เรียวจิ โนโยริ

**เรียวจิ โนโยริ** (; เกิด 3 กันยายน ค.ศ. 1938) เป็นนักเคมีชาวญี่ปุ่นผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมีกึ่งหนึ่งใน ค.ศ. 2001 ร่วมกับวิลเลียม สแตนดิช โนลส์ "สำหรับผลงานว่าด้วยปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาไครัล" ในขณะที่อีกกึ่งหนึ่งมอบให้กับคาร์ล แบร์รี ชาร์เพลส "สำหรับปฏิกิริยาออกซิเดชันที่มีตัวเร่งปฏิกิริยาไครัล"

## ประวัติการศึกษา
เรียวจิ โนโยริเกิดที่โคเบะ ในวัยเด็กเขาสนใจฟิสิกส์เนื่องจากพ่อของเขาเป็นเพื่อนสนิทกับฮิเดกิ ยูกาวะ ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ใน ค.ศ. 1949 แต่ต่อมาหลังจากเขาได้เห็นการนำเสนอเกี่ยวกับไนลอนในงานแสดงนิทรรศการอุตสาหกรรม เขาก็เริ่มเบี่ยงเบนความสนใจไปทางด้านเคมีเพราะเห็นว่าเคมีสามารถ "สร้างสิ่งที่มีคุณค่าได้จากสิ่งที่แทบไม่มีค่าอะไรเลย" โนโยริเข้าเรียนในภาควิชาเคมีอุตสาหกรรม คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกียวโตและจบการศึกษาระดับปริญญาตรีใน ค.ศ. 1961 และเข้าเรียนต่อระดับปริญญาโทด้านเคมีอุตสาหกรรมที่มหาวิทยาลัยเกียวโตเช่นกัน ระหว่าง ค.ศ. 1963 และ 1967 โนโยริทำงานเป็นผู้ช่วยวิจัยในคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกียวโต และเป็นผู้ฝึกสอนในกลุ่มวิจัยของฮิโตชิ โนซากิ เขาสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเกียวโตใน ค.ศ. 1967 และเข้าทำงานเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัยเดิมใน ค.ศ. 1968 โนโยริทำงานวิจัยหลังปริญญาเอกที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดกับอีไลอัส เจ. คอรีก่อนจะกลับไปเป็นศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยนาโงยะใน ค.ศ. 1972 โนโยริยังคงประจำอยู่ที่มหาวิทยาลัยนาโงยะและนอกจากนี้ยังเป็นประธานของศูนย์วิจัยริเก็ง ศูนย์วิจัยระดับชาติของประเทศญี่ปุ่นระหว่าง ค.ศ. 2003 และ 2015

## งานวิจัยและมุมมองด้านวิชาการ
โนโยริเชื่อมั่นในประสิทธิภาพของตัวเร่งปฏิกิริยาและเคมีสีเขียว เขาเขียนบทความหนึ่งใน ค.ศ. 2005 แสดงเจตนามุ่งมั่นไปสู่ "ความสวยงามที่ใช้ประโยชน์ได้จริงในการสังเคราะห์สาร" ในบทความดังกล่าวโนโยริกล่าวว่า "*ความสำเร็จในการคิดค้นวิธีการสังเคราะห์ที่ตรงไปตรงมาและใช้ประโยชน์ได้จริงเป็นสิ่งสำคัญสำหรับความอยู่รอดของมนุษยชาติ*" นอกจากนี้เขายังเคยกล่าวด้วยว่า "*การวิจัยนั้นเป็นไปเพื่อประเทศชาติและมนุษยชาติ ไม่ใช่เพื่อตัวนักวิจัยเอง*" โนโยริยังสนับสนุนให้นักวิทยาศาสตร์มีส่วนร่วมทางการเมืองโดยกล่าวว่า "*นักวิจัยต้องกระตุ้นความคิดเห็นของประชาชนและนโยบายของรัฐบาลเพื่อไปสู่การสร้าง[[การพัฒนาที่ยั่งยืน|สังคมที่ยั่งยืน]]ในศตวรรษที่ 21*"

โนโยริดำรงตำแหน่งประธานสภาปฏิรูปการศึกษาแห่งประเทศญี่ปุ่น ซึ่งจัดตั้งโดยอดีตนายกรัฐมนตรีชินโซ อาเบะหลังขึ้นสู่อำนาจใน ค.ศ. 2006

โนโยริเป็นที่รู้จักจากปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรโดยใช้สารประกอบโคออร์ดิเนชันของโรเดียมและรูทีเนียมเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา โดยเฉพาะสารประกอบที่มีไบแนปเป็นลิแกนด์อย่างเช่นในปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรโนโยริ ปฏิกิริยาไฮโดรจีเนชันแบบอสมมาตรของแอลคีนโดยใช้ ((*S*)-BINAP)Ru(OAc)2 ได้นำไปใช้ในการสังเคราะห์ยาระงับปวดนาโปรเซนในเชิงพาณิชย์ ในขณะที่การสังเคราะห์ยาต้านแบคทีเรียลีโวฟลอกซาซินก็ใช้กระบวนการในลักษณะเดียวกันในการเติมไฮโดรเจนลงในคีโทนโดยใช้สารเชิงซ้อนรูทีเนียม(II) ไบแนปแฮไลด์

โนโยริยังมีผลงานอื่นเกี่ยวกับการสังเคราะห์แบบอสมมาตร ผลงานหนึ่งได้แก่ปฏิกิริยาไอโซเมอไรเซชันของแอลลิลลิกเอมีนซึ่งทากาซาโงะอินเทอร์แนชันนัลคอร์พอเรชันได้นำไปใช้สังเคราะห์เมนทอลซึ่งสามารถผลิตได้ปีละ 3000 ตัน


Image:Menthol synthesis.png|

rect 6 14 131 92 :en:myrcene
rect 136 46 201 63 :en:diethylamine
rect 468 110 628 180 :en:citronellal
rect 387 112 458 135 :en:zinc bromide
rect 95 97 223 209 :en:menthol

desc bottom-left
#Notes:
#Details on the new coding for clickable images is here: 
#This image editor was used.


## การเชิดชูเกียรติ
[thumb|ศูนย์ปฏิบัติการวิทยาการวัสดุโนโยริ [มหาวิทยาลัยนาโงยะ]]
[thumb|หอประชุมโนโยริ [มหาวิทยาลัยนาโงยะ]]
thumb|ป้ายจารึกวาทะ ''จงศึกษาด้วยจิตใจที่แจ่มใสและมุ่งมั่น!'' ในมหาวิทยาลัยนาโงยะ
[thumb|โนโยริและ[ชิงยะ ยามานากะในพิธีเปิดการแข่งขันนัดชิงชนะเลิศออลเจแปนรักบี้ฟุตบอลแชมเปียนชิปครั้งที่ 50]]
รางวัลเรียวจิ โนโยริก่อตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่เรียวจิ โนโยริโดยสมาคมเคมีอินทรีย์สังเคราะห์แห่งประเทศญี่ปุ่น

ใน ค.ศ 2000 โนโยริได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยแรนเอิง ที่ซึ่งเขาเคยสอนใน ค.ศ. 1995 ต่อมาใน ค.ศ. 2005 เขาได้รับปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยเทคนิคมิวนิกและมหาวิทยาลัยแอร์เวเทฮาอาเคินในประเทศเยอรมนี และได้รับเลือกเป็นภาคีสมาชิกชาวต่างชาติแห่งราชสมาคมในปีเดียวกัน

รางวัลสำคัญที่เรียวจิ โนโยริได้รับ:

* ค.ศ. 1978 – รางวัลมัตสึนางะ
* ค.ศ. 1982 – รางวัลวัฒนธรรมชูนิจิ
* ค.ศ. 1985 – รางวัลสมาคมเคมีแห่งประเทศญี่ปุ่น
* ค.ศ. 1991 – รางวัลจอห์น จี. เคิร์กวุดจากสมาคมเคมีแห่งสหรัฐและมหาวิทยาลัยเยล
* ค.ศ. 1992 – รางวัลอาซาฮิ
* ค.ศ. 1993 – รางวัลเตตระฮีดรอน
* ค.ศ. 1995 – รางวัลสมาคมญี่ปุ่น
* ค.ศ. 1997 – รางวัลอาร์เทอร์ ซี. โคป
* ค.ศ. 1997 – เหรียญไคราลิตี
* ค.ศ. 1999 – รางวัลสมเด็จพระราชาธิบดีฟัยศ็อล
* ค.ศ. 2001 – รางวัลว็อลฟ์สาขาเคมี
* ค.ศ. 2001 – รางวัลโนเบลสาขาเคมี
* ค.ศ. 2009 – เหรียญทองโลโมโนซอฟ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*  including the Nobel Lecture December 8, 2001 *Asymmetric Catalysis: Science and Technology*

หมวดหมู่:นักเคมีชาวญี่ปุ่น
หมวดหมู่:นักเคมีอินทรีย์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาเคมี
หมวดหมู่:ชาวญี่ปุ่นผู้ได้รับรางวัลโนเบล
หมวดหมู่:บุคคลจากโคเบะ
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยเกียวโต
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยเกียวโต
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด
หมวดหมู่:บุคคลจากมหาวิทยาลัยนาโงยะ
หมวดหมู่:ภาคีสมาชิกราชสมาคมแห่งลอนดอน