ฟาโรห์อเปปิ

**อาเปป**ิ (หรือ **อะโพฟิส** ในภาษากรีก) เป็นผู้ปกครองชาวฮิกซอสในบริเวณอียิปต์ล่างในช่วงสมัยราชวงศ์ที่สิบห้า และช่วงปลายสมัยระหว่างกลางที่สอง (หลักฐานทางโบราณคดีสามารถเชื่อมโยงพระองค์เข้ากับชั้นวัฒนธรรม ดี/3 ที่แหล่งโบราณคดีตัล อัดฎ็อบอะฮ์ และช่วงกลางยุคสำริด II ซี ในภูมิภาคเลแวนต์ตอนใต้

ตามบันทึกพระนามแห่งตูริน พระองค์ทรงครองราชย์ในบริเวณดินแดนตอนเหนือของอียิปต์เป็นระยะเวลาประมาณสี่สิบปี ในช่วงครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 16 ก่อนคริสตกาล แม้ว่าโดยทางการแล้วพระองค์จะทรงมีอำนาจเฉพาะในตอนล่างขแงอาณาจักร แต่ในทางปฏิบัติ พระองค์สามารถแผ่อิทธิพลครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของอียิปต์ในช่วงต้นรัชสมัย พระองค์ทรงมีพระชนมชีพยืนยาวกว่าฟาโรห์คาโมส ซึ่งเป็นฟาโรห์จากอีกราชวงศ์ที่ปกครองอยู่ทางตอนใต้ของอียิปต์ แต่เสด็จสวรรคตก่อนถึงรัชสมัยฟาโรห์อาห์โมสที่ 1

## พระนาม

### พระนามฮอรัส
พระนามฮอรัสของพระองค์คือ "สเฮเทป-ทาวี" ซึ่งได้รับการยืนยันจากหลักฐานเพียงสองชิ้นเท่านั้น (หนึ่งในนั้นปรากฏร่วมกับพระนาม "อา-เคนเอน-เร") โดยปรากฏบนแท่นบูชาถวายเครื่องสักการะ และบนบล็อกหินที่ค้นพบที่บูบัสติส

### พระนามครองราชย์
พระนาม "เนบ-เคเพช-เร" (*nb ḫpš rˁ*) "อา-เคนเอน-เร" (*ˁ3 ḳn n rˁ*) และ "อา-อูเซอร์-เร" (*ˁ3 wsr rˁ*) เป็นพระนามครองราชย์ของพระองค์ ซึ่งเป็นพระนามที่ผู้ปกครองพระองค์เดียวกันนี้ทรงใช้ในช่วงเวลาต่าง ๆ ของรัชสมัย เดิมทีนักไอยคุปต์วิทยาบางส่วนเคยเชื่อว่ามีฟาโรห์สองพระองค์ที่ทรงใช้พระนาม อาเปปิ ได้แก่ "อาอูเซอร์เร อาเปปิ" และ "อาเคนเอนเร อาเปปิ" อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันเป็นที่ยอมรับแล้วว่า ฟาโรห์คามูดิ เป็นผู้สืบราชบัลลังก์ต่อจากฟาโรห์อาเปปิที่เมืองอวาริส และมีเพียงฟาโรห์พระองค์เดียวเท่านั้นที่มีพระนามว่า อาเปปิ หรือ อะโพฟิส "เนบเคเพชเร" (แปลว่า "สุริยเทพราทรงเป็นเจ้าแห่งพลัง") เป็นพระนามครองราชย์แรกของฟาโรห์อาเปปิ ต่อมาในช่วงกลางรัชสมัย ผู้ปกครองชาวฮิกซอสพระองค์นี้ได้ทรงเปลี่ยนไปใช้พระนาม "อาเคนเอนเร" (แปลว่า "พลังแห่งสุริยเทพราอันยิ่งใหญ") และในช่วงประมาณทศวรรษสุดท้ายของการครองราชย์ พระองค์ทรงเลือกใช้ "อาอูเซอร์เร" เป็นพระนามครองราชย์พระนามสุดท้าย ทั้งนี้ แม้พระองค์จะเปลี่ยนแปลงพระนามครองราชย์ แต่ความหมายของ "อาเคนเอนเร" และ "อาอูเซอร์เร" w,jได้แตกต่างกันในเชิงการแปล

### พระนามส่วนพระองค์
พระนามส่วนพระองค์ของพระองค์คือ "อาเปปิ" (หรืออาจจะเขียนได้อีกรูปแบบว่า "อิเปปิ" ซึ่งเขียนในภาษาอียิปต์ว่า *ipp(i)*) ซึ่งในภาษากรีกได้กลายรูปเป็น "อะโพฟิส" (Ἄποφις)

## รัชสมัย
ที่แหล่งโบราณคดีตัล อัดฎ็อบอะฮ์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองอวาริส ในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ตะวันออกของอียิปต์ล่าง รัชสมัยของฟาโรห์อะโพฟิสสามารถเชื่อมโยงได้กับชั้นวัฒนธรรม ดี/3 ในช่วงปลายสมัยการปกครองของชาวฮิกซอส ขณะเดียวกัน ในบริเวณเลแวนต์ตอนใต้ ช่วงเวลาดังกล่าวสัมพันธ์กับช่วงกลางยุคสำริด II ซี ซึ่งมีอายุราว 1600/1590 ถึง 1550 ปีก่อนคริสตกาล ส่วนช่วงปลายยุคสำริด I เอ ในบริเวณเลแวนต์ตอนเหนือเริ่มต้นขึ้นภายหลังการทำสงครามโดยชาวฮิตไทต์ในรัชสมัยของกษัตริย์มูร์ซิลิที่ 1 เมื่อราว 1590 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งรวมถึงการล่มสลายของราชอาณาจักรยัมฮัดที่เมืองอเลปโป ตลอดจนการทำลายเมืองบริวาร เช่น เอบลา เป็นต้น การรุกรานของชาวฮิตไทต์ในซีเรียอาจเป็นปัจจัยกระตุ้นให้เกิดการอพยพของผู้ลี้ภัยเข้าสู่บริเวณคานาอัน ในขณะเดียวกัน ฟาโรห์อาห์โมสที่ 1 ทรงขึ้นครองราชย์ที่เมืองธีบส์เมื่อราว 1571/1570 ปีก่อนคริสตกาล (ตามการกำหนดลำดับเหตุการณ์แบบสูง) และสามารถพิชิตเมืองอวาริสได้ประมาณ 1560 ปีก่อนคริสตกาล ก่อนจะดำเนินการขับไล่ชาวฮิกซอสออกจากบริเวณเลแวนต์ตอนใต้ต่อไป อันเป็นการสิ้นสุดของช่วงกลางยุคสำริด II ซี

ฟาโรห์คาโมส ซึ่งเป็นฟาโรห์พระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ที่สิบเจ็ด ได้กล่าวถึง ฟาโรห์อาเปปิ ว่าทรงเป็น "ผู้นำแห่งเรทเจนู" บนจารึกหินชิ้นหนึ่ง ซึ่งบ่งชี้ถึงภูมิหลังที่เกี่ยวข้องกับพื้นที่บริเวณคานาอันของผู้ปกครองชาวฮิกซอสพระองค์นี้

แม้ว่าฟาโรห์อาเปปิจะทรงมีอำนาจเหนือรัฐบริวารอื่น ๆ และดำรงความสัมพันธ์ทางการค้าที่สงบสุขกับราชวงศ์ที่สิบเจ็ดที่มีศูนย์อำนาจอยู่ที่เมืองธีบส์ ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ แต่ในที่สุดอาณาจักรของชาวอียิปต์พื้นเมืองก็สามารถฟื้นคืนอำนาจได้ และชาวฮิกซอสถูกขับไล่ออกจากอียิปต์ภายในเวลาไม่เกินสิบห้าปีภายหลังการสวรรคตของพระองค์
[thumb|ด้ามมีดสั้นทำด้วยอิเล็กตรัมของทหารผู้สังกัดฟาโรห์ชาวฮิกซอส พระนามว่า อาเปปิ แสดงภาพทหารกำลังล่าสัตว์ด้วยคันธนูสั้นและดาบจารึกระบุว่า "เทพผู้สมบูรณ์ เจ้าแห่งสองแผ่นดิน เนบเคเพชเร อาเปปิ" และ "ผู้ติดตามแห่งเจ้านายของตน เนเฮเมน" วัตถุดังกล่าวถูกค้นพบจากบริบทการฝังศพ[ซักกอเราะฮ์ ปัจจุบันอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ลักซอร์]]
ฟาโรห์อาเปปิทรงมักจะยึดอนุสรณ์สถานของฟาโรห์พระองค์ก่อน ๆ แทนที่จะทรงสร้างอนุสรณ์สถานของพระองค์เอง โดยการจารึกพระนามของพระองค์ทับลงบนสฟิงซ์สองตัวของฟาโรห์อเมนเอมฮัตที่ 2 และรูปสลักสองชิ้นของฟาโรห์อิมีเรเมชาว ทั้งนี้ เชื่อกันว่าฟาโรห์อาเปปิได้ทรงแย่งชิงราชบัลลังก์ของอียิปต์เหนือภายหลังการสวรรคตของผู้ปกครองก่อนหน้า คือ ฟาโรห์คยาน เนื่องจากฟาโรห์คยานได้ทรงแต่งตั้งพระโอรสของพระองค์ คือ ยานัสซิ ให้เป็นผู้สืบราชบัลลังก์ในฐานะผู้ปกครองเชื้อสายต่างชาติ ต่อมา ฟาโรห์อาเปปิมีผู้สืบราชบัลลังก์ คือ ฟาโรห์คามูดิ ซึ่งเป็นผู้ปกครองชาวฮิกซอสองค์สุดท้าย ขณะที่ฟาโรห์อาห์โมสที่ 1 ซึ่งเป็นผู้ทรงขับไล่ผู้ปกครองชาวฮิกซอสออกจากอียิปต์ ได้ทรงสถาปนาราชวงศ์ที่สิบแปดขึ้น

ในแวดวงไอยคุปต์วิทยายังมีการถกเถียงกันว่าฟาโรห์อาเปปิได้ทรงปกครองอียิปต์บนด้วยหรือไม่ โดยมีการค้นพบวัตถุหลายชิ้นที่มีพระนามของพระองค์ ซึ่งน่าจะมีแหล่งผลิตจากเมืองธีบส์ และอียิปต์บน ตัวอย่างเช่น กริชที่มีพระนามของกษัตริย์ ซึ่งถูกซื้อจากตลาดศิลปะในลักซอร์ และขวานที่ไม่ทราบแหล่งที่มา ซึ่งเรียกพระองค์ว่า "พระองค์ ผู้ทรงเป็นที่รักของเทพโซเบค เจ้าแห่งซูเมนู" โดยเมืองซูเมนูในปัจจุบันอยู่ที่อัลมะฮามีด อัลกิบะลียะฮ์ ห่างจากธีบส์ไปทางใต้ประมาณ 24 กิโลเมตร นอกจากนี้ ยังมีเศษภาชนะหินที่ค้นพบในสุสานแห่งหนึ่งในธีบส์ อย่างไรก็ตาม วัตถุทั้งหมดนี้อาจถูกนำเข้ามายังอียิปต์บนผ่านการค้า หลักฐานที่ก่อให้เกิดข้อถกเถียงมากกว่าคือบล็อกหินที่ปรากฏพระนามของพระองค์ซึ่งพบที่อัลญะบะลัยน์ ซึ่งเคยถูกตีความว่าเป็นหลักฐานของกิจกรรมการก่อสร้างในอียิปต์บน และจึงถูกใช้สนับสนุนแนวคิดว่าชาวฮิกซอสปกครองอียิปต์บนด้วย อย่างไรก็ตาม เนื่องจากบล็อกหินดังกล่าวมีขนาดไม่ใหญ่ นักวิชาการจำนวนมากในปัจจุบันจึงเห็นว่าอาจถูกเคลื่อนย้ายมายังอัลญะบะลัยน์ภายหลังการปล้นสะดมเมืองหลวงของชาวฮิกซอส และไม่อาจใช้เป็นหลักฐานยืนยันการปกครองของฮิกซอสในอียิปต์บนได้

มีการค้นพบตราประทับสคารับที่ปรากฏพระนามครองราชย์ของฟาโรห์พระองค์นี้ที่ตัล อัลอัจญูลในฉนวนกาซา และได้รับการจัดทำบัญชีโดยฟลินเดอร์ส พีทรีในปี ค.ศ. 1933

บันทึกปาปิรุสคณิตศาสตร์ไรนด์ ซึ่งลงเวลาไว้ปีที่ 33 แห่งการครองราชย์ของฟาโรห์อาเปปิ และในด้านหลังยังมีการลงเวลาไว้ปีที่ 11 แห่งการครองราชย์ของผู้ปกครองที่ไม่ทราบพระนาม ซึ่งเชื่อกันว่าอาจเป็นฟาโรห์คามูดิ หรือฟาโรห์อาห์โมสที่ 1

## พระราชพงศาวลี
[thumb|สฟิงซ์ของฟาโรห์[ฟาโรห์อเมเนมเฮตที่ 3|อเมนเอมฮัตที่ 3 ซึ่งถูกจารึกพระนามใหม่เป็นขอฟาโรห์อาเปปิ อีกครั้งหนึ่ง จัดเป็นหนึ่งในกลุ่มที่เรียกว่า "สฟิงซ์ฮิกซอส" ]]
มีการบันทึกถึงพระภคินีหรือพระขนิษฐาทั้งสองพระองค์ ได้แก่ พระนางทานิ และพระนางซิวัต โดยปรากฏพระนามของพระนางทานิบนประตูของศาลเจ้าแห่งหนึ่งในเมืองอวาริส และบนฐานของแท่นถวายเครื่องบูชา (เบอร์ลิน 22487) ซึ่งระบุว่าพระองค์เป็นพระภคินีหรือพระขนิษฐาของฟาโรห์อาเปปิ และปรากฏพระนามของพระนางซิวัตบนชามที่ค้นพบในประเทศสเปน

มีการกล่าวถึง "เจ้าชายอาเปปิ" ซึ่งปรากฏพระนามบนตราประทับ (ปัจจุบันเก็บรักษาอยู่ที่กรุงเบอร์ลิน) โดยมีความเป็นไปได้สูงว่าเป็นพระโอรสของพระองค์ นอกจากนี้ ฟาโรห์อาเปปิยังมีพระราชธิดาพระนามว่า เฮริต โดยมีการค้นพบภาชนะของพระองค์ในสุสานแห่งหนึ่งที่เมืองธีบส์ ซึ่งบางครั้งถูกระบุว่าเป็นสุสานของฟาโรห์อเมนโฮเทปที่ 1 ข้อเท็จจริงนี้อาจบ่งชี้ว่าในช่วงเวลาหนึ่ง พระราชธิดาของพระองค์อาจได้อภิเษกสมรสกับฟาโรห์แห่งธีบส์ อย่างไรก็ตาม ภาชนะดังกล่าวอาจเป็นเพียงวัตถุที่ถูกนำมาจากเมืองอวาริสภายหลังการชัยชนะเหนือชาวฮิกซอสของฟาโรห์อาห์โมสที่ 1

## หลักฐานทางโบราณคดี
หลักฐานที่ปรากฏพระนามของฟาโรห์อาเปปิ ได้รับการจัดทำบัญชีโดยไรโฮลต์ (ไรโฮลต์ 1997:385 แฟ้ม 15/5) โดยสามารถจำแนกตามพระนามครองราชย์ได้ดังนี้

### หลักฐานที่ปรากฏพระนาม "เนบเคเพชเร"
เป็นพระนามครองราชย์พระนามแรกของฟาโรห์อะโพฟิส

* ตัล อัลยะฮูดียะฮ์ (อียิปต์ล่าง): พบภาชนะหนึ่งชิ้น

### หลักฐานที่ปรากฏพระนาม "อาเคนเอนเร"
thumb|แท่นถวายเครื่องบูชาที่มีการจารึกพระนามครองราชย์ "อาเคนเอนเร" (ไคโร ซีจี 23073)
เป็นพระนามครองราชย์ที่สองของฟาโรห์อะโพฟิส

* ตัล อัดฎ็อบอะฮ์ (ที่เมืองอวาริส อียิปต์ล่าง): แท่นถวายเครื่องบูชา ซึ่งมีการอุทิศรองแด่เทพเซธ เจ้าแห่งอวาริส

### หลักฐานที่ปรากฏพระนาม "อาอูเซอร์เร"
เป็นพระนามครองราชย์ที่สามของฟาโรห์อะโพฟิส

* อัลมูเญการ์ (ประเทศสเปน): ภาชนะของพระภคินีหรือพระขนิษฐาของกษัตริย์ ซึ่งพบในจุดที่ถูกเคลื่อนย้ายไปจากตำแหน่งเดิม
* ตัล อัดฎ็อบอะฮ์ (ที่เมิองอวาริส อียิปต์ล่าง): ศาลเจ้าของพระภคินีหรือพระขนิษฐาของกษัตริย์
* ดะรอ อะบู อันนะญา (อียิปต์บน): ภาชนะหนึ่งชิ้น
* คาร์นัก (ที่เมืองธีบส์ อียิปต์บน): จารึกหินของฟาโรห์คาโมส
* อัลมะฮามีด อัลกิบะลียะฮ์: ใบขวานที่มีคำอุทิศแด่เทพโซเบค เจ้าแห่งซูเมนู
* อัลญะบะลัยน์ (อียิปต์บน): ทับหลัง
* ธีบส์ (อียิปต์บน): บันทึกปาปิรุสไรนด์ ซึ่งลงเวลาไว้ปีที่ 33 (เดิมมาจากอียิปต์ล่าง)
* ไม่ทราบแหล่งที่มา: ฐานแท่นถวายเครื่องบูชาของพระภคินีหรือพระขนิษฐาของกษัตริย์ (ถูกยึดมาใช้ใหม่) ซึ่งเดิมอุทิศแด่เทพมอนตู เจ้าแห่งวาเซต (สันนิษฐานว่ามาจากอัลมะดามูด)
* ไม่ทราบแหล่งที่มา: ภาชนะหนึ่งชิ้น
* ไม่ทราบแหล่งที่มา: ตราประทับสคารับในกรอบทองคำ
* ไม่ทราบแหล่งที่มา: ตราประทับสคารับจำนวน 9 ชิ้น

## หลักฐานทางโบราณคดีที่ไม่ร่วมสมัย
บันทึกพระนามแห่งตูริน ได้ระบุระยะเวลาการครองราชย์ของผู้ปกครองชาวฮิกซอสพระองค์หนึ่งมากกว่า 40 ปี ซึ่งมีความเป็นไปได้สูงว่าเป็นของฟาโรห์อะโพฟิส แม้ว่าพระนามของพระองค์จะสูญหายไปในช่องว่างของเอกสาร

### ลัทธิบูชาเทพเซธ
ในสมัยรามเสส มีการบันทึกว่า ฟาโรห์อาเปปิทรงนับถือเทพเซธในลักษณะเอกเทวนิยมโดยมีข้อความว่า "กษัตริย์อะโพฟิสทรงเลือกเทพเซธเป็นเจ้าเหนือพระองค์ พระองค์มิได้ทรงบูชาเทพองค์ใดในแผ่นดินทั้งหมด นอกจากเทพเซธ" ยัน อัสมันน์ ให้ความเห็นว่า เนื่องจากชาวอียิปต์โบราณไม่อาจจินตนาการถึงเทพเจ้าที่ "โดดเดี่ยว" (ไร้ความสัมพันธ์กับเทพองค์อื่น) และปราศจากบุคลิกได้ เทพเซธซึ่งเป็นเทพแห่งทะเลทราย และได้รับการบูชาแต่เพียงองค์เดียวในกรณีนี้ จึงถูกมองว่าเป็นตัวแทนของพลังแห่งความชั่วร้าย ยิ่งไปกว่านั้น นักวิชาการโดยทั่วไปเห็นว่าบันทึกเกี่ยวกับลักษณะคล้ายเอกเทวนิยมของฟาโรห์อาเปปิ อาจเป็นการวิพากษ์เชิงอ้อมต่อความพยายามที่เป็นที่ถกเถียงอย่างมากของฟาโรห์อะเคนอาเตนในยุคหลัง ซึ่งทรงพยายามยกระดับเทพอาเตน เทพสุริยะผู้เป็นองค์อุปถัมภ์ของพระองค์ ให้มีสถานะสูงสุดเหนือเทพองค์อื่น

## ดูเพิ่มเติม

* รายพระนามฟาโรห์

## อ้างอิง

### แหล่งข้อมูล

* 
* 

## อ่านเพิ่มเติม

* 
* 

หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์ที่สิบห้า