Colobopsis saundersi

***Colobopsis saundersi*** (ชื่อพ้อง ***Camponotus saundersi***) หรือที่เรียกว่า **มดระเบิดมาเลเซีย**, ***Malaysian exploding ant*** เป็นสายพันธุ์ของมดที่พบในมาเลเซียและบรูไน โดยอยู่ในสกุล *[[Colobopsis]]* มดงานสามารถระเบิดตัวเองอย่างเสียสละและรุนแรงเป็นการป้องกันตัวครั้งสุดท้าย ซึ่งความสามารถนี้พบได้ในมดหลายสายพันธุ์ในสกุลนี้และแมลงบางชนิดอื่น ๆ  มดสายพันธุ์นี้มีต่อมขากรรไกรล่างขนาดใหญ่มาก ซึ่งใหญ่กว่ามดสายพันธุ์อื่นหลายเท่า และผลิตสารคัดหลั่งเหนียวเพื่อป้องกันตัว ตามการศึกษาปี ค.ศ. 2018 พบว่าสายพันธุ์นี้เป็นกลุ่มสายพันธุ์ซับซ้อน และมีความเกี่ยวข้องกับ *[[Colobopsis explodens|C. explodens]]* ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม *[[Colobopsis cylindrica|C. cylindrica]]*

## การป้องกัน
thumb|left|ภาพแสดงต่อมขากรรไกรที่มีขนาดใหญ่เกินปกติสองข้างของ ''Colobopsis saundersi'' ซึ่งเต็มไปด้วยสารพิษที่วิ่งตลอดความยาวของร่างกาย ตั้งแต่ศีรษะจนถึงส่วนท้อง พฤติกรรมการป้องกันของ *Colobopsis saundersi* รวมถึงการระเบิดตัวเองโดยกระบวนการที่เรียกว่า autothysis ซึ่งเป็นคำที่ตั้งโดย Maschwitz และ Maschwitz ในปี 1974 ต่อมขากรรไกรล่างสองข้างที่เต็มไปด้วยสารพิษนั้นมีขนาดใหญ่เกินกว่ามดชนิดอื่น ๆ โดยวิ่งตลอดความยาวของร่างกายมด เมื่อการต่อสู้เริ่มยากลำบาก มดงานจะหดกล้ามเนื้อหน้าท้องอย่างรุนแรง ทำให้gaster แตกที่รอยพับระหว่างส่วน ทำให้ต่อมขากรรไกรล่างแตกออกและพ่นสารคัดหลั่งเหนียวไปในทุกทิศทางจากส่วนanterior ของศีรษะ กาวที่พ่นออกมานี้มีคุณสมบัติกัดกร่อนและเป็นสารระคายเคืองทางเคมี ซึ่งสามารถพันและทำให้ศัตรูที่อยู่ใกล้ไม่สามารถขยับตัวได้

จากการสังเกตโดยตรงของ Jones (2004) พบว่าสารคัดหลั่งของ *C. saundersi* มีสีขาวสว่างในช่วงปลายฤดูฝน และเปลี่ยนเป็นครีม หรือเหลืองซีดในฤดูแล้งและต้นฤดูฝน การเปลี่ยนแปลงสีนี้แสดงถึงการเปลี่ยนแปลงของpH ภายใน ซึ่งอาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของอาหารตามฤดูกาล

### การป้องกันดินแดน

พฤติกรรม autothysis ของ *C. saundersi* พบได้บ่อยในช่วงการต่อสู้เพื่อแย่งดินแดนกับมดสายพันธุ์อื่น ๆ หรือกลุ่มอื่น ๆ มดweaver ants (*Oecophylla smaragdina*) เป็นที่รู้กันดีว่าไล่ล่าและโจมตี *C. saundersi* เพื่อแย่งดินแดนและเป็นเหยื่อ การเสียสละของมดงาน *C. saundersi* อาจช่วยปกป้องอาณานิคมโดยรวมด้วยการรักษาพื้นที่หาอาหารของอาณานิคมไว้ พฤติกรรมนี้จึงอาจสืบต่อในประชากรหากมีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมอยู่ในตัวมดงานส่วนใหญ่

### การป้องกันจากการล่า
*C. saundersi* ใช้ autothysis เพื่อป้องกันการถูกล่าโดยอาร์โทรพอด (แมลงอื่น ๆ เช่น มดและแมงมุม) ซึ่งเชื่อว่าเป็นภัยคุกคามหลัก เนื่องจาก:

* Jones (2004) พบว่า *C. saundersi* มีความไวต่อการสั่นสะเทือนของใบไม้เพียงเล็กน้อยอย่างมาก

* สารเหนียวของ *C. saundersi* มีประสิทธิภาพมากกว่าในการทำให้อวัยวะของอาร์โทรพอดเคลื่อนที่ไม่ได้เมื่อเทียบกับสัตว์มีกระดูกสันหลัง

*C. saundersi* ยังใช้ autothysis เพื่อป้องกันนักล่าสัตว์มีกระดูกสันหลัง เนื่องจากสารเคมีที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันนี้มีคุณสมบัติที่ไม่เหมาะแก่การกิน ซึ่งอาจช่วยยับยั้งนักล่าบางชนิดจากการโจมตีมดสายพันธุ์นี้ในอนาคต

## สารเคมี

"กาวพิษ" ของ *Colobopsis saundersi* ประกอบด้วยโพลีอะซิเตต ไฮโดรคาร์บอนอะลิฟาติก และแอลกอฮอล์เป็นหลัก แลคโทนโครงสร้างแบบแตกแขนงและไอโซคูมารินเมทิลจากลำไส้หลังทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนแสดงร่องรอย ในขณะที่ไฮโดรคาร์บอนสายตรงและเอสเทอร์จากต่อม Dufour ทำหน้าที่เป็นฟีโรโมนเตือนภัยใน *C. saundersi* และสายพันธุ์ที่เกี่ยวข้อง จากการศึกษาโดย Jones และคณะ (2004) พบสารเคมีดังต่อไปนี้ในสารคัดหลั่งของ *C. saundersi*:

* ฟีนอล

* m-cresol (พบเพียงร่องรอย) เป็นสารกัดกร่อน

* 2, 4-Dihydroxyacetophenone

* 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone

* Orcinol (พบเพียงร่องรอย)

* สารประกอบอะลิฟาติก

* Undecane

* 2-Heptanone (พบเพียงร่องรอย) เทอร์พีนอยด์

* Citronellal

* Citronellol

* กรด Citronellic

* Isopulegol

* (6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid

ทั้ง 2, 4-Dihydroxyacetophenone และ 2-Methyl-5, 7-dihydroxychromone เป็นคีโตนฟีนอลิกที่ทำให้สีของสารคัดหลั่งเปลี่ยนไปตามค่า pH

(6R) - (E) -2, 6-Dimethyl-2-octen-1, 8-dioic acid เป็นโมโนเทอร์พีนแบบอะไซคลิก ซึ่งยังไม่เคยพบในแมลงมาก่อน อย่างไรก็ตาม สารเคมีนี้เป็นที่รู้จักดีว่าเป็นเมแทบอไลต์ในปัสสาวะของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และการผลิตมากเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะกรดเป็นพิษในหลายชนิดของสัตว์

## แกลเลอรี

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

*  Photos of the ant.

โคโลบอปซิส
หมวดหมู่:ไฮเมโนปเทอราแห่งเอเชีย
หมวดหมู่:สัตว์เฉพาะถิ่นของเกาะบอร์เนียว
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศบรูไน
หมวดหมู่:แมลงที่พบในประเทศมาเลเซีย
หมวดหมู่:สัตว์ระเบิด
หมวดหมู่:แมลงที่อธิบายไว้ใน 1889
หมวดหมู่:แท็กซ่าที่ได้รับการตั้งชื่อโดยคาร์โล เอเมอรี