การฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ฝรั่งเศสครั้งที่สาม

**แผนฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ครั้งที่สาม** () เกิดขึ้นในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1870 เพื่อรื้อฟื้นระบอบราชาธิปไตยฝรั่งเศสขึ้นใหม่ ถูกเสนอและเตรียมการหลังการล่มสลายของจักรวรรดิฝรั่งเศสที่สองในปี ค.ศ. 1870 เหตุการณ์คอมมูนปารีส และการเลือกตั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติ ค.ศ. 1871 ซึ่งส่งผลให้ฝ่ายนิยมเจ้าครองเสียงข้างมากในสมัชชาแห่งชาติ

โดยมีอ็องรีแห่งอาร์ตัว เคานต์แห่งช็องบอร์ ผู้เป็นพระราชนัดดาในพระเจ้าชาร์ลที่ 10 เป็นตัวเลือกสำคัญที่สุดสำหรับกษัตริย์พระองค์ใหม่ เนื่องจากเป็นที่ยอมรับอย่างชอบธรรมและไร้ข้อกังขาในหมู่ฝ่ายนิยมเจ้า หลังจากที่เจ้าชายฟิลิป เคานต์แห่งปารีส พระญาติและผู้นำฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์ ยินยอมให้พระองค์เป็นผู้อ้างสิทธิ์ในราชบัลลังก์แต่เพียงผู้เดียว เคานต์แห่งช็องบอร์ซึ่งกลุ่มผู้สนับสนุนขนานนามว่า "พระเจ้าอ็องรีที่ 5" จึงได้ทรงเตรียมการเสด็จเข้าสู่กรุงปารีส

ในระหว่างที่รอคอยการเสด็จ จอมพลปาทริส เดอ มัก มาอง ได้รับเลือกให้ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐ เพื่อจัดเตรียมการเปลี่ยนผ่านอำนาจอย่างสันติ อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งระหว่างเคานต์แห่งช็องบอร์กับฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์ ประกอบกับอิทธิพลของฝ่ายสาธารณรัฐนิยมที่แผ่ขยายตัวในสมัชชาระหว่างช่วงทศวรรษแรกของสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 3 ทำให้ความพยายามฟื้นฟูราชวงศ์บูร์บงครั้งใหม่เป็นไปได้ยาก เนื่องด้วยความแตกแยกทางการเมือง ท่าทีที่ลังเลของเคานต์แห่งช็องบอร์ และการที่ทรงปฏิเสธความพยายามประนีประนอมในประเด็นสำคัญเชิงสัญลักษณ์อย่างธงไตรรงค์ ส่งผลให้การเจรจาล้มเหลวลงในปี ค.ศ. 1873 โดยที่ไม่สามารถบรรลุข้อตกลงและกลับมาได้รับความสนใจอีกนับแต่นั้นมา

แม้ว่าปาทริส เดอ มัก มาอง จะยังคงสนับสนุนระบอบกษัตริย์และดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีต่อ แต่การผ่านร่างกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญในปี ค.ศ. 1875 การเลือกตั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติ ค.ศ. 1877 และการเลือกตั้งวุฒิสภาในเดือนมกราคม ค.ศ. 1879 ส่งผลให้ฝ่ายสาธารณรัฐนิยมกลับมาเรืองอำนาจอีกครั้ง พร้อมกับอิทธิพลของฝ่ายนิยมเจ้าที่เสื่อมถอยลง ซึ่งเมื่อขาดเสียงข้างมากสนับสนุน ประธานาธิบดีเดอมัก มาอง จึงถูกบีบให้ลาออกจากตำแหน่ง และแผนการดังกล่าวได้ถูกยกเลิกไปในที่สุด

## พื้นหลัง
### การล่มสลายของจักรวรรดิที่สอง

ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1870 ขณะที่ฝรั่งเศสภายใต้การนำของจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 ทรงเผชิญความพ่ายแพ้อย่างหนักในสงครามกับปรัสเซีย เคานต์แห่งช็องบอร์เสด็จเดินทางออกจากฟรอสดอร์ฟ (Frohsdorf) ด้วยความตั้งใจที่จะเข้าร่วมกองทัพ และออกแถลงการณ์ในวันที่ 1 กันยายน ค.ศ. 1870 เรียกร้องให้ "ขับไล่การรุกรานและรักษาเกียรติภูมิของฝรั่งเศสรวมถึงบูรณภาพแห่งดินแดนไว้ยิ่งชีพ"

ต่อมาในวันที่ 4 กันยายน ค.ศ. 1870 จักรวรรดิที่สองล่มสลายลงภายหลังความพ่ายแพ้ในยุทธการที่เชอด็อง (ฺBattle of Sedan) ตามมาด้วยการเลือกตั้งสภานิติบัญญัติในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1871 หลังจากที่ อ็อทโท ฟ็อน บิสมาร์ค เรียกร้องที่จะเจรจาสนธิสัญญาสันติภาพกับรัฐบาลของชาวฝรั่งเศสที่มาจากการเลือกตั้ง

ผลการเลือกตั้งปรากฎว่าฝ่ายสาธารณรัฐนิยมได้ที่นั่งจำนวน 222 ที่นั่ง ขณะที่ฝ่ายกษัตริย์นิยมได้ที่นั่งจำนวน 416 ที่นั่ง แบ่งออกเป็นกลุ่มเลฌีตีมิสต์ที่สนับสนุนเคานต์แห่งช็องบอร์ จำนวน 182 ที่นั่ง และกลุ่มออร์เลอ็องนิสต์ (Orléanists) ที่สนับสนุนเคานต์แห่งปารีส จำนวน 214 ที่นั่ง รวมถึงกลุ่มโบนาปาร์ติสต์ (Bonapartists) จำนวน 20 ที่นั่ง ซึ่งที่ประชุมสมัชชาแห่งชาติ ณ เมืองบอร์โด เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ ได้ลงมติแต่งตั้ง อาดอลฟ์ ตีแยร์ อดีตรัฐมนตรีในสมัยพระเจ้าหลุยส์-ฟีลิปที่ 1 ให้ดำรงตำแหน่งประมุขฝ่ายบริหารแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศส

## ฝ่ายเลฌีตีมิสต์
### เงื่อนไขของเคานต์แห่งช็องบอร์

เคานต์แห่งช็องบอร์ทรงยืนกรานว่าจะตอบรับคำเชิญขึ้นครองราชย์ก็ต่อเมื่อธงไตรรงค์ (ซึ่งเชื่อมโยงกับการปฏิวัติฝรั่งเศส) ถูกเลิกใช้ และรื้อฟื้นธงเฟลอร์เดอลีสีขาว (ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ดั้งเดิมของราชวงศ์ฝรั่งเศส) กลับมาใช้งานอีกครั้ง

ต่อมาทรงได้พบปะกับกลุ่มผู้สนับสนุนจากทุกชนชั้นทางสังคม ซึ่งทำให้พระองค์เชื่อว่าประชาชนชาวฝรั่งเศสไม่ได้มีผูกพันกับธงไตรรงค์มากนัก จากนั้นจึงเสด็จออกจากฝรั่งเศสและออกแถลงการณ์วันที่ 5 กรกฎาคม ค.ศ. 1871 เผยแพร่ลงในหนังสือพิมพ์ *ลูว์นียง* (L'Union) ความว่า

แถลงการณ์ฉบับนี้ได้แบ่งฝ่ายนิยมเจ้าออกเป็นสองฝั่ง คือกลุ่มที่สนับสนุนการเปลี่ยนไปใช้ธงเฟลอร์เดอลีและกลุ่มที่ยอมรับการใช้ธงไตรรงค์ต่อไป กลุ่มการเมืองฝ่ายซ้ายมีท่าทีเย้ยหยันกับเงื่อนไขเชิงสัญลักษณ์ดังกล่าว ในขณะที่กลุ่มนิยมเจ้าสายกลางและกลุ่มออร์เลอ็องนิสต์เริ่มมีท่าทีออกห่างจากความพยายามฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ของกลุ่มเลฌีตีมิสต์

แม้บรรดาผู้นำฝ่ายกษัตริย์นิยม รวมถึง ปาทริส เดอ มัก มาอง จะพยายามประนีประนอมเพียงใด ก็ไม่สามารถหาข้อสรุปที่ลงตัวได้ หนึ่งในข้อเสนอที่เคานต์แห่งช็องบอร์ทรงปฏิเสธคือการใช้ธงเฟลอร์เดอลีในฐานะธงพระอิสริยยศประจำพระองค์ร่วมกับธงไตรรงค์ในฐานะธงชาติเช่นเดิม ซึ่งเมื่อความทราบถึงสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 9 ถึงกับพระดำรัสออกมาว่า "ทั้งหมดนั้น... เพียงเพื่อผ้าเช็ดปากผืนเดียวเองหรือ!"

### รัฐบาลอาดอลฟ์ ตีแยร์

เคานต์แห่งช็องบอร์ทรงเน้นย้ำท่าทีของพระองค์อีกครั้งในเดือนมกราคม ค.ศ. 1872 ผ่านแถลงการณ์ฉบับใหม่ ความตอนหนึ่งว่า

ในวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 1873 ประธานาธิบดีตีแยร์ได้แถลงต่อสมัชชาแห่งชาติว่า "ระบอบกษัตริย์เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้" พร้อมเสริมว่า "ราชบัลลังก์มีเพียงหนึ่งเดียว แต่ไม่อาจมีผู้ครอบครองพร้อมกันถึงสามคน" ซึ่งเป็นการอ้างถึงเคานต์แห่งช็องบอร์ (ฝ่ายเลฌีตีมิสต์) เคานต์แห่งปารีส (ฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์) และเจ้าชายหลุยส์-นโปเลียน พระโอรสของจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 (ฝ่ายโบนาปาร์ติสต์)

นักประพันธ์ อาลฟงส์ โดเดต์ ได้เขียนไว้ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1873 ว่า "ขอให้อ็องรีของพวกเราเร่งเสด็จมาเถิด... พวกเราปรารถนาที่จะพบพระองค์เหลือเกิน"

### แผนการล้มเหลว

ในช่วงปลายเดือนตุลาคม ค.ศ. 1873 การเจรจาเพื่อฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ถูกนำมาพิจารณาอย่างจริงจังในตลาดหลักทรัพย์ปารีส ส่งผลให้ดัชนีพุ่งสูงขึ้นขานรับข่าวสารดังกล่าว

จากการที่ ชาร์ล ซาวารี บิดเบือนถ้อยแถลงของช็องบอร์ หนังสือพิมพ์บางฉบับถึงกับอ้างว่าพระองค์ทรงยอมรับธงไตรรงค์แล้ว เพื่อเป็นการปฏิเสธข้อกล่าวอ้างดังกล่าว เคานต์แห่งช็องบอร์จึงได้ตีพิมพ์ *จดหมายถึงเชเนอลง* (Letter to Chesnelong) ลงในหนังสือพิมพ์ลูว์นียงของฝ่ายเลฌีตีมิสต์เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม ค.ศ. 1873  โดยระบุว่า "ทัศนะของสาธารณชนซึ่งไหลตามกระแสสังคมอันน่าเศร้า ได้อ้างว่าในที่สุดข้าพเจ้ายินยอมที่จะเป็นกษัตริย์ผู้ชอบธรรมแห่งการปฏิวัติ... ข้อเรียกร้องของวันวานทำให้ข้าพเจ้าคาดคะเนถึงความคาดหวังของวันพรุ่งนี้ ข้าพเจ้าจึงไม่อาจรื้อฟื้นรัชสมัยที่เข้มแข็งและกอบกู้บ้านเมืองด้วยการกระทำอันแสดงถึงความอ่อนแอเช่นนั้นได้"

การตีพิมพ์จดหมายดังกล่าวได้ทำลายความหวังในตลาดหลักทรัพย์ปารีสลง ที่ซึ่งเคานต์แห่งช็องบอร์ได้ทรงเน้นย้ำจุดยืนในเรื่องธงเฟลอร์เดอลีของพระองค์อีกครั้ง และเมื่อไม่สามารถหยั่งเสียงสนับสนุนข้างมากและฉันทามติทางการเมืองในวงกว้างได้อีกต่อไป สมัชชาแห่งชาติจึงได้ยุบคณะกรรมาธิการเตรียมความพร้อมฟื้นฟูระบอบกษัตริย์เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม

ต่อมาเคานต์แห่งช็องบอร์ทรงพยายามกอบกู้โอกาสของพระองค์อีกครั้ง โดยได้ลักลอบเสด็จนิวัติฝรั่งเศสเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน ค.ศ. 1873 และประทับ ณ บ้านเลขที่ 5 ถนนแซ็ง-หลุยส์ เมืองแวร์ซาย ซึ่งเป็นบ้านของเคานต์แห่งว็องแซ ผู้สนับสนุนรายหนึ่ง และในวันที่ 12 พฤศจิกายน ทรงขอให้ดยุกแห่งบลากัส (Duc de Blacas) ประสานงานให้ได้เข้าพบจอมพลมัก มาอง ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐ เนื่องด้วยประสงค์ที่จะเสด็จไปยังสภาผู้แทนราษฎรในนามของประธานาธิบดี เพื่อริเริ่มกระบวนการฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ผ่านเสียงสนับสนุนจากสมาชิกสภาผู้ให้ความสนใจ อย่างไรก็ตาม มัก มาอง ได้ปฏิเสธไม่ให้เข้าพบ โดยให้เหตุผลว่าบทบาทในฐานะประมุขฝ่ายบริหารของตนไม่อาจกระทำการดังกล่าวได้

## ฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์

### ท่าทีของมัก มาอง
เคานต์แห่งช็องบอร์เป็นผู้สืบสันตติวงศ์ทางสายโลหิตฝ่ายหน้า (บุรุษ) โดยชอบธรรมลำดับสุดท้ายของเจ้าชายหลุยส์ ดยุกแห่งบูร์กอญ โดยสายราชสกุลที่มีลำดับอาวุโสถัดจากพระองค์ (แต่อยู่ก่อนหน้าเคานต์แห่งปารีส) คือผู้สืบเชื้อสายจากพระเจ้าเฟลิเปที่ 5 แห่งสเปน ซึ่งได้สละสิทธิ์สืบราชบัลลังก์ฝรั่งเศสไปแล้วในสนธิสัญญายูเทรกต์ ด้วยเหตุนี้ ฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์จึงตกลงที่จะสนับสนุนการอ้างสิทธิในราชบัลลังก์ของเคานต์แห่งช็องบอร์ในปี ค.ศ. 1873 โดยคาดการณ์ว่าเมื่อพระองค์สิ้นพระชนม์ เคานต์แห่งปารีสจะได้สืบทอดตำแหน่งในฐานะเชื้อพระวงศ์อาวุโสลำดับแรกสุดในสายโลหิตฝ่ายหน้าของราชวงศ์กาเปเซียง ผู้มิได้ถูกเพิกถอนสิทธิตามสนธิสัญญายูเทรกต์

เคานต์แห่งปารีสมิอาจเสด็จขึ้นครองราชย์ได้ตราบเท่าที่เคานต์แห่งช็องบอร์ยังมิได้สละราชสมบัติอย่างเป็นทางการ ประธานาธิบดีมัก มาอง จึงตอบรับคำร้องขอจากดยุกแห่งอูมาเลอ โดยได้ขยายวาระการดำรงตำแหน่งของตนออกไปเพื่อรอคอยการสละราชสมบัติหรือการสิ้นพระชนม์ของเคานต์แห่งช็องบอร์ ซึ่งหลังจากนั้นเคานต์แห่งปารีสจึงจะได้เสด็จขึ้นครองราชย์เป็น *พระมหากษัตริย์แห่งชาวฝรั่งเศส* ด้วยพระนาม *พระเจ้าฟีลิปที่ 7* ในกลุ่มผู้สนับสนุนฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์เริ่มมีคำกล่าวแพร่สะพัดว่า "ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โปรดได้ทรงเปิดเนตรของเคานต์แห่งช็องบอร์ หรือมิเช่นนั้นก็ทรงปิดเนตรคู่นั้นให้พระองค์ท่าน (เคานต์แห่งช็องบอร์) เสียทีเถิด!"

ภายหลังความพยายามฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ในปี ค.ศ. 1873 ล้มเหลวลง รัฐสภาซึ่งครอบงำโดยฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์ได้พยายามรักษารัฐบาลอนุรักษนิยมไว้จนกว่าเคานต์แห่งช็องบอร์ ผู้อ้างสิทธิ์ฝ่ายเลฌีตีมิสต์จะสิ้นพระชนม์ ประธานาธิบดีมัก มาอง จึงได้จัดตั้งรัฐบาลภายใต้การนำของดยุกอัลแบร์ เดอ บรอกลี จากฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์ ด้วยแรงสนับสนุนจากกลุ่มกษัตริย์นิยมเสียงข้างมาก รัฐบาลชุดนี้ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม *รัฐบาลระเบียบศีลธรรม* เป็นกลุ่มพันธมิตรอนุรักษนิยมที่ดำเนินนโยบายปราบปรามฝ่ายซ้าย มีการปลดข้าราชการฝ่ายสาธารณรัฐนิยมจำนวนมากและจำกัดการชุมนุมในที่สาธารณะ โดยมีเป้าหมายเพื่อยับยั้งกระแสสาธารณรัฐนิยมและเตรียมความพร้อมประเทศไปสู่ระบอบกษัตริย์ฟื้นฟูเมื่อเคานต์แห่งปารีสสามารถขึ้นครองบัลลังก์ได้

### การเลือกตั้งสภานิติบัญญัติ ค.ศ. 1877 และความล้มเหลว

ในปี ค.ศ. 1875 ฝรั่งเศสได้ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่และสถาปนาสาธารณรัฐที่ 3 ซึ่งวางรากฐานการปกครองในระบอบสาธารณรัฐให้เข้มแข็งและมั่นคงยิ่งขึ้น ต่อมาในการเลือกตั้งสมาชิกสภานิติบัญญัติ ค.ศ. 1877 ฝ่ายสาธารณรัฐนิยมฝั่งซ้ายได้รับชัยชนะด้วยคะแนนเสียงข้างมากทิ้งห่างถึง 120 ที่นั่ง ส่งผลให้อิทธิพลของฝ่ายกษัตริย์นิยมอ่อนแอลง จนนำไปสู่การลาออกของคณะรัฐมนตรีภายใต้การนำของเดอ บรอกลี เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ในระยะแรกประธานาธิบดีมัก มาอง พยายามจัดตั้งรัฐบาลรักษาการโดยมีพลเอกเดอ รอเชอบูเอต์ เป็นผู้นำ แต่เนื่องจากสภาผู้แทนราษฎรปฏิเสธที่จะร่วมงานด้วย รอเชอบูเอต์จึงลาออกในวันถัดมา บีบบังคับให้ประธานาธิบดีต้องเรียกตัวดูโฟร์ นักการเมืองฝ่ายสาธารณรัฐนิยมสายกลาง กลับมาจัดตั้งรัฐบาลที่มีแนวคิดโน้มเอียงไปทางฝั่งซ้ายแทน

การเลือกตั้งสมาชิกวุฒิสภาเมื่อวันที่ 5 มกราคม ค.ศ. 1879 ส่งผลให้ฝ่ายสาธารณรัฐนิยมฝั่งซ้ายเข้าครอบครองสภาสูง อำนาจเสียงข้างมากของฝ่ายกษัตริย์นิยมจึงสิ้นสุดลง เมื่อปราศจากฐานเสียงสนับสนุนในรัฐสภา ประธานาธิบดีมัก มาอง จึงตัดสินใจลาออกจากตำแหน่งเมื่อวันที่ 30 มกราคม ค.ศ. 1879 หลังจากที่ปฏิเสธลงนามในกฤษฎีกาถอดถอนนายพลฝ่ายออร์เลอ็องนิสต์บางนายออกจากตำแหน่งบังคับบัญชา

เคานต์แห่งช็องบอร์สิ้นพระชนม์ในอีก 4 ปีต่อมา คือในปี ค.ศ. 1883 ซึ่งได้ปิดฉากความพยายามฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ครั้งที่สามเป็นการถาวร และในปีถัดมาบัญญัติมาตรา 89 ได้ถูกเพิ่มเติมไว้ในรัฐธรรมนูญ เพื่อห้ามมิให้แก้ไขกฎหมายใด ๆ อันเป็นการยกเลิกรูปแบบการปกครองตามระบอบสาธารณรัฐ ซึ่งปัจจุบันยังคงเป็นมาตราที่แก้ไขไม่ได้ในรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 5 นอกจากนี้ ระหว่างปี ค.ศ. 1886 - 1950 ได้มีการประกาศใช้กฎหมายเนรเทศที่ห้ามมิให้สมาชิกราชวงศ์ของผู้อ้างสิทธิในราชบัลลังก์ทั้งสามราชสกุลพำนักในดินแดนของสาธารณรัฐโดยเด็ดขาด

ผู้สนับสนุนฝ่ายเลฌีตีมิสต์จำนวนมากยอมรับการสืบสันตติวงศ์ของเจ้าชายฟีลิป เคานต์แห่งปารีส เช่นเดียวกับที่เจ้าชายอ็องรี เคานต์แห่งช็องบอร์ ดูเหมือนจะทรงยอมรับอย่างเสียมิได้ แนวคิดนี้เป็นที่รู้จักในนาม *ลัทธิเลฌีตีมิสต์-ออร์เลอ็องนิสต์* (Legitimism-Orléanism) *ลัทธิออร์เลอ็องนิสต์ผสม* (Fusionist Orléanism) หรือ *ลัทธิออร์เลอ็องนิสต์แบบสห* (Unionist Orléanism) อย่างไรก็ตาม ฝ่ายเลฌีตีมิสต์บางส่วนเลือกที่จะละทิ้งเจตนารมณ์ของเคานต์แห่งช็องบอร์ โดยประกาศว่าสนธิสัญญายูเทรกต์เป็นการละเมิดกฎมณเฑียรบาลแห่งราชอาณาจักรฝรั่งเศส (Fundamental laws of the Kingdom of France) และหันไปสนับสนุนแนวคิดบล็องส์ เดสปาญ (Blancs d'Espagne) ที่สนับสนุนเชื้อพระวงศ์บูร์บงจากสเปนแทนเชื้อพระวงศ์ออร์เลอ็องจากฝรั่งเศส

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ฝรั่งเศส
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ฝรั่งเศส