Nepenthes fusca

***Nepenthes fusca*** ( มาจากภาษาละติน: *fuscus* = น้ำตาลเข้ม, มืด ซึ่งมาจากสีของหม้อ) , หมือมีอีกชื่อหนึ่งว่า **Dusky Pitcher-Plant** เป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิงถิ่นเดียวของบอร์เนียว พบขึ้นสูงจากระดับน้ำทะเล 1200-2500 เมตร และในธรรมชาติมักพบบนต้นไม้ใหญ่คล้ายกับกาฝาก แต่เดิมพบในป่าที่ปกคลุมไปด้วยมอสส์ มันเป็นญาติใกล้ชิดกับ *[[Nepenthes faizaliana|N. faizaliana]]* และนักพฤกษศาสตร์บางคนพิจารณาเป็นชนิดเดียวกันกับ *[[Nepenthes zakriana|N. zakriana]]*

## ประวัติทางพฤกษศาสตร์
*N.&nbsp;fusca* ถูกเก็บได้ครั้งแรกโดย เฟรดเดอร์ริก เอ็นเดอร์ต (Frederik Endert) ในวันที่ 12 ตุลาคม ค.ศ. 1925 จากภูเขาแคมมูล (Kemul) ในกาลีมันตันตะวันออก ที่ความสูง 1500 ม. มันถูกค้นพบระหว่างการสำรวจใจกลางบอร์เนียวโดยสถาบันวิจัยป่าไม้แห่งโบกอร์ (Bogor) (หรือที่รู้จักกันในชื่อบิตเทนซอร์ก (Buitenzorg))  ซึ่งในการสำรวจครั้งนั้นเอ็นเดอร์ตเก็บ *[[Nepenthes mollis|N.&nbsp;mollis]]* มาได้ด้วยเหมือนกัน ตัวอย่างของ *N.&nbsp;fusca* ถูกตั้งชื่อว่า *Endert 3955* เป็นเพศผู้และเก็บรักษาที่หอพรรณไม้แห่งโบกอร์ ซึ่งเป็นหอพรรณไม้ของสวนพฤกษศาสตร์โบกอร์ เอ็นเดอร์ตเขียนเกี่ยวกับหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้ในบัญชีรายละเอียดปี ค.ศ. 1927 ของคณะสำรวจไว้ ถึงแม้เขาจะระบุบผิดว่าเป็น *[[Nepenthes veitchii|N.&nbsp;veitchii]]*

*N.&nbsp;fusca* ถูกแจกจงรูปแบบในปี ค.ศ. 1928 โดยนักพฤกษศาสตร์ชาวเนเธอร์แลนด์ที่ชื่อ บี.เอช. แดนเซอร์ (B. H. Danser) ในเอกสารสัมนา "The Nepenthaceae of the Netherlands Indies * (หม้อข้าวหม้อแกงลิงแห่งหมู่เกาะอินเดียตะวันออกของดัตช์) *" แดนเซอร์เขียนเกี่ยวกับ *N.&nbsp;fusca* ไว้ว่า:

นักพฤกษศาสตร์ชื่อเจน สเชลาเลอร์ (Jan Schlauer) ได้บันทึกความแตกต่างระหว่างตัวอย่างต้นแบบของ *N.&nbsp;fusca* และต้นไม้จากซาบะฮ์ที่อ้างเป็นหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้ ดังต้นไม้ที่แสดงในรูปประกอบในหนังสือ *Nepenthes of Mount Kinabalu (หม้อข้าวหม้อแกงลิงจากภูเขากีนาบาลู) * ของคุระตะนั้นคือ *[[Nepenthes stenophylla|N.&nbsp;stenophylla]]* (ต่างจาก *[[Nepenthes fallax|N.&nbsp;fallax]]* อย่างชัดเจน)  ส่วนแมตทิว จิบบ์ (Matthew Jebb) ไม่พิจาณาลักษณะที่แตกต่างเพียงพอที่แยกข้อผิดถูกที่เด่นชัดที่ระดับชนิด เขาแนะว่าตัวอย่างต้นแบบประกอบด้วยหม้อกลางและหม้อบนซึ่งตรงข้ามกับรูปแบบที่แท้จริงทั้งสอง ทำให้มันผิดแบบไป

การจัดลำดับชั้นทางอนุกรมวิธานรูปแบบลำต้นที่ไม่แน่นอนนี้โดยมากมาจากข้อเท็จจริงว่า *N.&nbsp;fusca* นั้นไม่รู้ที่ตั้งแบบฉบับและต้นไม้ที่คล้ายกันนั้นถูกเหมาเอาว่าอยู่ในชนิดนี้ แมตทิว จิบบ์และมาร์ติน ชีก (Martin Cheek) พยายามแก้ปัญหาความสับสนนี้ในเอกสารของพวกเขาในปี ค.ศ. 1997 โดยให้ *N.&nbsp;fusca* นั้นแพร่พันธุ์ไปทั่วและเป็นชนิดที่มีความหลากหลายสูง

### ชนิดย่อย
ชนิดย่อยสองชนิดของ *N.&nbsp;fusca* ที่ถูกพรรณาไว้: *N.&nbsp;fusca* ชนิดย่อย *apoensis* และ *N.&nbsp;fusca* ชนิดย่อย *kostermansiana* ทั้งสองถูกตั้งชื่อโดยเจ.เอช. อดัม (J. H. Adam) และ ซี.ซี. วิลคัก (C. C. Wilcock) และภายหลังตีพิมพ์ลงในเอกสารของจิบบ์และชีกปี ค.ศ. 1997 ชื่อทั้งสองถูกเผยแพร่ออกไปโดยปราศจากการแจกแจงที่ดีพอ ทำให้มันถูกพิจารณาเป็น*[[ชื่อตั้งไร้คำบรรยาย]]* ชนิดย่อย *apoensis* ถูกอธิบายรูปแบบบนพื้นฐาน *Chai 35939* ตัวอย่างถูกเก็บจากภูเขาอโพ (Apo)  สเชลาเลอร์พิจารณาว่าเป็นชื่อพ้องกับ *[[Nepenthes fallax|N.&nbsp;fallax]]* *N.&nbsp;fusca* ชนิดย่อย *kostermansiana* ถูกคิดว่าเป็นตัวกำหนดชนิดที่ถูกต้อง ตัวอย่างของชนิดย่อยนี้ (*Kostermans 21495*) ถูกเก็บได้ในวันที่ 25 ตุลาคม ค.ศ. 1963 จากแม่น้ำคีลไล (Kelai) , ภูเขาอินจาพา (Njapa) , บเรา (Berau)  มันเก็บอยู่ที่หอพรรณไม้แห่งชาติประเทศเนเธอร์แลนด์ในไลเดน (Leiden) 

### Nepenthes maxima
*[[Nepenthes maxima|N.&nbsp;maxima]]* หม้อข้าวหม้อแกงลิงพื้นเมืองของซูลาเวซี, นิวกินี, และหมู่เกาะโมลุกกะ เป็นหนึ่งในชนิดที่คิดว่ามีการกระจายตัวทั่วบอร์เนียว ผู้แต่งบางคนเขียนไว้ว่ามันแพร่ไปทั่วบนเกาะ ความสับสนนี้เกิดมาจากความคล้ายคลึงกันของ *N.&nbsp;fusca* และ *N.&nbsp;maxima* และจากการติดป้ายผิดของเมล็ดที่เก็บโดยชาร์ลส์ เคอร์ทีส (Charles Curtis) เนื่องจากเคอร์ทีสไม่ละเอียดละออในการบันทึกสถานที่ตั้งของต้นไม้ ถึงแม้แต่เดิมเชื่อว่าเขาเก็บ *N.&nbsp;curtisii* (ปัจจุบันถูกพิจารณเป็นชื่อพ้องของ *N.&nbsp;maxima*) มา ในบอร์เนียวนักพฤกษศาสตร์ที่ชื่อชาร์ลส์ คลาร์ก (Charles Clarke) ชี้ว่าเมื่อเขาไปซูลาเวซีในการเดินทางเดียวกัน และพบ *N.&nbsp;maxima* ที่นั่น

[thumb|left|หม้อบนของ ''[Nepenthes maxima|N.&nbsp;maxima* จาก[[เกาะซูลาเวซี|ซูลาเวซี]]]]

แมตทิว จิบบ์และมาร์ติน ชีกแก้ไขความสับสนนี้ในบทความของพวกเขาในปี ค.ศ. 1997 โดยอ้างถึงหมายเลขของต้นไม้จากบอร์เนียวที่ระบุบว่าเป็น *N.&nbsp;maxima* ที่จริงนั้นเป็น *N.&nbsp;fusca* ด้วยวิธีนั้นสามารถแยกรูปแบบก่อนหน้านี้จากเกาะได้

=== Nepenthes zakriana ===
ปี ค.ศ. 1996, เจ.เอช. อดัม (J. H. Adam) และ ซี.ซี. วิลคัก (C. C. Wilcock) ได้พรรณาถึง *Nepenthes curtisii* [[ชนิดย่อย]] *zakriana* สิบปีต่อมาอดัมและฮาฟิซา เอ. เฮมิด (Hafiza A. Hamid) ได้ยกมันขึ้นเป็นชนิดในชื่อ *Nepenthes zakriana*  เป็น[[หม้อข้าวหม้อแกงลิง]]ถิ่นเดียวของ[[รัฐซาบะฮ์]], [[เกาะบอร์เนียว]] ขึ้นสูงจาก[[ระดับน้ำทะเล]] 1200 - 1500 เมตร

อดัมและฮาฟิซาเขียนไว้ว่า *N.&nbsp;zakriana* " แตกต่างจาก *Nepenthes fusca* โดย เส้นกลางใบนูนเด่นชัด, มีติ่งแหลมยาวบนผิวใต้ฝาหม้อของหม้อล่างและหม้อบน; และตรงกลางส่วนฐานของเส้นกลางใบมีต่อมรูปเล็บ (nail-shaped) ยื่นเป็นหงอน" อย่างไรก็ตาม, บางคนมีข้อสงสัยต่อ *N.&nbsp;zakriana* ที่จะยกขึ้นเป็นชนิด และใน *Pitcher Plants of Borneo (พืชกินแมลงแห่งบอร์เนียว) * แต่งโดย แอนเทีย ฟิลลิปซ์ (Anthea Phillipps) , แอนโทนี แลมบ์ (Anthony Lamb) , และชีอัน ลีล์ (Ch'ien Lee) *N.&nbsp;zakriana* ถูกพิจารณาให้เป็นเพียงความหลากหลายของ *N.&nbsp;fusca* ในธรรมชาติ

=== Nepenthes sp. A ===
ในเอกสารของชาร์ลส์ คลาร์กในปี ค.ศ. 1997 ที่ชื่อ *Nepenthes of Borneo (หม้อข้าวหม้อแกงลิงแห่งบอร์เนียว) * บัญชีรายชื่อที่ไม่ระบุบ[[อนุกรมวิธาน]] "*Nepenthes* sp. A" ที่ถูกบันทึกจาก[[อุทยานแห่งชาติกูนุงมูลู]]ใน[[รัฐซาราวัก]] มีลักษณะคล้ายกับ *N.&nbsp;fusca* และอาจจะเป็นชนิดเดียวกัน ถึงแม้ว่าสีของมันจะไม่เหมือนทั่วๆไปของชนิดนี้ หม้อของพืชชนิดนี้คล้ายกับที่เจ.เอช. อดัมและซี.ซี. วิลคักพรรณาลักษณะ ของ *N.&nbsp;faizaliana* แต่ *N.&nbsp;faizaliana* มีฝาหม้อกลม (ตรงข้ามกับฝาสามเหลี่ยมแคบของ *N.&nbsp;fusca* และ "*Nepenthes* sp. A") แสดงว่าทั้งสองชนิดไม่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกัน คลาร์กเสนอว่าชนิดนี้อาจเป็น *N.&nbsp;fusca* ภายใต้ลักษณะโดยรวมของ *N.&nbsp;fusca* โดยจิบบ์ และชีก แต่ยังคงจัดอยู่ในชนิดที่ไม่ระบุบเพราะเรายังรู้เกี่ยวกับมันยังไม่ดีนัก

ภาพประกอบแรกของ "*Nepenthes* sp. A" อยู่ในบทความปี ค.ศ. 1988 โดยแอนเทีย ฟิลลิปซ์และแอนโทนี แลมบ์ในส่วนไม่ระบุบชนิด

== ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ==
*N.&nbsp;fusca* เป็นไม้เลื้อยไต่ ลำต้นอาจยาวได้ถึง 10 ม. และมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 8 มม. ปล้องเป็นวงกลมเมื่อตัดขวางยาว 7 ซม.

ใบมีก้านใบและมีผิวใบคล้ายหนัง แผ่นใบเป็นรูปไข่กลับถึงรูปรียาว 15 ซม.กว้าง 6 ซม. ปลายแหลมถึงมลและอาจเป็นแบบก้นปิดนิดหน่อย ฐานของแผ่นใบค่อยๆสอบเรียวไปยัง[[ก้านใบ]] ก้านใบ (ยาว ≤4 ซม.) เป็นร่องยาวและมีปีกแคบๆหุ้มรอบลำต้น มีเส้นใบมากกว่า 3 เส้นใบตามยาวที่ปรากฏอยู่ทั้งสองข้างของ[[เส้นกลางใบ]] ถึงแม้ว่าจะเห็นไม่ชัดเจน มีเส้นใบแบบขนนกจำนวนมาก สายดิ่งยาวประมาณ 5 ซม.

หม้อล่างรูปทรงกระบอกตลอดทั้งหม้อ ปกติสูง 20 ซม.กว้าง 4 ซม.ถึงแม้จะมีตัวอย่างที่สูง 28 ซม.ที่ได้รับการบันทึกไว้ ปีกครุยคู่ (กว้าง ≤5 มม.) ยาวตลอดผิวหน้าและชิ้นครุยยาว 10 มม.แต่ละชิ้นห่างกัน 6 มม. มีต่อมอยู่บนผิวด้านในบริเวณส่วนล่างของหม้อ มีขนาดเล็ก มีความหนาแน่น 600 ถึง 650 ต่อตารางเซนติเมตร ปากหม้อวางตัวตามขวางด้านหน้าและยาวขึ้นไปสู่คอที่ด้านหลังที่[[เพอริสโตม]]แผ่ราบ (กว้าง ≤12 มม.) มีฟันไม่ชัดเจน (ยาว ≤0.3 มม.)  ฝาหม้อรูปไข่แคบและมีสันบนผิวล่าง เดือยเดี่ยวยาว 10 มม.อยู่ใกล้ฐานของฝาปิด



หม้อบนเป็นรูปกรวยแคบทางก้นที่ติดกับสายดิ่งถึงสองในสามของหม้อและกลายเป็นกรวยกว้างในส่วนที่เหลือ มันมีขนาดพอๆกับหม้อล่างทั่วไปวัดได้ 18 ซม. ขนาดใหญ่สุดที่พบ 26 ซม. มีต่อมย่อยอาหารเล็กๆประมาณ 1500 ถึง 2000 ต่อมต่อตารางเซนติเมตร ฝาหม้อเป็นรูปสามเหลี่ยมแคบปลายโค้งลง ปีกหม้อจะลดรูปเหลือแค่สัน



*N.&nbsp;fusca* มี[[ช่อดอก]]ขนาดกะทัดรัดแบบ[[ช่อกระจะ]] [[ก้านช่อดอก]]ยาว 6 ซม.ในขณะที่[[แกนกลาง]]ยาวไม่เกิน 10 ซม. หนึ่งก้านช่อดอกมีดอก 1-2 ดอก ยาว 8 มม. ไม่มี[[ใบประดับ]] [[กลีบเลี้ยง]]เป็นรูปรียาว 4 มม.

มี[[สิ่งปกคลุม]]ยาวในส่วนที่กำลังเจริญ ขนสีน้ำตาล อย่างไรก็ตามมันจะหายไปในระหว่างการเติบโต ส่วนที่เจริญเต็มที่แล้วมีเพียงขนสีน้ำตาลสั้นๆหร็อมแหร็มปกคลุม

== นิเวศวิทยา ==
[[ไฟล์:Gunung Murud logging road N. stenophylla N. fusca 17.jpg|thumb|350px|*N.&nbsp;fusca*, *N.&nbsp;reinwardtiana*, และ *N.&nbsp;fallax* ขึ้นในพื้นที่เปิดโล่งตามถนนที่ใช้ในการตัดไม้ ภูเขา Murud ใน[[รัฐซาราวัก]]]]
*N.&nbsp;fusca* เป็นพืชถิ่นเดียวของ[[บอร์เนียว]]ที่ๆมันมีการกระจายตัวเป็นวงกว้างจาก[[กาลีมันตันกลาง]]ถึงตะวันตกเฉียงเหนือของ[[ซาบะฮ์]] มันถูกพบใน[[บรูไน]], [[อินโดนีเซีย]]([[กาลีมันตัน]]) , และ [[มาเลเซีย]] ([[ซาบะฮ์]]และ[[รัฐซาราวัก]])  หม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้พบที่ระดับความสูง 1200 ถึง 2500 ม.จาก[[ระดับน้ำทะเล]] อย่างไรก็ตาม บางครั้งมีรายงานว่าพบ *N.&nbsp;fusca* ที่ระดับความสูง 600 ม. และในซาราวักถูกพบใกล้กับระดับความสูง 300 ม.ในป่าดิบเขา

ส่วนมาก *N.&nbsp;fusca* เป็นพืชอิงอาศัยคล้าย[[กาฝาก]]พบในที่ร่มในป่ามอสส์บนความสูงจากพื้น 10 ถึง 15 ม. ด้วยเหตุนี้ทำให้พบมันได้ยากมาก เราจะพบก็แค่เพียงหม้อแห้งๆของมันที่ตกลงมาพบพื้นป่าเท่านั้น ในประเด็นนี้ มันสามารถพิจารณาเป็น "ความเท่าเทียมกันทางนิเวศวิทยา" ของ *N.&nbsp;bongso* จาก[[สุมาตรา]]ได้ และเป็นการยากมากที่ *N.&nbsp;fusca* จะขึ้นบนพื้นในที่เปิดโล่งใกล้กับป่าดิบเขา หรือตามถนนตัดไม้ บ่อยครั้งมักพบอยู่บริเวณเดียวกันกับ *N.&nbsp;fallax*, *N.&nbsp;reinwardtiana*, และ *N.&nbsp;tentaculata*

[[ไฟล์:Nepenthesfusca.jpg|thumb|left|*N.&nbsp;fusca* จากภูเขาอาแลบ (Alab)]]

หม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้ถูกพบได้ในหลายๆภูเขาทั่วบอร์เนียว สามารถพบในหลายๆแห่งบน[[ยอดเขากีนาบาลู|ภูเขากีนาบาลู]], รวมถึงแคมบาร์รังก์กอฮ์ (Kambarangoh) , ที่ราบสูงมาเร เพเร (Marai Parai) , แนวเขาฝั่งตะวันออก, และแม่น้ำแบมแบนกอน (Bambangan) ราว 1500 ม. เราสามารถพบมันเติบโตอยู่ข้างถนนไปสู่สำนักงานอุทยานและสถานีไฟฟ้าที่มีถนนตัดผ่านอุทยานเพื่อการซ่อมบำรุง เหล่านี้เป็นที่หนึ่งที่ *N.&nbsp;fusca* สามารถพบเห็นได้ง่าย ในปี ค.ศ. 1997 ถึง 1998 ปรากฏการณ์[[เอลนีโญ]]มีผลกระทบอย่างรุนแรงต่อ *N.&nbsp;fusca* ที่ขึ้นริมถนนเหล่านี้ เป็นผลมาจากอากาศร้อนที่รุนแรง ประชากรส่วนใหญ่จึงตายไปจนถึง "ต้นไม้ทั้งหมดถูกทำลายไป" มีแต่ต้นไม้ที่อยู่บริเวณมีร่มเงาที่รอดมาและกลับมาแพร่พันธุ์เพิ่มขึ้นในปีถัดๆมา

มีการพบ *N.&nbsp;fusca* ในบริเวณภูเขาแทมบูยูกอน (Tambuyukon)  เหมือนกัน บนภูเขาทรุสมาดี (Trus Madi) พบที่ความสูง 1800 ม.เติบโตคล้ายกาฝากบนต้น *Eleocarpus*  รูปแบบสีเหลืองพบในภูเขาลุมมาร์กู (Lumarku) ในซาบะฮ์ บนภูเขามูลู (Mulu) ในซาราวัก *N.&nbsp;fusca* พบที่ระดับความสูง 1200 ม. การกระจายพันธุ์ของมันไม่ซ้อนทับหม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดอื่นอีกสองชนิดที่ขึ้นคล้ายกาฝากเช่นกัน คือ: *N.&nbsp;vogelii* ที่ขึ้นในระดับความสูง 1200 ถึง 1500 ม., และ *N.&nbsp;hurrelliana* ที่พบในระดับที่สูงกว่า 1500 ม. ที่อื่นๆที่พบเห็นได้ก็มี ภูเขาอาแลบ (Alab) (จุดสูงสุดของเทือกเขาคร็อกเกอร์) และถนนคีมมานิส์ (Kimanis) –คีนนินเกา (Keningau) ที่ตัดผ่านเทือกเขาคร็อกเกอร์

*N.&nbsp;fusca* ถูกจัดเป็นระดับเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ในบัญชีแดงของ [[IUCN]] ปี ค.ศ. 2006 บนพื้นฐานการประเมินในปี ค.ศ. 2000 ข้อตกลงนี้ถูกประเมินอย่างไม่เป็นทางการโดยชาร์ลส์ คลาร์ก ผู้จัดระดับเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ของชนิดบนพื้นฐานของเกณฑ์ IUCN ในปี ค.ศ. 1997 อย่างไรก็ตามคลาร์กบันทึกว่าเมื่อประชากรส่วนใหญ่ของ *N.&nbsp;fusca* วางตัวอยู่ในเส้นแบ่งเขตของ[[อุทยานแห่งชาติ]] "มันไม่น่าจะถูกคุกคามในอนาคตตามที่คาดการณ์ไว้" ซึ่งนำไปสู่การพิจารณาซึ่งเขาแนะให้พิจารณาแก้ไขการประเมินจากชนิดพันธุ์ที่มีแผนงานอนุรักษ์รองรับ (Conservation Dependent) เสียใหม่ อย่างไรก็ตามมันกลับแตกต่างจากการประเมินโดยศูนย์ติดตามผลการอนุรักษ์ (World Conservation Monitoring Centre) ที่จัดให้ *N.&nbsp;fusca* เป็น "ไม่ถูกคุกคาม" ซึ่งอยู่ระดับต่ำที่สุด

== ญาติใกล้ชิด ==

มีการคาดกันว่า *N.&nbsp;fusca* มีญาติใกล้ชิดคือ *N.&nbsp;fallax*, *N.&nbsp;hurrelliana*, *N.&nbsp;platychila*, *N.&nbsp;stenophylla*, และ *N.&nbsp;vogelii* ส่วน *N.&nbsp;mollis* ที่ยังเป็นปริศนานั้น ซึ่งผู้แต่งบางคนจัดให้เป็นชนิดเดียวกันกับ *N.&nbsp;hurrelliana* ก็อาจจะเป็นญาติใกล้ชิดด้วยเหมือนกัน

หม้อล่างของ *N.&nbsp;hurrelliana* อาจจะแตกต่างแต่หม้อบนของมันกับคล้ายกับ *N.&nbsp;fusca* [[หม้อข้าวหม้อแกงลิง]]ของ[[บอร์เนียว]]มีเพียงสองชนิดเท่านั้นที่มีฝาหม้อเป็นรูปสามเหลี่ยมแคบ หม้อบนของ *N.&nbsp;hurrelliana* แตกต่างตรงมีปากที่ราบและยกขึ้นสูงที่ด้านหลังและมีขนหยาบแข็งใต้ฝา

*N.&nbsp;hurrelliana* คล้ายกับรูปแบบของ *N.&nbsp;fusca* จากทางใต้ของเทือกเขาคร็อกเกอร์ใน[[รัฐซาบะฮ์]]เป็นพิเศษ โดยมันมี[[เพอริสโตม]]กว้าง, ส่วนคอดยาวกว่า, และฝาเป็นรูปสามเหลี่ยมมากกว่าตัวอย่างอื่นๆในชนิด อย่างไรก็ตาม, เพอริสโตมก็ไม่กว้างเท่าใน *N.&nbsp;hurrelliana* และมันก็ไม่มีสิ่งปกคลุมเหมือนกับ *N.&nbsp;hurrelliana* ยิ่งกว่านั้น *N.&nbsp;hurrelliana* ยังแตกต่างในการกระจายตัวของต่อมน้ำต้อยบนผิวล่างของฝา

*N.&nbsp;vogelii* ที่ถูกเก็บได้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1961 ถูกติดป้ายเป็น *N.&nbsp;fusca* ในปี ค.ศ. 1969 นักพฤกษศาสตร์ที่ชื่อไซเกะโอะ คุระตะได้ตรวจสอบตัวอย่างนี้และหมายเหตุว่ามันไม่จัดเป็นความผันผวนของ *N.&nbsp;fusca* แต่กระนั้นตัวอย่างนี้ยังคงไม่ถูกระบุบจนกระทั่งปี ค.ศ. 2002 *N.&nbsp;vogelii* แตกต่างตรงมีหม้อที่เล็กกว่ามากและไม่มีรยางค์ใต้ฝา แถมฝาของ *N.&nbsp;vogelii* เป็นรูปสามเหลี่ยมกว้างซึ่งตรงข้ามกับฝาสามเหลี่ยมแคบของ *N.&nbsp;fusca* สีของหม้อเป็นสีครีมสว่างมีจุดสีเข้มที่เป็นลักษณะเฉพาะตัว

*N.&nbsp;faizaliana* ก็คล้ายกับ *N.&nbsp;fusca* มาก ในการพรรณารูปแบบของมัน เจ.เอช. อดัมและซี.ซี. วิลคักแบ่งแยกบนพื้นฐานของโครงสร้าง[[ช่อดอก]], ขนาดของพื้นที่ต่อมในพื้นผิวภายในของหม้อบน และการเจริญและลักษณะของสิ่งปกคลุม แถม *N.&nbsp;fusca* มีฝาที่แคบมากซึ่งตรงข้ามกับฝารูปกลมของ *N.&nbsp;faizaliana*

*N.&nbsp;platychila* สามารถแบ่งแยกจาก *N.&nbsp;fusca* บนพื้นฐานของเพอริสโตมที่กว้างกว่าและฝาหม้อ โดย *N.&nbsp;fusca* ไม่มีรยางค์ที่ผิวด้านใต้ *N.&nbsp;fusca* ถูกคิดว่าเป็นญาติใกล้ชิดกับ *N.&nbsp;eymae* จาก[[เกาะซูลาเวซี|ซูลาเวซี]], และ *N.&nbsp;maxima* ที่แพร่ไปทั่วในซูลาเวซี, [[เกาะนิวกินี|นิวกินี]], และ[[หมู่เกาะโมลุกกะ]]

== ลูกผสมทางธรรมชาติ ==
เพราะมันมีการกระจายตัวกว้างตลอดทั้ง[[บอร์เนียว]] *N.&nbsp;fusca* จึงมีลูกผสมกับชนิดอื่นเป็นจำนวนมาก อย่างไรก็ตามลูกผสมที่เหมือน *N.&nbsp;fusca* เองยากที่จะพบเห็นเพราะมันเจริญเติบโตแบบกาฝาก

[[ไฟล์:Nepenthes burbidgeae x Nepenthes fusca.jpg|thumb|left|หม้อล่างของ *N.&nbsp;burbidgeae* × *N.&nbsp;fusca* จาก [[Mesilau]]]]
=== N. burbidgeae × N. fusca ===
*N. burbidgeae* × *N. fusca* เป็นที่รู้จักกันตั้งแต่ก่อนปี ค.ศ. 1980 ขณะทำการสำรวจ[[รัฐซาบะฮ์]]

=== N. fallax × N. fusca ===
[[ไฟล์:N.fallax x fusca.jpg|thumb|หม้อล่างของ *N.&nbsp;fallax* × *N.&nbsp;fusca*]]
ลูกผสมนี้ถูกพบที่ส่วนลาดด้านตะวันออกของภูเขา Trus Madi ในป่าดิบเขาส่วนล่างที่พบ *N.&nbsp;fallax* และ *N.&nbsp;fusca* อยู่ในบริเวณเดียวกัน มันเหมือนกับ *N.&nbsp;fallax* มากแต่ต่างกันตรงฝาปิดที่เป็นรูปไข่ ลูกผสมนี้อาจถูกลงบัญชีเป็น *N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;stenophylla* ถ้า *N.&nbsp;fallax* และ *N.&nbsp;stenophylla* ถูกพิจารณาเป็นชนิดเดียวกัน

=== N. fusca × N. lowii ===
ลูกผสมนี้ดังเดิมถูกระบุบว่าถูกผสมกับ *N.&nbsp;chaniana* (หรือที่รู้จักกันในชื่อ *N.&nbsp;pilosa* ในเวลานั้น)  โดยชาร์ลส์ คลาร์ก อย่างไรก็ตามแอนเทีย ฟิลลิปซ์, แอนโทนี แลมบ์, และชีอัน ลีล์ กลับแสดงความเห็นที่ผิดกัน ไม่มีสิ่งที่แสดงว่าสืบทอดมาจาก *N.&nbsp;fusca* อย่างเช่น ฝารูปสามเหลี่ยมและคอยืด เขาเขียนว่าเกิดจาก *N.&nbsp;fusca* และ *N.&nbsp;lowii* อยู่ร่วมกันในบริเวณเดียวกัน ที่ซึ่ง *N.&nbsp;chaniana* หาได้ยาก ชนิดอื่นที่อาจเป็นพ่อแม่ของมันคือ *N.&nbsp;stenophylla* ก็ไม่พบในบริเวณนั้น

*N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;lowii* ถูกค้นพบโดยร็อบ แคนต์ลีย์ (Rob Cantley) และชาร์ลส์ คลาร์กบนบูกิต บาทู ลาวี (Bukit Batu Lawi) ใน[[รัฐซาราวัก]] คลาร์กพบลูกผสมนี้ที่มีขนาดใหญ่ในเทือกเขาคร็อกเกอร์ของ[[รัฐซาบะฮ์]]ในภายหลัง โดยเฉพาะใกล้ยอดเขาอาแลบ หม้อของ *N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;lowii* มีเอวคอดมีสีเขียวถึงม่วงเข้มตลอดทั้งหม้อ

ลูกผสมต่างจาก *N.&nbsp;fusca* ตรงขนแข็งใต้ฝา ตรงกันข้ามมันมีสิ่งปกคลุมหนาแน่นบนลำต้นและที่ขอบของแผ่นใบ ซึ่งเปรียบเทียบกับต้นและใบของ *N.&nbsp;lowii* ที่เกลี้ยง มันต่างจาก *N.&nbsp;lowii* ตรง[[เพอริสโตม]]ที่เป็นวงกลมเมื่อตัดขวาง ขณะที่หม้อล่างของ *N.&nbsp;lowii* มีฟันนูนขึ้นมาชัดเจน แต่ของ *N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;lowii* มีไม่ชัดนัก, ต่อมรยางค์ใต้ฝา, ซึ่งสืบทอดลักษณะมาจาก *N.&nbsp;fusca*

*N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;lowii* มีลักษณะบางส่วนคล้ายกับ *N.&nbsp;chaniana* × *N.&nbsp;veitchii* โดยสามารถแยกจากกันได้จากเพอริสโตมโดยตัวหลังมีลักษณะกว้าง, ผาย และมีรูปทรงกระบอกนิดหน่อย ลูกผสมชนิดนี้มีฝารูปไข่เล็กน้อย ไม่มีขนแข็งแบบที่มีใน *N.&nbsp;lowii* และสิ่งปกคลุมหนาแน่นบริเวณต้นและใบ

=== N. fusca × N. reinwardtiana ===
[[ไฟล์:N.fusca x reinwardtiana.jpg|thumb|ลูกผสมที่คาดว่าเป็นลูกผสมระหว่าง *N.&nbsp;fusca* และ *N.&nbsp;reinwardtiana*]]
มีการคาดกันว่า *N.&nbsp;naquiyuddinii* เป็นลูกผสมระหว่าง *N.&nbsp;fusca* และ *N.&nbsp;reinwardtiana* ซึ่งขึ้นในบริเวณใกล้ๆกับมัน
แต่โดยทั่วไปแล้ว มันถูกคิดว่าเป็น[[ชื่อพ้อง#พฤกษศาสตร์|ชื่อพ้องเฮเทอโรไทปิก]]ของ *N.&nbsp;reinwardtiana*

=== N. fusca × N. tentaculata ===
*N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;tentaculata* ถูกค้นพบโดยลินูส กอกูส์ซิงก์ (Linus Gokusing) ใกล้ยอดเขาในภูเขาอาแลบ ในป่าดิบเขาที่ความสูง 1800 ถึง 2000 ม. พบขึ้นกระจายตัวบริเวณเดียวกับพ่อแม่ของมันที่มีอยู่มากมายในบริเวณนั้น

=== ลูกผสมชนิดอื่น ===
มีลูกผสมของ *Nepenthes fusca* กับ[[หม้อข้าวหม้อแกงลิง]]ชนิดอื่นที่ถูกบันทึกไว้ดังนี้: *N.&nbsp;platychila*, *N.&nbsp;rajah*, และ *N.&nbsp;veitchii*

หม้อของ *N.&nbsp;hurrelliana* มีลักษณะอยู่กึ่งกลางระหว่าง *N.&nbsp;fusca* และ *N.&nbsp;veitchii* เรื่องนี้นำไปสู่การคาดเดาเรื่องเชื้อสายของหม้อข้าวข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้ ซึ่งมีหลายคนคาดเดาว่ามันอาจมีต้นกำเนิดจากลูกผสม อย่างไรก็ตาม *N.&nbsp;hurrelliana* นั้นถูกแยกออกจากลูกผสมทางธรรมชาติของ *N.&nbsp;fusca* × *N.&nbsp;veitchii* และผู้เขียนส่วนมากยกให้มันเป็นชนิดอย่างสมบูรณ์

== การปลูกเลี้ยง ==
มีข้อมูลความต้องการอันน้อยนิดที่เผยแพร่ออกมาของ *N.&nbsp;fusca* ปี ค.ศ. 2004 ผู้ชำนาญการเพาะเลี้ยง โรเบอร์ต แซกคิลอตโต (Robert Sacilotto) เขียนบทความสำหรับ *Carnivorous Plant Newsletter (จดหมายข่าวพืชกินแมลง) * ที่รวบรวมความต้องการโดยประมาณของ*หม้อข้าวหม้อแกงลิง*ที่สูงหลายชนิดจากประสบการณ์ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 1996 ถึง 2001

[[ไฟล์:Gunung Murud logging road N. fusca.jpg|thumb|ในป่า,โดยทั่วไปพบ *N.&nbsp;fusca* ในที่ร่ม (ภาพหม้อบนที่ขึ้นริมถนนไปภูเขามูรุด) และเหตุนี้ได้สื่อให้เห็นในต้นไม้ที่ปลูกเลี้ยงที่ดีที่สุด โตในที่แสงน้อยมากกว่า*หม้อข้าวหม้อแกงลิง*ชนิดอื่น]]

แซกคิลอตโตพบว่า *N.&nbsp;fusca* มีความอดทนในสภาวะที่กว้าง ยกเว้นต้นไม้ที่ไม่ได้รับสารฆ่ารา ไม่มีกลุ่มทดสอบไหนมีอัตราการรอดชีวิตน้อยกว่า 75% *N.&nbsp;fusca* ทนต่ออุณหภูมิในช่วง 10 ถึง 38°C (50 ถึง 100°F) เวลากลางคืนให้ลดอุณหภูมิต่ำกว่า 21°C (70°F) ซึ่งเป็นปัจจัยที่สำคัญในการเติบโต ต้นไม้ในที่ร่มจะโตช้าและให้หม้อน้อย การทดลองแสดงให้เห็นว่า *N.&nbsp;fusca* เติบโตได้ดีเมื่อ[[ความชื้นสัมพัทธ์]]อยู่ในช่วง 65 ถึง 90%

หม้อข้าวหม้อแกงลิงชนิดนี้ดูเหมือนจะเติบโตได้ดีในเครื่องปลูกที่มีส่วนผสมดังนี้:ก้อนพีทมอสส์ 10%, [[เพอร์ไลต์]] 30%, และอีก 60% ประกอบไปด้วย *สแฟกนัม* [[มอสส์]] และเปลือกสน เครื่องปลูกควรเป็น[[กรด]]เล็กน้อย [[pH]] อยู่ระหว่าง 4.5 ถึง 5.0 คุณสมบัติในการนำกระแสไฟฟ้าระหว่าง 10 และ 45 ไมโครซีเมนส์

[[ความส่องสว่าง (ทัศนศาสตร์)|ความส่องสว่าง]] 6400–8600 [[Lux|lx]] (600–800 [[Foot-candle|fc]]) ดีที่สุดเมื่อต้นไม้โตภายใต้แสงแดด, โคมไอโซเดียม (Sodium vapor) , และโคมเมตทอล ฮาไลด์ (metal halide) อย่างไรก็ตามพื้นที่ตัวอย่างอยู่ภายใต้การผสมของหลอดโกร-ลักซ์ (Gro-Lux) และหลอดฟลูออเรสเซนต์ที่ 5400–7500 lx (500–700 fc) (แม้ว่าการเติบโตจะอยู่ในระดับเดียวกัน) ต้นไม้จะเปลี่ยนรูปแบบเมื่อนำมาใช้แสดงตามที่จัดเหมือนถูกย้อมสี จากใบสีเขียวจะกลายเป็นแดง กระบนหม้อจะเข้มขึ้น

*N.&nbsp;fusca* ตอบสนองได้ดีในการให้ปุ๋ยเพียงหนึ่งในสี่จากปกติโดยดูได้จากหม้อ [[มด]]เป็นแหล่งอาหารที่ได้ผล

== ดูเพิ่ม ==

* *'a.**ระหว่างเดือนกันยายนถึงตุลาคมปี ค.ศ. 1925, เอ็นเดอร์ตได้สำรวจเนินรอบภูเขาแคมมูล, ขึ้นยอดเขา (1,847&nbsp;ม.) หลายครั้ง, และหมู่บ้านใกล้เคียงของลองก์ มีเฮียงก์ (Long Mehiang) , ลองก์ เคียว (Long Kiau) , และลองก์ เพตทัก (Long Petak)  เขาเก็บ ''N.&nbsp;fusca'' ได้ในวันที่ 12 ตุลาคม และ ''[[Nepenthes mollis|N.&nbsp;mollis]]'' ในวันที่ 17 ตุลาคม

* **b.**[[ภาษาละติน]]ที่พรรณาถึง ''N.&nbsp;fusca'' จากเอกสารของแดนเซอร์มีดังนี้:

<blockquote>''Folia mediocria'' breviter petiolata, lamina lanceolata, nervis longitudinalibus utrinque c. 2, vagina caulis 1/2 amplectente ; ''ascidia rosularum'' ignota ; ''ascidia inferiora'' magnitudine mediocria, parte inferiore anguste ovata, os versus subcylindrica, parte superiore alis 2 fimbriatis ; peristomio in collum elongato, applanato, 4-10 mm lato, costis c. 1/3-2/3 mm distantibus, dentibus c. tam longis quam latis ; operculo anguste ovato, subcordato, facie inferiore appendice lateraliter applanata ; ''ascidia superiora'' magnitudine mediocria, infundibuliformia, costis 2 prominentibus ; peristomio in collum elongato, applanato, 3-8 mm lato, costis 1/3-1/4 mm distantibus, dentibus brevissimis ; operculo anguste ovato, subcordato, facie inferiore prope basin appendice lateraliter applanata ; ''inflorescentia'' racemis parvus, pedicillis inferioribus c. 8 mm longis, omnibus 1-floris v. partim 2-floris ; ''indumentum'' iuventute densissimum, denique passim densum, breve, e pilis patentibus crassis simplicibus v. basi ramosis compositum.</blockquote>

* **c.**บางคนถือเอา ''[[Nepenthes fallax|N.&nbsp;fallax]]'' อยู่ในชุดชื่อพ้องของ ''[[Nepenthes stenophylla|N.&nbsp;stenophylla]]'' ขณะที่บางคนถือว่าเป็นสองชนิดที่ต่างกัน ซึ่งพืชที่อ้างว่าเป็น ''N.&nbsp;stenophylla'' ที่จริงอาจจะเป็น ''N.&nbsp;fallax'' แทน

* **d.**ชนิดย่อยนี้ได้ชื่อตาม เอ.เอช. แซกรี (A. H. Zakri) , ผู้อำนวยการของ [[United Nations University|United Nations University Institute of Advanced Studies]] และ ''N. curtisii'' (''sensu'' เจ.เอช. อดัม & วิลคัก) เองก็ถูกพิจารณาเป็น[[ชื่อพ้อง|ชื่อพ้องเฮเทอโรไทปิก]] ของ ''[[Nepenthes stenophylla|N. stenophylla]]'' โดยนัก[[อนุกรมวิธาน]]บางคน


== อ้างอิง ==



* Sacilotto, R. 2004. [http://carnivorousplants.org/cpn/samples/v33n1p26_31.html Experiments with highland ''Nepenthes'' seedlings: A Summary of Measured Tolerances]. ''[[Carnivorous Plant Newsletter]]'' **33''' (1) : 26–31.
*  Listed as Vulnerable (VU C2 v2.3)

หมวดหมู่:หม้อข้าวหม้อแกงลิง