พระยศเจ้านายพม่า

[thumb|เฉพาะพระอัครมเหสีทั้งสี่ (น่านยามิบะยา) เท่านั้นที่ได้รับพระบรมราชานุญาติให้ประทับร่วมกับพระมหากษัตริย์ในหอแก้ว ใน[พระราชวังมัณฑะเลย์]]

**พระยศเจ้านายพม่า** คือพระยศของเจ้านายในราชวงศ์พม่าซึ่งใช้มาจนกระทั่งถึงราชวงศ์สุดท้ายของพม่า คือ ราชวงศ์โก้นบอง ซึ่งล่มสลายไปในปี ค.ศ. 1885 พระยศเหล่านี้สงวนไว้ใช้เฉพาะผู้สืบสันตติวงศ์เท่านั้น (; ; ) หรือเรียกอย่างเป็นทางการว่า **มะฮาซีมะฮาตเว** ()

## ตำแหน่งและพระยศที่ใช้ในสมัยราชวงศ์โก้นบอง
### พระมหากษัตริย์

เมื่อขึ้นครองราชย์ พระมหากษัตริย์พม่าจะได้รับพระปรมาภิไธยและพระยศเฉพาะพระองค์ ซึ่งโดยปกติจะเป็นการผสมผสานระหว่างภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต

พระมหากษัตริย์พม่าทรงเป็นที่รู้จักด้วยพระนามต่าง ๆ มากมาย รวมถึงพระนามต่อไปนี้:
* *โบดอจี้ (หล่าดอ) บะยา* ( )
* *อะชีนบะยา* ( )
* *ชเวน่านชีนบะยา* ()
* *เอกะยา มิน เมียะ* ()
* *ชีนบะยีน* ()
* *อะเตด อู้ ซาน ไปง์ ตาน อะชีน* (,  )
* *ชเว น่าน ชเว [[ปยะตะ]] ตะขิ่น* (,  ) - ใช้ในช่วงราชวงศ์ตองอู และ ราชวงศ์โก้นบอง
* *ขะแมดอ* ( ,  ) - โดยพระราชโอรสและพระราชธิดา
* *ดะกาดอเยเมชีน* () - โดยพระภิกษุสงฆ์
* *ดะกาดอ เอกะยา มิน เมียะ* () - โดยพระภิกษุสงฆ์

### พระภรรยา
ในช่วงแรกของราชวงศ์โก้นบอง พระมหากษัตริย์มีพระอัครมเหสีสามพระองค์ การสถาปนาตำแหน่งพระอัครมเหสีที่สี่และพระมเหสีรองทั้งสี่เกิดขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 18

พระอัครมเหสีทรงมีตำแหน่งเป็น *น่านยามิบะยา* (, ) การเพิ่มตำแหน่งและยศพระอัครมเหสีเกิดขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าจิงกูจา (ค.ศ. 1776 - ค.ศ. 1782)  โดยเรียงตามพระยศได้ต่อไปนี้:

# **สมเด็จพระบรมอัครมเหสี** (, *น่านมะดอ มิบะยา ของจี้*)  หรือ **พระอัครมเหสีพระตำหนักใต้** (, *ตองน่านดอมิบะยา*)  - ในฐานะพระมเหสีสูงสุด ทรงรับพระราชทานเศวตฉัตรและสามารถประทับเคียงข้างพระราชสวามีบนพระราชบัลลังก์ได้ พระองค์ยังเป็นที่รู้จักในพระนาม *ตองยะซาน* (), *อะชีนน่านมะดอบะยา* (). และ *น่านมะดอ* () 
# **พระอัครมเหสีพระตำหนักเหนือ** (, *มเยาะก์น่านดอมิบะยา*) 
# **พระอัครมเหสีพระตำหนักกลาง** (, *อะแลน่านดอมิบะยา*) 
# **พระอัครมเหสีพระตำหนักตะวันตก** (, *อะเนาะก์น่านดอมิบะยา*) 

นอกจากนี้ยังมีตำแหน่งพิเศษระหว่าง *น่านยามิบะยา* (ลำดับสูงสุด) และ *อะซองยะมิบะยา* (ลำดับรอง) เรียกว่า **น่านซเวมิบะยา** () สำหรับผู้ที่เป็นพระเชษฐภคินีหรือพระขนิษฐาร่วมพระราชชนกในพระมหากษัตริย์ ซึ่งสามารถขึ้นเป็นน่านยามิบะยาได้หากตำแหน่งว่างลง ยกตัวอย่างเช่น เมื่อพระมเหสีในตำแหน่งอะเนาะก์น่านดอมิบะยาในพระเจ้ามินดงเสด็จสวรรคต ก็ให้ยี่นเกมิบะยาซึ่งเป็นพระขนิษฐาและเป็นน่านซเวมิบะยาของพระเจ้ามินดงขึ้นแทน เนื่องจากเป็นพระเชษฐภคินีหรือพระขนิษฐาร่วมพระราชชนกอันเป็นตำแหน่งสูง จึงเป็นน่านเซมิบะยาและเป็นพระมเหสีในตำแหน่งปกติมิได้ โดยตำแหน่งนี้จะเกิดขึ้นในรัชสมัยที่มีพระมเหสีและพระสนมเป็นจำนวนมาก เช่น พระเจ้าปดุง และ พระเจ้ามินดง

พระมเหสีลำดับรองลงมามีพระยศว่า *อะซองยะมิบะยา* (, ) โดยสถาปนาตำแหน่งขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าแสรกแมง (ค.ศ. 1837 - ค.ศ. 1846)  โดยเรียงตามพระยศได้ต่อไปนี้:

# **พระมเหสีตำหนักใต้** (, *ตองซองดอมิบะยา*) 
# **พระมเหสีตำหนักเหนือ** (, *มเยาะก์ซองดอมิบะยา*) 

พระมเหสีลำดับที่สามมีพระยศว่า *ชเวเย่ซองยะ มิบะยา* (, ) โดยสถาปนาตำแหน่งขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าปดุง โดยเรียงตามพระยศได้ต่อไปนี้:

# **พระมเหสีหอทองใต้** (, *เมียะอองตองชเวเย่ซอง มิบะยา*)
# **พระมเหสีหอทองเหนือ** (, *เมียะอองมเยาะก์ชเวเย่ซอง มิบะยา*)
# **พระมเหสีหอทองกลาง** (, *เมียะอองอะแลชเวเย่ซอง มิบะยา*)
# **พระมเหสีหอทองตะวันตก** (, *เมียะอองอะเนาะก์ชเวเย่ซอง มิบะยา*)

ตำแหน่งพระชายาลำดับที่สี่มีดังต่อไปนี้:

# *เมียวซามิบะยา* ('พระชายาผู้กินเมือง'; )
# *ยวาซามิบะยา* ('พระชายาผู้กินหมู่บ้าน'; )

พระสนมมักเป็นบุตรสาวของขุนนางหรือพระธิดาในพระเจ้าประเทศราช โดยมีบรรดาศักดิ์ต่อไปนี้:

# *โกโละดอ* (,  ) 
# *เชดอติน* (,  ) 
# *มองมะ* () 

พระภรรยาจะได้รับพระราชทานพระยศและบรรดาศักดิ์ตามลำดับชั้น โดยแบ่งออกเป็นสองระดับ (พระมเหสีและพระสนม) 

พระนามาภิไธยของพระราชินีแต่ละพระองค์จะมีถ้อยคำตามลำดับชั้น ดังนี้ (เรียงตามลำดับชั้น) :
# *เดวี* (, จากภาษาบาลี 'เทวี')
# *มะเฮ* (, จากภาษาบาลี 'มเหสี') หรือ *เฮตี* (, จากภาษาบาลี 'มเหสี')
# *ตีริ* (, จากภาษาบาลี 'สิริ')
# *ตุ่* (, จากภาษาบาลี 'สุ')
# *มิน* (, จากภาษาพม่า 'พระนาง')

ชื่อของพระสนมแต่ละคนจะมีถ้อยคำตามลำดับชั้น ดังนี้ (เรียงตามลำดับชั้น) :
# *เดวี* (, จากภาษาบาลี 'เทวี')
# *วะตี* (, จากภาษาบาลี 'วดี')
# *ยุซา* (, จากภาษาบาลี 'รุจา')
# *ปะบา* (, จากภาษาบาลี 'ปภา')
# *เกตา* (, จากภาษาบาลี 'เกษา')
# *ซันดา* (, จากภาษาบาลี 'จันทรา')
# *มาลา* (, จากภาษาบาลี 'มาลา')
# *มุตตา* (, จากภาษาบาลี 'มุตตา')

### เจ้าชาย
พระบรมวงศานุวงศ์ฝ่ายหน้า รวมถึงพระราชโอรสและพระราชอนุชา (*มินนยี มินตา*) มีพระอิสริยยศตามลำดับดังต่อไปนี้:
# **เจ้าวังหน้า** (, *อินเซมินตา*) - มีฐานะเป็นทายาทผู้มีสิทธิโดยตรง ผู้ได้รับอุปราชาภิเษกโดยพระมหากษัตริย์และมีฐานะเป็นรองเพียงพระมหากษัตริย์ ทรงยังเป็นที่รู้จักในฐานะ *[[พระมหาอุปราช|พระมหาอุปราชา]]* ()
# **เจ้าชายชั้นเอก** (, *มินตาจี*) - เป็นตำแหน่งเจ้าชายชั้นสูงสุด (พระราชอนุชาในพระมหากษัตริย์ หรือ พระราชโอรสในพระอัครมเหสี) โดยมีพระยศอยู่ 18 ตำแหน่ง แบ่งเป็น 9 ตำแหน่งฝ่ายซ้ายและ 9 ตำแหน่งฝ่ายขวา  เทียบเท่าตำแหน่งสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นเอกของไทย
## *ชเวโกดอจีออยะตา* () : พระราชโอรสองค์ใหญ่ที่ประสูติแต่สมเด็จพระบรมอัครมเหสี
## *ชเวโกดอจียาซะบุตยะ* () : พระราชโอรสองค์รองลงมาที่ประสูติแต่สมเด็จพระบรมอัครมเหสี
## *ชเวโกดอจี* () : พระราชโอรสที่ประสูติแต่พระอัครมเหสีชั้นรองลงมาจากสมเด็จพระบรมอัครมเหสี
# **เจ้าชายชั้นโท** (, *มินตาละ*) - เจ้าชายชั้นรองลงซึ่งเป็นพระราชโอรสที่ประสูติจากพระมเหสีชั้นรอง โดยมีพระยศอยู่ 18 ตำแหน่ง แบ่งเป็น 9 ตำแหน่งฝ่ายซ้ายและ 9 ตำแหน่งฝ่ายขวา เทียบเท่าตำแหน่งสมเด็จเจ้าฟ้าชั้นโทของไทย
## *โกดอจี* () : พระราชโอรสที่ประสูติแต่พระมเหสีและพระชายา
# **เจ้าชายชั้นผู้น้อย** (, *มินตา*) - เจ้าชายชั้นผู้น้อยซึ่งประสูติแต่พระสนม เทียบเท่าตำแหน่งพระองค์เจ้าชั้นเอกของไทย

นอกจากนี้ยังมีตำแหน่งเจ้าชายซึ่งชาติกำเนิดมิได้เป็นสมาชิกราชวงศ์ที่ได้รับพระราชทานให้ขึ้นเป็นเจ้าชายและมีตำแหน่ง 18 ตำแหน่ง โดยแบ่งเป็น 9 ตำแหน่งทางซ้ายและ 9 ตำแหน่งทางขวา  โดยมียศตามลำดับดังต่อไปนี้:
# **เจ้าชายชั้นเอก** (, *มินตาจี*)  – ยศสูงสุดของเจ้านายนอกราชวงศ์
# **เจ้าชายชั้นโท** (, *มินตาละ*)  – ยศรองของเจ้านายนอกราชวงศ์
# **เจ้าชายผู้บัญชาการทหารม้า** (, *มยี่นหมูมินตา*)  – ยศลำดับที่สาม

พระยศเจ้าชายจะได้รับพระราชทานตามลำดับชั้นของเจ้าชาย (ซึ่งมีทั้งหมด 12 ชั้น) โดยแบ่งออกเป็น 3 ระดับ ดังนี้ (เรียงตามลำดับความสำคัญ) :
# *ธรรมราชา* หรือ *ดัมมะยาซา* () – มักเป็นพระนามต่อท้ายของเจ้าชาย
#* ชั้นหนึ่ง – ได้รับพระราชทานพระนาม 10 พยางค์
#* ชั้นสอง – ได้รับพระราชทานพระนาม 9 พยางค์
#* ชั้นสาม – ได้รับพระราชทานพระนาม 8 พยางค์
#* ชั้นสี่ – ได้รับพระราชทานพระนาม 6 พยางค์
# *ตะโด* () – มักเป็นพระนามต่อท้ายของเจ้าชาย
#* ชั้นห้า – ได้รับพระราชทานพระนาม 8 พยางค์
#* ชั้นหก – ได้รับพระราชทานพระนาม 6 พยางค์
#* ชั้นเจ็ด – ได้รับพระราชทานพระนาม 5 พยางค์
#* ชั้นแปด – ได้รับพระราชทานพระนาม 3 พยางค์
# *มินแย* () – มักเป็นพระนามต่อท้ายของเจ้าชาย
#* ชั้นเก้า– ได้รับพระราชทานพระนาม 7 พยางค์
#* ชั้นสิบ – ได้รับพระราชทานพระนาม 6 พยางค์
#* ชั้นสิบเอ็ด – ได้รับพระราชทานพระนาม 4 พยางค์
#* ชั้นสิบสอง – ได้รับพระราชทานพระนาม 3 พยางค์

### เจ้าหญิง
ลำดับชั้นของพระราชธิดาถูกกำหนดโดยลำดับชั้นของพระมารดา โดยลำดับความสำคัญมีดังนี้:
# *ทิซุบะยา* () – พระราชธิดาที่ประสูติแต่พระอัครมเหสีและพระมเหสี
# *ทิขอติน* () – พระราชธิดาที่ประสูติแต่พระภรรยาชั้นรองลงมาและยังมิได้อภิเษกสมรส
# *ทิถามิบะยา* () – พระราชธิดาที่ประสูติแต่พระภรรยาชั้นรองลงมาและได้อภิเษกสมรสแล้ว

ผู้เป็นพระวรชายาในพระมหาอุปราชาจะเป็นที่รู้จักในพระยศ *ตะบีนไดง์ มินตะมี* () หรือ *อินเซเทะท่า มิบะยา* ().

### ตำแหน่งขุนนาง
ขุนนางชั้นสูงในพระราชสำนัก (, *อะมะ*) มีทั้งหมด 9 ตำแหน่ง โดยปรากฏตัวอยู่ในท้องพระโรงระหว่างพระราชพิธี (*กะดอ*) ตามลำดับดังต่อไปนี้:

# *ซิตูจี* () – อัครมหาเสนาบดี
# *เนยาลุเน*  (, ) - ตำแหน่งสำหรับเจ้าประเทศราช (รวมถึง *[[เจ้าฟ้า]]* และ *เมียวซา*)
# *ซอบวาจี เนาะก์เน* (, )
# *ตอจุน* ()
# *ตอ* ()
# *ดู* ()
# *ซะนี* ()
# *อะตวินบะวอ* ()
# *อะปยินบะวอ* ()

เจ้าหน้าที่เหล่านั้นยังได้รับตำแหน่งเกียรติยศ 11 ประเภทที่เหมาะสมกับยศของตน ดังต่อไปนี้ (เรียงตามลำดับความสำคัญ) :
# *ตะโด* (), จากภาษาสันสกฤต *สตฺวิวะ ศกฺติธระ* () 
# *มินจี* ()
# *มะฮา* ( จากภาษาบาลี 'มหา')
# *มินโตนซี่น-บแหว่* () - *มิน* () สามครั้ง
# *มินหนาซี่น-บแหว่* () - *มิน* () สองครั้ง
# *มินตาซี่น-บแหว่* () - *มิน* () หนึ่งครั้ง
# *เนเมียวมิน* ()
# *เนเมียว* ( 'ชนชาติแห่งพระอาทิตย์')
# *หน่อยะถา* ()
# *ชเวดอง* ()
# ตำแหน่งสามัญทั่วไปอื่น ๆ

นอกจากนี้ ภรรยาของขุนนางเหล่านี้ก็ได้รับบรรดาศักดิ์ตามลำดับดังนี้ (เรียงตามลำดับความสำคัญ) :
# *อเมดอขังกะดอจี* ()
# *กะดอ* ()
# *เช่ตแว* ()
# *เนาะก์ตแว* ()
# *ปแวตะเนยา* ()
# *และซองดอ เต้นตะมี่ กะญา* ()

## ดูเพิ่ม
* ราชวงศ์โก้นบอง

## อ้างอิง

## แหล่งที่มา

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:ราชวงศ์พม่า
หมวดหมู่:ฐานันดรศักดิ์พม่า
หมวดหมู่:ราชวงศ์โก้นบอง