การควบรวมกิจการ ทรู-ดีแทค

การควบรวมกิจการระหว่างทรู คอร์ปอเรชั่น และดีแทค ซึ่งเป็นผู้ให้บริการเครือข่ายโทรคมนาคมรายใหญ่เป็นอันดับที่ 2 และ 3 ของประเทศไทย เกิดขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2566 หลังจากการประกาศต่อสาธารณะครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564 ข้อตกลงดังกล่าวจะทำให้บริษัทที่จะควบรวมกันกลายเป็นเครือข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่ที่ใหญ่ที่สุดแทนแอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส (เอไอเอส) และทำให้ตลาดผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่กลายเป็นการผูกขาดเพียงสองราย

การควบรวมกิจการดังกล่าวจึงถูกต่อต้านอย่างหนักจากนักวิชาการและภาคประชาสังคม โดยมองว่าเป็นอันตรายต่อผู้บริโภคและผลประโยชน์สาธารณะ สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ได้รับทราบการควบรวมกิจการดังกล่าวโดยมีเงื่อนไขบางประการเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2565 แม้ว่าจะมีความไม่แน่นอนทางกฎหมายบางประการว่า กสทช. มีอำนาจในการอนุมัติการควบรวมกิจการดังกล่าวหรือไม่ และคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าควรเข้ามาเกี่ยวข้องหรือไม่ คำร้องคัดค้านคำตัดสินดังกล่าวได้ยื่นต่อศาลปกครองในเดือนพฤศจิกายนโดยสภาองค์กรของผู้บริโภคและเอไอเอส

บริษัท ซิทริน โกลบอล จำกัด ก่อตั้งขึ้นเป็นการร่วมทุนระหว่างเครือเจริญโภคภัณฑ์ (ผู้ถือหุ้นใหญ่ของทรู) และเทเลนอร์ (ผู้ถือหุ้นใหญ่ของดีแทค) บริษัทจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ เมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2564 ด้วยทุนจดทะเบียน 100,000 บาท สำนักงานตั้งอยู่ที่ 313 อาคารซีพี ทาวเวอร์ ถนนสีลม แขวงสีลม เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร

บริษัทเริ่มปรากฏชื่อและมีบทบาทครั้งแรกในฐานะผู้ทำคำเสนอซื้อหลักทรัพย์ของทรูและดีแทค ภายหลังการควบรวมกิจการระหว่างทรูและดีแทคแล้ว บริษัทฯ จะซื้อหุ้นจากทรูในราคาหุ้นละ 5.09 บาท และจะซื้อหุ้นจากดีแทคในราคาหุ้นละ 47.76 บาท การควบรวมกิจการคาดว่าจะเสร็จสิ้นในช่วงปลายเดือนกันยายน พ.ศ. 2565 ต่อมาเมื่อวันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2565 ในการประชุมสามัญผู้ถือหุ้นประจำปี พ.ศ. 2565 ของบริษัท ทรูคอร์ปอเรชั่น ที่ประชุมได้มีมติอนุมัติการควบรวมกิจการกับดีแทค เช่นเดียวกับดีแทค ในวันเดียวกันกับที่ที่ประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้นของบริษัทดีแทคมีมติอนุมัติการควบรวมกิจการกับทรูคอร์ปอเรชั่น โดย กสทช. มีมติ "รับทราบ" การควบรวมกิจการในการประชุมเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2565 บริษัทใหม่ที่เกิดจากการควบรวมกิจการยังคงใช้ชื่อว่า บริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ซึ่งก่อตั้งเมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2566 และจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยภายใต้สัญลักษณ์หุ้น TRUE เมื่อวันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2566

## สภาพตลาดหลังการควบรวมกิจการและการบังคับใช้กฎระเบียบ
การวิเคราะห์สภาพตลาดที่เกิดขึ้นภายหลังการควบรวมกิจการ 1,000 วัน ชี้ให้เห็นถึงการเสื่อมถอยของการแข่งขันอย่างมีนัยสำคัญและความล้มเหลวของการบังคับใช้กฎระเบียบ การตัดสินใจของ กสทช. ซึ่งมาจากการลงคะแนนเสียงที่ถกเถียงกัน 4 ต่อ 2 นั้น ตามมาทันทีด้วยช่วงเวลาแห่ง "ความเฉื่อยชาด้านกฎระเบียบ" (regulatory slumber) ซึ่งเป็นช่วงที่องค์กรดังกล่าวล้มเหลวในการบังคับใช้เงื่อนไขการควบรวมกิจการที่ตนเองกำหนดขึ้น เพื่อบรรเทาผลกระทบเชิงลบ ซึ่งรวมถึงการบังคับให้ลดอัตราค่าบริการเฉลี่ยลง 12% และการรับประกันการเข้าถึงโครงข่ายสำหรับคู่แข่ง

ความล้มเหลวในการดำเนินการตามกฎระเบียบนี้ ได้ตอกย้ำให้ บริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น และ เอไอเอส เป็นระบบผูกขาดคู่ (full duopoly) อย่างสมบูรณ์ โดยควบคุมตลาดโทรศัพท์เคลื่อนที่ 100% ด้วยระดับ "การกระจุกตัวอย่างสูง" (extreme concentration) (ดัชนีเฮอร์ฟินดาห์ล–เฮิร์ชแมน (HHI) อยู่ที่ 5,000 ณ ไตรมาส 3 ปี 2025) และได้รับการปกป้องโดยการถือครองคลื่นความถี่ที่รวมเข้าด้วยกัน ซึ่งทำหน้าที่เป็น "ปราการทางเศรษฐกิจ" (economic moat) เพื่อกีดกันคู่แข่งรายใหม่ในอนาคต ความล้มเหลวในการบังคับใช้เงื่อนไขด้านราคาได้นำไปสู่การเพิ่มขึ้นของรายได้เฉลี่ยต่อผู้ใช้ (Average Revenue Per User หรือ ARPU) สำหรับผู้ประกอบการรายเดิม ซึ่งขัดแย้งกับการให้คำมั่นว่าจะลดราคา

ความล้มเหลวในการบังคับใช้กฎระเบียบมีความรุนแรงเป็นพิเศษในภาคส่วนผู้ให้บริการโครงข่ายเสมือนเคลื่อนที่ (Mobile Virtual Network Operator หรือ MVNO) แม้ว่าจะมีเงื่อนไขที่กำหนดให้กิจการที่ควบรวมต้องจัดสรรโครงข่าย 20% ให้บริการ, จัดตั้งหน่วยธุรกิจ MVNO โดยเฉพาะ, และเสนอราคาขายส่งที่เป็นธรรมและอิงตามต้นทุน โดยไม่มีการบีบอัดส่วนต่าง (margin squeeze) แต่ข้อกำหนดเหล่านี้ก็ถูกเพิกเฉย

การเพิกเฉยนี้ส่งผลให้ภาคส่วน MVNO ต้องล่มสลายโดยสมบูรณ์ ภายในเดือนสิงหาคม 2025 MVNO ทั้งหมดในประเทศไทย ซึ่งรวมถึง I-Kool, Penguin SIM, Fields Telecom, Infinite SIM และ redONE ต้องยุติการดำเนินงานเนื่องจากไม่สามารถเข้าถึงโครงข่ายได้

นอกจากนี้ สำนักงาน กสทช. ยังถูกกล่าวหาว่ามีการ "บิดเบือนกฎระเบียบโดยเจตนา" (intentional regulatory manipulation) เพื่อขัดขวางผู้เล่นรายใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากการเปลี่ยนประเภทการร้องเรียนกรณีข้อพิพาทการเข้าถึงโครงข่ายที่ บริษัท เอ็มวีเอ็นโอ เซอร์วิสเซส จำกัด (ผู้รวบรวมโครงข่ายเสมือนเคลื่อนที่ที่ได้รับใบอนุญาต) ยื่นต่อบริษัทที่ควบรวมกิจการ ให้เป็นเพียง 'เรื่องร้องเรียนทั่วไป' ที่สามารถเพิกเฉยได้ แทนที่จะเป็น 'ข้อพิพาท' ที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ซึ่งส่งผลให้ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทันท่วงทีและสร้างกับดักทางราชการที่ขัดขวางการเข้าสู่ตลาด

## อ้างอิง

หมวดหมู่:เครือเจริญโภคภัณฑ์
หมวดหมู่:ทรูคอร์ปอเรชั่น
หมวดหมู่:เทเลนอร์
หมวดหมู่:การควบรวมและเข้าซื้อกิจการในปี พ.ศ. 2566
หมวดหมู่:โทรคมนาคมในประเทศไทย
หมวดหมู่:ประเทศไทยในปี พ.ศ. 2565