เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค)

**เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์** มีนามเดิมว่า **เทศ** เกิดเมื่อ พ.ศ. 2384 ในสกุลบุนนาค ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นบุตรสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ (ดิศ บุนนาค) กับหม่อมหรุ่น เข้ารับราชการในรัชกาลที่ 4 เป็นนายรองไชยขรรค์มหาดเล็ก แล้วเป็นนายสรรพวิชัยหุ้มแพรมหาดเล็ก จากนั้นเป็นพระเพชรพิไสยศรีสวัสดิ์ ปลัดเมืองเพชรบุรี 

ในรัชกาลที่ 5 ได้เลื่อนเป็น*พระยาสุรินทรฦๅชัย* ผู้ว่าราชการเมืองเพชรบุรี และราชการจรในเมืองราชบุรี ดูแลการทำโทรเลขทางเมืองทวายและตัดทาง ได้รับความลำบากตรากตรำเป็นอันมาก รับราชการได้เลื่อนตำแหน่งเป็นข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลราชบุรี เป็นผู้ที่มีความวิริยอุตสาหะ และมีความจงรักภักดียิ่ง ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2440 จึงโปรดฯ ให้สถาปนาเป็นเจ้าพระยา มีสมญาตามจารึกในหิรัญบัฏว่า *เจ้าพระยาสุรพันธพิสุทธิ์ ชนุตมราชภักดี สกลเทพมนตรีมิตรจิตร สุจริตวราธยาไศรย เสนานุวัตรสมัยสมันตโกศล ยุติธรรมวิมลสัตยารักษ์ สุนทรศักดิ์วัฒนไวย อภัยพิริยพาหุ* ดำรงศักดินา 10,000 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า ชั้นปฐมจุลจอมเกล้า 

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) สมรสกับท่านผู้หญิงอู่ ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) หลานเจ้าพระยาวงศาสุรศักดิ์ (แสง วงศาโรจน์) เหลนของเจ้าพระยาราชบุรี (เสม วงศาโรจน์) ซึ่งเป็นราชินิกุลสืบเชื้อสายมาจากท่านยายเจ้าเมือง พระปิตุจฉาพระองค์โตของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินีในรัชกาลที่ 1 

ท่านมีบุตรธิดากับท่านผู้หญิงอู่ 14 คน ที่สำคัญได้แก่
* พระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค) 
* พระยาสุรินทรฤๅชัย (เทียม บุนนาค) 
* พระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค) 
 
ธิดาอีก 5 คน ได้เป็นเจ้าจอมในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งเรียกกันโดยทั่วไปว่า "เจ้าจอมก๊กออ" คือ เจ้าจอมมารดาอ่อน มีพระเจ้าลูกเธอ 2 พระองค์ คือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรประพันธ์รำไพ และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา และน้องสาวของเจ้าจอมมารดาอ่อน ได้แก่ เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน ส่วนธิดาอีก 3 คน ได้สมรสกับพี่น้องในตระกูลบุนนาคสายเดียวกันคือ คุณหญิงอิ่ม เป็นภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) คุณหญิงอบ เป็นภรรยาพระยาธรรมสารเนติ (ถึก บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาภาณุวงศ์มหาโกษาธิบดี (ท้วม บุนนาค) และคุณหญิงอาย เป็นภรรยาพระยานิพัทธสุริยานุวงศ์ (เหม บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาสุรวงษ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค)

นอกจากนี้เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ ยังมีบุตรธิดาอีกหลายคนกับภรรยาอื่น โดยบุตรที่มีบรรดาศักดิ์เป็นชั้นพระยา ได้แก่
* พระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)
* พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค) ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี  
* พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค) 

และบุตรบางคนยังได้รับบรรดาศักดิ์เป็นพระ จมื่น และหลวง เช่น
* พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)  
* พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค) 
* พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก) 
* จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค) 
* หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค) ผู้ช่วยราชการจังหวัดเพชรบุรี 
* หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค) ข้าราชการเมืองเพชรบุรี 
* หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
* หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค) 
* หลวงสมานนันทพรรค (คลุ้ย บุนนาค) 
* หลวงวิจารณ์ภัณฑกิจ (แจ๋ว บุนนาค) 
* หลวงวิสูตรอัศดร (คลาย บุนนาค) 

ส่วนธิดาที่เกิดแต่ภรรยาอื่น และได้เข้าถวายตัวเป็นเจ้าจอมในรัชกาลที่ 5 ได้แก่ เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5 และ เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5 ธิดาชื่อ หวน ได้เป็น หม่อมห้ามในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าออศคาร์นุทิศ กรมหมื่นอนุวัตรจาตุรนต์ ธิดาชื่อ คุณหญิงกุ่ม เป็นภรรยาพระยาชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค) และธิดาชื่อ คุณหญิงขลิบ เป็นภรรยาพระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา)
 
เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค) มีบุตรธิดารวม 62 คน บุตรหลายคนรับราชการปฏิบัติหน้าที่ตามหัวเมืองโดยเฉพาะจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งเป็นจังหวัดที่บิดาเคยรับราชการมาก่อน

เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ) ถึงแก่อสัญกรรม เมื่อเวลา 10 ทุ่มเศษของวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2449 อายุ 66 ปี

## บุตรธิดา
เจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทศ บุนนาค)  มีบุตรธิดา ดังนี้
1. **ท่านผู้หญิงอู่** ธิดาพระยาภักดีนฤบดินทร์ (กุ้ง วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 14 คน ได้แก่ 
* พระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
* นางสาวเอม บุนนาค
* พระยาสุรินทรฤๅไชย (เทียม บุนนาค)
* เจ้าจอมมารดาอ่อน ในรัชกาลที่ 5
* พระสัจจาภิรมย์ (แถบ บุนนาค)
* นางสาวอ่วน บุนนาค
* เจ้าจอมเอี่ยม ในรัชกาลที่ 5
* คุณหญิงอิ่ม ภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค)
* นายเถลิง บุนนาค
* คุณหญิงอบ ภรรยาพระยาธรรมสารเนติ (ถึก บุนนาค)
* เจ้าจอมเอิบ ในรัชกาลที่ 5
* เจ้าจอมอาบ ในรัชกาลที่ 5
* คุณหญิงอาย ภรรยาพระยานิพัทธสุริยานุวงศ์ (เหม บุนนาค)
* เจ้าจอมเอื้อน ในรัชกาลที่ 5
2. **ลำภู** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* ขุนตำรวจเอกพระยามหานุภาพ (ไท บุนนาค)
3. **ใย** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวเทียบ บุนนาค
4. ** พวง** ธิดาพระยาสมุทสงคราม (โนรี วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่
* นายพุ่ม มหาดเล็ก
* นายพ่วง มหาดเล็ก
* เจ้าจอมแก้ว ในรัชกาลที่ 5
 5. **แจ้ง** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* พระราชวิสูตรวิสุทธิรักษ์ (เชย บุนนาค)
 6. **สุด** ธิดาพระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตร 2 คน ได้แก่
* หลวงภักดีบริรักษ์ (ชวน บุนนาค)
* หลวงมหาดไทย (เล็ก บุนนาค)
 7. **บาง** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* พระภิรมย์เสนารักษ์ (โพล้ง บุนนาค) 
 8. **จัน** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* จอน ภรรยาขุนปฏิภาคพิมพ์ลิขิต (เปล่ง ไตรปิ่น)
 9. **นวม** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวสั้น บุนนาค
 10. **จอน** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* จมื่นมณเฑียรพิทักษ์ (เจิม บุนนาค) 
 11. **บางเล็ก** มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่
* นางสาวเหลี่ยม บุนนาค
* นายอ่อง มหาดเล็ก
* หลวงวิจิตรสุรพันธ์ (อุ่น บุนนาค) 
 12. **ปริก** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวอ้อน บุนนาค
 13. **หรั่ง** มีบุตรธิดา 4 คน ได้แก่
* นางสาวหริ่ง บุนนาค
* หริ่ม ภรรยาพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ (เทียน บุนนาค)
* นางสาวหรุ่ม บุนนาค
* นายเหลี่ยม มหาดเล็ก
 14. **น่วม** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* หลวงนาสาลี (เนียม บุนนาค) 
 15. **เป๋า** ธิดาพระยาประสิทธิสงคราม (โป วงศาโรจน์) มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายหาด มหาดเล็ก
 16. **เหม** จากสกุลมหานนท์ มีบุตรธิดา 2 คน ได้แก่
* นายหอม มหาดเล็ก
* หม่อมหวน ในพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอนุวัตน์จาตุรนต์

 17. **อ้น** มีบุตร 5 คน ได้แก่
* นายอั้ง มหาดเล็ก
* นายอุ้ง มหาดเล็ก
* พระยาสุรพันธเสนี (อิ้น บุนนาค)
* หลวงไอศูรย์สุทธิวิไชย (อิศร์ บุนนาค)
* นายอัด มหาดเล็ก
 18. **เม้า** หลานปู่พระยาราชบุรี (กลั่น วงศาโรจน์) มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่
* พระยาพิชัยชาญฤทธิ์ (ฮก บุนนาค)
* พระสุรพันธาทิตย์ (ฮัก)
* นางสาวเหล็ง บุนนาค
 19. **คล้อย** จากสกุลวัชโรบล มีบุตรธิดา 5 คน ได้แก่
* นางสาวคลิ้ว บุนนาค
* หลวงสมานนันทพรรค (คลุ้ย บุนนาค) 
* หลวงวิสูตรอัศดร (คลาย บุนนาค) 
* นางสาวเคลื่อน บุนนาค
* คุณหญิงขลิบ ภรรยาพระยาวันพฤกษ์พิจารณ์ (ทองคำ เศวตศิลา)
 20. **ตลับ** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* คุณหญิงไลย ภรรยาพระยาศรีสัชนาลัย (เจิม บุนนาค)
 21. **เลี่ยม** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวเมี้ยน บุนนาค
 22. **กิม** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* คุณหญิงกุ่ม ภรรยาพระชัยสุรินทร์ (ตาล บุนนาค)
 23. **ทรัพย์** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* เจ้าจอมแส ในรัชกาลที่ 5
 24. **มอญ** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* หลวงวิจารณ์ภัณฑกิจ (แจ๋ว บุนนาค) 
 25. **กล่อม** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* กลม ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น "สุพรรณ" ภรรยาพระมิตรกรรมรักษา (นัดดา บุรณศิริ)
 26. **ชัง** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายชิน มหาดเล็ก
 27. **เมือง** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* หลวงไอศูรย์สรรพการี (มิ่ง บุนนาค)
 28. **ย้อย** มีบุตรธิดา 3 คน ได้แก่
* นายหยัด มหาดเล็ก
* นายหยด มหาดเล็ก
* นางสาวหยุด บุนนาค
 29. **ทิพย์** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายทุ้ย มหาดเล็ก
 30. **ผาด** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวผุด บุนนาค
 31. **เผื่อน** มีบุตร 1 คน และธิดา 2 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์
 32. **ขลิบ** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายคลอบ มหาดเล็ก
 33. **ทิม** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวทับ บุนนาค
 34. **แปลก** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายศรี มหาดเล็ก
 35. **แก้ว** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายเกี้ยว มหาดเล็ก
 36. **หลี** มีธิดา 1 คน ได้แก่
* นางสาวหลิน บุนนาค
 37. **สุด** มีธิดา 1 คน แต่ถึงแก่กรรมตั้งแต่ยังเยาว์

 38. **พ่วง** มีบุตร 1 คน ได้แก่
* นายเพ่ง มหาดเล็ก

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## อ้างอิง

* ชมรมสายสกุลบุนนาค
* 

หมวดหมู่:สกุลบุนนาค
หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นเจ้าพระยา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.4‎
หมวดหมู่:บุคคลในยุครัชกาลที่ 5