การพิชิตจ๊กก๊กโดยวุยก๊ก

**การพิชิตจ๊กก๊กโดยวุยก๊ก** () เป็นการทัพที่เริ่มต้นด้วยรัฐวุยก๊กกระทำต่อรัฐจ๊กก๊กในช่วงปลาย ค.ศ. 263 ในยุคสามก๊กของจีน การทัพนี้สิ้นสุดลงด้วยการล่มสลายของจ๊กก๊ก และเป็นการสิ้นสุดของการคงสมดุลไตรภาคีในจีนที่กินเวลามากกว่า 40 ปีนับตั้งแต่การสิ้นสุดของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกเมื่อ ค.ศ. 220 การพิชิตครั้งนี้เป็นการวางรากฐานสำหรับการรวมจีนเป็นหนึ่งเดียวในที่สุดภายใต้การปกครองของราชวงศ์จิ้นตะวันตกเมื่อ ค.ศ. 280 

## ภูมิหลัง

หลังการการสิ้นสุดของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกเมื่อ ค.ศ. 220 รัฐที่ขัดแย้งกัน 3 รัฐได้ก่อตั้งขึ้นในจีนและรบกันเพื่อควบคุมดินแดนของอดีตจักรวรรดิฮั่น ในบรรดา 3 รัฐนี้ วุยก๊กเป็นรัฐที่มีอำนาจมากที่สุดในแง่ของความแข็งแกร่งทางกำลังทหาร ทรัพยากรทางเศรษฐกิจ กำลังคน และขนาดทางภูมิศาสตร์ อีก 2 รัฐคือจ๊กก๊กและง่อก๊กได้ก่อตั้งความเป็นพันธมิตรขึ้นใหม่เพื่อต่อต้านวุยก๊กเมื่อ ค.ศ. 223

ระหว่างปี ค.ศ. 228 และ ค.ศ. 234 จูกัดเหลียงผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งจ๊กก๊กซึ่งสนับสนุนนโยบายแข็งกร้าวต่อวุยก๊ก ได้ยกทัพ 5 ครั้ง (เป็นที่รู้จักในคำเรียกว่า "การบุกขึ้นเหนือ") เพื่อโจมตีอาณาเขตของวุยก๊กในมณฑลยงจิ๋วและเลียงจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของมณฑลกานซู่และมณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) เป้าหมายสูงสุดของการทัพคือการเปิดทางให้ทัพจ๊กก๊กเข้ายึดลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) นครหลวงของวุยก๊ก และฟื้นฟูราชวงศ์ฮั่น การบุกทุกครั้งล้วนประสบความล้มเหลว หลังจูกัดเหลียงเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 234 ผู้สืบทอดอำนาจคือเจียวอ้วนและบิฮุยมีท่าทีในเชิงป้องกันต่อวุยก๊กมากขึ้น และมุ่งเน้นไปที่นโยบายส่งเสริมการพัฒนาภายในและความมั่นคงภายในจ๊กก๊ก แต่ในช่วงระหว่างปี ค.ศ. 240 ถึง ค.ศ. 262 เกียงอุยขุนพลจ๊กก๊กสานต่อเจตนารมณ์ของจูกัดเหลียงด้วยการยกทัพบุกวุยก๊กอีก 11 ครั้ง แต่การบุกแต่ละครั้งถูกยกเลิกไปในที่สุดเนื่องจากเสบียงอาหารไม่เพียงพอ, การสูญเสียอย่างหนักในสนามรบ และเหตุผลอื่น ๆ การทัพเหล่านี้ไม่เพียงทำให้ทรัพยากรที่มีจำกัดอยู่แล้วในจ๊กก๊กให้ร่อยหรอลงเป็นอย่างมาก แต่ยังส่งผลกระทบอย่างหนักต่อประชากรของจ๊กก๊ก และยังส่งผลทำให้เกิดความไม่พอใจอย่างมากในหมู่ราษฎรที่มีต่อเกียงอุยอีกด้วย

ในช่วงเวลานั้น สุมาอี้ขุนพลวุยก๊กขึ้นมามีอำนาจหลังก่อรัฐประหารได้สำเร็จเมื่อ ค.ศ. 249 หลังสุมาเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 251 สุมาสูบุตรชายคนโตขึ้นสืบทอดอำนาจในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ผูกขาดอำนาจและควบคุมราชสำนักวุยก๊ก เมื่อ ค.ศ. 254 สุมาสูปลดโจฮองจักรพรรดิวุยก๊กที่พยายามจะชิงอำนาจคืนจากสุมาสู แล้วสุมาสูก็ตั้งโจมอขึ้นครองราชย์แทน หลังสุมาสูเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 255 สุมาเจียวน้องชายของสุมาสูขึ้นเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์คนใหม่และยังคงผูกขาดอำนาจในวุยก๊กต่อไป เมื่อ ค.ศ. 260 โจมอทรงพยายามจะก่อรัฐประหารเพื่อโค่นอำนาจสุมาเจียวแต่ไม่สำเร็จ ตัวพระองค์เองก็ถูกปลงพระชนม์ โจฮวนที่ขึ้นสืบราชบัลลังก์ถัดจากโจมอในฐานะจักรพรรดิแห่งวุยก๊กก็ยังคงเป็นผู้ปกครองหุ่นเชิดภายใต้อิทธิพลและการควบคุมของสุมาเจียว

## การวางกลยุทธ์ของวุยก๊ก

### วุยก๊กตัดสินใจโจมตีจ๊กก๊ก
เมื่อ ค.ศ. 262 สุมาเจียวเห็นว่าจ๊กก๊กอ่อนแอลงและขาดแคลนทรัพยากรหลังการทำศึกกับวุยก๊กอย่างต่อเนื่อง สุมาเจียวจึงต้องการเปิดฉากการบุกจ๊กก๊กครั้งใหญ่เพื่อกำจัดภัยคุกคามจากจ๊กก๊ก ในบรรดาผู้ที่สุมาเจียวปรึกษา มีเพียงจงโฮยที่เห็นด้วยว่าวุยก๊กมีความสามารถจะพิชิตจ๊กก๊กได้ จงโฮยจึงได้ช่วยสุมาเจียวในการกำหนดกลยุทธ์เพื่อการพิชิตจ๊กก๊ก

สุมาเจียวจัดทำประกาศถึงราชสำนักวุยก๊กความว่า: 

เตงงายขุนพลวุยก๊ผู้เคยนำทัพวุยก๊กในการต้านการบุกของจ๊กก๊กตามแนวชายระหว่างวุยก๊กและจ๊กก๊กหลายครั้งตั้งแต่ปี ค.ศ. 255 ทัดทานการยกทัพบุกจ๊กก๊กอย่างหนักแน่น สุมาเจียวกังวลว่าเตงงายจะกระตุ้นคนอื่น ๆ ให้คัดค้านการทำศึกเช่นกัน จึงตั้งให้สุเมา (師纂 *ชือ จฺว่าน*) นายทะเบียนของสุมาเจียวให้เป็นนายกองพันในสังกัดของเตงงาย และสั่งให้สุเมา "โน้มน้าว" เตงงาย เตงงานจึงเปลี่ยนใจมาสนับสนุนการทำศึก

### การบุกจ๊กก๊กแบบสามทางของวุยก๊ก
ในฤดูหนาวของปี ค.ศ. 262 สุมาเจียวแต่งตั้งให้จงโฮยเป็นขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันตก (鎮西將軍 *เจิ้นซีเจียงจฺวิน*) และมอบอาญาสิทธิ์ในการกำกับดูแลราชการทหารในภูมิภาคกวนต๋ง (關中 *กวานจง*) ราชสำนักวุยก๊กยังได้ระดมกำลังทหารประมาณ 180,000 นายจากมณฑลต่าง ๆ ทั่ววุยก๊กเพื่อเตรียมการบุกจ๊กก๊ก ในเวลาเดียวกัน ราชสำนักวุยก๊กยังมอบหมายให้ต๋องจูรับผิดชอบกำกับดูแลการสร้างเรือรบเพื่อเตรียมสำหรับการบุกง่อก๊กที่เป็นอีกรัฐอริของวุยก๊กในอนาคต

ในฤดูใบไม้ร่วงของปี ค.ศ. 263 ราชสำนักวุยก๊กออกพระราชโองการกำหนดการบุกจ๊กก๊กแบบสามทาง:
* เตงงายจะนำกำลังพล 30,000 นายผ่านกานซง (甘松; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของอำเภอเตี๋ยปู้ มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เพื่อโจมตีที่มั่นของเกียงอุยที่ท่าจง (沓中; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอโจวชฺวี มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)
* จูกัดสูจะนำกำลังพล 30,000 นายไปยังสะพานอู่เจีย (武街橋 *อู่เจียเฉียว*; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของอำเภอเหวิน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) เพื่อสกัดทางถอยของเกียงอุย
* จงโฮยจะนำกำลังพลมากกว่า 100,000 นายเข้าโจมตีจ๊กก๊กผ่านหุบเขาเสียดก๊ก (斜谷 *เสียกู่*; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอเหมย์ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน)
** ผู้ใต้บังคับบัญชาของจงโฮยคือลิจู (李輔 *หลี ฝู่*) และเฮาเหลก (胡烈 *หู เลี่ย*) จะนำกองกำลังแยกผ่านหุบเขาล่อก๊ก (駱谷 *ลั่วกู่*; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอำเภอโจวจื้อ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน)
** ราชสำนักวุยก๊กมอบหมายให้อุยก๋วนให้กำกับดูแลปฏิบัติการทางทหารของจงโฮยและเตงงาย อุยก๋วนยังดำรงตำแหน่งเป็นรักษาการตุลาการทัพในสังกัดของจงโฮย และบัญชากำลังพล 1,000 นาย

## การวางกลยุทธ์ของจ๊กก๊ก
### การเปลี่ยนแปลงแนวป้องกันของจ๊กก๊กที่ฮันต๋ง
ก่อนหน้านี้เมื่ออุยเอี๋ยนขุนพลจ๊กก๊กเข้าทำหน้าที่ป้องกันเมืองฮันต๋งเป็นครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 219 อุยเอี๋ยนยืมแนวคิดเรื่อง "ประตูคู่" จากคัมภีร์*[[อี้จิง]]* (易經) และจัดกำลังพลติดอาวุธหนักที่ค่ายที่เชื่อมกันกันบริเวณชานเมืองและทางออกของเส้นทางที่มุ่งมาสู่ฮันต๋ง ค่ายเหล่านี้มีไว้เพื่อสกัดและยับยั้งกำลังทหารใด ๆ ที่บุกเข้ามา ในช่วงยุทธการที่ซิงชื่อ (興勢) เมื่อ ค.ศ. 244 อองเป๋งขุนพลจ๊กก๊กใช้ยุทธวิธีเดียวกันนี้ในการป้องกันฮันต๋งจากการบุกของวุยก๊กที่นำโดยโจซอง

เกียงอุยชี้ให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องค่ายที่เชื่อมต่อกันของอุยเอี๋ยนมีประโยชน์สำหรับการป้องกันเท่านั้นและไม่ทำให้มีข้อได้เปรียบเพิ่มเติม เกียงอุยเสนอให้ยกเลิกค่ายเหล่านี้และโยกย้ายกำลังพลและทรัพยากรทั้งหมดไปยังป้อมปราการ 2 แห่งที่อำเภอฮั่นเสีย (漢城 *ฮั่นเฉิง*; อยู่ทางตะวันออกของอำเภอเหมี่ยน มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และก๊กเสีย (樂城 *เล่อเฉิง*; อยู่ทางตะวันออกของอำเภอเฉิงกู้ มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ซึ่งทำให้ครอบคลุมการเข้าถึงที่ราบฮันต๋ง แนวคิดคือการลวงให้ข้าศึกโจมตีป้อมปราการ ขยายเส้นทางส่งเสบียง และทำให้ข้าศึกอ่อนกำลังลงด้วยการโจมตีแบบกองโจร เมื่อข้าศึกตัดสินใจล่าถอย กองกำลังป้องกันก็จะใช้โอกาสนี้โจมตีโต้กลับและเอาชนะ

เมื่อ ค.ศ. 258 เกียงอุยสั่งให้เอาเจ้ (胡濟 *หู จี้*), เจียวปิน (蔣斌 *เจี่ยง ปิน*) และอองหำ (王含 *หวาง หาน*) ซึ่งดูแลแนวป้องกันของฮันต๋ง ให้รื้อค่ายที่เชื่อมต่อกัน และโยกย้ายกำลังพลกับทรัพยากรไปยังอำเภอเซียวเส (漢壽 ฮั่นโช่ว; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอเจี้ยนเก๋อ มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน), ฮั่นเสีย และก๊กเสียตามลำดับ เกียงอุยยังสั่งให้เสริมโครงสร้างป้องกันในสถานที่ต่าง ๆ รอบเมืองฮันต๋ง ได้แก่ ซีอาน (西安), เจี้ยนเวย์ (建威), อู่เว่ย์ (武衛), ฉือเหมิน (石門), อู่เฉิง (武城), เจี้ยนชาง (建昌) และหลิน-ยฺเหวี่ยน (臨遠)

### คำเตือนล่วงหน้าของเกียงอุย
ในช่วงต้นปี ค.ศ. 263 เกียงอุยเขียนฎีกาถึงเล่าเสี้ยนจักรพรรดิจ๊กก๊กมีความดังนี้: 

ฮุยโฮขันทีคนสนิทคนหนึ่งของเล่าเสี้ยนเป็นผู้เชื่อในเรื่องไสยศาสตร์ เชื่อคำทำนายของหมอดูว่าวุยก๊กจะไม่บุกจ๊กก๊ก จึงทูลแนะนำจักรพรรดิเล่าเสี้ยนให้เพิกเฉยต่อฎีกาของเกียงอุย และไม่นำความไปหารือในราชสำนัก

## โหมโรง
ในระหว่างวันที่ 20 กันยายนถึง 19 ตุลาคม ค.ศ. 263 กำลังทหารวุยก๊กที่ระดมพลเพื่อทำศึกได้มารวมตัวกันที่ลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก และพร้อมที่จะยกพล ก่อนที่จะยกไป ราชสำนักวุยก๊กได้เลื่อนขั้นและมอบรางวัล และจัดการซ้อมรบเพื่อเพิ่มขวัญกำลังใจ ในช่วงเวลานี้ เติ้ง ตุน (鄧敦) ขุนนางวุยก๊กกล่าวว่าจ๊กก๊กไม่สามารถพิชิตได้ สุมาเจียวจึงสั่งให้ประหารชีวิตเติ้ง ตุนเป็นการเตือนคนอื่น ๆ ไม่ให้พูดจาเกี่ยวกับการทัพในทางไม่ดี

จงโฮยได้สั่งให้เคาหงี (許儀 สฺวี่ อี๋) บุตรชายของเคาทูขุนพลผ่านศึกของวุยก๊ก ให้กำกับดูแลการก่อสร้างถนนที่นำไปสู่จ๊กก๊ก แต่ถนนสายนั้นสร้างได้ไม่ดี จงโฮยก็ไม่สนใจภูมิหลังของเคาหงีและสั่งให้ประหารชีวิตเคาหงีฐานที่ทำภารกิจล้มเหลว เหล่าทหารวุยก๊กต่างตกตะลึงที่จงโฮยกล้ากระทำเช่นนี้

### การเสริมกำลังของวุยก๊ก
ในระหว่างวันที่ 20 ตุลาคมถึง 17 พฤศจิกายน ค.ศ. 263 สุมาเจียวสั่งให้เจ้าเมืองของสามเมืองนำกำลังทหารประจำการของตนเข้าร่วมในการศึก ได้แก่ อองกิ๋น (王頎 *หวาง ฉี*) นำกำลังพลจากเมืองเทียนซุย (天水郡 *เทียนฉุ่ยจฺวิ้น*) ไปโจมตีค่ายของเกียงอุย คันห่อง (牽弘 *เชียน หง*) นำกำลังพลจากเมืองหลงเส (隴西郡 *หล่งซีจฺวิ้น*) และเปิดฉากโจมตีด้านหน้าที่มั่นของเกียงอุย และเอียวหัว (楊欣 *หยาง ซิน*) นำกำลังพลจากเมืองกิมเสีย (金城郡 *จินเฉิงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณอำเภอยฺหวีจง มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน)  ไปโจมตีกานซง

หลิว ชิน (劉欽) ก็นำกำลังพลจากเมืองเว่ย์ซิง (魏興郡 *เว่ย์ซิงจฺวิ้น*; อยู่บริเวณนครอานคาง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) เพื่อโจมตีเมืองฮันต๋งผ่านหุบเขาจูงอก๊ก (子午谷 *จื๋ออู๋กู่*; ทางตะวันออกของอำเภอหยาง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน)

### การตอบสนองต่อการรุกรานของวุยก๊กโดยจ๊กก๊ก
หลังได้รับข่าวการบุกของวยก๊ก ราชสำนักจ๊กก๊กจึงสั่งให้เลียวฮัวนำกำลังเสริมไปหนุนช่วยเกียงอุยที่ท่าจง ในเวลาเดียวกันก็ส่งเตียวเอ๊ก ตังควด และคนอื่น ๆ นำกำลังพลไปยังด่านเองเปงก๋วน (陽平關 *หยางผิงกวาน*) หรือหยางอานกวาน (陽安關; อยู่ในอำเภอหนิงเฉียง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) และช่วยเหลือทัพจ๊กก๊กในการป้องกันปริมณฑลภายนอก

เมื่อกำลังเสริมของจ๊กก๊กยกมาถึงอิมเป๋ง (陰平 *อินผิง*; ปัจจุบันคืออำเภอเหวิน มณฑลกานซู่) ก็ได้ยินว่าทัพวุยก๊กที่นำโดยจูกัดสูเข้าโจมตีเจี้ยนเวย์ (建威; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของเขตอู่ตู นครหล่งหนาน มณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) จึงหยุดการเดินทัพที่อิมเป๋ง

## ปีกด้านตะวันออก

### ก๊กเสียและฮั่นเสีย
ประมาณเดือนกันยายนหรือตุลาคม ค.ศ. 263 หลังจากทัพของจงโฮยผ่านหุบเขาเสียดก๊กและล่อก๊ก จงโฮยสั่งให้ผู้ใต้บังคับบัญชาคือลิจูและซุนไค (荀愷 *สฺวิน ข่าย*) ให้นำกองกำลังแยกคนละ 10,000 นายเข้าโจมตีก๊กเสียและฮั่นเสียตามลำดับ ในเวลานั้น ก๊กเสียและฮั่นเสียมีผู้รักษาคือนายทหารของจ๊กก๊กอองหำ (王含 *หวาง หาน*) และเจียวปิน (蔣斌 *เจี่ยง ปิน*) ตามลำดับ โดยมีทหารใต้บังคับบัญชาคนละ 5,000 นาย

ในช่วงเวลานั้น จงโฮยเขียนจดหมายถึงเจียวปินเพื่อถามที่ตั้งของหลุมศพของเจียวอ้วนบิดาของเจียวปิน เจียวปินเขียนจดหมายตอบกลับอย่างสุภาพและบอกจงโฮยว่าหลุมศพของบิดาอยู่ที่อำเภอโปยเสีย (涪縣 *ฝูเซี่ยน*; ปัจจุบันคือนครเหมียนหยาง มณฑลเสฉวน) จงโฮยส่งคนเป็นตัวแทนตนไปเคารพหลุมศพของจูกัดเหลียงที่เขาเตงกุนสัน (定軍山 *ติ้งจฺวินชาน*) ภายหลังเมื่อจงโฮยไปถึงอำเภอโปยเสียก็เข้าเยี่ยมหลุมศพของเจียวอ้วน

อองหำและเจียงปินสามารถตั้งมั่นรักษาที่มั่นของแต่ละคนที่ก๊กเสียและฮั่นเสียตามลำดับ หลังจงโฮยไม่สามารถยึดป้อมปราการทั้งสองได้ จงโฮยจึงนำทัพเลี่ยงป้อมปราการทั้งสองและเคลื่อนพลไปยังด่านเองเปงก๋วน (陽平關 *หยางผิงกวาน*) หรือหยางอานกวาน (陽安關; อยู่ในอำเภอหนิงเฉียง มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน) ชะตากรรมในท้ายที่สุดของอองหำไม่มีการระบุไว้ ในขณะที่มีบันทึกว่าหลังการล่มสลายของจ๊กก๊ก เจียวปินยอมจำนนต่อจงโฮยที่อำเภอโปยเสียและกลายเป็นมิตรกันกับจงโฮย

### ด่านเองเปงก๋วน
ในขณะที่จงโฮยกำลังบัญชาการการโจมตีก๊กเสียและฮั่นเสีย ก็สั่งให้เฮาเหลกนำทัพหน้าเข้าโจมตีด่านเองเปงก๋วนและเข้ายึดคลังเสบียงและคลังแสงของด่าน

ปอเฉียมขุนพลจ๊กก๊กเป็นผู้รักษาด่านเองเองก๋วน ผู้ใต้บังคับบัญชาของปอเฉียมชื่อเจียวสี (蔣舒 *เจี่ยง ชู*) เคยดำรงตำแหน่งเป็นแม่ทัพพื้นที่ของอำเภออู่ซิง (武興縣 *อู่ซิงเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอเลฺว่หยาง มณฑลฉ่านซี) แต่เพราะเจียวสีขาดความสามารถจึงถูกปลดจากตำแหน่งแล้วย้ายไปประจำการที่ด่านเองเปงก๋วน เป็นผลทำให้เจียวสีรู้สึกแค้นราชสำนักจ๊กก๊กและแอบต้องการแปรพักตร์ไปเข้าด้วยวุยก๊ก

เจียวสีเริ่มจากพยายามโน้มน้าวปอเฉียมให้นำกำลังทหารออกจากด่านเองเปงก๋วนเข้ารบกับข้าศึก แต่ปอเฉียมปฏิเสธเพราะเห็นว่าเสี่ยงเกินไป เจียวสีจึงพูดปดต่อปอเฉียมว่าตนจะยกออกไปรบกับข้าศึก ส่วนปอเฉียมให้คงอยู่รักษาด่าน หลังจากปอเฉียมเห็นด้วย เจียวสีจึงนำกำลังพลออกจากด่านเองเปงก๋วนไปยังอิมเป๋ง แล้วเข้าสวามิภักดิ์ต่อเฮาเหลก เฮาเหลกเห็นว่าการป้องกันของด่านเองเปงก๋วนอ่อนแอลงหลังการแปรพักตร์ของเจียวสี จึงนำกำลังพลเข้าโจมตีด่านและยึดด่านพร้อมด้วยทรัพยากรในด่านได้สำเร็จ ปอเฉียมต่อสู้เพื่อต้านทานข้าศึกอย่างกล้าหาญ แต่ในที่สุดก็เสียชีวิจในที่รบ ทหารวุยก๊กประทับใจในวีรกรรมของปอเฉียม

## ปีกด้านตะวันตก

### จากท่าจงถึงอิมเป๋ง
ประมาณกลางเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 263 หนึ่งเดือนหลังยุทธการที่ท่าจง เตงงายเอาชนะเกียงอุยในยุทธการและทำให้เกียงอุยจำต้องล่าถอยไปยังอิมเป๋ง หลังเกียงอุยได้รับข่าวว่าทัพของจงโฮยยึดได้ด่านเองเปงก๋วนและเข้าครองเมืองฮันต๋งแล้ว เกียงอุยจึงพยายามล่าถอยไปยังไป๋ฉุ่ย (白水; อยู่ในอำเภอชิงชฺวาน มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) แต่เอียวหัวยกไล่ตามตีและเอาชนะเกียงอุยได้ที่เฉียงชฺวานโข่ว (彊川口; จุดบรรจบของแม่น้ำไป๋หลงและแม่น้ำเจียงหลิง) ใกล้กับอิมเป๋ง

เมื่อเกียงอุยทราบว่าจูกัดสูสกัดทางถอยของตนที่สะพานอู่เจียใกล้กับอิมเป๋ง เกียงอุยจงนำกำลังพลที่เหลือผ่านหุบเขาข่งหาน (孔函谷 *ข่งหานกู่*; ทางใต้ของเขตซีกู้ นครหลานโจว มณฑลกานซู่) ไปยังถนนทางเหนือเพื่อพยายามเลี่ยงที่ตั้งมั่นของจูกัดสู เมื่อจูกัดสูทราบเรื่องนี้จึงล่าถอยไป 30 *[[ลี้ (หน่วยวัด)|ลี้]]* ในเวลานั้นเกียงอุยนำกำลังพลเดินทางไปประมาณ 30 *ลี้*บนถนนทางเหนือ เมื่อได้ยินว่าจูกัดสูยกเลิกการปิดกั้นสะพานแล้ว เกียงอุยจึงสั่งกำลังพลให้หันกลับและยกข้ามสะพานไปอย่างรวดเร็ว จูกัดสูพยายามหันกลับมาจะสกัดเกียงอุยอีกครั้งแต่มาถึงสะพานช้าไปหนึ่งวัน หลังจากเกียงอุยข้ามสะพานไปแล้วก็เคลื่อนพลไปยังด่านเกียมโก๊ะ (劍閣 *เจี้ยนเก๋อ*; อยู่ในอำเภอเจี้ยนเก๋อ มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) ซึ่งเป็นด่านภูเขาและรักษาการณ์อยู่ที่นั่น

### การป้องกันของจ๊กก๊กที่เกียมโก๊ะ

เมื่อกองกำลังเสริมที่นำโดยเตียวเอ๊กและตังควดมาถึงอำเภอเซียวเส เกียงอุยและเลียวฮัวตัดสินใจทิ้งที่มั่นที่อิมเป๋ง แล้วสมทบกับเตียวเอ๊กและตังควดที่เกียมโก๊ะ

ในช่วงเวลานั้น จงโฮยเปิดฉากโจมตีเกียมโก๊ะหลายครั้งแต่ไม่สามารถฝ่าการป้องกันของด่านเกียมโก๊ะได้ จากนั้นจงโฮยจึงเขียนจดหมายถึงเกียงอุยเพื่อเกลี้ยกล่อมให้ยอมจำนน:  เกียงอุยไม่ได้ตอบจดหมายของจงโฮย และสั่งกำลังพลให้เสริมการป้องกันเกียมโก๊ะ

จงโฮยยังเขียนหนังสือขนาดยาวถึงทัพจ๊กก๊กเพื่อโน้มน้าวให้ยอมจำนน ความว่า: 

เมื่อเสบียงอาหารของกองทัพพร่องลง จงโฮยตคิดจะที่ยกเลิกการยึดเกียมโก๊ะและล่าถอย

### จงโฮยยึดอำนาจบัญชากำลังทหารของจูกัดสู
เมื่อเตงงายขอให้จูกัดสูมาร่วมกับตนในการเคลื่อนพลผ่านเส้นทางเบี่ยงเพื่อเลี่ยงเกียมโก๊ะไป จูกัดสูปฏิเสธเพราะตนไม่ได้รับอนุญาตให้ทำเช่นนั้น จากนั้นจูกัดสูจึงนำกำลังพลของตนไปยังไป๋ฉุ่ยเพื่อสมทบกับจงโฮยและร่วมกันโจมตีเกียงอุยที่เกียมโก๊ะ จงโฮยต้องการเข้าบัญชาการกำลังทหารของจูกัดสู จึงลอบรายงานไปยังราชสำนักวุยก๊กว่าจูกัดสูแสดงความขี้ขลาดระหว่างการศึก เป็นผลทำให้จูกัดสูถูกปลดจากอำนาจบัญชาการทหารและถูกจับใส่รถนักโทษส่งตัวกลับลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก

## เส้นทางเบี่ยงของเตงงาย

ระหว่างที่เตงงายอยู่ที่อิมเป๋ง เตงงายได้เสนอความคิดที่จะใช้ทางลัดผ่านหมู่บ้านเต๊กหยง (德陽 *เต๋อหยาง*) ไปยังอำเภอโปยเสีย ซึ่งจะนำไปยังพื้นที่ที่ห่างไปประมาณ 100 *[[ลี้ (หน่วยวัด)|ลี้]]* ทางตะวันตกของเกียมโก๊ะ และประมาณ 300 *ลี้* จากเซงโต๋นครหลวงของจ๊กก๊ก ความคิดของเตงงายคือการลวงให้เกียงอุยส่งกำลังเสริมจากเกียมโก๊ะไปยังอำเภอโปยเสียและทำให้การป้องกันของเกียมโก๊ะอ่อนกำลังลง หากเกียงอุยไม่ส่งกำลังเสริมไป โปยเสียก็จะโดดเดี่ยวและพิชิตได้โดยง่าย

จงโฮยเห็นด้วยกับความคิดของเตงงายและสั่งให้เถียน จาง (田章) ผู้ใต้บังคับบัญชาของคนให้เข้าร่วมกับเตงงายในการเดินทัพ ในช่วงระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายนและ 17 ธันวาคม ค.ศ. 263 เตงงายนำกองกำลังจู่โจมจากอิมเป๋งผ่านทางลัด โดยเลี่ยงไปทางตะวันตกของเกียมโก๊ะและมุ่งหน้าตรงไปยังอิวกั๋ง (江油 *เจียงโหยว*) ทางลัดครอบคลุมระยะทางมากกว่า 700 *[[ลี้ (หน่วยวัด)|ลี้]]* และตัดข้ามภูมิประเทศที่เป็นภูเขา เตงงายและทหารต้องสร้างสะพานหลายแห่งตลอดทาง ภูเขาสูงและหุบเขาลึกทำให้การเดินทัพมีความอันตรายอย่างมาก หลังจากนั้นไม่นาน เตงงายและทหารก็ทิ้งห่างจากกองลำเลียงเสบียง เตงงงายใช้สักหลาดผืนใหญ่ห่อร่างกายตนเองแล้วกลิ้งลงจากภูเขา ทหารของเตงงายปีนต้นไม้และไต่หน้าผาลงมาเป็นแถว ระหว่างทางเตงงายและทหารปะทะกับกองกำลังซุ่ม 3 กองของจ๊กก๊ก เตงงายเข้าโจมตีกองซุ่มจนแตกพ่ายและเข้าทำลายค่ายของกองซุ่มเหล่านี้ เตงงายให้เถียน จางนำกองหน้าไปแผ้วถางเส้นทาง เตงงายและกองหน้าไปปรากฏที่อิวกั๋ง ม้าเชียว (馬邈 *หมา เหมี่ยว*) เจ้าเมืองอิวกั๋งที่จ๊กก๊กแต่งตั้งยอมจำนนต่อเตงงาย

## ยุทธการที่กิมก๊ก
หลังยึดได้อิวกั๋ง เตงงายนำพลรุดหน้าไปยังอำเภอโปยเสียและเผชิญกับการต้านทานจากทัพจ๊กก๊กที่นำโดยจูกัดเจี๋ยม ผู้ใต้บังคับบัญชาของจูกัดเจี๋ยมชื่อหฺวาง ฉง (黃崇) โน้มน้าวจูกัดเจี๋ยมให้เข้ายึดครองพื้นที่ภูเขาโดยรอบอำเภอโปยเสียและใช้ข้อได้เปรียบทางภูมิศาสตร์ในการหยุดยั้งทัพวุยก๊กจากการเข้าพื้นที่ราบ เมื่อจูกัดเจี๋ยมลังเล หฺวาง ฉงก็ร้องไห้ขอให้จูกัดเจี๋ยมกระทำตามที่เสนอหลายครั้ง

จากนั้นจูกัดเจี๋ยมจึงสั่งทัพหน้าให้เข้าโจมตีเตงงายที่อำเภอโปยเสียแต่ทัพหน้าก็พ่ายแพ้ในการรบ จูกัดเจี๋ยมและกำลังพลที่เหลือจึงล่าถอยไปยังกิมก๊ก (綿竹 *เหมียนจู๋*) ต่อมาไม่นานที่กิมก๊ก จูกัดเจี๋ยมได้รับจดหมายจากเตงงายที่ขอให้จูกัดเจี๋ยมยอมจำนน จูกัดเจี๋ยมโกรธมากจึงสั่งประหารชีวิตคนนำสารที่นำจดหมายมาส่ง แล้วสั่งกำลังพลให้จัดกระบวนทัพนอกกิมก๊กและยกเข้าต่อสู้กับข้าศึก

เตงงายสั่งให้เตงต๋ง (鄧忠 *เติ้ง จง*) บุตรชาย และสุเมา (師纂 *ชือ จฺว่าน*) ผู้ใต้บังคับบัญชา ให้แต่ละคนนำกองกำลังแยกตีกระหนาบจูกัดเจี๋ยมจากด้านขวาและด้านซ้ายตามลำดับ ทั้งสองตีกระบวนทัพของจ๊กก๊กไม่สำเร็จ จึงกลับมาหาเตงงายและบอกกับเตงงายว่า "ไม่อาจเอาชนะข้าศึกได้" เตงงายตอบด้วยความโกรธว่า "ศึกนี้จะกำหนดว่าเราจะอยู่หรือตาย ที่พวกเจ้าพูดว่าไม่อาจเอาชนะข้าศึกนั้นหมายความว่าอย่างไร" เตงงายขู่จะประหารชีวิตทั้งสองฐานที่ขี้ขลาด ทั้งสองจึงรีบหันกลับไปและนำพลเข้าโจมตีอีกครั้ง ในการโจมตีครั้งที่สองนี้ ทั้งสองตีกระบวนทัพของจ๊กก๊กแตกเป็นผลสำเร็จและจึงเข้ายึดกิมก๊ก จูกัดเจี๋ยมพร้อมด้วยจูกัดสงบุตรชายและผู้ใต้บังคับบัญชา ได้แก่ หฺวาง ฉง หลี่ ฉิว (李球) และเตียวจุ๋น (張遵 *จาง จุน*) ต่างถูกสังหารในที่รบที่กิมก๊ก

## การล่มสลายของจ๊กก๊ก
เมื่อเกียงอุยทราบว่ากิมก๊กถูกตีแตกแล้ว จึงนำทัพของตนไปทางตะวันออกไปยังเมืองปากุ๋น (巴郡 *ปาจฺวิ้น*; นครฉงชิ่งในปัจจุบัน) จงโฮยนำทัพของตนไปที่อำเภอโปยเสียและสั่งให้เฮาเหลก เตนซก บังโฮย และคนอื่น ๆ ให้นำกำลังทหารไล่ตามตีเกียงอุย

### การยอมจำนนของเล่าเสี้ยน
ในขณะเดียวกัน หลังเตงงายยึดได้กิมก๊ก เตงงายจึงนำทหารรุดหน้าต่อไปยังอำเภอลกเสีย (雒縣 *ลั่วเซี่ยน*; ทางเหรือของนครกว่างฮั่น มณฑลเสฉวนในปัจจุบัน) ใกล้กับเซงโต๋นครหลวงของจ๊กก๊ก ในช่วงเวลานั้นเมื่อเล่าเสี้ยนทรงหารือกับเหล่าข้าราชบริพารถึงทางเลือกที่มี บางคนทูลเสนอให้หนีไปพึ่งง่อก๊กที่เป็นรัฐพันธมิตร ในขณะที่คนอื่น ๆ ทูลเสนอให้ล่าถอยไปทางใต้เข้าสู่ภูมิภาคหนานจง (南中; ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของมณฑลเสฉวนทางใต้ มณฑลยูนนาน และมณฑลกุ้ยโจวในปัจจุบัน)

ในที่สุดเล่าเสี้ยนก็ทรงรับฟังข้อเสนอของเจาจิ๋วที่ให้ยอมแพ้และจำนนต่อเตงงาย เล่าขำพระโอรสองค์หนึ่งของเล่าเสี้ยนสนับสนุนแข็งขันให้ยืดหยัดต่อสู้เตงงายเป็นครั้งสุดท้าย แต่หลังจากเล่าเสี้ยนทรงตัดสินพระทัยที่จะยอมจำนน เล่าขำจึงเสด็จไปยังศาลบรรพชนของเล่าปี่ผู้เป็นพระอัยกาและทรงพระกันแสง จากนั้นจึงทรงสังหารพระชายาและเหล่าบุตรของพระองค์ ก่อนจะทรงกระทำอัตวินิบาตกรรม

เล่าเสี้ยนทรงเขียนเอกสารยอมจำนนความว่า: 

เล่าเสี้ยนทรงมีรับสั่งให้เตียวเซีย, เจาจิ๋ว และเตงเลียงนำเอกสารยอมจำนนและตราพระราชลัญจกรของเล่าเสี้ยนไปมอบให้เตงงายที่อำเภอลกเสีย เตงงายรู้สึกยินดีที่ได้รับเอกสารยอมจำนนและตราพระราชลัญจกร จึงรายงานชัยชนะไปยังราชสำนักวุยก๊ก แล้วส่งเตียวเซียกับเตงเลียงกลับเซงโต๋ ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น เล่าเสี้ยนยังทรงมีรับสั่งให้จาง จฺวิ้น (張峻) และคนอื่น ๆ ให้ส่งรับสั่งไปทั่วอาณาเขตของจ๊กก๊กให้ยอมจำนนต่อวุยก๊ก แล้วส่งเจียวเอี๋ยน (蔣顯 *เจี๋ยง เสี่ยน*) ไปสั่งให้เกียงอุยยอมจำนนต่อจงโฮยที่อำเภอโปยเสีย จากนั้นพระองค์จึงทรงส่งลิเฮา (李虎 *หลี หู่*) ไปยื่นหนังสือบันทึกเกี่ยวกับข้อมูลประชากรและข้อมูลทางสถิติอื่น ๆ ของจ๊กก๊กให้กับเตงงาย  ในบันทึกระบุว่าจ๊กก๊กมี 280,000 ครัวเรือน มีประชากร 940,000 คน มีทหาร 120,000 นาย มีข้าราชการ 40,000 คน มีข้าวมากกว่า 400,000 *หู* (斛; หน่วยปริมาตร) มีทองคำ 2,000 ชั่งจีน (斤 *จิน*; หน่วยน้ำหนัก) มีเงิน 2,000 ชั่งจีน มีผ้ายกและผ้าไหมสี 400,000 ม้วน

เมื่อเตงงายนำพลมาถึงประตูเมืองด้านเหนือของเซงโต๋ เล่าเสี้ยนทรงมัดพระองค์เองและนำโลงศพออกมาด้วย โดยพระองค์ทรงนำผู้ติดตามมากว่า 60 คนไปยอมจำนนต่อเตงงาย เตงงายเผาโลงศพ แก้มัดให้กับเล่าเสี้ยนและปฏิบัติต่อเล่าเสี้ยนเป็นอย่างดี เตงงายใช้พระราชอำนาจที่ราชสำนักวุยก๊กมอบให้ในการแต่งตั้งให้เล่าเสี้ยนรักษาการตำแหน่งขุนพลทหารม้าทะยาน (驃騎將軍 *เพี่ยวฉีเจียงจฺวิน*) และแต่งตั้งตำแหน่งอื่น ๆ ให้กับอดีตขุนนางและข้าราชการของจ๊กก๊ก เตงงายอนุญาตให้เล่าเสี้ยนยังคงอาศัยในพระราชวังต่อไปได้ และยังได้ไปเยี่ยมเล่าเสี้ยนกับครอบครัวในภายหลังด้วย ในช่วงเวลาเดียวกัน เตงงายออกคำสั่งห้ามกำลังพลไม่ให้ปล้นชิงข้าวของในเซงโต๋ และสั่งให้ดำเนินกิจกรรมประจำวันในเมืองต่อไปตามปกติ ราษฎรในจ๊กก๊กประทับใจในความเอื้อเฟื้อและความมีน้ำใจของเตงงาย อดีตข้าราชการของจ๊กก๊กบางคนได้กลายมาเป็นผู้ใต้บังคับบัญชาของเตงงาย

เตงงายแต่งตั้งให้สุเมาเป็นข้าหลวงมณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว และแต่งตั้งให้คันห่องกำกับดูแลเมืองต่าง ๆ ของอดีตจ๊กก๊ก เตงงายยังสั่งให้สร้างอนุสรณ์สถานที่กิมก๊กเพื่อเชิดชูชัยชนะของตนและให้ฝังศพทหารวุยก๊กที่เสียชีวิตไว้ที่นั่นร่วมกับทหารของจ๊กก๊ก

### การยอมจำนนของเกียงอุย
ในขณะเดียวกัน ทัพจ๊กก๊กที่นำโดยเกียงอุยได้รับข้อมูลที่สับสนปนเปเกี่ยวกับสถานการณ์ในนครเซงโต๋ บ้างก็ว่าเล่าเสี้ยนทรงต้องการอยู่ในเซงโต๋และป้องกันเมือง บ้างก็อ้างว่าเล่าเสี้ยนทรงกำลังจะทิ้งเซงโต๋หนีลงใต้ไปยังเมืองเกียมเหลง (建寧郡 *เจี้ยนหนิงจฺวิ้น*; ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลยูนนานและมณฑลกุ้ยโจวในปัจจุบัน) เกียงอุยจึงเตรียมนำกำลังไปไปยังอำเภอชี (郪縣 *ชีเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอซานไถ มณฑลเสฉวน) ซึ่งอยู่ใกล้กับเซงโต๋มากกว่าเพื่อตรวจสอบข้อเท็จจริง ไม่นานหลังจากนั้น เกียงอุยและทหารก็ได้รับคำสั่งจากนครเซงโต๋ให้วางอาวุธและยอมจำนนต่อจงโฮยที่อำเภอโปยเสีย ทหารจ๊กก๊กหลายนายรู้สึกตกใจและโกรธมากที่รู้ว่าจักรพรรดิเล่าเสี้ยนยอมจำนน จึงชักกระบี่ฟันกับหินเพื่อระบายความคับข้องใจ

ในที่สุดเมื่อจงโฮยพบกับเกียงอุย จงโฮยถามว่า "เหตุใดท่านถึงมาช้า" เกียงอุยตอบด้วยสีหน้าจริงจังแต่มีน้ำตาไหลอาบแก้มว่า "การพบกันของเราวันนี้ต่างหากที่มาเร็วเกินไป" จงโฮยประทับใจกับคำตอบของเกียงอุยอย่างมาก

### กำลังเสริมของง่อก๊ก
ในระหว่างวันที่ 18 พฤศจิกายนถึง 17 ธันวาคม ค.ศ. 263 ราชสำนักจ๊กก๊กร้องขอการสนับสนุนอย่างเร่งด่วนจากง่อก๊กที่เป็นรัฐพันธมิตรทางตะวันออก จากนั้นในวันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 264 ซุนฮิวจักรพรรดิง่อก๊กมีรับสั่งให้นายทหารห้านายนำกองกำลังสามกองแยกกันเข้าไปโจมตีอาณาเขตของวุยก๊ก โดยหวังจะเบี่ยงเบนความสนใจของวุยก๊กออกจากจ๊กก๊ก เตงฮองเข้าโจมตีฉิวฉุน (壽春 *โช่วชุน*; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย) หลิว ผิง (留平) และชือ จี (施績) เข้าโจมตีลำกุ๋น (南郡 *หนานจฺวิ้น*; อยู่บริเวณนครจิงโจว มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน) ติง เฟิง (丁封) และซุนฮี (孫異 *ซุน อี้*) เข้าโจมตีอาณาเขตของวุยก๊กตลอดตอนกลางของแม่น้ำไกซุย (沔水 *เหมียนฉุ่ย*) ทัพง่อก๊กถอนทัพกลับหลังได้รับข่าวการล่มสลายของจ๊กก๊ก

## ผลสืบเนื่อง
### การจับกุมและความล่มจมของเตงงาย

เตงงายรู้สึกภูมิใจในความสำเร็จของตน จึงกลายเป็นคนเย่อหยิ่งและยกตนอย่างมากหลังได้ควบคุมและดูแลอาณาเขตของจ๊กก๊กหลังเสร็จศึก ประมาณเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 264 เตงงายเขียนจดหมายถึงสุมาเจียวเพื่อเสนอแนวคิดในการพิชิตง่อก๊กที่เป็นอีกหนึ่งรัฐอริของวุยก๊ก สุมาเจียวบอกเตงงายว่าข้อเสนอของเตงงายจะต้องนำไปหารือในราชสำนักก่อนที่จะอนุมัติ เตงงายรู้สึกไม่พอใจจึงพูดเปรยว่าตนมีเหตุผลที่จะปฏิเสธระเบียบวิธีมาตรฐานและใช้วิธีแบบเผด็จการตราบที่ตนกระทำเพื่อประโยชน์ของวุยก๊ก จงโฮยผู้แอบต้องการก่อกบฏต่อวุยก๊ก ฉวยโอกาสนี้มาใช้ให้เป็นประโยชน์และจัดการความเย่อหยิ่งของเตงงายให้เกิดผลดีต่อตัวจงโฮยอย่างมาก จงโฮยยับยั้งรายงานจากเตงงายที่ส่งไปถึงราชสำนักวุยก๊ก เลียนลายมือเตงงายและแก้ไขรายงานให้มีสำนวนภาษาที่ดูหยาบคายและเรียกร้องมากเกินไป จงโฮยยังทำลายจดหมายจากสุมาเจียวถึงเตงงายอีกด้วย

ในช่วงปลายกุมภาพันธ์ ค.ศ. 264 ราชสำนักวุยก๊กมีคำสั่งให้จงโฮยและอุยก๋วนไปจับกุมเตงงาย ปลดอำนาจบังคับบัญชาทหาร และส่งตัวกลับไปลกเอี๋ยงด้วยรถนักโทษ ในวันที่ 3 มีนาคม ค.ศ. 264 หลังจากนั้น อุยก๋วนส่งเตนซกให้นำทหารไปสกัดและสังหารเตงงาย, เตงต๋งบุตรชายของเตงงาย และสุเมาผู้ใต้บังคับบัญชาของเตงงายที่ทางตะวันตกของกิมก๊ก

### กบฏจงโฮย

หลังเตงงายถูกจับกุมและถูกนำตัวไป จงโฮยจึงถือครองอำนาจบัญชาการทัพวุยก๊กที่กำลังยึดครองอาณาเขตของอดีตจ๊กก๊ก ด้วยการยุยงของเกียงอุย จงโฮยจึงตัดสินใจก่อการกบฏต่อสุมาเจียว และวางกลยุทธ์โจมตีลกเอี๋ยงโดยมีเกียงอุยช่วยเหลือ

ในวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 264 หนึ่งวันหลังจากมาถึงเซงโต๋ จงโฮยเรียกประชุมเหล่านายทหารระดับสูงของวุยก๊กทั้งหมด แล้วแสดงพระเสาวนีย์ปลอมของกวยทายเฮาที่มีรับสั่งให้ลุกขึนต่อต้านและโค่นอำนาจสุมาเจียว แต่จงโฮยก็เริ่มกังวลว่าเหล่านายทหารไม่เต็มใจจะสนับสนุนตน จงโฮยจึงสั่งให้คนสนิทเข้ายึดอำนาจบังคับบัญชาแต่ละหน่วยทหารของเหล่านายทหาร และให้กักบริเวณนายทหารเหล่านั้นไว้ ในวันที่ 3 มีนาคม มีข่าวลือว่าจงโฮยต้องการกวาดล้างนายทหารทั้งหมดที่ปฏิเสธที่จะเข้าร่วมในการก่อกบฏ เหล่านายทหารที่ถูกกักบริเวณจึงฝ่าออกรวมกลุ่มกับหน่วยทหารของตน แล้วก่อการกำเริบต่อต้านจงโฮย ความโกลาหลเกิดขึ้นในเซงโต๋ ผู้คนหลายร้อยคนถูกสังหาร จงโฮยและเกียงอุยต่อสู้กับทหารที่ก่อการกำเริบ แต่สุดท้ายก็ถูกรุมสังหาร

### การบุกปาตงของง่อก๊ก

ในระหว่างที่วุยก๊กยกทัพบุกจ๊กก๊ก เงียมอู (閻宇 *เหยียน ยฺหวี่*) ขุนพลจ๊กก๊กผู้รับผิดชอบรักษาเมืองปาตง (巴東郡 *ปาตงจฺวิ้น*; ครอบคลุมบางส่วนของนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ได้รับคำสั่งให้นำกำลังพลจากเมืองปาตงไปสนับสนุนทัพจ๊กก๊กที่แนวหน้า หลัว เซี่ยน (羅憲) รองแม่ทัพของเงียมอู ยังคงอยู่รักษาอำเภอเองอั๋น (永安 *หย่งอาน*; ปัจจุบันคืออำเภอเฟิ่งเจี๋ย นครฉงชิ่ง) อำเภอเอกของเมืองปาตง พร้อมกับกำลังพลเพียง 2,000 นาย

ในเดือนพฤศจิกายนหรือธันวาคม ค.ศ. 263 เมื่อข่าวการล่มของเซงโต๋มาถึงเองอั๋น หลัว เซี่ยนปลอบโยนราษฎรและฟื้นฟูความสงบมั่นคงในเองอั๋น หลังได้รับข่าวยืนยันว่าเล่าเสี้ยนทรงยอมจำนนต่อวุยก๊กแล้ว หลัว เซี่ยนเรียกระดมกำลังพลทั้งหมดและไว้อาลัยให้กับการล่มสลายของจ๊กก๊กเป็นเวลา 3 วัน

ในช่วงเวลานั้น ง่อก๊กเตรียมการจะฉวยโอกาสจากสถานการณ์ในการบุกและยึดครองอาณาเขตของจ๊กก๊กเดิมภายใต้ข้ออ้างว่าเพื่อส่งกำลังเสริมไปช่วยจ๊กก๊กในการต้านวุยก๊ก ในช่วงเดือนมีนาคม ค.ศ. 264 ปู้ เสีย (步恊) ขุนพลง่อก๊กนำกำลังพลจากซีหลิง (西陵; ปัจจุบันคือนครอี๋ชาง มณฑลหูเป่ย์) เพื่อโจมตีเองอั๋น แต่ต้องเผชิญหน้าการต้านทานอย่างหนักจากหลัว เซี่ยนและทหารใต้บังคับบัญชา ในขณะที่ทัพง่อก๊กระดมยิงเกาทัณฑ์ใส่ที่มั่นของหลัว เซี่ยน หลัว เซี่ยนก็สั่งให้หยาง จง (楊宗) ผู้ใต้บังคับบัญชาให้ตีฝ่าวงล้อมไปขอความช่วยเหลือจากวุยก๊ก หลัว เซี่ยนยังยอมมอบตราประจำตำแหน่ง และส่งตัวบุตรชายไปเป็นตัวประกันเพื่อโน้มน้าวและแสดงความจริงใจต่อสุมาเจียวผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊ก ในช่วงเวานั้น หลัว เซี่ยนนำทหารตีโต้ทัพง่อก๊กและเอาชนะได้

ซุนฮิวจักรพรรดิแห่งง่อก๊กกริ้วที่ปู้ เสียพ่ายแพ้ จึงทรงมีรับสั่งให้ขุนพลลกข้องนำกำลังพล 30,000 นายไปหนุนช่วยปู้ เสียและล้อมเองอั๋น หลังการล้อมนาน 6 เดือน ประชากรของเองอั๋นมากกว่าครึ่งก็ล้มป่วยด้วยโรคติดต่อ ในเวลานั้นเองที่เฮาเหลกขุนพลวุยก๊กนำกำลังเสริมจากมณฑลเกงจิ๋วมาช่วยหลัว เซี่ยนและสลายวงล้อมที่เองอั๋น ทัพง่อก๊กล่าถอยไปเมื่อเห็นกำลังเสริมของวุยก๊กยกมาถึง สุมาเจียวยอมรับการยอมจำนนของหลัว เซี่ยน และสั่งให้หลัว เซี่ยนยังอยู่รักษาเองอั๋นต่อไป

## บุคคลในยุทธการ
### ทัพวุยก๊ก
*แม่ทัพใหญ่ (大都督 *ต้าตูตู*) **[[สุมาเจียว]]** (司馬昭 *ซือหม่า เจา*) ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์แห่งวุยก๊ก กำกับการศึกโดยภาพรวมจากลกเอี๋ยงนครหลวงของวุยก๊ก
*ขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันตก (鎮西將軍 *เจิ้นซีเจียงจฺวิน*) **[[จงโฮย]]** (鍾會 *จง ฮุ่ย*) นำกำลังทหารมากกว่า 100,000 นายเข้าโจมตีจ๊กก๊กจากปีกด้านตะวันออก
**เจ้าพนักงานตุลาการ (廷尉卿 *ถิงเว่ย์ชิง*) **[[อุยก๋วน (เว่ย์ กว้าน)|อุยก๋วน]]** (衛瓘 *เว่ย์ กว้าน*) ทำหน้าที่รักษาการตุลาการทัพในสังกัดของจงโฮย และยังได้รับมอบอาญาสิทธิ์ให้กำกับดูแลปฏิบัติการทางทหารของจงโฮยและเตงงาย
**หัวหน้าเสมียน (長史 *จ๋างฉื่อ*) **[[เตาอี้]]** (杜預 *ตู้ ยฺวี่*)
**ขุนพลทัพหน้า (前將軍 *เฉียนเจียงจฺวิน*) **[[ลิจู]]** (李輔 *หลี ฝู่*) นำกองกำลังแยก 10,000 นายเข้าโจมตีอำเภอก๊กเสีย
**ผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 *ฮู่จฺวิน*) **[[ซุนไค]]** (荀愷 *สฺวิน ข่าย*) นำกองกำลังแยก 10,000 นายเข้าโจมตีอำเภอฮั่นเสีย
**ผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 *ฮู่จฺวิน*)  **[[เฮาเหลก]]** (胡烈 *หู เลี่ย*) นำทัพหน้าเข้าโจมตีด่านเองเปงก๋วน
** ขุนพลรักษาค่ายใหญ่ (牙門將 *หยาเหมินเจี้ยง*) **[[เคาหงี]]** (許儀 *สฺวี่ อี๋*) กำกับดูแลการสร้างถนนที่นำไปสู่จ๊กก๊ก ถูกประหารชีวิตจากการปฏิบัติภารกิจล้มเหลวเพราะถนนสร้างได้ไม่ดี
****[[เถียน จาง]]** (田章) ติดตามเตงงายในการยกพลไปทางเบี่ยงที่ลัดไปยังกิมก๊ก
**ขุนพลสงบโจร (平寇將軍 *ผิงโค่วเจียงจฺวิน*) **[[บังโฮย]]** (龐會 *ผาง ฮุ่ย*)
**ผู้พิทักษ์ทัพ (護軍 *ฮู่จฺวิน*) **[[เตนซก]]** (田續 *เถียน ซฺวี่*)
*ข้าหลวงมณฑลยงจิ๋ว (雍州刺史 *ยงโจวชื่อฉื่อ*) **[[จูกัดสู]]** (諸葛緒 *จูเก่อ ซฺวี่*) นำกำลังพล 30,000 นายเข้าโจมตีจ๊กก๊กจากปีกด้านกลาง
*ขุนพลโจมตีภาคตะวันตก (征西將軍 *เจิงซีเจียงจฺวิน*) **[[เตงงาย]]** (鄧艾 *เติ้ง อ้าย*) นำกำลังพล 30,000 นายเข้าโจมตีจ๊กก๊กทางจากปีกด้านตะวันตก
****[[เตงต๋ง]]** (鄧忠 *เติ้งจง*) นำพลเข้าโจมตีกิมก๊ก
**นายกองพัน (司馬 *ซือหม่า*) **[[สุเมา]]** (師纂 *ชื่อ จฺว่าน*) อดีตนายทะเบียนของสุมาเจียว ย้ายไปสังกัดในทัพเตงงาย นำพลเข้าโจมตีกิมก๊ก
*เจ้าเมืองเว่ย์ซิง (魏興太守) **หลิว ชิน** (劉欽) นำกำลังพลจากเมืองเว่ย์ชิงเข้าโจมตีเมืองฮันต๋งผ่านหุบเขาจูงอก๊ก
*เจ้าเมืองเทียนซุย (天水太守 *เทียนฉุ่ยไท่โฉ่ว*) **[[อองกิ๋น]]** (王頎 *หวาง ฉี*) นำกำลังพลจากเมืองเทียนซุยเข้าโจมตีท่าจง
*เจ้าเมืองหลงเส (隴西太守 *หล่งซีไท่โฉ่ว*) **[[คันห่อง]]** (牽弘 *เชียน หง*) นำกำลังพลจากเมืองหลงเสเข้าโจมตีท่าจง
*เจ้าเมืองกิมเสีย (金城太守 *จินเฉิงไท่โฉ่ว*) **[[เอียวหัว]]** (楊欣 *หยาง ซิน*) นำกำลังพลจากเมืองกิมเสียเข้าโจมตีกานซง

### ทัพจ๊กก๊ก
* มหาขุนพล (大將軍 *ต้าเจียงจฺวิน*) **[[เกียงอุย]]** (姜維 *เจียง เว่ย์*) นำทัพจ๊กก๊กที่ท่าจงก่อนล่าถอยไปยังอิมเอ๋งและจากนั้นไปยังเกียมโก๊ะ
** ขุนพลทหารม้าและรถรบฝ่ายขวา (右車騎將軍 *โย่วเชอฉีเจียงจฺวิน*) **[[เลียวฮัว]]** (廖化 *เลี่ยว ฮฺว่า*) นำกำลังเสริมไปสนับสนุนเกียงอุยที่ท่าจงและอิมเป๋ง ก่อนล่าถอยไปยังเกียมโก๊ะด้วยกันกับเกียงอุย
** ขุนพลทหารม้าและรถฝ่ายซ้าย (左車騎將軍 *จั่วเชอฉีเจียงจฺวิน*) **[[เตียวเอ๊ก]]** (張翼 *จาง อี้*) นำกำลังเสริมไปสมทบกับเกียงอุยที่เกียมโก๊ะ
** มหาขุนพลผู้ช่วยเหลือรัฐ (輔國大將軍 *ฟู่กั๋วต้าเจียงจฺวิน*) **[[ตังควด]]** (董厥 *ต่ง เจฺว๋*) นำกำลังเสริมไปสมทบกับเกียงอุยที่เกียมโก๊ะ
* ขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 *จั่วจงหลางเจี้ยง*) **[[ปอเฉียม]]** (傅僉 *ฟู่ เชียน*) รักษาด่านเองเปงก๋วน
** **[[เจียวสี]]** (蔣舒 *เจี่ยง ชู*) แปรพักตร์เข้าด้วยทัพวุยก๊กและช่วยเหลือทัพวุยก๊กในการยึดด่านเองเปงก๋วน
* ผู้ควบคุมทัพ (監軍 *เจียนจฺวิน*) **[[อองหำ]]** (王含 *หวาง หาน*) นำกำลังพล 5,000 นายรักษาอำเภอก๊กเสีย
* ขุนพลสงบยุทธ (綏武將軍 *ซุยอู่เจียงจฺวิน*) **[[เจียวปิน]]** (蔣斌 *เจี่ยง ปิน*) นำกำลังพล 5,000 นายรักษาอำเภอฮั่นเสีย
* เจ้าเมืองอิวกั๋ง (江油太守 *เจียงโหยวไท่โฉ่ว*) **[[ม้าเชียว]]** (馬邈 *หมา เหมี่ยว*) รักษาเมืองอิวกั๋ง
* ขุนพลพิทักษ์ทัพ (護軍將軍 *ฮู่จฺวินเจียงจฺวิน*) **[[จูกัดเจี๋ยม]]** (諸葛瞻 *จูเก่อ จาน*) รักษาอำเภอกิมก๊ก
** **[[จูกัดสง]]** (諸葛尚 *จูเก่อ ช่าง*)
** ราชเลขาธิการ (尚書 *ช่างชู*) **[[หฺวาง ฉง]]** (黃崇)
** ราชเลขาธิการ (尚書 *ช่างชู*) **[[เตียวจุ๋น]]** (張遵 *จาง จุน*)
** แม่ทัพราชองครักษ์*ยฺหวี่หลิน*ฝ่ายขวา (羽林右部督 *ยฺหวี่หลินโย่วปู้ตู*) **[[หลี่ ฉิว]]** (李球)
*มหาขุนพลขวา (右大將軍 *โย่วต้าเจียงจฺวิน*) **[[เงียมอู]]** (閻宇 *เหยียน ยฺหวี่*) นำกำลังเสริมจากเมืองปาตงไปป้องกันเซงโต๋
** ผู้บัญชาทหาร (領軍 *หลิ่งจฺวิน*) **[[หลัว เซี่ยน]]** (羅憲) ป้องกันอำเภอเองอั๋นจากการบุกของง่อก๊กหลังการล่มสลายของจ๊กก๊ก
***หยาง จง (楊宗) ได้รับมอบหมายจากหลัว เซี่ยนให้ไปขอกำลังเสริมจากวุยก๊กในการป้องกันเองอั๋นจากง่อก๊ก

### ทัพง่อก๊ก
*มหาขุนพล (大將軍 *ต้าเจียงจฺวิน*) **[[เตงฮอง]]** (丁奉 *ติง เฟิ่ง*) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีฉิวฉุนเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจของวุยก๊กไปจากจ๊กก๊ก
****[[เล่าเบา#ครอบครัว|หลิว ผิง]]** (留平) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีเมืองลำกุ๋น
**มหาขุนพลฝ่ายบน (上大將軍 *ช่างต้าเจียงจฺวิน*) **[[ชือ จี]]** (施績) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีเมืองลำกุ๋น
**ขุนพลทัพหลัง (後將軍 *โฮ่วเจียงจฺวิน*) **[[เตงฮอง#ครอบครัว|ติง เฟิง]]** (丁封) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีอาณาเขตของวุยก๊กตลอดตอนกลางของแม่น้ำไกซุย
****[[ซุนฮี]]** (孫異 *ซุน อี้*) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีอาณาเขตของวุยก๊กตลอดตอนกลางของแม่น้ำไกซุย
*ขุนพลสงบทัพ (撫軍將軍 *ฟู่จฺวินเจียงจฺวิน*) **[[ปู้ เสีย]]** (步恊) นำทัพง่อก๊กเข้าโจมตีอำเภอเองอั๋นหลังการล่มสลายของจ๊กก๊ก
*ขุนพลพิทักษ์ทัพ (鎮軍將軍 *เจิ้นจฺวินเจียงจฺวิน*) **[[ลกข้อง]]** (陸抗 *ลู่ ค่าง*) นำกำลังพล 30,000 นายไปหนุนช่วยปู้ เสีย

## ในวัฒนธรรมประชานิยม
*เมี่ยฉู่จี้* (滅蜀記; ; ) เป็นนวนิยายใน ค.ศ. 2008 โดยหลี่ ปั๋ว (李柏) ที่เล่าถึงเหตุการณ์ที่นำไปสู่การล่มสลายของจ๊กก๊ก โดยมีเกียงอุย เตงงาย และจงโฮยเป็นตัวละครหลัก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ซือหม่า กวาง (1084). *[[จือจื้อทงเจี้ยน]]*.
* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *[[สามก๊กจี่]]* (*ซันกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[อรรถาธิบายสามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฝาง เสฺวียนหลิง (648). *[[จิ้นชู]]*.
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).
* 
* 
* 
* 

หมวดหมู่:พ.ศ. 806
หมวดหมู่:สงครามสามก๊ก
หมวดหมู่:การล่มสลายของจักรวรรดิจีน