ศาลรัฐธรรมนูญ (ประเทศไทย)

**ศาลรัฐธรรมนูญ** (ย่อ: ศร.) เป็นองค์กรตุลาการที่ก่อตั้งขึ้นเพื่อตัดสินข้อพิพาทในทางรัฐธรรมนูญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ศาลรัฐธรรมนูญในประเทศไทยก่อตั้งขึ้นครั้งแรกตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 แทนคณะตุลาการรัฐธรรมนูญที่ยุบเลิกไป และปัจจุบันยังคงมีบทบัญญัติก่อตั้งในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 

อำนาจหน้าที่สำคัญในการก่อตั้งศาลรัฐธรรมนูญคือ การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย กล่าวคือ เป็นการตัดสินชี้ขาดว่ากฎหมายที่ตราขึ้นโดยรัฐสภาขัดต่อบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญหรือไม่ และศาลรัฐธรรมนูญยังมีอำนาจในการชี้ขาดข้อพิพาทระหว่างองค์กรทางรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นคดีที่เกี่ยวกับการที่องค์กรทางรัฐธรรมนูญ เช่น คณะรัฐมนตรี รัฐสภา หรือองค์กรอิสระอื่น ๆ ที่ไม่ใช่ศาลรัฐธรรมนูญ ตีความบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญขัดแย้งกัน ศาลรัฐธรรมนูญจะเป็นผู้มีอำนาจในการชี้ขาดว่าบทบัญญัติที่พิพาทกันนั้นหมายความว่าอย่างไร

นอกจากอำนาจหน้าที่ดังกล่าว ศาลรัฐธรรมนูญยังมีอำนาจในการพิจารณาคดีทางการเมือง เช่น การยุบพรรคการเมือง การห้ามใช้สิทธิเสรีเป็นการล้มล้างการปกครอง การตรวจสอบคุณสมบัติของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ฯลฯ ซึ่งบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญในประวัติศาสตร์ร่วมสมัย มีตั้งแต่การประกาศว่าการเลือกตั้งไม่ชอบด้วยกฎหมาย การยุบพรรคการเมือง และการตัดสินให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองพ้นจากตำแหน่ง

นุรักษ์ มาประณีต อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ เคยทำหน้าที่ภายใต้คณะรัฐประหารถึง 2 คณะ อยู่ในตำแหน่งรวม 13 ปี รับเงินเดือนรวมอย่างน้อย 20 ล้านบาท เคยตัดสินยุบพรรคอย่างน้อย 29 พรรค ได้รับการแต่งตั้งเป็นองคมนตรีในปี พ.ศ. 2563

ในวันที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ฯ มาทรงเปิดพิพิธภัณฑ์ศาลรัฐธรรมนูญ ณ ที่ทำการศาลรัฐธรรมนูญหลังเก่า อาคารบ้านเจ้าพระยารัตนาธิเบศร์

## องค์ประกอบของศาลรัฐธรรมนูญ
thumb|แผนผังแสดงโครงสร้างและที่มาของศาลรัฐธรรมนูญตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550|249x249px

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ได้กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญรวม 15 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากบุคคลต่อไปนี้
# ผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา โดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 5 คน
# ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีการลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งได้รับเลือกจากวุฒิสภา โดยการสรรหาและจัดทำบัญชีรายชื่อของคณะกรรมการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 5 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ ซึ่งได้รับเลือกจากวุฒิสภา โดยการสรรหาและจัดทำบัญชีรายชื่อของคณะกรรมการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 3 คน

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยประธานศาลรัฐธรรมนูญคนหนึ่งกับและตุลาการศาลรัฐธรรมนูญอีก 8 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งตามคำแนะนำของวุฒิสภาจากบุคคลต่อไปนี้

# ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาศาลฎีกา ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 3 คน
# ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านนิติศาสตร์อย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา 206 ของรัฐธรรมนูญ จำนวน 2 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์ รัฐประศาสนศาสตร์ หรือสังคมศาสตร์อื่น ซึ่งมีความรู้ความเชี่ยวชาญทางด้านการบริหารราชการแผ่นดินอย่างแท้จริงและได้รับเลือกตามมาตรา 206 ของรัฐธรรมนูญ จำนวน 2 คน

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 200 กำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญประกอบด้วยตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ 9 คน ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงแต่งตั้งจากบุคคล ดังต่อไปนี้

# ผู้พิพากษาในศาลฎีกาซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าผู้พิพากษาหัวหน้าขณะในศาลฎีกามาแล้วไม่น้อยกว่า 3 ปี ซึ่งได้รับเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวน 3 คน
# ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดซึ่งดำรงตำแหน่งไม่ต่ำกว่าตุลาการศาลปกครองสูงสุดมาแล้ว ไม่น้อยกว่า 5 ปี ซึ่งได้รับคัดเลือกโดยที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดโดยวิธีลงคะแนนลับ จำนวน 2 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขานิติศาสตร์ ซึ่งได้รับสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการเป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิสาขารัฐศาสตร์หรือรัฐประศาสนศาสตร์ ซึ่งได้รับสรรหาจากผู้ดำรงตำแหน่งหรือเคยดำรงตำแหน่งศาสตราจารย์ของมหาวิทยาลัยในประเทศไทยมาแล้วเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 5 ปี และยังมีผลงานทางวิชาการเป็นที่ประจักษ์ จำนวน 1 คน
# ผู้ทรงคุณวุฒิ ซึ่งได้รับการสรรหาจากผู้รับหรือเคยรับราชการ ในตําแหน่งไม่ต่ำกว่าอธิบดี หรือหัวหน้าส่วนราชการที่เทียบเท่า หรือตําแหน่งไม่ต่ำกว่ารองอัยการสูงสุดมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี จํานวน 2 คน

## กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
การใช้อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญเป็นเช่นเดียวกันกับองค์กรทางรัฐธรรมนูญอื่น ๆ ซึ่งโดยหลักจะใช้อำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันศาลรัฐธรรมนูญยังมีกฎหมายวิธีพิจารณาของตนเอง คือ พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ที่สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ประเทศไทย) พ.ศ. 2557 มีมติอนุมัติเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ. 2560 ซึ่งในฉบับนี้มีการเพิ่มบทกำหนดโทษประชาชนที่ "วิจารณ์คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ" ที่กระทำด้วยความไม่สุจริต และใช้ถ้อยคำหรือความหมายที่หยาบคาย เสียดสี อาฆาตมาดร้าย เป็นความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล โดยให้ศาลมีอำนาจตั้งแต่การตักเตือน การไล่ออกจากบริเวณศาล ไปจนถึงการลงโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

## ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ
[249x249px|thumb|ที่ทำการศาลรัฐธรรมนูญหลังเก่า ณ อาคารบ้าน[เจ้าพระยารัตนาธิเบศร์]]

### คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540

### คณะตุลาการรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2549

### คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550

### คณะตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560

## คำวินิจฉัยที่สำคัญ

**หมายเหตุ:** 

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* สำนักงานศาลรัฐธรรมนูญ 

หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตหลักสี่
หมวดหมู่:ศาลรัฐธรรมนูญ (ประเทศไทย)
หมวดหมู่:องค์กรตามรัฐธรรมนูญของไทย
หมวดหมู่:ข้อโต้เถียงในประเทศไทย