นครของประเทศญี่ปุ่น

thumb|300px|แผนที่แสดงนครต่าง ๆ ในประเทศญี่ปุ่น (1 เมษายน ค.ศ. 2021)

**นคร** () ในประเทศญี่ปุ่น เป็นหน่วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นประเภทหนึ่ง นครจะอยู่ในระดับเดียวกับเมือง () และหมู่บ้าน () แต่จะต่างจากเมืองและหมู่บ้านคือ นครไม่เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอ () แต่ละนคร เมือง และหมู่บ้านจะมีการพื้นที่และการบริหารงานแยกส่วนกันอย่างเป็นเอกเทศ ไม่ขึ้นต่อกัน ซึ่งการปกครองในลักษณะนี้ถูกกำหนดขึ้นโดยกฎหมายการปกครองท้องถิ่น ค.ศ. 1947

## สถานะของนคร
### นครตามกฎหมายระบบนคร
ในญี่ปุ่นจนถึงยุคเอโดะ พื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่นซึ่งอยู่อาศัยโดยพ่อค้าและช่างฝีมือจะถูกจัดประเภทเป็น*มาจิ* (町) หรือเมือง ส่วนชุมชนของชาวนาในชนบทจะเรียกว่า*มูระ* (村) หรือหมู่บ้าน โดยไม่มีการใช้คำว่า*ชิ* (市) หรือนคร เป็นหน่วยการปกครอง

ในยุคเมจิ เมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1878 ได้มีการประกาศใช้กฎหมายว่าด้วยการจัดระเบียบอำเภอ เขต เมือง และหมู่บ้าน โดยกำหนดให้มี*คุ* (区) หรือเขต สำหรับพื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่น ต่อมาในเดือนเมษายน ค.ศ. 1888 ได้มีการประกาศใช้กฎหมายระบบนคร () ซึ่งแทนที่เขตด้วยนคร กฎหมายนี้ถูกตราขึ้นพร้อมกับกฎหมายระบบเมืองและหมู่บ้าน () แต่ถือเป็นกฎหมายที่แยกต่างหาก การบังคับใช้จริงในแต่ละนครเริ่มต้นในเดือนเมษายน ค.ศ. 1889

### นครตามกฎหมายการปกครองท้องถิ่น
ในกฎหมายการปกครองท้องถิ่น () ได้กำหนดให้นครเป็นองค์กรปกครองท้องถิ่นทั่วไป ซึ่งมีขนาดรองจากจังหวัด โดยเงื่อนไขที่องค์กรปกครองท้องถิ่นทั่วไปจะสามารถจัดตั้งเป็นนครได้ (เงื่อนไขการเป็นนคร) ได้ระบุไว้ในมาตรา 8 ของกฎหมายดังกล่าว ได้แก่

* โดยหลักแล้วต้องมีประชากรตั้งแต่ 50,000 คนขึ้นไป (อ้างอิงจากข้อมูลสำมะโนประชากร)
* จำนวนครัวเรือนในย่านศูนย์กลางเมืองต้องคิดเป็นร้อยละ 60 ขึ้นไปของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด
* จำนวนประชากรที่ประกอบอาชีพในภาคพาณิชยกรรม อุตสาหกรรม และกิจการเมืองอื่น ๆ ต้องมีสัดส่วนไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 ของประชากรทั้งหมด
* ต้องเป็นไปตามเงื่อนไขอื่น ๆ ที่กำหนดไว้ในข้อบัญญัติของจังหวัดนั้น ๆ

การยกฐานะเมืองหรือหมู่บ้านเป็นนครจะได้รับการอนุมัติโดยผู้ว่าราชการจังหวัดและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกิจการภายในประเทศและการสื่อสาร

ในทางทฤษฎี นครสามารถถูกลดฐานะเป็นเมืองหรือหมู่บ้านได้หากไม่เป็นไปตามเงื่อนไขดังกล่าว แต่การลดฐานะยังไม่เคยเกิดขึ้นมาจนถึงปัจจุบัน นครที่มีประชากรน้อยที่สุดคือ อูตาชิไน ฮกไกโด มีประชากรเพียงสามพันคน ในขณะที่เมืองในจังหวัดเดียวกัน โอโตฟูเกะ มีประชากรกว่าสี่หมื่นคน

ภายใต้พระราชบัญญัติบทบัญญัติพิเศษว่าด้วยการควบรวมเทศบาล () เกณฑ์จำนวนประชากรสำหรับการยกฐานะเป็นนคร 50,000 คน ได้รับการผ่อนปรนลงมาเหลือ 30,000 คน ในกรณีที่จำนวนประชากรเพิ่มขึ้นจากการควบรวมเมืองและ/หรือหมู่บ้านเข้าด้วยกัน ทั้งนี้ เพื่ออำนวยความสะดวกเทศบาลในการลดค่าใช้จ่ายในการบริหารจัดการ ทำให้เทศบาลจำนวนมากได้รับการยกฐานะเป็นนครอันเนื่องมาจากเกณฑ์ที่ผ่อนปรนนี้ แต่ก็ยังมีเทศบาลที่ได้รับการยกฐานะเป็นนครอันเป็นผลมาจากการเพิ่มขึ้นของประชากรในเขตเทศบาลนั้นเอง ไม่ได้มาจากการควบรวมกับเทศบาลอื่น เช่น โนโนอิจิ จังหวัดอิชิกาวะ ที่ได้รับการยกฐานะเป็นนครไปเมื่อ ค.ศ. 2011

### การจำแนกประเภทสำหรับนครขนาดใหญ่
คณะรัฐมนตรีญี่ปุ่นสามารถกำหนดให้นครที่มีประชากรอย่างน้อย 200,000 คนมีสถานะเป็นนครศูนย์กลางได้ หรือนครใหญ่ที่รัฐกำหนด หากมีประชากรเกินกว่า 500,000 คน สถานะของนครขนาดใหญ่เหล่านี้จะเป็นการเพิ่มขอบเขตอำนาจการบริหารบางประการ จากที่เดิมเป็นของจังหวัดก็จะมอบให้เทศบาลนคร

### สถานะของโตเกียว
โตเกียว เมืองหลวงของประเทศญี่ปุ่น เคยมีสถานะเป็นนครโตเกียวจนถึง ค.ศ. 1943 ในปัจจุบันกฎหมายได้จัดประเภทให้เป็นจังหวัดพิเศษที่เรียกว่า "มหานคร" () โดยมีพื้นที่ครอบคลุมทั้งจังหวัดโตเกียวเดิม อาณาบริเวณที่เคยเป็นนครโตเกียวได้รับการจัดตั้งใหม่เป็นเขตพิเศษของโตเกียวจำนวน 23 เขต แต่ละเขตจะมีสถานะการบริหารคล้ายคลึงกับเทศบาลนคร นอกจากนี้ มหานครโตเกียวยังมีนคร เมือง และหมู่บ้านต่าง ๆ ที่อยู่ภายใต้เขตอำนาจของตน

## ประวัติศาสตร์
มีการริเริ่ม "ระบบนคร" (市制 *shisei*, *ชิเซ*) ขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1888 และนำมาใช้ครั้งแรกในช่วงของ "การควบรวมครั้งใหญ่เมจิ" (明治の大合併 *Meiji no daigappei*, *เมจิโนะไดงัปเป*) ค.ศ. 1889 "นคร" หรือ *-ชิ* ได้นำมาแทนที่ "เขต" หรืออำเภอในเมือง ( *-ku*, *-คุ*) ที่มีอยู่เดิมก่อนหน้านี้ซึ่งเป็นเขตการปกครองระดับเดียวกับอำเภอ หรืออำเภอในชนบท (-''gun'') มาตั้งแต่ ค.ศ. 1878 เริ่มแรกเดิมทีมีนครเพียง 39 แห่งเท่านั้นใน ค.ศ. 1889 จังหวัดส่วนใหญ่มีเพียงนครแห่งเดียว บางจังหวัดมีนคร 2 แห่ง (ได้แก่ จังหวัดยามางาตะ โทยามะ โอซากะ เฮียวโงะ และฟูกูโอกะ) และบางจังหวัดไม่มีนครเลย โดยจังหวัดมิยาซากิเป็นจังหวัดสุดท้ายที่มีนครแห่งแรกเมื่อ ค.ศ. 1924 ในจังหวัดโอกินาวะและฮกไกโดซึ่งขณะนั้นยังไม่ได้มีสถานะเทียบเท่ากับจังหวัดอย่างสมบูรณ์ในจักรวรรดิ เขตเมืองใหญ่ยังคงถูกจัดให้เป็น "เขต" จนกระทั่งทศวรรษ 1920 เขตนาฮะและเขตชูริ เขตในโอกินาวะ ก็ได้เปลี่ยนเป็นนครนาฮะและนครชูริเมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1921 และ 6 เขตในฮกไกโดก็ได้เปลี่ยนมาเป็นนครที่เป็นอิสระจากอำเภอเมื่อเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1922

มาจนถึง ค.ศ. 1945 จำนวนของนครทั่วประเทศเพิ่มขึ้นเป็น 205 แห่ง หลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 จำนวนนครก็ได้เพิ่มขึ้นเกือบสองเท่าในช่วงของ "การควบรวมครั้งใหญ่โชวะ" ในคริสต์ทศวรรษ 1950 และเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนแซงหน้าจำนวนเมือง () ในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 ณ วันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 2018 ประเทศญี่ปุ่นมีนคร 792 แห่ง

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อนครในประเทศญี่ปุ่น
* รายชื่อนครในประเทศญี่ปุ่นเรียงตามจำนวนประชากร
* เทศบาลของประเทศญี่ปุ่น
* เขตการปกครองของประเทศญี่ปุ่น

## อ้างอิง

หมวดหมู่:หน่วยการบริหารของประเทศญี่ปุ่น