ชาตินิยมจีน

**ชาตินิยมจีน** () เป็นรูปแบบหนึ่งของชาตินิยมที่ยืนยันว่าชาวจีนคือชาติและส่งเสริมความสามัคคีทางวัฒนธรรมและประชาชาติของชาวจีนทุกคน ตามปรัชญาของซุน ยัตเซ็นในสามหลักการแห่งประชาชน ชาตินิยมจีนได้รับการประเมินว่าเป็นชาตินิยมพหุชาติพันธุ์ ซึ่งควรแยกความแตกต่างจากชาตินิยมฮั่นหรือชาตินิยมชาติพันธุ์ท้องถิ่น

ชาตินิยมจีนสมัยใหม่เกิดขึ้นในช่วงปลายราชวงศ์ชิง (ค.ศ. 1644–1912) เพื่อตอบสนองต่อความพ่ายแพ้อันน่าอับอายของจีนในตอนท้ายของ สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่งและการรุกรานและปล้นสะดมปักกิ่งโดยพันธมิตรแปดชาติ ภายหลังเหตุการณ์ทั้งสองนี้ จีนถูกบังคับให้จ่ายค่าปฏิกรรมสงครามและมอบสิทธิพิเศษแก่ชาวต่างชาติ ภาพลักษณ์ทั่วประเทศของจีนในฐานะอาณาจักรสวรรค์ที่เหนือกว่า ซึ่งตั้งอยู่ ณ ศูนย์กลางของจักรวาลได้ถูกทำลายลง และความพยายามในนาทีสุดท้ายเพื่อปรับปรุงระบบเก่าให้ทันสมัยก็ไม่ประสบความสำเร็จ ความพยายามในนาทีสุดท้ายเหล่านี้เห็นได้ชัดที่สุดในกรณีของเหลียง ฉี่เชา นักปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิง ผู้ซึ่งล้มเหลวในการปฏิรูปรัฐบาลชิงใน ค.ศ. 1896 และต่อมาถูกขับออกจากจีนและหนีไปญี่ปุ่น ซึ่งที่นั่นเขาเริ่มพัฒนาแนวคิดชาตินิยมจีนของเขา

ผลกระทบของสงครามโลกครั้งที่หนึ่งยังคงหล่อหลอมชาตินิยมจีนอย่างต่อเนื่อง แม้จีนจะเข้าร่วมกับฝ่ายสัมพันธมิตร แต่จีนก็ถูกทำให้รู้สึกอับอายอย่างรุนแรงอีกครั้งโดยสนธิสัญญาแวร์ซาย ค.ศ. 1919 ซึ่งโอนสิทธิพิเศษที่เคยให้แก่เยอรมนีไปให้แก่จักรวรรดิญี่ปุ่น เหตุการณ์นี้กระตุ้นให้เกิดขบวนการ 4 พฤษภาคม ค.ศ. 1919 ซึ่งพัฒนาไปเป็นการประท้วงทั่วประเทศด้วยการหลั่งไหลของชาตินิยมจีน ในช่วงสมัยขุนศึก การทัพขนาดใหญ่ที่นำโดยก๊กมินตั๋งเอาชนะขุนศึกในมณฑลต่าง ๆ และลดสิทธิพิเศษสำหรับชาวต่างชาติลงอย่างมาก ซึ่งมีส่วนช่วยในการเสริมสร้างและขยายความรู้สึกของการเป็นอัตลักษณ์แห่งชาติจีน

หลังจากที่จักรวรรดิญี่ปุ่นพ่ายแพ้ต่อฝ่ายสัมพันธมิตรในตอนท้ายของสงครามโลกครั้งที่สอง ชาตินิยมจีนก็ได้รับแรงผลักดันอีกครั้งเมื่อจีนกอบกู้ดินแดนที่สูญเสียให้ญี่ปุ่นก่อนสงครามกลับคืนมา รวมถึงพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือและเกาะไต้หวัน อย่างไรก็ตาม สงครามกลางเมืองจีน (ซึ่งหยุดไปในช่วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง) ได้กลับมาปะทุขึ้นอีกครั้ง สร้างความเสียหายต่อภาพลักษณ์ของอัตลักษณ์จีนที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน พรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) ได้รับชัยชนะใน ค.ศ. 1949 ในขณะที่รัฐบาลของก๊กมินตั๋งถอยร่นไปยังไต้หวัน ภายใต้ประธานเหมา เจ๋อตง พรรคคอมมิวนิสต์จีนเริ่มใช้ชาตินิยมจีนเป็นเครื่องมือทางการเมือง ชาตินิยมจีนเน้นความเป็นชาวฮั่นมากขึ้นนับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นเป็นเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์และขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2012

## พัฒนาการทางประวัติศาสตร์

รัฐแรกของจีนได้รับการยืนยันว่าเป็นราชวงศ์ชาง (ประมาณ 1570 ปีก่อนคริสต์ศักราช - ประมาณ 1045 ปีก่อนคริสต์ศักราช) แนวคิดของชาวจีนเกี่ยวกับโลกส่วนใหญ่แบ่งแยกระหว่างโลกที่มีอารยธรรมและโลกของอนารยชนและมีแนวคิดน้อยมากที่เชื่อว่าผลประโยชน์ของจีนจะบรรลุผลได้ด้วยรัฐจีนที่ทรงอำนาจ นักวิจารณ์ ลูเซียน พาย โต้แย้งว่า "รัฐชาติ" สมัยใหม่มีความแตกต่างโดยพื้นฐานจากจักรวรรดิดั้งเดิม และโต้แย้งว่าพลวัตของสาธารณรัฐประชาชนจีนในปัจจุบัน ซึ่งคือการรวมศูนย์อำนาจไว้ที่จุดศูนย์กลางของอำนาจ มีความคล้ายคลึงที่สำคัญกับจักรวรรดิหมิงและชิง

เมื่อชาตินิยมจีนเกิดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 มันถูกจำลองตามชาตินิยมญี่ปุ่น โดยเฉพาะตามที่ซุน ยัตเซ็นมองและตีความ ใน ค.ศ. 1894 ซุนก่อตั้งสมาคมฟื้นฟูจีน สมาคมปฏิวัติชาตินิยมจีนแห่งแรก

ชาตินิยมจีนมีรากฐานมาจากประเพณีทางประวัติศาสตร์อันยาวนานที่จีนถือเป็นศูนย์กลางของโลก โดยที่รัฐอื่น ๆ ล้วนเป็นแขนงของจีนและต้องแสดงความเคารพต่อจีนในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง ความรู้สึกถึงความเหนือกว่านั้นต้องเผชิญกับชุดของความตกใจอันน่าสะพรึงในศตวรรษที่ 19 รวมถึงการกบฏภายในขนาดใหญ่ และที่ร้ายแรงกว่านั้นคือการที่ชาติมหาอำนาจต่าง ๆ ได้รับและยึดเอาสิทธิพิเศษต่าง ๆ ไปอย่างเป็นระบบซึ่งพิสูจน์ให้เห็นถึงความเหนือกว่าทางทหารของพวกเขาในช่วง สงครามฝิ่นครั้งที่หนึ่งและสอง ซึ่งมีพื้นฐานมาจากเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่ขาดแคลนในจีน มันเป็นเรื่องของความอับอายครั้งแล้วครั้งเล่า การสูญเสียศรัทธาในราชวงศ์ชิง ภายในทศวรรษ 1890 ปัญญาชนชาวจีนที่ไม่พอใจเริ่มพัฒนา "ความมุ่งมั่นชาตินิยมใหม่ต่อจีนในฐานะรัฐชาติในโลกที่ถูกครอบงำโดยรัฐชาติจักรวรรดินิยมที่รุกรานผู้อื่น" โดยรวมแล้ว ความกังวลของพวกเขาไม่ได้อยู่ที่การรักษาระเบียบแบบจีนดั้งเดิมแต่เป็นการสร้างรัฐและสังคมที่เข้มแข็งที่สามารถยืนหยัดได้ในเวทีระหว่างประเทศที่เป็นปรปักษ์

ไม่เหมือนกับโครงการชาตินิยมจำนวนมากในประเทศอื่น ๆ แนวโน้มในหมู่ปัญญาชนชาวจีนคือการมองว่าประเพณีไม่เหมาะสมสำหรับการอยู่รอดของจีน แต่กลับมองว่าประเพณีเป็นแหล่งที่มาของปัญหาของจีน สำหรับราชวงศ์ชิง ชาติพันธุ์เป็นปัญหายุ่งยาก ชาติพันธุ์บางกลุ่มภายในจักรวรรดิถูกระบุตามภาษาและวัฒนธรรม รวมถึงชาวแมนจูซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากประชากรที่ไม่ใช่ชาวฮั่นและปกครองราชวงศ์ พลเมืองส่วนใหญ่มีหลายอัตลักษณ์ โดยที่ท้องถิ่นมีความสำคัญมากกว่าชาติโดยรวม ใครก็ตามที่ต้องการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งราชการที่ไม่ใช่ทหารจะต้องศึกษาคัมภีร์ขงจื๊ออย่างลึกซึ้ง และผ่านการสอบขุนนาง หากได้รับการยอมรับ พวกเขาจะถูกหมุนเวียนไปทั่วประเทศ ดังนั้นข้าราชการจึงไม่ได้ยึดติดกับท้องถิ่น ความเข้าใจและความไว้วางใจสองทางที่พัฒนาขึ้นโดยผู้นำทางการเมืองของยุโรปและผู้ติดตามของพวกเขาจึงไม่มีอยู่

ความพ่ายแพ้ของจีนต่อญี่ปุ่นในตอนท้ายของสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง (ค.ศ. 1894–1895) เป็นพื้นฐานสำหรับการพัฒนาของชาตินิยมจีนในยุคแรก จุดเปลี่ยนที่น่าทึ่งที่สุดมาถึงใน ค.ศ. 1900 ภายหลังการรุกราน ยึดครอง และปล้นสะดมเมืองหลวงของชาติโดยพันธมิตรแปดชาติที่ลงโทษจีนสำหรับการจลาจลของกบฏนักมวย ในช่วงการปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิง กระแสของการศึกษาแห่งชาติที่เพิ่มขึ้นได้เน้นย้ำถึงการปลูกฝังคุณค่าของชาติในการศึกษาและสร้างแรงบันดาลใจให้เกิดความรู้สึกรักชาติ ตัวอย่างเช่น ตำราภูมิศาสตร์ของจีนที่ตีพิมพ์ในช่วงเวลานั้นมักจะยกย่องสภาพทางภูมิศาสตร์ที่เหนือกว่าของจีน และข้อความดังกล่าวโดยทั่วไปมาจากบทแรก ๆ ของตำรา ซึ่งสะดวกสำหรับการชี้แนะให้นักเรียนพัฒนาความรักต่อมาตุภูมิเมื่อพวกเขาเริ่มติดต่อกับภูมิศาสตร์ของจีน ชาตินิยมจีนได้รับแรงบันดาลใจจากชัยชนะของญี่ปุ่นในสงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่น ซึ่งพวกเขามองโดยรวมว่าเป็นการแสดงให้เห็นถึงความผิดพลาดของลำดับชั้นทางเชื้อชาติที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ยุโรป

สงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่สุดในการสร้างชาตินิยมจีนสมัยใหม่ ประสบการณ์ของจีนในสงครามช่วยสร้างอุดมการณ์ที่ตั้งอยู่บนแนวคิดของ "ประชาชน" ในฐานะองค์กรการเมืองที่มีสิทธิในตัวเอง "ประชาชาติสมัยใหม่ที่ตรงกันข้ามกับจักรวรรดิศักดินา"

## ที่มาทางอุดมการณ์

การถกเถียงเกี่ยวกับชาตินิยมจีนสมัยใหม่ได้ครอบงำการอภิปรายทางการเมืองและทางปัญญามาตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ซุ่ยเชิง จ้าว นักรัฐศาสตร์ โต้แย้งว่าชาตินิยมในจีนไม่ใช่แนวคิดเอกภาพเพราะมันมีอยู่ในหลากหลายรูปแบบ รวมถึงชาตินิยมการเมือง เสรีนิยม ชาติพันธุ์ และชาตินิยมรัฐ

ชาตินิยมจีนส่วนหนึ่งถูกหล่อหลอมโดยระบบเวสต์ฟาเลียที่มาจากตะวันตก ในช่วงครึ่งแรกของศตวรรษที่ 20 ชาตินิยมจีนเป็นส่วนสำคัญของอุดมการณ์การเมืองหลายอย่าง รวมถึงลัทธิต่อต้านแมนจู ซึ่งได้รับการสนับสนุนระหว่างการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 ความรู้สึกต่อต้านจักรวรรดินิยมของขบวนการ 4 พฤษภาคมใน ค.ศ. 1919 และความคิดลัทธิเหมาที่นำทางการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ใน ค.ศ. 1949 ต้นกำเนิดของชาตินิยมจีนสมัยใหม่สามารถสืบย้อนไปถึงการถกเถียงทางปัญญาเกี่ยวกับประเด็นเรื่องเชื้อชาติและประชาชาติที่เกิดขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 นักปฏิรูปและปัญญาชนต่างก็จัดการถกเถียงเกี่ยวกับวิธีที่พวกเขาควรสร้างอัตลักษณ์ชาติจีนใหม่โดยอิงตามระเบียบทางเชื้อชาติที่เหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างแมนจู–ฮั่นซึ่งได้รับอิทธิพลจากการสนทนาทั่วโลกเกี่ยวกับทฤษฎีดาร์วินทางสังคม หลังจากที่ระบอบชิงล่มสลายและมีการก่อตั้งสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 1912 ความกังวลเกี่ยวกับภัยคุกคามภายในประเทศและระหว่างประเทศทำให้บทบาทของการเหยียดเชื้อชาติลดลงและในช่วงทศวรรษ 1910 การต่อต้านจักรวรรดินิยมกลายเป็นอุดมการณ์ที่โดดเด่นใหม่ของชาตินิยมจีน ขณะที่ปัญญาชนและชนชั้นนำสนับสนุนแนวคิดที่แตกต่างกันเกี่ยวกับชาตินิยมจีน นักรัฐศาสตร์ ชาลเมอส์ จอห์นสัน ชี้ให้เห็นว่าแนวคิดเหล่านี้ส่วนใหญ่มีส่วนเกี่ยวข้องน้อยมากกับประชากรส่วนใหญ่ของจีน นั่นคือชาวนาจีน ดังนั้น เขาจึงเสนอให้เสริมอุดมการณ์ของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในการถกเถียงเรื่องชาตินิยมจีน ซึ่งเขาเรียกว่า "ชาตินิยมชาวนา"
ในแวดวงปฏิวัติบางส่วนในศตวรรษที่ 19 ความสำคัญของการพัฒนาอัตลักษณ์ชาติจีนเป็นผลมาจากความพยายามที่จะระบุตัวตนของชาวฮั่นในเชิงลบโดยการหันพวกเขาต่อต้านราชวงศ์ชิง ซึ่งในมุมมองของพวกเขาถือว่าไม่ใช่ชาวจีน ภายใต้มุมมองเบื้องต้นของชาตินิยมจีนนี้ อัตลักษณ์จีนมีความเกี่ยวข้องหลักกับกลุ่มชาติพันธุ์ส่วนใหญ่คือ ชาวฮั่น

หลังความพ่ายแพ้ของจีนในราชวงศ์ชิงในตอนท้ายของสงครามจีน–ญี่ปุ่น ค.ศ. 1895 นักปฏิรูปและปัญญาชนได้ถกเถียงกันเกี่ยวกับวิธีเสริมสร้างประเทศ ซึ่งการสนทนานั้นมีประเด็นเรื่องเชื้อชาติเป็นศูนย์กลาง เหลียง ฉี่เชา นักปฏิรูปปลายราชวงศ์ชิงที่เข้าร่วมในการปฏิรูปร้อยวัน ค.ศ. 1898 โต้แย้งว่าต้องลบขอบเขตระหว่างฮั่นกับแมนจูออก เหลียงเป็นหนึ่งในนักชาตินิยมที่โดดเด่นที่สุดที่มองว่าแนวคิดก่อนหน้านี้เกี่ยวกับอัตลักษณ์แห่งชาติที่เน้นชาวฮั่นนั้นแคบเกินไป เหลียงโทษการเสื่อมถอยของจีนว่าเป็นผลมาจากราชวงศ์ชิงซึ่งก่อตั้งโดยชาวแมนจู ที่ปฏิบัติต่อชาวฮั่นว่าเป็น "เชื้อชาตินอก" กำหนดลำดับชั้นทางเชื้อชาติระหว่างฮั่นกับแมนจูและเพิกเฉยต่อภัยคุกคามที่เกิดจากอำนาจจักรวรรดินิยม อย่างไรก็ตาม การวิพากษ์วิจารณ์ของเหลียงต่อราชสำนักชิงและความสัมพันธ์ระหว่างแมนจู–ฮั่นได้วางรากฐานสำหรับการต่อต้านแมนจู อุดมการณ์ที่นักปฏิวัติสาธารณรัฐและนักชาตินิยมยุคแรก ๆ สนับสนุนตามความพยายามของพวกเขาที่จะโค่นล้มราชวงศ์ชิงและก่อตั้งสาธารณรัฐใหม่ในจีน โดยรวมแล้ว มุมมองของเหลียงคือความทันสมัยคือ "ยุคแห่งการต่อสู้ระหว่างประชาชาติเพื่อการอยู่รอดของผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด" และด้วยเหตุนี้รัฐบาลชิงจึงควรสนับสนุนอุตสาหกรรมวิวัฒน์และพัฒนาคนจีนให้มีจรรยาบรรณในการทำงานที่เข้มแข็ง "ความรู้สึกชาตินิยมที่เข้มแข็ง และความคิดแบบทหาร"

ในงานเขียนของเขาเรื่อง "กองทัพปฏิวัติ" โจว หรง นักปฏิวัติชาวจีนที่มีบทบาทในช่วงเปลี่ยนศตวรรษที่ 20 เรียกร้องให้มีการปฏิวัติการศึกษาสำหรับชาวฮั่นที่กำลังทนทุกข์ภายใต้การปกครองที่กดขี่ของชาวแมนจู เขาโต้แย้งว่าจีนควรเป็นชาติของชาวฮั่นดั้งเดิมและเชื้อชาตินอกจะต้องไม่ปกครองพวกเขา ตามคำกล่าวของโจว ชาวฮั่นในฐานะลูกหลานของหฺวางตี้ จะต้องโค่นล้มการปกครองของแมนจูเพื่อฟื้นฟูความชอบธรรมและสิทธิของพวกเขา วาง จิงเว่ย์ นักปฏิวัติชาวจีนที่ต่อมากลายเป็นบุคคลสำคัญในก๊กมินตั๋ง ก็เชื่อว่าชาวแมนจูเป็นเชื้อชาติที่ด้อยกว่า วางโต้แย้งว่ารัฐที่ประกอบด้วยเชื้อชาติเดียวจะเหนือกว่ารัฐที่มีหลายเชื้อชาติ นักปฏิวัติสาธารณรัฐส่วนใหญ่เห็นพ้องต้องกันว่าการรักษาเชื้อชาติเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการอยู่รอดของชาติ เนื่องจากชาวฮั่นได้ยืนยันบทบาทที่โดดเด่นในชาตินิยมจีน ชาวแมนจูจึงต้องถูกกลืนกินหรือถูกกำจัด นักประวัติศาสตร์ ประเสนนชิต ดูวารา สรุปเรื่องนี้โดยระบุว่านักปฏิวัติสาธารณรัฐส่วนใหญ่ดึงแนวคิดจากวาทกรรมระหว่างประเทศของ "วิวัฒนาการนิยมเหยียดเชื้อชาติ" เพื่อจินตนาการถึง "จีนที่ถูกชำระให้บริสุทธิ์ทางเชื้อชาติ"
หลังการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 ซุน ยัตเซ็นได้ก่อตั้งสาธารณรัฐจีน ธงชาติประกอบด้วยห้าสี แต่ละสีเป็นสัญลักษณ์ของชาติพันธุ์หลักของจีน การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นจุดเปลี่ยนจากวาทกรรมก่อนหน้านี้เกี่ยวกับการเหยียดเชื้อชาติอย่างรุนแรงและการกลืนกินกลุ่มที่ไม่ใช่ชาวฮั่นไปสู่วาทกรรมเกี่ยวกับการปกครองตนเองทางการเมืองของห้าเชื้อชาติ โจเซฟ เอเชอริก นักประวัติศาสตร์จีน ชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงทางวาทกรรมนี้ตั้งอยู่บนความกังวลเชิงปฏิบัติเกี่ยวกับภัยคุกคามจากจักรวรรดิจากสภาพแวดล้อมระหว่างประเทศและความขัดแย้งบริเวณชายแดนจีน ในขณะที่ทั้งญี่ปุ่นและรัสเซียกำลังรุกล้ำจีน สาธารณรัฐที่เพิ่งเกิดใหม่ก็เผชิญกับการเคลื่อนไหวของชาติพันธุ์ในมองโกเลียและทิเบตที่อ้างว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิชิงมากกว่าสาธารณรัฐจีน ด้วยแรงกดดันจากทั้งปัญหาภายในประเทศและระหว่างประเทศ ระบอบสาธารณรัฐที่เปราะบางจึงตัดสินใจ รักษากำแพงชายแดนของจักรวรรดิชิงไว้เพื่อรักษาดินแดนให้คงเดิม ด้วยภัยคุกคามที่เพิ่มขึ้นจากอำนาจจักรวรรดินิยมในทศวรรษ 1910 ความรู้สึกต่อต้านจักรวรรดินิยมจึงเริ่มเติบโตและแพร่กระจายในจีน การต่อต้านจักรวรรดินิยมเป็นอุดมการณ์ของ "จักรวาลที่มีความยุติธรรมทางศีลธรรม" ทำให้การเหยียดเชื้อชาติปรากฏเป็นสิ่งที่น่าละอายและเข้ามารับบทบาทที่โดดเด่นในการสร้างแนวคิดชาตินิยมจีน อย่างไรก็ตาม การเหยียดเชื้อชาติไม่เคยหมดไป แต่กลับถูกฝังอยู่ในขอบเขตทางสังคมอื่น ๆ รวมถึงวาทกรรมของสุพันธุศาสตร์และสุขอนามัยทางเชื้อชาติ

สมาคมเสื้อน้ำเงิน องค์การกึ่งทหารฟาสซิสต์ภายในก๊กมินตั๋งที่จำลองแบบมาจากกลุ่มเสื้อดำของมุสโสลินีในพรรคชาตินิยมฟาสซิสต์ มีแนวคิดต่อต้านต่างชาติและต่อต้านคอมมิวนิสต์ และระบุวาระของตนเองว่าคือการขับไล่จักรวรรดินิยมต่างชาติ (ญี่ปุ่นและตะวันตก) ออกจากจีน ทำลายลัทธิคอมมิวนิสต์ และกำจัดศักดินา นอกเหนือจากการต่อต้านคอมมิวนิสต์แล้ว สมาชิกก๊กมินตั๋งบางคน เช่น ไต้ ลี่ มือขวาของเจียง ไคเชก ก็ต่อต้านอเมริกา และต้องการขับไล่อิทธิพลของอเมริกา นอกจากนี้ ความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างจีน-เยอรมนีในขณะนั้นยังส่งเสริมความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างรัฐบาลชาตินิยมกับนาซีเยอรมนี ขบวนการชีวิตใหม่เป็นการเคลื่อนไหวพลเมืองนำโดยรัฐบาลในจีนช่วงทศวรรษ 1930 ที่ริเริ่มโดยเจียง ไคเชกเพื่อส่งเสริมการปฏิรูปวัฒนธรรมและศีลธรรมทางสังคมแบบขงจื๊อใหม่และเพื่อรวมจีนภายใต้อุดมการณ์ที่เป็นศูนย์กลางหลังเกิดความท้าทายทางอุดมการณ์ต่อสภาพที่เป็นอยู่ การเคลื่อนไหวนี้พยายามตอบโต้ภัยคุกคามจากจักรวรรดินิยมตะวันตกและญี่ปุ่นผ่านการฟื้นฟูศีลธรรมจีนดั้งเดิม ซึ่งถือว่าเหนือกว่าค่านิยมตะวันตกสมัยใหม่ ด้วยเหตุนี้ ขบวนการนี้จึงตั้งอยู่บนลัทธิขงจื๊อ ผสมกับศาสนาคริสต์ ชาตินิยม และอำนาจนิยม ที่มีความคล้ายกับฟาสซิสต์ มันปฏิเสธปัจเจกนิยมและเสรีนิยม ขณะเดียวกันก็ต่อต้านสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์ นักประวัติศาสตร์บางคนมองว่าการเคลื่อนไหวนี้เลียนแบบลัทธินาซีและเป็นการเคลื่อนไหวชาตินิยมใหม่ที่ใช้เพื่อยกระดับการควบคุมชีวิตประจำวันของเจียง เฟรเดอริก เวกแมน แนะนำว่าขบวนการชีวิตใหม่คือ "ฟาสซิสต์ขงจื๊อ"

เพื่อตอบสนองต่อการปฏิวัติวัฒนธรรม เจียง ไคเชกได้ริเริ่มขบวนการฟื้นฟูวัฒนธรรมจีน ซึ่งดำเนินรอยตามขบวนการชีวิตใหม่ โดยขบวนการนี้ได้ส่งเสริมค่านิยมขงจื๊อ

นอกเหนือจากการต่อต้านแมนจูและต่อต้านจักรวรรดินิยมแล้ว นักรัฐศาสตร์ ชาลเมอส์ จอห์นสัน ยังโต้แย้งว่าการขึ้นสู่อำนาจของพรรคคอมมิวนิสต์จีนผ่านการเป็นพันธมิตรกับชาวนาควรถูกเข้าใจว่าเป็น "รูปแบบหนึ่งของชาตินิยม" จอห์นสันสังเกตว่าการระดมพลทางสังคม พลังที่รวมผู้คนให้ก่อตั้งชุมชนทางการเมืองเข้าด้วยกัน เป็น "เครื่องมือหลัก" ในการสร้างแนวคิดชาตินิยม ในบริบทของการระดมพลทางสังคม ชาตินิยมจีนปรากฏอย่างสมบูรณ์ในช่วงสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง (ค.ศ. 1937–1945) เมื่อพรรคคอมมิวนิสต์จีนระดมชาวนาเพื่อต่อสู้กับผู้รุกรานชาวญี่ปุ่น จอห์นสันโต้แย้งว่าชาตินิยมยุคแรกของก๊กมินตั๋งค่อนข้างคล้ายชาตินิยมปลายศตวรรษที่ 19 ในยุโรป เนื่องจากทั้งสองหมายถึงการค้นหาอัตลักษณ์และตำแหน่งของชาติตนในโลกสมัยใหม่โดยปัญญาชน เขาโต้แย้งว่าชาตินิยมที่สร้างโดยปัญญาชนไม่เหมือนกับชาตินิยมที่มีพื้นฐานมาจากการระดมมวลชน เนื่องจากขบวนการชาตินิยมนำโดยก๊กมินตั๋ง รวมถึงขบวนการ 4 พฤษภาคมใน ค.ศ. 1919 ไม่ใช่การเคลื่อนไหวมวลชน เพราะผู้เข้าร่วมเป็นเพียงสัดส่วนเล็กน้อยของสังคมที่ไม่มีชาวนาอยู่เลย เมื่อสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองปะทุขึ้นใน ค.ศ. 1937 พรรคคอมมิวนิสต์จีนเริ่มระดมชาวนาจีนผ่านการโฆษณาชวนเชื่อเรื่องการกู้ชาติ () จอห์นสันสังเกตว่าการเปลี่ยนแปลงหลักของการโฆษณาชวนเชื่อของพรรคคอมมิวนิสต์จีนหลัง ค.ศ. 1937 คือการมุ่งเน้นไปที่วาทกรรมของการกู้ชาติและการถอยร่นชั่วคราวของวาระคอมมิวนิสต์ว่าด้วยการต่อสู้ทางชนชั้นและการแจกจ่ายที่ดินใหม่ พันธมิตรยามสงครามระหว่างชาวนาจีนและพรรคคอมมิวนิสต์จีนแสดงให้เห็นว่าอุดมการณ์ชาตินิยมของพรรคคอมมิวนิสต์จีน หรือชาตินิยมชาวนา เสริมสร้างความปรารถนาของชาวจีนที่จะกอบกู้และสร้างประเทศที่เข้มแข็งได้อย่างไร

การเรียกร้องดินแดนคืนและลัทธิการขยายอาณาเขตก็มีบทบาทในชาตินิยมจีน โดยประกาศว่าจีนควรได้ดินแดนที่ "สูญหาย" กลับคืนมาและก่อตั้งจีนที่สมบูรณ์ จนถึงทุกวันนี้ สาธารณรัฐจีนยังคงรักษาการอ้างสิทธิ์ในดินแดนตั้งแต่เริ่มต้นใน ค.ศ. 1912 การอ้างสิทธิ์ในดินแดนนั้นสืบทอดมาจากรัฐบาลต้าชิงซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของพระราชกฤษฎีกาสละราชสมบัติของจักรพรรดิชิง

ในกระแสทางปัญญาร่วมสมัยของจีน ชาตินิยมจีนเชื่อมโยงกับวาทกรรมหลังยุคอาณานิคมและหลังยุคนวนิยม ในกรอบความคิดเหล่านี้ ชาตินิยมจีนถูกมองว่ามีบทบาทสำคัญในการก่อตั้งรัฐจีนสมัยใหม่และถูกพิจารณาว่าเป็นพลังก้าวหน้า

## ชาติพันธุ์

การกำหนดความสัมพันธ์ระหว่างชาติพันธุ์และอัตลักษณ์จีนเป็นประเด็นที่ซับซ้อนมากตลอดประวัติศาสตร์จีน ในศตวรรษที่ 17 ด้วยความช่วยเหลือของกบฏจีนสมัยราชวงศ์หมิง ชาวแมนจูได้เข้ายึดครองเขตจีนแท้และสถาปนาราชวงศ์ชิง ตลอดหลายศตวรรษถัดมา พวกเขารวมกลุ่มต่าง ๆ เช่น ชาวทิเบต ชาวมองโกล และชาวอุยกูร์เข้ามาในดินแดนที่พวกเขาควบคุม ชาวแมนจูเผชิญกับภารกิจที่ต้องดำเนินการไปพร้อมกันคือการรักษาความภักดีในหมู่ผู้คนที่พวกเขาปกครองและการรักษาอัตลักษณ์ที่แตกต่างของตนเอง วิธีการหลักที่พวกเขาใช้ในการควบคุมใจกลางแผ่นดินจีนคือการแสดงภาพลักษณ์ของตนเองว่าเป็นนักปราชญ์ขงจื๊อผู้รอบรู้ ซึ่งเป้าหมายส่วนหนึ่งคือการรักษาและพัฒนาอารยธรรมจีน ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา ชาวแมนจูค่อย ๆ ถูกกลืนเข้ากับวัฒนธรรมจีนและในที่สุด ชาวแมนจูเองก็ระบุว่าตนเองเป็นส่วนหนึ่งของชาวจีน

ประชาชาติจีนยังถูกกล่าวถึงว่าเป็นผู้สืบเชื้อสายของจักรพรรดิเหยียนและจักรพรรดิเหลือง ผู้ปกครองในตำนานที่ถือว่าเป็นบรรพบุรุษทางประวัติศาสตร์ของชาวหฺวาเซี่ย กลุ่มชาติพันธุ์ที่มีสมาชิกเป็นบรรพบุรุษของชาวฮั่น

ความซับซ้อนของความสัมพันธ์ระหว่างชาติพันธุ์และอัตลักษณ์จีนเห็นได้ชัดที่สุดในช่วงกบฏไท่ผิง ซึ่งกลุ่มกบฏต่อสู้อย่างดุเดือดกับชาวแมนจูบนพื้นฐานที่ว่าพวกเขาเป็นอนารยชนและคนต่างชาติ ขณะเดียวกัน คนอื่น ๆ ก็ต่อสู้อย่างดุเดือดในนามของชาวแมนจูบนพื้นฐานที่ว่าพวกเขาเป็นผู้รักษาค่านิยมจีนดั้งเดิม
อี้เหอถวน หรือที่รู้จักในนามนักมวย เป็นสมาคมลับชาตินิยมจีนและสนับสนุนสถาบันกษัตริย์ราชวงศ์ชิงซึ่งเป็นผู้ยุยงและนำกบฏนักมวยตั้งแต่ ค.ศ. 1899 ถึง 1901 แรงจูงใจของพวกเขาคือการต่อต้านศาสนาคริสต์และการต่อต้านความเป็นตะวันตก ในช่วงรุ่งเรืองที่สุด กลุ่มนักมวยได้รับการสนับสนุนจากสมาชิกบางส่วนของกองทัพจักรวรรดิ คำขวัญของพวกเขาคือ "สนับสนุนชิง ทำลายต่างชาติ!"

ใน ค.ศ. 1909 กฎหมายสัญชาติแห่งต้าชิง () ได้รับการประกาศใช้โดยรัฐบาลแมนจู ซึ่งกำหนดความเป็นจีนด้วยกฎต่อไปนี้: 1) เกิดในจีนในขณะบิดาเป็นชาวจีน; 2) เกิดหลังการเสียชีวิตของบิดาในขณะบิดาเป็นชาวจีนในขณะเสียชีวิต; 3) มารดาเป็นชาวจีนในขณะสัญชาติบิดาไม่ชัดเจนหรือเป็นคนไร้สัญชาติ

ใน ค.ศ. 1919 ขบวนการ 4 พฤษภาคมเติบโตขึ้นจากการประท้วงของนักเรียนต่อต้านสนธิสัญญาแวร์ซาย โดยเฉพาะเงื่อนไขที่อนุญาตให้ญี่ปุ่นเก็บดินแดนที่เยอรมนียอมจำนนหลังการล้อมชิงเต่าไว้ได้ และกระตุ้นให้เกิดการหลั่งไหลของชาตินิยมจีนในการประท้วง

ในทศวรรษ 1920 และ 1930 ทัศนคติชาตินิยมจีนอย่างเป็นทางการได้รับอิทธิพลอย่างมากจากนวยุคนิยมและทฤษฎีดาร์วินทางสังคม และรวมถึงการสนับสนุนการกลืนกลายทางวัฒนธรรมของกลุ่มชาติพันธุ์ในมณฑลทางตะวันตกและภาคกลางเข้าสู่รัฐฮั่นที่ "ก้าวหน้าทางวัฒนธรรม" ซึ่งเป็นนโยบายที่จะช่วยให้พวกเขากลายเป็นสมาชิกของประชาชาติจีนได้ทั้งในนามและความเป็นจริง นอกจากนี้ ยังได้รับอิทธิพลจากชะตากรรมของรัฐพหุชาติพันธุ์ เช่น จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีและจักรวรรดิออตโตมัน อีกทั้งยังกลายเป็นพลังที่ทรงอานุภาพมากในช่วงที่ญี่ปุ่นยึดครองชายฝั่งจีนในทศวรรษ 1930 และ 1940 และความโหดร้ายที่เกิดขึ้นในขณะนั้น

ด้วยอิทธิพลจากการปฏิวัติ ค.ศ. 1911 และการปรากฏของทฤษฎีชาตินิยมสมัยใหม่ "จงหฺวาหมินจู๋" ในสมัยสาธารณรัฐจีนตอนต้น จึงหมายถึงแนวคิดห้าเชื้อชาติใต้หนึ่งสหภาพ หลักการนี้ระบุว่าห้ากลุ่มชาติพันธุ์หลักในจีน ได้แก่ ชาวฮั่น ชาวแมนจู ชาวมองโกล ชาวหุย และชาวทิเบต ล้วนอยู่ในอัตลักษณ์จีนเดียวกัน รัฐบาลส่งเสริมชาตินิยมจีนสำหรับกลุ่มชาติพันธุ์ทั้งห้านี้แต่มีชาวฮั่นเป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลักของ "จงหฺวาหมินจู๋" หรือประเทศจีน ซึ่งดำเนินต่อไปภายใต้การปกครองของชาตินิยมภายใต้เจียง ไคเชกและก๊กมินตั๋ง ของเขาในจีนแผ่นดินใหญ่ทั้งหมดจนกระทั่งมีการประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีนในจีนแผ่นดินใหญ่และสาธารณรัฐจีนถอยร่นไปยังไต้หวัน

แม้ในตอนแรกจะถูกปฏิเสธโดยเหมา เจ๋อตงและพรรคคอมมิวนิสต์จีนของเขา แต่ต่อมาก็ได้รับการยอมรับ แนวคิดของ "ความเป็นจีน" ที่พัฒนาขึ้นในสมัยการปกครองของเหมาคือ "ครอบครัวจีนขนาดใหญ่" หรือสหภาพการเมืองที่รวมชาวฮั่นและ 55 กลุ่มชาติพันธุ์อื่น หลังการสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน รัฐบาลได้ขยายจำนวนชาติพันธุ์ที่ประกอบเป็นประชาชาติจีนเป็น 56 กลุ่มนี้

ก่อนสี จิ้นผิงจะขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2012 ชาตินิยมจีนในสาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับอิทธิพลอย่างมากจากนโยบายโคเรนิซัตซียาของสหภาพโซเวียต พรรคคอมมิวนิสต์จีนยังวิพากษ์วิจารณ์การสนับสนุนของสาธารณรัฐจีนที่นำโดยก๊กมินตั๋งต่อลัทธิคลั่งชาติฮั่น อุดมการณ์อย่างเป็นทางการของสาธารณรัฐประชาชนจีนยืนยันว่าจีนเป็นรัฐพหุชาติพันธุ์ โดยที่ชนกลุ่มน้อยฮั่นเป็นหนึ่งในหลายกลุ่มชาติพันธุ์ของจีน ซึ่งวัฒนธรรมและภาษาของแต่ละกลุ่มควรได้รับการเคารพ (คล้ายกับความรักประเทศชาติแบบโซเวียต) รัฐบาลยังกำหนดนโยบายการดำเนินการเชิงบวก โดยทั่วไปแล้ว นโยบายชาติพันธุ์ของสาธารณรัฐประชาชนจีนในขณะนั้นได้รับอิทธิพลอย่างมากจากลักษณะของรัฐมาร์กซิสต์–เลนินนิสต์ แม้จะมีทัศนคติอย่างเป็นทางการนี้ แต่ทัศนคติที่มุ่งเน้นการกลืนชาติยังคงฝังลึก และมุมมองที่เป็นที่นิยมและความสัมพันธ์ทางอำนาจที่แท้จริงได้สร้างสถานการณ์ที่ชาตินิยมจีนในทางปฏิบัติหมายถึงการครอบงำของชาวฮั่นเหนือพื้นที่และผู้คนที่เป็นชนกลุ่มน้อยและการกลืนกลุ่มเหล่านั้น นับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจ การกลืนชาติของกลุ่มชาติพันธุ์ที่ไม่ใช่ชาวฮั่นมีความชัดเจนและรุนแรงขึ้น ขณะที่นโยบายสิทธิพิเศษสำหรับชนกลุ่มน้อยลดน้อยลง

ในทศวรรษ 1960 และ 1970 ชาตินิยมจีนในจีนแผ่นดินใหญ่ผสมผสานกับวาทศิลป์ของลัทธิมากซ์ และเป็นผลให้วาทศิลป์ชาตินิยมถูกรวมเข้ากับวาทศิลป์สากลนิยมเป็นส่วนใหญ่ กลับกัน จุดสนใจหลักของชาตินิยมจีนในไต้หวันคือการรักษามุดมคติและสายตระกูลของซุน ยัตเซ็น พรรคที่เขาก่อตั้งขึ้น ก๊กมินตั๋ง และการต่อต้านคอมมิวนิสต์ แม้นิยามของชาตินิยมจีนจะแตกต่างกันในสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีน แต่ทั้งก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีนต่างก็ยืนกรานในข้อเรียกร้องเหนือดินแดนจีน เช่น หมู่เกาะเซ็งกากุ (เตี้ยวยฺหวีไถ)

ในทศวรรษ 1990 การล่มสลายของสหภาพโซเวียต มาตรฐานทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้น และการขาดอุดมการณ์อื่น ๆ ที่ให้ความชอบธรรม ได้นำไปสู่สิ่งที่ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่มองว่าเป็นการฟื้นตัวของชาตินิยมในจีนแผ่นดินใหญ่

### ชนกลุ่มน้อย
#### ชาวจีนมุสลิมและอุยกูร์

ชาวจีนมุสลิมมีบทบาทสำคัญในชาตินิยมจีน ชาวจีนมุสลิม หรือที่รู้จักในนามชาวหุย เป็นลูกหลานที่ผสมผสานกันของชาวมุสลิมต่างชาติ เช่น ชาวอาหรับและชาวเปอร์เซีย ซึ่งผสมกับชาวฮั่นที่เปลี่ยนมานับถือศาสนาอิสลาม ชาวจีนมุสลิมสามารถพูดภาษาจีนและปฏิบัติตามหลักปรัชญาขงจื๊อได้

หู ซงชาน อิหม่ามชาวมุสลิมจากหนิงเซี่ย เป็นชาตินิยมจีนและเทศนาเรื่องชาตินิยมจีนและความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาวจีนทุกคนและต่อต้านจักรวรรดินิยมต่างชาติและภัยคุกคามอื่น ๆ ต่ออำนาจอธิปไตยของจีน เขายังสั่งให้มีการแสดงความเคารพต่อธงชาติจีนในระหว่างการละหมาด และให้อิหม่ามทุกคนในหนิงเซี่ยเทศนาชาตินิยมจีน หู ซงชานนำอิควัน หรือภราดรภาพมุสลิมจีน ซึ่งกลายเป็นองค์การชาตินิยมและรักประเทศชาติของจีน โดยเน้นการศึกษาและความเป็นอิสระของปัจเจกบุคคล หู ซงชานยังเขียนคำอธิษฐานเป็นภาษาอาหรับและภาษาจีน โดยขอให้อัลลอฮ์สนับสนุนรัฐบาลก๊กมินตั๋งของจีนและเอาชนะญี่ปุ่น หู ซงชานยังอ้างถึงหะดีษ () ซึ่งเป็นคำกล่าวของศาสดามุฮัมมัดที่กล่าวว่า "การรักมาตุภูมิเท่ากับการรักศรัทธา" () หู ซงชานวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อผู้ไม่รักประเทศชาติและผู้สอนแนวคิดต่อต้านชาตินิยม โดยกล่าวว่าพวกเขาเป็นมุสลิมปลอม

หมา ฉี่ซี เป็นนักปฏิรูปมุสลิมและผู้นำซีเต้าถัง เขาสอนว่าศาสนาอิสลามจะสามารถเข้าใจได้โดยใช้เพียงวัฒนธรรมจีน เช่น ลัทธิขงจื๊อเท่านั้น เขาอ่านตำราจีนโบราณและได้รับแรงบันดาลใจจากเล่าจื๊อเมื่อเขาตัดสินใจไปแสวงบุญที่มักกะฮ์

หม่า ฝูเสียง นายพลชาวจีนมุสลิมและสมาชิกก๊กมินตั๋ง เป็นชาตินิยมจีนอีกคนหนึ่ง หม่า ฝูเสียงเทศนาเรื่องความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาวจีนทุกคนและแม้แต่คนที่ไม่ใช่ชาวฮั่น เช่น ชาวทิเบตและชาวมองโกลให้อยู่ในประเทศจีน เขาประกาศว่ามองโกเลียและทิเบตเป็นส่วนหนึ่งของสาธารณรัฐจีน ไม่ใช่ประเทศเอกราช หม่า ฝูเสียงภักดีต่อรัฐบาลจีนและปราบปรามกบฏมุสลิมเมื่อได้รับคำสั่ง หม่า ฝูเสียงเชื่อว่าการศึกษาสมัยใหม่จะช่วยให้ชาวหุยสร้างสังคมที่ดีขึ้นและช่วยให้จีนต่อต้านจักรวรรดินิยมต่างชาติและช่วยสร้างชาติ เขาได้รับคำชมเชยจากผู้ที่ไม่ใช่มุสลิมสำหรับ "สำนึกแห่งชาติ" ของเขา หม่า ฝูเสียงยังตีพิมพ์หนังสือหลายเล่ม และเขียนเกี่ยวกับขงจื๊อและอิสลาม โดยได้ศึกษาทั้งอัลกุรอานและพงศาวดารชุนชิว

หม่า ฝูเสียงเคยรับราชการภายใต้ต่ง ฝูเสียง นายพลชาวจีนมุสลิม และต่อสู้กับชาวต่างชาติในช่วงกบฏนักมวย หน่วยมุสลิมที่เขารับราชการขึ้นชื่อว่าต่อต้านต่างชาติ โดยเกี่ยวข้องกับการยิงชาวตะวันตกและชาวญี่ปุ่นเสียชีวิตก่อนที่กบฏนักมวยจะปะทุขึ้น มีรายงานว่ากองทหารมุสลิมกำลังจะกำจัดชาวต่างชาติเพื่อนำพายุคทองกลับคืนสู่จีน และชาวมุสลิมได้โจมตีโบสถ์ต่างชาติ ทางรถไฟ และสถานทูตซ้ำแล้วซ้ำเล่า ก่อนที่การสู้รบจะเริ่มต้นขึ้น กองทหารมุสลิมติดอาวุธด้วยปืนเล็กยาวและปืนใหญ่ที่ทันสมัย และมีรายงานว่ากระตือรือร้นที่จะรุกและสังหารชาวต่างชาติ หม่า ฝูเสียงนำการซุ่มโจมตีชาวต่างชาติที่หลางฟางและสร้างความสูญเสียจำนวนมาก โดยใช้รถไฟเพื่อหลบหนี ต่ง ฝูเสียงเป็นพวกเกลียดกลัวต่างชาติและเกลียดชาวต่างชาติ ต้องการขับไล่พวกเขาออกจากจีน

องค์การมุสลิมต่าง ๆ ในจีน เช่น สมาคมอิสลามแห่งประเทศจีนและสมาคมมุสลิมจีน ได้รับการสนับสนุนจากก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีน

อิหม่ามชาวจีนมุสลิมได้สังเคราะห์ศาสนาอิสลามและขงจื๊อในฮั่นกิตาบ พวกเขายืนยันว่าไม่มีความขัดแย้งระหว่างขงจื๊อกับอิสลาม และไม่มีความขัดแย้งระหว่างการเป็นพลเมืองจีนกับการเป็นมุสลิม นักเรียนมุสลิมจีนที่เดินทางกลับจากการศึกษาในต่างประเทศ จากสถานที่ต่าง ๆ เช่น มหาวิทยาลัยอัลอัซฮัรในอียิปต์ ได้เรียนรู้เกี่ยวกับชาตินิยมและสนับสนุนชาตินิยมจีนในประเทศ อิหม่ามคนหนึ่ง หวัง จิ้งไจ ซึ่งศึกษาที่มักกะฮ์ ได้แปลหะดีษ หรือคำกล่าวของมุฮัมหมัดว่า "อ้ายกั๋วอ้ายเจี้ยว" - การรักประเทศเท่ากับการรักศรัทธา ชาวจีนมุสลิมเชื่อว่า "วะฏ็อน" () ของพวกเขาคือสาธารณรัฐจีนทั้งหมด รวมถึงผู้ที่ไม่ใช่มุสลิมด้วย

ไป๋ ฉงสี่ นายพลขุนศึกแห่งกว่างซี และสมาชิกก๊กมินตั๋ง นำเสนอตัวเองในฐานะผู้พิทักษ์ศาสนาอิสลามในจีนและให้ที่พักพิงแก่ปัญญาชนมุสลิมที่หลบหนีจากการรุกรานของญี่ปุ่นในกว่างซี นายพลไป๋เทศนาชาตินิยมจีนและการต่อต้านจักรวรรดินิยม ชาวจีนมุสลิมถูกส่งไปยังซาอุดีอาระเบียและอียิปต์เพื่อประณามญี่ปุ่น การแปลจากงานเขียนของอียิปต์และอัลกุรอานถูกนำมาใช้เพื่อสนับสนุนโฆษณาชวนเชื่อที่สนับสนุนญิฮาดต่อต้านญี่ปุ่น

หม่า ปู้ฟาง นายพลชาวจีนมุสลิมที่เป็นส่วนหนึ่งของก๊กมินตั๋ง สนับสนุนชาตินิยมจีนและความอดทนระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์จีนที่แตกต่างกัน ชาวญี่ปุ่นพยายามติดต่อเขาเพื่อขอรับการสนับสนุนแต่ไม่สำเร็จ หม่าแสดงตนว่าเป็นชาตินิยมจีนที่ต่อสู้กับจักรวรรดินิยมตะวันตกต่อชาวจีนเพื่อเบี่ยงเบนการวิพากษ์วิจารณ์จากฝ่ายตรงข้ามว่ารัฐบาลของเขาเป็นศักดินาและกดขี่ชนกลุ่มน้อย เช่น ชาวทิเบตและชาวมองโกลที่นับถือศาสนาพุทธ เขาแสดงตนเป็นชาตินิยมจีนเพื่อประโยชน์ของตนเองในการรักษาอำนาจ ตามที่นักเขียน อุราดีน เออร์เดน บูลัก ตั้งข้อสังเกตไว้

ในซินเจียง นายพลชาวจีนมุสลิม หมา หู่ชาน สนับสนุนชาตินิยมจีน เขาเป็นหัวหน้ากองพลที่ 36 กองทัพปฏิวัติแห่งชาติ เขาเผยแพร่โฆษณาชวนเชื่อต่อต้านโซเวียตและต่อต้านญี่ปุ่น และตั้งระบอบอาณานิคมเหนือชาวอุยกูร์ ชื่อถนนและป้ายอุยกูร์ถูกเปลี่ยนเป็นภาษาจีน และกองทหารจีนมุสลิมนำเข้าพ่อครัวและห้องอาบน้ำแบบจีน แทนการใช้แบบอุยกูร์ ชาวจีนมุสลิมถึงกับบังคับให้อุตสาหกรรมพรมอุยกูร์ที่โฮตันเปลี่ยนการออกแบบเป็นแบบจีน หม่าประกาศความภักดีต่อหนานจิง ประณามเชิ่ง ชื่อไฉว่าเป็นหุ่นเชิดของโซเวียต และต่อสู้กับเขาใน ค.ศ. 1937

ชาวดุงกาน (ชาวจีนมุสลิมหุย) ก็มีความรู้สึกต่อต้านญี่ปุ่นเช่นกัน

หม่า จ้งอิง น้องชายของนายพลหมา หู่ชาน ประณามการแบ่งแยกดินแดนในการกล่าวสุนทรพจน์ที่มัสยิดอิดกะฮ์และบอกให้ชาวอุยกูร์ภักดีต่อรัฐบาลจีนหนานจิง กองพลที่ 36 ได้ปราบปรามสาธารณรัฐอิสลามตุรกีเติร์กสถานตะวันออก และนายพลชาวจีนมุสลิม หม่า จ้านชาง ได้ตัดศีรษะเจ้าผู้ครองนครอุยกูร์ อับดุลลาห์ บูฆราและนูร์ อาหมัด จาน บูฆรา หม่า จ้านชางยกเลิกชะรีอะฮ์ กฎหมายอิสลามที่ชาวอุยกูร์ตั้งขึ้น เขาจัดตั้งการปกครองทางทหารแทน คงไว้ซึ่งอดีตเจ้าหน้าที่จีน และให้พวกเขาอยู่ในอำนาจต่อไป ชาวอุยกูร์ได้ส่งเสริมลัทธิอิสลามในรัฐบาลแบ่งแยกดินแดนของตน แต่หมา หู่ชานกำจัดศาสนาออกจากการเมือง ศาสนาอิสลามแทบไม่ถูกกล่าวถึงหรือนำมาใช้ในการเมืองหรือชีวิต ยกเว้นในฐานะจุดเน้นทางจิตวิญญาณอย่างคลุมเครือสำหรับการต่อต้านสหภาพโซเวียตอย่างเป็นเอกภาพ

ยูลบาร์ส ข่าน ขุนศึกอุยกูร์เป็นพวกสนับสนุนจีนและสนับสนุนสาธารณรัฐจีน มาซูด ซาบรี นักการเมืองอุยกูร์ทำหน้าที่เป็นผู้ว่าการมณฑลซินเจียงตั้งแต่ ค.ศ. 1947 ถึง 1949

#### ชาวทิเบต

สปอมดาซัง รัปกา นักการเมืองทิเบต ก่อตั้งพรรคปรับปรุงทิเบต โดยมีเป้าหมายในการปรับปรุงให้ทันสมัยและการรวมทิเบตเข้ากับสาธารณรัฐจีน

แป็นแช็นลามะที่ 9 ทุบเต็น โชกี นีมา ถูกมองว่า "สนับสนุนจีนอย่างยิ่ง" ตามแหล่งข้อมูลทางการของจีน

#### ชาวมองโกล
กองทหารจีนจำนวนมากที่ยึดครองมองโกเลียใน ค.ศ. 1919 เป็นชาวมองโกลชะฮาร์; นั่นเป็นสาเหตุหลักของความเกลียดชังระหว่างชาวคาลคาและชาวมองโกลในมองโกเลียใน

#### ชาวแมนจู
ในช่วงปลายราชวงศ์ชิง พวกปฏิวัติ โดยเฉพาะโจว หรง ได้ยุยงให้เกิดการต่อต้านชาวแมนจูเพื่อล้มราชวงศ์

หัวข้อที่เป็นที่ถกเถียงกันของประวัติศาสตร์จีนคือการถกเถียงว่าด้วยขอบเขตที่ราชวงศ์หยวนที่นำโดยชาวมองโกลและราชวงศ์ชิงที่นำโดยชาวแมนจู แสดงถึงจีนในฐานะประเทศชาติเนื่องจากอัตลักษณ์ที่ไม่ใช่ชาวฮั่นของราชวงศ์ผู้ปกครอง

## ในไต้หวัน

เป้าหมายร่วมกันประการหนึ่งของรัฐบาลจีนในปัจจุบันคือการรวมจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวันเข้าด้วยกัน เป็นเป้าหมายที่ทั้งสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีนซึ่งเป็นชื่ออย่างเป็นทางการของรัฐบาลบนไต้หวันได้กล่าวถึงก่อน ค.ศ. 1992 แต่ทั้งสองฝ่ายมีความเห็นต่างกันอย่างชัดเจนในรูปแบบของการรวมชาติเนื่องจากความแตกต่างทางอุดมการณ์การเมือง ชาตินิยมจีนในไต้หวันสามารถแบ่งออกได้เป็นผู้ยึดถือความชอบธรรมของสาธารณรัฐจีน (เช่น กลุ่มพันธมิตรแพนบลู) และผู้สนับสนุนสาธารณรัฐประชาชนจีน

ในไต้หวัน มีฉันทามติโดยทั่วไปที่สนับสนุนสถานะที่เป็นอยู่ของการเป็นเอกราชโดยพฤตินัยของไต้หวันในฐานะชาติที่แยกจากกัน อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ระหว่างชาตินิยมจีนกับไต้หวันยังคงเป็นประเด็นถกเถียงกัน ซึ่งเกี่ยวข้องกับประเด็นเชิงสัญลักษณ์ เช่น การใช้ชื่อ "สาธารณรัฐจีน" เป็นชื่ออย่างเป็นทางการของรัฐบาลในไต้หวันและการใช้คำว่า "จีน" ในชื่อบริษัทของรัฐบาล มีการสนับสนุนน้อยมากในไต้หวันสำหรับการรวมชาติในทันที การสนับสนุนอย่างเปิดเผยสำหรับการประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการก็ถูกจำกัดเช่นกันเนื่องจากสาธารณรัฐประชาชนจีนยืนกรานจะใช้ปฏิบัติการทางทหารหากไต้หวันประกาศอย่างเป็นทางการเช่นนั้น ข้อโต้แย้งต่อการรวมชาติส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและคำถามที่ว่าชาวไต้หวันที่เป็นประชาธิปไตยควรจะมองตนเองว่าเป็นชาวจีน หรือชาวไต้หวัน และส่วนหนึ่งเกี่ยวข้องกับความไม่ไว้วางใจต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีนที่เป็นเผด็จการ บันทึกด้านสิทธิมนุษยชนของพรรค และการกระทำที่ลดความเป็นประชาธิปไตยในฮ่องกง (เช่น การปฏิรูปการเลือกตั้งฮ่องกง ค.ศ. 2014–2015 ซึ่งกระตุ้นให้เกิดขบวนการร่ม) ความไม่พอใจเหล่านั้นแพร่หลายเป็นพิเศษในกลุ่มคนรุ่นใหม่ของชาวไต้หวัน ซึ่งโดยทั่วไปถือว่าตนเองมีความเชื่อมโยงกับจีนน้อยมากหรือไม่มีเลย

ในอดีต ไต้หวันภายใต้การปกครองของญี่ปุ่นมีกลุ่มชาตินิยมจีน เช่น พรรคประชาชนไต้หวันซึ่งมีอุดมการณ์ที่ใช้ชาตินิยมจีนจากสามประการแห่งประชาชนเพื่อต่อต้านการล่าอาณานิคมของญี่ปุ่นและกระตุ้นให้เกิดการผนวกไต้หวันของญี่ปุ่นกลับคืนสู่การปกครองของจีน

ชาตินิยมจีนทั้งในจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวันถือว่าผู้สนับสนุนเอกราชไต้หวันเป็นฮั่นเจียน (ผู้ทรยศ) ใน ค.ศ. 2015 สมาชิกสภานิติบัญญัติของก๊กมินตั๋งและประธานาธิบดีในขณะนั้น หม่า อิงจิ่ว กล่าวหาอดีตประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีนและผู้สนับสนุนเอกราชไต้หวัน หลี่ เติงฮุย ซึ่งเคยรับราชการในกองทัพจักรวรรดิญี่ปุ่นด้วยว่าเป็นฮั่นเจียน

มีกลุ่มชาตินิยมจีนที่ "ขวาจัด" ในไต้หวันที่สนับสนุนการรวมชาติกับจีนในทันที ผ่านวิธีการรุนแรงมากขึ้น กลุ่มชาตินิยมจีนหัวรุนแรงบางกลุ่มในไต้หวัน ได้แก่ สมาคมพันธมิตรผู้รักประเทศชาติที่ก่อตั้งขึ้นใน ค.ศ. 1993 และพรรคส่งเสริมการรวมชาติจีนที่ก่อตั้งโดยจาง อันเล่อ ผู้นำมาเฟียไต้หวัน กลุ่มแรกมีส่วนร่วมในการต่อสู้กับอิทธิพลของฝ่าหลุนกงในไต้หวัน ในขณะที่กลุ่มหลังถูกกล่าวหาว่าใช้ความรุนแรงต่อฝ่ายค้านในฮ่องกง เช่น เดนิส เหอและหลิน หรงจี สมาคมสังคมนิยมแห่งชาติ ซึ่งเป็นองค์การนีโอนาซีและชาตินิยมจีนสุดโต่งในไต้หวัน ปฏิบัติตามส่วนผสมของสังคมนิยมแห่งชาติและลัทธิเจียง องค์การนี้เรียกร้องให้มีการรวมชาติจีนภายใต้เผด็จการฟาสซิสต์สาธารณรัฐจีนใหม่และการยึดคืนแผ่นดินใหญ่ผ่านการพิชิตทางทหาร

## สัญลักษณ์ชาตินิยม

นอกเหนือจากสัญลักษณ์ประจำชาติของจีน สัญลักษณ์ประจำชาติของสาธารณรัฐจีน และธงของจีนแล้ว ยังมีสัญลักษณ์มากมายที่ถูกเลือกใช้โดยกลุ่มชาตินิยมจีน บางส่วนของสัญลักษณ์เหล่านี้รวมถึงบุคคลในตำนานหรือสมัยโบราณของจีน เช่น จักรพรรดิเหลือง และจักรพรรดิไฟ พระเจ้าอวี่มหาราช จิ๋นซีฮ่องเต้ หรือบุคคลสมัยใหม่ เช่น ซุน ยัตเซ็น เจียง ไคเชก หรือเหมา เจ๋อตง อีกสัญลักษณ์หนึ่งที่ถูกนำมาใช้บ่อยครั้งคือมังกรจีนในฐานะบุคลาธิษฐานของชาติจีน

ชาตินิยมจีนในรูปแบบทหารก็ได้ใช้ศาลเจ้าผู้เสียสละ ซึ่งรำลึกและยกย่องผู้เสียสละ (โดยทั่วไปคือทหารจีน) ที่ต่อสู้เพื่อประเทศจีน เช่นในสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สอง ทหารและวีรบุรุษสงครามอื่น ๆ ของจีน (ทั้งสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีน) ได้รับการประดิษฐานที่ศาลเจ้าเหล่านี้ ศาลเจ้าผู้เสียสละถือเป็นสิ่งที่เทียบเท่ากับศาลเจ้าโกะโกะคุของญี่ปุ่น เช่น ศาลเจ้ายาซูกูนิ

คล้ายกับการใช้เบญจมาศ ซึ่งมีความสำคัญทางวัฒนธรรมในจีนเช่นกัน ในญี่ปุ่นในฐานะตราแผ่นดินของญี่ปุ่น ดอกบ๊วยก็เป็นสัญลักษณ์ประจำชาติของจีนเช่นกัน โดยได้รับการกำหนดโดยสภานิติบัญญัติในสาธารณรัฐจีนเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม ค.ศ. 1964 นอกจากนี้ยังเคยมีการเสนอให้เป็นดอกไม้ประจำชาติของสาธารณรัฐประชาชนจีนด้วย เพลงรักประเทศชาติของสาธารณรัฐจีน "ดอกบ๊วย" (The Plum Blossom) มีเนื้อหาเกี่ยวกับการใช้ดอกไม้ชนิดนี้เป็นสัญลักษณ์ของจีน

ในสาธารณรัฐจีน ในฐานะดอกไม้ประจำชาติ ดอกบ๊วยเป็นสัญลักษณ์ของ::
* สามหน่อและห้ากลีบ – เป็นสัญลักษณ์ของสามหลักประการแห่งประชาชนและห้าสาขาของรัฐบาลตามรัฐธรรมนูญ
* ดอกบ๊วยทนทานต่อฤดูหนาวอันหนาวเย็น (จะบานสะพรั่งมากขึ้นในอุณหภูมิที่เย็นกว่า) – เป็นสัญลักษณ์ของความซื่อสัตย์ ความแน่วแน่ และความศักดิ์สิทธิ์ เป็นตัวแทนของจิตวิญญาณแห่งชาติของพลเมืองสาธารณรัฐจีน
* กลีบดอกทั้งห้า – เป็นสัญลักษณ์ของห้าเชื้อชาติใต้หนึ่งสหภาพ และยังเป็นสัญลักษณ์ของความสัมพันธ์พื้นฐานทั้งห้า (*Wǔlún*) ความคงที่ทั้งห้า (*Wǔcháng*) และจริยธรรมห้าประการ (*Wǔjiào*) ตามปรัชญาขงจื๊อ (ปรัชญาประจำชาติของจักรวรรดิจีนเป็นเวลาสองพันปีจนถึง ค.ศ. 1912 เมื่อราชวงศ์ชิงถูกโค่นล้มและมีการสถาปนาสาธารณรัฐจีน)
* กิ่งก้าน (枝橫) เงา (影斜) ความยืดหยุ่น (曳疏) และความต้านทานความเย็น (傲霜) ของดอกบ๊วยยังแสดงถึงคุณธรรมอันสูงส่งสี่ประการ "กำเนิดและแทรกซึม เป็นประโยชน์และมั่นคง" ที่กล่าวถึงในอี้จิง

## การต่อต้าน

มีการเคลื่อนไหวเพื่อการแยกตัวออกจากจีนตามภูมิภาคและการเป็นเอกราชของไต้หวัน

พันธมิตรชานม ก่อตั้งโดยชาวเน็ตจากฮ่องกง ไต้หวัน และไทย เริ่มต้นจากการเป็นปฏิกิริยาต่อต้านนักวิจารณ์ชาตินิยมจีนทางออนไลน์

องค์ประกอบของชาตินิยมญี่ปุ่นมีความเป็นปรปักษ์ต่อจีน ในสงครามโลกครั้งที่สอง จักรวรรดิญี่ปุ่นได้ยึดครองดินแดนจีนเป็นบริเวณกว้าง และชาตินิยมร่วมสมัยจำนวนมากในญี่ปุ่นปฏิเสธเหตุการณ์การสังหารหมู่นานกิง

## ประเภท
### ชาตินิยมประชานิยม
ชาตินิยมประชานิยม หรือชาตินิยมของปวงชน () เป็นพัฒนาการที่ค่อนข้างใหม่ในชาตินิยมจีนในช่วงทศวรรษ 1990 เริ่มมีรูปร่างที่จดจำได้หลัง ค.ศ. 1996 อันเป็นผลรวมของการพัฒนาแนวคิดชาตินิยมในช่วงต้นทศวรรษ 1990 และการถกเถียงอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับความเป็นสมัยใหม่ หลังสมัยใหม่ หลังอาณานิคม และนัยยะทางการเมืองของแนวคิดเหล่านี้ที่เป็นการถกเถียงที่เกิดขึ้นในหมู่ปัญญาชนชาวจีนหลายคนตั้งแต่ต้น ค.ศ. 1995

### ชาตินิยมรัฐ

ชาตินิยมรัฐ ชาตินิยมนำโดยรัฐ หรือเรียกอย่างง่ายว่า "รัฐนิยม" คือชาตินิยมจากเบื้องบน ตรงกันข้ามกับชาตินิยมประชานิยม ชาตินิยมรัฐได้รับการสนับสนุนอย่างแข็งขันจากชนชั้นนำทางการเมืองที่ดำรงตำแหน่งอยู่ทั้งในระบอบก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีน ชาตินิยมรัฐนำโดยก๊กมินตั๋งในอดีตหรือพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปัจจุบัน สนับสนุนชาตินิยมจีนและถือว่า 'ชาติ'/'รัฐ' (國家) และ 'พรรค' (黨) เป็นสิ่งเดียวกันเพื่อสร้างระบบพรรคเดียว ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่ระบุว่า ชาตินิยมรัฐไม่ได้ทำให้พฤติกรรมระหว่างประเทศของสาธารณรัฐประชาชนจีนมีความก้าวร้าวหรือแข็งกร้าวเป็นพิเศษ แต่กลับมีความระมัดระวังและฉวยโอกาสมากกว่า นักวิชาการ ฟรานเซส ยาปิง หวัง กล่าวว่า "ถ้าเราเปรียบชาตินิยมเหมือนมังกรเลี้ยงที่อยู่ใต้การควบคุมของหน่วยงานของรัฐในจีน เราอาจกล่าวได้ว่ารัฐทำให้มันมีชีวิตและบางครั้งก็ยั่วยุ [ชาตินิยม] ตราบใดที่มันไม่พ่นไฟ อย่างไรก็ตาม เมื่อมันพ่นไฟและก้าวข้ามขอบเขตไปบ้างเป็นครั้งคราว นายผู้เป็นรัฐก็จะดึงมันกลับมาเพื่อตรวจสอบให้แน่ใจว่าเปลวไฟนั้นไม่ทำร้ายพวกเขา" นักวิชาการ ซุ่ยเชิง จ้าว เขียนว่าการเพิ่มขึ้นของ "ชาตินิยมปฏิบัตินิยมนำโดยรัฐ" ในจีนทศวรรษ 1990 เป็นการตอบสนองเชิงเครื่องมือต่อการล่มสลายของสหภาพโซเวียต

ลักษณะเด่นของชาตินิยมรัฐจีนในสาธารณรัฐประชาชนจีนคือการมีพรรคคอมมิวนิสต์จีนเป็นศูนย์กลาง โดยถือว่าพรรคเป็นศูนย์รวมของเจตจำนงของชาติและถือว่าชาติเป็นเพียงเครื่องมือมากกว่าเป็นเป้าหมายในตัวเอง ดังนั้น วัตถุประสงค์หลักของมันคือ 'ความมั่นคง' สำหรับรัฐพรรคเดียว แม้พรรคจะกระตือรือร้นที่จะรักษาอัตลักษณ์ของชาติ ความเป็นเอกภาพของชาติ และความเป็นอิสระของชาติก็ตาม

กลุ่มนักวิชาการด้านกฎหมาย "รัฐนิยม" ของจีนกำลังมีอิทธิพลต่อนโยบายเผด็จการของรัฐบาลจีน ซึ่งได้รับอิทธิพลจากคาร์ล ชมิตต์ นักทฤษฎีกฎหมายฝ่ายอนุรักษนิยมสุดขั้วและนาซีเยอรมนี โดยให้ความสำคัญกับ "อำนาจรัฐ" กลุ่มรัฐนิยมยังเกี่ยวข้องกับการลดความเป็นอิสระของรัฐบาลจีนเหนือฮ่องกงด้วย

ชาตินิยมชาวฮ่องกงและไต้หวันที่มีวิจารณ์ต่อชาตินิยมจีนได้วิจารณ์ชาตินิยมรัฐจีนเป็นพิเศษ

### ชาตินิยมชาติพันธุ์

ชาตินิยมชาติพันธุ์ () แบ่งออกเป็นสองรูปแบบในจีน โดยอิงตาม "ชาตินิยมฮั่น" ที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ชาติพันธุ์ที่โดดเด่น (หรือลัทธิคลั่งชาติฮั่น) และ "ชาตินิยมชาติพันธุ์ท้องถิ่น" ที่อิงตามชนกลุ่มน้อย รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนและพรรคคอมมิวนิสต์จีนต่อต้านชาตินิยมชาติพันธุ์เดี่ยวเหล่านี้และส่งเสริม ชาตินิยมพหุชาติพันธุ์ (คล้ายชาตินิยมพลเมืองมากกว่า) อย่างไรก็ตาม พรรคคอมมิวนิสต์จีนแสดงภาพลักษณ์ตนเองว่าเป็นผู้ดูแลวิสัยทัศน์อนุรักษนิยมที่มีศูนย์กลางอยู่ที่ชาวฮั่นในเรื่อง "วัฒนธรรมดั้งเดิมที่โดดเด่นของจีน"

รัฐบาลจีนยังดำเนินนโยบายชาตินิยมชาติพันธุ์ที่มุ่งดึงดูดชาวจีนโพ้นทะเล

### ฝ่ายเหนือและฝ่ายใต้

นักวิชาการชาวอเมริกัน เอ็ดเวิร์ด ฟรีดแมน โต้แย้งว่ามีชาตินิยมจีนฝ่ายเหนือที่เป็นของรัฐบาล การเมืองและระบบราชการ ซึ่งขัดแย้งกับชาตินิยมจีนฝ่ายใต้ที่เป็นของภาคการค้า

### ชาตินิยมสุดโต่ง

ชาตินิยมสุดโต่ง () เกิดขึ้นจากความคิดของเจียง ไคเชกและสมาคมเสื้อน้ำเงินที่สนับสนุนเจียง ในช่วงรัฐบาลชาตินิยม ซึ่งมีแนวโน้มและอิทธิพลของลัทธิฟาสซิสต์ ภายใต้การนำของก๊กมินตั๋งของเจียง ไคเชก จีนมีความสัมพันธ์ทางการทูตที่เป็นมิตรกับนาซีเยอรมนี จนกระทั่งสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่สองเมื่อเยอรมนีในที่สุดก็เลือกญี่ปุ่นทางการทูต

นับตั้งแต่สี จิ้นผิงขึ้นสู่อำนาจ พรรคคอมมิวนิสต์จีนถูกกล่าวหาว่าบ่มเพาะชาตินิยมสุดโต่ง ฝ่ายขวาจัด

## สมัยใหม่

ในสมัยสงครามเย็น ยุทธศาสตร์ของอเมริกาในการควบคุมการแพร่กระจายของคอมมิวนิสต์ได้กระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมในจีน รวมถึงผลที่ตามมาจากสงครามเกาหลี วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวัน การที่สาธารณรัฐประชาชนจีนถูกกีดกันจากสหประชาชาติ และการคว่ำบาตรจีนของสหรัฐ

การสิ้นสุดของสงครามเย็นทำให้เกิดการฟื้นตัวของความรู้สึกและความปรารถนาชาตินิยมทั่วโลก ชาตินิยมถูกมองว่าเป็นการเพิ่มความชอบธรรมของการปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์จีน และถูกดำเนินการในลักษณะปฏิบัติได้จริงและยืดหยุ่นมากขึ้นเมื่อเทียบกับนโยบายในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม ปรากฏการณ์ที่น่าทึ่งอย่างหนึ่งในการเพิ่มขึ้นของชาตินิยมจีนหลังสงครามเย็นคือการที่ปัญญาชนจีนกลายเป็นหนึ่งในแรงผลักดัน ผู้มีการศึกษาจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็นนักสังคมศาสตร์ นักมนุษยศาสตร์ นักเขียน และผู้เชี่ยวชาญอื่น ๆ ได้แสดงความเห็นและแม้กระทั่งกลายเป็นผู้แสดงออกถึงวาทกรรมชาตินิยมที่เพิ่มขึ้นในทศวรรษ 1990 นักวิจารณ์บางคนเสนอว่า "ชาตินิยมเชิงบวก" อาจเป็นปัจจัยรวมชาติที่สำคัญสำหรับประเทศเหมือนที่เคยเป็นสำหรับประเทศอื่น ๆ

เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม ค.ศ. 1999 ระหว่างการทิ้งระเบิดยูโกสลาเวียโดยเนโท สหรัฐได้ทิ้งระเบิดใส่สถานทูตจีนในเบลเกรด ทำให้พลเมืองจีนเสียชีวิตสามคน สหรัฐอ้างว่าการทิ้งระเบิดเป็นอุบัติเหตุที่เกิดจากการใช้แผนที่ล้าสมัย แต่มีชาวจีนเพียงไม่กี่คนที่ยอมรับคำอธิบายนี้ เหตุการณ์ดังกล่าวสร้างความโกรธแค้นอย่างกว้างขวาง และหลังการโจมตี เจ้าหน้าที่จีนกล่าวถึงการทิ้งระเบิดว่าเป็น "การกระทำสุดป่าเถื่อน" และ "อาชญากรรมสงคราม" ในขณะที่นักศึกษาจีนในยุโรปและอเมริกาประท้วงต่อต้าน 'ลัทธิฟาสซิสต์เนโท' ในประเทศจีน มีประชาชนหลายพันคนเข้าร่วมการประท้วงในปักกิ่งและเมืองหลวงของมณฑลอื่น ๆ ผู้ประท้วงบางคนขว้างระเบิดแก๊สและก้อนหินใส่คณะผู้แทนทางทูตของสหรัฐและประเทศเนโทอื่น ๆ ขณะที่ในเฉิงตู บ้านพักของกงสุลอเมริกันถูกวางระเบิดเพลิง ทำให้ความรู้สึกต่อต้านตะวันตกและต่อต้านอเมริกาในจีนรุนแรงขึ้น จีนพร้อมด้วยรัสเซีย ได้ให้การสนับสนุนสลอบอดัน มีลอเชวิชและสหพันธ์สาธารณรัฐยูโกสลาเวียในระหว่างสงครามคอซอวออยู่แล้ว และต่อต้านการทิ้งระเบิดยูโกสลาเวียโดนเนโท

หนังสือ ค.ศ. 1995 เรื่อง *[[China Can Say No]]*, ซึ่งมีพื้นฐานมาจากเรียงความ ค.ศ. 1989 เรื่อง *[[The Japan That Can Say No]]* ของชินทาโระ อิชิฮาระ เป็นจุดวัดความรู้สึกชาตินิยมในทศวรรษ 1990 ฟอรัมชาตินิยมออนไลน์ รวมถึง Strong China Forum และ Iron Blood กลายเป็นฟอรัมยอดนิยมสำหรับการแสดงความรู้สึกชาตินิยมบนอินเทอร์เน็ต ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา อินเทอร์เน็ตยังคงเพิ่มความสำคัญในฐานะเวทีสำหรับชาตินิยมจีน

ในศตวรรษที่ 21 ตัวกระตุ้นที่สำคัญของชาตินิยมจีนระดับรากหญ้าเติบโตขึ้นจากสิ่งที่สาธารณชนจีนมองว่าเป็นการกีดกันประเทศของตนจากญี่ปุ่นและโลกตะวันตก เหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้นในอุบัติการณ์เกาะไหหลำเมื่อวันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 2001 ซึ่งเครื่องบินสอดแนม US EP-3 ของสหรัฐชนกลางอากาศกับเครื่องบินขับไล่ Shenyang J-8 ของจีนเหนือน่านน้ำทะเลจีนใต้ จีนต้องการคำขอโทษอย่างเป็นทางการ และเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์ เจียง เจ๋อหมิน ยอมรับการแสดงความ "เสียใจอย่างยิ่ง" ของรัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ คอลิน พอเวลล์ ว่าเพียงพอ อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ดังกล่าวก่อให้เกิดความรู้สึกเชิงลบต่อสหรัฐจากสาธารณชนจีนและเพิ่มความรู้สึกชาตินิยมจีนในหมู่ประชาชน

ข้อพิพาทตำราเรียนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น รวมถึงการเยือนศาลเจ้ายาซูกูนิของนายกรัฐมนตรีจุนอิจิโร โคอิซึมิเป็นแหล่งที่มาของความโกรธแค้นอย่างมากในบล็อกของจีน นอกจากนี้ การประท้วงที่ตามมาหลังความไม่สงบในทิเบต ค.ศ. 2008 ของขบวนการคบเพลิงโอลิมปิกได้รวบรวมการต่อต้านอย่างรุนแรงภายในชุมชนชาวจีนทั้งในจีนและต่างประเทศ การประท้วงของชาวทิเบตเกือบทุกครั้งตามเส้นทางคบเพลิงโอลิมปิกถูกตอบโต้ด้วยการประท้วงสนับสนุนจีนในจำนวนมาก เนื่องจากโอลิมปิกฤดูร้อน 2008 เป็นแหล่งความภาคภูมิใจของชาติที่สำคัญ ความรู้สึกต่อต้านโอลิมปิกจึงมักถูกมองว่าเป็นความรู้สึกต่อต้านจีนภายในประเทศจีน ยิ่งไปกว่านั้น แผ่นดินไหวเสฉวน ค.ศ. 2008 ได้กระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมอย่างสูงจากชาวจีนทั้งในและต่างประเทศ การตอบสนองอย่างรวดเร็วของรัฐบาลกลางต่อภัยพิบัติเป็นเครื่องมือในการรวบรวมการสนับสนุนทั่วไปจากประชากรท่ามกลางการวิพากษ์วิจารณ์อย่างรุนแรงต่อการจัดการเหตุจลาจลในลาซ่าของจีนเมื่อสองเดือนก่อนหน้า ใน ค.ศ. 2005 มีการจัดการประท้วงต่อต้านญี่ปุ่นทั่วเอเชียอันเป็นผลมาจากเหตุการณ์ต่าง ๆ เช่น ข้อพิพาทตำราเรียนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่น ใน ค.ศ. 2012 ผู้คนทั่วจีนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง และไต้หวันจัดการประท้วงต่อต้านญี่ปุ่นเนื่องจากข้อพิพาทหมู่เกาะเซ็งกากุที่ทวีความรุนแรงขึ้น

ชาตินิยมถูกพบเห็นในการวิ่งคบเพลิงโอลิมปิก 2008 โดยมีการประท้วงสนับสนุนโอลิมปิกโดยชาวจีนโพ้นทะเลเพื่อตอบสนองต่อการขัดขวางโดยนักเคลื่อนไหวต่อต้านจีนในปารีสและลอนดอน ชาวอเมริกันเชื้อสายจีนอย่างน้อย 5,000 คน รวมถึงผู้อพยพจากจีนแผ่นดินใหญ่ ฮ่องกง ไต้หวัน และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ยังประท้วงนอกสำนักงานฮอลลีวูดของ CNN หลังจากที่นักวิจารณ์ของ CNN แจ็ก คาฟเฟอร์ตี บรรยายผลิตภัณฑ์จีนว่าเป็น "ของไร้ค่า" และคนจีนว่าเป็น "อันธพาล" และ "นักเลง" ในระหว่างส่วนหนึ่งเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของจีนกับอเมริกา เมื่อคบเพลิงโอลิมปิกผ่านปารีส ผู้ประท้วงเรียกร้องเอกราชทิเบตพยายามคว้าคบเพลิงจากนักกีฬาจีนพิการวัยเยาว์คนหนึ่งที่กำลังถืออยู่ ภาพเหล่านั้นถูกเผยแพร่ทางโทรทัศน์อย่างกว้างขวางและนำไปสู่ข่าวลือทางอินเทอร์เน็ตที่กล่าวหาบริษัทซูเปอร์มาร์เก็ตฝรั่งเศส คาร์ฟูร์ ว่าให้ทุนสนับสนุนกลุ่มเรียกร้องเอกราชทิเบต ส่งผลให้เกิดการประท้วงและการเรียกร้องให้คว่ำบาตร ซึ่งสุดท้ายก็สงบลง ส่วนหนึ่งเนื่องจากความพยายามของเจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสในการขอโทษสำหรับการโจมตีคบเพลิงในปารีส

การสำรวจผู้ใหญ่ชาวจีนใน ค.ศ. 2013 พบว่าผู้ตอบแบบสอบถามที่ได้รับข้อมูลเกี่ยวกับข้อพิพาทจากสื่อมวลชนดั้งเดิม ซึ่งอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐมากกว่า ให้การสนับสนุนแนวคิดที่ว่าจีนควรใช้นโยบายสายแข็งในข้อพิพาทดินแดนในทะเลจีนใต้น้อยกว่า นักวิจัยที่ทำการสำรวจสรุปว่าการรายงานข่าวข้อพิพาทของสื่อของรัฐบาลจีนเป็น "ปัจจัยยับยั้งมากกว่าเป็นตัวขับเคลื่อนความต้องการนโยบายชาตินิยม"

ตัวอย่างอื่นของชาตินิยมสมัยใหม่ในจีนคือขบวนการฮั่นฝู ซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวของจีนในช่วงต้นศตวรรษที่ 21 ที่แสวงหาการฟื้นฟูเครื่องแต่งกายจีนดั้งเดิม

สงครามการค้าจีน–สหรัฐยังกระตุ้นความรู้สึกชาตินิยมในหมู่ทั้งผู้นำพรรคคอมมิวนิสต์และสาธารณชนทั่วไป แรงกดดันภายนอกของสงครามการค้าทำให้สี จิ้นผิงสามารถชี้ให้เห็นถึงการกระทำของสหรัฐอเมริกาว่าเป็นเหตุผลสำหรับเศรษฐกิจจีนที่ชะลอตัว สาธารณชนจีนตอบสนอง นักวิชาการ ซุ่ยเชิง จ้าว สรุปว่า "ด้วยความภาคภูมิใจในความสำเร็จของตนจากการทำงานหนัก การเสียสละครั้งใหญ่ ความมุ่งมั่นที่ไม่ย่อท้อ และนโยบายที่จัดทำขึ้นอย่างดี ชาวจีนจำนวนมากเบื่อหน่ายกับคำวิจารณ์ของสหรัฐที่ว่าการผงาดขึ้นของจีนเป็นเพราะจีนไม่ได้ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ละเมิดข้อผูกพันระหว่างประเทศ และเอื้อประโยชน์ต่อบริษัทจีน"

เครดิตสวิสพิจารณาจากการสำรวจใน ค.ศ. 2018 ว่าผู้บริโภคชาวจีนรุ่นใหม่กำลังหันไปใช้ตราสินค้าท้องถิ่นอันเป็นผลมาจากชาตินิยมที่เพิ่มขึ้น ตราสินต้าท้องถิ่นอย่างเลอโนโวก็ถูกต่อต้านจากชาวจีนออนไลน์บางคนว่าไม่รักประเทศชาติ

วันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 2021 สี จิ้นผิงกล่าวสุนทรพจน์ชาตินิยมที่จัตุรัสเทียนอันเหมินเนื่องในโอกาสฉลองครบรอบ 100 ปีพรรคคอมมิวนิสต์จีน สีกล่าวว่า "ประชาชนจีนจะไม่อนุญาตให้กองกำลังต่างชาติมารังแก กดขี่ หรือเป็นทาสของเราอย่างเด็ดขาด" และ "ใครก็ตามที่เลี้ยงดูความหลงผิดที่จะทำเช่นนั้นจะหัวแตกและเลือดไหลบนกำแพงเหล็กแห่งชาติที่สร้างขึ้นจากเลือดเนื้อของประชาชนจีน 1.4 พันล้านคน"

ใน ค.ศ. 2021 ฮันนา เบลีย์ นักวิจัยด้านการเซ็นเซอร์อินเทอร์เน็ตของจีนที่สถาบันอินเทอร์เน็ตแห่งมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด ตั้งข้อสังเกตถึงการเปลี่ยนแปลงแนวทางของจีนในการดึงความชอบธรรมจากชาตินิยม เมื่อเทียบกับแนวทางเดิมที่อิงตามผลการดำเนินงานทางเศรษฐกิจ

### คตินิยมการมีส่วนร่วมทางอินเทอร์เน็ต

ในทศวรรษ 1990 ชาตินิยมในหมู่สาธารณชนจีนส่วนใหญ่เชื่อมต่อกันผ่านอินเทอร์เน็ต

ใน ค.ศ. 2005 ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตชาวจีน 22 สองล้านคนลงนามในคำร้องทางอินเทอร์เน็ตเพื่อต่อต้านความพยายามของญี่ปุ่นในการเข้าร่วมคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

เพื่อตอบสนองต่อการประท้วงในระหว่างการวิ่งคบเพลิงโอลิมปิก 2008 บล็อกเกอร์ชาวจีนเต็มไปด้วยเนื้อหาชาตินิยม ส่วนใหญ่เน้นการรับรู้ถึงอคติและความไม่ถูกต้องในสื่อตะวันตก เช่น ภาพการปะทะระหว่างตำรวจและผู้ประท้วงเรียกร้องเอกราชทิเบตที่เกิดขึ้นในเนปาลและอินเดียแต่มีคำบรรยายภาพที่ทำให้ดูเหมือนว่าเหตุการณ์เกิดขึ้นในจีน เว็บไซต์ที่ก่อตั้งโดยนักศึกษา ชื่อ Anti-CNN อ้างว่าช่องข่าว เช่น CNN และ BBC ผลักดันเรื่องเล่าเท็จและรายงานเฉพาะเหตุความไม่สงบในทิเบต ค.ศ. 2008 อย่างเลือกปฏิบัติ

แฮกเกอร์ชาวจีนอ้างว่าได้โจมตีเว็บไซต์ CNN หลายครั้ง โดยใช้การโจมตีแบบ DDoS ในทำนองเดียวกัน เว็บไซต์ศาลเจ้ายาซูกูนิก็ถูกแฮกเกอร์ชาวจีนโจมตีในช่วงปลาย ค.ศ. 2004 และอีกครั้งในวันที่ 24 ธันวาคม ค.ศ.  2008

ชาตินิยมเริ่มสร้างชื่อเสียงให้ "การกรีธาทัพ" ข้ามแพลตฟอร์มออนไลน์ผ่านการตอบสนองต่อการรับรู้ถึงความรู้สึกเรียกร้องเอกราชไต้หวันใน ค.ศ. 2015–2016**** "การกรีธาทัพ" คือคลื่นความถี่ของการสื่อสารที่เป็นปฏิปักษ์ข้ามแพลตฟอร์มที่จัดขึ้นเองอย่างเข้มข้นต่อบุคคลหรือกลุ่มที่มีจุดยืนทางการเมืองแตกต่างกัน

ในช่วงการประท้วงในฮ่องกง ค.ศ. 2019–2020 เพื่อตอบโต้ผู้ประท้วงที่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว (doxing) ของเจ้าหน้าที่ตำรวจและผู้ไม่สนับสนุนการประท้วง ชาตินิยมจีนบางคนในฮ่องกงตอบโต้ด้วยการเปิดเผยข้อมูลส่วนตัวของผู้ประท้วง มีการสร้างเกมขึ้นมาด้วย ชื่อ *Everyone Hit the Traitors* ซึ่งผู้เล่นสามารถทำร้ายผู้ประท้วงและผู้สนับสนุนทางการเงินและการเมืองของพวกเขา เช่น โจชัว หว่อง มาร์ติน ลี และจิมมี ไหล่ เกมนี้สร้างขึ้นเพื่อตอบสนองต่ออีกเกมหนึ่ง *[[Liberate Hong Kong (วิดีโอเกม)|Liberate Hong Kong]]* ซึ่งผู้เล่นจะเล่นเป็นผู้ประท้วงต่อสู้กับตำรวจ

ในช่วงสงครามรัสเซีย–ยูเครน (โดยเฉพาะการรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย) ผู้ใช้อินเทอร์เน็ตชาตินิยมได้เผยแพร่ความรู้สึกสนับสนุนรัสเซียและโพสต์ข้อความสนับสนุนรัสเซียทั่วอินเทอร์เน็ตจีน การนำเสนอภาพผู้หญิงรัสเซียทางออนไลน์ทั่วอินเทอร์เน็ตจีนได้รับการอธิบายว่าเป็น ชาตินิยมความแตกต่างทางเพศหรือชาตินิยมเพศนิยม ชาตินิยมจีนและชาตินิยมรัสเซียมีความรู้สึกต่อต้านตะวันตกที่คล้ายคลึงกัน

### สี จิ้นผิงและ "ฝันจีน"

ขณะที่สี จิ้นผิงรวบรวมอำนาจหลัง ค.ศ. 2012 และกลายเป็นเลขาธิการใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน พรรคคอมมิวนิสต์ได้ใช้คำว่า "ฝันจีน" เพื่ออธิบายแผนการที่ครอบคลุมสำหรับประเทศจีน สีใช้คำนี้ครั้งแรกในระหว่างการเยือนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติจีนที่มีชื่อเสียงเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน ค.ศ. 2012 โดยที่เขาและเพื่อนร่วมงานในคณะกรรมาธิการสามัญได้เข้าร่วมงานนิทรรศการ "การฟื้นฟูชาติ" (民族复兴; โดยทั่วไปแปลว่า "การฟื้นฟูความเยาว์วัยของชาติ" เพื่อแยกความแตกต่างจากการปลุกพลังของชาติ) ตั้งแต่นั้นมา วลีนี้ก็กลายเป็นคำขวัญทางการเมืองที่เป็นเอกลักษณ์ของสมัยสี จิ้นผิง ในสื่อสาธารณะ ฝันจีนและชาตินิยมถูกถักทอเข้าด้วยกัน ในด้านการทูต ฝันจีนและชาตินิยมมีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับข้อริเริ่มเข็มขัดและเส้นทาง ปีเตอร์ เฟอร์ดินานด์ ให้เหตุผลว่าดังนั้นมันจึงกลายเป็นความฝันเกี่ยวกับอนาคตที่จีน "จะได้ฟื้นฟูสถานที่อันชอบธรรมของตน"

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*


หมวดหมู่:ชาวจีน
หมวดหมู่:ประเทศจีน