อุดม อรุณรัตน์

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ **อุดม อรุณรัตน์** (27 มีนาคม พ.ศ. 2478 – 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549) เป็นนักดนตรีชาวไทย

## ประวัติ
อุดม เกิดเมื่อวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2478 ที่ตำบลศาลาลอย อำเภอท่าเรือ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นบุตรนายจำปี กับนางแถม อรุณรัตน์ มีพี่น้อง 2 คน คือ สมบัติ อรุณรัตน์ และสมนึก โพธิ์สามต้น ด้านครอบครัวสมรสกับนางพนิดา อรุณรัตน์ (สกุลเดิม: สนั่นนาม) มีบุตร-ธิดา 3 คน คือ ปองประภา อรุณรัตน์, สนั่นนาม อรุณรัตน์ และพงษ์ศิลป์ อรุณรัตน์ อาจารย์ประจำภาควิชานาฎยสังคีต คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร

อุดม เริ่มรับราชการครูสังกัดกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 โดยเป็นครูสอนวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ที่โรงเรียนสุวรรณพลับพลาพิทยาคม โรงเรียนวัดปากน้ำพิทยาคม และโรงเรียนวัดราชาธิวาส โดยทำหน้าที่เป็นอาจารย์พิเศษสอนดนตรีไทยให้กับคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากรควบคู่ไปด้วย จนกระทั่งปี พ.ศ. 2519 ได้โอนย้ายมาเป็นอาจารย์ประจำภาคคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้ร่วมกับเด่นดวง พุ่มศิริก่อตั้งภาควิชานาฎยสังคีตขึ้นในปี พ.ศ. 2522 และสร้างผลงานทางวิชาการไว้มากมาย จนได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นศาสตราจารย์ในวิชาสังคีตศิลป์ไทย เมื่อปี พ.ศ. 2537 นับเป็นคนแรกของทบวงมหาวิทยาลัย นอกจากนี้ยังเป็นอาจารย์พิเศษดนตรีไทยให้กับชมรมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระหว่างปี พ.ศ. 2510-2517 ชมรมดนตรีไทยที่โรงเรียนพณิชยการพระนครระหว่างปี พ.ศ. 2523-2527 และชมรมดนตรีไทยมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เขตปทุมวัน ระหว่างปี พ.ศ. 2519-2523

อุดม เกษียณอายุราชการในปี พ.ศ. 2538 ในตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญพิเศษทางดนตรีไทยประจำวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล ทำหน้าที่สอนวิชาดนตรีทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติให้แก่นักศึกษาตั้งแต่ระดับปริญญาบัณฑิตจนถึงระดับดุษฎีบัณฑิต ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิพิจารณาผลงานวิชาการของหน่วยงานต่าง ๆ ตลอดจนการเป็นวิทยากรบรรยายพิเศษเกี่ยวกับดนตรีตามสถาบันต่าง ๆ และยังคงศึกษาค้นคว้าทางวิชาการเพื่อใช้สำหรับการศึกษาแก่อนุชนรุ่นหลังอีกหลายเรื่อง 

อุดม เป็นผู้ทรงคุณวุฒิ และมีความสันทัดจัดเจนอย่างสูง ในด้านฝีมือทางซอสามสาย เป็นที่ประจักษ์และยอมรับกันในวงการดนตรีไทย พ.ศ. 2527 เดินทางไปเป็นวิทยากรสาธิตซอสามสาย ณ มหาวิทยาลัยปักกิ่ง ประเทศจีน โดยได้บันทึกเพลงตับมโหรีของเก่า สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บันทึกเสียงเพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่ในปี พ.ศ. 2529 ใน พ.ศ. 2534 เป็นวิทยากรรับเชิญไปบรรยายและสาธิตซอสามสาย ณ สภาบันภาษาและวัฒนธรรมตะวันออกแห่งชาติ (INALCO) กรุงปารีสประเทศฝรั่งเศส เป็นเวลา 3 เดือน และ พ.ศ. 2537 เป็นศาสตราจารย์รับเชิญไปสอนดนตรีไทยแก่นักศึกษาระดับปริญญาโท ณ มหาวิทยาลัยโมนาช ประเทศออสเตรเลีย เป็นเวลา 1 ภาคการศึกษา และร่วมงานกับวงดนตรีฟองน้ำ ในระหว่างปี พ.ศ. 2531-2535 ทั้งด้านงานบันทึกเสียงและงานเผยแพร่ต่างประเทศ เช่น ฮ่องกง สิงคโปร์ และฝรั่งเศส

## การศึกษาด้านดนตรี
* เริ่มเรียนดนตรีจากบิดาซึ่งมีความสันทัดจัดเจนในทางเป่าขลุ่ย ต่อมาได้เรียนจะเข้กับเรือง เกษมสุข ในช่วง พ.ศ. 2489-2499 ซึ่งเป็นครูเครื่องสายที่มีชื่อเสียงของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา โดยสามารถเรียนจนจะเข้จนแตกฉาน สามารถบรรเลงเพลงเดี่ยวกราวในซึ่งเป็นเพลงสูงสุดในกระบวนเพลงเดี่ยว
* ศึกษาซอสามสายจากพระยาภูมีเสวิน (จิตร จิตตเสวี) (พ.ศ. 2437-2519) ผู้เชี่ยวชาญซอสามสายตามแบบราชสำนัก ซึ่งเป็นทางซอสามสายที่เก่าแก่สามารถสืบค้นตัวบุคคลที่ถ่ายทอดกันมาตั้งแต่รัชกาลที่ 3 โดยได้เป็นศิษย์เอกของพระยาภูมีเสวินได้รับการถ่ายทอดทางซอสามสายทั้งเพลงและเทคนิคการบรรเลงไว้จนหมด
* ศึกษาทฤษฎีและดนตรีไทยวิเคราะห์จากภาวาส บุนนาค (พ.ศ. 2467-2537) อดีตรองราชเลขาธิการ สำนักราชเลขาธิการ จนได้แนวความคิดมาสำหรับในการวิจัยกะโหลกซอสามสายด้วยกะลาดัดจนเป็นผลสำเร็จ เหมือนกับของโบราณที่ได้ทำไว้ รวมทั้งได้รับการถ่ายทอดทางเดี่ยวซอสามสายของเทวาประสิทธ์ พาทยโกศล ซึ่งเป็นทางซอสามสายที่ได้รับการสืบทอดมาจากพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร)
* ศึกษาภาษาบาลีสันสกฤตกับนาวาอากาศเอก แย้ม ประพัฒน์ทอง (พ.ศ. 2453-2529) จนสามารถเขียนตำราเรื่องดุริยางคดนตรีจากพระพุทธศาสนา 
* ศึกษาวิธีการดีดพิณน้ำเต้ากับกมล เกตุศิริ

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง

* ศาสตราจารย์อุดม อรุณรัตน์
* ฐานหนังสือเก่า
* สัมภาษณ์ครูอุดม อรุณรัตน์

หมวดหมู่:นักดนตรีไทย
หมวดหมู่:ครูชาวไทย
หมวดหมู่:บุคคลจากอำเภอท่าเรือ
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนวัดราชาธิวาส
หมวดหมู่:บุคคลจากคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
หมวดหมู่:บุคคลจากวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล