อำเภอเมืองสระแก้ว

**เมืองสระแก้ว** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสระแก้ว เป็นอำเภอศูนย์กลางการปกครอง การบริหาร การศึกษา และเศรษฐกิจของจังหวัด 

## ประวัติ
ชื่ออำเภอว่า "สระแก้ว" นั้นมีที่มาจากในท้องที่อำเภอมีสระน้ำโบราณอยู่ 2 สระ ได้แก่ "สระแก้ว" และ "สระขวัญ" ซึ่งตามประวัติของจังหวัดสระแก้ว สระน้ำทั้งสองนี้ถือว่ามีความสำคัญมาตั้งแต่ในอดีต เนื่องจากได้นำน้ำจากสระไปใช้ในพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา โดยถือว่าเป็นน้ำบริสุทธิ์และศักดิ์สิทธิ์ สระน้ำทั้งสองสระนี้เรียกกันติดปากว่า สระแก้ว-สระขวัญ

สระแก้วในอดีต (ประมาณ พ.ศ. 2452) มีฐานะเป็น **กิ่งอำเภอสระแก้ว** อยู่ภายใต้การปกครองของอำเภอเมืองกระบินทร์บุรี จังหวัดกระบินทร์บุรี ต่อมาใน พ.ศ. 2468 จังหวัดกระบินทร์บุรีถูกยุบรวมเข้ากับจังหวัดปราจิณบุรี  กิ่งอำเภอสระแก้วจึงอยู่ภายใต้การปกครองของอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี ต่อมาในปี พ.ศ. 2501 จึงได้มีพระราชกฤษฎีกายกฐานะเป็น **อำเภอสระแก้ว** และยกฐานะเป็น **อำเภอเมืองสระแก้ว** ในปี พ.ศ. 2536 ตามลำดับ

*วันที่ - 2452 ยกฐานะตำบลสระแก้ว อำเภอกระบินทร์บุรี ขึ้นเป็น **กิ่งอำเภอสระแก้ว** ขึ้นกับอำเภอกระบินทร์บุรี
* วันที่ 20 กันยายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลสระแก้ว ในท้องที่บางส่วนของตำบลสระแก้ว
* วันที่ 23 กรกฎาคม 2501 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอสระแก้ว อำเภอกบินทร์บุรี เป็น **อำเภอสระแก้ว**
* วันที่ 5 กันยายน 2515 ตั้งตำบลศาลาลำดวน แยกออกจากตำบลบ้านแก้ง
* วันที่ 26 ตุลาคม 2519 ตั้งตำบลวังน้ำเย็น แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์ ตั้งตำบลวังสมบูรณ์ แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์ และตั้งตำบลตาหลังใน แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์
* วันที่ 30 พฤศจิกายน 2519 แยกพื้นที่ตำบลวังน้ำเย็น ตำบลวังสมบูรณ์ และตำบลตาหลังใน อำเภอสระแก้ว มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอวังน้ำเย็น** ขึ้นกับอำเภอสระแก้ว
* วันที่ 3 มิถุนายน 2523 จัดตั้งสุขาภิบาลวังน้ำเย็น ในท้องที่บางส่วนของตำบลวังน้ำเย็น
* วันที่ 4 พฤษภาคม 2525 ตั้งตำบลสระขวัญ แยกออกจากตำบลสระแก้ว
* วันที่ 31 มีนาคม 2526 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอวังน้ำเย็น อำเภอสระแก้ว เป็น **อำเภอวังน้ำเย็น**
* วันที่ 30 สิงหาคม 2526 ตั้งตำบลหนองหว้า แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์
* วันที่ 23 ตุลาคม 2527 ตั้งตำบลพระเพลิง แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์
* วันที่ 21 ตุลาคม 2528 ตั้งตำบลหนองบอน แยกออกจากตำบลท่าแยก
* วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2529 จัดตั้งนิคมสหกรณ์ ในท้องที่อำเภอสระแก้ว อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอวัฒนานคร และกิ่งอำเภอคลองหาด
* วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2533 จัดตั้งสุขาภิบาลเขาฉกรรจ์ ในท้องที่บางส่วนของตำบลเขาฉกรรจ์
* วันที่ 30 กันยายน 2535 จัดตั้งสุขาภิบาลศาลาลำดวน ในท้องที่บางส่วนของตำบลศาลาลำดวน
* วันที่ 26 เมษายน 2536 จัดตั้งสุขาภิบาลท่าเกษม ในท้องที่บางส่วนของตำบลท่าเกษม
* วันที่ 2 กันยายน 2536 แยกพื้นที่อำเภอสระแก้ว อำเภอคลองหาด อำเภอตาพระยา อำเภอวังน้ำเย็น อำเภอวัฒนานคร และอำเภออรัญประเทศ จังหวัดปราจีนบุรี มาตั้งเป็น **จังหวัดสระแก้ว** และเปลี่ยนชื่ออำเภอสระแก้ว เป็น**อำเภอเมืองสระแก้ว**
* วันที่ 8 พฤศจิกายน 2536 ตั้งตำบลเขาสามสิบ แยกออกจากตำบลเขาฉกรรจ์
* วันที่ 26 พฤษภาคม 2537 แยกพื้นที่ตำบลเขาฉกรรจ์ ตำบลหนองหว้า ตำบลพระเพลิง และตำบลเขาสามสิบ อำเภอเมืองสระแก้ว มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเขาฉกรรจ์** ขึ้นกับอำเภอเมืองสระแก้ว
* วันที่ 8 ธันวาคม 2537 ยกฐานะจากสุขาภิบาลสระแก้ว เป็นเทศบาลเมืองสระแก้ว
* วันที่ 26 ธันวาคม 2537 จัดตั้งศาลจังหวัดสระแก้ว
* วันที่ 26 กันยายน 2540 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเขาฉกรรจ์ อำเภอเมืองสระแก้ว เป็น **อำเภอเขาฉกรรจ์**
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลศาลาลำดวน และสุขาภิบาลท่าเกษม เป็นเทศบาลตำบลศาลาลำดวน และเทศบาลตำบลท่าเกษม ตามลำดับ



## ภูมิศาสตร์
### ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองสระแก้วตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอครบุรี (จังหวัดนครราชสีมา)
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอวัฒนานคร
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอเขาฉกรรจ์
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอกบินทร์บุรีและอำเภอนาดี (จังหวัดปราจีนบุรี)

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเมืองสระแก้วประกอบไปด้วย 8 ตำบล 129 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
อำเภอเมืองสระแก้วประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลเมืองสระแก้ว (จังหวัดสระแก้ว)|เทศบาลเมืองสระแก้ว]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลสระแก้วและตำบลท่าเกษม
* **เทศบาลตำบลท่าเกษม** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลท่าเกษม
* **เทศบาลตำบลศาลาลำดวน** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลศาลาลำดวน 
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสระแก้ว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระแก้ว (นอกเขตเทศบาลเมืองสระแก้ว)
* **[[ตำบลบ้านแก้ง (จังหวัดสระแก้ว)|องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านแก้ง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านแก้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลศาลาลำดวน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศาลาลำดวน (นอกเขตเทศบาลตำบลศาลาลำดวน)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโคกปี่ฆ้อง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกปี่ฆ้องทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าแยก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าแยกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลท่าเกษม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าเกษม (นอกเขตเทศบาลเมืองสระแก้วและเทศบาลตำบลท่าเกษม)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสระขวัญ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสระขวัญทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบอน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบอนทั้งตำบล

## การศึกษา

;มัธยมศึกษา
* โรงเรียนสระแก้ว
* โรงเรียนท่าเกษมพิทยาคม
;อุดมศึกษา
* วิทยาลัยชุมชนสระแก้ว
* มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ศูนย์สระแก้ว
* มหาวิทยาลัยปทุมธานี ศูนย์สระแก้ว ตั้งอยู่ที่โรงเรียนไฮเทค-เทคโนโลยี
* มหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาเขต สระแก้ว

;ระดับอาชีวศึกษา
* โรงเรียนไฮเทค-เทคโนโลยี (สถาบันเอกชน ตั้งอยู่ที่ตำบลท่าเกษม)
* โรงเรียนเทคโนโลยีสระแก้ว (สถาบันเอกชน ตั้งอยู่ที่ตำบลศาลาลำดวน)

## การสาธารณสุข
[300px|thumbnail|[โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสระแก้ว ถนนสุวรรณศร ตำบาลสระแก้ว อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว ]]
[300px|thumbnail|ภาพมุมสูง[โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสระแก้ว ถนนสุวรรณศร ตำบาลสระแก้ว อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว ]]
***โรงพยาบาลรัฐบาล 1 แห่ง**
** โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสระแก้ว
***สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 1 แห่ง**
***สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ 1 แห่ง**
***โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 21 แห่ง**

## แหล่งท่องเที่ยว
***วัดสระแก้ว (พระอารามหลวง)** เป็นวัดที่เก่าแก่ในตัวเมืองสระแก้ว เริ่มสร้างในปี พ.ศ. 2453 ระยะเวลาในการสร้างรวมแล้วประมาณ 13 ปี ตั้งอยู่ที่ เลขที่ ๑๒๒ ถนนสุวรรณศร ตำบลสระแก้ว เทศบาลเมืองสระแก้ว อำเภอเมืองสระแก้ว จังหวัดสระแก้ว บันเป็นวัดสระแก้ว ถือเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ เดิมวัดสระแก้ว ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของวัดสระแก้วในปัจจุบัน ประมาณ ๕๐๐ เมตร โดยวัดสระแก้ว ตั้งอยู่ติดกับหนองน้ำด้านทิศตะวันออก โดยมีเนื้อที่ ๓ ไร่เศษ จึงถูกเรียกว่า“วัดหัวหนอง,วัดศาลานอก” (ปัจจุบันหนองน้ำดังกล่าวได้เป็นที่ตั้งของโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสระแก้ว โดยสันนิษฐานว่า“วัดหัวหนอง” หรือ“วัดสระแก้ว”ในปัจจุบันได้สร้างขึ้นเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๔๕๓ ถึงปี พ.ศ. ๒๔๖๖ วัดสระแก้วถือว่าเป็นวัดราษฎร์ ที่ได้รับการยกฐานะเป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ เมื่อวันที่ ๒๒ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๓ และได้รับการยกย่องเป็น วัดพัฒนาตัวอย่างดีเด่น สำนักเรียนดีเด่น เป็นโรงเรียนปริยัติธรรมของอำเภอเมือง ปัจจุบันเป็นศูนย์หลักสูตรประกาศนียบัตรบริหารกิจการคณะสงฆ์ ของมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย มีผู้เรียนที่เป็นพระสังฆาธิการจำนวน ๔๐ รูป เป็นศูนย์เปิดสอนการศึกษาสายสามัญของพระภิกษุในอำเภอเมืองอีกด้วย ด้านอาคารสถานที่ มีห้องโถงที่สามารถรองรับนักท่องเที่ยวได้มากกว่า ๒๐๐ คน และมีห้องน้ำสะอาด ปลอดภัยกลางใจเมืองสระแก้ว
***สระแก้ว-สระขวัญ** ตั้งอยู่ในสวนสาธารณะสระแก้ว-สระขวัญ เชื่อว่าสระนี้เป็นสระที่ใช้ในพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยาในสมัยกรุงธนบุรี
***[[อุทยานแห่งชาติปางสีดา]]** เป็นอุทยานแห่งชาติลำดับที่ 41 ของประเทศไทย และได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ  มีความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ
และสัตว์ป่ามากมายกว่า 300 ชนิด
***[[อ่างเก็บน้ำท่ากระบาก]]** อ่างเก็บน้ำอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่มีทิวทัศน์ที่สวยงาม บรรยากาศร่มรื่น
*"'โรงเรียนกาสรกสิวิทย์'" เป็นโครงการพระราชดำริในมูลนิธิชัยพัฒนา ตั้งอยู่ที่ตำบลศาลาลำดวน อำเภอเมือง จังหวัดสระแก้ว เมื่อวันจันทร์ที่ 28 มกราคม 2551 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีวางศิลาฤกษ์ และได้พระราชทานชื่อว่า "โรงเรียนกาสรกสิวิทย์" โดยให้เป็นศูนย์การอบรมกระบือในการทำนา ทำการเกษตร และกิจกรรมต่างๆ และให้ความรู้แก่เกษตรกรที่สนใจจะใช้ประโยชน์จากกระบือในการประกอบอาชีพ รวมทั้งจัดทำแปลงสาธิตทางการเกษตรรูปแบบต่างๆ
***[[ศาลหลักเมืองจังหวัดสระแก้ว]]**  จัดสร้างตามแบบมาตรฐานของกองสถาปัตยกรรม กรมศิลปากร รูปแบบเป็นปรางค์องค์ใหญ่กว้าง 6.60 เมตร สูง 19.10 เมตร และปรางค์ 4 ทิศโดยรอบ ภายในศาลประดิษฐานเสาหลักเมืองซึ่งเป็นไม้ชัยพฤกษ์ที่มีคุณลักษณะต้องตาม โบราณราชประเพณี ขนาดเส้นรอบวงที่โคนต้น 120 นิ้ว สูง 229 นิ้ว และแผ่นทองดวงเมืองที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเจิมเมื่อวันที่ 12 กันยายน 2539 และมีการประกอบพิธียกเสาหลักเมืองขึ้นประดิษฐานในศาลเมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2539 ศาลหลักเมืองสระแก้วแห่งนี้เกิดจากความร่วมมือร่วมแรงร่วมใจสร้างขึ้นเพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่ง ความจงรักภักดีแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 9 และเป็นศูนย์รวมขวัญกำลังใจ ความสามัคคีในหมู่พสกนิกรชาวสระแก้ว
การเดินทางไปศาลหลักเมืองจังหวัดสระแก้ว ตั้งอยู่บนเส้นทางหลวงหมายเลข 33 จากตัวเมืองไปทางอำเภอวัฒนานครประมาณ 4 กิโลเมตร ทางซ้ายมือ ณ ปริมณฑลสวนกาญจนภิเษก ตำบลท่าเกษม
***[[อุทยานพุทธมณฑลสระแก้ว]]** ฉลองพุทธยันตี 2600 ปี แห่งการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและเฉลิมพระเกียรติเนื่องในวโรกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 84 พรรษา ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว 5 ธันวามหาราช และเป็นศูนย์รวมจิตใจสะท้อนความเป็นจังหวัดสระแก้ว 
***[[ศาลเจ้าพ่อสระแก้ว]]** ข้างสวนสาธารณะสระแก้ว-สระขวัญ
***[[รูปเหมือนสมเด็จฯพุฒาจารย์ โต พรหมรังสี (พฺรหฺมรํสี) องค์ใหญ่ที่สุดในโลก]]** วัดรีนิมิตร ต.บ้านแก้ง
***[[หลวงพ่อพระโลกธาตุหยกขาว เกพลิตาโพธิวิหาร]]** เกพลิตาโพธิวิหาร” เป็นที่ประดิษฐาน “หลวงพ่อพระโลกธาตุหยกขาว” ซึ่งมีชื่อเป็นทางการว่า “พระพุทธรัตนสราบูรพาสิริ” อันมีความหมายว่า “พระพุทธรูปอันเป็นมิ่งมงคลแห่งเบื้องบูรพาของจังหวัดสระแก้ว” นับตั้งแต่วันที่ ๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๓
***[[หอสมุดจังหวัดสระแก้ว]]** หอสมุดจังหวัดสระแก้ว สร้างขึ้นตามนโยบายของนางอุไรวรรณ เทียนทอง เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ให้มีการจัดตั้งหอสมุดจังหวัดสระแก้วขึ้นเพื่อแหล่ง ค้นคว้าและเรียนรู้ตามอัธยาศัยของนักเรียนนักศึกษา และประชาชนทั่วไป ตลอดจนการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น จึงได้จัดสร้างหอสมุดจังหวัดสระแก้วขึ้น บนพื้นที่ ๑๐ ไร่ ใช้งบประมาณ ทั้งสิ้น ๓๙,๔๒๐,๐๐๐ บาท ลักษณะอาคารแบบทรงไทยประยุคต์ ๒ ชั้น ๔ หลังเชื่อมติดกัน  ตั้งอยู่ติดทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 33 (ถนนสุวรรณศร) บ้านหนองนกเขา ต.ท่าเกษม 
***[[ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาสระแก้ว]]** ให้บริการความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และสิ่งแวดล้อม แก่กลุ่มเป้าหมาย ทั้งในระบบโรงเรียน นอกระบบโรงเรียน และการศึกษาตามอัธยาศัย ใน ๙ จังหวัดภาคตะวันออก โดยมีกิจกรรมที่ให้บริการ ๔ กิจกรรมหลัก ได้แก่ การให้บริการนิทรรศการทางด้านวิทยาศาสตร์, การให้บริการค่ายวิทยาศาสตร์, การให้บริการกิจกรรมการศึกษา เช่น กิจกรรมวันเด็ก กิจกรรมสัปดาห์วิทยาศาสตร์ กิจกรรมการประกวด การแข่งขันสิ่งประดิษฐ์ โครงงานทางวิทยาศาสตร์, การให้บริการวิชาการ เช่น การอบรมครู นักศึกษา และประชาชนทั่วไป ทั้งยังเป็นแหล่งเรียนรู้แบบเปิดเพื่อให้ประชาชนได้เรียนรู้ตามอัธยาศัย
***เมืองโบราณ** มีการขุดพบเมืองโบราณอายุราว 1,000-1,500 ปี หรือยุคก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย ที่หมู่ 13 บ้านโคกสัมพันธ์ ต.ท่าเกษม

## บุคคลที่มีชื่อเสียง
* ตรี ชัยณรงค์ นักร้องลูกทุ่งหมอลำ

## อ้างอิง

* งานข้อมูลข่าวสาร สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระแก้ว
* กรมการปกครอง 


เมืองสระแก้ว