จักรพรรดิเซิร์กซีสที่ 1

**เซิร์กซีสที่ 1** (;  ,  หรือ **Khshayārsha**;  , ;  – สิงหาคม 465 ปีก่อน ค.ศ.) โดยทั่วไปรู้จักกันในพระนาม **เซิร์กซีสมหาราช** () เป็นผู้นำเปอร์เซียที่ครองราชย์เป็นพระราชาธิราชองค์ที่ 4 แห่งจักรวรรดิอะคีเมนิดใน 486 ปีก่อน ค.ศ. จนกระทั่งถูกลอบปลงพระชนม์ใน 465 ปีก่อน ค.ศ. พระองค์เป็นพระราชโอรสในดาไรอัสมหาราชกับ Atossa พระราชธิดาในพระเจ้าไซรัสมหาราช 

ในประวัติศาสตร์ตะวันตก เซิร์กซีสเป็นที่รู้จักดีจากการรุกรานกรีซใน 480 ปีก่อน ค.ศ. ที่จบลงด้วยฝ่ายเปอร์เซียพ่ายแพ้ ดาไรอัสทรงระบุเซิร์กซีสเป็นผู้สืบทอดเหนืออาร์โตบาซัน พระเชษฐา และสืบทอดจักรวรรดิขนาดใหญ่ที่มีหลายเชื้อชาติหลังพระราชบิดาสวรรคต พระองค์ทรงรวบรวมอำนาจด้วยการปราบปรามกบฏในอียิปต์และบาบิโลน และรื้อฟื้นการรณรงค์ของพระราชบิดาใหม่เพื่อพิชิตกรีซและลงโทษเอเธนส์กับพันธมิตรฐานทำการแทรกแซงในกบฏไอโอเนีย ใน 480 ปีก่อน ค.ศ. เซิร์กซีสทรงคุมกองทัพใหญ่ด้วยตัวพระองค์เองและข้ามเฮลเลสพอนต์เข้าสู่ยุโรป พระองค์ได้รับชัยชนะที่เทอร์มอพิลีและอาร์เตมีเซียมแล้วเข้ายึดและทำลายเอเธนส์ กองทัพของพระองค์เข้าควบคุมกรีซแผ่นดินใหญ่ตอนเหนือของคอคอดคอรินท์จนกระทั่งพ่ายแพ้ในยุทธนาวีที่ซาลามิส ด้วยความกลัวว่าฝ่ายกรีกอาจทำให้พระองค์ติดกับในยุโรป เซิร์กซีสจึงถอยทัพพร้อมกับกองทัพส่วนใหญ่กลับไปยังเอเชีย ทิ้งให้มาร์โดนีอุสทำการทัพต่อ มาร์โดนีอุสพ่ายแพ้ที่Plataeaในปีถัดมา ทำให้การรุกรานของเปอร์เซียสิ้นสุดลง

หลังเสด็จกลับเปอร์เซีย เซิร์กซีสทรงอุทิศตัวพระองค์ให้กับโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ ซึ่งหลายโครงการยังค้างคาในสมัยพระราชบิดา พระองค์ทรงดูแลการก่อสร้างประตูแห่งมวลประชาชาติ, อาเพอดาเนอ และ Tachara ที่เปร์เซโปลิสให้แล้วเสร็จ และทรงดำเนินการก่อสร้างพระราชวังดาไรอัสที่ซูซาต่อ พระองค์ยังคงรักษาเส้นทางสายเปอร์เซียที่พระราชบิดาสร้างไว้ ใน 465 ปีก่อน ค.ศ. เซิร์กซีสกับดาไรอัส รัชทายาท ถูกลอบปลงพระชนม์โดย Artabanus ผู้บัญชาการองครักษ์หลวง พระองค์ได้รับการสืบทอดตำแหน่งโดยพระโอรสองค์ที่สาม ซึ่งขึ้นครองราชย์เป็นอาร์ตาเซิร์กซีสที่ 1 

## รากศัพท์
*Xérxēs* () เป็นคำทับศัพท์ภาษากรีกและละติน (*Xerxes*, *Xerses*) จากภาษาเปอร์เซียเก่า *Xšaya-ṛšā* ("ปกครองเหนือบรรดาวีรบุรุษ") ซึ่งแบ่งออกเป็นส่วนแรกว่า *xšaya* หมายถึง "การปกครอง" และส่วนที่สอง *ṛšā* แปลว่า "วีรบุรุษ, มนุษย์" พระนามเซิร์กซีสเป็นที่รู้จักกันในภาษาแอกแคดว่า *Ḫi-ši-ʾ-ar-šá* และแอราเมอิกว่า *ḥšyʾrš* เซิร์กซีสจะกลายเป็นพระนามยอดนิยมในบรรดาผู้ปกครองจักรวรรดิอะคีเมนิด

## พระชนม์ชีพช่วงต้น
### พระราชบิดามารดากับพระราชสมภพ
พระราชบิดาของเซิร์กซีสคือดาไรอัสมหาราช () พระมหากษัตริย์องค์ปัจจุบันของจักรวรรดิอะคีเมนิด แม้ว่าพระองค์เองจะไม่ใช่สมาชิกเชื้อพระวงศ์ของพระเจ้าไซรัสมหาราช ผู้ก่อตั้งจักรวรรดิก็ตาม พระราชมารดาของเซิร์กซีสคือ Atossa พระราชธิดาในพระเจ้าไซรัส ดาไรอัสกับ Atossa สมรสใน 522 ปีก่อน ค.ศ. และเซิร์กซีสเสด็จพระราชสมภพประมาณ 518 ปีก่อน ค.ศ.

### การเลี้ยงดูและการศึกษา

## โครงการก่อสร้าง
[thumb|right|ที่บรรจุพระศพเจาะด้วยหินที่[แนฆเชโรสแทมทางเหนือของเปร์เซโปลิส คัดลอกจากของดาไรอัส โดยทั่วไปคาดว่าเป็นของเซิร์กซีส]]
หลังจากความผิดพลาดทางการทหารในกรีซ เซิร์กซีสจึงเสด็จกลับเปอร์เซียและควบคุมดูแลการก่อสร้างในโครงการก่อสร้างจำนวนมากที่พระราชบิดายังสร้างไม่แล้วเสร็จที่เมืองซูซาและเปร์เซโปลิส เซิร์กซีสทรงดูแลการก่อสร้างประตูแห่งมวลประชาชาติและหอเสาร้อยต้นที่เปร์เซโปลิส ซึ่งเป็นสิ่งก่อสร้างที่ใหญ่โตและโอ่อ่าตระการตาที่สุดในพระราชวัง เซิร์กซีสทรงดูแลการก่อสร้างอาเพอดาเนอ Tachara (พระราชวังของดาไรอัส) และคลังสมบัติ ซึ่งดาไรอัสทรงริเริ่มทั้งหมดให้แล้วเสร็จ รวมถึงการสร้างพระราชวังของพระองค์เองซึ่งมีขนาดใหญ่ของพระราชบิดาสองเท่า รสนิยมทางสถาปัตยกรรมของพระองค์คล้ายคลึงกับดาไรอัส แม้จะมีขนาดใหญ่กว่ามากก็ตาม พระองค์ใช้อิฐเคลือบสีสันสดใสปูไว้ด้านนอกอาเพอดาเนอ พระองค์ยังรักษาเส้นทางสายเปอร์เซียที่พระราชบิดาสร้างขึ้นและทำประตูซูซาแห่งแล้วเสร็จ และสร้างพระราชวังที่ซูซา

## สวรรคตและผู้สืบทอด
thumb|left|ข้อความอักษรลิ่มนี้ระบุการฆาตกรรมเซิร์กซีสที่ 1 โดยพระราชโอรส จากบาบิโลน ประเทศอิรัก. พิพิธภัณฑ์บริติช
ในเดือนสิงหาคม 465 ปีก่อน ค.ศ. อาจอยู่ในช่วงวันที่ 4 ถึง 8 สิงหาคม Artabanus ผู้บัญชาการองครักษ์หลวงและเจ้าหน้าที่ที่ทรงอำนาจที่สุดในราชสำนักเปอร์เซีย ได้ลอบสังหารเซิร์กซีสด้วยความช่วยเหลือจากขันที Aspamitres แม้ว่า Artabanus แห่ง Hyrcania มีชื่อเดียวกันกับพระปิตุลาที่มีชื่อเสียงของเซิร์กซีส การก้าวขึ้นสู่ความโดดเด่นของเขาเป็นผลมาจากความนิยมในศาสนสถานของราชสำนักและแผนการร้ายในฮาเร็ม เขาแต่งตั้งบุตรชายทั้งเจ็ดให้ดำรงตำแหน่งสำคัญ และมีแผนที่จะโค่นราชบัลลังก์อะคีเมนิด

นักประวัติศาสตร์กรีกให้ข้อมูลเหตุการณ์ต่างกัน Ctesias รายงานว่า (ใน Persica 20) Artabanus กล่าวหามกุฎราชกุมารดาไรอัส พระราชโอรสองค์โตของเซิร์กซีส ในข้อหาฆาตกรรมและชักชวนอาร์ตาเซิร์กซีส พระราชโอรสอีกองค์ของเซิร์กซีส ให้แก้แค้นการสังหารพระราชบิดาโดยการสังหารดาไรอัส แต่ตามบันทึกของอริสโตเติล (ใน Politics 5.1311b) Artabanus ได้สังหารดาไรอัสก่อนแล้วจึงสังหารเซิร์กซีส หลังจากที่อาร์ตาเซิร์กซีสพบการฆาตกรรม พระองค์ก็สังหาร Artabanus และบุตรชายของเขา ผู้เข้าร่วมในแผนการร้ายเหล่านี้คือนายพล Megabyzus ซึ่งการตัดสินใจเปลี่ยนฝ่ายของเขาน่าจะช่วยรักษาราชวงศ์อะคีเมนิดไม่ให้สูญเสียอำนาจควบคุมบัลลังก์เปอร์เซีย

## ศาสนา
ในขณะที่ยังไม่มีความเห็นโดยทั่วไปในงานวิชาการว่าเซิร์กซีสและบรรพบุรุษของพระองค์ได้รับอิทธิพลจากศาสนาโซโรอัสเตอร์หรือไม่ เป็นที่ยืนยันกันดีว่าเซิร์กซีสเป็นผู้ศรัทธาในพระอหุระมาซดะอย่างมั่นคง ซึ่งพระองค์เห็นว่าพระอหุระเป็นเทพเจ้าสูงสุด อย่างไรก็ตาม ผู้นับถือธรรมเนียมศาสนา(อินโด-)อิเรเนียนก็นับถือพระอหุระมาซดะด้วย ในเรื่องการปฏิบัติต่อศาสนาอื่น เซิร์กซีสปฏิบัติตามนโยบายเดียวกันกับผู้ปกครององค์ก่อนหน้าของพระองค์ นั่นคือ ขอความช่วยเหลือจากนักวิชาการศาสนาท้องถิ่น ทำการบูชายัญต่อเทพเจ้าท้องถิ่น และทำลายวิหารในเมืองและประเทศต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดความวุ่นวาย

## คำตอบรับ
[thumb|[Xerses I's inscription at Van|จารึกสามภาษาของเซิร์กซีสที่วาน (ปัจจุบันอยู่ในประเทศตุรกี)]]
การนำเสนอจักรพรรดิเซิร์กซีสในแหล่งข้อมูลกรีกและโรมันส่วนใหญ่เป็นไปในเชิงลบ ซึ่งกำหนดโทนการพรรณนาถึงพระองค์ในธรรมเนียมตะวันตกในเวลาต่อมา เซิร์กซีสเป็นตัวละครหลักในบทละคร *[[The Persians]]* ของ Aeschylus ซึ่งแสดงครั้งแรกในกรุงเอเธนส์เมื่อ 472 ปีก่อน ค.ศ. เพียงเจ็ดปีหลังจากที่พระองค์ทรงบุกรุกรานกรีซ บทละครนำเสนอเซิร์กซีสในลักษณะเหมือนผู้หญิง และความพยายามที่จะยึดครองทั้งเอเชียและยุโรปอย่างโอหังของพระองค์ นำไปสู่ความพินาศของทั้งตัวพระองค์เองและอาณาจักรของพระองค์

*Histories* ของเฮอรอโดทัสที่เขียนขึ้นภายหลังในศตวรรษที่ 5 ก่อน ค.ศ. มีศูนย์กลางอยู่ที่สงครามเปอร์เซีย โดยมีเซิร์กซีสเป็นบุคคลสำคัญ ข้อมูลบางส่วนของเฮอรอโดทัสเป็นข้อมูลเท็จ Pierre Briant กล่าวหาเขาว่านำเสนอภาพลักษณ์ของชาวเปอร์เซียแบบเหมารวมและลำเอียง Richard Stoneman ถือว่าการพรรณนาถึงเซิร์กซีสของเขานั้นมีความละเอียดอ่อนและน่าเศร้า เมื่อเทียบกับการถูกใส่ร้ายป้ายสีที่พระองค์ได้รับจากอเล็กซานเดอร์มหาราช กษัตริย์มาเกโดนีอา ()

เซิร์กซีสถูกระบุเข้ากับพระเจ้าอาหสุเอรัสในหนังสือเอสเธอร์จากพระคัมภีร์ ในขณะที่นักวิชาการบางคนอย่าง Eduard Schwartz, วิลเลียม เรนีย์ ฮาร์เปอร์ และไมเคิล วี. ฟ็อกซ์ มองเรื่องนี้เป็นโรแมนติกอิงประวัติศาสตร์ อย่างไรก็ตาม ไม่มีอะไรใกล้เคียงกับความเห็นพ้องกันว่าเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ใดเป็นพื้นฐานของเรื่องราวนี้

นวนิยายอิงประวัติศาสตร์ *Xerxes of de Hoogmoed* (1919) โดย Louis Couperus นักเขียนชาวดัตช์ กล่าวถึงสงครามเปอร์เซียในมุมมองของเซิร์กซีส แม้ว่าเรื่องราวจะเป็นเรื่องแต่ง แต่ Couperus ได้อ้างอิงการศึกษาของเฮอรอโดทัสอย่างกว้างขวาง *Arrogance: The Conquests of Xerxes* นิยายแปลภาษาอังกฤษโดย Frederick H. Martens ปรากฏขึ้นใน ค.ศ. 1930

[thumb|upright|left|กษัตริย์เปอร์เซียใน[หนังสือเอสเธอร์โดยทั่วไปคาดว่าเป็นเซิร์กซีส]]
ความหลงใหลในสปาร์ตาโบราณของคนรุ่นหลัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งยุทธการที่เทอร์มอพิลี นำไปสู่การพรรณนาถึงเซิร์กซีสในผลงานวัฒนธรรมสมัยนิยม David Farrar รับบทเป็นเผด็จการผู้โหดร้าย คลั่งอำนาจ และผู้บัญชาการที่ไร้ความสามารถในภาพยนตร์ *[[The 300 Spartans]]* (1962) พระองค์ยังมีบทบาทโดดเด่นในนวนิยายภาพเรื่อง *[[300 (คอมิก)|300]]* และ ** โดยแฟรงก์ มิลเลอร์ รวมถึงภาพยนตร์ดัดแปลงเรื่อง *[[300 ขุนศึกพันธุ์สะท้านโลก]]* (2007) และภาคต่อ *[[300 มหาศึกกำเนิดอาณาจักร]]* (2014) ซึ่งโรดรีกู ซานโตรู นักแสดงชาวบราซิล รับบทเป็นชายร่างยักษ์ที่มีลักษณะทางเพศแบบแอนโดรจีนี และอ้างตัวว่าเป็นเทวกษัตริย์ (god-king) การพรรณนาเช่นนี้ก่อให้เกิดข้อถกเถียง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในอิหร่าน Ken Davitian รับบทเซิร์กซีสใน *[[ขุนศึกพิศดารสะท้านโลก]]* ภาพยนตร์ล้อเลียนจาก *300* ภาคแรกที่เต็มไปด้วยอารมณ์ขันแบบเด็กเรียน (sophomoric humour) และจงใจใส่สิ่งที่ผิดยุคเข้าไป

[thumb|upright|เซิร์กซีส ([อาหสุเอรัส) โดย Ernest Normand, ค.ศ. 1888 (รายละเอียด)]]

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
### สมัยโบราณ
* 
* 

### ข้อมูลสมัยใหม่

* 
* 
* 
* 
* 
* Bridges, Emma (2014). Imagining Xerxes: Ancient Perspectives on a Persian King. Bloomsbury. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์เปอร์เซีย
หมวดหมู่:มหาราชแห่งประเทศอิหร่าน
หมวดหมู่:จักรวรรดิเปอร์เซีย
หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์อาร์เคเมนิด
หมวดหมู่:บุคคลในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล
หมวดหมู่:ราชวงศ์ที่ยี่สิบเจ็ดแห่งอียิปต์