พระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร)

**พระยาชัยสุนทร**หรือ**พระยาไชยสุนทร** บ้างออกพระนามพระยาไชยสุนทอน หรือ พระยาไชสุนธรสมพมิษ เดิมพระนามเจ้าโสมพะมิตรหรือท้าวโสมพะมิตร พื้นเมืองเวียงจันทน์ออกพระนามว่าพระยาสมะบพิตรเจ้า หรือพะยาสมพะมิดเจ้า หรือพระยาสมพมิตรเจ้า พงศาวดารเมืองกาฬสินธุ์และเมืองกมลาสัยออกพระนามว่าพระยาสมพมิษ เป็นเจ้าองค์ครองเมืองกาฬสินธุ์ (กาละสินธ์ หรือ กาลสิน) องค์แรก และผู้สร้างเมืองกาฬสินธุ์ (พ.ศ. 2336) ปัจจุบันคือจังหวัดกาฬสินธุ์ เดิมรับราชการในราชสำนักเวียงจันทน์ที่พญาโสมพะมิตรกองถวายส่วยแด่กษัตริย์เวียงจันทน์ ภายหลังพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ของไทยสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์คนแรกในฐานะหัวเมืองประเทศราช พระยาชัยสุนทรเป็นต้นเชื้อสายสกุล ณ กาฬสินธุ์ (พระราชทานสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) วงศ์กาฬสินธุ์ บริหาร เกษทอง ฟองกำแหง กำแหงมิตร ศรีกาฬสินธุ์ พลเยี่ยม ทองเยี่ยม ศิริกุลhttps://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid0266u8buBXw56t4ssSJZQ1fxfDv5BuJynYawzdtmgXCXEJNmRwLTWmnWZDpfMVDDjJl&id=61559857064795เป็นต้น

## ประวัติ
### ราชตระกูล
**พระยาไชยสุนทร(เจ้าโสมพะมิตร)** ประสูติราว พ.ศ. 2275 เป็นพระโอรสใน**สมเด็จพระมหาธรรมิกราช(เจ้าองค์ลอง)**กษัตริย์อาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์องค์ที่ 2 เป็นพระราชนัดดา (หลานปู่) ใน**สมเด็จ[[พระไชยเชษฐาธิราชที่ 2|พระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 2]] (พระไชยองค์เว้)** ครองราชย์ราว พ.ศ. 2250-2273 กษัตริย์ราชอาณาจักรล้านช้างองค์ที่ 36 และปฐมกษัตริย์ราชอาณาจักรเวียงจันทน์สมัย 3 อาณาจักร ฝ่ายพระมารดาคือ**เจ้านางวิไล** เป็นพระสนมผู้ซึ่งเป็นนัดดา'''เจ้าผ้าขาวลาวเวียง'''ผู้ครองเมืองเมืองผ้าขาวและเมืองพันนา ในเขตเมืองสกลนคร **สมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 2** เป็นพระราชนัดดา (หลานอา) ใน**[[พระเจ้าสุริยวงศาธรรมิกราช]]**และเป็นพระราชนัดดา (หลานปู่) ใน**พระเจ้าต่อนคำ** กษัตริย์ราชอาณาจักรล้านช้างองค์ที่ 31 ดังนั้นตระกูลพระยาชัยสุนทรจึงเป็นเจ้านายลาวจากราชวงศ์เวียงจันทน์สายหนึ่ง

### อพยพไพร่พล
พระยาไชยสุนทร(เจ้าโสมพะมิตร) รับราชการในราชสำนักเวียงจันทน์จนได้รับความชอบ กษัตริย์เวียงจันทน์โปรดเกล้าฯ เลื่อนยศเป็นที่พญาโสมพะมิตร ต่อมา พ.ศ. 2320 พญาโสมพะมิตรและญาติพี่น้องคืออุปฮาดเมืองแสนฆ้องโปงและเมืองแสนหน้าง้ำขัดแย้งกับสมเด็จพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 3 แห่งเวียงจันทน์ (พระเจ้าสิริบุนสาน ครองราชย์ราว พ.ศ. 2294-2322) จึงรวบรวมผู้คนเป็นสมัครพรรคพวกประมาณหนึ่งหมึ่นข้ามน้ำโขงผ่านทางหนองบัวลำภูตั้งเป็นชุมชนใหญ่ที่บ้านผ้าขาวและบ้านพันนา (เมืองผ้าขาวพันนา) เมืองเก่าในแขวงมณฑลอุดร บริเวณพระธาตุเชิงชุม เขตเมืองสกลนคร ฝ่ายพระเจ้าสิริบุนสานส่งทัพหลวงติดตามมากวาดต้อนผู้คนที่อพยพหลบหนีให้กลับคืนเวียงจันทน์ พญาโสมพะมิตรจึงอพยพไพร่พลผ่านกุดสิมคุ้มเก่า บ้านบัวขาว ถอยลงใต้ไปทางบ้านเชียงเครือท่าเดื่อ จนเหลือไพร่พลราว 5,000 คน เส้นทางการตั้งบ้านเรือนเพื่อหนีความวุ่นวายทางการเมืองจากนครเวียงจันทร์ผ่านทางหนองบัวลำภูแบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่คือ

# กลุ่มเจ้าโสมพะมิตร ท้าวอุปชา ท้าวเมืองแสนฆ้องโปง และท้าวเมืองแสนหน้า ตั้งเมืองสกลนคร
# กลุ่มเจ้าพระวอ เจ้าพระตา แยกตั้งบ้านเรือนที่ดอนมดแดง เวียงฆ้อนกลอง ดงอู่ผึ้ง บ้านแจละแม ตั้งเป็นเมืองอุบลราชธานี
# กลุ่มพระครูโพนเสม็กอธิการวัดหรือพระอรหันต์ภายสร้อย แยกตั้งบ้านเมือง ณ เมืองจามปามหานครซึ่งเป็นเมืองร้างโดยตั้งเจ้าสร้อยศรีสมุทร์เชื้อพระวงศ์กษัตริย์เวียงจันทน์เป็นกษัตริย์นครจำปาศักดิ์
### การก่อตั้งเมืองกาฬสินธุ์
-ปี พ.ศ. 2320 เจ้าโสมพะมิตรและญาติพี่น้องคือ ท้าวอุปชา ท้าวเมืองแสนฆ้องโปงและท้าวเมืองแสนหน้าง้ำ ขัดแย้งกับสมเด็จพระเจ้าสิริบุญสารธรรมเทวงศ์(เจ้าองค์บุญ) กษัตริย์ล้านช้างเวียงจันทน์ องค์ที่ ๔ ผู้เป็นพระเชษฐาต่างพระมารดา จึงรวบรวมผู้คนเป็นสมัครพรรคพวกประมาณ 10,000 คน ข้ามน้ำโขงผ่านทางหนองบัวลำภูตั้งเป็นชุมชนใหญ่ที่**บ้านผ้าขาวและบ้านพันนา(อำเภอพังโคนและอำเภอสว่างแดนดินในปัจจุบัน) เมืองเก่าบริเวณพระธาตุเชิงชุม หนองหาร แขวงเมืองสกลนคร** ฝ่ายราชสำนักราชล้านช้างเวียงจันทน์ส่งทัพหลวงติดตามมากวาดต้อนผู้คนที่อพยพหลบหนีให้กลับคืนเวียงจันทน์พญาโสมพะมิตรจึงอพยพไพร่พลผ่าน**กุดสิมคุ้มเก่า** **บ้านบัวขาว** ถอยลงใต้ไปทาง**บ้านเชียงเครือท่าเดื่อ** **(อำเภอเขาวงและอำเภอกุฉินารายณ์ในปัจจุบัน)** จนเหลือไพร่พลราว 5,000 คน เส้นทางการตั้งบ้านเรือนเพื่อหนีความวุ่นวายทางการเมืองจากนครเวียงจันทร์ผ่านทางหนองบัวลำภู จึงยกไพร่พลข้ามสันเขาภูพานลงทิศใต้ สร้างพระพุทธรูปใหญ่ไว้ข้างสิมหนองเทาเก่าตั้งบ้านเรือนหนาแน่นและเป็นใหญ่ปกครองตั้งชุมชนอยู่บ้านกลางหมื่น(ตำบลกลางหมื่น อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ในปัจจุบัน) เป็นอิสระไม่ขึ้นแก่เมืองใด 

-ปี พ.ศ. 2322 ได้นำไพร่พลร่วมอีกราว 3,000 คน ไปสมทบแด่กองทัพสยามนำโดย**สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก(พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑)**และ**เจ้าพระยาสุรสีหพิษณวาธิราช(สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท)**เข้าตีเมืองเวียงจันทน์จนสำเร็จแล้วจึงได้อาราธนา**พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร(พระแก้วมรกต)**และ**พระบาง** จากเวียงจันทน์มาประดิษฐานไว้ที่พระราชอาณาจักรไทยในเวลาต่อมา 

-ปี พ.ศ. 2325  ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดพาจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ได้ส่งผู้คนนำโดยท้าวตรัยไปเสาะหาชัยภูมิเพื่อตั้งชุมชนใหม่เนื่องจากว่าชุมชนบ้านกลางหมื่นประสบปัญหาขาดน้ำทาในการเลี้ยงชีพของผู้คน จึงเห็นว่าแก้งส้มโฮง(แก่งสำโรง) ดงซ่งเปือยริมฝั่งน้ำปาว เป็นชัยภูมิที่อุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การตั้งเมืองใหม่ จึงอพยพไพร่พลราว 4,000 คน เหลือไพร่พลที่บ้านกลางหมื่น 1,000 คน ไปสร้างเมืองใหม่ พร้อมด้วยได้ส่งบรรณาการได้แก่ “***น้ำรัก สีผึ้ง นอแรด และงาช้าง”*** เป็นส่วยเพื่อนำทูลเกล้าถวายต่อกรุงเทพมหานคร ผ่านทางเวียงจันทน์ มีความว่า ***“ข้าพเจ้าก็แต่งแสนท้าวพระยาลาวมีชื่อคุมแสนดาบขวา แสนไชยสวัสดีลงไปแต่ก่อนนั้นก็กลับคือมาถึงแล้วให้การว่า พระบรมมีของตอบแทนงาช้าง ๕ กิ่ง จันทร์ ๗ ท่อน ดีบุก ๑๐ ทะลา ฝ่ายโสมพะมิตรมีของตอบแทน รัก ๕๐ กระบอก สีผึ้ง ๑๐ ชั่ง งาช้าง ๒ กิ่ง นอระมาดยอด ๑”***เพื่อขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารในฐานะข้าขอบขัณฑสีมา ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ 

-ปี พ.ศ. 2334 สมเด็จพระเจ้าองค์หลวงไชยกุมาร กษัตริย์ล้านช้างจำปาศักดิ์ ภายใต้ประเทศราช พระราชอาณาจักรสยาม ได้ถึงแก่พิราลัยอาณาจักรอันนาม(เวียดนาม) ได้ส่งกองทัพมารุกรานชายแดนเข้ามาเมืองจำปาศักดิ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ จึงทรงมีพระบรมราชโองการสั่งเกณฑ์ไพร่พลเมืองเวียงจันทน์ เมืองนครพนมและเมืองกาฬสินธุ์นำโดยเจ้าโสมพะมิตร ไปสมทบกันป้องกันเมืองจำปาศักดิ์เพื่อขับไล่ทัพญวนให้ออกไปจากพระราชอาณาจักรสยาม 

-ปี พ.ศ. 2335 เริ่มสร้างเมืองกาฬสินธุ์ได้  4 เดือน จึงให้จัดสร้างเสาหลักเมืองกาฬสินธุ์ ขึ้นในบริเวณกุดน้ำ ริมลําน้ำปาว เป็น**“ไม้ประดู่ สี่เหลี่ยมใหญ่ ขนาดกว้างประมาณ 8 หนาประมาณ 7 สูงประมาณ 1 ศอกครึ่ง และปลวกกัดผุกร่อน ยังคงสภาพที่ สมบรูณ์อยู่ประมาณ 1 คืบกว่า”** ซึ่งบริเวณดังกล่าวได้ถูกน้ำกัดเซาะพังทลายลง ซึ่งต่อมาปี พ.ศ. 2370 สมัยพระยาไชยสุนทร(เจียมหรือเยี่ยม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ ๓ และชาวเมืองได้ย้ายเสาหลักเมืองมาอยู่ในที่ปัจจุบัน 

-ปี พ.ศ. 2336 พญาโสมพะมิตเดินทางไปกรุงเทพมหานครเจริญไมตรีกับกษัตริย์สยาม โดยนำเครื่องเจริญสัมพันธไมตรีมีค่าเป็นกาน้ำสำริดหรือกาทองที่นำติดตัวมาแต่สมัยรับราชการ ณ เวียงจันทน์มอบแด่รัชกาลที่ ๑ พร้อม ***“ดอกไม้เงิน ดอกไม้ทอง ผูกส่วยผลเรว สีผึ้ง กระวาน น้ำรัก และเงิน”*** ราชสำนักสยามจึงยกฐานะบ้านแก้งส้มโฮง ซ่งเปือย ริมน้ำปาว ขึ้นเป็นเมืองกาฬสินธุ์ตามนามมงคลนิมิตของกาน้ำสำริด สถาปนาพญาโสมพะมิตขึ้นเป็นพระยาไชยสุนทรเจ้าองค์ครองเมืองกาฬสินธุ์องค์แรก ในฐานะประเทศราช (ต่อมาถูกลดฐานะเป็นหัวเมืองชั้นเอกแต่ยังไม่มีหัวเมืองขึ้น) แต่นั้นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ยึดถือนามยศพระยาชัยสุนทรไว้สำหรับผู้ดำรงตำแหน่งเจ้าเมืองนี้โดยเฉพาะ พระยาชัยสุนทรครองเมืองด้วยความสงบเรียบร้อยโดยลำดับ พ.ศ. 2345 ทรงชราภาพจึงมอบหมายราชการให้ท้าวหมาแพงดูแลรักษา

### การพระราชทานสัญญาบัตรตราตั้งเป็นเจ้าเมือง
พระขัติยะวงษา(สีลัง)เจ้าเมืองร้อยเอ็ด ได้กราบบังคมทูลเบิกตัว เจ้าโสมพะมิตร เพื่อเข้าเฝ้าต่อหน้าพระพักตร์กราบบังคมทูลพระกรุณาฯ ขอตั้งเมืองและทำราชการขึ้นตรงต่อกรุงเทพมหานคร ในระยะแรกนั้น ได้ประชุมกันเพื่อพิจารณานำความขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาฯเพื่อตั้งเมืองและสถาปนาตำแหน่งผู้ครองเมืองนั้น ดังนี้

คณะลูกขุน ณ ศาลา ประกอบด้วยข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ได้แก่

*พระยาพิพัฒน์โกษา ๑* 

*พระยาราชภักดี ๑* 

*พระยาราชสุภาวดี ๑* 

*พระมหาอำมาตย์ ๑* 

*พระยาสุรเสนี ๑*

ได้ประชุมกันเพื่อพิจารณานำความขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาเพื่อเสนอนามบรรดาศักดิ์ดังนี้

*“พระยาไชยรังสรรค์ ๑ พระยาไชยวงษา ๑ พระยาไชยสุริยวงษา ๑ พระยาไชยานุชิต ๑”*

คณะลูกขุน ณ ศาลา ได้ลงความเห็นเลือกนามบรรดาศักดิ์นำทูลเกล้าถวายเพื่อพระราชทานสัญญาบัตรแต่งตั้ง โดยยุบรวมนามตามความเหมาะสมเป็นที่

**"พระยาไชยสุนทร บวรภักดี ธานีศรีอุตระนิคมเขตร์ "**

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯพระราชทานเครื่องยศตามฐานะตำแหน่ง พระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ดังสัญญาบัตรตราตั้ง ซึ่งประกอบด้วย

*ครอบถมเครื่องในพร้อม ๑ สำหรับ, คนโทเงินถมยาคำ ๑ ใบ, ลูกประคำทอง ๑ สาย, กระบี่บั้งเงิน ๑ เล่ม, สัปทนปัตตู ๑ คัน, เสื้อเข้มขาบริ้วดี ๑ ผืน, แพรสีทับทิมติดขลิบ ๑ ผืน, ชวานปักทอง ๑ ผืน, แพรขาวห่ม ๑ ผืน, ผ้าปูม ๑ ผืน*

## ประวัติจากเอกสารชั้นต้น
### ในพื้นเวียงจันทน์
เอกสารพื้นเวียงจันทน์อย่างน้อย 3 ฉบับระบุตรงกันว่าเมื่อพระยาชัยสุนทรขึ้นปกครองเมืองกาฬสินธุ์ ก่อนเหตุการณ์สงครามเวียงจันทน์-สยามในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าไชยเชฏฐาธิราชที่ 5 (เจ้าอนุวงศ์ ครองราชย์ราว พ.ศ. 2348-2371) สยามส่งนายกองมาสักเลกรุกล้ำแผ่นดินลาวจนชาวเมืองกาฬสินธุ์เดือดร้อน พระยาชัยสุนทรจึงอพยพไพร่พลไปพึ่งพระบรมโพธิสมภารเจ้าอนุวงศ์ที่เมืองสกลนครซึ่งเป็นเมืองเดิมที่ทรงปกครองมาก่อน ดังข้อความ

*แต่นั้น พอเมื่อหมดเขตต์แล้วม้มแห่งฤดูฝน ฝูงหมู่นายกองสักออกมามิช้า เขาก็ไปอยู่ตั้งทัพที่กาฬสินธุ์ จัดหัวเมืองเฮ่งมาโฮมหั้น แต่นั้น เลยเหล่าขำเขือกฮ้อนอุบาทว์หลายประการ เสนาเขาแหกเมืองหนีเจ้า เขาก็หมายเพิ่งเจ้ายั้งขม่อมเวียงจันทน์ เขาก็ขนครัวไปเพิ่งบุญจอมเจ้า ชื่อว่า*'พญาสมะบพิตรเจ้า**แหกจากกาฬสินธุ์ เวียนกินเมืองเอกโทนจริงแท้ เจ้าก็มาอยู่สร้างทันที่หนองหาร ชื่อว่าเมืองสกลนครพื้นปฐพีพระธาตุใหญ่ ฯ''

''พอเมื่อเหมิดเขดแล้วม้มแห่งระดูฝน ฝูงหมู่นายกองสักออกหลำซ้ำ เขาก็ไปอยู่ตั้งทันที่กาละสิน จัดหัวเมืองเล่งมาโฮมหั้น แต่นั้น เลยเล่าขำเขือดฮ้อนอุบาดหลายปะกาน เสนาเขาแหกเมืองหนีเจ้า เขาก็หมายเพิ่งเจ้าหยั้งขม่อมเวียงจัน เขาก็ขนคัวมาเพิ่งบุนจอมเจ้า ซื่อว่า**พะยาสมพะมิดเจ้า**แหกจากกาละสิน เลียนกินเมืองเอกโทนจิงแท้ เจ้าก็มาอยู่ส้างแทนที่หนองหาน ซื่อว่าเมืองสะกลนะคอนแผ่นดินพระทาดใหย่'' 

''พอเมื่อเหมิดเขตแล้วม้มแห่งฤดูฝน ฝูงหมู่นายกองสักออกมาหล่ำซ้ำ เขาก็ไปอยู่ตั้งทันที่กาฬสินธุ์ จัดหัวเมืองเร่งมาโฮมหั้น แต่นั้น เลยเล่าขำเขือกฮ้อนอุบาทว์หลายประการ เสนาเขาแหกเมืองหนีเจ้า เขาก็หมายเพิ่งเจ้ายั้งขม่อมเวียงจันทน์ เขาก็ขนครัวมาเพิ่งบุญจอมเจ้า ชื่อว่า**พระยาสมพมิตรเจ้า**แหกจากกาฬสินธุ์ เลียนกินเมืองเอกโทนจริงแท้ เจ้าก็มาอยู่สร้างแทนที่หนองหาน ชื่อว่าเมืองสกลนครแผ่นดินพระธาตุใหญ่ ฯ''

===ในพงศาวดารเมืองกาฬสินธุ์และเมืองกมลาสัย: เอกสารฝ่ายท้องถิ่น===
เอกสารพงศาวดารเมืองกาฬสินธุ์ฉบับพระราษฎรบริหาร(ทอง) เจ้าเมืองกมลาสัย (เมืองกระมาลาไสย) เขียนด้วยลายมือภาษาลาวอักษรไทยบนสมุดข่อย (สมุดไทยขาวหมึกดำ) สมบัติเดิมของนางรำไพ อัมมะพะ (สกุลเดิม บริหาร) บุตรีของนายทองบ่อ บริหาร (อดีตปลัดอำเภอสหัสขันธ์) ผู้เป็นทายาท ถ่ายสำเนาเมื่อ 7 ธันวาคม พ.ศ. 2534 โดยธีรชัย บุญมาธรรม อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ สถาบันราชภัฏมหาสารคาม ต่อมานายบุญมี ภูเดช (เปรียญ) พิมพ์รวมในหนังสือพงศาวดารเมืองกาฬสินธุ์และประวัติเมืองขึ้นในยุคเก่า ที่โรงพิมพ์จินตภัณฑ์การพิมพ์ อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ เมื่อ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2525 จำนวน 1,000 ฉบับ คำปรารภหนังสือระบุว่าได้ต้นฉบับจากพระราชพรหมจริยคุณ วัดกลาง เมืองกาฬสินธุ์ ซึ่งพิมพ์จากหนังสือที่พระราษฎรบริหาร(ทอง) เรียบเรียงไว้ เอกสารระบุพระประวัติพระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) โดยละเอียดดังนี้

''...พระราษฎรบริหารเจ้าเมืองกมลาสัยได้ลำดับพงศาวดารเมืองกาฬสินธุ์และเมืองกมลาสัยและเมืองขึ้นไว้สำหรับบ้านเมืองต่อไป เดิมปู่ย่าตายายเจ้านายได้สืบตระกูลต่อ ๆ มานั้นตั้งบ้านเรือนอยู่หนองหานพระเจดีย์เชียงชุมที่เป็นเมืองเก่า ครั้นอยู่มาจะเป็นปีใดไม่กำหนดครั้งนั้นพระครูโพนเสม็ดเจ้าอธิการวัดที่เรียกว่าพระอรหันตาพายสร้อยได้ต่อยอดพระธาตุพนม และเมื่อเกิดเหตุต่าง ๆ ได้พาครอบครัวพวกเจ้านายท้าวเพี้ยราษฎรยกไปตั้งทะนุบำรุงอยู่ ณ เมืองจำปามหานครที่เป็นเมืองเก่าร้างอยู่ ซึ่งโปรดฯ ตั้งเป็นเมืองนครจำปาศักดิ์เดี๋ยวนี้นั้น ตั้งเจ้าสร้อยศรีสมุทซึ่งเป็นเชื้อพระวงศ์พระเจ้าเมืองเวียงจันทน์นั้นขึ้นเป็นเจ้านครจำปาศักดิ์ ครั้นอยู่มาช้านานหลายชั่วก็เกิดเหตุวุ่นวายขึ้นต่าง ๆ เจ้านายท้าวเพี้ยจึงพร้อมกันพาครัวบุตรภรรยาบ่าวไพร่กลับคืนหนีมาตั้งบ้านเรือนทำมาหากินอยู่ที่หนองหานพระเจดีย์เชียงชุมตำบลบ้านผ้าขาวพรรณาตามเดิม แต่ครอบครัวผู้คนยังค้างอยู่เมืองนครจำปาศักดิ์ก็ยังมาก ครั้นต่อมาภายหลังจะปีและศักราชหลวงเท่าใดไม่มีกำหนดแจ้ง ครั้งนั้น**พระยาโสมพะมิต** พระยาอุปชา เมืองแสนฆ้อนโปง เมืองแสนหน้าง้ำ ๔ คน เป็นผู้ใหญ่พากันควบคุมท้าวเพี้ยบ่าวไพร่บุตรภรรยาตั้งบ้านเรือนทำมาหากินอยู่บ้านผ้าขาวพรรณาและหนองหานพระเจดีย์เชียงชุมซึ่งเป็นเมืองสกลนครเดี๋ยวนี้ มีท้าวเพี้ยบ่าวไพร่รวมประมาณสัก ๕,๐๐๐ เศษ รับราชการทำส่วยผ้าขาวขึ้นกับเมืองเวียงจันทน์ ครั้นอยู่มาพระยาอุปชากับเมืองแสนฆ้อนโปงถึงแก่กรรมไปแล้ว เจ้าเมืองเวียงจันทน์คิดก่อเหตุเกิดวิวาทบาดหมางขึ้นกับพวก**พระยาโสมพะมิต** เมืองแสนหน้าง้ำ ๆ อพยพพาครัวบุตรภรรยาท้าวเพี้ยบ่าวไพร่ประมาณ ๒,๐๐๐ เศษ หนีลงมาบรรจบอยู่ด้วยกับพวกพระวอที่แตกหนีอพยพครอบครัวมาแต่หนองบัวลำภูมาตั้งอยู่ ณ บ้านแจละแม ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้เป็นเมืองอุบลราชธานี แต่**พระยาโสมพะมิต**นั้นอพยพพาครัวบุตรภรรยาท้าวเพี้ยบ่าวไพร่ประมาณสัก ๓,๐๐๐ เศษ ไปตั้งอยู่ริมน้ำปาวที่เรียกว่าแก่งสำโรง แล้ว**พระยาโสมพะมิต**ลงไปเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก จึงโปรดเกล้าฯ ตั้งให้**พระยาโสมพะมิต**เป็นที่**พระยาชัยสุนทรเจ้าเมือง** ขนานนามแก่งสำโรงขึ้นเป็น**เมืองกาฬสินธุ์** แต่ ณ วันปีจอ จัตวาศก (จุ) ลศักราช ๑๑๖๔ **พระยาชัยสุนทรโสมพะมิต**เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ชรา มีอายุสัก ๗๐ ปีเศษ หลงลืมสติจึงมอบราชการเมืองให้กับท้าวหมาแพงบุตรของพระยาอุปชานั้นเป็นผู้ว่าราชการเมืองกาฬสินธุ์ต่อมา แล้ว**พระยาชัยสุนทรโสมพะมิต**กับท้าวหมาแพงผู้รับว่าราชการเมืองต่างนั้นปรึกษาพร้อมกันทำแผนที่เมืองกาฬสินธุ์ แบ่งเขตแดนต่อกันกับเมืองเวียงจันทน์ตั้งแต่แม่น้ำลำพองข้างเหนือมาตกชีข้างตะวันตก ตะวันออกนั้นตั้งแต่น้ำลำพองตัดลัดไปห้วยสายบาทไปถึงห้วยไพรจาน ไปเขาภูทอกซอกดาวตัดไปบ้านผ้าขาวพรรณาบ้านเดิม ยอดลำน้ำสงครามตกแม่น้ำโขง เขตฝ่ายตะวันออกต่อแดนเมืองนครพนมและเมืองมุกดาหาร ผ่าเขาภูพานตัดมายังภูเขาหลักทอดยอดยัง ๆ ตกแม่น้ำลำน้ำชีเป็นเขตข้างใต้ ข้างตะวันตกแม่น้ำลำน้ำชีต่อแดนเมืองร้อยเอ็ดและต่อแดนเมืองยโสธรแต่ยังไม่ได้ตั้งเป็นเมืองเป็นบ้านสิงห์โคกสิงห์ท่าอยู่ แล้วส่งแผนที่ลงไปทูลเกล้าฯ ถวาย...**พระยาโสมพะมิต**เป็นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์อยู่ได้สามปีก็ถึงแก่กรรม ครั้นถึง ณ ปีขาล อัฐศก ศักราช ๑๑๖๘ ปี ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก จึงโปรดเกล้า ฯ ตั้งท้าวหมาแพงขึ้นเป็นพระยาชัยสุนทรเจ้าเมืองกาฬสินธุ์...''

===ในพงษาวดารหัวเมืองมณฑลอิสาณ: เอกสารฝ่ายสยาม===
เอกสารพงษาวดารหัวเมืองมณฑลอิสาณ เรียบเรียงดัดแปลงแก้ไขจากพงศาวดารเมืองอุบลราชธานีโดยหม่อมอมราชวงษ์วิจิตร (หม่อมราชวงศ์ปฐม คเนจร) ภาคที่ 1 (ในภาคที่ 1-10) ซึ่งเป็นหนังสือตีพิมพ์เอกสารประวัติศาสตร์เรื่องต่าง ๆ ของไทยทั้งเอกสารในประเทศและที่แปลจากภาษาต่างประเทศ โดยโบราณคดีสโมสร หอสมุดพระวชิรญาณ และหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร อนุญาตให้จัดพิมพ์ในวาระต่างๆ มีทั้งหมด 82 ภาค กล่าวถึงพระประวัติพระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) โดยละเอียดดังนี้

''...ลุจุลศักราช ๑๑๕๕ ปีฉลูเบญจศก **ท้าวโสมพมิตร** ท้าวอุปชา ซึ่งเดิมอยู่บ้านผ้าขาวแขวงเมืองศรีสัตนาคนหุต แลพาครอบครัวยกมาตั้งอยู่บ้านท่าแก่งสำโรงริมน้ำปาวนั้น ได้พาพวกญาติพี่น้องมาเฝ้าทูลลอองธุลีพระบาทณกรุงเทพฯ ขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารควบคุมบ่าวไพร่ตัวเลขเก็บผลเร่วส่งทูลเกล้าฯ ถวาย จึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตั้งให้**ท้าวโสมพมิตร**เปน**พระยาไชยสุนทรเจ้าเมือง** ให้ท้าวคำหวาเปนที่อุปฮาด ยกบ้านแก่งสำโรงขึ้นเปนเมืองกาฬสินธุ์ทำราชการขึ้นกรุงเทพฯ อาณาเขตรเมืองกาฬสินธุ์ครั้งนั้นมีว่า ทิศตวันออกลำพยังตกลำน้ำชี ทิศเหนือเฉียงตวันตกภูเหล็กยอดลำน้ำสงครามมาลำไก่เขี่ย ตัดลงคูไชเถ้าเกาะจนกระทั่งห้วยสายบาทตกลำพวง ทิศเหนือเฉียงตวันออกภูศรีถานยอดลำห้วยหลักทอดตกลำพยัง แต่ภูศรีถานเฉียงเหนือยอดห้วยก้านเหลืองลงน้ำก่ำเมืองหนองหาร เฉียงเหนือภูเหล็กยอดลำน้ำสงครามมาลำน้ำยามถึงลำน้ำอุ่น ตัดมาหนองบัวส้างยอดน้ำลาดตกน้ำหนองหาร'' ''ครั้น**พระยาไชยสุนทร (โสมพมิตร)** อุปฮาด (คำหวา) ถึงแก่กรรมแล้ว จึ่งโปรดตั้งให้ท้าวหมาแพงบุตรท้าวอุปชา เปนพระยาไชยสุนทรเจ้าเมือง ให้ท้าวหมาสุยเปนอุปฮาด ให้ท้าวหมาพวงเปนราชวงษ์ ทั้งสองคนนี้เปนบุตร**พระยาไชยสุนทร (โสมพมิตร)** เปนผู้รักษาเมืองกาฬสินธุ์ต่อไป แลโปรดเกล้าฯ ให้ข้าหลวงขึ้นไปสักตัวเลขเปนเลขขึ้นเมืองกาฬสินธุ์มีจำนวนครั้งนั้นรวม ๔๐๐๐ คน แบ่งเปนส่วนขึ้นกับเจ้าเมือง อุปฮาด ราชวงษ์ตามสมควร'' ''ฝ่ายราชวงษ์ (พอง) นั้น กระทำการเกี่ยงแย่งหาเปนสามัคคีกับพระยาไชยสุนทรไม่ จึ่งอพยพครอบครัวแยกไปตั้งอยู่ณบ้านเชียงชุมแล้วไปยอมสมัคขึ้นอยู่กับเมืองเวียงจันท์ (ศรีสัตนาคนหุต)...''

==การพระศาสนา==
พระยาไชยสุนทร (เจ้าโสมพะมิตร) เป็นผู้เลื่อมใสในบวร[[พระพุทธศาสนา]]อย่างยิ่ง และได้สร้างวัดไว้ในตัว[[จังหวัดกาฬสินธุ์|เมืองกาฬสินธุ์]]มากถึง 3 วัด ได้แก่ 

•[[วัดศรีบุญเรือง (จังหวัดกาฬสินธุ์)|วัดศรีบุญเรือง]] สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2336 (ปัจจุบันเป็น[[วัดเหนือ]]) 

•[[วัดกลาง (จังหวัดกาฬสินธุ์)|วัดกลาง]] สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2337 (ปัจจุบันเป็น[[พระอารามหลวง]]) 

•[[วัดใต้โพธิ์ค้ำ]] สร้างเมื่อปี พ.ศ. 2341

==ปัจฉิมวัย==
เมื่อปี พ.ศ.2345 **พระยาไชยสุนทร(เจ้าโสมพะมิตร)**เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ชราภาพ มีอายุสัก ๗๐ ปีเศษ หลงลืมสติจึงมอบราชการเมืองให้กับท้าวหมาแพงบุตรนั้นเป็นผู้ว่าราชการเมืองกาฬสินธุ์ต่อมา จนกระทั่งถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชราในปี พ.ศ.๒๓๔๙ สิริรวมอายุได้ ๗๓ ปีเศษและทางกรมการเมืองกาฬสินธุ์จึงไว้ทุกข์มีใบบอกขอพระราชทานเพลิงศพ ดังนี้

''หมายรับสั่ง เรื่อง พระราชทานหีบศิลาหน้าเพลิงและสิ่งของขึ้นไปเผาศพพระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ จ.ศ. ๑๑๗๒''

''“ด้วย เจ้าพระยาภูธราภัยฯ รับพระราชโองการใส่เกล้าฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สั่งว่า อุปฮาดท้าวเพียเมืองกาฬสินธุ์ บอกลงมาว่า พระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ป่วยถึงแก่กรรม กำหนดจะได้เผาศพ ณ เดือน ๔ ข้างแรม ปีมะเมีย โทศก โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพนักงาน จัดหีบศิลาหน้าเพลิง สิ่งของพระราชทานขึ้นไปเผาศพให้สมแก่เกียรติยศ นั้นให้เจ้าพระคลังในซ้ายเบิกหีบคำเปลวต่อพระคลังข้างในหีบ ๑ ส่งให้พระคลังวิเสทเย็บถุงใส่หีบ เร่งเบิกแต่ ณ วันขึ้น ๑๒ ค่ำ เดือน ๔ อนึ่ง ให้พระคลังรับหีบคำเปลว ต่อพระคลังในซ้ายมาเย็บถุงใหญ่ใส่หีบ ถุงเล็กใส่ศิลาหน้าเพลิง รับศิลาหน้าเพลิงต่อกรมแสง รับธูปเทียน ดอกไม้จันทน์ต่อท่านข้างในใส่หีบให้พร้อม ส่งให้กรมวัง อนึ่ง ให้มหาดเล็ก รับศิลาหน้าเพลิงต่อกรมวัง ทูลเกล้าฯ แล้วส่งให้กรมวัง แต่ ณ วันขึ้น ๑๓ ค่ำ เดือน ๔ อนึ่ง ให้กรมแสงจัด หีบศิลาหน้าเพลิงสำรับ ๑ ผ้าไตร ๓ ไตร ผ้าขาว ๕ พับ ร่ม ๕๐ คัน รองเท้า ๕๐ คู่ ทองอังกฤษ ๔ กุลี กระดาษเงิน ๒๐ พับ กระดาษทอง ๒๐ พับ กระดาษแดง ๓ พับ กระดาษเขียว ๓ พับ กระดาษเส้น ๓ พับ กระดาษบัว ๓ พับ กระดาษฟาง ๕ พับ ชาห่อใหญ่ ๑ ห่อ ฝุ่น ๒ ห่อ หรดาน ๒ ห่อ ดินแดง ๕๐ เฟื้อง กาว ๒ ชั่ง รง ๑ ชั่ง''

''พระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ เทียบเอาอย่างเจ้าเมืองชนบท''

''วัน เดือน ปีมะเมีย โทศก สมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนบำราบปรปักษ์ ออกว่าราชการอยู่ที่วังได้นำจำนวน สิ่งของเผาศพพระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ขึ้นกราบทูลฯ รับสั่ง ให้หมายไปตามนี้ฯ”''

==ทายาท==

**พระยาไชยสุนทร (เจ้าโสมพะมิตร)** สมรสกับ **อัญญานางสุวรรณหรือนางคำ** (บุตรีของเจ้านาม เจ้าเมืองผ้าขาว) มีบุตร 4 คนเท่าที่ปรากฏนามคือ

[[พระยาชัยสุนทร (หมาแพง)|1. **ท้าวหมาแพง**]] ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 2** เมื่อ พ.ศ. 2349-2369 เป็นหมันไม่มีบุตรจึงขอบุตรชายของเจ้านางหวดผู้เป็นพี่สาวกับเจ้าราชวงศ์เมืองจำปาศักดิ์ (ฮวด) มาเป็นบุตรบุญธรรม 1 คน คือ

1.1 **ท้าวเซียงโคตร** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**“ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์”**เมื่อ พ.ศ. 2365-2369 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ 1)พระราษฎรบริหาร(เกษ) เจ้าเมืองกมลาไสย ลำดับที่ 1 เป็นต้น

2. **ท้าวหมาป้อง** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระธานี”อุปฮาดเมืองสกลนคร** เมื่อ พ.ศ. 2365-2369 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 4 คนเท่าที่ปรากฏคือ 

[[พระยาชัยสุนทร (เจียม)|2.1 **ท้าวเจียม**]] ได้รับโปรดเกล้าฯการแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3** เมื่อ พ.ศ. 2370-2381 สมรสกับอัญญานางทองคำ มีบุตร 7 คน คือ 1)นางพัน [[พระยาชัยสุนทร (ทอง)|2)ท้าวทอง]] 3)ท้าวด่าง 4)ท้าวสุริยะ 5)ท้าวบุญมา 6)นางดา 7)นางหลอด เป็นต้น

2.2 **ท้าวลาว** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระประเทศธานี”อุปฮาดเมืองสกลนคร** เมื่อ พ.ศ. 2381-2393 สมรสกับอัญญานางแก้ว มีบุตร 10 คน คือ 1)ท้าวพิมพา 2)ท้าวแสง 3)ท้าวโส 4)ท้าวพู 5)ท้าวชิน 6)ท้าวโชด 7)นางตื้อ 8)นางแท่ง 9)นางทองแดง 10)นางกัณหา เป็นต้น

[[พระยาชัยสุนทร (จารย์ละ)|2.3 **ท้าวละ (จารย์ละ)**]] ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6** เมื่อ พ.ศ. 2395-2396 สมรสกับอัญญานางจันทร์ มีบุตร 7 คน คือ 1)ท้าวพรหม 2)ท้าวเทพ 3)ท้าวบัว 4)นางเบ้า 5)ท้าวคาน 6)ท้าวคม 7)นางอุด เป็นต้น

[[พระยาชัยสุนทร (หล้า)|2.4 **ท้าวหล้า**]] ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4** เมื่อ พ.ศ. 2381-2389 สมรสกับอัญญานางคำแดง มีบุตร 7 คน คือ 1)นางขาว [[พระยาชัยสุนทร (โคตร)|2)ท้าวโคตร]] 3)ท้าวสี 4)ท้าวไชย 5)ท้าวสีน 6)ท้าวคำ 7)นางหมอก เป็นต้น

3. **ท้าวหมาสุ่ย** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระไชยสุนทร”อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์** เมื่อ พ.ศ. 2349-2370 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คนเท่าที่ปรากฏคือ 

3.1 **ท้าวเกษ** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระสุวรรณ”อุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์** เมื่อ พ.ศ. 2381-2383 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน คือ 1)ท้าวแสน 2)ท้าวพรหม 3)ท้าวคำไพ 4)ท้าวแสง 5)ท้าวขูลู 6)ท้าวขำ เป็นต้น

[[พระยาชัยสุนทร (กิ่ง)|3.2 **ท้าวกิ่ง**]] ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 7** เมื่อ พ.ศ. 2400-2413 สมรสกับคุณหญิงสุวรรณ มีบุตร 4 คน คือ 1)นางแพงสี 2)นางพา [[พระยาชัยสุนทร (พั้ว)|3)ท้าวพั้ว]] 4)นางขำ เป็นต้น

[[พระยาชัยสุนทร (หนู)|3.3 **ท้าวหนูม้าว**]] ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**”พระยาไชยสุนทร”เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 8** เมื่อ พ.ศ. 2413-2420 สมรสกับคุณหญิงบัวรม มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ 1)ท้าวงวด ราชบุตรเมืองกาฬสินธุ์ เป็นต้น

4. **ท้าวหมาฟอง** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**“ราชวงศ์เมืองกาฬสินธุ์และสกลนคร” ** เมื่อ พ.ศ. 2349-2370 ภายหลังทำราชการแก้ตัวอาสารบทัพญวนที่เมืองโพธิสัตว์ จึงได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็น**”พระยากำแหงมหึมา”เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 1** เมื่อ พ.ศ. 2370-2379 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 4 คนเท่าที่ปรากฏคือ 

4.1  **ท้าวสาย** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**“หลวงสุรอาสาปลัด”ปลัดเมืองกบินทร์บุรี** เมื่อ พ.ศ. 2370-2378 สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 2 คนเท่าที่ปรากฏ คือ 1)หมื่นหาญประจันศึก(ไม่ทราบนามเดิม) 2)หมื่นศรีสำแดงอาสา(ไม่ทราบนามเดิม) เป็นต้น

4.2  **ท้าวหลง** ได้รับรับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**“พระกำแหงมหึมา”เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 2** เมื่อ พ.ศ. 2379-2415 บรรดาศักดิ์เดิม**”หลวงสุรกำแหง”**สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ 1)หลวงกำแหงมหึมา(เขียน) นายอำเภอเมืองกบินทร์บุรี เป็นต้น

4.3 **ท้าวพลัด** ได้รับการโปรดเกล้าฯแต่งตั้งเป็นที่**“พระกำแหงมหึมา”เจ้าเมืองกบินทร์บุรี ลำดับที่ 3** เมื่อ พ.ศ. 2415-2422 บรรดาศักดิ์เดิม**”หลวงสำแดงฤทธา”**สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 1 คนเท่าที่ปรากฏ คือ 1)หลวงฤทธิ์กำแหง(เกตุ) ปลัดเมืองกบินทร์บุรี เป็นต้น

4.4  **นางหงษ์**  สมรสกับ ชาวไทยเชื้อสายจีน(ไม่ปรากฏนาม) มีบุตร 3 คน คือ 1)นางเง็ก 2)หม่อมแจ่ม(ชายาเจ้าอุปราชศรีสุราช(คำพันธ์ ณ จำปาศักดิ์) 3)นางหนูพัด เป็นต้น

*เนื่องจากท้าวหมาแพงเป็นบุตรของท้าวอุปชาที่เจ้าโสมพะมิตรผู้มีศักดิ์เป็นลุงได้ขอมาเป็นบุตรบุญธรรม เพราะว่า”ท้าวอุปชาเป็นน้องชายของอัญญานางสุวรรณหรือนางคำ ผู้เป็นชายาของเจ้าโสมพะมิตร“

== สายสกุลทายาท ==
นามสกุลที่เกี่ยวข้องกับพระยาชัยสุนทร
***ณ กาฬสินธุ์**
***วงศ์กาฬสินธุ์**
***บริหาร เกษทอง**
***ฟองกำแหง กำแหงมิตร**
***ศรีกาฬสินธุ์ พลเยี่ยม**
***พิมพะนิตย์** 
***พูลพัฒน์** 
***วงศ์กาไสย วงศ์กมลาไสย**
***อัคราสาร**
***ไชยศิริ** 
***ทองทวี** 
***อาษาไชย** 
***ศิริกุล**

==สายตระกูล==

<center></center>


==อนุสรณ์==
* **อนุสาวรีย์พระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร)** ตั้งอยู่ ณ ถนนกาฬสินธุ์ หน้าที่ทำการไปรษณีย์ ตำบลกาฬสินธุ์ อำเภอเมืองกาฬสินธุ์ หล่อด้วยสัมฤทธิ์เท่าองค์จริง สูง 175 เซนติเมตร ประทับบนพระแท่น หัตถ์ขวาทรงกาน้ำหรือกลศ หัตถ์ซ้ายทรงดาบอาญาสิทธิ์ ชาวกาฬสินธุ์ร่วมกันก่อสร้างเพื่อแสดงกตเวทิตาต่อพระองค์
* **วันบวงสรวงอนุสาวรีย์พระยาชัยสุนทร** อนุสาวรีย์พระยาชัยสุนทร (โสมพะมิตร) หล่อเมื่อ 13 กันยายน พ.ศ. 2524 ชาวกาฬสินธุ์จึงยึดถือวันที่ 13 กันยายนของทุกปีเป็นวันบวงสรวงอนุสาวรีย์
* **ถนนโสมพะมิตร''' ตั้งอยู่ใกล้โฮงเดิมของเจ้าเมืองและอุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ในอดีต

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
อนุสาวรีย์พระยาชัยสุนทร

หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดกาฬสินธุ์‎
หมวดหมู่:เจ้าเมืองกาฬสินธุ์
หมวดหมู่:สกุล ณ กาฬสินธุ์
หมวดหมู่:ราชวงศ์ลาว
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:เชื้อสายเจ้าโสมพะมิตร