นกตีนเทียน

thumb|ไข่ของนกตีนเทียน (''H. himantopus'') ที่พิพิธภัณฑ์ตูลูส

**นกตีนเทียน** (; ) เป็นนกลุยน้ำพบได้ทั่วไปในพื้นที่ภูมิอากาศร้อนถึงอบอุ่น เป็นนกสังคมมักพบเป็นฝูงขนาดเล็ก พบในพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีน้ำตื้นและมักเป็นน้ำกร่อย มีลักษณะเด่นคือ ขายาวมากสีชมพูแดง ปากแหลมบางยาว และสีขนขาวดำตัดกัน นกตีนเทียนจัดอยู่ในวงศ์นกปากงอนและนกตีนเทียน (Recurvirostridae) มีการกระจายพันธุ์ที่กว้างครอบคลุมไปทั่วตั้งแต่ทวีปยูโรไซบีเรีย และแอฟริกา

ในอดีตนกตีนเทียนในชื่อวิทยาศาสตร์ *Himantopus himantopus* ถูกจัดอย่างกว้างให้เป็นชนิดเดียวในสกุล (monotype) ซึ่งครอบคลุมหลายชนิดย่อยทั่วโลก (เรียก *Himantopus himantopus sensu lato*) ชื่อ Himantopus มาจากความหมายภาษากรีก "เท้าที่มีสายรัดหนัง" ปัจจุบันมีการจำแนกชนิดที่เป็นที่ยอมรับออกเป็นอย่างน้อย 2–4 ชนิด ในอดีตบางครั้งยังถูกเรียกว่า "pied stilt" แต่ปัจจุบันชื่อนี้ถูกสงวนไว้สำหรับนกตีนเทียนออสเตรเลีย (*Himantopus leucocephalus*)

## อนุกรมวิธาน
การจัดจำแนกชนิดของนกตีนเทียนนี้ยังเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ ก่อนหน้านี้นกตีนเทียนจัดเป็นชนิดย่อยของนกตีนเทียนธรรมดา *(H. himantopus* *sensu lato* หรือบางครั้งเรียก ) ปัจจุบันเป็นหนึ่งในห้าชนิดของสกุล ซึ่งแตกต่างกันของตำแหน่งและขนาดของลายดำ

ในความหมายอย่างกว้างของ *H. himantopus (หรือ Himantopus himantopus sensu lato*) จัดเป็นหนึ่งชนิดที่ประกอบด้วย 5–7 ชนิดย่อย ซึ่งบางครั้งเรียก **นกตีนเทียนธรรมดา** () และในความหมายอย่างแคบของ *H. Himantopus* *(หรือ Himantopus himantopus sensu stricto*) หมายถึงนกตีนเทียนปีกดำ () หรือ**นกตีนเทียน**ที่พบในทวีปยูเรเซีย และแอฟริกา รวมทั้งประเทศไทย ซึ่งมีสองชนิดย่อยคือ *H. h. himantopus* จาก Palearctic และ *H. h.* *meridionalis* จากภูมิภาค แอฟริกาเขตร้อน

## ลักษณะทางกายวิภาค
นกตีนเทียนเป็นนกชายเลนขนาดกลาง ตัวโตเต็มวัยมีลำตัวยาว 33–38 เซนติเมตร ปากบางแหลมและยาวตรงสีดำ หัว อก คอ ท้องและลำตัวขาว ปีกและลำตัวด้านบนดำ ขายาวมากสีชมพูแดง มีหน้าแข้งยาวสำหรับเดินลุยเลน มี 4 นิ้ว นิ้วเท้าหลังยกสูง 3 นิ้วเท้าหน้าติดกันเป็นพังผืด ขณะบินจะเหยียดขายาวพ้นหาง ตาสีแดง บางตัวอาจมีแถบสีเทาหรือดำที่หัวและท้ายทอย นกวัยรุ่นปีกสีน้ำตาล

ตัวผู้ หัวและลำตัวขาว ปีกและลำตัวด้านบนดำ บางตัวอาจมีสีดำที่หัวและท้ายทอยรูปแบบแตกต่างกัน แต่อย่างน้อยในฤดูผสมพันธุ์ตัวผู้ทุกตัวมีหัวสีขาวล้วน นกตัวเมีย ลำตัวด้านบนดำแกมน้ำตาล หัวและท้ายทอยอาจมีแถบสีเทา นกวัยอ่อน หัวและท้ายทอยน้ำตาลแกมเทา ลำตัวด้านบนและปีกน้ำตาลแกมเทามีลายเกล็ดสีขาวจากขอบบนสีน้ำตาลอ่อน ขาและนิ้วสีชมพูอมส้มอ่อน

## การกระจายพันธุ์และถิ่นที่อยู่
แหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็มของพื้นที่ภูมิอากาศร้อนถึงอบอุ่น ครอบคลุมไปทั่วโลกตั้งแต่ทวีปยูโรไซบีเรีย และแอฟริกา เคยพบเห็นยากมากในยูโรปเหนือ เขตหนาว และสหราชอาณาจักร 

ในสหราชอาณาจักรไม่พบนกตีนเทียนกว่า 27 ปี จนกระทั่งในปี 2557 ที่ประสบความสำเร็จในการผสมพันธุ์ในอังกฤษตอนใต้ในปี 2557 และในปี 2560 มีการสำรวจลูกนกจำนวน 13 ตัวในทางตอนใต้ของอังกฤษ

### ในประเทศไทย
สามารถพบได้ทุกภาคในประเทศไทย เป็นนกประจำถิ่น และบางส่วนเป็นนกอพยพ พบได้บ่อยในแหล่งน้ำเกือบทั่วประเทศทั้งแหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม โดยเฉพาะตามหาดเลนและนาเกลือใกล้ชายฝั่งทะเล เป็นนกประจำถิ่นซึ่งทำรังวางไข่ในประเทศไทย นกที่พบห่างไกลจากทะเล เช่น ตามภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นนกอพยพนอกฤดูผสมพันธุ์ ซึ่งเข้ามาสมทบในฤดูหนาวโดยอพยพจากประเทศทางเหนือ พบตามแหล่งน้ำขนาดใหญ่ เช่น บึง หนองน้ำ ทะเลสาบ อ่างเก็บน้ำ นาข้าว และพื้นที่ชุ่มน้ำ

## พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
เสียงขณะบินของ ''H. h. himantopus''|right
นกตีนเทียนพบเห็นง่ายตามแหล่งน้ำทั้งน้ำจืดและน้ำเค็ม มีจำนวนมาก เป็นนกสังคมมักพบเป็นฝูงขนาดเล็ก มีเสียงร้อง *"กิ๊ก-กิ๊ก-กิ๊ก"*

### การผสมพันธุ์
ผสมพันธุ์และทำรังในช่วงฤดูร้อนจนถึงต้นฤดูฝน (เดือนพฤษภาคม–สิงหาคมในบึงบอระเพ็ด และทั่วไปในเดือนเมษายน–มิถุนายน) ทำรังตามพื้นดินใกล้แหล่งน้ำเช่นเดียวกับนกน้ำอื่นที่ทำรังบนพื้นดิน นกตีนเทียนมักทำรังอยู่ใกล้กันเป็นกลุ่มเล็ก ๆ (semi-colonial) แต่ละรังจะห่างกันประมาณ 5-6 เมตร โดยการขุดให้เป็นแอ่งหลุมตื้น ปูรองด้วยใบหญ้าใบพืชแห้ง กิ่งไม้ ก้านบัว เปลือกหอยสองฝา แต่ไม่มากนักเพื่อวางไข่ มักจะทำรังอยู่ใกล้กับแหล่งน้ำที่ใช้หากิน ไข่มีสีพื้นเป็นสีเขียวเข้ม หรือสีน้ำตาลอมเขียว มีจุดหรือลายสีเขียวเข้ม ดำ หรือสีน้ำตาลแดง ในแต่ละรังมีไข่ 3–4 ฟอง ความกว้างเฉลี่ย 3.0 เซนติเมตร ยาวเฉลี่ย 4.1 เซนติเมตร หนักเฉลี่ย 19.8 กรัม นกตัวผู้และตัวเมียผลัดกันฟักไข่ตลอดทั้งวัน โดยมีพฤติกรรมการรักษาอุณหภูมิไข่ด้วยการนำตัวไปจุ่มน้ำแล้วมาฟักไข่ ระยะเวลาฟัก 25–26 วัน

นกตีนเทียนมีพฤติกรรมแกล้งบาดเจ็บคล้ายนกนกชายเลนอีกหลายชนิด ในการหลอกล่อสัตว์นักล่าที่เข้ามาใกล้รังให้ถอยออกไป โดยมันจะบินส่งเสียงร้อง และร่อนถลาลงมาแกล้งทำท่า "ปีกหัก" บนพื้นในจุดที่ห่างออกไปจากรัง เพื่อเบี่ยงเบนความสนใจศัตรูให้ตามไป

ลูกนกเมื่อออกจากไข่แล้ว สามารถออกหากินตามพ่อแม่นกได้ทันที และอยู่กับพ่อนกแม่นกไปจนกระทั่งอายุ 35-40 วัน ที่ลูกนกโตเต็มวัย

### การหาอาหาร
หากินตอนกลางวันตามชายฝั่งทะเลที่มีน้ำท่วมขัง หรือหาดเลน นกตีนเทียนใช้ปากที่เรียวยาวคล้ายเข็มทำหน้าที่เป็นตัวคีบจับสัตว์น้ำขนาดเล็กกินเป็นอาหาร กินสัตว์ขนาดเล็กที่หน้าดินเช่น ลูกปู ตัวอ่อนของแมลงน้ำ และหนอนที่ฝังตัวอยู่ในดินและใต้น้ำ


Himantopus himantopus fledgling-pjt-2.jpg|ลูกนกเพิ่งมีขน (fledgling) ที่ทะเลเวนิซ อิตาลี
Black Winged Stilt Chick.jpg|ลูกนก สวนสัตว์เพิร์ท
Black-winged stilt (Himantopus himantopus) immature.jpg|นกที่ยังไม่โตเต็มวัยช่องคาซิงกา, ยูกันดา
Himantopus himantopus P5150181.jpg|ลูกนกที่ยังไม่ผละออกจากรัง (nestling) ซึ่งมีความคล้ายกับลูกนกชายเลนอื่น ๆ
Himantopus himantopus-pjt.jpg|ขณะบิน ที่ทะเลเวนิซ อิตาลี
Black-winged stilts in flight.jpg|นกโตเต็มวัยขณะบินเป็นฝูง ที่อินเดีย
สถานตากอากาศบางปู Bangpu Recreation Center (229).jpg|ขณะหาอาหารที่สถานตากอากาศบางปู จังหวัดสมุทรปราการ ประเทศไทย


## ชนิดที่คล้ายกัน

## อ้างอิง

ตีนเทียน
ตีนเทียน
ตีนเทียน
ตีนเทียน
ตีนเทียน
ตีนเทียน