หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร

มหาอำมาตย์โท **หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร** (14 กรกฎาคม พ.ศ. 2424 - 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498) อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 2 เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป ประสูติแต่หม่อมเอี่ยม ชยางกูร ณ อยุธยา

## พระประวัติ
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร เป็นพระโอรสองค์ใหญ่ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพงษาดิศรมหิป (อธิบดีกรมพิพิธภัณฑ์พระองค์แรก และองคมนตรีในรัชกาลที่ 5) ประสูติแต่หม่อมเอี่ยม ชยางกูร ณ อยุธยา เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2424 มีโสทรอนุชาองค์เดียวคือ หม่อมเจ้าวิเศษศักดิ์ ชยางกูร ทรงเข้าพระราชพิธีเกษากันต์เมื่อวันที่ 23 มีนาคม พ.ศ. 2435 ทรงสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ จากนั้นได้ทรงเข้ารับราชในกรมมหาดเล็ก และกระทรวงมหาดไทย จนได้ดำรงตำแหน่งสูงสุดเป็นสมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑล

thumb|250px|การประชุมเทศาภิบาล 
กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2453 
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร ประทับยืนองค์ที่ 9 แถวที่ 2

### ครอบครัว
ชีวิตส่วนองค์เสกสมรสกับหม่อมเจ้าหญิงผุดผ่องพรรณ ชยางกูร ขนิษฐาต่างหม่อมมารดา หม่อมเชื้อ ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนดิศ) และหม่อมเนื่อง ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม ณ นคร) มีโอรสธิดา 16 คน

### สิ้นชีพิตักษัย
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร สิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498 พระราชทานเพลิงพระศพ ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาสราชวรวิหาร เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พ.ศ. 2498 โดยได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานพระโกศไม้สิบสองเป็นกรณีพิเศษ เนื่องจากทรงรับราชการมายาวนานตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

## โอรสและธิดา
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร มีโอรสธิดาทั้งสิ้น 16 คน ดังนี้

;โอรสธิดาในหม่อมเชื้อ (สกุลเดิม โรจนดิศ):

* หม่อมราชวงศ์เดชสิทธิ์ ชยางกูร ต.จ. สมรสกับลัดดา ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม ทองมิตร)
** หม่อมหลวงเรืองเดช ชยางกูร
** พลเอก หม่อมหลวงวิชัย ชยางกูร อดีตนายทหารราชองครักษ์พิเศษ
** หม่อมหลวงเดชา ชยางกูร
** หม่อมหลวงสุดารัตน์ สมรสกับณรงค์ฤทธิ์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา อดีตรองเลขาธิการพระราชวัง
** หม่อมหลวงภัทราวดี สมรสกับศาสตราจารย์ฟรานซิส เคเนดี
* หม่อมราชวงศ์รุ่งฤทธี ชยางกูร สมรสกับชูศรี ชยางกูร ณ อยุธยา(สกุลเดิม ศศิผลิน)
** หม่อมหลวงรื่นรมย์ บุณยทรรพ
** หม่อมหลวงชาติชาย ชยางกูร
** หม่อมหลวงไพจิตร สมรสกับพลเรือโท นฤดล บุราคำ
** หม่อมหลวงกิจจาริณี 
* หม่อมราชวงศ์มีชัย ชยางกูร สมรสกับชุลี ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม เอี่ยมกระสิทธุ์)
** หม่อมหลวงอังสนา ลีลายนกุล
** หม่อมหลวงจันทราวดี สงกราน
** หม่อมหลวงเผด็จ ชยางกูร
* หม่อมราชวงศ์เชื้อชยาง สมรสกับนายแพทย์มณเฑียร บุนนาค
**มณทิรัช บุนนาค
**ลวลี บุนนาค
* พันเอก (พิเศษ) หม่อมราชวงศ์จุมพล ชยางกูร สมรสกับสุโข ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม เกตุพันธุ์)
**หม่อมหลวงพิศเพียงแข สมรสกับพลเอก วราห์ บุญญะสิทธิ์ อดีตสมาชิกวุฒิสภา รองเสนาธิการทหารบก และรองแม่ทัพภาคที่ 1 
**หม่อมหลวงพักตร์เพียงเพ็ญ ชยางกูร
**หม่อมหลวงพรรณเพียงเดือน สมรสกับ พันตำรวจโท ไพศิษฎ์ สังคหะพงศ์  อดีตรองเลขาธิการคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด และรองผู้อำนวยการสถาบันนิติวิทยาศาสตร์ 
* หม่อมราชวงศ์ศุภชัย ชยางกูร สมรสกับสุกัญญา ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม คาซึโกะ)
** หม่อมหลวงศิริกัญญา ชยางกูร
** หม่อมหลวงนภาศิริ ชยางกูร

;โอรสธิดาในหม่อมเนื่อง (สกุลเดิม ณ นคร):

* หม่อมราชวงศ์ทิพยวดี (หม่อมราชวงศ์ทิพยวดี) สมรสกับหม่อมทวีวงศ์ถวัลยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทวีวงศ์) อดีตเลขาธิการพระราชวัง ผู้อำนวยการสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ และองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
** หม่อมหลวงถวัลยวดี เตวิทย์
** ท่านผู้หญิงนราวดี ชัยเฉนียน
* หม่อมราชวงศ์ศรีสฤษดิ์ สมรสกับหลวงสุขุมนัยประดิษฐ (ประดิษฐ์ สุขุม) เลขาธิการคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน คนแรก (บุตรเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม))
* หม่อมราชวงศ์วิจิตรโฉม สมรสกับหม่อมเจ้าขจรจบกิตติคุณ กิติยากร (พระปิตุลาของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
** หม่อมราชวงศ์เกียรติคุณ กิติยากร สมรสมรสกับอาภัสรา หงสกุล
** หม่อมราชวงศ์สฤษดิ์คุณ กิติยากร ท.จ.ว. สมรสกับหม่อมราชวงศ์เดือนเด่น ชยางกูร (ราชสกุลเดิม สวัสดิวัตน์)
** ท่านผู้หญิงสุจิตคุณ สมรสกับอาสา สารสิน อดีตราชเลขาธิการในพระองค์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ
* หม่อมราชวงศ์โสมสมร สมรสกับหม่อมหลวงชวนชื่น กำภู
* ท่านผู้หญิงพรพรรณ (หม่อมราชวงศ์พรพรรณ) สมรสกับหม่อมทวีวงศ์ถวัลยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เฉลิมลาภ ทวีวงศ์) (เมื่อหม่อมราชวงศ์ทิพยวดี ถึงแก่กรรมแล้ว)

**โอรสธิดาในหม่อมเจ้าผุดผ่องพรรณ ชยางกูร**

* หม่อมราชวงศ์ผ่องพรรณแสง ชยางกูร
* หม่อมราชวงศ์แจลงพรรณศรี ชยางกูร
* หม่อมราชวงศ์อภิรมณ์ ชยางกูร
* หม่อมราชวงศ์สรรพจารี ชยางกูร
* ร้อยตำรวจเอก หม่อมราชวงศ์เศวตวรชัย ชยางกูร สมรสกับขวัญเรือน ชยางกูร ณ อยุธยา (สกุลเดิม ใจพรมเมือง)
** ร้อยตำรวจเอก หม่อมหลวงวรชัย ชยางกูร
** หม่อมหลวงชัยสิทธิ์ ชยางกูร
** หม่อมหลวงอมราภรณ์ ชยางกูร พิวจ์

## การรับราชการ
* พ.ศ. 2444 - นายเวรกระทรวงมหาดไทย
* พ.ศ. 2445 - เลขานุการมณฑลราชบุรี
* พ.ศ. 2446 - ข้าหลวงมหาดไทยมณฑลราชบุรี
* พ.ศ. 2451 - ปลัดมณฑลราชบุรี
* พ.ศ. 2454 - เกณฑ์เมืองรั้งกระทรวงมหาดไทย
* พ.ศ. 2454 - รักษาราชการแทนเจ้ากรมสรรพากรนอก
* พ.ศ. 2455 - ข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี
* 18 เมษายน พ.ศ. 2455 – ข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลราชบุรี(ภายหลังเรียกสมุหเทศาภิบาล)
* พ.ศ. 2459 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลจันทบุรี
* พ.ศ. 2466 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลปัตตานี
* พ.ศ. 2469 - สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลภูเก็ต
* พ.ศ. 2473 - ลาออกจากราชการเนื่องจากมีพระอาการประชวร

## องคมนตรี/สมาชิกวุฒิสภา
### องคมนตรี
เมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรี

ต่อมาวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2468 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งองคมนตรีต่อไป โดยทรงดำรงตำแหน่งถึงวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475

### สมาชิกวุฒิสภา
หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร ได้รับพระบรมราชโองการแต่งตั้งเป็นสมาชิกวุฒิสภาไทย ชุดที่ 2 เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 โดยทรงดำรงตำแหน่งครั้งที่ 1 ระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2493 และครั้งที่ 2 ระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2493 - 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2496

## อื่น ๆ
* พ.ศ. 2459 - ได้รับพระราชทานพระแสงราชศาสตราประจำมณฑลราชบุรีจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

* พ.ศ. 2462 - ทรงก่อตั้งโรงเรียนศรียานุสรณ์
* พ.ศ. 2463 - ทรงดำริให้สร้างศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่จังหวัดจันทบุรี

* พ.ศ. 2467 - ทรงดำริก่อตั้งโรงพยาบาลปัตตานี
* พ.ศ. 2483 - พระนามของท่านได้ถูกนำมาใช้เป็นชื่อโรงเรียนสฤษดิเดช โดยตั้งตามชื่อสถานที่ตั้งของโรงเรียน(ขณะนั้น โรงเรียนตั้งอยู่ที่ถนนสฤษดิเดช)
* หม่อมเจ้าสฤษดิเดช ชยางกูร เป็นหม่อมเจ้าพานทอง ทรงศักดินา 3000 เทียบเท่าขุนนางชั้นพระยาพานทอง (โดยปกติหม่อมเจ้าจะทรงศักดินา 1500)

## พระยศ
### ยศพลเรือน
* พ.ศ. 2454 - อำมาตย์เอก
* พ.ศ. 2455 - มหาอำมาตย์ตรี
* พ.ศ. 2458 - จางวางตรี
* พ.ศ. 2467 - จางวางโท
* พ.ศ. 2469 - มหาเสวกโท
* พ.ศ. 2469 - มหาอำมาตย์โท

### ยศเสือป่า
* พ.ศ. 2455 - นายหมู่ตรี
* พ.ศ. 2455 - นายหมู่เอก 
* พ.ศ. 2456 - นายหมู่ใหญ่
* พ.ศ. 2457 - นายกองตรี
* พ.ศ. 2460 - นายกองโท
* พ.ศ. 2462 - นายกองเอก
* พ.ศ. 2465 - นายนาวาเอกในกองพันราชนาวีเสือป่าจันทบุรี (นายนาวาเอก ร.น.ส.)

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

 (ชื่อเดิม:*ประถมาภรณ์มงกุฎสยาม*)

* พ.ศ. 2469 - 80px|border เหรียญศารทูลมาลา (ร.ศ.ท.)

* พ.ศ. 2469 - 80px|border เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 7 ชั้นที่ 3 (ป.ป.ร.3)

### เข็มพระราชทาน
พ.ศ. 2454 - เข็มข้าหลวงเดิม

## พงศาวลี




## อ้างอิง

หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 7
หมวดหมู่:สมาชิกวุฒิสภาไทยแบบแต่งตั้ง
หมวดหมู่:หม่อมเจ้าชาย
หมวดหมู่:ราชสกุลชยางกูร
หมวดหมู่:สกุลโรจนดิศ
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ป.ป.ร.3
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลจากโรงเรียนศรียานุสรณ์