ฉมบ

**ฉมบ** [ฉะ-มบ], **ฉะมบ**, **ชมบ** หรือ **ทมบ** เป็นผีไทยชนิดหนึ่ง จัดอยู่ในกลุ่มผีร้ายหรือผีเลวให้โทษ และนับว่าเป็นผีรุ่นเก่าที่ไม่ค่อยมีคนรู้จักนัก บางแห่งก็ว่าคือผีปอบตามคติชนเขมร เพราะชื่อมาจากคำเขมรว่า "ชะมอบ" (, *ฉฺมบ*) แปลว่า หมอตำแย ผีชนิดนี้ปรากฏอยู่ใน *พระไอยการเบดเสรจ* มาตราที่ 157 ตราขึ้นเมื่อ พ.ศ. 1767 และปรากฏใน *พระอัยการลักษณรับฟ้อง* ประมวลกฎหมายตราสามดวง ซึ่งตราขึ้นช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ด้วยความที่ฉมบเป็นผียุคเก่าไม่ค่อยมีคนรู้จักมากนักทำให้ข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะไม่ชัดเจน เพราะเอกสารแต่ละแห่งให้ข้อมูลไม่ตรงกัน

ส่วนคติชนเขมร จะเรียกผีชนิดนี้ว่า *ทมุบ* มีความหมายตรงกับ ปอบ ซึ่งเป็นผีชนิดหนึ่งของไทย เชื่อว่าทมุบเป็นผีที่ถูกเลี้ยงไว้ช่วยดูแลเจ้าของ เช่น ฟันไม่เข้า ยิงไม่ออก หรือใช้ไปทำร้ายผู้อื่น คนที่ถูกทมุบทำร้ายแล้วรักษาไม่ถูกต้อง ก็ต้องทนทุกข์ทรมานและตายลงอย่างน่าเวทนา ถือว่าทมุบเป็นผีที่มีอานุภาพร้ายกาจ หากว่าเจ้าของไม่สามารถควบคุมทมุบได้ ของก็จะเข้าตัวคนเลี้ยงเสียเอง ผีที่เกิดจากของเข้าตัวเช่นนี้ ในเขมรมีสองชนิด คือ *ทมุบ* (ตรงกับ ปอบ) และ*อาบ* (ตรงกับ กระสือ)

## ศัพทมูลวิทยา
*[[พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554]]* ระบุลักษณะของฉมบไว้ว่า "ผีผู้หญิงที่ตายในป่าและสิงอยู่ในบริเวณที่ตาย มีรูปเห็นเป็น เงา ๆ แต่ไม่ทำอันตรายใคร, ชมบ หรือ ทมบ ก็ว่า" ส่วน *[[อักขราภิธานศรับท์]]* (2461) ระบุลักษณะของฉมบไว้ว่า "คนมีผีกะสือ, ผีตะกละ, เข้าสิงอยู่ในตัว, มันย่อมอยากกินสิ่งของที่โศกโครกเปนต้น" ส่วน *สารานุกรมภาษาอีสานฯ* ของปรีชา พิณทอง (2532) ระบุว่า "ผีปอบ เป็นผีจำพวกหนึ่งสิงอยู่ในตัวคน มีหลายชนิด คนที่ชอบกินของดิบ เช่น กบดิบ เขียดดิบ กลางคืนมักจะออกหากิน มีแสงออกตามจมูกสีเขียว พวกหนึ่งเรียกมนต์แล้วปฏิบัติตามครูสอนไม่ได้ มนต์เกิดเป็นผี กินคนอื่นไม่ได้ก็กินตัวเอง เรียก ปอบมนต์ อีกพวกหนึ่งไม่ได้เรียนอะไร แต่พี่น้องเป็นปอบ เมื่อพี่น้องตายไปแล้วปอบเข้ามาสิงอยู่ในตัว ปอบชนิดนี้เรียกปอบเชื้อ ปอบทุกชนิดหมอมนต์เขารักษาหายได้" และเอกสารยุครัตนโกสินทร์ตั้งแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จนถึงพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็จัดให้ฉมบพร้อมผีอีก 10 ชนิด เข้าข่ายของความหมายว่าปีศาจ

## คติชน
### คติชนเขมร
ตามความเชื่อของเขมร ทมุบ เป็นผีร้ายกาจ ผู้ที่เรียนวิชาและเลี้ยงไว้สามารถใช้ป้องกันตนเอง เช่น ฟันแทงไม่เข้า ยิงปืนไม่ออก ทั้งยังสามารถนำไปใช้ทำร้ายผู้อื่น ผ่านการแก้แค้นหรือการจ้างไปทำร้ายผู้อื่น หากหมออาคมทำการรักษาผู้ถูกกระทำไม่ถูกวิธี ผู้ถูกกระทำต้องทนทุกขเวทนาและตายสถานเดียว โดยมีวิธีการทำร้ายอยู่ 4 วิธี ได้แก่
# ใช้กรรไกรเงินกรรไกรทองไปตัดกระเพาะผู้เคราะห์ร้าย คือใช้กรรไกรอาคมเสกคาถาให้กลายเป็นสัตว์เล็ก ๆ เช่น แมลงวันเข้าไปอยู่ในตัวผู้เคราะห์ร้าย ทำให้ปวดท้อง จุกท้อง อย่างทรมาน
# เสกหนังวัวหนังควายเข้าท้อง คือใช้หนังสัตว์มาตีอาคมจนเป็นขนาดเล็กเป็นสัตว์ปีก บินเข้าไปทางปากของผู้เคราะห์ร้าย หนังสัตว์จะพองตัวในกระเพาะทำให้เจ็บปวดจนถึงตาย
# ใช้ตะปู เข็มกลัด เข็มหมุด ทิ่มแทงผู้เคราะห์ร้าย คือการปั้นหุ่นผู้เคราะห์ร้ายขึ้นจากมันสำปะหลัง แป้ง หรือไม้ แล้วนำของแหลมคมทิ่มแทงหุ่นนั้น ทำให้ผู้เคราะห์ร้ายทุกข์ทรมาน หรือใช้วิธีการสั่งตาย เช่น สั่งว่าหากผู้เคราะห์ร้ายบริโภคเนื้อสุกรก็จะต้องตายทันที เป็นต้น
# ใช้ธนูอาคม คือการใช้วัวธนูหรือควายธนูไปทำร้าย ต้องทำการปั้นหุ่นผู้เคราะห์ร้ายขึ้นจากดิน แป้ง หรือสิ่งต่าง ๆ ที่เป็นผง จากนั้นเสกคาถา แล้วนำธนูอาคมยิงใส่หุ่นผู้เคราะห์ร้ายตรงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ผู้ถูกกระทำจะเจ็บปวดอย่างรุนแรงดุจสายฟ้าฟาด จนสลบ หรือถึงตายไปในทันที

แต่หากเจ้าของทมุบไม่สามารถถควบคุมทมุบที่ตนเองเลี้ยงไว้ได้ ของก็จะเข้าตัวกลายเป็นทมุบเสียเอง

### คติชนไทย
ฉมบ ปรากฏอยู่ในกฎหมายเก่าของไทย คือ *พระไอยการเบดเสรจ* มาตราที่ 157 ระบุว่า ฉมบ คือผีร้าย เนื้อหา ระบุไว้ความว่า "...เจ้าเมืองและผู้รั้งเมื่อไต่สวนว่าบุคคลที่เป็นฉมบ จะกละ กระสือ กระหาง แม้ว่าจะรับเป็นสัจแล้ว อย่าให้เจ้าเมืองผู้รั้งเอาไปฆ่า ให้ส่งตัวลงมาที่กรุงไว้แต่นอกขนอน..." ส่วนเอกสารยุคหลังอย่าง *พระอัยการลักษณรับฟ้อง* ประมวลกฎหมายตราสามดวง ได้กำหนดลักษณะต้องห้ามเป็นเหตุได้ยกฟ้องได้ 20 ประการ ซึ่งข้อที่ 20 ได้ระบุเนื้อหาเกี่ยวกับฉมบไว้ว่า "...ถ้าแลอนาประชาราษฎรมีถ้อยคำร้องฟ้องศาลา แลฟ้องร้องเรียนกฎหมายโรงสารกรมใด ๆ …. อนึ่งเปนสัจว่าเปนฉมบจะกละกะสือ แลมาฟ้องร้องเรียนแก่มุขลูกขุนก็ดี … แลราษฎรผู้ต้องคะดีมีถ้อยคำตัดฟ้อง ๒๐ ประการนี้ท่านให้มุขลูกขุนพิภากษาตามบทพระไอยการพระราชกฤษฏีกา ถ้าต้องด้วยพระไอยการห้าม ๒๐ ประการนี้แล้วให้ยกฟ้องเสีย"

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ผีไทย