วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร

**วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม** เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างขึ้นเมื่อใด เดิมชื่อ **วัดแหลม** หรือ **วัดไทรทอง** ภายหลังได้รับพระราชทานนามจากพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวใหม่ว่า วัดเบญจบพิตร ซึ่งหมายถึง วัดของเจ้านาย 5 พระองค์ที่ทรงร่วมกันปฏิสังขรณ์วัดแห่งนี้ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสร้างสวนดุสิตขึ้น พระองค์ทรงทำผาติกรรมสถาปนาวัดขึ้นใหม่และพระราชทานนามว่า วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม อันหมายถึง วัดของพระเจ้าแผ่นดินรัชกาลที่ 5

## ประวัติ
วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร เดิมเป็นวัดราษฎรวัดแหลม หลังจากปราบกบฏเจ้าอนุวงศ์แล้ว พระองค์เจ้าพนมวัน พร้อมพระอนุชาและพระขนิษฐาร่วมเจ้าจอมมารดาเดียวกันอีก 4 พระองค์ คือ   
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระพิทักษเทเวศร์ (ต้นราชสกุลกุญชร) 
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงภูวเนตรนรินทรฤทธิ์ (ต้นราชสกุลทินกร) 
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทนิล
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวงศ์
มีพระประสงค์ที่จะร่วมกันปฏิสังขรณ์วัดแหลม พร้อมทั้งทรงสร้างพระเจดีย์เรียงรายไว้หน้าวัด 5 องค์ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามใหม่ว่า **วัดเบญจบพิตร** หมายความว่า วัดของเจ้านาย 5 พระองค์ 

ในปี พ.ศ. 2441 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ซื้อที่ดินระหว่างคลองผดุงกรุงเกษมจนถึงคลองสามเสนเพื่อสร้างที่ประทับพักผ่อนพระอิริยาบถส่วนพระองค์ โดยพระราชทานนามว่า "สวนดุสิต" (พระราชวังดุสิต ในปัจจุบัน) ซึ่งบริเวณที่ดินที่ทรงซื้อนั้นมีวัดโบราณ 2 แห่ง คือ วัดดุสิตซึ่งอยู่ในสภาพทรุดโทรมโดยถูกใช้เป็นที่สร้างพลับพลา และวัดร้างอีกแห่งซึ่งจำเป็นต้องใช้ที่ดินของวัดสำหรับตัดเป็นถนน พระองค์จึงทรงกระทำผาติกรรม สร้างวัดแห่งใหม่เพื่อเป็นการทดแทนตามประเพณี โดยทรงเลือกวัดเบญจมบพิตรเป็นวัดที่ทรงสถาปนาตามพระราชดำริว่า การสร้างวัดใหม่หลายวัดยากต่อการบำรุงรักษา ถ้ารวมเงินสร้างวัดเดียวให้เป็นวัดใหญ่ และทำโดยฝีมือประณีตจะดีกว่า จึงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เป็นผู้ทรงออกแบบก่อสร้างพระอุโบสถและถาวรวัตถุอื่น ๆ และมีพระยาราชสงคราม (กร หงสกุล) เป็นนายช่างก่อสร้าง  ติดกับโรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร

เมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2441 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินมายังวัด ในการนี้มีพระบรมราชโองการประกาศพระบรมราชูทิศถวายที่ดินให้เป็นเขตวิสุงคามสีมาของวัด พร้อมทั้งพระราชทานนามวัดใหม่ว่า **วัดเบญจมบพิตร** อันหมายถึง วัดของพระเจ้าแผ่นดินรัชกาลที่ 5 และเพื่อแสดงลำดับรัชกาลในพระบรมราชจักรีวงศ์ ต่อมา พระองค์ได้ถวายที่ดินซึ่งพระองค์ขนานนามว่า ดุสิตวนาราม ให้เป็นที่วิสุงคามสีมาเพิ่มเติมแก่วัดเบญจมบพิตร และโปรดฯ ให้เรียกนามรวมกันว่า **วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม** 

เมื่อมีการจัดระเบียบพระอารามหลวงในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี พ.ศ. 2458 วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามจัดเป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรวิหาร ดังนั้น ชื่อวัดจึงมีสร้อยนามต่อท้ายด้วย "ราชวรวิหาร" ดังเช่นในปัจจุบัน

## ศิลปกรรม

### '''พระอุโบสถ'''
thumb|พระอุโบสถ
พระอุโบสถออกแบบโดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์และควบคุมการก่อสร้างโดยพระองค์เอง เป็นแบบจตุรมุข มุขด้านตะวันออกขยายยาว ด้านเหนือและใต้มีมุขกระสันต่อกับพระระเบียง มีแนวคิดการออกแบบผสมผสานระหว่างศิลปะตะวันตกและศิลปะไทยประเพณีผสมผสานศิลปะขอม  โดยรูปแบบของศิลปะไทยประเพณีคือการทำหลังคาซ้อนชั้นประดับเครื่องลำยองประกอบด้วย ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ นาคสะดุ้ง มีหลังคาซ้อนชั้น 4 ซ้อน ด้านมุขกระสันทิศเหนือและทิศใต้ 5 ซ้อน หน้าบันพระอุโบสถเป็นงานไม้แกะสลักลงรักปิดทอง โดยหน้าบันในแต่ละทิศจะมีลวดลายที่แตกต่างกัน โดยหน้าบันทางทิศตะวันออกแกะสลักเป็นรูปพระนารายณ์ทรงครุฑท่ามกลางเทพบริวาร หน้าบันทางทิศตะวันตกเป็นรูป อุณาโลม อยู่ในบุษบก ซึ่งเป็นตราพระราชลัญจกรในรัชกาลที่ 1 หน้าบันทิศเหนือเป็นรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ หน้าบันทิศใต้เป็นรูปสีมาธรรมจักร ในส่วนแรงบันดาลใจจากศิลปะขอมคือมีระเบียงคดโอบรอบด้านหลังพระอุโบสถ มีการทำช่องหน้าต่างหลอกภายนอกเป็นลักษณะซี่กรง ด้านหน้าพระอุโบสถมีกำแพงแก้ว บนมุมกำแพงแก้วซ้าย-ขวา มีเสาคอนกรีตหัวเสาเป็นศิลาสลักรูปดอกบัวตูม คือเครื่องหมาย "สีมา" สำหรับด้านหน้า ส่วนสีมาด้านหลังพระอุโบสถ สลักรูปเสมาธรรมจักรที่แผ่นหินแกรนิตปูพื้นภายในกำแพงแก้ว ปูหินแกรนิตสีชมพูอ่อนและสีเทา ส่วนที่เป็นอิทธิพลจากศิลปะตะวันตกคือ การใช้วัสดุหินอ่อนจากประเทศอิตาลีในการตกแต่ง มีการประดับกระจกสีเหนือกรอบหน้าต่างเพื่อให้แสงเข้ามาในพระอุโบสถแบบเดียวกับโบสถ์ในคริสตศาสนา 

#### พระพุทธชินราช (จำลอง)
thumb|264x264px|พระพุทธชินราช (จำลอง) ภายในพระอุโบสถ
การสร้างพระพุทธชินราชจำลองเกิดจาการที่รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้หาพระพุทธรูปที่มีพุทธลักษณะอันงดงามเพื่อมาประดิษฐานเป็นพระประธานในพระอุโบสถ อีกทั้งพระองค์พอพระทัยในพระพุทธชินราช วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดพิษณุโลก เป็นอย่างมาก เนื่องจากเมื่อคราวที่พระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณรเมื่อ พ.ศ.2409 และได้ตามเสด็จพระราชบิดาคือ รัชกาลที่ 4 ไปนมัสการพระพุทธชินราชและทรงมีพระราชดำริว่า "พระพุทธชินราชองค์นั้นงดงามหาพระพุทธรูปใดเปรียบไม่มี" จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นประธานจัดการหล่อพระพุทธชินราชจำลองขึ้น โปรดเกล้าฯ ให้พระประสิทธิ์ปฏิมาเป็นช่างผู้สร้าง โดยขึ้นไปสร้างจำลองที่เมืองพิษณุโลก โดยใช้ปืนใหญ่ทองเหลืองที่ไม่ได้ใช้งานแล้วมาหลอมและนำมาหล่อเป็นพระพุทธรูป เริ่มพิธีในวันที่ 20 ตุลาคม 2444 เมื่อหล่อเสร็จแล้วจึงอัญเชิญมาประดิษฐานที่วัดเบญจมบพิตรฯ เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2444 มีการทำพิธีเบิกพระเนตรและจัดงานสมโภช พุทธลักษณะของพระพุทธชินราชจำลองมีรูปแบบและสัดส่วนที่เหมือนกับพระพุทธชินราชทุกประการ จัดอยู่ในศิลปะสุโขทัย หมวดพระพุทธชินราช เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ขัดสมาธิราบ พระพักตร์ทรงไข่ค่อนข้างกลม ขมวดพระเกษาเล็ก พระรัศมีเป็นเปลว พระอังสาใหญ่ บั้นพระองค์เล็ก สังฆาฏิเป็นเส้นเล็กยาวจรดพระนาภีปลายแยกออกเป็นสองชายและม้วนเข้าหากันคล้ายเขี้ยวตะขาบ นิ้วพระหัตถ์ยาวเสมอกัน

#### จิตรกรรม 8 จอมเจดีย์แห่งสยาม
ภายในพระอุโบสถมีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่เขียนพระมหาธาตุเจดีย์ที่สำคัญของไทย 8 แห่ง โดยเขียนเป็นลายเส้น อยู่ในระดับสายตา และลงสีและแสงบาง ๆ แต่ละภาพมีจารึกชื่อพระธาตุแต่ละแห่ง พร้อมพระนามผู้ศรัทธาที่สร้างและพระนามผู้อุทิศถวาย โดยเป็นภาพวาดภายในซุ้มจรนำ โดยอยู่ในบริเวณมุขทั้ง 4 ด้าน ด้านละ 2 ภาพ โดยจิตรกรรมพระบรมธาตุทั้ง 8 ได้แก่

* **พระปฐมเจดีย์** วัดพระปฐมเจดีย์ราชวรมหาวิหาร จังหวัดนครปฐม
* **พระมหาธาตุหริภุญชัย** วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร จังหวัดลำพูน
* **พระศรีรัตนมหาธาตุเมืองชะเลียง** วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง จังหวัดสุโขทัย
* **พระมหาธาตุเมืองละโว้** วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดลพบุรี
* **พระธาตุพนม** วัดพระธาตุพนมวรมหาวิหาร จังหวัดนครพนม
* **พระมหาธาตุเมืองนครศรีธรรมราช** วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช
* **พระเจดีย์ชัยมงคล** วัดใหญ่ชัยมงคลวรวิหาร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
* **พระเจดีย์วัดช้างล้อม** วัดช้างล้อม จังหวัดสุโขทัย

ไฟล์:จิตรกรรมพระปฐมเจดีย์ ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร1.jpg|จิตรกรรมพระปฐมเจดีย์
ไฟล์:จิตรกรรมพระธาตุหริภุญชัย ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระธาตุหริกุญชัย
ไฟล์:จิตรกรรมพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง
ไฟล์:จิตรกรรมพระมหาธาตุเมืองละโว้ ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระมหาธาตุเมืองละโว้
ไฟล์:จิตรกรรมพระมหาธาตุพนม ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระมหาธาตุพนม
ไฟล์:จิตรกรรมพระมหาธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระมหาธาตุเมืองนครศรีธรรมราช
ไฟล์:จิตรกรรมพระเจดีย์ชัยมงคล ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระเจดีย์ชัยมงคล
ไฟล์:จิตรกรรมพระเจดีย์วัดช้างล้อม ในพระอุโบสถวัดเบญจมบพิตร.jpg|จิตรกรรมพระเจดีย์วัดช้างล้อม


### ศาลาสี่สมเด็จ
thumb|ศาลาสี่สมเด็จ
ศาลาสี่สมเด็จเป็นศาลาจตุรมุขพื้นศิลา หลังคาประดับด้วยช่อฟ้าใบระกา สร้างขึ้นจากพระราชทรัพย์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวร่วมกับสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอและสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอร่วมพระราชชนนีอีก 3 พระองค์ ได้แก่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑล โสภณภควดี กรมหลวงวิสุทธิกระษัตริย์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ และสมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช โดยพระองค์พระราชทานนามศาลาแห่งนี้ว่า ศาลาสี่สมเด็จ ไว้เป็นที่พักผ่อนสำหรับพระสงฆ์และสามเณร ปัจจุบัน ศาลาสี่สมเด็จใช้เป็นหอกลอง

บริเวณหน้าบันทั้ง 4 ด้านของศาลาสี่สมเด็จได้จำหลักลายไทยเป็นตราประจำพระองค์ของแต่ละพระองค์ไว้ ได้แก่ *ตรา[[พระเกี้ยว]]* พระราชลัญจกรในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว *ตราจันทรมณฑล* ตราประจำพระองค์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑล โสภณภควดี กรมหลวงวิสุทธิกระษัตริย์ *ตราจักร* ตราประจำพระองค์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรมพระจักรพรรดิพงษ์ และ *ตราสุริโยทัย* ตราประจำพระองค์ในสมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช จากเว็บไซต์วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร

### '''พระที่นั่งผนวช'''
thumb|พระที่นั่งทรงผนวช
เป็นพระที่นั่งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้รื้อมาจากพระพุทธรัตนสถาน เป็นหมู่กุฏิประกอบด้วย "พระที่นั่งทรงผนวช" อยู่ด้านทิศเหนือ "พระกุฏิ" อยู่ด้านทิศใต้ กับกุฏิ 2 ห้อง 2 หลัง อยู่ด้านตะวันออกและตะวันตก มีหอเสวยกลาง มีลานหินอ่อนโดยรอบมีช่อฟ้า ใบระกา ลำยอง ลงรักปิดทองทึบหลังด้านทิศใต้คือ "พระกุฏิ" หน้าบันจำหลักลายประกอบ "พัดยศ" ลงรักปิดทองประดับกระจก มีความหมายว่าเป็นที่ประทับของสมเด็จพระอุปัชฌาย์ เมื่อพระองค์ทรงผนวชส่วนหลังทิศเหนือคือ '"พระที่นั่งทรงผนวช"' เป็นตรีมุข ประตูหน้าต่างด้านนอกเขียนลายรดน้ำตรา "เครื่องราชอิสริยาภรณ์" ที่ทรงปรับปรุงขึ้นใหม่เป็น 5 สาย 5 ชั้น ด้านในเขียนภาพเทวดาถือดอกไม้เหนือคนแคระหน้าบันทั้ง 3 ด้านจำหลักลายไทยประกอบตรา "พระเกี้ยว" ซึ่งเป็นตราประจำของพระองค์ ลงรักปิดทองประดับกระจก หมายถึงพระที่นั่งองค์นี้ เป็นที่ประทับเมื่อคราวพระองค์ทรงผนวชภายในพระที่นั่งทรงผนวช มีพระแท่นบรรทม พระบรมรูปเมื่อทรงผนวช พระบรมรูปสลักหินอ่อน พระพุทธรูป พระเสลี่ยงน้อย ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงถวายเพื่อเป็นธรรมาสน์แสดงธรรมและแสดงพระปาติโมกข์ครั้งแรกในวัดเบญจมบพิตร เครื่องลายครามต่าง ๆ

### พระที่นั่งทรงธรรม
thumb|พระที่นั่งทรงธรรม
เป็นตึก 2 ชั้น ก่ออิฐถือปูนตลอด พื้นชั้นล่างและบันไดปูหินอ่อน ชั้นบนปูไม้ หลังคา 2 ชั้น มุงกระเบื้องเคลือบสี ช่อฟ้าใบระกาลงรักปิดทองทึบ หน้าบันทั้ง 4 ด้าน จำหลักภาพต่าง ๆ ปิดทองประดับกระจก  ภายในผนังเสมอกรอบหน้าต่าง ประกบแผ่นหินอ่อนสีขาว เสาเขียนลายรดน้ำเทพนม ตั้งธรรมาสน์กลางห้อง ด้านใต้กั้นพระฉากดีบุกฉลุลายไทยเทพนมและกุมภัณฑ์ เพื่อเป็นที่ประทับของฝ่ายใน พระที่นั่งทรงธรรมนี้ "สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า" ทรงสร้างอุทิศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อ พ.ศ. 2445 ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชประสงค์ใช้เป็นที่ประทับแรมเวลาทรงธรรมรักษาอุโบสถศีล ต่อมาได้เคยใช้เป็นที่ประชุมสังฆมนตรี, ที่ศึกษาพระปริยัติธรรม จัดงานประจำปีของวัด ตั้งพระศพและศพบุคคลสำคัญของชาติ ในเวลาตั้งพระศพศาลาแห่งนี้มีศักดิ์เป็นรองจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท เช่น

* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพชรอัครโยธิน
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
* สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทร
* พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นจันทบุรีสุรนาถ
* สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (ปลด กิตฺติโสภโณ)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอดิสัยสุริยาภา
* จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ อดีตนายกรัฐมนตรี
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเหมวดี
* พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภพฤฒิยากร อดีตประธานองคมนตรี
* หม่อมหลวงเดช สนิทวงศ์ อดีตประธานองคมนตรี
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวาปีบุษบากร
* พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ
* นายสัญญา ธรรมศักดิ์ อดีตประธานองคมนตรี
* หม่อมหลวงทวีสันต์ ลดาวัลย์
* พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ อดีตประธานองคมนตรี และรัฐบุรุษ

ปัจจุบันคงใช้ในกิจกรรมของวัด และตั้งพระศพหรือศพบุคคลสำคัญ

### '''พระวิหารสมเด็จ'''
thumb|พระวิหารสมเด็จ
สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงสร้างโดยเสด็จพระราชกุศล เป็นตึกจตุรมุข 2 ชั้น แต่มุขด้านใต้เชื่อมต่อกับมุขกุฏิสมเด็จ มุขด้านตะวันออกและตะวันตกขยายยาวเป็นชั้นเดียว บันไดพื้นชั้นล่างปูหินอ่อน ชั้นบนปูไม้ความงามของพระวิหารนี้อยู่ที่ประตูหน้าต่างที่เขียนลายไทยรดน้ำทั้งชั้นล่างและชั้นบน หน้าบันและซุ้มประตูหน้าต่าง ปั้นลายก้านขดประกอบตราพระนามาภิไธยย่อ "ส.ผ." (เสาวภาผ่องศรี) ลงรักปิดทองประดับกระจกข้างบันไดขึ้นด้านหน้าหล่อราชสีห์ประดับ 2 ตัว ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ เช่น พระพุทธนรสีห์ (จำลอง) และพระพุทธรูปโบราณต่าง ๆ บนชั้น 2 มุขทิศเหนือประดิษฐาน พระฝาง ประดิษฐานในบุษบก สามารถมองเห็นได้จากภายนอก รัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญมาจากวิหารหลวง วัดพระฝาง จังหวัดอุตรดิตถ์ thumb|192x192px|หอระฆังบวรวงศ์

### หอระฆังบวรวงศ์
หอระฆังบวรวงศ์เป็นหอระฆังทรงไทยประกอบหินอ่อน สร้างขึ้นโดยพระบรมวงศานุวงศ์ในกรมพระราชวังบวรสถานมงคล และข้าราชการ ระฆังภายในหอนั้นนำมาจากวัดบวรสถานสุทธาวาส ซึ่งเป็นวัดประจำพระราชวังบวรสถานมงคล หน้าบันของหอระฆังจำหลักลายไทยประกอบภาพตราประจำตำแหน่งกรมพระราชวังบวรสถานมงคล โดยหน้าบันทิศตะวันตกเป็นภาพ "พระลักษณ์ทรงหนุมาน" ซึ่งเป็นตราประจำตำแหน่งองค์เดิม ส่วนหน้าบันทิศตะวันออก เป็นภาพ "พระนารายณ์ทรงปืน" ซึ่งเป็นตราประจำตำแหน่งองค์ที่ได้รับการปรับปรุงขึ้นใหม่ จากเว็บไซต์วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดการเปิดและฉลองหอระฆังเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2445 พร้อมทั้งพระราชทานามว่า หอระฆังบวรวงศ์

### '''ศาลาบัณณรศภาค'''
thumb|ศาลาบัณณรศภาค
เป็นศาลาจตุรมุข สร้างด้วยทุนทรัพย์ของพระมเหสี เจ้าจอม พระราชโอรส พระราชธิดาและพระญาติในรัชกาลที่ 5 รวม 15 พระองค์ ปัจจุบัน ใช้เป็นที่ตั้งศพบุคคลสำคัญ เช่น
* สมเด็จพระวันรัต (จ่าย ปุณฺณทตฺโต)
* หลวงเดชาติวงศ์วราวัฒน์ (หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์)
* ท้าววนิดาพิจาริณี (บาง สนิทวงศ์ ณ อยุธยา)
* ท้าวอินทรสุริยา (เนื่อง จินตดุล)
* พระยาภะรตราชา (หม่อมหลวงทศทิศ อิศรเสนา)
* หม่อมเจ้าบุญจิราธร จุฑาธุช
* พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเปรมบุรฉัตร
* เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ 5
* หม่อมหลวงสร้อยระย้า ยุคล
* พันโท ณรงค์เดช นันทโพธิ์เดช
* หม่อมราชวงศ์กัลยาณกิติ์ กิติยากร 
* หม่อมหลวงจินดา สนิทวงศ์ 
* พระยาศัลวิธานนิเทศ (แอบ รักตประจิต) 
* หม่อมเจ้าวงศานุวัตร เทวกุล 
* นายจรูญพันธ์ อิศรางกูร ณ อยุธยา อดีตองคมนตรี
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ 
* หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช 
* นายกัลย์ อิศรเสนา ณ อยุธยา อดีตองคมนตรี 
* หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช 
* พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธสิริโสภา 
* หม่อมหลวงมณีรัตน์ บุนนาค 
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุไรรัตนศิริมาน 
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธวงษวิจิตร 
* หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล 
* หม่อมราชวงศ์อดุลกิติ์ กิติยากร 
* นายจุลนภ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา อดีตองคมนตรี 
* นายศักดา โมกขมรรคกุล อดีตองคมนตรี 
* พันโทหญิง หม่อมกอบแก้ว อาภากร ณ อยุธยา 
* นายสมัคร สุนทรเวช อดีตนายกรัฐมนตรี
* นายสวัสดิ์ วัฒนายากร อดีตองคมนตรี
* พลตำรวจเอก เภา สารสิน อดีตรองนายกรัฐมนตรี
* นายจำรัส เขมะจารุ อดีตองคมนตรี
* นายชาญชัย ลิขิตจิตถะ อดีตองคมนตรี
* นายขวัญแก้ว วัชโรทัย อดีตรองเลขาธิการพระราชวัง
* หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช
* หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี
* ท่านผู้หญิงทัศนีย์ บุณยคุปต์ 
* หม่อมเจ้าปุสาณ สวัสดิวัตน์ 
* นายธานินทร์ กรัยวิเชียร อดีตองคมนตรี 
* ท่านผู้หญิงพันธุ์สวลี กิติยากร 
* นายสงคราม ทรัพย์เจริญ 

### '''ศาลาอุรุพงศ์'''
thumb|ศาลาอุรุพงศ์
เป็นศาลาทรงไทย จตุรมุข หลังเล็ก ๆ ก่ออิฐถือปูน พื้นคอนกรีต หลังคามุงกระเบื้องเคลือบ ตั้งอยู่สนามหญ้าหลังพระอุโบสถ ด้านทิศเหนือต้นพระศรีมหาโพธิ์ สันนิษฐานว่าหลังเดิมสร้างแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ประมาณ พ.ศ. 2453 เป็นศาลาเครื่องไม้ทั้งหมด ต่อมาถึงสมัยรัชกาลที่ 6 ในปี พ.ศ. 2459 ถูกพายุพัดหักลง พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดเกล้าฯให้ซ่อมขึ้นใหม่ แต่คงเป็นศาลาเครื่องไม้เช่นเดิมต่อมาเจ้าจอมมารดาเลื่อน ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้บริจาคทรัพย์เปลี่ยนศาลาจากเดิมให้เป็นจตุรมุข ผูกเหล็กหล่อคอนกรีตทั้งหลังศาลาหลังนี้เป็นที่บรรจุพระอังคารของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภชพระราชโอรสในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวกับเจ้าจอมมารดาเลื่อน

### '''ศาลาธรรมชินราชปัญจบพิธ'''
เป็นอาคารก่ออิฐถือปูน 4 ชั้น มีดาดฟ้าเป็นชั้นที่ 5 สร้างขึ้นเนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวเจริญพระชนมมายุครบ 25 ชันษา เมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม 2518 สร้างเสร็จแล้ว พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิด เมื่อวันที่ 30 มีนาคม 2524 ศาลาธรรมชินราชปัญจบพิธ เป็นศาลาอเนกประสงค์ ที่รวมหน่วยงานสำคัญต่าง ๆ ของวัด

### '''โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร'''
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง**[[โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร]]**ขึ้นด้วยทุนทรัพย์ซึ่งเป็นสมบัติของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอิศริยาภรณ์ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรสิริประสาธน์ และเจ้าจอมมารดาหม่อมราชวงศ์เกสร ในรัชกาลที่ 5 เมื่อ ร.ศ. 121 โดยมีพระราชประสงค์ให้สร้างขึ้นเพื่อ "สอนศิษย์ซึ่งเป็นคฤหัสถ์" ปัจจุบัน ทางการได้เปลี่ยนชื่อโรงเรียนเป็น "โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร" เปิดสอนเฉพาะนักเรียนชาย

## พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ วัดเบญจมบพิตร
พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ วัดเบญจมบพิตร เป็นพิพิธภัณฑ์ที่สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเพื่อจัดแสดงพระพุทธรูปทั้งในและนอกประเทศ

## ลำดับเจ้าอาวาส

## ระเบียงภาพ

ไฟล์:01-วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร.jpg||thumb|right|มุมมองพระอุโบสถ มุมมองจากทิศตะวันตก
ไฟล์:001-วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม.jpg|thumb|right|มุมมองพระอุโบสถจากทางเข้า
ไฟล์:Wat Benchamabophit on Twilight.jpg|300px|thumb|right|บริเวณด้านหน้าทางเข้าพระอุโบสถในยามกลางคืน
ไฟล์:Watbenchamasalanam.jpg|300px|thumb|right|ศาลาตรีมุขสะพานน้ำ


## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* โรงเรียนมัธยมวัดเบญจมบพิตร

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการ 
* วัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม ราชวรวิหาร
* วัดเบญจมพิตร
* ภายในพระอุโบสถ วัดเบญจมบพิตร
* ด้านหลังพระอุโบสถ วัดเบญจมบพิตร
* พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ วัดเบญจมบพิตร


หมวดหมู่:สิ่งก่อสร้างในสมัยกรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:พิพิธภัณฑ์ในเขตดุสิต
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตดุสิต
หมวดหมู่:สถานที่ที่ตั้งชื่อตามพระนามของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
หมวดหมู่:พิพิธภัณฑ์ศาสนาในประเทศไทย