ฮอร์โมน

**ฮอร์โมน** ( มาจากภาษากรีก *horman* แปลว่า เคลื่อนไหว) คือ ตัวนำส่งสารเคมีจากเซลล์กลุ่มของเซลล์หนึ่งไปยังเซลล์อื่น ๆ สิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ (multicellular organism) ทั้งพืชและสัตว์ สามารถผลิตฮอร์โมนได้ที่ ต่อมไร้ท่อ (endocrine gland) โมเลกุลของฮอร์โมนจะถูกปล่อยโดยตรงยังกระแสเลือด ของเหลวในร่างกายอื่น ๆ หรือเนื้อเยื่อใกล้เคียงฮอร์โมนมีผลต่อร่างกายดังต่อไปนี้: 

ฮอร์โมนมีผลต่อร่างกายดังต่อไปนี้: 

#การกระตุ้นหรือการยับยั้งการเจริญเติบโต
#วงจรการตื่น-หลับและจังหวะชีวภาพอื่น ๆ
#อารมณ์แปรปรวน
#การเหนี่ยวนำหรือการยับยั้งอะพอพโทซิส (การตายของเซลล์ตามโปรแกรม)
#การกระตุ้นหรือการยับยั้งระบบภูมิคุ้มกัน
#การควบคุมการเผาผลาญ (เมแทบอลิซึม)
#การเตรียมร่างกายสำหรับการผสมพันธุ์ การรบ การตอบสนองโดยสู้หรือหนี และกิจกรรมอื่น ๆ
#การเตรียมร่างกายสำหรับช่วงใหม่ของชีวิต เช่น วัยแรกรุ่น (วัยเริ่มเจริญพันธุ์) การเลี้ยงดูบุตร และ วัยหมดประจำเดือน
#การควบคุมวงจรการสืบพันธุ์
#ความอยากอาหาร

ฮอร์โมนอาจควบคุมการผลิตและการหลั่งฮอร์โมนอื่น ๆ ได้ด้วย สัญญาณของฮอร์โมนจะควบคุมสภาพแวดล้อมภายในร่างกายผ่านภาวะธำรงดุล

## สรีรวิทยาของฮอร์โมน

อัตราการผลิตฮอร์โมนจะถูกควบคุมโดยระบบ ภาวะธำรงดุล (Homeostasis) ซึ่งจะเป็นแบบผลป้อนกลับทางลบ (negative feedback)  ระบบควบคุมภาวะธำรงดุลของฮอร์โมนมีส่วนของการผลิตที่ขึ้นกับ กระบวนการสร้างและสลาย (metabolism) ของฮอร์โมนเป็นตัวกำหนดที่สำคัญ

การหลั่ง ฮอร์โมน ถูกกระตุ้นหรือยับยั้ง โดย
* ฮอร์โมน อื่น (*กระตุ้น* หรือ *ปล่อย* ฮอร์โมน)
* ความเข็มข้นของไออนในพลาสมา หรือสารอาหาร และการเชื่อมต่อกับ  กลอบูลิน (globulin)
* นิวรอน (Neuron) และบทบาททางจิตใจ
* การเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม เช่น แสงและอุณหภูมิ

ฮอร์โมนกลุ่มพิเศษได้แก่  โทรฟิกฮอร์โมน (trophic hormone) มีบทบาทกระตุ้นการผลิตฮอร์โมนในต่อมไร้ท่ออื่น  เช่น  ไทรอยด์ - สติมูเลติ่ง ฮอร์โมน (thyroid-stimulating hormone (TSH)) มีบทบาทเกี่ยวกับการเจริญเติบโต และกระตุ้นฮอร์โมนอื่นของต่อมไทรอยด์

ล่าสุดพบสารประกอบใหม่ที่อยู่ในกลุ่มฮอร์โมน ชื่อ "ฮอร์โมนหิว" ("Hunger Hormones") ซึ่งประกอบด้วย
* กรีลิน (ghrelin)
* โอรีซิน  (orexin )
* พีวายวาย 3-36 (PYY 3-36)
* และ แอนตาโกนิสต์ ของมันชื่อ เลปติน (leptin)

## ประเภท
ฮอร์โมนของสัตว์มีกระดูกสันหลังแบ่งออกเป็น 4 กลุ่มดังนี้:
# ฮอร์โมนอนุพันธ์ของอะมีน (Amine-derived hormone) เป็นอนุพันธ์ของ กรดอะมิโน ไทโรซีน และ ทริปโตแฟน (tryptophan) ตัวอย่างเช่น แคทีคอลามีน (catecholamine) และ ไทโรซีน (thyroxine)
# เพปไทด์ฮอร์โมน (Peptide hormone) ประกอบด้วยโซ่ของ กรดอะมิโน ตัวอย่างเช่น  เพปไทด์ฮอร์โมน เล็กอย่าง TRH และ  วาโซเพรสซิน เพปไทด์ประกอบด้วยโซ่ กรดอะมิโน ที่ต่อกันเป็นโมเลกุลของ โปรตีน ตัวอย่าง โปรตีนฮอร์โมน ได้แก่ อินสุลิน และโกรว์ทฮอร์โมน
# สเตอรอยด์ฮอร์โมน (Steroid hormone) เป็นอนุพันธ์จาก คอเลสเตอรอล (cholesterol) แหล่งผลิตในร่างกายได้แก่ เปลือกต่อมหมวกไต (adrenal cortex) และ  ต่อมบ่งเพศ (gonad) ตัวอย่างเช่น
## สเตอรอยด์ฮอร์โมน คือ เทสโตสเตอโรน และ คอร์ติโซน 
## สเตอรอลฮอร์โมน (Sterol hormone)  เช่น  แคลซิตริออล 
# ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด มี ฮอร์โมน ดังนี้ 
## ลิพิด เช่น กรดไลโนเลนิก (linoleic acid) 
## ฟอสโฟลิพิด เช่น กรดอาแรคคิโดนิก (arachidonic acid)
## อีไอโคซานอยด์ (eicosanoid) เช่น โปรสตาแกลนดิน (prostaglandin)

### อะมีน ฮอร์โมน(amine hormone)
ฮอร์โมนอนุพันธ์ของอะมีน:
* อะดรีนาลีน (adrenaline or epinephrine)
* โดพามีน (dopamine)
* มีลาโทนิน (melatonin (N-acetyl-5-methoxytryptamine))
* นอร์อะดรีนาลีน (noradrenaline or norepinephrine)
* เซอโรโทนิน (serotonin (5-HT)
* ไทโรซีน (thyroxine (T4)
* ไตรไอโอโดไทโรนีน (triiodothyronine (T3)

### เพปไทด์ ฮอร์โมน (peptide hormone)
เพปไทด์ฮอร์โมน:
* แอนตี้มูลเลอเรียน ฮอร์โมน (AMH, mullerian inhibiting factor หรือ ฮอร์โมน)
* อะดิโปเนกติน (adiponectin และ Acrp30)
* อะดริโนคอร์ติโคโทปิก ฮอร์โมน (adrenocorticotropic hormone-ACTH,  corticotropin)
* แองกิโอเทนซิโนเจน และ แองกิโอเทนซิน
* แอนตี้ไดยูรีติก ฮอร์โมน (ADH,  vasopressin, arginine vasopressin, AVP)
* เอเทรียล-เนตริยูรีติก เพปไทด์ (ANP,  atriopeptin)
* แคลซิโทนิน (calcitonin)
* คอลีซีสโตคินิน (cholecystokinin-CCK)
* คอร์ติโคโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (CRH)
* อัริโทรพอยอีติน (EPO)
* ฟอลลิเคิล สติมูเลติง ฮอร์โมน (FSH)
* แกสตริน (gastrin)
* กลูคากอน (glucagon)
* โกนาโดโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (GnRH)
* โกรวท์ ฮอร์โมน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (GHRH)
* ฮูแมน คอริโอนิก โกนาโดโทรปิน (hCG)
* โกรวท์ ฮอร์โมน (GH or hGH)
* อินสุลิน (insulin)
* อินสุลิน-ไลค์ โกรวท์ แฟคเตอร์ (IGF, also somatomedin)
* เลปติน (leptin)
* ลูทีอิไนซิ่ง ฮอร์โมน (LH)
* มีลาโนไซต์ สติมูเลติง ฮอร์โมน (MSH or α-MSH)
* นิวโรเพปไทด์ วาย (neuropeptide Y)
* ออกซิโตซิน (oxytocin)
* พาราไทรอยด์ ฮอร์โมน (PTH)
* โปรแลกติน (PRL)
* เรนิน (renin)
* เซครีติน (secretin)
* โซมาโตสแตติน (somatostatin)
* ทรอมโบพอยอีติน (thrombopoietin)
* ไทรอยด์-สติมูเลติง ฮอร์โมน (TSH)
* ไทโรโทรปิน-รีลีสซิ่ง ฮอร์โมน (TRH)

### สเตอรอยด์ และ สเตอรอล ฮอร์โมน (steroid hormone)
สเตอรอยด์ฮอร์โมน:
* กลูโคคอร์ติคอยด์ (Glucocorticoid)
** คอร์ติโซน (cortisol)
* มิเนอรัลโลคอร์ติคอยด์ (Mineralocorticoid)
** อัลโดสเตอโรน (aldosterone)
* เซ็กซ์ สเตอรอยด์ (Sex steroid)
** แอนโดรเจน (Androgen)
*** เทสโตสเตอโรน (testosterone)
*** ดีไฮโดรอิพิแอนโดรสเตอโรน (dehydroepiandrosterone-DHEA)
*** ดีไฮโดรอิพิแอนโดรสเตอโรนซัลเฟต (dehydroepiandrosterone sulfate-DHEAS)
*** แอนโดรสตินิไดโอน (androstenedione)
*** ไดไฮโดรเทสโตสเตอโรน (dihydrotestosterone-DHT)
** เอสโตรเจน (Estrogen)
*** เอสตาไดออล (estradiol)
** โปรเจสตาเจน (Progestagen)
*** โปรเจสเตอโรน (progesterone)
*** โปรเจสติน (Progestins)

สเตอรอล ฮอร์โมน:
* ไวตามิน ดี อนุพันธ์
** แคลซิไตรออล (calcitriol)

### ลิพิด ฮอร์โมน (lipid hormone)
ลิพิด และ ฟอสโฟลิพิด ฮอร์โมน (อีไอโคซานอยด์) :
* โปรสตาแกลนดิน (prostaglandin)
* ลิวโคไตรอีน (leukotriene)
* โปรสไซคลิน (prostacyclin)
* ทรอมโบเซน (thromboxane)

## ดูเพิ่ม
* ระบบต่อมไร้ท่อ
* neuroendocrinology
* ฮอร์โมนพืช
* autocrine signalling
* paracrine signalling
* cytokine
* โกรวธแฟคเตอร์
* hormone disruptor

## อ้างอิง
* Henderson J. *Ernest Starling and 'Hormones': an historical commentary.* J Endocrinol 2005;184:5-10. PMID 15642778.

หมวดหมู่:สรีรวิทยา
หมวดหมู่:วิทยาศาสตร์สุขภาพ
หมวดหมู่:ฮอร์โมน