ทิเบต

**ทิเบต** (, ; , IPA: /pʰøː˨˧˩/, เพอ; , ซีจ้าง) เป็นภูมิภาคในเอเชียตะวันออกที่ครอบคลุมพื้นที่ส่วนมากของที่ราบสูงทิเบต ซึ่งกินพื้นที่ประมาณ  บริเวณนี้เป็นบ้านเกิดของชาวทิเบตและกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ เช่นชาวเหมินปา, ชาวถ่าหมาง, ชาวเชียง, ชาวเศรปา และชาวลั่วปา ในปัจจุบันมีชาวฮั่นและชาวหุยอาศัยอยู่ในบริเวณจำนวนมากเช่นกัน ทิเบตเป็นภูมิภาคที่สูงที่สุดในโลก โดยมีระดับความสูงเฉลี่ย  ยอดเขาเอเวอเรสต์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาหิมาลัย เป็นภูเขาที่สูงที่สุดในโลก โดยอยู่เหนือระดับน้ำทะเล 8,848.86 เมตร (29,032 ฟุต)

จักรวรรดิทิเบตถูกก่อตั้งขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 7 โดยอยู่ในช่วงสูงสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ซึ่งกินพื้นที่ไปไกลกว่าที่ราบสูงทิเบต ตั้งแต่แอ่งตาริมและเทือกเขาปามีร์ทางตะวันตกจนถึงมณฑลยูนนานและเบงกอลทางตะวันออกเฉียงใต้ แต่เมื่อถึงระยะเริ่มต้นของการแตกสลาย จักรวรรดินี้ถูกแบ่งออกเป็นหลายดินแดน โดยทิเบตฝั่งตะวันตกและกลางเรียกว่าอวีจัง ถูกรวมอยู่ภายใต้รัฐบาลทิเบตในลาซ่า, ซีกาเจ และพื้นที่ใกล้เคียง ส่วนภูมิภาคคัมและอัมโตอยู่ทางฝั่งตะวันออกมีการกระจายอำนาจทางการเมืองของชนเผ่ามากขึ้น โดยแบ่งออกเป็นอาณาเขตเล็ก ๆ และกลุ่มชนเผ่าจำนวนหนึ่ง ซึ่งอยู่ภายใต้อำนาจของจีน พื้นที่ส่วนใหญ่ในบริเวณนี้ถูกผนวกเข้ากับมณฑลเสฉวนและมณฑลชิงไห่ของจีน ชายแดนปัจจุบันของทิเบตถูกกำหนดขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 18

หลังการปฏิวัติซินไฮ่ต่อราชวงศ์ชิงใน ค.ศ. 1912 กองทัพราชวงศ์ชิงถูกสั่งให้ปลดอาวุธและคุ้มกันไม่ให้เข้าไปในพื้นที่ทิเบต ต่อมาภูมิภาคนี้ได้ประกาศเอกราชใน ค.ศ. 1913 แต่รัฐบาลสาธารณรัฐจีนไม่ได้ให้การยอมรับ ภายหลังลาซ่าควบคุมส่วนตะวันตกของซีคางไว้ ภูมิภาคนี้ยังคงสถานะปกครองตนเองจนถึง ค.ศ. 1951 หลังยุทธการที่ชัมโต ทิเบตถูกยึดครองและผนวกเข้ากับประเทศจีน และรัฐบาลทิเบตก่อนหน้าถูกยุบเลิกใน ค.ศ. 1959 หลังการก่อกำเริบล้มเหลว ปัจจุบัน ประเทศจีนบริหารทิเบตตอนกลางและตะวันตกในฐานะเขตปกครองตนเองทิเบต ส่วนฝั่งตะวันออกส่วนใหญ่เป็นเขตปกครองตนเองของชนกลุ่มน้อยในมณฑลเสฉวน, มณฑลชิงไห่ และมณฑลใกล้เคียง พื้นที่นี้มีความตึงเครียดเกี่ยวกับสถานะทางการเมืองของทิเบต และกลุ่มผู้คัดค้านที่ยังคงพลัดถิ่น
มีรายงานว่าผู้ประท้วงชาวทิเบตในทิเบตถูกจับกุมหรือทรมาน

เศรษฐกิจหลักในทิเบตคือเกษตรแบบยังชีพ ถึงแม้ว่าการท่องเที่ยวเริ่มกลายเป็นอุตสาหกรรมที่เติบโตขึ้นในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ศาสนาหลักในทิเบตคือศาสนาพุทธแบบทิเบต ส่วนศาสนาอื่น ๆ ได้แก่ศาสนาบอน ศาสนาพื้นเมืองที่คล้ายกับศาสนาพุทธแบบทิเบต ชนกลุ่มน้อยที่นับถือศาสนาอิสลาม และคริสต์ ศาสนาพุทธแบบทิเบตสร้างอิทธิพลหลักในศิลปะ, ดนตรี และเทศกาลในภูมิภาค สถาปัตยกรรมทิเบตสะท้อนให้เห็นอิทธิพลของจีนและอินเดีย

## อ้างอิง

### ข้อมูล

*Beckwith, Christopher I. *The Tibetan Empire in Central Asia: A History of the Struggle for Great Power among Tibetans, Turks, Arabs, and Chinese during the Early Middle Ages*' (1987) Princeton University Press. 
*Goldstein, Melvyn C. *[https://archive.org/details/historyofmodernt00melv A History of Modern Tibet, 1913–1951: The Demise of the Lamaist State]* (1989) University of California Press.  
*Goldstein, Melvyn C. *A History of Modern Tibet, 1913–1951: The Demise of the Lamaist State* (1989), first Indian edition (1993) Munshiram Manoharlal Publishers, New Delhi,  Pagination is identical to University of California edition.
*Goldstein, Melvyn C. *The Snow Lion and the Dragon: China, Tibet, and the Dalai Lama* (1997) University of California Press. 
*Grunfeld, Tom (1996). *The Making of Modern Tibet.* .
*Hopkirk, Peter. ''Trespassers on the Roof of the World: The Secret Exploration of Tibet'' (1983) J. P. Tarcher. 
*Kapstein, Matthew T. *The Tibetans* (2006) Blackwell Publishing. 
*Laird, Thomas. *The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama* (2006) Grove Press. 
*Mullin, Glenn H.*The Fourteen Dalai Lamas: A Sacred Legacy of Reincarnations* (2001) Clear Light Publishers. 
*Powers, John. *History as Propaganda: Tibetan Exiles versus the People's Republic of China* (2004) Oxford University Press. 
*Richardson, Hugh E. *Tibet and its History* Second Edition, Revised and Updated (1984) Shambhala. 
*Shakya, Tsering. *The Dragon In The Land Of Snows* (1999) Columbia University Press. 
*Stein, R. *Tibetan Civilization* (1972) Stanford University Press. 
*Teltscher, Kate. *The High Road to China: George Bogle, the Panchen Lama and the First British Expedition to Tibet* (2006) Bloomsbury UK. 

## อ่านเพิ่ม

* Allen, Charles (2004). *Duel in the Snows: The True Story of the Younghusband Mission to Lhasa.* London: John Murray. .
* Bell, Charles (1924). *Tibet: Past & Present.* Oxford: Clarendon Press.
* Dowman, Keith (1988). *The Power-Places of Central Tibet: The Pilgrim's Guide.* Routledge & Kegan Paul. London, . New York, .
* Feigon, Lee. (1998). *Demystifying Tibet: unlocking the secrets of the land of the snows.* Chicago: Ivan R. Dee. . 1996 hardback, 
* Gyatso, Palden (1997). *The Autobiography of a Tibetan Monk.* Grove Press. NY, NY. 
* Human Rights in China: *China, Minority Exclusion, Marginalization and Rising Tensions*, London, Minority Rights Group International, 2007
* Le Sueur, Alec (2013). *[[The Hotel on the Roof of the World]] – Five Years in Tibet.* Chichester: Summersdale. . Oakland: RDR Books. 
* McKay, Alex (1997). *Tibet and the British Raj: The Frontier Cadre 1904–1947.* London: Curzon. .
* Norbu, Thubten Jigme; Turnbull, Colin (1968). *Tibet: Its History, Religion and People.* Reprint: Penguin Books (1987).
* Pachen, Ani; Donnely, Adelaide (2000). *Sorrow Mountain: The Journey of a Tibetan Warrior Nun.* Kodansha America, Inc. .
* Petech, Luciano (1997). *China and Tibet in the Early XVIIIth Century: History of the Establishment of Chinese Protectorate in Tibet.* T'oung Pao Monographies, Brill Academic Publishers, .
* 
* Samuel, Geoffrey (1993). *Civilized Shamans: Buddhism in Tibetan Societies.* Smithsonian .
* Schell, Orville (2000). *Virtual Tibet: Searching for Shangri-La from the Himalayas to Hollywood.* Henry Holt. .
* 
* 
* 
*  – (online version)
* Thurman, Robert (2002). *Robert Thurman on Tibet.* DVD. ASIN B00005Y722.
* Van Walt van Praag, Michael C. (1987). *The Status of Tibet: History, Rights, and Prospects in International Law.* Boulder, Colorado: Westview Press.
* Wilby, Sorrel (1988). *Journey Across Tibet: A Young Woman's  Trek Across the Rooftop of the World.* Contemporary Books. .
* Wilson, Brandon (2004). *Yak Butter Blues: A Tibetan Trek of Faith.* Pilgrim's Tales. , . (second edition 2005)
* Wang Jiawei (2000). *The Historical Status of China's Tibet.* .
* Tibet wasn't always ours, says Chinese scholar by Venkatesan Vembu, Daily News & Analysis, February 22, 2007
* Wylie, Turrell V. "The First Mongol Conquest of Tibet Reinterpreted", *Harvard Journal of Asiatic Studies* (Volume 37, Number 1, June 1977)
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Tibetan Resources on the Web from Columbia University Libraries
* British photographs of Tibet 1920–1950
* The Language of Tibet
* White Paper on Tibetan Culture released by the Information Office of the State Council of the People's Republic of China June 22
* Historical maps and images of Tibet presented by University of Wisconsin-Milwaukee Libraries Digital Collections
* The Tibetan & Himalayan Library (THL)
* 


หมวดหมู่:เอเชียกลาง
หมวดหมู่:เอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:อดีตประเทศในเอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:ภูมิภาคของประเทศจีน
หมวดหมู่:จีนตะวันตก
หมวดหมู่:รัฐพุทธ
ท
หมวดหมู่:ประเทศที่มีข้อเสนอ