มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน

ในสาขาบรรพมานุษยวิทยา คำว่า **มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน** หรือ **มนุษย์ปัจจุบัน**
(, ตัวย่อ **AMH**)
หรือ **''โฮโมเซเปียนส์''ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน** (, ตัวย่อ **AMHS**)
หมายถึงสมาชิกของมนุษย์สปีชีส์ *[[Homo sapiens]]* ที่มีรูปพรรณสัณฐานภายในพิสัยลักษณะปรากฏของมนุษย์ปัจจุบัน

มนุษย์ปัจจุบันวิวัฒนาการมาจากมนุษย์โบราณ (archaic humans) ยุคหินกลาง (แอฟริกา) ประมาณ 300,000 ปีก่อน
ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของสปีชีส์ *Homo sapiens* อันมนุษย์ทุกคนที่ยังมีชีวิตเป็นสมาชิก
ซากดึกดำบรรพ์เก่าแก่ที่สุดอายุประมาณ 315,000 ปีก่อนมาจากโบราณสถาน Jebel Irhoud ประเทศโมร็อกโก ในแอฟริกาเหนือ ซึ่งรวมส่วนกะโหลกศีรษะ ขากรรไกร ฟัน และกระดูกยาวของแขนขา จากบุคคล 5 คน
ซากศพเก่าแก่อื่น ๆ ที่เคยพบรวมทั้ง 
* ซาก "Omo remains" อายุ 195,000 ปี จากแอฟริกาตะวันออก รวมกะโหลกศีรษะไม่สมบูรณ์ 2 ชิ้น กระดูกแขน ขา เท้า และเชิงกราน
* ซากอายุ 160,000 ปี ของ *Homo sapiens idaltu* ซึ่งเป็นสปีชีส์ย่อยใหม่ที่เสนอจากโบราณสถาน Herto ในประเทศเอธิโอเปีย
* ซากอายุ 90,000 ปีจากถ้ำในประเทศอิสราเอล เป็นซากศพมนุษย์ปัจจุบันเก่าแก่ที่สุดนอกแอฟริกา
ซากศพเก่าแก่ที่สุดซึ่งสามารถตรวจจีโนมอย่างสมบูรณ์ก็คือ "Ust'-Ishim man" ผู้มีชีวิตราว 45,000 ปีก่อนในไซบีเรียตะวันตก

การเปลี่ยนมามีพฤติกรรมปัจจุบัน (Behavioral modernity) ซึ่งเป็นความเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมและความคิด/ประชานรวมทั้งการคิดเป็นนามธรรม การวางแผนระยะยาว พฤติกรรมเชิงสัญลักษณ์ (เช่น ศิลปะ เครื่องประดับ และดนตรี) การหากินจากสัตว์ใหญ่ และการใช้เทคโนโลยีหินแบบใบมีด ก็เริ่มชัดเจนขึ้นในช่วง 40,000-50,000 ปีก่อน
ซึ่งอาจเกิดขึ้นอย่างฉับพลันในเวลานั้น หรือค่อย ๆ เกิดเป็นระยะเวลานานแล้ว
ถึงกระนั้น ก็ยังสามารถกล่าวได้ว่า *Homo sapiens* มีสมรรถภาพในการมีพฤติกรรมปัจจุบันตั้งแต่เกิดขึ้นแล้ว
## ชื่อกับกายวิภาค

ชื่อทวินามโดยอนุกรมวิธานของสปีชีส์ที่รวมประชากรมนุษย์ทั้งโลกก็คือ *Homo sapiens*
ซึ่งเชื่อว่าเกิดจากบรรพบุรุษในสกุล *[[Homo]]* ราว ๆ 300,000 ปีก่อน

### รูปร่างสัณฐานทั่วไป
โดยทั่วไปแล้ว มนุษย์ปัจจุบันจะบอบบางกว่ามนุษย์โบราณที่เป็นบรรพบุรุษ
แต่มนุษย์ก็แตกต่างกันมาก
คือมนุษย์ปัจจุบันก็ยังอาจแข็งแรงมาก และมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ก็จะยิ่งแข็งแรงกว่านั้น
ถึงกระนั้น มนุษย์ปัจจุบันก็ยังแตกต่างจากมนุษย์โบราณ (เช่น นีแอนเดอร์ทาลและมนุษย์กลุ่ม Denisovan) ทางกายวิภาคพอสมควร

[thumb|right|300px|
การเปรียบเทียบทางกายวิภาคของกะโหลกมนุษย์ ''[Homo sapiens* (ซ้าย) และ *Homo neanderthalensis* (ขวา)
<br> (ในพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา[[คลีฟแลนด์]])
<br>ส่วนที่เปรียบเทียบรวมทั้ง[[กระดูกหุ้มสมอง]] หน้าผาก สันคิ้ว กระดูก[[จมูก]] การยื่นออกของ[[ใบหน้า]] มุมกระดูก[[แก้ม]] [[คาง]] และ[[กระดูกท้ายทอย]]
]]
=== กระดูกหุ้มสมอง ===
กระดูกหุ้มสมองไม่มีส่วนยื่นออกที่[[กระดูกท้ายทอย]] (occipital bun) ตรงคอ ซึ่งเป็นส่วนยึด[[กล้ามเนื้อ]]คอที่แข็งแรงของนีแอนเดอร์ทาล
โดยทั่วไป มนุษย์ปัจจุบันแม้ระยะต้น ๆ จะมี[[สมองส่วนหน้า]]ใหญ่กว่าของ[[มนุษย์โบราณ]] โดยอยู่เหนือลูกตาแทนที่จะอยู่ไปทางด้านหลัง
ดังนั้น หน้าผากจึงมักทอดสูงกว่าแม้จะไม่เสมอไป และมีสันคิ้วที่เล็กลง
ถึงกระนั้น ทั้งมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ และมนุษย์บางพวกในปัจจุบันก็ยังมีสันคิ้วหนาพอสมควร 
แต่ต่างจากแบบโบราณเพราะมี[[ช่องเหนือเบ้าตา]]เป็นร่องวิ่งผ่านสันคิ้วเหนือตาแต่ละข้าง
ซึ่งแบ่งสันคิ้วออกเป็นส่วนตรงกลางส่วนหนึ่งและส่วนปลายสองข้าง
ดังนั้น มนุษย์ปัจจุบันบ่อยครั้งจะมีแค่ส่วนตรงกลาง ถ้ามี
ซึ่งต่างจากมนุษย์โบราณ ที่สันคิ้วทั้งใหญ่และไม่แยกออกจากกัน

มนุษย์ปัจจุบันมักจะมีหน้าผากสูง บางครั้งตั้งฉาก เทียบกับของบรรพบุรุษที่มักจะเทลาดไปทางด้านหลังอย่างชัดเจน
ตามนักชีวสังคมวิทยาท่านหนึ่ง หน้าผากที่ตั้งฉากในมนุษย์มีบทบาทสำคัญใน[[การสื่อสาร]]โดยการขยับคิ้วและย่นหน้าผาก

=== ขากรรไกร ===
เทียบกับมนุษย์โบราณ มนุษย์ปัจจุบันมีฟันที่เล็กกว่าและมีรูปร่างต่างกัน
ทำให้กระดูกขากรรไกรล่างเล็กกว่าและยื่นออกน้อยกว่า มีผลให้[[คาง]]ดูยื่นออกมาบ่อยครั้งอย่างเด่นชัด
โดยส่วนกลางของกระดูกขากรรไกรล่างที่เป็นส่วนของคาง มีบริเวณรูปสามเหลี่ยมซึ่งเป็นส่วนสุดของคางที่เรียกว่า mental trigon ซึ่งมนุษย์โบราณไม่มี
มีสันนิษฐานว่า ในกลุ่มมนุษย์ที่ยังมีอยู่ การใช้[[ไฟ]]และ[[เครื่องมือ]]ทำให้จำเป็นต้องใช้[[กล้ามเนื้อ]]ขากรรไกรลดลง ขากรรไกรจึงบอบบางและเล็กกว่า
เมื่อเทียบกับมนุษย์โบราณ มนุษย์ปัจจุบันจะมีใบหน้าที่เล็กกว่าและยื่นออกน้อยกว่า

=== กระดูกร่างกาย ===
กระดูกร่างกายของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ที่แข็งแรงที่สุด ก็ยังแข็งแรงสู้ของนีแอนเดอร์ทาล (และของมนุษย์กลุ่ม Denisovan แม้จะยังรู้จักน้อย) ไม่ได้ 
โดยเฉพาะเกี่ยวกับ[[กระดูกยาว]]ของแขนขา คือ กระดูกท่อนปลายของแขนขา (คือ[[กระดูกเรเดียส]]/[[กระดูกอัลนา|อัลนา]]) และ[[กระดูกแข้ง]]/[[กระดูกน่อง|น่อง]] มีขนาดเกือบเท่ากับ หรือสั้นกว่ากระดูกส่วนต้น (คือ[[กระดูกต้นแขน]]/[[กระดูกต้นขา|ต้นขา]]) เพียงเล็กน้อย
แต่ว่าในมนุษย์โบราณ โดยเฉพาะนีแอนเดอร์ทาล กระดูกส่วนปลายจะสั้นกว่า ซึ่งมักพิจารณาว่าเป็น[[การปรับตัว (ชีววิทยา)|การปรับตัว]]ให้เข้ากับอากาศหนาว
และการปรับตัวเช่นเดียวกันก็เห็นได้ในมนุษย์ปัจจุบันที่อยู่ในเขต[[ขั้วโลก]]

มนุษย์โบราณมี[[โครงกระดูก]]ที่แข็งแรง ซึ่งแสดงถึงชีวิตที่ต้องใช้แรงมาก
และอาจหมายความว่า มนุษย์ปัจจุบันที่มีโครงสร้างบอบบางกว่า ได้กลายมาพึ่ง[[เทคโนโลยี]]แทนที่จะพึ่งกำลังกายล้วน ๆ เพื่อต่อสู้กับธรรมชาติ


== วิวัฒนาการ ==
=== สกุล *Homo* ===


มนุษย์สกุล *Homo* ได้[[วิวัฒนาการของมนุษย์|วิวัฒนาการ]]มาจากบรรพบุรุษกลุ่ม australopithecine หลังจาก 3 ล้านปีก่อน
เมื่อ *Homo erectus* ปรากฏในหลักฐาน[[ซากดึกดำบรรพ์]]ประมาณ  โดยขนาดกะโหลกศีรษะได้เพิ่มขึ้นทวีคูณเป็น 850&nbsp;ซม<sup>3</sup> 
เชื่อกันว่า *Homo erectus* และ *Homo ergaster* เป็นมนุษย์ชนิดแรก ๆ ที่ใช้ไฟและเครื่องมือที่ซับซ้อน
ส่วนมนุษย์ปัจจุบันได้วิวัฒนาการมาจาก *Homo heidelbergensis*, *Homo rhodesiensis* หรือ *Homo antecessor* และเมื่อระหว่าง 100,000-50,000 ปีก่อนได้อพยพเข้าไปแทนที่กลุ่มมนุษย์ในเขตต่าง ๆ รวมกลุ่มมนุษย์ *Homo erectus*, *Homo denisova*, *Homo floresiensis* และ *Homo neanderthalensis*


[[ไฟล์:World map of prehistoric human migrations.jpg|thumb|right|300px|
*'แบบจำลองกำเนิดจากแอฟริกาเร็ว ๆ นี้**<br /><small>
[[แบบจำลองทางวิทยาศาสตร์|แบบจำลอง]]ของวิถีการอพยพของ[[มนุษย์ปัจจุบัน]]แสดงบนแผนที่โลก ลูกศรแสดงการอพยพออกจาก[[ทวีปแอฟริกา]] ผ่าน[[ทวีปยูเรเชีย]] ไปสู่[[ทวีปออสเตรเลีย]] และ[[ทวีปอเมริกา]] ส่วน[[ขั้วโลกเหนือ]]อยู่ตรงกลาง [[แอฟริกา]]ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นอยู่ที่ข้างบนด้านซ้าย ส่วน[[อเมริกาใต้]]อยู่ขวาสุด ตัวเลขแสดงเป็นพันปีก่อนปัจจุบัน ดูเชิงอรรถเพื่อข้อมูลเพิ่มเติม
</small>
]]
=== แบบจำลองกำเนิดมนุษย์หลัก ๆ ===

นักวิชาการปกติจะแสดงว่า มี[[แบบจำลองทางวิทยาศาสตร์|แบบจำลอง]]หลัก ๆ สองอย่างที่ใช้อธิบายเรื่องนี้คือ **แบบจำลองกำเนิดจากแอฟริกาเร็ว ๆ นี้** (recent African origin) และ**วิวัฒนาการพร้อมกันหลายเขต** (multiregional evolution)
เรื่องอภิปรายรวมทั้งจำนวนครั้งที่มีการทดแทนประชากรหรือการผสมพันธุ์กันที่เกิดขึ้นในเขตต่าง ๆ นอกแอฟริกา เมื่อมนุษย์ หรือบรรพบุรุษมนุษย์ ได้อพยพเป็นคลื่น ๆ ออกจากแอฟริกาเพื่อตั้งถิ่นฐานในที่อื่น ๆ และความสำคัญโดยเปรียบเทียบของการอพยพครั้งหลัง ๆ เทียบกับครั้งก่อน ๆ 

มุมมองกระแสหลักทางวิทยาศาสตร์ คือ **แบบจำลองกำเนิดจากแอฟริกาเร็ว ๆ นี้** แสดงว่า ความหลากลายทาง[[กรรมพันธุ์]]ของมนุษย์ปัจจุบันเกือบทั้งหมดทั่วโลก สืบเชื้อสายมาจากมนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบันผู้อพยพออกมาจากแอฟริกาแรกสุด
เป็นแบบจำลองที่มีหลักฐานต่าง ๆ และจากหลายสาขาวิชารองรับ รวมทั้ง[[ซากดึกดำบรรพ์]]และงานวิจัยทาง[[พันธุกรรม]]
ตำแหน่งโดยเฉพาะที่มนุษย์ปัจจุบันได้ปรากฏเป็นครั้งแรกยังไม่ชัดเจน แต่[[มติส่วนใหญ่ของนักวิทยาศาสตร์]]โดยปี 2557 แสดงแหล่งกำเนิดจาก[[แอฟริกาใต้สะฮารา]]

กลุ่มประชากรที่มีกรรมพันธุ์แปลกกว่าคนอื่นทั้งหมด ก็คือกลุ่ม[[นักล่า-เก็บของป่า]]ใน[[แอฟริกาใต้ (ภูมิภาค)|แอฟริกาใต้]]
งานวิจัยปี 2557 ที่ตรวจสอบ Mitochondrial DNA (mtDNA) ของโครงกระดูกที่มีอายุกว่า 2,000 ปี
ซึ่งเป็นของมนุษย์ก่อนที่กลุ่มประชากรปัจจุบันผู้พเนจรเลี้ยงสัตว์ในทุ่งหญ้า จะได้อพยพเข้ามาอยู่ในเขตนี้
ได้พบว่า เป็นมนุษย์ที่สายพันธุ์ทางมารดาใกล้ชิดทาง mtDNA กับบรรพบุรุษต้นกำเนิดมนุษย์ปัจจุบันเพศหญิงที่เรียกว่า "Mitochondrial Eve" 
ซึ่งสนับสนุนหลักฐานทาง[[โบราณคดี]]และวิทยากระดูกที่แสดงว่า ในแอฟริกาใต้ มีกลุ่มมนุษย์หาอาหารทะเลที่มี mtDNA ของบรรพบุรุษหญิงโบราณของมนุษย์
และสนับสนุนมุมมองว่า มนุษย์ได้อพยพย้ายถิ่นฐานในเบื้องต้นทางทะเล
[[ไฟล์:MacaulayRichardsmtDNAtree.jpg|thumb|right|300px|
ต้นไม้ Mitochondrial DNA ของมนุษย์<br/>
<small>
("Mitochondrial Eve"
อยู่เกือบบนสุด ติดกับลูกศรขาด ๆ ที่ชี้ไปที่ "Outgroup" โดยระยะห่างจากกลุ่มที่ไม่ใช่คนแอฟริกาเป็นตัวชี้ว่า สายพันธุ์ทาง[[ไมโทคอนเดรีย]]ของมนุษย์จะรวมตัวลงที่แอฟริกา)
</small>
]]
โดยประวัติแล้ว [[นักวิชาการ]]ผู้คัดค้านแบบจำลองกระแสหลักนี้มักจะถูกกำหนดรวมประเภทว่า เป็นพวกเชื่อ**สมมติฐานแหล่งกำเนิดหลายเขต** (Multiregional origin) ซึ่งมีการศึกษาตั้งแต่ต้นคริสต์ทศวรรษ 1980 จนถึงทศวรรษ 2000
นักวิชาการเหล่านี้อ้างว่า มีสายพันธุ์ทางพันธุกรรมที่ไม่ได้สืบสายมาจากแอฟริกาจำนวนสำคัญ ที่ยังสืบต่อในที่ต่าง ๆ ของโลกทุกวันนี้ ผ่านการผสมพันธุ์กับมนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน
ตามรูปแบบต่าง ๆ ของแบบจำลองนี้ ประชากรกลุ่มต่าง ๆ ของโลกในปัจจุบันจะมีเชื้อสายทางพันธุกรรมที่มาจากมนุษย์ต้น ๆ อาจจนถึง ''[[Homo erectus]]''

แต่ชุดข้อมูลทางมานุษยวิวัฒนาการพันธุศาสตร์
ให้น้ำหนักต่อแบบจำลองกำเนิดจากแอฟริกา
งานวิเคราะห์คนยุโรปปัจจุบันแสดงว่า ไม่มี mitochondrial DNA ตามสายของมารดาจาก[[นีแอนเดอร์ทาล]] (ผู้อยู่โดยหลักในยุโรป) ที่ยังเหลืออยู่ในชาวยุโรปปัจจุบัน

ส่วนงานหาลำดับ[[จีโนม]]ของมนุษย์กลุ่ม Denisovan เร็ว ๆ นี้ แสดงว่า มนุษย์ปัจจุบันอาจได้ผสมพันธุ์กับมนุษย์ Denisovan
ส่วนงานแสดงลำดับจีโนมปี 2553 ของโปรเจ็กต์จีโนมนีแอนเดอร์ทาลชี้ว่า มนุษย์ปัจจุบันหลังอพยพออกจากแอฟริกาแล้ว ได้ผสมพันธุ์กับมนุษย์โบราณในบางรูปแบบ (hybridization)
[[ดีเอ็นเอ]]ของคนยุโรปและเอเชีย (คือ [[คนฝรั่งเศส]] [[คนจีน]] และ[[คนปาปัว]]) ประมาณว่า 1-4 [[เปอร์เซ็นต์]] เป็นของโบราณ ซึ่งนีแอนเดอร์ทาลก็มี แต่คนแอฟริกาใต้สะฮารา (คือคน Yoruba และคน San ) ไม่มี
โดย[[คนเมลานีเซีย]]มีจีโนม 1-6% เพิ่มจากมนุษย์ Denisovan

ในทางปฏิบัติแล้ว ข้อโต้แย้งมักจะเป็นเรื่องช่วงเวลาที่เกิดการผสมพันธุ์กันนอกเหนือจากว่ามีการผสมพันธุ์เช่นนี้จริง ๆ หรือไม่
คือ ความจริงและความสำคัญว่ามนุษย์ได้เชื้อสาย[[ยีน]] (gene flow) จากแอฟริกา เป็นเรื่องที่ยอมรับโดยทั่วไป และความเป็นไปได้ว่า มีการผสมพันธุ์กันเดี่ยว ๆ ระหว่าง มนุษย์ที่อพยพจากแอฟริกาใต้สะฮารา "เร็ว ๆ นี้" กับมนุษย์ที่ "ล้าสมัย" กว่า[[ก่อนประวัติศาสตร์]]ช่วงต่าง ๆ ก็ไม่ใช่เรื่องที่ยกมาโต้แย้งกัน
อย่างไรก็ดี ตามงานศึกษาทางพันธุกรรม มนุษย์ปัจจุบันอาจได้ผสมพันธุ์กับมนุษย์โบราณ "อย่างน้อยสองกลุ่ม" คือ นีแอนเดอร์ทาลและมนุษย์ Denisovan

ส่วนงานศึกษาปี 2013 เสนอว่า ความใกล้ชิดกันทางพันธุกรรมที่เห็นระหว่างมนุษย์โบราณกับมนุษย์ปัจจุบัน สามารถอธิบายได้โดย[[ภาวะพหุสัณฐาน (ชีววิทยา)|ภาวะพหุสัณฐาน]] (polymorphism) เหตุมีบรรพบุรุษร่วมกัน แล้วตามด้วย[[การเปลี่ยนความถี่ยีนอย่างไม่เจาะจง]] (genetic drift) โดยไม่ต้องมีการผสมพันธุ์กัน
ซึ่งเป็นการอธิบายว่า ความใกล้ชิดทางพันธุกรรมที่เห็นในกลุ่มมนุษย์ปัจจุบันต่าง ๆ น่าจะมาจากอัตราการรักษาภาวะพหุสัณฐานที่ไม่เท่ากัน
อย่างไรก็ดี ผู้ทำงานวิจัยกล่าวว่า งานไม่ได้กันการแพร่พันธุ์แบบ introgression จากมนุษย์โบราณ
ส่วนงานปี 2559 แสดงว่า มนุษย์ปัจจุบันได้ผสมพันธุ์กับสายพันธุ์มนุษย์รวมทั้งมนุษย์ Denisovan และนีแอนเดอร์ทาล หลายครั้งหลายครา

== มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ==

[[ไฟล์:Skhul.JPG|thumb|right|200px| ซากดึกดำบรรพ์ Skhul V ประมาณ 120,000 ปีกอ่น ที่มีลักษณะของทั้งมนุษย์ปัจจุบันและมนุษย์โบราณ ]]

=== ประวัติการค้นพบ ===
มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ที่พบในยุคแรก ๆ อยู่ในยุโรปและเป็นมนุษย์พวก Cro-Magnon
จนกระทั่งปลายคริสต์ศตวรรษที่ 20 จึงได้พบซากใหม่ ๆ ทั่วโลก ซึ่งขยายความรู้เกี่ยวกับกำเนิดและการขยายถิ่นฐานของมนุษย์
แม้จะเคยใช้คำว่า Cro-Magnon แต่ปัจจุบันวรรณกรรมทางวิชาการก็มักจะใช้คำว่า มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ (early modern humans) ส่วนคำว่า Cro-Magnon จะใช้จำกัดต่อซากที่คล้ายกับที่ค้นพบในเบื้องต้น

=== ความแข็งแรงของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ ===
ซากศพที่พบของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ จำนวนมาก เช่นที่โบราณสถาน Omo, Herto, Skhul, และ Peștera cu Oase มีลักษณะทั้งของมนุษย์ปัจจุบันและมนุษย์โบราณ
ยกตัวอย่างเช่น ซาก Skhul V มีสันคิ้วที่เด่นและมีหน้ายื่นออก
แต่ว่า [[กระดูกหุ้มสมอง]]ค่อนข้างกลม ต่างจากของนีแอนเดอร์ทาล และคล้ายกับของมนุษย์ปัจจุบัน
ปัจจุบันรู้แล้วว่า มนุษย์ปัจจุบันเหนือ[[สะฮารา]]และนอกแอฟริกามีสายพันธุ์มาจากมนุษย์โบราณด้วย
แต่ว่า ความแข็งแรงที่พบในมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ เช่น Skhul V จะเป็นตัวสะท้อนสายพันธุ์ผสมหรือการรักษาลักษณะเก่าของบรรพบุรุษไว้ ยังเป็นเรื่องไม่ชัดเจน

=== ศัพท์และการจัดชั้น ===
คำว่า ต้น ๆ เมื่อใช้กับมนุษย์ปัจจุบันปกติจะจำกัดต่อมนุษย์ก่อน[[ยุคหินเก่า]]ปลาย ที่ประมาณ 10,000 ปีก่อนเท่านั้น
ซึ่งตรงกับการยุติของ[[ยุคน้ำแข็ง]]สุดท้าย และเป็นช่วงที่สัตว์ใหญ่ยุคน้ำแข็งได้สูญพันธุ์เป็นครั้งใหญ่
จากจุดนี้ ประชากรมนุษย์ได้เปลี่ยนจากวัฒนธรรมล่าสัตว์ใหญ่กลายไปล่าสัตว์ที่เล็ก ๆ กว่า โดยส่วนที่น้อยมากก็เริ่มหากินจาก[[ธัญพืช]]และพืชมีแป้งสูงที่สามารถเก็บไว้ได้
ซึ่งเพิ่มการอยู่กับที่แล้วเพิ่มความหนาแน่นประชากร และในที่สุดโดยอย่างช้า 8,000 ปีก่อน ก็เกิด[[การปรับพืชเป็นไม้เลี้ยง]]และ[[การปรับสัตว์เป็นสัตว์เลี้ยง]] แล้วก็[[เกษตรกรรม]]แบบเร่งผลผลิต

เมื่อประชากรหนาแน่นขึ้น มีเครื่องมือดีขึ้น มีการใช้แรงน้อยลง คนทั่วโลกจึงแข็งแรงน้อยลง มีผลเป็นกลุ่มประชากรในปัจจุบันที่บอบบางกว่ามนุษย์รุ่นต้น ๆ
ดังนั้น มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบันจึงสามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่มอย่างคร่าว ๆ คือระยะต้น (แข็งแรง คือ robust) และระยะหลังยุคน้ำแข็ง (บอบบาง คือ gracile)
กระบวนการที่นำไปสู่วิวัฒนาการของมนุษย์ที่มีขนาดเล็กว่าและมีกระดูกแบบบางกว่าดูเหมือนจะเริ่มอย่างช้าก็ 50,000 - 30,000 ปีก่อน

มีสปีชีส์ย่อยของมนุษย์ที่ยอมรับกันโดยทั่วไป เช่น ''H. s. sapiens'' ซึ่งรวมมนุษย์ปัจจุบันที่ยังมีชีวิตอยู่ทั้งหมด
และ ''H.s. idaltu'' ที่พบหลักฐาน[[ซากดึกดำบรรพ์]]อายุ 160,000 ปีก่อน

== พฤติกรรมมนุษย์ปัจจุบัน ==


มีข้อถกเถียงกันพอสมควรว่า มนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ สุดประพฤติคล้ายกับมนุษย์เร็ว ๆ นี้หรือที่ยังมีชีวิตอยู่หรือไม่
พฤติกรรมที่เป็นลักษณะเฉพาะของมนุษย์เร็ว ๆ นี้ รวมทั้งการใช้[[ภาษา]] สมรรถภาพใน[[การคิด]]เป็น[[นามธรรม]] การใช้[[สัญลักษณ์]]เพื่อแสดงออก[[ความคิดสร้างสรรค์]]ทางวัฒนธรรม
มี[[สมมติฐาน]]ค้านกัน 2 อย่างเกี่ยวกับกำเนิดของพฤติกรรมปัจจุบัน

นักวิชาการบางส่วนอ้างว่า มนุษย์เปลี่ยนมามีสรีรภาพปัจจุบันก่อน เริ่มตั้งแต่ 300,000 ปีก่อน
ต่อมา ราว ๆ 50,000 ก่อน จึงเริ่มมีพฤติกรรมปัจจุบัน
สมมติฐานนี้อาศัยหลักฐานซากดึกดำบรรพ์และหลักฐานทางชีวภาพต่าง ๆ ที่มีอายุมากกว่า 50,000 ปีก่อน
และสิ่งประดิษฐ์ของมนุษย์ที่พบหลังจาก 50,000 ปีก่อน
ดังนั้น มุมมองนี้จึงเท่ากับแยกมนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบันออกจากมนุษย์ที่มีพฤติกรรมปัจจุบัน

ส่วนมุมมองตรงกันข้ามก็คือ มนุษย์ได้ทั้งกายสภาพและพฤติกรรมปัจจุบันพร้อม ๆ กัน
คือ มนุษย์ได้วิวัฒนาการเกิดโครงร่างกระดูกที่เล็กบอบบางกว่า
ซึ่งอาจเกิดจากการร่วมมือกันมากขึ้นในหมู่มนุษย์

อีกอย่างหนึ่ง นี้อาจเกิดจากการใช้[[เทคโนโลยี]]มากขึ้น ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพฤติกรรมปัจจุบัน
นอกจากนั้นแล้ว มีหลักฐานว่า พัฒนาการทางสมองที่เป็นลักษณะเฉพาะของมนุษย์ โดยเฉพาะส่วน [[prefrontal cortex]] มีเหตุจาก 
"การเร่งวิวัฒนาการ metabolome (สารเคมีมี[[โมเลกุล]]เล็กที่พบในตัวอย่างชีวภาพ) อย่างผิดธรรมดา...ขนานกับการลดความแข็งแรงของกล้ามเนื้ออย่างสุดขีด
การเปลี่ยนแปลงทาง[[เมแทบอลิซึม]]ในสมองและกล้ามเนื้ออย่างรวดเร็วตามที่เห็น 
พร้อมกับทักษะทางประชานของมนุษย์ที่พิเศษและกล้ามเนื้อที่มีแรงน้อย 
อาจสะท้อนถึงกลไกวิวัฒนาการของมนุษย์แบบขนาน"

อนึ่ง [[หอกซัด|หอก Schöningen]] และสิ่งที่พบคู่กัน เป็นหลักฐานของเทคโนโลยีซับซ้อนที่มีอยู่แล้วเมื่อ 300,000 ปีก่อนและเป็นข้อพิสูจน์ชัด ๆ ประการแรกสำหรับการล่าสัตว์ใหญ่ที่ทำเป็นปกติ
เพราะว่า การล่าสัตว์อยู่เป็นฝูงที่หนีได้อย่างรวดเร็วโดยไม่มีกลยุทธ์การล่าที่เจนโลก 
ไม่มีโครงสร้างทางสังคมที่ซับซ้อน
และไม่มีการสื่อสารที่ก้าวหน้า (คือภาษา) เป็นเรื่องสำเร็จได้ยาก
ดังนั้น มนุษย์ที่พบคู่กับหอกคือ ''[[H. heidelbergensis]]'' ต้องมีทักษะทางประชานและปัญญาอยู่แล้ว เพื่อการวางแผนคาดการณ์ล่วงหน้า การคิด และการกระทำ ที่นักวิชาการได้ให้เครดิตกับมนุษย์ปัจจุบันพวกเดียว

ข้อมูล[[โบราณคดี]]ปี 2555 แสดงว่า องค์ประกอบสำคัญของวัฒนธรรมทางวัตถุ เช่น ดังที่พบใน[[นักล่า-เก็บของป่า]]ชาวแซน (ในทวีป[[แอฟริกาใต้ (ภูมิภาค)|แอฟริกาใต้]]) มีอยู่แล้วอย่างช้าก็เมื่อ 40,000 ปีก่อน รวมทั้ง
[[ลูกประคำ]]ที่ทำจากเปลือกไข่[[นกกระจอกเทศ]] 
ไม้ขุดทำด้วย[[วัสดุ]]คล้ายกับที่คนป่าปัจจุบันใช้
หัว[[ลูกธนู]]ที่มีเครื่องหมายเจ้าของสลักแล้วระบายสีดินแดง
และการแต้มพิษ

ยังมีนัยอีกด้วยว่า 
"...การใช้แรงกดสกัดชิ้นหิน (pressure flaking) สามารถอธิบายสัณฐานของสิ่งประดิษฐ์หินที่ขุดพบในชั้น[[ยุคหินกลาง (แอฟริกา) | ยุคหินกลาง]] (MSA) 
เมื่อ 75,000 ปีก่อน ที่ถ้ำบลอมโบส์ในแอฟริกาใต้ได้ดีที่สุด 
เทคนิคนี้ใช้ในการปรับรูปร่างขั้นสุดท้ายของปลายแหลมมีหน้าสองแบบสติลเบย์ โดยทำบนซิลครีตที่เผาไฟแล้ว"
ทั้งการใช้แรงกดสกัดชิ้นหินและการเผาสวัสดุเคยเชื่อกันว่า เกิดขึ้นทีหลังกว่านั้นมากในช่วง[[ยุคก่อนประวัติศาสตร์]] และทั้งสองล้วนชี้ความซับซ้อนทางพฤติกรรมระดับปัจจุบันในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ

รายงานต่อมาปี 2555 เกี่ยวกับถ้ำโบราณสถานต่าง ๆ ที่ชายทะเลแอฟริกาใต้ชี้ว่า 
"ข้อถกเถียงว่า ลักษณะเฉพาะทางวัฒนธรรมและทางประชานของมนุษย์เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อไร" 
อาจจะกำลังเข้าสู่ที่ยุติ
เพราะพบ "เทคโนโลยีก้าวหน้าจากกระบวนการผลิตแบบลูกโซ่ที่ซับซ้อน" ซึ่ง "บ่อยครั้งต้องมีการสืบทอดที่แม่นยำมาก และดังนั้น ต้องมีภาษา" และเทคโนโลยีก้าวหน้าดังว่าก็พบแล้วที่โบราณสถาน Pinnacle Point Site 5-6
ซึ่งหาอายุได้ประมาณ 71,000 ปีก่อน
นักวิจัยเสนอว่า งานของตน
"...แสดงว่า เทคโนโลยีเครื่องมือหินแบบเล็ก ๆ (microlithic) เกิดขึ้นเร็วในแอฟริกาใต้ วิวัฒนาการขึ้นในช่วงระยะเวลายาว (~11,000 ปี) และปกติจะจับคู่กับการเผาไฟที่ซับซ้อน ซึ่งทำให้คงอยู่ได้เกือบ 100,000 ปี
เทคโนโลยีก้าวหน้าในแอฟริกาทั้งเกิดเร็วและอยู่นาน
คือการชักตัวอย่างโบราณสถานแอฟริกาใต้เป็นจำนวนน้อย เป็นคำอธิบายที่ดีที่สุดในเรื่อง 'ความวับ ๆ แวม ๆ' ที่รู้สึก (ของนักวิชาการว่า เทคโนโลยีก้าวหน้าดูจะเกิดขึ้นแล้วก็หายไปเป็นพัก ๆ ในช่วงต้น ๆ ก่อน 50,000 ปีก่อน)"

ข้อมูลล่าสุดเช่นนี้บวกกับข้อมูลจาก[[โครงการจีโนมมนุษย์]]แสดงว่า มนุษย์ผู้หาอาหารในแอฟริกาใต้สะฮาราได้พัฒนาลักษณะทางประชานและพฤติกรรมแบบปัจจุบันโดยอย่างช้าก็ 50,000 ปีก่อน
ก่อนช่วงเกิดความหลากหลายแบบ adaptive radiation หลังออกจากแอฟริกาในยุคน้ำแข็งสุดท้ายตามที่ประเมิน

แม้ว่า พัฒนาการเพื่อมีพฤติกรรมปัจจุบัน การล่าสัตว์และการหาอาหารที่ซับซ้อนในแอฟริกาใต้สะฮารา จะเชื่อว่าเริ่มอย่างช้าก็ 50,000 ปีก่อน
แต่ว่า ความจริงอาจมีเหตุจากสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นก่อน คือการเปลี่ยนเป็นสภาพที่แห้งแล้งและหนาวเย็นกว่าในช่วงยุคน้ำแข็งระหว่าง 135,000-75,000 ปีก่อน
นี่อาจผลักดันกลุ่มมนุษย์ผู้สืบหาที่หลบภัยแล้งในผืนแผ่นดินใหญ่ ให้อพยพไปสู่ที่ลุ่มชื้นแฉะตามชายทะเลที่สมบูรณ์ไปด้วยหอยและทรัพยากรธรรมชาติอื่น ๆ
เนื่องว่าระดับน้ำทะเลต่ำเพราะแข็งค้างอยู่ในธารน้ำแข็ง ที่ลุ่มชื้นแฉะเช่นนี้ก็จะมีอยู่ทั่วชายฝั่งทะเลทางใต้ของทวีป[[ยูเรเชีย]]
การใช้แพหรือ[[เรือ]]อาจอำนวยการสำรวจหาเกาะนอกฝั่งและการเดินทางตามฝั่งทะเล และในที่สุดทำให้สามารถอพยพไปยัง[[เกาะนิวกินี]]แล้วต่อจากนั้น[[ออสเตรเลีย]]

ในเวลาเดียวกัน ก็มีการอพยพขยายตัวไปยัง[[แม่น้ำ]]สำคัญ ๆ ในระหว่างทั้งหมด ตลอดจนชายฝั่งทะเลด้านตะวันออกของทวีปยูเรเชียด้วย
เมื่อธารน้ำแข็งหดตัวลงทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น มนุษย์ปัจจุบันก็ย้ายถิ่นฐานลึกเข้าไปในแผ่นดิน
มีการเสนอในปัจจุบันด้วยว่า มีการผสมพันธุ์ร่วมกับมนุษย์สปีชีส์ย่อยอื่น ๆ เช่น นีแอนเดอร์ทาล
และมนุษย์ [[Denisovans]]
เมื่อไรก็ตามที่เจอกัน

== ดูเพิ่ม ==
;ซากดึกดำบรรพ์: 
* [[ซากดึกดำบรรพ์]], [[รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์]], [[บรรพชีวินวิทยา]]
;ปฏิวัติทางพันธุกรรม: 
* [[วิวัฒนาการของมนุษย์]] ([[ทฤษฎีของลามาร์ก]], [[อีพีเจเนติกส์]])
;ประชากร: 
* [[ประชากรโลก]]

== อ้างอิงและเชิงอรรถ ==


== แหล่งข้อมูลอื่น ==


;**พิมพ์ก่อนและภายในคริสต์ทศวรรษที่ 20**
* ''The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex'', [https://books.google.com/books?id=LYEQAAAAYAAJ Volume 1]; [https://books.google.com/books?id=Na9LAAAAMAAJ Volume 2]. โดย [[ชาลส์ ดาร์วิน]].
* ''[https://books.google.com/books?id=i8RT3J3hURcC The Natural Genesis]''. By Gerald Massey.
* ''[https://books.google.com/books?id=xDoAAAAAQAAJ A Series of Engravings]: Representing the Bones of the Human Skeleton''. By Edward Mitchell, John Barclay
* ''[https://books.google.com/books?id=iHhJAAAAYAAJ Modern Ideas of Evolution as Related to Revelation and Science]''. By Sir John William Dawson

;**สิ่งตีพิมพ์ในปัจจุบัน**
* ''The Journey of Man: A Genetic Odyssey''. by Spencer Wells. [http://press.princeton.edu/titles/7442.html 256 pages] 
* ''Biological Anthropology of the Human Skeleton''. Edited by [http://bioanth.ucalgary.ca/Katzenberg M. Anne Katzenberg] , Shelley R. Saunders. [https://books.google.com/books?id=vNi68aZp874C 680 pages]
* ''The Origins of Modern Humans: Biology Reconsidered''. By [https://web.archive.org/web/20130614075946/http://soa.illinoisstate.edu/faculty_staff/faculty.aspx?control=facultyProfile&ID=fsmith&dept=Sociology%20and%20Anthropology Fred H. Smith], [http://www.uwyo.edu/bioanth/jimahern.asp James C. Ahern] . [https://books.google.com/books?id=Za0RAAAAQBAJ 480 pages]
* ''[https://books.google.com/books?id=5rJvxisKlSAC Becoming Human]: Evolution and Human Uniqueness''. By [http://www.amnh.org/science/divisions/anthro/bio.php?scientist=tattersall Ian Tattersall].
* ''The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Evolution''. โดย[[ริชาร์ด ดอว์กินส์]]. [https://books.google.com/books?id=rR9XPnaqvCMC 673 pages].

;**ข้อมูลทั่วไป**
*Lev A. Zhivotovsky, Noah A. Rosenberg, and Marcus W. Feldman "Features of Evolution and Expansion of Modern Humans, Inferred from Genomewide Microsatellite Markers" Am. jr. of Human Genetics, May 2003; 72(5), pp 1171-1186. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1180270/]
*[http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Pietrusewsky/anth310/labs/Lab05.pdf Early And Late "archaic"homo Sapiens And "anatomically : Modern" Homo Sapiens] . hawaii.edu.
*Keith L. Hunley, Meghan E. Healy, and Jeffrey C. Long: "The global pattern of gene identity variation reveals a history of long-range migrations, bottlenecks, and local mate exchange: Implications for biological race" American Journal of Physical Anthropology: Special Issue: Race Reconciled: How Biological Anthropologists View Human Variation Volume 139, Issue 1, pages 35-46, May 2009 [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ajpa.20932/abstract]
* [http://www.actionbioscience.org/evolution/johanson.html Origins of Modern Humans: Multiregional or Out of Africa?] actionbioscience.org
* [https://web.archive.org/web/20130726050119/http://www.public.wsu.edu/gened/learn-modules/top_longfor/timeline/26_h_erectus_tool_adapt.html homo erectus tool use and adaptation]. public.wsu.edu.
*Early Human Evolution: [https://web.archive.org/web/20130820225555/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_4.htm Early Human Culture]; [http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_4.htm Early Modern Homo sapiens] . palomar.edu.
* [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-evolution-timeline-interactive Human Timeline (Interactive)] - [[Smithsonian Institution|Smithsonian]], National Museum of Natural History (August 2016).

;**พิพิทธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา*'
*[http://humanorigins.si.edu/evidence/human-fossils/species Species]; [http://humanorigins.si.edu/evidence/human-family-tree Human Family Tree]. si.edu. The Smithsonian Institution's Human Origins Program
*[http://www.nhm.ac.uk/nature-online/life/human-origins/early-human-family/index.html Meet our early human family]. nhm.ac.uk.
*[http://www.mnsu.edu/emuseum/biology/humanevolution/sapiens.html *Homo sapiens''] . mnsu.edu

หมวดหมู่:กำเนิดจากแอฟริกาเร็ว ๆ นี้ของมนุษย์ปัจจุบัน
หมวดหมู่:วิวัฒนาการของมนุษย์
หมวดหมู่:มนุษย์
หมวดหมู่:ยุคหินกลาง (แอฟริกา)
หมวดหมู่:บรรพมานุษยวิทยา
หมวดหมู่:มานุษยวิทยา