ชีอะฮ์

**ชีอะฮ์** ( *ชีอะฮ์* จาก *ชีอะตุอะลี*  "สาวกของอะลี";  **ชีอีย์** เป็นเอกพจน์  **ชิยาอ์** เป็นพหุพจน์) เป็นหนึ่งในสองแขนงของศาสนาอิสลาม โดยถือว่าศาสดามุฮัมมัดแต่งตั้งอะลีเป็นผู้สืบทอดและอิหม่ามหลังจากท่าน สิ่งที่อะลีไม่เหมือนกับสามเคาะลีฟะฮ์คือ เขามาจากบนูฮาชิม ตระกูลเดียวกันกับมุฮัมมัด เป็นลูกพี่ลูกน้อง และเป็นชายคนแรกที่นับถือศาสนาอิสลาม

ชีอะฮ์เป็นนิกายที่มีผู้นับถือมากเป็นอันดับสองของศาสนาอิสลาม โดยในช่วงปลายทศวรรษ 2000 มีประชากรชีอะฮ์อยู่ร้อยละ 10–15% ของมุสลิมทั้งหมด และสำนักชีอะฮ์สิบสองอิมามเป็นสำนักชีอะฮ์ที่นับถือมากที่สุด โดยในปี ค.ศ. 2012 คาดการว่ามีอยู่ร้อยละ 85%

## คำศัพท์
คำว่า *ชีอะฮ์* () ตามอักษรหมายถึง "ผู้ติดตาม" และเป็นประโยคสั้นของคำว่า **' ( ) ซึ่งหมายถึง "ผู้ติดตามของอะลี" 

==ประวัติ==
===การสืบทอดของอะลี===
==== เหตุการณ์ที่ฆอดิรคุมม์ ====

[[ไฟล์:Investiture of Ali Edinburgh codex.jpg|thumb|การแต่งตั้ง[[อะลี]]ที่[[Rabigh#Ghadir Al-Khumm|ฆอดิรคุมม์]] ([[The Remaining Signs of Past Centuries|MS Arab 161]], fol. 162r, AD 1309/8 [[Ilkhanate|Ilkhanid]] manuscript illustration)]]
เหตุการณ์ที่ฆอดิรคุมม์ เกิดขึ้นในเดือนมีนาคม ค.ศ. 632 ในขณะกลับจากการทำฮัจญ์ ศาสดา[[มุฮัมมัด]]ได้เรียกชาวมุสลิมที่อยู่รอบ ๆ มารวมตัวกันแล้วให้โอวาส ในตอนนั้น มุฮัมมัดชูแขนอะลีแล้วกล่าวว่า "ใครสำคัญไปกว่าตนเอง?" ชาวมุสลิมกล่าวว่า "อัลลอฮ์และศาสนทูตของพระองค์"

เหตุการณ์นี้ได้ถูกบันทึกทั้งฝ่ายชีอะฮ์และซุนนี

===รัฐเคาะลีฟะฮ์ของอะลี===
[[ไฟล์:Kerbela Hussein Moschee.jpg|200px|thumb|Left|[[อัรบะอีน]]ใน[[กัรบะลา]]]]
เมื่อมุฮัมมัดเสียชีวิตในปีค.ศ. 632 และญาติของมุฮัมมัดกำลังจัดงานศพ ในขณะที่เตรียมร่างกายนั้น [[อะบูบักร์]], [[อุมัร]] และ[[อบูอุบัยดะฮ์ อิบน์ อัลญัรเราะฮ์]]พบกับผู้นำแห่งมะดีนะฮ์และเลือกอบูบักร์เป็นเคาะลีฟะฮ์ อะลีปฏิเสธความเป็นเคาะลีฟะฮ์ของ[[อะบูบักร์]]และไม่ให้สัตยาบันแก่เขา รายงานนี้มีทั้งสาย[[ซุนนี]]และ[[ชีอะฮ์]]

อะลีไม่ได้เป็นเคาะลีฟะฮ์ จนกระทั่ง[[อุสมาน]] เคาะลีฟะฮ์คนที่สามถูกลอบสังหารในปีค.ศ. 657 และอะลีก็กลายเป็นเคาะลีฟะฮ์คนที่สี่ แล้วย้ายเมืองหลวงไปที่[[กูฟะฮ์]]ในอิรัก

ในช่วงที่อะลีปกครอง สังคมมุสลิมมักจะมีโต้แย้ง และมีสงครามเกือบบ่อย ซึ่งมีผลทำให้เกิด[[ฟิตนะฮ์ครั้งที่หนึ่ง]] ซึ่งเป็น[[สงครามกลางเมือง]]ใหญ่ครั้งแรกในรัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม อะลีปกครองตั้งแต่ปีค.ศ. 656 ถึงค.ศ. 661 สิ้นสุดโดยการถูกลอบสังหาร ในตอนที่กำลังละหมาด (''[[สุญูด]]'') และ[[มุอาวิยะฮ์ที่ 1|มุอาวิยะฮ์]] ศัตรูหลักของอะลี ประกาศตนเองเป็นเคาะลีฟะฮ์

===ฮะซัน อิบน์ อะลี===

หลังอะลีเสียชีวิต [[ฮะซัน อิบน์ อะลี]] ลูกชายคนโตกลายเป็นเคาะลีฟะฮ์แห่งกูฟะฮ์ และหลังจากต่อสู้ระหว่างกูฟะฮ์กับทหารของมุอาวิยะฮ์ ฮะซํนยอมโอนอำนาจให้มุอาวิยะฮ์และทำสนธิสัญญาสันติภาพภาพใต้ข้อเงื่อนไข:
# บังคับยกเลิก[[Umayyad tradition of cursing Ali|การกล่าวสาปแช่งอะลีในที่สาธารณะ]] เช่น ในเวลาละหมาด เเละเวลาคุตบะห์
# มุอาวิยะฮ์ไม่ควรใช้เงินภาษีกับความจำเป็นส่วนตัว
# ควรสงบศึก และผู้ติดตามฮะซํนจะได้รับสิทธิและความปลอดภัย
# มุอาวิยะฮ์จะไม่แต่งตั้งตนเองเป็น[[อะมีรุลมุอ์มินีน]]
# มุอาวิยะฮ์จะไม่ให้มีใครเป็นผู้สืบทอด
ฮะซันเกษียณในมะดีนะฮ์ และในปีค.ศ. 670 เขาถูกฆ่าด้วยยาพิษโดยญะดา บิยต์ อัลอัชอัษ อิบน์ ก็อยส์ ภรรยาของท่าน โดยมุอาวิยะฮ์แอบติดต่อเธอให้ฆ่าฮะซัน เพื่อให้มุอาวิยะฮ์ยกตำแหน่งให้กับ[[ยะซีด อิบน์ มุอาวิยะฮ์|ยะซีด]] ลูกชายของตนเอง

===ฮุซัยน์ อิบน์ อะลี===

[[ไฟล์:ImamHusaynMosqueKarbalaIraqPre2006.JPG|thumb|[[เทวสถานอิหม่ามฮุซัยน์]]ที่[[กัรบะลาอ์]]]]
ฮุซัยน์ น้องชายของฮะซัน และลูกคนเล็กของอะลี ได้เรียกร้องให้รวมอำนาจเคาะลีฟะฮ์ ในปีค.ศ. 680 มุอาวิยะฮ์เสียชีวิตแล้วยกตำแหน่งให้[[ยะซีดที่ 1|ยะซีด]] และทำลายสนธิสัญญาของฮะซัน อิบน์ อะลี ดังนั้น ฮุซัยน์ได้รวบรวมครอบครัวกับผู้ติดตามในมะดีนะฮ์ เดินทางไปที่กูฟะฮ์ แต่ถูกขวางโดยทหารของยะซีด ที่ใกล้กัรบะลา (ปัจจุบันอยู่ในอิรัก) และฮุซัยน์กับครอบครัวและผู้ติดตามอีกประมาณ 72 คนถูกฆ่าใน[[ยุทธการที่กัรบะลาอ์]]

ชีอะฮ์ยกย่องฮุซัยน์เป็นผู้พลีชีพ (''[[ชะฮีด]]'') และนับท่านเป็นอิหม่ามจากอะฮ์ลุลบัยต์ ยุทธการที่กัรบะลามักถูกกล่าวเป็น[[Shia–Sunni relations|จุกแยกระหว่างซุนนีกับชีอะฮ์]]ของอิสลาม และในทุก ๆ ปี มุสลิมชีอะฮ์จะร่วมกันรำลึกใน[[วันอาชูรออ์]]

==สังคม==
===ประชากร===
[[ไฟล์:Islam by country.png|thumb|left|ศาสนาอิสลามในแต่ละประเทศ
 [[ซุนนี]]
 ชีอะฮ์
 [[อิบาดี]]
]]
[[ไฟล์:Madhhab Map3.png|thumb|200px|สำนักของ[[ซุนนี]], [[ชีอะฮ์]], [[กุรอานนิยม]], [[อิบาดี]] และ[[Nondenominational Muslim]]]]

รายงานจากมุสลิมชีอะฮ์ไว้ว่า การทำสำมะโนมักนำโดยนิกายซุนนี ซึ่งอาจจะทำให้ข้อมูลบางส่วนไม่เป็นจริง เช่น ในค.ศ. 1926 ในช่วงที่[[ราชวงศ์ซะอูด]]ได้แยกชีอะฮ์ออก ชาวชีอะฮ์มีอยู่ร้อยละ 21% ของประชากรมุสลิมใน[[เอเชียใต้]] ถึงแม้ว่าข้อจำกัดนี้จะเป็นอุปสรรคก็ตาม จนกระทั่งมีการสรุปว่ามีอยู่แค่ 15%

====ประชากรทั่วโลก====
ตารางข้างล่างคือรายงานจาก [[Pew Research Center]] เรื่อง ''Mapping the Global Muslim Population'' ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2009




===การข่มเหง===
มีหลายช่วงที่กลุ่มชีอะฮ์ถูกประหาร

ในปีค.ศ. 1514 [[สุลต่านเซลิมที่ 1]] ทรงมีรับสั่งให้สังหารชาวชีอะฮ์อนาโตเลีย 40,000 คน รายงานจาก [[Jalal Al-e-Ahmad]] "สุลต่านเซลิมที่ 1 ทรงดำเนินไปไกลมาก จนมีการประกาศว่าการฆ่าชีอะฮ์หนึ่งคนมีค่าเท่ากับการฆ่าชาวคริสต์ถึง 70 คน"

ภายใต้การปกครองของ[[ซัดดัม ฮุสเซน]]ใน[[ประเทศอิรัก]] มุสลิมชีอะฮ์ส่วนใหญ่มักถูกจำคุก, ทรมาน และถูกฆ่า และในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2011 ทางรัฐบาลมาเลเซียประกาศให้ชีอะฮ์เป็นสังกัดที่ "แปลกแยก" และถูกห้ามไม่ให้เผยแผ่หลักศรัทธาของพวกเขา แต่ยังคงดำเนินตามศาสนพิธีได้ตามที่ส่วนตัว

===วันหยุด===
วันทั่วไปที่ฉลองทั้งซุนนีและชีอะฮ์คือ:
* [[อีดิลฟิตรี]] จัดหลังจากสิ้นสุดเดือน[[เราะมะฎอน]]
* [[อีดิลอัฏฮา]] จัดขึ้นหลังจากสิ้นสุดพิธี[[ฮัจญ์]]

วันด้านล่างนี้ เป็นวันสำคัญของชีอะฮ์:
* [[อีด อัล-เฆาะดีร]] เป็นวันครบรอบของเหตุการณ์ ณ ฆอดิรคุม จัดในวันที่ 18 ของเดือนซุลฮิจญะฮ์
* [[การร่ำไห้แห่งมุฮัรรอม]] และ[[วันอาชูรออ์]]สำหรับชีอะฮ์คือวันพลีชีพของฮุเซน จัดขึ้นในวันที่ 10 [[มุฮัรรอม]]
* [[อัรบะอีน]] วันที่ผู้หญิงและลูก ๆ ของฮุซัยน์ เดินทางจากกัรบะลา (อิรักตอนกลาง) ถึงชาม ([[ดามัสกัส]], ซีเรีย) จัดขึ้นในวันที่ 20 เดือน[[เศาะฟัร]] 40 วันหลังจากวันวันอาชูรออ์
* [[เมาลิด]] วันเกิดของมุฮัมมัด สิ่งที่ไม่เหมือนกับชาวซุนนีที่ฉลองในวันที่ 12 [[รอบีอุลเอาวัล]] เป็นทั้งวันเกิดและวันเสียชีวิตของมุฮัมมัด ชีอะฮ์จะฉลองในวันที่ 17 ของเดือนเดียวกัน ซึ่งเป็นวันเกิดของญะอ์ฟัร อัศศอดิก อิหม่ามคนที่หกของชีอะฮ์ ส่วน[[วะฮาบีย์]]จะไม่ฉลอง เพราะเชื่อว่ามันเป็น[[บิดอะฮ์]] (อุตริกรรม)
* วันเกิด[[ฟาฏิมะฮ์]] จัดในวันที่ 20 เดือน[[ญุมาดัษษานียะฮฺ]] วันนั้นก็ถือเป็น "'วันสตรีและวันแม่" ด้วย
* วันเกิด[[อะลี]] จัดในวันที่ 13 เดือน[[เราะญับ]]
* [[กลางชะอ์บาน]] เป็นวันเกิดของ[[มุฮัมมัด อัลมะฮ์ดี]] อิหม่ามคนที่ 12 และเป็นอิหม่ามคนสุดท้ายของสิบสองอิหม่าม ชาวชีอะฮ์จะฉลองในวันที่ 15 เดือน[[ชะอ์บาน]]
* [[ลัยละตุลก็อดร์]] คืนที่ประทานอัลกุรอาน
* [[อีด อัลมุบาฮิละฮ์]] การฉลองวันพบปะระหว่างอะฮ์ลุลบัยต์ และชาวคริสต์แห่งนัจญ์รอน จัดขึ้นในวันที่ 24 เดือนซุลฮิจญะฮ์

===สถานที่ศักดิ์สิทธิ์===

ชีอะฮ์มีสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สี่แห่ง คือมักกะฮ์ (มัสยิด อัลฮะรอม), มะดีนะฮ์ (มัสยิด อันนะบะวี), เยรูซาเลม (มัสยิด อัลอักซอ) และกูฟะฮ์ (มัสยิดกูฟะฮ์) สำหรับชีอะฮ์แล้ว [[มัสยิดอิหม่ามฮุซัยน์]], [[มัสยิดอัล อับบาส]]ที่กัรบะลาอ์ และ[[มัสยิดอิหม่ามอะลี]]ที่[[นาจาฟ]]ก็สำคัญเช่นกัน แต่อย่างไรก็ตาม สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของชีอะฮ์ส่วนใหญ่ในประเทศซาอุดีอาระเบียถูกทำลายโดย[[อัลอิควาน]]

==สาขา==
===สิบสองอิหม่าม===

[[ไฟล์:Names of imameen.jpg|thumb|upright=1.35|ชื่อของอิหม่ามทั้ง 12 เขียนในรูปภาษาอาหรับของคำว่า **على ** อะลี]]
**ชีอะฮ์สิบสองอิมาม** หรือ **อิษนาอะชารียะฮ์** เป็นสาขาของชีอะฮ์ที่ใหญ่ที่สุด ชื่อของสาขานี้มาจากกลุ่มของ[[สิบสองอิหม่าม]] ซึ่งเป็นประชากรส่วนใหญ่ที่[[ประเทศอิหร่าน]] (90%), อาเซอร์ไบจาน (85%), บาห์เรน (70%), อิรัก (65%), เลบานอน (65% ของมุสลิม)

====หลักศรัทธา====
ชีอะฮ์สิบสองอิมามมี[[Theology of Twelvers|หลักศรัทธาห้าประการ]] ซึ่งมีชื่อว่า ''อุศูลุดดีน'' โดยเรียงได้ดังนี้:
# **เอกเทวนิยม**, พระเจ้ามีองค์เดียวและไม่เหมือนใคร.
# **ความยุติธรรม**, ความถูกต้องที่ยึดถือตามจริยธรรม, ความยุติธรรม และความเท่าเทียมกัน
# **ศาสนทูต**, บทบัญญัติที่พระเจ้าส่งมาให้ทูต หรือศาสดาชี้นำทางมนุษย์
# **ผู้นำ** สำนักที่สืบทอดจากสำนักของศาสดา
# **วันสุดท้าย*' วันชำระบัญชีของพระเจ้า

=== อิสมาอิลี ===

อิสมาอิลีมีชื่อมาจากอิสมาอิล อิบน์ ญะฟัรตามลำดับผู้สืบทอด ([[Imamah (Ismaili doctrine)|อิหม่าม]]) ของญะอ์ฟัร อัศศอดิก โดยพวกเขาเชื่อว่า มูซา อัล-คอดิม เป็นอิหม่ามคนต่อไป

ปัจจุบัน อิสมาอิลีส่วนใหญ่มักพบอยู่ในสังคมอินโด-อิหร่าน แต่ก็พบในอินเดีย, ปากีสถาน, ซีเรีย, ปาเลสไตน์, ซาอุดีอาระเบีย,  เยเมน, จีน, จอร์แดน, อุซเบกิสถาน, ทาจิกิสถาน, อัฟกานิสถาน, แอฟริกาตะวันออก และแอฟริกาใต้ และมีบางส่วนย้ายถิ่นฐานไปที่ยุโรป, ออสเตรเลีย, นิวซีแลนด์ และอเมริกาเหนือ

====เสาหลัก====
อิสมาอิลีมี *เสาหลัก 7 ประการ'':

## ดูเพิ่ม

* อภิธานศัพท์อิสลาม
* รายชื่อมุสลิมชีอะฮ์
* รายชื่อราชวงศ์ชีอะฮ์
* ชะฮาดะฮ์
* วูดุอ์
* อะลีในมุมมองของชีอะฮ์
* มัซฮับ
* การประหัตประหารของมุสลิม

## อ้างอิง

### สารานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## อ่านเพิ่ม

* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Shi'a Minorities in the Contemporary World: Migration, Transnationalism and Multilocality. United Kingdom, Edinburgh University Press, 2020.
*
*

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 
* 
*