สุนทรีนันทา

**สุนทรีนันทา** (, सुंदरीनंदा) เป็นอดีตภิกษุณีนางหนึ่งในศาสนาพุทธ ระหว่างที่ดำรงเพศบรรพชิตนั้นเองนางถูกติเตียนหลายประการจากเหล่าภิกษุณีร่วมสำนัก จนพระพุทธเจ้าได้หยิบยกเรื่องราวของนางมาบัญญัติสิกขาบทสำหรับภิกษุณีขึ้นใหม่ และท้ายที่สุดนางตั้งครรภ์กับสาฬหะ หลานชายของนางวิสาขา ระหว่างที่ยังครองเพศบรรพชิต จึงได้ลาสิกขาบทในที่สุด

## ประวัติ
### ชีวิตเบื้องต้น
สุนทรีนันทา เป็นธิดาคนที่สามจากทั้งหมดสี่คนของครอบครัว มีพี่น้อง ได้แก่ นันทา นันทาวดี และถุลลนันทา [อ่าน ถุนละนันทา] ซึ่งทั้งสี่พี่น้องได้ออกบวชอยู่ในสำนักภิกษุณี ภายในวัดพระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี นครสาวัตถีทั้งหมด ในบรรดาพี่น้อง สุนทรีนันทาเป็นบรรพชิตสาวผู้ที่มีความงามเป็นเลิศ มีสติปัญญาฉลาดเฉียบแหลม ปราศจากความเกียจคร้าน สามารถทำงานต่าง ๆ ให้ลุล่วงไปได้ด้วยดี ส่วนน้องสาวคือ ถุลลนันทา ก็เป็นพหูสูต มีความรู้ กล้าพูดกล้าแสดงออก อย่างไรก็ตามถุลลนันทาก็เป็นภิกษุณีที่มักถูกพระผู้มีพระภาคเจ้าติเตียนอยู่หลายประการ จนต้องหยิบยกเรื่องราวของนางมาเป็นกรณีตัวอย่างสำหรับบัญญัติสิกขาบทสำหรับภิกษุณีอยู่บ่อย ๆ

ส่วน *[[พระไตรปิฏก]] เรื่องภิกษุณีถุลลนันทา* กลับระบุว่า สุนทรีนันทา เป็นธิดาคนเล็กจากทั้งหมดสามคน มีพี่สาวสองคน คือ นันทา และนันทาวดี ล้วนออกบวชเป็นภิกษุณี ทั้งสามพี่น้องมีบิดาเป็นพราหมณ์ และมีถุลลนันทา เป็นมารดา

### เหตุปาราชิก
[thumb|left|รูปภิกษุณีสงฆ์ใช้ชีวิตอยู่ภายในสำนักภิกษุณี จิตรกรรมฝาผนังที่[วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร]]
ครั้งนั้น สาฬหะ หลานชายของนางวิสาขา มิคารมาตา มีความประสงค์จะสร้างวิหารถวายแก่ภิกษุณีสงฆ์ เหล่านางภิกษุณีจึงตั้งสุนทรีนันทา ซึ่งเป็นภิกษุณีผู้มีความเฉลียวฉลาดเป็นผู้อำนวยการสร้างแก่นายสาฬหะ ทั้งสองไปมาหาสู่กันอย่างสม่ำเสมอ โดยภิกษุณีสุนทรีนันทาเข้าไปยังเรือนของสาฬหะ โดยแจ้งว่า "จงให้มีด จงให้ขวาน จงให้ผึ่ง จงให้จอบ จงให้สิ่ว" และตัวสาฬหะเองก็ไปมาหาสู่สำนักภิกษุณีอยู่เสมอ แต่ยังไม่ได้โอกาสที่จะประทุษร้ายนางภิกษุณีรูปนี้ อย่างไรก็ตามทั้งสองมีจิตปฏิพัทธ์ต่อกัน เพราะเห็นกันอยู่ตลอด

สาฬหะหาช่องทางที่จะประทุษร้ายสุนทรีนันทา จึงได้จัดภัตตาหารถวายภิกษุณีสงฆ์ โดยเขาได้แบ่งภัตตาหารแก่ภิกษุณีที่แก่กว่าสุนทรีนันทาไว้ส่วนหนึ่ง สำหรับภิกษุณีที่อ่อนกว่าสุนทรีนันทาไว้ส่วนหนึ่ง และจัดสำรับของสุนทรีนันทาในที่กำบังนอกฝาเรือนซึ่งมิดชิด หลังสาฬหะแจ้งภิกษุณีว่าได้เวลาอาหารแล้ว พอสุนทรีนันทาเห็นเช่นนั้นก็ทราบถึงความประสงค์ของสาฬหะทันที จึงแจ้งแก่ภิกษุณีอันเตวาสินี ว่า "เธอจงไปนำบิณฑบาตมาให้เรา และผู้ใดถามถึงเรา เธอจงบอกว่าอาพาธ." ภิกษุณีอันเตวาสินีตอบกลับไปว่า "ดีแล้วพระแม่เจ้า." เมื่อสุนทรีนันทาไม่ออกมา สาฬหะจึงสอบถามกับภิกษุณีอันเตวาสินี ซึ่งภิกษุณีอันเตวาสินีตอบกลับไปว่า "อาพาธค่ะ ดิฉันจักนำบิณฑบาตไปถวาย." หลังจากนั้นสุนทรีนันทาเลี่ยงตนเองไปยังสำนักภิกษุณี แล้วทำทีชะเง้อมองหาสาฬหะบริเวณหน้าซุ้มประตูวัด เมื่อสาฬหะเดินตาม นางก็เข้าไปยังกุฏิพลางนำผ้าห่มคลุมศีรษะอยู่บนเตียง สาฬหะจึงถามว่า "แม่เจ้าไม่สบายหรือขอรับ ทำไมจึงจำวัดเสียเล่า?" ฝ่ายสุนทรีนันทา ตอบกลับไปว่า "นาย การที่สตรีรักใคร่กับคนที่เขาไม่รักตอบ ย่อมเป็นเช่นนี้แหละค่ะ." ฝ่ายสาฬหะตอบกลับไปว่า "ทำไมผมจะไม่รักแม่เจ้าขอรับ แต่ผมหาโอกาสที่จะประทุษร้ายแม่เจ้าไม่ได้ แล้วมีความกำหนัด" จากนั้นสาฬหะจึงเริ่มใช้มือเคล้าคลึงร่างกายของสุนทรีนันทา

ในขณะนั้น มีภิกษุณีชราอาพาธเท้าเจ็บอยู่ไม่ไกล ได้เห็นพฤติการณ์ของสุนทรีนันทากับสาฬหะอย่างชัดเจน และพบว่าสุนทรีนันทาเองก็มีความกำหนัดตอบกลับ ภิกษุณีชรานางนี้จึงเพ่งโทษ ติเตียน และโพนทะนาเรื่องราวให้แพร่กระจาย จนพระภิกษุนำเรื่องราวกราบทูลสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า หลังสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทราบความแล้ว ทรงกล่าวติเตียนว่า "...ดูกรภิกษุทั้งหลาย การกระทำของภิกษุณีสุนทรีนันทาไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ ไฉนภิกษุณีสุนทรีนันทาจึงได้มีความกำหนัด ยินดีการเคล้าคลึงด้วยกายของบุรุษบุคคลผู้กำหนัดเล่า การกระทำของนางนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งของชุมชนที่เลื่อมใสแล้วโดยที่แท้ การกระทำของนางเป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเป็นอย่างอื่นของชนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว."

จากนั้นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงบัญญัติสิกขาบทเพิ่มเติม ความว่า

"อนึ่ง ภิกษุณีใด มีความกำหนัด ยินดีการลูบก็ดี คลำก็ดี จับก็ดี ต้องก็ดี บีบเคล้นก็ดี ของบุรุษบุคคลผู้กำหนัด ใต้รากขวัญลงไป เหนือเข่าขึ้นมา แม้ภิกษุณีนี้ก็เป็นปาราชิก ชื่ออุพภชานุมัณฑลิกา หาสังวาสมิได้."

### ลาสิกขาบท
[thumb|จิตรกรรมฝาผนังรูปภิกษุณีสงฆ์ที่[วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร]]
ต่อมาสุนทรีนันทาตั้งครรภ์อ่อน ๆ กับสาฬหะหลานมิคารมาตา จนกระทั่งมีครรภ์แก่แล้วจึงลาสิกขาออกมาคลอดบุตร ฝ่ายภิกษุณีทั้งหลายจึงสอบถามความจริงกับพระถุลลนันทาเถรีว่า "ก็แม่เจ้ารู้อยู่ว่าภิกษุณีล่วงอาบัติปาราชิก เหตุไฉนจึงไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะเล่า?" ฝ่ายถุลลนันทาเถรีจึงตอบกลับไปว่า "โทษอันใดของเธอ นั่นเป็นโทษของดิฉัน การเสื่อมเกียรติอันใดของเธอ นั่นเป็นการเสื่อมเกียรติของดิฉัน การเลื่อมยศอันใดของเธอ นั่นเป็นการเสื่อมยศของดิฉัน การเสื่อมลาภอันใดของเธอ นั่นเป็นการเสื่อมลาภของดิฉัน ไฉนดิฉันจักบอกโทษของตน การเสื่อมเกียรติของตน การเสื่อมยศของตน การเสื่อมลาภของตนแก่คนเหล่าอื่นเล่า." ซึ่งการกระทำของพระถุลลนันทาเถรี เป็นที่ติเตียนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้ายิ่งนัก ทรงตรัสว่า "ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีถุลลนันทารู้อยู่ว่าภิกษุณีล่วงอาบัติปาราชิก ไฉนจึงไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งของชุมชนที่เลื่อมใสแล้ว โดยโดยที่แท้ การกระทำของเธอนั่น เป็นไปเพื่อความไม่เลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส และเพื่อความเป็นอย่างอื่นของชนบางพวกที่เลื่อมใสแล้ว"

จากนั้นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงบัญญัติสิกขาบทเพิ่มเติม ความว่า

"อนึ่ง ภิกษุณีใด รู้อยู่ว่าภิกษุณีล่วงอาบัติปาราชิก ไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ ในเวลาที่ภิกษุณีนั้นยังดำรงเพศอยู่ก็ดี เคลื่อนไปแล้วก็ดี ถูกนาสนะแล้วก็ดี ไปเข้ารีตเดียรถีย์เสียก็ดี ภายหลังนางจึงบอกอย่างนี้ว่า แม่เจ้า เจ้าข้า เมื่อก่อนดิฉันรู้จักภิกษุณีนั่นได้ดีทีเดียวว่า นางเป็นพี่หญิง น้องหญิง มีความประพฤติเช่นนี้และมีความประพฤติเช่นนี้แต่ดิฉันไม่โจทด้วยตน ไม่บอกแก่คณะ แม้ภิกษุณีนี้ก็เป็นปาราชิก ชื่อวัชชปฏิจฉาทิกาหาสังวาสมิได้."

## อ้างอิง
; หมายเหตุ

 *อันเตวาสินี* แปลว่า "ผู้อยู่ในสำนัก, ภิกษุผู้ขออยู่ร่วมสำนัก, ศิษย์ (ภิกษุผู้รับให้อยู่ร่วมสำนักเรียกอาจารย์)" ประกอบด้วยคำว่า *อนฺเต* แปลว่า "ใกล้, ข้างใน, ภายใน" กับคำว่า *วาสี* แปลว่า "ผู้ปรกติอยู่ (ในที่ใดที่หนึ่ง)" ในที่นี้เป็นภิกษุณี เป็นอิตถีลึงค์ลง *อินี* เป็นปัจจัย เปลี่ยนรูปเป็น *วาสินี*

; เชิงอรรถ

หมวดหมู่:ภิกษุณีชาวอินเดีย
หมวดหมู่:สมี
หมวดหมู่:บุคคลในพุทธประวัติ