ  คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญชุดแรกมีสมาชิก 13 คน โดยมี ซอน ซาน หัวหน้าพรรคประชาธิปไตยเสรีนิยมพระพุทธศาสนา เป็นประธาน คณะกรรมการชุดที่สองคือคณะกรรมการกฎเกณฑ์และขั้นตอน 

การร่างรัฐธรรมนูญยังคงดำเนินต่อไปอย่างรวดเร็ว แม้ว่าฤดูร้อนของกัมพูชาจะร้อนชื้นก็ตาม ในช่วงปลายเดือนสิงหาคม อันแทคได้ตรวจทานร่างรัฐธรรมนูญฉบับหนึ่ง ซึ่งเห็นได้ชัดว่าร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าวมอบอำนาจที่ยอมรับไม่ได้แก่ประมุขรัฐ และคุ้มครองสิทธิของพลเมืองและผู้อยู่อาศัยต่างชาติไม่เพียงพอ นอกจากนี้ ร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าวยังขาดบทบัญญัติใด ๆ สำหรับตุลาการที่เป็นกลางและเป็นอิสระ และตัวแทนของอันแทคยังพบว่าร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าวไม่มีข้อห้ามใด ๆ ต่อการทารุณกรรม มีเพียงข้อเสนอแนะบางส่วนที่อันแทคเสนอมาเท่านั้นที่ได้รับการยอมรับและนำไปรวมไว้ในรัฐธรรมนูญ 

## เจ้านโรดม สีหนุ และรัฐธรรมนูญ
ตลอดกระบวนการร่างกฎหมาย เจ้านโรดม สีหนุ ทรงได้ส่งพระราชสาส์นที่แสดงความขัดแย้งต่อสภารัฐธรรมนูญและประชาชนชาวกัมพูชาเกี่ยวกับการที่การที่ทรงเห็นชอบกับการฟื้นฟูระบอบราชาธิปไตย ในการพระราชทานสัมภาษณ์และพระราชหัตถเลขา พระองค์ทรงแสดงความคิดเห็นอย่างกว้างขวางระหว่างการเห็นด้วยและแม้กระทั่งการทรงเรียกร้องตำแหน่งประมุขของรัฐ และในอีกด้านหนึ่ง ทรงยืนกรานว่าข้อขัดแย้งเรื่องสถาบันพระมหากษัตริย์สร้างความแตกแยกมากเกินไปสำหรับกัมพูชาที่ยังอยู่ในภาวะบ้านแตกสาแหรกขาด 

เจ้านโรดม สีหนุ เสด็จฯ เยือนประเทศเกาหลีเหนือในช่วงฤดูร้อนระหว่างการร่างรัฐธรรมนูญเพื่อทรงถ่ายทำภาพยนตร์ซึ่งเป็นกิจกรรมทรงโปรด คณะผู้แทนจากฟุนซินเปกและพรรคประชาชนกัมพูชาได้เดินทางไปเปียงยาง โดยนำร่างรัฐธรรมนูญมาด้วยสองฉบับ ฉบับหนึ่งระบุให้กัมพูชาเป็นสาธารณรัฐ และอีกฉบับหนึ่งมีรัฐธรรมนูญที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข ซึ่งทั้งสองฉบับมีลักษณะคล้ายคลึงกัน หลังจากการเจรจากัน เจ้านโรดม สีหนุ และคณะผู้แทน ได้ตกลงกันให้มีรัฐธรรมนูญที่มีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข 

## การรับรอง
thumb|150px|พระมหาวีรกษัตรีย์นโรดม มุนีนาถ สีหนุ พระวรราชมารดา
ในเดือนกันยายน ได้มีการหารือกันอย่างเปิดเผยเป็นเวลา 5 วันเกี่ยวกับร่างรัฐธรรมนูญ การอภิปรายซึ่งจัดขึ้นในที่สุดในสภารัฐธรรมนูญ ตามมาด้วยประชาชนจำนวนมากที่รับชมทางโทรทัศน์และรับฟังทางวิทยุ ผู้แทนในสภาต่างเห็นด้วยกับแนวคิดพื้นฐานของระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ แต่ไม่เห็นพ้องกันในรายละเอียดบางประการ มีความเห็นไม่ลงรอยกันอย่างมากว่าจะต้องได้รับเสียงข้างมากสองในสามสำหรับการร่างกฎหมายทั้งหมดหรือไม่ พรรคประชาชนกัมพูชาสนับสนุนอย่างแข็งขัน เนื่องจากบทบัญญัติดังกล่าวจะรับประกันว่าพรรคประชาชนกัมพูชาจะยังคงมีอำนาจเหนือการเมืองกัมพูชาต่อไป แม้ว่าพรรคประชาชนกัมพูชาจะมีเสียงข้างน้อยในการเลือกตั้งที่ผ่านมาก็ตาม ถึงแม้จะมีการต่อต้านอย่างหนักจากพรรคฟุนซินเปก แต่พรรคประชาชนกัมพูชาก็ยังสามารถรักษาเกณฑ์เสียงข้างมากสองในสามไว้ได้ 

### การฟื้นฟูสถาบันพระมหากษัตริย์
ร่างรัฐธรรมนูญฉบับสุดท้ายสำหรับระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญของกัมพูชาได้รับการอนุมัติจากสภารัฐธรรมนูญในวันที่ 21 กันยายน รัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวได้รับคะแนนเสียงมากกว่าสองในสามของสภารัฐธรรมนูญซึ่งจำเป็นต่อการอนุมัติ โดยมีคะแนนเสียงเห็นชอบให้การรับรอง 113 เสียง ไม่เห็นชอบ 5 เสียง และงดออกเสียง 2 เสียง เจ้านโรดม สีหนุ ทรงลงนามในรัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวเป็นกฎหมายเมื่อวันที่ 24 กันยายน ค.ศ. 1993 ส่งผลให้ราชอาณาจักรกัมพูชาสถาปนาขึ้นอย่างเป็นทางการอีกครั้ง  เจ้านโรดม สีหนุได้รับเลือกเป็นพระมหากษัตริย์กัมพูชาอย่างเป็นทางการและทรงทำพระราชพิธีสาบานพระองค์ในวันเดียวกันในพระราชพิธีอันเคร่งครัดตามคำร้องขอของพระองค์เอง การประกาศพระปฐมบรมราชโองการจัดขึ้นในท้องพระโรง และสมเด็จพระมเหสีนโรดม มุนีนาถ สีหนุ ทรงกระทำพระราชพิธีสาบานพระองค์เป็นสมเด็จพระมเหสีในพระองค์ด้วย พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ทรงโค้งคำนับและแย้มพระสรวลให้ผู้เข้าเฝ้า โดยทรงใช้น้ำพระพุทธมนต์ลูบหลังพระกรรณของพระองค์เอง ซึ่งสอดคล้องกับพระราชพิธีมุรธาภิเษกในพระราชพิธีราชาภิเษกของกัมพูชา

พระบาทสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ทรงสวมกอดอดีตทหารเขมรแดงหลายคนที่เพิ่งแปรพักตร์ โดยเสด็จกรมหลวงนโรดม รณฤทธิ์ นายกรัฐมนตรีคนที่หนึ่ง ทรงยืนอยู่ข้าง ๆ และตรัสว่า *ไม่มีเขมรแดงหรือเหลืองอีกแล้ว มีแต่เขมรเท่านั้น* 

## แหล่งอ้างอิง


## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* รัฐธรรมนูญแห่งพระราชอาณาจักรกัมพูชา 

หมวดหมู่:รัฐบาลกัมพูชา