หกกระทรวง

**หกกระทรวง**หรือ**ลิ่วปู้** () เป็นคำเรียกรวมของกระทรวงทั้งหก ได้แก่ กระทรวงขุนนาง (吏部) กระทรวงพระคลัง (户部) กระทรวงพิธีการ (礼部) กระทรวงกลาโหม (兵部) กระทรวงยุติธรรม (刑部) และกระทรวงโยธาธิการ (工部) ทั้งหกกระทรวงนี้เป็นหน่วยงานสำคัญของระบบราชการส่วนกลางในราชวงศ์ของจีน

กระทรวงทั้งหกนี้มีหัวหน้าสูงสุดเรียกว่า**เสนาบดี** หรือ**ซ่างซู** (尚书) ได้แก่
#เสนาบดีกระทรวงขุนนาง หรือลี่ปู้ซ่างซู (吏部尚书)
#เสนาบดีกระทรวงพระคลัง หรือฮู่ปู้ซ่างซู (户部尚书)
#เสนาบดีกระทรวงพิธีการ หรือหลี่ปู้ซ่างซู (礼部尚书)
#เสนาบดีกระทรวงกลาโหม หรือปิงปู้ซ่างซู (兵部尚书)
#เสนาบดีกระทรวงยุติธรรม หรือสิงปู้ซ่างซู (刑部尚书)
#เสนาบดีกระทรวงโยธาธิการ หรือกงปู้ซ่างซู (工部尚书)

## หกกระทรวงราชวงศ์ชิง

ตามบันทึก**ต้าชิงฮุ่ยเตี่ยน** (大清会典) และ**ตารางตำแหน่งขุนนางในแต่ละราชวงศ์** (历代职官表) ของปีกวังซวี่ระบุว่าตำแหน่งขุนนางของแต่ละกระทรวงในสมัยราชวงศ์ชิง ได้แก่

นอกจากนี้ยังมีตำแหน่งอื่น ๆ คือ ถังจู่ซื่อ (堂主事), ธุรการหรือซืออู้ (司务), ผู้คัดลอกหรือปี๋เถี่ยซื่อ (笔帖式) และขุนนางขั้นเจ็ด (七品小京官) เป็นต้น

## หน้าที่ของหกกระทรวง
### กระทรวงขุนนาง
กระทรวงขุนนาง (吏部) มีหน้าที่กำกับดูแลขุนนางฝ่ายพลเรือน ในการคัดเลือก แต่งตั้ง เลื่อนตำแหน่ง ประเมินผลงาน และลงโทษขุนนาง โดยที่ตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงขุนนางเรียกว่าลี่ปู้ซ่างซู (吏部尚书) ซึ่งเป็นตำแหน่งสำคัญในราชสำนัก มีฉายาว่าขุนสวรรค์ (天官) เนื่องจากมีอำนาจกำกับดูแลตำแหน่งของขุนนางทั่วทั้งแผ่นดิน

### กระทรวงพระคลัง
กระทรวงพระคลัง (户部) มีหน้าที่กำกับดูแล การเงินและทรัพยากรของแผ่นดิน เช่น ที่ดิน ทะเบียนราษฎร ภาษี รายได้ของราชสำนัก และเงินเดือนของขุนนาง ฯลฯ โดยแบ่งหน่วยงานดูแลตามภูมิภาค ในสมัยราชวงศ์หมิงกระทรวงพระคลัง แบ่งหน่วยงานภายในตามเขตพื้นที่ออกเป็น 13 ฝ่าย (司) ได้แก่
#ฝ่ายเหอหนาน (河南司)
#ฝ่ายซานตง (山东司)
#ฝ่ายซานซี (山西司)
#ฝ่ายส่านซี (陕西司)
#ฝ่ายเจ้อเจียง (浙江司)
#ฝ่ายเจียงซี (江西司)
#ฝ่ายหูกว่าง (湖广司)
#ฝ่ายกวางตุ้ง (广东司)
#ฝ่ายกวางสี (广西司)
#ฝ่ายเสฉวน (四川司)
#ฝ่ายฝูเจี้ยน (福建司)
#ฝ่ายยูนนาน (云南司)
#ฝ่ายกุ้ยโจว (贵州司)
ต่อมาราชวงศ์ชิงได้เพิ่มฝ่ายเจียงหนาน (江南司) ทำให้รวมเป็น 14 ฝ่าย โดยแต่ละฝ่ายรับผิดชอบตรวจสอบรายได้ ภาษี และกิจการการคลังของมณฑลที่อยู่ในความดูแล

### กระทรวงพิธีการ
กระทรวงพิธีการ (礼部) ทำหน้าที่กำกับดูแล พิธีการของราชสำนัก การศึกษา และการสอบคัดเลือกขุนนาง รวมทั้งการติดต่อกับรัฐบรรณาการและต่างประเทศ นอกจากนี้ยังรับผิดชอบพิธีสำคัญของราชสำนักตามหลัก ได้แก่ พิธีมงคล พิธีเฉลิมฉลอง พิธีทหาร พิธีต้อนรับแขก และพิธีศพ

### กระทรวงกลาโหม
กระทรวงกลาโหม (兵部) ทำหน้าที่กำกับดูแลกิจการทางทหาร เช่น การควบคุมกองทัพ การแต่งตั้งและเลื่อนตำแหน่งขุนนางฝ่ายทหาร การตรวจสอบกำลังพล การจัดการม้าและระบบส่งข่าวสารของทางราชการ รวมถึงการดูแลอาวุธยุทโธปกรณ์และทะเบียนทหาร

### กระทรวงยุติธรรม
กระทรวงยุติธรรม (刑部) ทำหน้าที่กำกับดูแล กฎหมายอาญาและการพิจารณาคดี โดยรับผิดชอบการกำหนดและตรวจสอบกฎหมาย การพิจารณาคดีจากทั่วแผ่นดิน และการตรวจสอบคำพิพากษา โดยทำงานร่วมกับสำนักตรวจสอบ (督察院) และศาลต้าหลี่ (大理寺) ซึ่งเรียกรวมกันว่า สามหน่วยกฎหมาย (三法司) ทำหน้าที่ดูแลกระบวนการยุติธรรม นอกจากนี้ยังมีหน้าที่พิจารณาคดีร้ายแรง คือ คดีโทษประหารชีวิตและคดีสำคัญในเขตเมืองหลวง เป็นต้น

### กระทรวงโยธาธิการ
กระทรวงโยธาธิการ (工部) ทำหน้าที่กำกับดูแล งานก่อสร้างและงานช่าง ได้แก่ การก่อสร้างอาคารราชการ งานโยธา ระบบชลประทาน การผลิตเครื่องมือของราชสำนัก ตลอดจนการทำเหมือง การหล่อโลหะ และอุตสาหกรรมบางประเภท นอกจากนี้ยังมีหน้าที่เกี่ยวกับ การกำหนดมาตรฐานชั่งตวงวัดและเงินตราบางส่วน

## การปฏิรูประบบหกกระทรวง
กวังซวี่ปีที่ 32 (ค.ศ. 1906) ราชวงศ์ชิงได้ประกาศ ปฏิรูประบบการปกครองตามแนวทางรัฐธรรมนูญ โดยมีการปรับโครงสร้างหน่วยงานของรัฐบาลส่วนกลาง ดังนี้
#กระทรวงพระคลัง (户部) เปลี่ยนชื่อเป็น กระทรวงการคลัง (度支部)
#กระทรวงกลาโหม (兵部) เปลี่ยนชื่อเป็น กระทรวงทหารบก (陆军部)
#กระทรวงโยธาธิการ (工部) รวมกับกระทรวงพาณิชย์ (商部) ที่ตั้งขึ้นใหม่ กลายเป็นกระทรวงเกษตร การโยธา และพาณิชย์ (农工商部)
#สำนักกิจการชนเผ่า (理藩院) เปลี่ยนเป็น กระทรวงกิจการชนเผ่า (理藩部)
#กระทรวงยุติธรรม (刑部) เปลี่ยนชื่อเป็น กระทรวงนิติการ (法部)

และมีการจัดตั้งหน่วยงานใหม่ ได้แก่
#กระทรวงมหาดไทย (民政部)
#กระทรวงไปรษณีย์และคมนาคม (邮传部)
นอกจากนี้ ยังมีการรวมหน่วยงานเดิมบางแห่ง ได้แก่ กรมพิธีหลวง (太常寺) กรมเครื่องต้น (光禄寺) และกรมการทูต (鸿胪寺) เข้าไว้ในกระทรวงพิธีการ (礼部) และมีการปรับโครงสร้างภายในของกระทรวงพิธีการเพิ่มเติม ต่อมาซวนถงปีที่ 3 (ค.ศ. 1911) รัฐบาลชิงได้จัดตั้งคณะรัฐมนตรี (内阁) และปรับระบบราชการใหม่ ส่งผลให้กระทรวงขุนนาง (吏部) ถูกยกเลิก และกระทรวงพิธีการ (礼部) เปลี่ยนเป็นสำนักพิธีการ (典礼院) ทำหน้าที่ดูแล พระราชพิธีของราชสำนัก พระอารามหลวง และสุสานหลวงประจำราชวงศ์ การปฏิรูปดังกล่าวทำให้ระบบหกกระทรวง ซึ่งใช้มาเป็นเวลานานสิ้นสุดลง และถูกแทนที่ด้วยระบบกระทรวงแบบสมัยใหม่

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ระบบราชการจีนโบราณ
หมวดหมู่:หกกระทรวง