พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา

**พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา** (12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 - 9 ตุลาคม พ.ศ. 2410) เป็นพระราชโอรสลำดับที่ 57 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาพิม เมื่อวันจันทร์ เดือน 9 แรม 8 ค่ำ ปีมะแม ตรีศก จ.ศ. 1173  ตรงกับวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 เมื่อประสูติมีพระนามว่า **พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน**

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา ทรงรับราชการในรัชกาลที่ 3 และได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น **กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา** เมื่อปี พ.ศ. 2394 ในสมัยรัชกาลที่ 4 ทรงว่าราชการกรมแสงปืนต้น กรมแสงหอกดาบและกำกับช่างเงินโรงกษาปณ์ 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อวันพุธ เดือน 11 ขึ้น 11 ค่ำ ปีเถาะนพศก จ.ศ. 1229 ตรงกับวันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2410 สิริพระชันษา 57 ปี พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 13 มกราคม พ.ศ. 2411 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา เป็นนักถ่ายภาพชาวไทยรุ่นแรก ๆ เมื่อครั้งที่การถ่ายภาพเริ่มเข้ามาแพร่หลายในสยาม รุ่นเดียวกับพระปรีชากลการ และหลวงอัคนีนฤมิตร

## พระโอรส ธิดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา ทรงเป็นต้นราชสกุล นิลรัตน 
ราชสกุลนี้ นับเป็นสกุลพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ลำดับที่ ๒๑๖๙ ในประเทศไทย เขียนได้เป็นตัวอักษรโรมันว่า "Nilaratna na Krungdeb" ผู้กราบบังคมทูลขอพระราชทาน คือ หม่อมราชวงศ์อวบ ตำแหน่งประจำหน้าที่การสมุหบาญชีกรมเสนาธิการทหารบก สำหรับบรรดาผู้ที่สืบสกุลโดยตรงลงมาจากพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (พระองค์เจ้านิลรัตน)

พระโอรส-พระธิดา มีรายพระนามเท่าที่รวบรวมได้ ดังนี้

* หม่อมเจ้าชายชุ่ม นิลรัตน มีโอรส คือ
**หม่อมราชวงศ์อั้น นิลรัตน สมรสกับ นางเผือก นิลรัตน ณ อยุธยา มีธิดา คือ
***หม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน
* หม่อมเจ้าชายโมรา นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2385 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2430) ทรงเสกสมรสกับหม่อมราชวงศ์เสาวคนธ์ นิลรัตน มีโอรส คือ
**หม่อมราชวงศ์อวบ นิลรัตน
**หม่อมราชวงศ์เล็ก นิลรัตน สมรสกับ หม่อมหลวงวงศ์ นิลรัตน (ราชสกุลเดิม ปาลกะวงศ์) มีบุตร-ธิดา คือ
***หม่อมหลวงนุ่ม นิลรัตน สมรสกับ นายดัด สุทธพิบูลย์
***พันตำรวจตรี หม่อมหลวงสวัสดิ์ นิลรัตน สมรสกับ นางบุญชุบ นิลรัตน ณ อยุธยา 
***หม่อมหลวงนิ่ม นิลรัตน
* หม่อมเจ้าชายหยอย นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2385 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2419)
* หม่อมเจ้าหญิงทับทิม นิลรัตน มีพระนามลำลองว่าท่านหญิงแดง ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าอินทนิล สุริยกุล พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระรามอิศเรศร 
* หม่อมเจ้าหญิงมรกฎ นิลรัตน ประสูติร่วมหม่อมมารดาเดียวกันกับหม่อมเจ้าหญิงทับทิม มีพระนามลำลองว่าท่านหญิงเขียว (ประสูติ พ.ศ. 2394 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2452 พระราชทานเพลิง ณ วัดเทพศิรินทราวาส เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2455) ทรงเสกสมรสกับหม่อมเจ้าชายอลงกรณ์ สุทัศน์ พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นไกรสรวิชิต องค์ต้นราชสกุลสุทัศน์ มีโอรส คือ
**พระยาศรีวรวงศ์ (หม่อมราชวงศ์จิตร สุทัศน์)
**พระยาวิชิตวงศ์วุฒิไกร (หม่อมราชวงศ์สิทธิ์ สุทัศน์)
* หม่อมเจ้าชายพุฒ นิลรัตน หรือ หม่อมเจ้าพุก บางแห่งก็ว่าชื่อหม่อมเจ้าชุ่ม ทรงผนวชเป็นพระภิกษุ (ประสูติ พ.ศ. 2398 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2438)
* หม่อมเจ้าชายวิเชียร นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2399 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2419)
* หม่อมเจ้าหญิงแฉ่ง นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2401 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2455 พระราชทานเพลิง ณ วัดสระเกศ เมื่อวันที่ 6 มีนาคม พ.ศ. 2467) มีหม่อมหลวงดาว นิลรัตน (ราชสกุลเดิม ปาลกะวงศ์) เป็นมารดา หม่อมเจ้าหญิงแฉ่งทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพรหมวรานุรักษ์ องค์ต้นราชสกุลเกษมสันต์
* หม่อมเจ้าหญิงสวัสดิ์ นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2401 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ. 2475)
* หม่อมเจ้าหญิงสังวาล นิลรัตน
* หม่อมเจ้าหญิงจำเริญ นิลรัตน (สิ้นชีพิตักษัยวันที่ 12 มีนาคม 2456 พระราชทานเพลิงเมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2457)
* หม่อมเจ้าหญิงสะบาย นิลรัตน ทรงเป็นหัวหน้าห้องเครื่องของพระวิมาดาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมพระสุทธาสินีนาฏ ปิยมหาราชปดิวรัดา
* หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2407) ทรงมีพระนามลำลองว่า "ท่านหญิงแดง" ทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ องค์ต้นราชสกุลทองแถม
* หม่อมเจ้าหญิงจำรัส นิลรัตน (ประสูติ พ.ศ. 2410 สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 11 ตุลาคม พ.ศ. 2476) ทรงเป็นชายาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธุ์ องค์ต้นราชสกุลสวัสดิกุล
* หม่อมเจ้าหญิงอึ่ง นิลรัตน (สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2440)
* หม่อมเจ้าชายบงกฎ นิลรัตน
* หม่อมเจ้าชายปรีชา นิลรัตน
* หม่อมเจ้าหญิงประทุม นิลรัตน

## พระเกียรติยศ

### พระอิสริยยศ

* พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน (12 สิงหาคม พ.ศ. 2354 - 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367)
* พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้านิลรัตน (21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2394)
* พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (พ.ศ. 2394 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2394)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอลงกฎกิจปรีชา (1 ตุลาคม พ.ศ. 2394 - ปัจจุบัน)

## พงศาวลี



## อ้างอิง
6. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 32 หน้า 229-242 วันที่ 2 พฤษภาคม 2458 ประกาศพระราชทานนามสกุล ครั้งที่ 29 ราชสกุล “นิลรัตน” (ลำดับที่ 2169)“http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2458/D/229.PDF


หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 2
หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 2
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหมื่น
หมวดหมู่:นักถ่ายภาพชาวไทย