สาลี่ (สกุล)

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PearBlossomsCalifornia.jpg|thumb|ดอกของสาลี่link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bradford_9288.JPG|thumb|สาลี่แคลอรี่ออกดอก

**สกุลสาลี่** หรือ **สกุลแพร์** () จัดอยู่ในวงศ์ย่อย Amygdaloideae ของวงศ์กุหลาบ เป็นไม้ผลที่ปลูกและใช้บริโภคกระจายทั่วทุกทวีป มีถิ่นกำเนิดในบริเวณชายฝั่งและเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่นของยุโรป แอฟริกาเหนือ และเอเชีย ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 10–17 เมตร ทรงค่อนข้างสูงชะลูด บางชนิดเป็นไม้พุ่มขนาดใหญ่ ผลเดี่ยวรูปร่างกลม หรือทรงลูกแพร์ เนื้อนุ่มฉ่ำ หวานอมเปรี้ยว ผิวบาง แกนแข็งเป็นพูหุ้มเมล็ดข้างใน ไม้ผลสกุลสาลี่เป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญสำหรับการบริโภคผลไม้สดหรืออบแห้ง เป็นน้ำผลไม้ และปลูกเป็นวัสดุที่เป็นที่ต้องการในอุตสาหกรรมไม้ เช่นในการผลิตเครื่องเป่าลมไม้และเฟอร์นิเจอร์คุณภาพสูง สายพันธุ์แพร์ที่เป็นที่รู้จักและปลูกมีประมาณ 3,000 พันธุ์ปลูกทั่วโลก ซึ่งแตกต่างกันไปทั้งรูปทรง สี ผิว รสชาติ และเนื้อสัมผัส ในประเทศไทยมีการทดลองปลูกสาลี่พันธุ์ต่าง ๆ ในพื้นที่สูงทางภาคเหนือเช่น เชียงใหม่และเชียงราย แต่พบว่าในระยะแรกมีการเจริญเติบโตที่ช้ามากเนื่องจากไม่ได้รับสภาพอากาศที่มีความหนาวเย็นเพียงพอ จึงไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร ต่อมามีการนำเข้าสาลี่พันธุ์ลูกผสมจากเกาะไต้หวันมาทดลองปลูก ซึ่งสามารถติดดอกออกผลได้ดีและมีคุณภาพ จึงมีการส่งเสริมให้ปลูกนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2541 เป็นต้นมา

ผลสาลี่ เป็นผลไม้ที่ให้คุณค่าทางอาหารที่ดี มีวิตามินบี1 บี2 วิตามินซี และแร่ธาตุต่างๆ มีสรรพคุณแก้ร้อนใน ละลายเสมหะ ช่วยขับลมและระงับอาการไอ

## ศัพทมูลวิทยา
ไม้ผลสกุลสาลี่เป็นพืชในเมืองหนาว ชื่อภาษาไทย *สาลี่* ยืมมาจาก *"ซาหลี"* ในภาษาจีน (จีน: 沙梨; พินอิน: *shālí*, แปลตามตัว: *แพร์ทราย*) ซึ่งหมายถึง สาลี่จีน (ที่มีผิวสีน้ำตาลผลกลมใหญ่—*Pyrus pyrifolia*) ซึ่งเป็นเพียงไม้ผลชนิดหนึ่งในสกุลนี้ ชื่อภาษาจีนสำหรับเรียกไม้ผลทุกชนิดในสกุลนี้โดยรวม คือ *"หลี"* (梨) และเรียกสกุลสาลี่หรือสกุลแพร์ว่า *"หลีฉู่"* (梨属) (属, ฉู่ หรือ สู่ แปลว่า จำพวก) ส่วนคำว่า *แพร์* หรือ *ลูกแพร์* ในภาษาไทยนั้นเป็นไม้ผลชนิดหนึ่งในสกุลนี้เช่นกัน คือสาลี่ยุโรป (*Pyrus communis*) ในภาษาจีนเรียก *"ซีหยางหลี"* (西洋梨 —ลูกแพร์ตะวันตก) 

คำว่า *แพร์* ยืมมาจากภาษาอังกฤษ *pear* ซึ่งอาจมีรากศัพท์จากกลุ่มภาษาเจอร์แมนิก *pera* ที่อาจยืมมาจากภาษาละตินพื้นบ้าน *pira* (พหูพจน์ *pirum*) คล้ายกับ *apios* ในภาษากรีก (จากภาษากรีกไมซีนี *ápisos*) ในกลุ่มภาษาเซมิติก *pirâ* แปลว่า "ผลไม้" และคำคุณศัพท์ *pyriform* หรือ *piriform* หมายถึง "ทรงลูกแพร์"

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
พืชสกุลสาลี่มีถิ่นกำเนิดในบริเวณชายฝั่งและเขตภูมิอากาศแบบอบอุ่นของโลกเก่าจากชายฝั่งยุโรปตะวันตก แอฟริกาเหนือ จนถึงเอเชีย ส่วนใหญ่เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 10–17 เมตร ทรงค่อนข้างสูงชะลูด บางชนิดเป็นไม้พุ่มขนาดใหญ่ ส่วนใหญ่ผลัดใบ เฉพาะบางชนิดในตอนใต้ของจีนและเกาะไต้หวันที่ไม่ผลัดใบ พืชสกุลสาลี่ส่วนใหญ่ทนต่ออากาศหนาวอูณหภูมิ -25 ถึง -40 °ซ. ในฤดูหนาว ยกเว้นชนิดที่ไม่ผลัดใบที่ทนได้เพียงเกินกว่า -15 °ซ.

ใบ หลายขนาด ยาวตั้งแต่ 2–12 เซนติเมตร สีเขียวเป็นมัน บางชนิดมีขนปกคลุมสีออกขาวเงิน ขอบหยักละเอียด ทรงใบที่หลากหลายตั้งแต่รูปวงรีกว้างปลายแหลม รูปใบหอกแคบ

ดอกสีขาว พบน้อยชนิดที่มีสีอื่นเช่น เหลือง หรือ ชมพู ขนาด 2–4 เซนติเมตร และมี 5 กลีบ

ผลเดี่ยว เนื้อนุ่ม ผิวบาง แกนแข็งเป็นพูหุ้มเมล็ดข้างใน (ซึ่งผลไม้แบบนี้เรียก pome —ผลไม้ที่ลักษณะแบบผลแอปเปิ้ล) ในชนิดที่เป็นพืชป่าผลมีขนาดเล็ก 1-4 เซนติเมตร ส่วนชนิดที่เพาะปลูกขนาดใหญที่สุดโดยเฉลี่ย ยาว 18 เซนติเมตร กว้าง 8 เซนติเมตร รูปทรงของผลมีหลากหลาย ตั้งแต่ทรงกลมถึงทรงยาวรีหัวแคบก้นกว้าง ซึ่งเรียกว่า ทรงลูกแพร์ (pyriform หรือ pear shape)

บางครั้งไม่สามารถแยกแยะ สาลี่ (แพร์) และแอปเปิ้ล ได้ด้วยรูปแบบของผลเสมอไป ผลแพร์บางชนิดมีลักษณะคล้ายผลแอปเปิ้ลเช่น สาลี่จีน ความแตกต่างที่สำคัญคือ เนื้อของสาลี่มีเนื้อทราย (เซลล์หิน หรือ *[[สเคลอรีด]]*) ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ สาลี่ *(ซาหลี—沙梨)*

## ประวัติ

การเพาะปลูกลูกแพร์ในสภาพอากาศเย็น ย้อนไปถึงสมัยโบราณและมีหลักฐานการใช้เป็นอาหารตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ มีการพบร่องรอยมากมายในการใช้เป็นไม้สร้างอาคารบ้านเรือนสมัยก่อนประวัติศาสตร์รอบทะเลสาบซูริก สาลี่ได้รับการปลูกในประเทศจีนตั้งแต่ 2,000 ปีก่อนคริสตกาล บทความเกี่ยวกับการปลูกต้นแพร์ในสเปนถูกนำมาลงไว้ในงานเกษตรกรรมในศตวรรษที่ 12

## ชนิดที่สำคัญ
thumb|(จากซ้ายไปขวา บนลงล่าง) สาลี่, แพร์บอสค์ (Bosc pear), แพร์ฟอเรลล์ (Forelle pear), แพร์ดันจูแดง (red D'Anjou pear), แพร์บาร์เล็ต (Bartlett pear), แพร์ดันจูเขียว (green D'Anjou pear), แพร์เซคเคิล (Seckel pear), แพร์โคไมซ์ (Comice pear)
thumb|สาลี่ (''P. pyrifolia'')
thumb|เปลือกลำต้นสาลี่ป่า (''Pyrus pyraster'')

## การเพาะปลูก
จากข้อมูลของ Pear Bureau Northwest พบว่ามีไม้ผลสกุลสาลี่ประมาณ 3,000 พันธุ์ปลูกทั่วโลก โดยปกติสาลี่จะขยายพันธุ์โดยการต่อกิ่งพันธุ์ที่บนต้นตอซึ่งอาจเป็นต้นสาลี่ท้องถิ่น หรือควินซ์ (quince ไม้ผลข้ามสายพันธุ์ของแอปเปิ้ลและสาลี่) จะได้ต้นที่มีขนาดไม่สูงซึ่งมักเป็นที่ต้องการในการทำสวนผลไม้เชิงพาณิชย์ หรือแม้แต่สวนในบ้าน ซึ่งให้ผลเมื่อมีอายุมากกว่าหนึ่งปี 

สาลี่ สามชนิดที่มีความสำคัญที่เป็นพืชเศรษฐกิจในการผลิตผลไม้สดส่วนใหญ่คือ แพร์ (สาลี่ยุโรป–*Pyrus communis*) ส่วนมากปลูกในยุโรปและอเมริกาเหนือ สาลี่เป็ดของจีน (ไป่หลี่ หรือ สาลี่ขาว–*Pyrus × bretschneideri*) และสาลี่จีน (nashi pear –*Pyrus pyrifolia*) (หรือที่เรียกว่า สาลี่เอเชีย หรือสาลี่แอปเปิ้ล) ซึ่งสองชนิดหลังส่วนมากปลูกในเอเชียตะวันออกเป็นหลัก สาลี่ทั้งสามชนิดมีการคัดเลือกพันธุ์จนมีหลายพันพันธุ์ปลูก (cultivar) สาลี่ชนิดอื่น ๆ ที่ปลูกและให้ผลผลิดระดับรอง ๆ ลงไปเช่น *Pyrus sinkiangensis* และ* Pyrus pashia*

สาลี่ชนิดอื่นที่ใช้เป็นต้นตอสำหรับแพร์ในยุโรปและเอเชีย และเป็นไม้ประดับตามแต่ละพื้นที่ที่ชนิดนั้นเป็นสาลี่ท้องถิ่น *ไม้แพร์* เป็นไม้เนื้อละเอียด ในอดีตก็ถูกใช้เป็นไม้พิเศษสำหรับเฟอร์นิเจอร์ชั้นดีและทำบล็อกสำหรับตัดไม้ซึ่งให้ความละเอียดเป็นพิเศษ

## ปริมาณการผลิต

thumb|ปริมาณการผลิตสาลี่หรือแพร์ทั่วโลก

ในปี 2561 การผลิตสาลี่หรือแพร์ทั่วโลกอยู่ที่ 23.7 ล้านตัน นำโดยประเทศจีนโดยมีสัดส่วนร้อยละ 68 ของทั้งหมด (ตาราง)

## คุณค่าทางโภชนาการ
ลูกแพร์สดประกอบด้วยน้ำ ร้อยละ 84 คาร์โบไฮเดรต ร้อยละ 15 และมี โปรตีน และ ไขมัน เล็กน้อย (ตาราง) ในจำนวนอ้างอิง 100 กรัม วัตถุดิบลูกแพร์ดิบ 57 กิโลแคลอรี่ มีเส้นใยอาหารในปริมาณปานกลาง และไม่มีสารอาหารที่จำเป็นอื่น ๆ ในปริมาณที่มีนัยสำคัญ (ดังแสดงในตาราง)

## ระเบียงภาพ

ไฟล์:Pyrus communis gestoofde stoofpeer Gieser Wildeman.jpg|แพร์แช่ไวน์แดง
ไฟล์:梨膏糖 2.jpg|สาลี่เชื่อม
ไฟล์:Upside down pear cake (19653015233).jpg|เค้กแพร์
ไฟล์:Pear in a bottle.jpg|แพร์ดองเหล้า
ไฟล์:Спил груши (дерево).jpg|ไม้สาลี่


## อ้างอิง

หมวดหมู่:วงศ์กุหลาบ
หมวดหมู่:พืชแบ่งตามสกุล
หมวดหมู่:ไม้ผล
หมวดหมู่:ไม้ยืนต้น
หมวดหมู่:พืชที่พบในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:พืชที่พบในทวีปยุโรป
หมวดหมู่:พืชที่พบในทวีปแอฟริกา