การแบ่งโปแลนด์

**การแบ่งโปแลนด์** () หมายถึงการแบ่งเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 และทำให้เครือจักรภพสิ้นสุดลง ส่งผลให้โปแลนด์และลิทัวเนียสูญเสียอธิปไตยของตนเป็นเวลากว่า 123 ปี ออสเตรีย ราชอาณาจักรปรัสเซีย และจักรวรรดิรัสเซียเป็นผู้ดำเนินการแบ่งโปแลนด์ โดยตกลงควบรวมดินแดนส่วนต่าง ๆ ของเครือจักรภพเป็นของตนเอง ผ่านการยึดครองและการผนวกดินแดน

การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่งเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม ค.ศ. 1772 หลังจากสมาพันธ์บาร์พ่ายแพ้ในสงครามกับรัสเซีย การแบ่งครั้งที่สอง เกิดขึ้นภายหลังจากสงครามรัสเซีย–โปแลนด์และสมาพันธ์ตาร์กอวิตซายุติลง ทหารรัสเซียและปรัสเซียได้เข้ามาในพรมแดนของเครือจักรภพอีกครั้ง ข้อตกลงแบ่งโปแลนด์เป็นครั้งที่สอง ได้รับการลงนามในวันที่ 23 มกราคม ค.ศ. 1793 โดยที่ออสเตรียไม่ได้มีส่วนร่วมในการแบ่งครั้งนี้ การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สามเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม ค.ศ. 1795 เป็นการตอบโต้การลุกฮือกอชชุชกอที่ไม่ประสบความสำเร็จในปีก่อนหน้า การแบ่งครั้งนี้เป็นเหตุให้เครือจักรภพล่มสลายลง

ในภาษาอังกฤษ บางครั้งนิยามศัพท์ "การแบ่งโปแลนด์" ถูกใช้ในทางภูมิศาสตร์ในฐานะภูมินามวิทยา เพื่อหมายถึงดินแดนของเครือจักรภพที่ผู้แบ่งแยกแบ่งออกเป็นสามส่วน ได้แก่ ส่วนแบ่งของออสเตรีย ส่วนแบ่งของปรัสเซีย และส่วนแบ่งของรัสเซีย ในภาษาโปแลนด์มีคำศัพท์สองคำซึ่งมีความหมายต่างกัน ได้แก่*รอซบียูร์* (**') หรือรูปพหูพจน์ว่า''รอซบียอรือ'' (**') ซึ่งหมายถึงกระบวนการแบ่งแยกและผนวกโปแลนด์อย่างต่อเนื่อง และคำว่า*ซาบูร์* (**') หรือรูปพหูพจน์ว่า''ซาบอรือ'' (**') ซึ่งหมายถึงส่วนต่าง ๆ ของเครือจักรภพที่จักรวรรดิรัสเซีย ปรัสเซีย หรือออสเตรียผนวกเข้าไปเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของตนระหว่าง ค.ศ. 1772–95 ภายหลังการประชุมใหญ่แห่งเวียนนาที่จัดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1815 เขตแดนของส่วนที่ถูกแบ่งทั้งสามได้รับการกำหนดขึ้นใหม่ ฝ่ายออสเตรียได้สถาปนากาลิเซีย ขึ้นในดินแดนที่เป็นส่วนแบ่งของตน ในขณะที่รัสเซียได้วอร์ซอจากปรัสเซีย และก่อตั้งหน่วยการเมืองปกครองตนเองนามว่าคองเกรสโปแลนด์ ขึ้นในส่วนดินแดนของตน

ในประวัติศาสตร์นิพันธ์ของโปแลนด์ มีการใช้นิยาม "การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่" เพื่อกล่าวถึงการผนวกดินแดนโปแลนด์ครั้งต่อ ๆ มา โดยผู้รุกรานต่างชาติ ขึ้นอยู่กับแหล่งข้อมูลและยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ นิยามดังกล่าวอาจจะหมายถึงเหตุการณ์ใน ค.ศ. 1815 1832 1846 หรือ 1939 นิยาม "การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่" ในมุมมองปัจจุบันอาจสามารถหมายถึงชุมชนผู้พลัดถิ่นซึ่งบทบาทสำคัญในทางการเมืองอันนำไปสู่การสถาปนารัฐอธิปไตยโปแลนด์ขึ้นใหม่หลัง ค.ศ. 1918

## ประวัติ
[thumb|ภาพอุปมานิทัศน์ ''[The Troelfth Cake|เค้กของเหล่ากษัตริย์* ที่มีนัยยะเสียดสี[[First Partition of Poland|การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่ง]] แสดงให้เห็น[[เยกาเจรีนามหาราชินี|จักรพรรดินีเยกาเจรีนาที่ 2 แห่งรัสเซีย]] (ทางซ้าย) [[จักรพรรดิโยเซ็ฟที่ 2 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์|จักรพรรดิโยเซ็ฟที่ 2 แห่งออสเตรีย]] และ[[พระเจ้าฟรีดริชที่ 2 แห่งปรัสเซีย|พระเจ้าฟรีดริชมหาราช]]แห่งปรัสเซีย (ทางขวา) ทรงโต้เถียงกันเรื่องการยึดครองดินแดน ในขณะที่[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส|พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 แห่งโปแลนด์]] (กลาง) พยายามเอาพระหัตถ์ประคองมงกุฎของพระองค์ไว้]]
[[ไฟล์:Alegoria Umarlej Polski.jpg|thumb|*อุปมานิทัศน์มรณกรรมของโปแลนด์* โดย [[Włodzimierz Tetmajer|วอลอซเมียร์ เทตมาร์]] (Włodzimierz Tetmajer) อาสนวิหารเซนต์นิโคลัส [[กาลิช]]]]

ในรัชสมัยของ[[พระเจ้าววาดึสวัฟที่ 4 วาซา|พระเจ้าววาดึสวัฟที่ 4]] (ครองราชย์ ค.ศ. 1632–48) หลักการ *ลิเบอรัม วีโต* () ได้พัฒนาขึ้นเป็นกระบวนการทางรัฐสภาซึ่งตั้งอยู่บนสมมติฐานว่า "[[Szlachta|ผู้ดี/ขุนนางโปแลนด์]]" ทุกรายต่างมีสิทธิทางการเมืองเท่าเทียมกัน ดังนั้นก่อนจะกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับความยินยอมอย่างเป็นเอกฉันท์เสียก่อน แม้ว่าพระราชบัญญัติดังกล่าวจะได้รับการเห็นชอบแล้วก็ตาม แต่หากสมาชิกสภาแม้แต่เพียงผู้เดียวเชื่อว่าการกระทำดังกล่าวจะส่งผลเสียต่อเขตของตน (โดยทั่วไปแล้วหมายถึงที่ดินซึ่งสมาชิกผู้นั้นถือครอง) กระบวนการดังกล่าวก็สามารถยั้บยั้งพระราชบัญญัตินั้นได้ ดังนั้นจึงเป็นการยากที่จะลงมือกระทำการใด ๆ นอกจากนี้ *ลิเบอรัม วีโต* ยังเปิดโอกาสให้ทูตต่างชาติเข้าแทรกแซงเครือจักรภพอีกด้วย ผ่านทางการติดสินบนเหล่าขุนนาง อาจจะกล่าวได้ว่าเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียในช่วงปลาย (กลางคริสต์ศตวรรษที่ 18) ก่อนที่จะเกิดการแบ่งขึ้นนั้นตกอยู่ในสภาวะโกลาหล และมิใช่รัฐอธิปไตยโดยสมบรูณ์ หากแต่มีสถานะใกล้เคียงกับ[[เมืองขึ้น]]มากกว่า โดย[[จักรพรรดิแห่งรัสเซียทั้งปวง|จักรพรรดิรัสเซีย]]ทรงเข้าแทรกแซงกระบวนการเลือกพระประมุขของเครือจักรภพได้ ตัวอย่างที่เห็นเด่นชัดที่สุดคือการเลือกตั้งครั้งสุดท้ายซึ่ง[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส|สตาญิสวัฟ เอากุสตุส ปอญาตอฟสกี]] อดีตคนรักของ[[เยกาเจรีนามหาราชินี|จักรพรรดินีเยกาเจรีนาที่ 2 แห่งรัสเซีย]]เป็นผู้ชนะการเลือกตั้ง

ใน ค.ศ. 1730 ประเทศเพื่อนบ้านของเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย (หรือในภาษาโปแลนด์เรียกรัฐของตนอย่างลำลองว่า*แชตช์ปอสปอลีตา* **) อันประกอบไปด้วยปรัสเซีย ออสเตรีย และรัสเซีย ได้ร่วมกันลงนามในสนธิสัญญาลับเพื่อร่วมกันรักษาสถานะเดิม () หรือหากระบุอย่างเจาะจงก็คือเพื่อทำให้มั่นใจว่ากฎหมายต่าง ๆ ภายในเครือจักรภพจะไม่ได้รับการเปลี่ยนแปลง พันธมิตรของจักรวรรดิทั้งสามกลายมาเป็นที่รู้จักในโปแลนด์ในภายหลังในนาม "[[Treaty of the Three Black Eagles|พันธมิตรแห่งพญาอินทรีดำทั้งสาม]]" (หรือ "สนธิสัญญาโลเวนโวลด์", Löwenwolde's Treaty) เพราะรัฐทั้งสามต่างใช้ตรานกอินทรีดำเป็นสัญลักษณ์ (ตรงกันข้ามกับโปแลนด์ซึ่งใช้[[ตราแผ่นดินของโปแลนด์|ตรานกอินทรีขาว]]) เครือจักรภพจำต้องพึงพารัสเซียในการป้องกันตนเองจาก[[ราชอาณาจักรปรัสเซีย]]ที่เริ่มเรืองอำนาจ ซึ่งเรียกร้องดินแดนในทางตะวันตกเฉียงเหนือของเครือจักรภพ เพื่อที่จะเชื่อมดินแดนในฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออกของตนเอง ข้อเรียกร้องดังกล่าวจะส่งผลให้โปแลนด์–ลิทัวเนียเหลือแนวชายฝั่ง[[ทะเลบอลติก]]ใน[[ประเทศลัตเวีย|ลัตเวีย]]และ[[ประเทศลิทัวเนีย|ลิทัวเนีย]]เท่านั้น พระนางเยกาเจรีนาต้องทรงใช้การทูตเพื่อให้ออสเตรียยอมอยู่ข้างพระองค์

โปแลนด์–ลิทัวเนียได้วางตัวเป็นกลางใน[[สงครามเจ็ดปี]] (ค.ศ. 1756–1763) กระนั้นเครือจักรภพก็เอนเอียงไปทางฝ่ายพันธมิตรฝรั่งเศส–[[ราชาธิปไตยฮาพส์บวร์ค|ออสเตรีย]]–รัสเซีย และอนุญาตให้กองทัพรัสเซียใช้ดินแดนทางตะวันตกของเครือจักรภพเป็นฐานสำหรับเข้าโจมตีปรัสเซีย [[พระเจ้าฟรีดริชที่ 2 แห่งปรัสเซีย]]จึงทรงตอบโต้ด้วยการมีพระราชกระแสรับสั่งให้ปลอมแปลงเงินตราของเครือจักรภพ เพื่อบ่อนทำลายเศรษฐกิจของโปแลนด์–ลิทัวเนีย พระนางเยกาเจรีนาทรงบีบให้เครือจักรภพยอมรับรัฐธรรมนูญในเหตุการณ์[[Repnin Sejm|สภาเซย์มเรปนิน]] แห่ง ค.ศ. 1767 โดยดำเนินการผ่านทาง[[szlachta|ขุนนางโปแลนด์]]ซึ่งถูกรัสเซียควบคุม และเจ้าชาย[[Nicholas Repnin|นิโคไล เรปนิน]] เอกอัครราชทูตรัสเซียประจำกรุงวอร์ซอ ผู้เป็นที่มาของชื่อสภาและยังเป็นผู้บงการสภาชุดดังกล่าว (อีกทั้งยังเป็นผู้ออกคำสั่งให้เข้าจับกุมและเนรเทศผู้ไม่เห็นด้วยกับนโยบายของเขาไปยัง[[คาลูกา]] รวมไปถึง[[มุขนายก|บิชอป]][[ยูแซฟ อันด์แชย์ ซาวุสกี]] และคนอื่น ๆ) รัฐธรรมนูญใหม่นี้ยกเลิกการปฏิรูปทั้งหมดที่[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส|พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2]] ทรงประกาศใช้ใน ค.ศ. 1764 ** และกฎหมายที่มีช่องโหวต่าง ๆ อันจะส่งผลเสียต่อเครือจักรภพที่ได้รับการผ่านในรอบ 150 ปีก่อน ได้รับการรับรองว่าเป็นข้อกฎหมายที่ไม่อาจแก้ไขได้ในรัฐธรรมนูญฉบับใหม่นี้ (เรียกกันว่า *ข้อกฎหมายหลัก*, Cardinal Laws) เรปนินยังเรียกร้องให้รัสเซียสามารถเข้าปกป้องสิทธิของไพร่ในที่ดินส่วนตัวของขุนนางโปแลนด์และลิทัวเนีย เสรีภาพทางศาสนาและการเมืองให้ชาวโปรเตสแตนต์ [[อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์]] และ[[คาทอลิกตะวันออก]] รวมถึงสิทธิที่จะดำรงตำแหน่งของรัฐทุกตำแหน่ง รวมไปถึงตำแหน่งทางราชวงศ์ ซึ่งจะทำให้เชื้อพระวงศ์รัสเซียสามารถขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ถัดไปได้ สภาเซย์มเห็นชอบกับข้อเรียกร้องดังกล่าว ส่งผลให้เกิดการโต้ตอบจากคริสตชนโรมันคาทอลิกบางกลุ่มของโปแลนด์ เช่นเดียวกับความไม่พึงพอใจอย่างรุนแรงที่รัสเซียเข้าแทรกแซงกิจการภายในของเครือจักรภพ รวมไปถึงการเนรเทศเหล่าบิชอปนิกายโรมันคาทอลิกระดับสูงไปยังรัสเซีย ซึ่งเป็นสมาชิกของวุฒิสภาโปแลนด์ นำไปสู่สงคราม[[Bar Confederation|สมาพันธ์บาร์]] ระหว่าง ค.ศ. 1768–1777 สมาพันธ์ก่อตั้งขึ้นในเมือง[[Bar, Ukraine|บาร์]] โดยชาวโปแลนด์ซึ่งพยายามจะขับไล่กองกำลังรัสเซียออกจากเครือจักรภพ กองกำลังฝ่ายโปแลนด์ที่กระจัดกระจายและระเบียบวินัยย่ำแย่ไม่อาจต้านกองทัพรัสเซียได้ และประสบกับความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ ความวุ่นวายมาเพิ่มขึ้นอีกเมื่อไพร่และพวก[[คอสแซค]][[ประเทศยูเครน|ยูเครน]]ก่อกบฏขึ้นในทางตะวันออก (ต่อมาเรียกว่า[[Koliyivshchyna|กบฏโคลิยีฟเชียนา]] [ ]) ซึ่งเริ่มขึ้นใน ค.ศ. 1768 และส่งผลให้มีการสังหารหมู่[[szlachta|ขุนนางโปแลนด์]] (**) ชาวยิว [[คาทอลิกตะวันออก|ผู้ถือนิกายคาทอลิกตะวันออก]] ชนกลุ่มน้อย และนักบวชนิกายโรมันคาทอลิก ก่อนที่จะถูกปราบปรามโดยรัสเซียและทหารโปแลนด์ฝ่ายรัฐบาล การลุกฮือครั้งนี้ทำให้เครือจักรภพถูกจักรวรรดิออตโตมันเข้าแทรกแซง โดยมีฝรั่งเศสและออสเตรียที่นับถือนิกายโรมันคาทอลิกให้การสนับสนุน ฝ่ายสมาพันธ์บาร์และฝรั่งเศสเสนอยก[[Podolia|โพโดเลีย]] และ[[Volhynia|วอยยาเนีย]] รวมไปถึงการนำเครือจักรภพเข้าเป็นรัฐในอารักขา เพื่อแลกกับการสนับสนุนด้านอาวุธจาก[[จักรวรรดิออตโตมัน]]

ใน ค.ศ. 1769 [[ราชาธิปไตยฮาพส์บวร์ค]]ได้ทำการผนวกดินแดน[[Spiš|สปีช]] ซึ่งเป็นดินแดนขนาดเล็ก และใน ค.ศ. 1770 ก็ได้ผนวก[[นอวือซอญตช์]]และ[[นอวือตาร์ก]]เพิ่ม ดินแดนเหล่านี้มีความสำคัญเพราะเป็นพื้นที่ที่มีการเผชิญหน้าระหว่างโปแลนด์และ[[ราชอาณาจักรฮังการี|ฮังการี]] ซึ่งเป็นหนึ่งในดินแดนภายใต้การปกครองของราชวงศ์ฮาพส์บวร์ค อย่างไรก็ตาม ฝ่ายจักรวรรดิออตโตมัน สมาพันธ์บาร์และทหารอาสาชาวฝรั่งเศสและชาติยุโรปอื่น ๆ ก็พ่ายแพ้ต่อกองกำลังรัสเซียและฝ่ายรัฐบาลโปแลนด์โดยมีบริเตนใหญ่ให้ความช่วยเหลือ ในขณะที่รัสเซียกำลังขยับขยายเข้าไปในไครเมียและเหล่าราชรัฐในแถบแม่น้ำดานูบ (ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ราชวงศ์ฮาพส์บวร์คหมายตาไว้มาเป็นระยะเวลานาน) พระเจ้าฟรีดริชที่ 2 แห่งปรัสเซียและจักรพรรดินีมาเรีย เทเรซา ทรงเป็นกังวลว่าการที่จักรวรรดิออตโตมันพ่ายแพ้จะส่งผลเสียต่อสมดุลอำนาจในยุโรปตะวันออกอย่างรุนแรง พระเจ้าฟรีดริชจึงทรงริเริ่มแผนเตรียมการแบ่งโปแลนด์ เพื่อช่วยทำให้ดุลอำนาจในยุโรปตะวันออกกลับมาสมดุลอีกครั้ง

=== การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่ง ===

[[ไฟล์:Polish-Lithuanian Commonwealth 1773-1789.PNG|thumb|right|300px|เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียภายหลังจากการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่ง ในฐานะรัฐในอารักขาของจักรวรรดิรัสเซีย (ค.ศ. 1773–89)]]

ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1772 ข้อตกลงเรื่องการแบ่งโปแลนด์ก็ได้รับการลงนามในกรุง[[เวียนนา]] เมื่อถึงต้นเดือนสิงหาคม ทหารรัสเซีย ปรัสเซีย และออสเตรียก็เข้ายึดครองพื้นที่ต่าง ๆ ตามที่ตกลงกันระหว่างประเทศทั้งสาม กระนั้น ก็มีการสู้รบและการปิดล้อมเกิดขึ้นหลายครั้งเนื่องจากทหารของฝ่ายสมาพันธ์และเหล่าอาสาสมัครฝรั่งเศสไม่ยอมจำนน (โดยเฉพาะใน[[ตือแญตส์]] [[ตแชนสตอคอวา]]และ[[กรากุฟ]])
มีการออกคำแถลงการณ์ยึดครองในวันที่ 5 สิงหาคม ค.ศ. 1772 สร้างความประหลาดใจให้แก่ประชากรของเครือจักรภพที่กำลังเหนื่อยล้าจากการปราบปราม[[Bar Confederation|สมาพันธ์บาร์]] เกินกว่าจะทำการต่อต้านการยึดครองได้อย่างมีประสิทธิภาพ
จากนั้นสันธิสัญญาว่าด้วยการแบ่งโปแลนด์จึงได้รับการให้สัตยาบัน (Ratified) โดยประเทศผู้ลงนามในวันที่ 22 กันยายน ค.ศ. 1772 ทำให้[[พระเจ้าฟรีดริชที่ 2 แห่งปรัสเซีย|พระเจ้าฟรีดริชที่ 2]] ทรงยินดีในความสำเร็จของพระองค์เอง ปรัสเซียได้ผนวกพื้นที่ส่วนมากของ[[ปรัสเซียหลวง]] (ยกเว้น[[กดัญสก์|เมืองดันท์ซิช]]) อันเป็นดินแดนของผู้พูดภาษาเยอรมัน ที่คั่นกลางระหว่าง[[ราชอาณาจักรปรัสเซีย]]และ[[แคว้นชายแดนบรันเดินบวร์ค]] ซึ่งอยู่ภายใต้การปกครองของ[[ราชวงศ์โฮเอินท์ซ็อลเลิร์น]]ทั้งคู่ ปรัสเซียยังได้ผนวกดินแดนเอลม์ลันด์ (Ermland; ภาษาโปแลนด์เรียกว่า[[Warmia|วาร์เมีย]] [Warmia]) พื้นที่ทางเหนือของภูมิภาค[[Greater Poland|วีแยลกอปอลสกา]] ตามแนว[[Noteć|แม่น้ำโนเตซ]] ([[Netze District|เขตเน็ตเซ]]) และพื้นที่ส่วนหนึ่งของภูมิภาค[[Kujawy|กูยาวือ]] (แต่ไม่รวม[[ตอรุญ]])  ในด้านของออสเตรียนั้น แม้[[จักรพรรดินีมาเรีย เทเรซา]]จะทรงวิพากษ์วิจารณ์การแบ่งโปแลนด์อยู่บ้าง แต่รัฐบรุษ[[Wenzel Anton, Prince of Kaunitz-Rietberg|เว็นท์เซิล อันโทน เจ้าชายแห่งเคานีท-ไรยแบร์ค]] ก็มีความภาคภูมิใจที่ออสเตรียได้ส่วนแบ่งเป็นจำนวนมาก อันได้แก่[[Salt mining|เหมืองเกลือ]]อันอุดมสมบรูณ์ของเมือง[[Bochnia|บ็อกเนีย]]และ[[Wieliczka|เวียลิกซ์กา]] ออสเตรียยังได้เมือง[[Zator, Lesser Poland Voivodeship|ซาตอร์]]และเอาช์วิทซ์ ([[ออชฟีแยญชิม]]) ส่วนหนึ่งของภูมิภาค[[Lesser Poland|มาวอปอลสกา]] อันประกอบด้วยส่วนหนึ่งของเทศมณฑล (Counties) [[กรากุฟ]]กับ[[ซันดอมีแยช]] อีกทั้งยังได้ภูมิภาค[[Galicia (Eastern Europe)|กาลิเซีย]]ทั้งภูมิภาค และได้พื้นที่ของเมือง[[กรากุฟ]]อีกเล็กน้อยด้วย [[เยกาเจรีนามหาราชินี|จักรพรรดินีเยกาเจรีนาที่ 2 แห่งรัสเซีย]] ก็ทรงพึงพอพระทัยเช่นกัน แม้จะทรงเสีย[[Galicia (Eastern Europe)|กาลิเซีย]]ให้แก่[[ราชาธิปไตยฮาพส์บวร์ค|ออสเตรีย]]ก็ตาม ด้วย "เอกสารทางการทูต" (Diplomatic document) ฉบับนี้ รัสเซียจึงได้เข้าครองส่วนหนึ่งของ[[Livonia|ภูมิภาคลิโวเนีย]] ที่ยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของเครือจักรภพ และ[[ประเทศเบลารุส|เบลารุส]]ตะวันออก อันประกอบด้วยเทศมณฑล[[วีเชปสก์]] [[Polotsk|โปลัตสก์]] และ[[Mstsislaw|มชชิสเลา]]
[[ไฟล์:Rejtan Upadek Polski Matejko.jpg|thumb|300px|*ไรยตานที่สภาเซย์ม ค.ศ. 1773* (Rejtan at Sejm 1773) ภาพวาดสีน้ำมันบนผืนผ้าใบโดยยัน มาเตย์โก (Jan Matejko), ค.ศ. 1866 จัดแสดงที่[[Royal Castle, Warsaw|ปราสาทหลวงวอร์ซอ]]]]

การแบ่งครั้งนี้ทำให้เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียเสียดินแดนร้อยละ 30 และประชากรครึ่งหนึ่ง (คิดเป็นจำนวน 4 ล้านคน) ของตน ซึ่งโดยส่วนมากแล้วเป็นประชากรที่ไม่มีเชื้อสายโปแลนด์ การที่ปรัสเซียยึดพื้นที่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของโปแลนด์ ทำให้ปรัสเซียสามารถเข้าควบคุมการค้าขายกับต่างประเทศของเครือจักรภพได้ร้อยละ 80 จากทั้งหมด อีกทั้งยังตั้งภาษีศุลกากรไว้สูงมาก จึงเท่ากับว่าปรัสเซียเป็นผู้เร่งให้เกิดการล่มสลายของเครือจักรภพ

หลังจากที่ได้เข้ายึดครองดินแดนส่วนต่าง ๆ ตามที่ตกลงกันไว้ มหาอำนาจผู้กระทำการแบ่งทั้งสามได้เรียกร้องให้[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส|พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2]] และ[[Sejm walny I Rzeczypospolitej|สภาเซย์ม]]รับรองการกระทำของพวกเขา เมื่อเห็นแล้วว่าไม่มีความช่วยเหลือใด ๆ จะมาถึงในระยะเวลาอันใกล้นี้ กอปรกับการที่กองทัพของชาติทั้งสามเข้ายึดครองกรุงวอร์ซอเพื่อบีบบังคับให้มีการเรียกประชุมสภาด้วยกำลัง เครือจักรภพไม่มีทางเลือกอื่นใดอีกนอกจากการยินยอมตอบสนองต่อข้อเรียกร้องของพวกเขาแต่โดยดี รัฐสภาชุดที่ได้ชื่อว่า[[Partition Sejm|สภาเซย์มแบ่งดินแดน]] (Partition Sejm) ที่สมาชิกฝ่ายค้านถูกกองทัพรัสเซียข่มขู่ จึงลงนามในสนธิสัญญาส่งมอบดินแดนในวันที่ 18 กันยายน ค.ศ. 1773 และสละการอ้างสิทธิ์ของเครือจักรภพในดินแดนที่ถูกยึดครองไปพร้อมกันด้วย

=== การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สอง ===

[[ไฟล์:Rzeczpospolita Rozbiory 2.png|thumb|300px|right|เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย ภายหลังจากการแบ่งครั้งที่สอง (ค.ศ. 1793)]]
[[ไฟล์:Medal commemorating the reunification of Western Rus, reverse.jpeg|200px|right|thumb|เหรียญที่ระลึกการทัพของรัสเซีย ค.ศ. 1793]]
เมือถึง ค.ศ. 1790 เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียก็อ่อนแอลงอย่างมาก จนถึงขั้นที่ต้องจำยอมเข้าเป็นพันธมิตรกับปรัสเซียผู้เป็นศัตรู [[Polish–Prussian alliance|กติกาสัญญาโปแลนด์–ปรัสเซีย ค.ศ. 1790]] จึงได้รับการลงนาม เงื่อนไขของกติกาสัญญานี้เป็นหนึ่งในสาเหตุที่นำไปสู่การแบ่งโปแลนด์–ลิทัวเนียในอีกสองครั้งถัดมา

[[Constitution of May 3, 1791|รัฐธรรมนูญเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1791]] ได้ให้สิทธิทางการเมืองแก่ชนชั้นกระฎุมพี อีกทั้งยังได้ทำการแยกอำนาจของรัฐบาลออกเป็นสามฝ่าย และแก้ไขผลเสียที่ได้รับมาจากเหตุการณ์[[Repnin Sejm|สภาเซย์มแรปญิน]] การปฏิรูปเหล่านี้กระตุ้นให้ประเทศเพื่อนบ้านเริ่มทำการเคลื่อนไหวในเชิงก้าวร้าว โดยอ้างว่าโปแลนด์ได้ตกเป็นเหยื่อของ[[Jacobin (politics)|ลัทธิฌากอแบ็ง]] (Jacobinism) ลัทธิทางการเมืองหัวรุนแรงที่ได้กำลังได้รับความนิยมอย่างสูงในฝรั่งเศส ณ ขณะนั้น กองกำลังรัสเซียจึงเข้ารุกรานเครือจักรภพใน ค.ศ. 1792

ใน[[Polish–Russian War of 1792|สงครามป้องกันรัฐธรรมนูญ]] ฝ่าย[[Targowica Confederation|สมาพันธ์ทาร์กอวิตสกา]]ของเหล่า[[Magnates of Poland and Lithuania|ผู้มีอิทธิพล]] (Magnate) ชาวโปแลนด์ผู้มีแนวคิดอนุรักษนิยมและนิยมรัสเซีย ต่อสู้กับกองกำลังของชาวโปแลนด์ที่สนับสนุนรัฐธรรมนูญ โดยฝ่ายทาร์กอวิตสกาเชื่อว่ารัสเซียจะช่วยพวกตนในการนำหลัก[[Golden Liberty|เสรีภาพทองคำ]]กลับคืนมา ฝ่ายสนับสนุนรัฐธรรมนูญโปแลนด์ที่ถูกทอดทิ้งโดยปรัสเซียผู้เป็นพันธมิตร และต้องเผชิญหน้ากับกองกำลังของฝ่ายทาร์กอวิตสกาและกองทัพรัสเซียแต่เพียงผู้เดียวจึงประสบกับความพ่ายแพ้ ปรัสเซียได้ลงนามในสนธิสัญญากับรัสเซีย อันมีเนื้อหาว่าปรัสเซียเห็นควรด้วยในการเพิกถอนการปฏิรูปของโปแลนด์ และประเทศทั้งสองจะได้ดินแดนส่วนหนึ่งของเครือจักรภพ ใน ค.ศ. 1793 ผู้แทนใน[[Grodno Sejm|สภาเซย์มกรอดนอ]] รัฐสภาชุดสุดท้ายของเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย ยอมรับข้อเรียกร้องด้านดินแดนของรัสเซีย โดยที่กองทัพรัสเซียได้ทำการล้อมเมืองกรอดนอซึ่งเป็นสถานที่ประชุมอยู่ ในการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สองนี้ รัสเซียและปรัสเซียได้ผนวกดินแดนจำนวนมาก จนทำให้เหลือเพียงหนึ่งในสามของประชากรจากปี 1772 เท่านั้นที่ยังคงอยู่ในดินแดนโปแลนด์ ปรัสเซียตั้งชื่อดินแดนใหม่ที่ได้มานี้ว่า[[South Prussia|มณฑลปรัสเซียใต้]] โดยมี[[ปอซนัญ|โพเซ็น]] (และภายหลังย้ายไปวอร์ซอ) เป็นเมืองหลักของมณฑลใหม่นี้

ฝ่ายสมาพันธ์ทาร์กอวิตสกา ผู้ไม่ได้คาดว่าจะมีการแบ่งเกิดขึ้นอีกครั้ง และ[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส]] ผู้ทรงเข้าร่วมกับพวกเขาในช่วงท้ายสงคราม ต่างสูญเสียการสนับสนุนและเกียรติภูมิ (Prestige) ของตนเองเป็นอย่างมาก ในทางตรงกันข้าม ฝ่ายปฏิรูปกลับยิ่งได้รับการสนับสนุนเพิ่มขึ้น และนำไปสู่[[Kościuszko Uprising|การลุกฮือกอชชุชกอ]]ใน ค.ศ. 1794

=== การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สาม ===

กองกำลังผู้ก่อการกำเริบของ[[ตาแดอุช กอชชุชกอ|กอชชุชกอ]]ได้รับชัยชนะบ้างในช่วงแรก แต่ในท้ายที่สุดแล้วพวกเขาก็พ่ายแพ้ต่อจักรวรรดิรัสเซียผู้มีกองกำลังมากกว่า เมื่อเห็นว่าว่าความไม่สงบเพิ่มขึ้นในดินแดนที่เหลืออยู่ของเครือจักรภพ ชาติมหาอำนาจผู้กระทำการแบ่งจึงตัดสินใจแก้ปัญหาด้วยการขจัดรัฐเอกราชโปแลนด์ออกไปจากแผนที่ ในวันที่ 24 ตุลาคม ค.ศ. 1795 ผู้แทนของชาติทั้งสามได้ลงนามในสนธิสัญญาแบ่งดินแดนที่เหลืออยู่ของเครือจักรภพระหว่างชาติของตน [[Alexander Bezborodko|อะเลคซันดร์ เบซบรอดโค]] หนึ่งในผู้วางแนวทางนโยบายการต่างประเทศคนสำคัญของรัสเซีย เป็นผู้ถวายคำแนะนำให้กับ[[เยกาเจรีนามหาราชินี|จักรพรรดินีเยกาเจรีนาที่ 2]] ในเรื่องการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สองและครั้งที่สาม

จากการแบ่งครั้งนี้ รัสเซียได้พื้นที่  ประขากร 1.2 ล้านคน และ[[วิลนีอัส|เมืองวิลนีอัส]] ปรัสเซียได้พื้นที่  (ต่อมาได้รับการจัดตั้งเป็น[[New East Prussia|มณฑลปรัสเซียตะวันออกใหม่]]และ[[New Silesia|มณฑลไซลีเชียใหม่]]) ประชากรจำนวน 1&nbsp;ล้านคน พร้อมเมืองวอร์ซอ ส่วนออสเตรียได้พื้นที่  พร้อมประชากร 1.2&nbsp;ล้านคน และเมือง[[ลูบลิน]]กับกรากุฟ

== บทสรุป ==
ในด้านประชากร โปแลนด์เสียประชากรของตนไปสี่ถึงห้าล้านคนจากการแบ่งครั้งที่หนึ่ง (ประมาณหนึ่งในสามจากประชากร 14 ล้านคนก่อนเกิดการแบ่ง)  หลังจากการแบ่งครั้งที่สอง โปแลนด์เหลือประชากรในการปกครองของตนประมาณ 4 ล้านคนเท่านั้น เท่ากับว่าโปแลนด์–ลิทัวเนียเสียอีกหนึ่งส่วนสามของจำนวนประชากรก่อนเกิดการแบ่ง หรือครึ่งหนึ่งของประชากรที่เหลือจากการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่หนึ่ง การแบ่งครั้งที่สามทำให้ปรัสเซียได้ส่วนแบ่งประชากรประมาณร้อยละ 23 จากจำนวนประชากรทั้งหมดของเครือจักรภพ ในขณะที่ออสเตรียได้ส่วนแบ่งร้อยละ 32 และรัสเซียได้ส่วนแบ่งร้อยละ 45


([[Piotr S. Wandycz|เปียตรอ วันดิซ]] เสนอการประมาณการอัตตราร้อยละของดินแดนทั้งหมดที่ถูกผนวกที่แตกต่างออกไปจากตารางด้านบนเล็กน้อย โดยส่วนแบ่งของออสเตรียเป็นร้อยละ 18 ปรัสเซียร้อยละ 20 และรัสเซียร้อยละ 62) 

ระหว่าง[[สงครามนโปเลียน]] และช่วงเวลาที่ตามมาหลังสงครามสิ้นสุด พรมแดนของชาติผู้กระทำการแบ่งมีการเปลี่ยนแปลงอยู่หลายครั้ง ทำให้อัตราร้อยละในตารางด้านบนมีการเปลี่ยนแปลง ท้ายที่สุดแล้ว รัสเซียกลายเป็นผู้ถือครองดินแดนของอดีตเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียเอาไว้มากที่สุด โดยปรัสเซียและออสเตรียยอมสละดินแดนบางส่วนในส่วนแบ่งของตนให้ หลังจาก[[การประชุมใหญ่แห่งเวียนนา]] รัสเซียได้ถือครองดินแดนร้อยละ 82 ของโปแลนด์ เมื่อเทียบจากพรมแดนของเครือจักรภพก่อน ค.ศ. 1772 (นับรวมพื้นที่ของ[[คองเกรสโปแลนด์]] ซึ่งเป็น[[รัฐหุ่นเชิด]]เข้าไปด้วย) ออสเตรียถือครองร้อยละ 11 และปรัสเซียร้อยละ 7

== ผลที่ตามมา ==
[[ไฟล์:Map of the partition of the Kingdom of Poland and the Grand Duchy of Lithuania from 1799.jpg|thumb|แผนฉบับหนึ่ง เขียนหัวว่า "แผนที่ของราชอาณาจักรโปแลนด์และแกรนด์ดัชชีลิทัวเนีย รวมไปถึงซาโมกิเทีย (Samogitia) และคูร์ลันด์ แบ่งเขตตามการแบ่งแยก และราชอาณาจักรปรัสเซีย" จาก ค.ศ. 1799]]
[[พระเจ้าสตาญิสวัฟที่ 2 เอากุสตุส]] ผู้อยู่ภายใต้การอารักขาจากกองทัพรัสเซีย เสด็จไปยัง[[ฆโรดนา|กรอดนอ]] ที่ซึ่งพระองค์กระทำการ[[Abdication|สละราชสมบัติ]]ในฐานะพระมหากษัตริย์แห่งเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย เมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน ค.ศ. 1795 หลังจากนั้นพระองค์จึงเสด็จไปยัง[[เซนต์ปีเตอส์เบิร์ก]] เมืองหลวงของจักรวรรดิรัสเซีย สถานที่ที่พระองค์จะประทับอยู่ตลอดพระชนม์ชีพที่เหลือ การกระทำนี้เป็นไปเพื่อช่วยยืนยันว่ารัสเซียจะถูกมองในฐานะชาติผู้มีความสำคัญที่สุดในบรรดาผู้กระทำการแบ่ง

ด้วยผลกระทบจากการแบ่ง ชาวโปแลนด์จึงถูกบีบให้พยายามเสาะหาช่องทางการเปลี่ยนแปลงสถานะเดิม (Status quo) ของทวีปยุโรป กวี นักการเมือง ขุนนาง นักเขียน และศิลปินชาวโปแลนด์หลายคนต่างถูกบีบให้ย้ายถิ่นฐาน (เป็นที่มาของศัพท์ "[[Great Emigration|การอพยพครั้งใหญ่]]") ซึ่งกลายมาเป็นนักปฏิวัติในคริสต์ศตวรรษที่ 19 อีกทั้งยังทำให้ความปรารถนาในเสรีภาพกลายมาเป็นนิยามหนึ่งของ[[Romanticism in Poland|แนวคิดจินตนิยมโปแลนด์]] (Polish romanticism)  นักปฏิวัติชาวโปแลนด์ได้เข้าร่วมการก่อการกำเริบใน[[ราชอาณาจักรปรัสเซีย|ปรัสเซีย]] [[จักรวรรดิออสเตรีย|ออสเตรีย]] และ[[จักรวรรดิรัสเซีย|รัสเซีย]]อยู่หลายครั้ง [[Polish Legions (Napoleonic period)|กองทหารโปแลนด์]] (Polish Legions) ต่อสู้เคียงข้าง[[จักรพรรดินโปเลียนที่ 1|จักรพรรดินโปเลียน]] ชาวโปแลนด์ยังมีส่วนร่วมใน[[การปฏิวัติ ค.ศ. 1848|กระแสการปฏิวัติ ค.ศ. 1848]] (โดยเฉพาะ[[Hungarian Revolution of 1848|การปฏิวัติในฮังการี]])  อย่างกว้างขวาง ภายใต้คำขวัญ *เพื่อเสรีภาพของเราและของท่าน*

รัฐโปแลนด์จะถูกรื้อฟื้นขึ้นมาอีกครั้ง โดยมีอาณาเขตที่เล็กลงกว่าเดิม เมื่อจักรพรรดินโปเลียนทรงสถาปนา[[ดัชชีวอร์ซอ]]ใน ค.ศ. 1807 หลังจากพระองค์ประสบกับความพ่ายแพ้ และการบังคับใช้สนธิสัญญา[[การประชุมใหญ่แห่งเวียนนา]]ใน ค.ศ. 1815 [[คองเกรสโปแลนด์|ราชอาณาจักรคองเกรสโปแลนด์]]ที่ถูกรัสเซียครอบงำจึงเข้ามาแทนที่ หลังเสร็จสิ้นการประชุมใหญ่แห่งเวียนนาแล้ว รัสเซียจึงได้ส่วนแบ่งในดินแดนโปแลนด์มากกว่าเดิม (รวมไปถึง[[วอร์ซอ|เมืองวอร์ซอ]]) และหลังจากปราบปราม [[November Uprising|การก่อการกำเริบใน ค.ศ. 1831]] สิทธิ์ปกครองตนเองของราชอาณาจักรคองเกรสถูกเพิกถอน และชาวโปแลนด์ต้องเผชิญกับการถูกยึดทรัพย์ การเนรเทศ (Deportation) การถูกบังคับให้รับราชการทหาร และการสั่งปิดมหาวิทยาลัย หลังจาก [[January Uprising|การก่อการกำเริบใน ค.ศ. 1863]] [[Russification|นโยบายแผลงเป็นรัสเซีย]] (Russification) ถูกนำมาบังคับใช้ในโรงเรียนระดับมัธยมศึกษาของชาวโปแลนด์ ทำให้อัตราการรู้หนังสือลดลงอย่างมาก ในดินแดนโปแลนด์ที่เป็นส่วนแบ่งของออสเตรีย ซึ่งกลายมาเป็นดินแดนชื่อว่า[[Kingdom of Galicia and Lodomeria|กาลิเซีย]] ชาวโปแลนด์มีอิสระเสรีกว่า และได้รับอนุญาตให้มีผู้แทนในรัฐสภาและสามารถก่อตั้งมหาวิทยาลัยของตนเองได้ กรากุฟและ[[ลวิว|เล็มแบร์ค]] (ลวุฟ/ลวิว) กลายมาเป็นศูนย์กลางของการศึกษาและวัฒนธรรมโปแลนด์ ในขณะเดียวกัน ปรัสเซียใช้[[Germanisation of Poles during the Partitions|นโยบายแผลงเป็นเยอรมัน]] กับระบบการศึกษาทุกระดับชั้นของชาวโปแลนด์ที่อยู่ภายใต้การปกครอง และไม่ได้มีความเคารพต่อวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมของโปแลนด์มากไปกว่าจักรวรรดิรัสเซียเลย ใน ค.ศ. 1916 [[ราชอาณาจักรโปแลนด์ (ค.ศ. 1917–1918)|ราชอาณาจักรโปแลนด์]] [[รัฐบริวาร]]ของ[[จักรวรรดิเยอรมัน]]และ[[จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี]] ได้รับการจัดตั้งขึ้นโดย[[ฝ่ายมหาอำนาจกลาง]]ในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ภายหลังการการยอมแพ้ของฝ่ายมหาอำนาจกลางต่อ[[ฝ่ายสัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง|ฝ่ายสัมพันธมิตรตะวันตก]] ความโกลาหลจาก[[การปฏิวัติรัสเซีย]]และ[[สนธิสัญญาแวร์ซาย]] โปแลนด์จึงสามารถกลับมามีเอกราชอย่างเต็มตัวอีกครั้งหลังผ่านไปกว่า 123 ปี

== การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่ ==
[[ไฟล์:Occupation of Poland 1939.png|right|thumb|250px|การแบ่งโปแลนด์ตาม[[กติกาสัญญาโมโลตอฟ–ริบเบินทร็อพ|กติกาสัญญาเยอรมัน-โซเวียต]] การแบ่งดินแดนของโปแลนด์ใน ค.ศ. 1939–1941]]
ศัพท์ "การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่" อาจหมายถึงการแบ่งดินแดนโปแลนด์ครั้งถัด ๆ มา รวมไปถึง:
* การแบ่ง[[ดัชชีวอร์ซอ]] ณ [[การประชุมใหญ่แห่งเวียนนา]] หลังการสิ้นสุดของ[[Napoleonic era|สมัยนโปเลียน]] ใน ค.ศ. 1815
* การควบรวม "[[คองเกรสโปแลนด์|ราชอาณาจักรคองเกรส]]" เข้ากับรัสเซียใน ค.ศ. 1832 [[Free City of Cracow|เสรีนครกรากุฟ]] เข้ากับออสเตรียใน ค.ศ. 1846 และการควบรวม[[Grand Duchy of Posen|แกรนด์ดัชชีโพเซ็น]]เข้ากับปรัสเซียใน ค.ศ. 1848
* [[Occupation of Poland (1939–1945)|การแบ่งโปแลนด์ใน ค.ศ. 1939]] ระหว่าง[[นาซีเยอรมนี]]และ[[สหภาพโซเวียต]] ตาม[[กติกาสัญญาโมโลตอฟ–ริบเบินทร็อพ]]
หากให้ยอมรับเหตุการณ์มากกว่าหนึ่งเหตุการณ์ด้านบนนี้เป็นการแบ่งโปแลนด์ อาจจะสามารถนับจำนวนครั้งการแบ่งได้ถึงห้า หก หรือเจ็ดครั้ง แต่การใช้ศัพท์เหล่านี้ก็ไม่สามารถพบเห็นได้บ่อยนัก (ตัวอย่างเช่น ในหนังสือ *ก็อดส์เพลย์กราวด์* ของ[[Norman Davies|นอร์แมน เดวียส์]] กล่าวถึงการสถาปนาดัชชีวอร์ซอใน ค.ศ. 1807 ว่าเป็นการแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่ การประชุมใหญ่แห่งเวียนนาใน ค.ศ. 1815 เป็นการแบ่งครั้งที่ห้า การลงนามใน[[สนธิสัญญาเบรสท์-ลีตอฟสก์]] เมื่อ ค.ศ. 1918 เป็นการแบ่งครั้งที่หก การแบ่งโปแลนด์ระหว่างนาซีเยอรมนีและสหภาพโซเวียตใน ค.ศ. 1939 เป็นการแบ่งครั้งที่เจ็ด) 

ศัพท์ "การแบ่งโปแลนด์ครั้งที่สี่" ยังถูกใช้ในคริสต์ศตววรรษที่ 19 และ 20 เพื่อกล่าวถึงชุมชนผู้พลัดถิ่น ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องอย่างมากในความพยายามกอบกู้เอกราชโปแลนด์ บางครั้ง คนกลุ่มนี้ถูกเรียกว่า[[Polish diaspora|โพโลเนีย]] ชุมชนนอกประเทศเหล่านี้มักจะทำหน้าที่ช่วยสนับสนุนทางด้านการเงินหรือการทหารให้กับความพยายามฟื้นฟูรัฐชาติโปแลนด์ การเมืองภายในชุมชนผู้พลัดถิ่นได้รับผลกระทบอย่างมากจากความเป็นไปในและรอบ ๆ แผ่นดินเกิด และการเมืองในแผ่นดินโปแลนด์ก็ได้รับผลกระทบจากชุมชนผู้พลัดถิ่นเช่นกัน เหตุการณ์เช่นนี้ดำเนินไปเป็นเป็นเวลาหลายทศวรรษ

== ในทางประวัติศาสตร์นิพนธ์ ==
การค้นคว้าเมื่อไม่นานมานี้อ้างว่าการแบ่งโปแลนด์เกิดขึ้นในขณะที่เริ่มมีสิ่งบ่งชี้ว่าเครือจักรภพกำลังเริ่มฟื้นตัวเองอย่างช้า ๆ และมองว่าการแบ่งสองครั้งหลังเป็นสิ่งที่ช่วยส่งเสริมการปฏิรูปในเครือจักรภพ อีกทั้งยังเป็นการสื่อว่าประเทศเพื่อนบ้านมองว่าเครือจักรภพอาจกลายเป็นภัยคุกคามต่อพวกตนในภายหลัง

ดังเช่นที่นักประวัติศาสตร์[[Norman Davies|นอร์แมน เดวียส์]]ได้กล่าวไว้ว่า เป็นเพราะ[[balance of power (international relations)|หลักสมดุลแห่งอำนาจ]] ถูกถือปฏิบัติอยู่ในขณะนั้น ผู้สังเกตการณ์ที่อยู่รวมสมัยกับการแบ่งจึงยอมรับ "คำแก้ต่างอันทรงภูมิธรรม" ของรัฐผู้กระทำการแบ่ง นักประวัติศาสตร์สมัยคริสต์ศตวรรษที่ 19 จากเหล่าประเทศที่กระทำการแบ่งโปแลนด์ เช่น [[Sergey Solovyov (historian)|เซียร์เกย์ โซโลยอฟ]] นักวิชาการชาวรัสเซีย และกลุ่มนักวิชาการในคริสต์ศตวรรษที่ 20 ซึ่งได้รับอิทธิพลทางความคิดจากเขา ได้แย้งว่าการแบ่งโปแลนด์เป็นการกระทำที่มีเหตุผล อันเนื่องมาจากการที่[[เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย]] ได้เสื่อมโทรมลงจนทำให้ถูกแบ่งนั้น เป็นเพราะหลักการที่ไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ของ ** ทำให้การตัดสินใจเกี่ยวกับเรื่องที่ต้องการความเด็ดขาด เช่น การปฏิรูปทางสังคมเป็นวงกว้าง แทบเป็นไปไม่ได้เลย โซโลยอฟยังเน้นย้ำอย่างเจาะจงถึงความแตกต่างในด้านวัฒนธรรม ภาษา และศาสนา ระหว่างชนชั้นสูงและชนชั้นล่างของสังคมในพื้นที่ทางตะวันออกของเครือจักรภพ ที่ซึ่งเกษตรกร[[Belarusians|ชาวเบลารุส]]และ[[Ukrainians|ชาวยูเครน]]ผู้เป็น[[ทาสติดที่ดิน]] นับถือนิกายออทอดอกซ์ นักเขียนชาวรัสเซียหลายรายมักเน้นย้าถึงความเกี่ยวโยงกันทางประวัติศาสตร์ของเบลารุส ยูเครน และรัสเซีย ในฐานะที่ต่างก็เคยเป็นส่วนหนึ่งของ[[จักรวรรดิรุสเคียฟ]] อาณาจักรรัสเซียโบราณในสมัยกลางที่ปกครองโดย[[Rurik dynasty|ราชวงศ์รูลิค]] ดังเช่นที่เห็นได้จากข้อเขียนของ[[Nikolay Karamzin|นีโคไล คารามซิน]] ที่ว่า: "ให้พวกต่างชาติประณามการแบ่งโปแลนด์ไปเถิด: เราเพียงแค่นำสิ่งที่เป็นของของเราคืนมา" นักประวัติศาสตร์ชาวรัสเซียมักเน้นว่ารัสเซียทำการผนวกเฉพาะพื้นที่ที่มีชาวยูเครนและเบโลรัสเซีย (เบลารุส) ซึ่งเป็นกลุ่มชาติพันธ์สลาฟตะวันออกอาศัยอยู่เป็นหลักเท่านั้น แม้[[Ruthenians|ชาวรูทีเนีย]] (ชื่อที่ชาวต่างชาติใช้เรียกกลุ่มชาติพันธ์สลาฟตะวันออก) จะไม่ได้มีความยินดีที่พวกตนได้ตกอยู่ภายใต้การปกครองของรัสเซีย มากไปกว่าเมื่อครั้งที่อยู่ภายใต้การปกครองของโปแลนด์เลย คำอ้างดังกล่าวยังละเลยการผนวกพี้นที่ที่มีชาวโปแลนด์และลิทัวเนียอาศัยอยู่เป็นหลักในการแบ่งโปแลนด์ครั้งหลังด้วย อีกเหตุผลหนึ่งสำหรับแบ่งโปแลนด์ได้รับการเสนอขึ้นมาโดยเหล่านักเขียนชาวรัสเซียใน[[Russian Enlightenment|ยุคเรืองปัญญา]] เช่น [[Gavrila Derzhavin|กาวิลลา เดอชาวิน]] [[Denis Fonvizin|เดนิส ฟอนวิซิน]] และ[[อะเลคซันดร์ พุชกิน]] นักเขียนเหล่านี้ต่างเน้นย้ำถึงความเสื่อมโทรมของรัฐคาทอลิกโปแลนด์ และมีความจำเป็นที่จะต้องถูก "ทำให้ศิวิไลซ์" โดยบรรดาประเทศเพื่อนบ้าน

กระนั้น บุคคลในคริสต์ศตวรรษที่ 19 แสดงความกังขาต่อการแบ่งมากกว่า ยกตัวอย่าง เช่น เซอร์[[Robert Phillimore|โรเบิร์ต พิลลิมอร์]] นักกฎหมายชาวบริติช ให้ความเห็นว่าการแบ่งโปแลนด์เป็นการละเมิด[[กฎหมายระหว่างประเทศ]] [[Heinrich Bernhard Oppenheim|ไฮน์ริช เบิร์นฮาร์ท อ็อพเพินไฮม์]] นักกฎหมายชาวเยอรมัน ก็มีมุมมองที่คล้ายกัน นักประวัติศาสตร์ในยุคก่อนหน้านั้นที่ทำการแย้งเหตุผลดังกล่าวของการแบ่งโปแลนด์ยังรวมไปถึง [[Jules Michelet|ฌูล มีเชอเล]] นักประวัติศาสตร์ชาวฝรั่งเศส [[Thomas Babington Macaulay|ทอมัส บาบิงตัน แม็คอูเลย์]] นักประวัติศาสตร์และนักการเมืองชาวบริติช และ [[เอ็ดมันด์ เบิร์ก]] ผู้วิพากษวิจารณ์ความผิดทำนองคลองธรรม (Immorality) ของการแบ่ง

นักวิชาการหลายคนให้ความสนใจเกี่ยวกับแรงจูงใจทางเศรษกิจของชาติผู้ทำการแบ่ง แยชือ ตชาแยฟสกี (Jerzy Czajewski) เขียนไว้ว่า ชาวรัสเซียในแถบชนบทได้ทำการหลบหนีมายัง[[เครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย]] เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 และเป็นจำนวนมากพอจนกลายเป็นปัญหาสำคัญสำหรับรัฐบาลรัสเซีย และส่งผลต่อการตัดสินใจแบ่งเครือจักรภพด้วย การแบ่งโปแลนด์ช่วยยุติปัญหานี้ลง กองทัพรัสเซียทำการรุกล้ำเข้ามาในพื้นที่ของเครือจักรภพ เหตุผลอย่างเป็นทางการคือเพื่อจับกุมผู้หลบหนี แต่ในความเป็นจริงแล้วกลับลักพาตัวประชากรท้องถิ่นหลายรายกลับไปด้วย [[Hajo Holborn|ฮาโจ โฮลบอร์น]] ตั้งข้อสังเกตว่าปรัสเซียหมายจะเข้าควบคุมการค้าธัญพีชในแถบบอลติกที่ได้กำไรมาก ผ่านทางเมืองดันท์ซิช ([[กดัญสก์]]) 

นักวิชาการบางรายใช้ศัพท์ 'ภาค' (Sector) เพื่อกล่าวถึงพื้นที่ที่ประกอบไปด้วยมรดกวัฒนธรรมและเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ของโปแลนด์ (ไม่ใช่โปแลนด์-ลิทัวเนีย) ซึ่งสามารถอาจสืบย้อนไปไกลได้ถึงช่วงแรก ๆ ของรัฐชาติโปแลนด์

== ปฏิกิริยาจากรัฐอื่น ==
[[จักรวรรดิออตโตมัน]] เป็นหนึ่งในสองรัฐที่ปฏิเสธที่จะยอมรับการแบ่งโปแลนด์ (อีกรัฐหนึ่งคือ[[Afsharid Iran|จักรวรรดิเปอร์เชีย]])  และสงวนที่ในพิธีต้อนรับคณะทูตานุทูตไว้เพื่อรอการมาถึงของเอกอัครราชทูตจาก[[Names of Poland#Lechia|เลคิสถาน]] (โปแลนด์)

"" เพลงชาติของประเทศอิตาลี มีการกล่าวถึงการแบ่งโปแลนด์ด้วย

ใน *เดอะเฟเดอราลลิสต์เปเปอร์ส* การแบ่งโปแลนด์ (ซึ่งกำลังดำเนินอยู่ในขณะนั้น) เป็นหัวข้อสำคัญที่ถูกนำมาอภิปราย โดยมีการอ้างถึงโครงสร้างของรัฐบาลโปแลนด์ และการที่มันถูกเข้าแทรกแซงโดยอิทธิพลของต่างชาติในข้อเขียนหลายฉบับ (เช่น [[Federalist No. 14|เฟเดอราลลิสต์ หมายเลข 14]] [[Federalist No. 19|เฟเดอราลลิสต์ หมายเลข 19]] [[Federalist No. 22|เฟเดอราลลิสต์ หมายเลข 22]] และ[[Federalist No. 39|เฟเดอราลลิสต์ หมายเลข 39]] เป็นต้น) เพื่อเป็นอุทาหรณ์ให้แก่เหล่าผู้ร่าง[[รัฐธรรมนูญสหรัฐ]]

== ดูเพิ่ม ==
* [[Subdivisions of the Polish–Lithuanian territories following the partitions|การแบ่งเขตการปกครองของดินแดนโปแลนด์–ลิทัวเนียหลังจากการแบ่งโปแลนด์]]
* [[Administrative division of the Polish–Lithuanian Commonwealth|การแบ่งเขตการปกครองของเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย]]
* [[Ambassadors and envoys from Russia to Poland (1763–1794)|เอกอัครราชทูตและรัฐทูตรัสเซียประจำโปแลนด์ (ค.ศ. 1763–1794)]]
* [[Three Emperors' Corner|มุมสามจักรพรรดิ]] สถานที่ซึ่งพรมแดนของจักรวรรดิรัสเซีย ออสเตรีย และเยอรมัน ในพื้นที่ของอดีตเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนียมาบรรจบกัน

== หมายเหตุ ==


== อ้างอิง ==


== อ่านเพิ่ม ==
* Lewitter, L. R. "The Partitions of Poland" *History Today* (Dec 1958) 8#12 pp 813–820.
* Lewitter, Lucjan R. "The Partitions of Poland" in A. Goodwyn, ed. *The New Cambridge Modern History: vol 8 1763–93* (1965) pp.&nbsp;333–59.
* Lord, Robert. *The second partition of Poland; a study in diplomatic history* (1915) [https://archive.org/details/secondpartitiono00lord online]
* Lukowski, Jerzy. *The Partitions of Poland 1772, 1793, 1795* (1998) ; [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=3315 online review]
* McLean, Thomas. *The Other East and Nineteenth-Century British Literature: Imagining Poland and the Russian Empire'' (Palgrave Macmillan, 2012) pp.&nbsp;14–40.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Krzysztof Wroński, Rozbiory Polski w XVIII w. " ich uwarunkowania i skutki 
* Where Is Poland? สื่อมัลติมีเดียสร้างโดยเว็บไซต์ Culture.pl เป็นการแนะแนวเกี่ยวกับโปแลนด์ในช่วง 123 ปีที่ถูกแบ่งดินแดน 

*
หมวดหมู่:โปแลนด์ที่ถูกยึดครองทางทหาร
ป
หมวดหมู่:คริสต์ทศวรรษที่ 1770 ในเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย
หมวดหมู่:คริสต์ทศวรรษที่ 1790 ในเครือจักรภพโปแลนด์–ลิทัวเนีย