ประคอง นิมมานเหมินท์

**[[ศาสตราจารย์พิเศษ]] ดร.ประคอง นิมมานเหมินท์** (27 พฤษภาคม 2482 - ) นักวิชาการผู้เชี่ยวชาญภาษาไทยและวรรณคดีไทยเป็นผู้บุกเบิกการศึกษาวรรณกรรมท้องถิ่นด้วยการเขียนวิทยานิพนธ์เรื่อง "ลักษณะวรรณกรรมภาคเหนือ" และจากนั้นยังมีผลงานศึกษาเปรียบเทียบวรรณกรรมไทยและวรรณกรรมชนชาติไทจำนวนมาก

ปัจจุบันดำรงตำแหน่ง ศาสตราจารย์พิเศษ ประจำภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นราชบัณฑิต ประจำสำนักศิลปกรรม ราชบัณฑิตยสภา

## ประวัติการศึกษา
* สำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษา จากโรงเรียนดาราวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่
* **พ.ศ. 2505 - อักษรศาสตรบัณฑิต** สาขาวิชาภาษาไทย จากภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
* **พ.ศ. 2509 - อักษรศาสตรมหาบัณฑิต** สาขาวิชาภาษาไทย จากภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
* **พ.ศ. 2517 - M.S.** (Education) Mankato State University ประเทศสหรัฐอเมริกา
* **พ.ศ. 2530 - อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต** สาขาวิชาภาษาไทย จากภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

## ประวัติการทำงาน
* **พ.ศ. 2509 - 2518 ** อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ปทุมวัน (ขณะนั้นคือ วิทยาลัยการศึกษาปทุมวัน)
* **พ.ศ. 2518 - 2542 ** อาจารย์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ และรองศาสตราจารย์ประจำภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตามลำดับกระทั่งเกษียณอายุราชการ
* **พ.ศ. 2548** ดำรงตำแหน่ง "ศาสตราจารย์พิเศษ"
* **1 กุมภาพันธ์ 2531 - 31 พฤษภาคม 2538**ผู้อำนวยการสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
* **1 ตุลาคม 2541 - 31 มีนาคม 2542** หัวหน้าภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

## เกียรติประวัติ
* **ราชบัณฑิต สาขาวรรณกรรมพื้นเมือง ประเภทวรรณศิลป์ สำนักศิลปกรรม [[ราชบัณฑิตยสภา]]** นับตั้งแต่วันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2554
* กรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย ราชบัณฑิตยสถาน
* กรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมท้องถิ่นไทย ภาคอีสาน ราชบัณฑิตยสถาน
* กรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมท้องถิ่นไทย ภาคเหนือ ราชบัณฑิตยสถาน
* กรรมการรณรงค์เพื่อภาษาไทย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
* กรรมการอำนวยการวิจัย สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ
* ประธานคณะกรรมการบริหารโครงการสารานุกรมไทย ภาคกลาง โดยความร่วมมือระหว่างธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) และ สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (2536-2543)

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

 สาขามนุษยศาสตร์

## เกียรติคุณที่ได้รับ
* รางวัลงานวิจัยดีเด่น เงินทุนรัชดาภิเษกสมโภช พ.ศ. 2532 จากงานวิจัยเรื่อง มหากาพย์ท้าวบาเจือง : การศึกษาเชิงวิเคราะห์
* ครูภาษาไทยดีเด่น ระดับอุดมศึกษา กรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2535
* รางวัลพระเกี้ยวทองคำประจำปีพ.ศ. 2542-2543 จากคณะกรรมการรณรงค์เพื่อภาษาไทย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะมีผลงานศึกษาค้นคว้าและเผยแพร่ความรู้ด้านวรรณคดีไทยโดยเฉพาะวรรณคดีท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง
* เกียรติบัตรจากกระทรวงวัฒนธรรม ในฐานะเป็นผู้มีคุณูปการต่อการอนุรักษ์วรรณกรรมท้องถิ่น เมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2546

## ความชำนาญพิเศษ
ภาษาไทย, ภาษาบาลีและสันสกฤต, ภาษาถิ่น, วรรณคดีไทย (วรรณกรรมโบราณ), คติชนวิทยา, วรรณกรรมท้องถิ่น, นิทานพื้นบ้าน, วรรณกรรมชนชาติไท, ชาติพันธุ์วิทยา

## ผลงานทางวิชาการ

### วิทยานิพนธ์
* **ลักษณะ[[วรรณกรรมภาคเหนือ]]** (วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย, พ.ศ. 2508)
* **[[มหากาพย์]]เรื่องท้าวบางเจือง : การศึกษาเชิงวิเคราะห์** (วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย, พ.ศ. 2530)

### ตำราและหนังสือ
* **คติชนศึกษา** (ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2524)
* **คำขับค่าวจ้าวเจืองหาญ [[มหากาพย์]]พื้นถิ่นไทลื้อ** (จัดพิมพ์โดย สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2546)
* **[[นิทานพื้นบ้าน]]ศึกษา** (โครงการตำราคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2543)
* **[[ภาษาถิ่น]]** (เขียนร่วมกับ รศ.ซ่อนกลิ่น พิเศษสกลกิจ; มหาวิทยาลัยรามคำแหง, 2524)
* **[[มหาชาติ]]ลานนา : การศึกษาในฐานะวรรณกรรมท้องถิ่น** (สมาคมสังคมศาสตร์แห่งประเทศไทย, 2520)
* **มองภาษา** (สำนักพิมพ์แม่คำผาง, 2547)
* **ย่าขวัญข้าว : วรรณกรรมเพื่อการสืบสานประเพณีพื้นถิ่น** (จัดพิมพ์โดย สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549)
* **ลานนาไทยคดี** (บรรณาธิการ; ศูนย์หนังสือเชียงใหม่, 2519)
* **สารานุกรมวัฒนธรรมไทยภาคกลาง** (บรรณาธิการ, ทั้งชุด 15 เล่ม รวมกว่า 7,000 หน้า; มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทยจัดพิมพ์เนื่องในพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ, 5 ธันวาคม 2542)
* **อาป่มไทใต้คง [[นิทาน]]กับสังคม** (เขียนร่วมกับ ตาว เชิงหวา; สำนักพิมพ์แม่คำผาง, 2542)

### บทความในหนังสือ
* **กาพยสารวิลาสินี และกาพยคันถะ : ตำราฉันทลักษณ์ไทยที่เขียนเป็นภาษาบาลี** ใน *กตัญชลี ที่ระลึกในงานเกษียญอายุราชการ รองศาสตราจรย์ ดร.ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา* (คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2533)
* **ฉันท์วรรณพฤติและมาตราพฤติ : วรรณคดีคำสอนในรูปตำราฉันท์** ใน *200 ปี กวีแก้ว กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส* (ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2533)
* **นิทานพื้นบ้านไทย** ใน *สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนโดยพระราชประสงค์ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เล่มที่ 26* (มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ, 2545)
* **[[นิทานพื้นบ้าน]]** ใน *สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนโดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ฉบับเสริมการเรียนรู้ เล่มที่ 4* (มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ, 2549)
* **ประเพณี 12 เดือนและพิธีทำขวัญข้าวทำขวัญควายของชนชาติไท** ใน วัฒนธรรมข้าวของชนชาติไท : ภาพสะท้อนจากนิทาน ตำนาน เพลง (สถาบันไทยศึกษา  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2544)
* **พญาเจือง : วีรบุรุษในตำนานของชนชาติไท** ใน *คติชนกับคนไทย-ไทรวมบทความทางด้านคติชนวิทยาในบริบททางสังคม* (โครงการตำราคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2541)
* **พระพุทธเจ้าในตำนานและนิทานพื้นบ้านไทย-ไท** ใน *ปริทรรศน์วรรณกรรมพุทธศาสนา เนื่องในโอกาสเกษียณอายุราชการ รองศาสตราจารย์ ดร.ประคอง นิมมานเหมินท์* (ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542)
* **พระยาอนุมานราชธนกับคติชนวิทยา** ใน *คือนักปราชญ์ ศาสตราจารย์พระยาอนุมานราชธน ราชบัณฑิต* (สำนักพิมพ์แม่คำผาง, 2531)
* **พระศรีอาริยเมตตรัย ในวรรณกรรมไทย** ใน *น้อมสิรสา 80 ปี 2 ศาสตราจารย์* (คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2536)
* **พุทธศาสนากับมหากาพย์เรื่องท้าวบางเจืองและตำนานพระยาเจือง** ใน *ตำนานเกี่ยวกับท้าวฮุ่งท้าวเจือง มิติทางประติศาสตร์และวัฒนธรรม* (สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ, 2538)
* **มหากาพย์เรื่องท้าวบาเจือง : มหากาพย์สองฝั่งโขง** ใน *มหากาพย์ของอุษาคเนย์ ท้าวฮุ่งขุนเจือง วีรับุรุษสองฝั่งโขง* (สำนักพิมพ์มติชน, 2538)
* **ลลิตวิสตระ : วรรณคดีที่มีคุณค่ายิ่งต่อการศึกษาประวัติศาสนา** ใน *คู่มาลาสรรเสกคุณ* (ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2536)
* **วรรณกรรมพุทธศาสนายุคกึ่งพุทธกาลของล้านนา** ใน *วรรณกรรมพุทธศาสนาในล้านนา* (สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 2540)
* **สถานภาพการศึกษาคติชนของชนชาติไท : การศึกษาเบื้องต้น** ใน *รายงานสัมมนาวิชาการเรื่องสถานภาพและแนวทางการศึกษาวัฒนธรรมชนชาติไท* (สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ, 2539)
* **สภานภาพงานวิจัยทางวัฒนธรรมพื้นบ้าน** ในเอกสารการสอนชุดวิชา11113 *ประสบการณ์วัฒนธรรมศึกษา* (มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2533)
* **สายธารวรรณกรรมล้านนา** ใน *วรรณคดีท้องถิ่นพินิจ* (สถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2538)
* **Heroism and Epic Verse Form : A Study from Lilit Yuan Phai and the Epic of Thao Cheung** (ลงพิมพ์ใน Thai Literary Traditions. Institute of Thai Studies. Chulalongkorn University Press, 1995)

### บทความในวารสารวิชาการ
* **วรรณกรรมท้องถิ่นไทยลานนาโคลงพระลอสอนโลก** (ลงพิมพ์ในวารสารวัฒนธรรมไทย ปีที่ 16 ฉบับที่ 2 กุมภาพันธ์ 2520)
* **คำเรียกขวัญเมืองเหนือ** (ลงพิมพ์ในวารสารวัฒนธรรมไทย ปีที่ 16 ฉบับที่ 6 มิถุนายน 2520)
* **การศึกษาตัวบทและปริบทของคติชน** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 6 ฉบับที่ 1 ธันวาคม 2532)
* **ภาษิต** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 7 ฉบับที่ 2 ธันวาคม 2533)
* **ลีลากาเขียนของนาคะประทีป** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 10 ธันวาคม 2536)
* **วรรณกรรมไทดำ** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 13 ธันวาคม 2539)
* **คำบาลีสันสกฤตและคำเขมรในมหากาพย์เรื่องท้าวเจือง** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 14 ธันวาคม 2540)
* **ย่าขวัญข้าว : ความสัมพันธ์ทางด้านวรรณกรรมและภาพสะท้อนการประนีประนอมของพระพุทธศาสนากับความเชื่อดั้งเดิมในล้านนา** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 15 ธันวาคม 2541)
* **ภาพพระมหากษัตริย์ไทยจากวรรณคดียอพระเกียรติ** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ฉบับเฉลิมวรรณราชย์ ปีที่ 16 ธันวาคม 2542)
* **คนไทกับธรรมชาติ : ภาพสะท้อนจากพิธีกรรมและบทคำวัญข้าวขวัญควาย** (ลงพิมพ์ในวารสาราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ 25 ฉบับที่ 3 กรกฎาคม - กันยายน 2543)
* **ความเป็นมาของผู้ปกครองในตำนานไทย-ไท ถึง ไตรภูมิพระร่วง** (ลงพิมพ์ในวารสารภาษาและวรรณคดีไทย ปีที่ 17 ธันวาคม 2543)
* **สายน้ำกับความเชื่อและวรรณกรรมไทย-ไท** (ลงพิมพ์ในวารสารไทยศึกษา ฉบับวิถีไทย 72 ปี อาจารย์จุลทัศน์ พยาฆรานนท์ ปี่ที่ 1 ฉบับที่ 1 กุมภาพันธ์ - กรกฎาคม 2548)
* **นิทานพระรามในฐานะวรรณกรรมพุทธศาสนา** (ลงพิมพ์ในวารสาราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ 30 ฉบับที่ 2 เมษายน - มิถุนายน 2548)

### บทความนำเสนอในที่ประชุมวิชาการ
* **เพลงชุดเกี่ยวกับล้านนา** (นำเสนอในการประชุมวิชาการเพลงพ้นบ้านภาคกลาง จัดโดย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และศูนย์สังคีตศิลป์ ธนาคารกรุงเทพ. พ.ศ. 2523)
* **หมอไต่อ้อนออก : บทสวดในงานศพของไทเมืองเติ๊ก** (นำเสนอในการประชุมสัมมนาเรื่องสิบสองจุไท จัดโดย สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. สิงหาคม พ.ศ. 2538)
* **ย่าขวัญข้าว : อิทธิพลพระพุทธศาสนาและความสัมพันธ์ทางวรรณกรรมของล้านนา เชียงตุง และสิบสองปันนา** (Paper presented in The Sixth International Conference on Thai Studies. Chiang Mai University, Thailand. October 1996)
* **ความสัมพันธ์ระหว่างวรรณคดีล้านช้างและวรรณคดีล้านนา** (นำเสนอในการประชุมวิชาการ "เปิดโลกวรรณกรรมเพื่อนบ้าน 1; วรรณกรรมลาว : คามสัมพันธ์กับวรรณกรรมไทย จัดโดย ภาควิชาวรรณคดีเปรียบเทียบ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เนื่องในวโรกาสเฉลิมฉลอง 80 ปี  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. 22-23 กรกฎาคม พ.ศ. 2540)
* **Methodology and Approches of Oral History : A Rview of Experience in Thaland** (Paper presented in the Symposium on Oral History in ASEAN Countries : Methodology and Experience. Kuala Lumpur, Malaysia. 1992)
* **Convergence of Buddhism into the Indegeneous Traditions of Lanna : A Case Study of Two Lanna Rites, Merit Making for the Departed Souls and Lifetime Prolongment** (Paper Presented in the International COnference on Buddhist Socities in Stability and Crisis. Kandy, Sri Lanka. 1994)
* **Myth and Ritual : A Study of Songkran Festival** (Paper presented in ISFNR Interim Conference on Islands and Narratives Organised by the International Society of Folk Narrative Research. Visby,Sweden. 13-17 August 2003 / ลงพิมพ์ในวารสารราชบัณฑิตยสถาน ปีที่ 29 ฉบับที่ 2 เมษายน - มิถุนายน 2547)

## องค์กรและสมาคมที่เป็นสมาชิก
* สมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
* สมาคมศิษย์เก่าคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
* สยามสมาคม ในพระราชูปถัมภ์

## สถานที่ทำงานปัจจุบัน
* อาจารย์พิเศษ ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 
* ราชบัณฑิตยสภา สนามเสือป่า เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร

## อ้างอิง

หมวดหมู่:นักภาษาศาสตร์ชาวไทย
หมวดหมู่:ศาสตราจารย์พิเศษ
หมวดหมู่:อาจารย์คณะอักษรศาสตร์ - ศิลปศาสตร์ - มนุษยศาสตร์
หมวดหมู่:นิสิตเก่าคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ราชบัณฑิต
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ง.ภ.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:สกุลนิมมานเหมินท์