ประเทศทาจิกิสถาน

**ทาจิกิสถาน** (; ; ) หรือชื่อทางการว่า **สาธารณรัฐทาจิกิสถาน** (; ) เป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเลในภูมิภาคเอเชียกลาง มีพื้นที่  และประชากรประมาณ 9,537,645 คน มีอาณาเขตติดต่อกับอัฟกานิสถาน จีน คีร์กีซสถาน และอุซเบกิสถาน ทาจิกิสถานเคยเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต

## ศัพทมูลวิทยา

*ทาจิกิสถาน* หมายถึง "ดินแดนของชาวทาจิก" โดยคำว่าทาจิกแปลว่า "ไม่ใช่เติร์ก" และ "-สถาน" เป็นคำลงท้ายภาษาเปอร์เซียที่มีความหมายว่า "ดินแดนของ" หรือ "ประเทศของ"

พจนานุกรมแอมีด หนึ่งในพจนานุกรมเปอร์เซียที่โดดเด่นที่สุด ให้คำนิยามทาจิกจากข้อมูลหลายแหล่งว่า:

* ไม่ใช่ทั้งชาวอาหรับหรือเติร์ก เขาผู้พูดภาษาเปอร์เซีย ผู้ที่พูดภาษาเปอร์เซีย
* เด็กที่เกิดในเปอร์เซีย และดังนั้นจึงพูดภาษาเปอร์เซีย

 พจนานุกรมเก่าแก่อีกเล่มให้คำนิยามทาจิกว่า "ผู้ที่ไม่ใช่ชาวมองโกลหรือเติร์ก"

ในภาษาอังกฤษก่อน ค.ศ. 1991 ทาจิกิสถานมักเขียนในรูปของ *Tadjikistan* หรือ *Tadzhikistan* เนื่องจากการทับศัพท์คำว่า  ในภาษารัสเซีย ไม่มีอักษร "j" เดี่ยวที่แสดงหน่วยเสียง  และดังนั้นจึงเขียนเป็น  หรือ dzh Tadzhikistan เป็นรูปเขียนหนึ่งที่นิยมเขียนกันมากที่สุด และถูกใช้อย่างกว้างขวางในวรรณกรรมอังกฤษที่นำข้อมูลมาจากรัสเซีย ส่วน "Tadjikistan" เป็นรูปการสะกดตามภาษาฝรั่งเศส และสามารถพบในข้อความภาษาอังกฤษบางส่วน ประเทศทาจิกิสถานเขียนในแบบอักษรเปอร์เซีย-อาหรับเป็น 

## ประวัติศาสตร์
### ทาจิกิสถานของรัสเซีย
ลัทธิจักรวรรดินิยมรัสเซียนำไปสู่การพิชิตเอเชียกลางของจักรวรรดิรัสเซียในช่วงปลายยุคจักรวรรดิของศตวรรษที่ 19  ระหว่างปี พ.ศ. 2407 - 2428 รัสเซียค่อย ๆ เข้าควบคุมดินแดนทั้งหมดของเตอร์กิสถานรัสเซียส่วนทาจิกิสถานซึ่งถูกควบคุมโดยเอมิเรตแห่งบูคาราและคานาเตะแห่งโคกันด์  รัสเซียสนใจที่จะเข้าถึงแหล่งผลิตฝ้าย และในช่วงทศวรรษที่ 1870 พยายามที่จะเปลี่ยนการเพาะปลูกในภูมิภาคจากเมล็ดพืชเป็นฝ้าย (กลยุทธ์ที่ถูกคัดลอกและขยายโดยโซเวียตในภายหลัง) ในปี พ.ศ. 2428 ดินแดนของทาจิกิสถานถูกปกครองโดยจักรวรรดิรัสเซียหรือรัฐข้าราชบริพารเอมิเรตบูฆอรอ แต่ทาจิกิสถานรู้สึกได้ถึงอิทธิพลของรัสเซียเพียงเล็กน้อย

ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 พวกทาจิก ได้จัดตั้งตัวเองเป็นขบวนการทางสังคมอิสลามทั่วทั้งภูมิภาค แม้ว่าทาจิกจะเป็นผู้ที่สนับสนุนความทันสมัยและไม่จำเป็นต้องต่อต้านรัสเซีย แต่ชาวรัสเซียมองว่าการเคลื่อนไหวดังกล่าวเป็นภัยคุกคามเนื่องจากจักรวรรดิรัสเซียนับถือศาสนาคริสต์เป็นหลัก กองกำลังรัสเซียจำเป็นต้องฟื้นฟูคำสั่งซื้อในระหว่างการลุกฮือต่อต้านรัฐข่านโคกันด์ระหว่างปี พ.ศ. 2453 - 2456 ความรุนแรงเพิ่มเติมเกิดขึ้นในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2459 เมื่อผู้ประท้วงโจมตีทหารรัสเซียในฆูจันด์จากการขู่บังคับเกณฑ์ทหารในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 แม้กองทัพรัสเซียจะนำฆูจันด์กลับอย่างรวดเร็ว ภายใต้การควบคุมการปะทะยังคงดำเนินต่อไปตลอดทั้งปีในสถานที่ต่าง ๆ ในทาจิกิสถาน

### หลังได้รับเอกราชจากสหภาพโซเวียต

ทาจิกิสถานได้ได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1990 (พ.ศ. 2533) ภายหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียต แต่ในช่วงแรก การเมืองภายในประเทศขาดเสถียรภาพเนื่องจากเกิดความขัดแย้งภายในอย่างรุนแรงระหว่างกลุ่มชาตินิยม กลุ่มนีโอ-คอมมิวนิสต์ และกลุ่มอิสลามหัวรุนแรง และมีผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ดังกล่าว 60,000 คน  ต่อมากลุ่มอิสลามหัวรุนแรงได้อพยพออกนอกประเทศพร้อมด้วยประชาชนหลายหมื่นคน ไปตั้งมั่นอยู่ทางภาคเหนือของอัฟกานิสถาน และกลับเข้ามาปฏิบัติการแบบกองโจรในทาจิกิสถาน ทำให้รัฐบาลทาจิกิสถานต้องพึ่งกองกำลังรัสเซียดูแลแนวชายแดนทาจิกิสถาน-อัฟกานิสถาน และมีการสู้รบยืดเยื้อเป็นเวลาหลายปี จนในปี ค.ศ. 1997 (พ.ศ. 2540) จึงมีการลงนามสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างประธานาธิบดี เอมอแมลี แรฮ์มอนอฟ กับนาย แซยิด แอบดุลลอห์ นูรี ผู้นำกลุ่มแนวร่วมต่อต้านรัฐบาล (United Tajik Opposition - UTO)

## การแบ่งเขตการปกครอง

ทาจิกิสถานแบ่งออกเป็น 4 เขตการปกครองย่อย ได้แก่แคว้นซุฆด์กับฆัตลอน แคว้นปกครองตนเองเคอฮิสทอนีบาดัฆชอน และเขตภายใต้การบริหารของสาธารณรัฐ แต่ละแคว้นแบ่งออกเป็นอำเภอ () ซึ่งแบ่งออกเป็น *จามออัต* (หน่วยปกครองตนเองระดับหมู่บ้าน)  ประเทศทาจิกิสถานมี 58 อำเภอและ 367 จามออัต

## เศรษฐกิจ

ในปี 2019 เกือบ 29% ของ GDP ของทาจิกิสถานมาจากการโอนเงินของแรงงานในต่างประเทศ (ส่วนใหญ่มาจากชาวทาจิกิสถานที่ทำงานในรัสเซีย) เนื่องจากรายได้จากต่างประเทศขึ้นอยู่กับเงินจากแรงงานข้ามชาติในต่างประเทศและการส่งออกสินค้าไม่กี่ชนิดเช่น อะลูมิเนียมและฝ้ายที่ไม่มั่นคงนัก ทำให้เศรษฐกิจมีความเปราะบางตามเศรษฐกิจของประเทศอื่น ในปีงบประมาณ 2000 ความช่วยเหลือระหว่างประเทศยังคงเป็นแหล่งสนับสนุนที่สำคัญสำหรับโครงการฟื้นฟูประเทศหลังสงครามกลางเมือง (พ.ศ. 2535-2540) เข้าสู่เศรษฐกิจพลเรือน ความช่วยเหลือระหว่างประเทศมีความจำเป็นเพื่อแก้ไขปัญหาภัยแล้ง ในปีที่สองภัยส่งผลกระทบต่อการผลิตอาหาร ทำให้ทาจิกิสถานเกิดการขาดแคลนอย่างต่อเนื่อง เมื่อวันที่ 21 สิงหาคม 2001 สภากาชาดประกาศว่า เกิดภาวะอดอยากในทาจิกิสถาน และเรียกร้องให้มีการช่วยเหลือระหว่างประเทศให้กับทาจิกิสถาน ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2012 ประชากร 680,152 คนในทาจิกิสถานกำลังเผชิญกับภาวะขาดแคลนอาหาร ในจำนวนนี้ 676,852 คนมีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับภาวะขาดแคลนอาหารระยะที่ 3 และ 3,300 คนมีความเสี่ยงที่จะเผชิญกับ ภาวะขาดแคลนอาหารระยะที่ 4 (ภาวะฉุกเฉินด้านมนุษยธรรม) ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงสุดต่อภาวะขาดแคลนอาหารอาศัยอยู่ในเขตมูร์กอบ ของ แคว้นปกครองตนเองเคอฮิสทอนีบาดัฆชอน

## วัฒนธรรม

### วันหยุด

* 1 มกราคม – วันปีใหม่ "Yangi Yil Bayrami"
* 14 มกราคม – วันกองทัพอุซเบกิสถาน Vatan Himoyachilari kuni
* 8 มีนาคม – วันสตรีสากล – "Xalqaro Xotin-Qizlar kuni"
* 21 มีนาคม – วันปีใหม่ของชาวเตอร์กิซ – "Navro'z Bayrami"
* 1 พฤษภาคม	– วันแรงงานสากล
* 9 พฤษภาคม – ชัยชนะเหนือเยอรมนี – "Xotira va Qadirlash kuni"
* 1 กันยายน	– วันประกาศเอกราช – "Mustaqillik kuni"
* 1 ตุลาคม	– วันครู – "O'qituvchi va Murabbiylar"
* 8 ธันวาคม	– วันรัฐธรรมนูญ – Konstitutsiya kuni
 

*วันหยุดนอกเหนือจากทางราชการ*
* End of Ramazon Ramazon Hayit Eid al-Fitr
* 70 days later Qurbon Hayit Eid al-Adha

## อ้างอิง


## อ่านเพิ่ม
* Kamoludin Abdullaev and Shahram Akbarzadeh, *[https://books.google.com.tw/books?id=OsllDwAAQBAJ Historical Dictionary of Tajikistan]*, 3rd. ed., Rowman & Littlefield, 2018.
* Shirin Akiner, Mohammad-Reza Djalili and Frederic Grare, eds., *Tajikistan: The Trials of Independence*, Routledge, 1998.
* Richard Foltz, *A History of the Tajiks: Iranians of the East*, London: Bloomsbury Publishing, 2019.
* Robert Middleton, Huw Thomas and Markus Hauser, *Tajikistan and the High Pamirs*, Hong Kong: Odyssey Books, 2008 ().
* Nahaylo, Bohdan and Victor Swoboda. *Soviet Disunion: A History of the Nationalities problem in the USSR* (1990)  excerpt
* Kirill Nourdhzanov and Christian Blauer, *Tajikistan: A Political and Social History*, Canberra: ANU E-Press, 2013.
* Rashid, Ahmed. *The Resurgence of Central Asia: Islam or Nationalism?* (2017)
* Smith, Graham,  ed. *The Nationalities Question in the Soviet Union* (2nd ed. 1995)
* Monica Whitlock, *Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia*, New York: St. Martin's Press, 2003.
* Poopak NikTalab. Sarve Samarghand (Cedar of Samarkand), continuous interpretation of Rudaki's poems, Tehran 2020, Faradid Publications {Introduction}
* Sharma, Raj Kumar, "Food Security and Political Stability in Tajikistan", New Delhi, Vij Books, 2018.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Tajikistan at *UCB Libraries GovPubs*
* Tajikistan. *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
* 
* Tajikistan profile from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Tajikistan from International Futures

หมวดหมู่:รัฐในอดีตสหภาพโซเวียต

หมวดหมู่:รัฐและดินแดนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2534
หมวดหมู่:ประเทศในเอเชียกลาง