พระเทพกษัตรีย์

**สมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระเทพกษัตรีย์** หรือ **สมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระเทพกษัตรเจ้า** เป็นพระราชธิดาพระองค์เล็กในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิกับพระสุริโยทัยแห่งอาณาจักรอยุธยา ต่อมาเข้าเป็นบาทบริจาริกาในสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช พระมหากษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านช้าง

## พระประวัติ
### สู่ราชสำนักล้านช้าง
*[[พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)]]* และ *[[พระราชพงศาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์]]* ระบุเนื้อความใกล้เคียงกัน แต่ต่างปี คือในปี พ.ศ. 2093 (ฉบับพันจันทนุมาศ) หรือ พ.ศ. 2107 (ฉบับหลวงประเสริฐ) สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงมีพระราชสาสน์แสดงพระราชประสงค์ขอพระเทพกษัตรีย์ ผู้สืบเชื้อสายมาแต่พระสุริโยทัยไปเป็นพระมเหสี สมเด็จพระมหาจักรพรรดิก็ทรงตอบรับไปอย่างดี แต่ทว่าเมื่อถึงเวลาที่คณะทูตจากล้านช้างเดินทางมารับตัวที่กรุงศรีอยุธยา พระเทพกษัตรีย์ก็ทรงประชวรหนัก สมเด็จพระมหาจักรพรรดิก็มิทราบว่าจะแก้ปัญหาอย่างไร เพราะทรงรับปากไว้แล้วจึงส่งสมเด็จพระเจ้าลูกเธอพระแก้วฟ้า พระราชธิดาซึ่งเกิดกับพระสนมไปแทนพระเทพกษัตรีย์ แต่เมื่อสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงทราบว่าขัตติยนารีที่ถูกส่งมามิใช่พระเทพกษัตรีย์ ก็ทรงเสียพระทัยจึงส่งพระแก้วฟ้ากลับคืนมา ครั้นเมื่อพระเทพกษัตรีย์ทรงหายจากอาการพระประชวร สมเด็จพระมหาจักรพรรดิจึงส่งพระราชธิดาออกเดินทางไปพร้อมกับเถ้าแก่และทาสชายหญิงอย่างละ 500 คนในปี พ.ศ. 2095 ในเอกสารของไทยระบุว่า ระหว่างเดินทาง ได้ถูกทหารพม่าซึ่งดักซุ่มที่ตำบลมะเริง เมืองเพชรบูรณ์ ออกสกัดและจับตัวพระเทพกษัตรีย์ไป 

ขณะที่เอกสารของลาวระบุว่าสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงรับพระเทพกษัตรีย์ไปหนองหาน มิได้ถูกพม่าชิงตัวไป โดยใน *พงศาวดารล้านช้าง*  ระบุว่าสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงรับพระเทพกษัตรีย์และพระแก้วฟ้าไว้ในตำแหน่งบาทบริจาริกา ดังปรากฏความตอนหนึ่งว่า *"...[สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราช] ได้ยังราชธิดาพระยาเชียงใหม่มาเปนนางอรรคมเหษี จึงได้ลูกสาวท้าวเชียงธงมาเปนบาทบริจา จึงได้ลูกสาวพระยาเขมรัฐ ๓ คน ได้ลูกสาวพระยาเชียงรุ้ง ๒ คน แล้วได้ลูกสาวองจัวกางลานผู้ ๑ แล้วได้ลูกสาวแกวองแสนเมืองอานามผู้ ๑ แล้วได้ลูกสาวเจ้าบัวดึกผู้ ๑ <u>แล้วได้ราชกัญญานีศรีอโยทธยาชาวใต้ ๒ คนมาเปนบริจาริก</u> อยู่เสวยศุขสนุกนักในบ้านเมืองแห่งตนคราวนั้นแล"*

### สงครามช้างเผือก
*[[มหาราชวงศ์ ฉบับหอแก้ว]]* ระบุว่า ในช่วงที่พระเมกุฏิสุทธิวงศ์แห่งอาณาจักรล้านนาทรงแข็งเมือง พระเจ้าบุเรงนองโปรดให้อะวะสะโตมางจอ พระชามาดา, พระมหาอุปราช พระราชโอรส และมางแรจอถิง พระราชาภาคินัย แยกทัพออกเป็นสามทางไปตีเมืองเวียงจันทน์ สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงหนีรอดไปได้ แต่ฝ่ายพม่าได้ควบคุมตัวพระมเหสีสามพระองค์คือ พระนางสี (มเหสีใหญ่), พระนางมนุรา (คาดว่าคือพระเทพกษัตรีย์) พระราชธิดาพระเจ้าอโยธยา, พระนางศิริมา พระราชธิดาพระเจ้าเชียงตุง ตลอดจนบรรดาสนม อำมาตย์ สิ่งของเงินทอง และพลเมืองเป็นอันมาก ส่วน *พระราชพงศาวดารพม่า* พระนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ระบุว่า พม่าจับพระมเหสีของกษัตริย์ล้านช้างได้สามพระองค์ คือ พระมหานารี, พระมโนรา (พระราชธิดากรุงสยาม) และฟ้าสิริมา (บุตรีเจ้าฟ้าเชียงตุง) และทรงอธิบายว่าพระมโนรานั้นน่าจะเป็นพระแก้วฟ้ามากกว่าพระเทพกษัตรีย์ เพราะล้านช้างยังมิได้ส่งพระแก้วฟ้าคืนตามที่พงศาวดารไทยกล่าวไว้

*พงศาวดารเมืองหลวงพระบางฉบับศาลาลูกขุน* ระบุว่า ในปี พ.ศ. 2112 สมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชทรงยกทัพไปช่วยกรุงศรีอยุธยาจากการโจมตีของพม่า แต่ถูกทัพของพระมหาอุปราช สะโตมางจอ พระชามาดาพระเจ้าหงสาวดี และตองอูบุริงมางของเจ้าเมืองตองอูล้อมตีจนแตกทัพ แต่ก็หนีกลับล้านช้างได้ หลังพระเจ้าหงสาวดีทรงยึดกรุงศรีอยุธยาได้แล้ว จึงยกทัพไปตีเวียงจันทน์ พม่าใช้เวลาเจ็ดเดือนเพื่อตามหาสมเด็จพระไชยเชษฐาธิราชแต่ทว่าไม่พบ พระเจ้าหงสาวดีจึงยกทัพกลับ

## ในวัฒนธรรมร่วมสมัย
พระเทพกษัตรีย์เป็นตัวละครในภาพยนตร์และละครโทรทัศน์ ดังนี้

* ละครโทรทัศน์เรื่อง *สมเด็จพระสุริโยทัย* รับบทโดยหม่อมหลวงวันรัชดา วรวุฒิ เมื่อปี พ.ศ. 2535

* ภาพยนตร์เรื่อง *[[สุริโยไท]]*  รับบทโดยจีระนันท์ กิจประสาน เมื่อปี พ.ศ. 2544 
* ละครโทรทัศน์เรื่อง *[[กษัตริยา]]* รับบทโดยชฎาพร รัตนากร เมื่อปี พ.ศ. 2546
* ภาพยนตร์เรื่อง *สุพรรณกัลยา* รับบทโดยชุดาภา จันทเขตต์ เมื่อปี พ.ศ. 2547
* ภาพยนตร์เรื่อง *[[ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช]]* รับบทโดยณัฐริกา ธรรมปรีดานันท์ เมื่อปี พ.ศ. 2550
* ละครโทรทัศน์เรื่อง *[[ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์]]* รับบทโดยปัทมวรรณ เค้ามูลคดี เมื่อ พ.ศ. 2560

## พงศาวลี





## อ้างอิง
### เชิงอรรถ

### บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ราชวงศ์สุพรรณภูมิ
หมวดหมู่:พระราชบุตรในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ
หมวดหมู่:พระราชธิดาในพระมหากษัตริย์ไทย
หมวดหมู่:ชาวไทยในประเทศลาว
หมวดหมู่:เจ้าหญิงกรุงศรีอยุธยา