มานุษยวิทยาศาสนา

**มานุษยวิทยาศาสนา** () เป็นการศึกษาศาสนาในแง่ของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนากับหน่วยทางสังคมอื่น และการเปรียบเทียบความเชื่อทางศาสนาและพิธีกรรมและการปฏิบัติในศาสนาต่าง ๆ ในวัฒนธรรมต่าง ๆ กัน

## ประวัติศาสตร์
ในต้นศตวรรษที่ 12 อะบู เรฮัน อัลบิรูนี (Abū Rayhān Bīrūnī; 973–1048) ได้เขียนงานศึกษาเชิงเปรียบเทียบอย่างละเอียดเรื่องมานุษยวิทยาของศาสนาและวัฒนธรรมทั่วบริเวณแอ่งเมดิเตอร์เรเนียน (ซึ่งรวมถึง "ตะวันออกกลาง") และอนุทวีปอินเดีย ที่ซึ่งเขาได้เขียนถึงผู้คน ธรรมเนียม และศาสนาของอนุทวีปอินเดีย

ในศตวรรษที่ 19 มานุษยวิทยาวัฒนธรรมเต็มไปด้วยเรื่องของวิวัฒนาการทางวัฒนธรรม (cultural evolution) นักมานุษยวิทยาส่วนใหญ่อนุมานความแตกต่างระหว่างศาสนา "ดึกดำบรรพ์" (primitive) กับ "สมัยใหม่" (modern) ง่าย ๆ และพยายามจะอธิบายว่าทำไมศาสนาจึงวิวัฒนาการจากดึกดำบรรพ์ไปเป็นสมัยใหม่ ในศตวรรษที่ 20 นักมานุษยวิทยาส่วนใหญ่ได้ปฏิเสธความพยายามนี้ ในปัจจุบัน มานุษยวิทยาศาสนาสะท้อนให้เห็นอิทธิพลหรือการมีส่วนร่วมกับนักทฤษฎีอย่างคาร์ล มาร์กซ์ (1818–1883), ซิกมุนด์ ฟรอยด์ (1856–1939), เอมีล ดูร์กายม์ (1858–1917) และมัคส์ เวเบอร์ (1864–1920) นักมานุษยวิทยาศาสนามีความสนใจอย่างมากเกี่ยวกับว่าเหตุใดความเชื่อทางศาสนาและการปฏิบัติในทางศาสนาอาจสะท้อนให้เห็นถึงแรงผลักดันทางการเมืองหรือทางเศรษฐกิจ หรือแม้แต่หน้าที่ทางสังคมของศาสนาและประเพณี

ในปี 1912 เอมีล ดูร์กายม์ โดยปรับปรุงจากงานของ Ludwig Feuerbach ได้ระบุว่าศาสนาเป็น "ภาพฉายของค่านิยมทางสังคม" ("a projection of the social values of society"), "หนทางในการสร้างวาทะเที่ยวกับสังคมผ่านทางสัญลักษณ์" ("a means of making symbolic statements about society"), "ภาษาเชิงสัญลักษณณ์ที่สร้างวาทะเกียวกับลำดับทางสังคม" ("a symbolic language that makes statements about the social order"); โดยสรุปคือ "(ศาสนา) เป็นการที่สังคมบูชาตนเอง" ( "religion is society worshiping itself")

## การนิยาม "ศาสนา"

หนึ่งในปัญหาหลักของมานุษยวิทยาศาสนาคือการให้คำนิยามของ "ศาสนา" เอง Clifford Geertz ได้ระบุว่าศาสนาคือ

((1) a system of symbols which acts to (2) establish powerful, pervasive, and long-lasting moods and motivations in men by (3) formulating conceptions of a general order of existence and (4) clothing these conceptions with such an aura of factuality that (5) the moods and motivations seem uniquely realistic.")

ในปัจจุบัน นักมานุษยวิทยาได้พิจารณาขอบเขตหลายประการในการนิยามศาสนา เช่น เป็นความเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติหรือการพึ่งพาพิธีกรรม อย่างไรก็ตามบางส่วนเชื่อว่าขอบเขตเหล่านี้เป็นสากล

Anthony F. C. Wallace ได้เสนอหมวดหมู่ของศาสนาสี่ประการ ในแต่ละหมวดหมู่ ซึ่งย่อยลงไปเรื่อย ๆ อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายควาามว่าทุกศาสนาบนโลกจะสามารถเข้าไปจัดหมวดหมู่ตามที่วอลเลซเสนอได้ทั้งหมด

# ปัจเจกชนนิยม (Individualistic): เป็นพื้นฐานที่สุด เช่น: vision quest ในชนพื้นเมืองอเมริกัน
# เชมัน (Shamanistic): ศาสนิกชนแบบชั่วครั้งชั่วคราว (part-time religious practitioner), ใช้ศาสนาเพื่อรักษา เช่น: จิตวิญญาณนิยม (spiritualists), ผู้รักษาจิตวิญญาณ (faith healers), การดูลายมือ (palm readers)
# ชุมชน (Communal): กลุ่มความเชื่อและการปฏิบัติที่ซับซ้อน; กลุ่มคนที่ถูกจัดเรียงในแคว้นตามสายเลือด อายุ หรือสังคมทางศาสนา ผู้คนสวมรับหน้าที่ตามความรู้ และการบูชาบรรพบุรุษ
# สังฆาวาศ (Ecclesiastical): พบมากในสังคมเกษตรกรรม มีการจัดการและแบ่งระดับชั้นอย่างเป็นระบบ

## ความเชื่อและการปฏิบัติทางศาสนาเฉพาะบางส่วน

* การยกบุคคลขึ้นเป็นพระเจ้า (Apotheosis)
* เวทย์มนตร์ซึ่งขจัดความชั่วร้าย (Apotropaic magic)
* เครื่องราง (Amulet)
* วิญญาณนิยม (Animism)
* คัลต์ (ศาสนา) (Cult (religious practice))
* เทพเจ้า (Deity)
* ปีศาจ (Demon)
* ดวงชะตา (Divination)
* คุยหลัทธิ (Esotericism) 
* การไล่ผี (Exorcism)
* วิญญาณร้าย (Evil)
* พิธีกรรมขอบุตร (Fertility rite)
* ลัทธิเฟทิช (Fetishism)
* Genius (mythology)
* พระเป็นเจ้า (God)
* ผี (Fetishism)
* Greco-Roman mysteries
* นอกรีต (Heresy)
* รูปเคารพ (Icon)
* อมตะ (Immortality)
* การร้องขอ (Intercession)
* แคชิน่า (Kachina)
* Magic and religion
* มานา (Mana)
* หน้ากาก (Mask)
* ปาฏิหาริย์ (Miracle)
* การแพทย์ (Medicine)
* ลัทธินอกศาสนาใหม่ (Modern paganism)
* เอกเทวนิยม (Monotheism)
* เทวมารดา (Mother goddess)
* ปกรณัม (Mythology)
* การใช้เวทมนตร์คาถา (Necromancy)
* New Age
* Occult
* โอเมน (Omen)
* Poles in mythology
* พหุเทวนิยม (Polytheism)
* บทสวดมนต์ (Prayer)
* Principle of contagion
* คำทำนาย (Prophecy)
* การกลับชาติมาเกิด (Reincarnation)
* Religious ecstasy
* พิธีกรรม
* Sacred food as offering
* การสังเวย (Sacrifice)
* เชมัน (Shamanism)
* Spell (paranormal)
* เหนือธรรมชาติ (Supernatural)
* การอ้อนวอน (Supplication)
* Sympathetic magic
* เทวนิยม (Theism)
* ลัทธิโทเทม (Totemism)
* การบูชาผู้ตาย (Veneration of the dead)
* คุยหนิยมตะวันตก (Western esotericism)

## ดูเพิ่ม

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:มานุษยวิทยา
หมวดหมู่:ศาสนา