พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์

มหาอำมาตย์โท นายพลตรี **พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์** (27 พฤษภาคม พ.ศ. 2406 – 5 เมษายน พ.ศ. 2466) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ผู้บังคับการกรมทหารรักษาพระองค์ อัครราชทูตพิเศษประจำกรุงปารีส และข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลอยุธยาทรงเป็นต้นราชสกุล **วัฒนวงศ์**

## พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงศ์ศิริพัฒน์ มีพระนามเดิมว่า **พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์** เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 63 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาบัว (ธิดาเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย ณ นคร)) ประสูติเมื่อวันพุธ ขึ้น 10 ค่ำ เดือน 7 ปีกุน เบญจศก จ.ศ. 1225 ตรงกับวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2406 พระองค์มีศักดิ์เป็นพระราชปนัดดาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทางฝั่งพระมารดา มีพระเชษฐา พระเชษฐภคินีและพระอนุชาร่วมเจ้าจอมมารดา 5 พระองค์ ได้แก่
# พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมลักษณเลิศ (ประสูติ พ.ศ. 2398 พระชันษา 2 ปี) 
# พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนศิริธัชสังกาศ (พ.ศ. 2400-2453) 
# พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอรไทยเทพกัญญา (พ.ศ. 2402-2449)  
# พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (พ.ศ. 2406-2466) 
# พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดำรงฤทธิ์ (ประสูติ พ.ศ. 2407 พระชันษา 3 ปี)

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น **พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมรุพงษ์ศิริพัฒน์** ทรงศักดินา 15000 เมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2438 (ร.ศ. 114)

วันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระบรมราชโองการดำรัสสั่งให้เลื่อนขึ้นเป็น **พระเจ้าบรมวงษ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์** ทรงศักดินา 15000

พระตำหนักของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมรุพงศ์ศิริพัฒน์ ตั้งอยู่ท้ายเกาะลอย เรียกว่าตำหนักตะพานเกลือ เนื่องมีวัดตะพานเกลือ หรือ สะพานเกลือเป็นวัดโบราณสมัยกรุงศรีอยุธยาตั้งอยู่ในละแวกนั้น (ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของวิทยาลัยต่อเรือพระนครศรีอยุธยา) ในคราวที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จประพาสต้นครั้งที่ 2 เมื่อปี 2449 พระองค์ได้เสด็จมาประทับที่พระตำหนักแห่งนี้ 

วังของพระองค์ ปัจจุบันคือ โรงเรียนเบญจมราชาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ โดยพระองค์ได้ทรงอุทิศให้รัฐบาลเพื่อเป็นพระบรมราชานุสรณ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงศ์ศิริพัฒน์ ประชวรพระวักกะพิการมานาน อาการทรงและทรุดเรื่อยมาจนสิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 5 เมษายน พ.ศ. 2466 เวลา 01:45 น. สิริพระชันษา  เวลา 18:00 น. พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ มาพระราชทานน้ำสรงพระศพ เจ้าพนักงานตั้งพระลองบนแว่นฟ้า 2 ชั้น แล้วประกอบพระโกศกุดั่นน้อย ตั้งเครื่องยศ มีพระราชพิธีพระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2466 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง

## การทรงงาน
[thumb|พระตำหนักของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ ขณะทรงดำรงตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการ[มณฑลปราจิณบุรี ต่อมาได้ใช้เป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัดฉะเชิงเทรา ปัจจุบันปรับปรุงให้เป็นพิพิธภัณฑ์เมืองฉะเชิงเทรา]]
thumb|พระรูปของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ ภายในพระตำหนัก (พิพิธภัณฑ์เมืองฉะเชิงเทรา)
พระองค์ทรงรับราชการดังนี้
* พ.ศ. 2430 รับพระราชทานพระยศนายพันโท
* 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2430 ดำรงตำแหน่งองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
* วันที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2432 รับพระราชทานพระยศนายพันเอก
* วันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2434 ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็นราชองครักษ์ ทรงรับราชการในกรมทหารมหาดเล็กราชวัลลภราชองครักษ์ 
* พ.ศ. 2434 ทรงรับตำแหน่งอัครราชทูตประจำกรุงปารีส กรุงโรม กรุงมาดริด และกรุงลิสบอน
* 24 กันยายน พ.ศ. 2434 ทรงกราบถวายบังคมลา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ได้รับพระราชทานหลั่งน้ำพระมหาสังข์และทรงเจิม
* 27 กันยายน พ.ศ. 2434 เสด็จประทับเรือกลไฟใหญ่ออกจากกรุงเทพมหานคร และเสด็จกลับถึงพระนคร เมื่อ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2438
* 28 มกราคม พ.ศ. 2438 (ร.ศ. 114) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รับตำแหน่งรัฐมนตรี (คือกรรมการกฤษฎีกาในปัจจุบัน) ทรงดำรงตำแหน่งจนถึง 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 (ร.ศ. 122) 
* พ.ศ. 2440 ได้รับพระราชทานพระยศนายพลตรี
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงจัดระเบียบการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาล ภายใต้ดูแลของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ได้รวมเอา 8 หัวเมือง คือ กรุงเก่า (พระนครศรีอยุธยา) อ่างทอง สระบุรี ลพบุรี อินทบุรี (ปัจจุบันคืออำเภออินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี) พรหมบุรี (ปัจจุบันคืออำเภอพรหมบุรี จังหวัดสิงห์บุรี) พระพุทธบาท (ปัจจุบันคืออำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี) และสิงห์บุรีเข้าเป็น**[[มณฑลกรุงเก่า]]**  และตั้งที่ว่าการมณฑลที่มณฑลกรุงเก่า เมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2438 (ร.ศ. 114) พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์ทรงดำรงตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาลของมณฑลกรุงเก่าพระองค์แรก

ต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นข้าหลวงเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลปราจิณบุรีแทนพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอลังการ ที่ลาออกจากตำแหน่ง

นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมรุพงษ์ศิริพัฒน์ เป็นผู้สำเร็จราชการมณฑลกรุงเก่า และมณฑลปราจีณบุรีในคราวเดียวกัน จนเมือ พ.ศ. 2449 (ร.ศ. 125) พระองค์ได้ทรงขอพระราชทานพ้นจากตำแหน่งข้าหลวงเทศาภิบาลมณฑลกรุงเก่า เพื่อปกครองมณฑลปราจีณบุรีแต่เพียงมณฑลเดียว โดยทรงดำรงตำแหน่งถึงปี พ.ศ. 2458
* 24 ตุลาคม พ.ศ. 2453 ดำรงตำแหน่งองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

## พระโอรสและธิดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ ทรงเป็นต้นราชสกุลวัฒนวงศ์ มีหม่อม 3 ท่าน ได้แก่ 
# **หม่อมเชื้อสาย** (สกุลเดิม: บุนนาค) ธิดาพระยาราชพงษานุรักษ์ (ชม บุนนาค)
# **หม่อมนุ่ม** (สกุลเดิม: บุนนาค)
# **หม่อมชุ่ม**
โดยมีพระโอรสพระธิดารวมทั้งหมด 7 พระองค์ ดังนี้

thumb|200px|หม่อมเชื้อสาย วัฒนวงศ์ ณ อยุธยา

## พระเกียรติยศ

### พระอิสริยยศ

* พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์ (27 พฤษภาคม พ.ศ. 2406 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
* พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวัฒนานุวงศ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - 29 มีนาคม พ.ศ. 2438)
* พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (29 มีนาคม พ.ศ. 2438 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนมรุพงษ์ศิริพัฒน์ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 - 5 เมษายน พ.ศ. 2466)

## พระยศ

### พระยศทหาร
*27 เมษายน พ.ศ. 2432: นายพันเอก
*24 มกราคม พ.ศ. 2450: นายพลตรี

### พระยศพลเรือน
*มหาอำมาตย์โท

### พระยศเสือป่า
*นายหมู่ใหญ่
*นายกองตรี
*นายกองโท

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* พ.ศ. 2451 - เข็มพระบรมนาภิธัยย่อ จ.ป.ร. ทองประดับเพ็ชร์

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
*  :
** พ.ศ. 2434 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงคลรัตน์ ชั้นที่ 2
*  เบราน์ชไวค์ : 
** พ.ศ. 2452 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์สิงโตไฮน์ริช ชั้นที่ 1 (พิเศษ)

## พงศาวลี



## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

;บรรณานุกรม

* 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง

หมวดหมู่:ราชสกุลวัฒนวงศ์
หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมขุน
หมวดหมู่:เอกอัครราชทูตไทยประจำสาธารณรัฐฝรั่งเศส
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ร.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญ ร.ด.ม.(พ)‎
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.3
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคไต
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5