ฟรานซิส ไลต์

กัปตัน**ฟรานซิส ไลต์** (;  ค.ศ. 1740–21 ตุลาคม ค.ศ. 1794) เป็นนักสำรวจชาวอังกฤษ ผู้ก่อตั้งอาณานิคมอังกฤษบนเกาะปีนัง (ปัจจุบันอยู่ในประเทศมาเลเซีย) และเมืองหลวงจอร์จทาวน์ขึ้นในปี ค.ศ. 1786 ส่วนวิลเลียม ไลต์ บุตรของเขา เป็นผู้ก่อตั้งเมืองแอดิเลดในออสเตรเลีย

ไลต์เสียชีวิตจากมาลาเรียเมื่อวันที่ 21 ตุลาคม ค.ศ. 1794

## ชีวิตช่วงต้น
ไลต์รับศีลจุ่มในดอลลิงฮู ซัฟฟอล์ก ประเทศอังกฤษ เมื่อวันที่ 15ธันวาคม ค.ศ. 1740 มารดาของเขาคือแมรี ไลต์ ญาติซึ่งเป็นขุนนางชื่อวิลเลียม นีกัส (William Negus) รับเขาไปเลี้ยง ไลต์เข้าเรียนในโรงเรียนแกรมมาร์วูดบริดจ์ ในปี ค.ศ. 1747

## อาชีพการงาน
### ถลาง ประเทศสยาม
ในปี ค.ศ. 1765 เขาออกเดินทางมากับเรือ *ไคลฟ์* ของบริษัทอินเดียตะวันออก ซึ่งมีกัปตันเรือคือจอห์น แอลเลน (John Allen) มุ่งหน้าบอมเบย์และมัทราส เมื่อเดินทางถึงอินเดีย เขาได้รับความไว้วางใจให้นำเรือของบริษัทค้าขาย Jourdain, Sulivan & Desouza จากมัทราส ชื่อเรือ *สปีดเวลล์* เพื่อออกเดินทางไปสยาม เขาเดินทางและค้าขายไปมาระหว่างถลางในสยาม (ปัจจุบันคือภูเก็ต), อาเจะฮ์ (ปัจจุบันอยู่ในอินโดนีเซีย) และคาบสมุทรมลายู โดยมีถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งอยู่ที่ถลาง ที่นั่นเขาพบกับสตรีชื่อว่ามาร์ทีนา รอเซลส์ (Martina Rozells) ทั้งคู่ร่วมกันก่อตั้งสถานีการค้าแห่งหนึ่งขึ้นในกัวลาเกอดะฮ์ ไม่นานนับจากนั้น เขามีอิทธิพลอย่างมากและได้รับความไว้วางใจจากสุลต่านแห่งไทรบุรี

เขาตั้งรกรากในถลางและอาศัยอยู่เป็นเวลานับสิบปี เขาได้เรียนรู้ภาษาท้องถิ่นทั้งภาษามลายูและภาษาไทย รวมถึงในเวลาต่อมายังเป็นมิตรสหายกับคุณหญิงจัน คุณมุก และเจ้าเมืองถลาง ต่อมาในปี ค.ศ. 1785 เขาได้เตือนชนชั้นปกครองของถลางว่าเกาะอาจถูกพม่าบุกโจมตีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คำเตือนของไลต์ทำให้ชาวถลางซึ่งนำโดยท่านผู้หญิงจันและท่านผู้หญิงมุกเตรียมความพร้อมต่อการสู้รบ และชนะข้าศึกพม่าได้สำเร็จ ในปี ค.ศ. 1785 หลังเจ้าเมืองถลางถึงแก่กรรม ภรรยาหม้ายของเขาและญาติได้เสนอให้ไลต์ขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองถลางคนต่อไป อย่างไรก็ตามพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กษัตริย์แห่งสยามในเวลานั้น ทรงปฏิเสธข้อเสนอนี้

### ปีนัง
ไลต์เริ่มสนใจเกาะปีนังตั้งแต่ปี ค.ศ. 1771 เขาเคยเสนอแนวคิดอาณานิคมอังกฤษในแถบนี้แก่วอร์เรน เฮสติงส์ ผู้ว่าการอินเดียของบริษัทอินเดียตะวันออก เขายังเสนอว่าเกาะปีนังสามารถเป็น "สำคัญของการค้าขายในตะวันออก" กระนั้นแนวคิดของเขาไม่ได้รับความสนใจ ในปี ค.ศ. 1776–1777 ไลต์เป็นผู้จัดการการขนส่งอาวุธปืนชุดใหญ่ให้แก่อาณาจักรธนบุรีซึ่งนำโดยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

ในปี ค.ศ. 1786 ไลต์ในฐานะผู้แทนบริษัทอินเดียตะวันออกได้เช่าเกาะปีนังจากสุลต่านอับดุลเลาะห์ มูคาร์ราม ชาห์ ด้วยมูลค่า 6,000 ดอลลาร์สเปนต่อปี ในสมัยการปกครองของผู้สำเร็จราชการเซอร์จอห์น แม็กเฟอร์สัน ไลต์ได้รับการแต่งตั้งเป็นหรือที่ชาวมลายูเรียก *เทวราชา* (Dewa Raja) ประจำอาณานิคมปีนังในวันที่ 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1786 ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปกครองของอังกฤษเหนือรัฐมลายู ไลต์เริ่มการหักร้างถางพงเพื่อก่อตั้งเมืองจอร์จทาวน์ขึ้นใหม่ เขาตั้งชื่อเมืองนี้ตามพระนามของพระเจ้าจอร์จที่ 3 ต่อมามีเรือของบริษัทอินเดียตะวันออกสองลำมาจอดบนฝั่งจอร์จทาวน์ ไลต์ถือโอกาสนี้ชักชวนลูกเรือมาร่วมพิธีการที่จัดขึ้นในวันที่ 11 สิงหาคม ค.ศ. 1786 เพื่อประกาศอาณานิคมแห่งใหม่ให้แก่เจ้าชายแห่งเวลส์ ในคืนวันก่อนวันพระราชสมภพของเจ้าชายแห่งเวลส์

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม
*
* (Trove catalogue entry here)

## อ่านเพิ่ม
* The SOAS Archives hold the official papers and correspondence of Captain Francis Light as per this entry. "MS 40320Letters , to Captain Francis Light R.N, first Superintendentof Prince of Wales Island [Penang] 1786–1791, with various Malay rulers and dignitaries. Also documents of the same period relating to Bencoolen [Benkulen] and the West Sumatra Presidency, approximately 1,200 letters, bound in 11 volumes. Detailed catalogue in preparation."
*
*
*

### ออนไลน์
* 
*  Interesting account of Scott's involvement (Note apparently incorrect statement that Light was knighted)
* Letters from the archive collection held at SOAS Special Collections have been digitised and are available online here 
* Review of Dragon by Rose Gan: Vol. I Penang Chronicles: New Book Unpacks Early Years of 18th century Trailblazer Francis Light (Star News 26 พฤศจิกายน 2021)

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ปีนัง
หมวดหมู่:บริษัทเอเชียตะวันออก
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากมาลาเรีย
หมวดหมู่:ผู้ว่าการมาลายาของอังกฤษ
หมวดหมู่:บุคคลจากเทศมณฑลซัฟฟอล์ก