น้ำหอม

**น้ำหอม** () เป็นส่วนผสมของน้ำมันหอมระเหยหรือสารประกอบให้กลิ่น, สารฟิกเซทีฟ (fixative) ที่มีกลิ่นหอมกับตัวทำละลาย ใช้เพื่อให้ร่างกายมนุษย์, สัตว์, อาหาร, สิ่งของ หรือพื้นที่อยู่อาศัยมีกลิ่นที่น่าพึงพอใจ
โดยทั่วไปแล้วน้ำหอมมักอยู่ในรูปของเหลวและใช้ให้กลิ่นที่น่าเข้าหาแก่ตัวบุคคล
การค้นพบทางโบราณคดีและเอกสารโบราณแสดงให้เห็นถึงการใช้น้ำหอมในอารยธรรมยุคแรกสุดของมนุษย์ น้ำหอมยุคใหม่นั้นเริ่มมีในศตวรรษที่ 19 ด้วยการสังเคราะห์เชิงการค้าของสารประกอบให้กลิ่น เช่น vanillin และ coumarin

## การอธิบายน้ำหอม

สูตรที่ชัดเจนในการผลิตน้ำหอมสำหรับการค้านั้นถูกเก็บไว้เป็นความลับบริษัท ถึงแม้จะมีการตีพิมพ์เผนแพร่อย่างกว้างขวางแต่ก็มักเต็มไปด้วยวัตถุดิบที่มีความซับซ้อนที่ทำให้ยากต่อการอธิบาย *ประสบการณ์* โดยลูกค้าต่อกลิ่นนั้น ๆ อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านน้ำหอม (connoisseurs of perfume) สามารถระบุองค์ประกอบและที่มาของกลิ่นในน้ำหอมหนึ่ง ๆ ได้เช่นกัน

วิธีที่เป็นเชิงปฏิบัติที่สุดในการอธิกายน้ำหอมนั้นคือการอธิบายตามฟรากานซ์โน๊ต (*fragrance notes*) ของกลิ่นหรือ แฟมิลี ("family") ของกลิ่น ทั้งหมดนี้ส่งผลต่อความประทับใจรวบยอดต่อกลิ่นเมื่อแรกใช้ไปจนถึงฮินต์ (hint) ของกลิ่นที่ยังคงอบอวลอยู่

สายทางของกลิ่น (trail of scent) ที่บุคคลที่มีน้ำหอมหนึ่งทิ้งไว้เรียกว่า ซิลเลจ *(sillage)* ตามคำภาษาฝรั่งเศสที่แปลว่า "wake" ซึ่งคือทางคลื่นที่เกิดขึ้นในน้ำตามเรือที่แล่นผ่าน

### ฟรากานซ์โน้ต

น้ำหอมนั้นอธิบายโดยมีดนตรีเป็นคำอุปมา เช่น การมีเซต 3 เซตของโน้ต (*notes*) หมายถึงกลิ่นอันเสนาะหู (harmonious scent) แบบ “เสียงดนตรีที่ประสานกัน” (*accord*) โน้ตนั้นจะถูกเปิดเผยออกเมื่อเวลาผ่านไป ด้วยความประทับใจแรก (immediate impression) ของท็อปโน้ต (top note) ไปยังมิดเดิลโน้ต (middle notes) ที่ลึกกว่า และเบสโน้ต (base notes) ที่ค่อย ๆ แสดงออกมาในระยะท้ายสุด โน้ตต่าง ๆ เหล่านี้จะถูกสร้างสรรค์ขึ้นอย่างปราณีตด้วยศาสตร์ของการระเหยของน้ำหอม ผู้ผลิตน้ำหอมผู้ตีพิมพ์โน้ตน้ำหอมนั้นมักทำด้วยการนำเสนอองค์ประกอบกลิ่น (fragrance components) ในรูปของ พีระมิดกลิ่นหอม (*fragrance pyramid*) และใช้คำที่เป็นเชิงจินตนาการประกอบ

### แฟมิลีการรับกลิ่น
การจัดกลุ่มน้ำหอมนั้นไม่มีทางเป็นไปอย่างแน่นอนหรือเป็นไปอย่างรูปธรรม น้ำหอมจำนวนมากประกอบด้วยมุมต่าง ๆ ของแฟมิลีการรับกลิ่น (Olfactive families) ที่ต่างกัน แม้แต่น้ำหอมที่ออกแบบมาเป็นกลิ่น "ดอกไม้ชนิดเดียว" (single flower) ยังประกอบด้วยสารส่งกลิ่นอื่น ๆ ประกอบหรือเป็นฐาน

การจัดกลุ่มแบบแฟมิลี (family) นี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นในการอธิบายน้ำหอม แต่ไม่สามารถจัดประเภทน้ำหอมได้ทั้งหมด 
#### ดั้งเดิม
น้ำหอมชนิดดั้งเดิม (traditional) เริ่มมีขึ้นในราวปี 1900:
***ซิงเกิลฟลอรอล** (Single Floral): กลิ่นเต็มไปด้วยกลิ่นของดอกไม้ชนิดหนึ่งโดยเฉพาะ ในภาษาฝรั่งเศสเรียกว่า *soliflore* ตัวอย่าง: Serge Lutens *Sa Majeste La Rose*
***ฟลอรอลแบนเควท** (Floral Bouquet): ประกอบด้วยกลิ่นดอกไม้หลายกลิ่นผสมกัน ตัวอย่าง: Houbigant *Quelques Fleurs*, Jean Patou *[[Joy (perfume)|Joy]]*
***แอมเบอร์ หรือ “ออเรนทัล”** (Amber or "Oriental"): เป็นกลุ่มใหญ่ที่ประกอบด้วยกลิ่นหวาน (sweet), มีกลิ่นเล็กน้อยที่มาจากกลิ่นของสัตว์ (animalic scents) ไขลำไส้วาฬ (ambergris) หรือ ลับดานัม (labdanum) และมักรวมกับกลิ่นของ วานิลลา, เม็ดตองกา (tonka bean), ดอกไม้ และไม้ สามารถเสริม (enhanced) ด้วยน้ำมันกลิ่นการบูร (camphorous oils) และอินเซนส์เรซินส์ (incense resins) ที่ซึ่งทำให้เกิดภาพของ "โอเรนทัลลิสม์" แบบสมัยวิคตอเรีย ตัวอย่างดั้งเดิม: Guerlain *[[Shalimar (perfume)|Shalimar]]*, Yves Saint Laurent *[[Opium (perfume)|Opium]]*, Chanel *Coco Mademoiselle*
***วูดี** (Woody): กลิ่นเต็มไปด้วยกลิ่นคล้ายไม้ (woody scents) โดยทั่วไปคือไม้ agarwood, sandalwood, cedarwood และ vetiver กลิ่นคล้ายการบูร (camphoraceous smell) Patchouli สามารถพบในไม้เหล่านี้ได้ ตัวอย่างดั้งเดิม: Myrurgia *Maderas De Oriente*, Chanel *Bois des Îles.* Modern: Balenciaga *Rumba*
***เลเธอร์** (Leather): แฟมิลีของกลิ่นที่ประกอบด้วยกลิ่นน้ำผึ้ง, ยาสูบ, ไม้ และ ยางไม้ ที่ชวนให้นึกถึงกลิ่นหนัง ตัวอย่างดั้งเดิม: Robert Piguet *Bandit*, Balmain *Jolie Madame*
***[[Chypre|ชีพร์]]** (Chypre; ): เป็นคำภาษาฝรั่งเศสแปลว่า *[[Cyprus|ไซปรัส]]* (cyprus) ซึ่งรวมถึงกลิ่นที่เกิดจาก เบอร์กาม็อต, oakmoss และ labdanum ตั้งชื่อตามน้ำหอม François Coty *[[Chypre]]* (1917) ตัวอย่างในยุคใหม่: Guerlain *[[Mitsouko (perfume)|Mitsouko]]*
***[[Fougère|ฟูแฌร์]]** (Fougère; ): เป็นคำภาษาฝรั่งเศสแปลว่า *[[เฟิร์น]]* เป็นกลิ่นที่มีฐานมาจาก ลาเวนเดอร์, coumarin และ oakmoss ประกอบกับกลิ่นสมุนไพรและไม้ที่ชัด (sharp herbaceous and woody scent) ตั้งชื่อตามน้ำหอม Houbigant's *Fougère Royale* น้ำหอมบุรุษส่วนมากอยู่ในแฟมิลีนี้ ตัวอย่างยุคใหม่: Fabergé *Brut*, Guy Laroche *Drakkar Noir,* Penhaligon's *Douro*

#### ยุคใหม่
ตั้งแต่ปี 1945 ได้มีหมวดหมู่ใหม่ ๆ เกิดขึ้นในการอธิบายกลิ่นยุคใหม่ (modern scents) ส่วนหนึ่งมากจากการพัฒนาในเทคโนโลยีการผลิตและสังเคราะห์กลิ่น:

***ไบรท์ฟลอรัล** (Bright Floral): รวมเอากลุ่มดั้งเดิม ซิงเกิลฟลอรัล (Single Floral) กับ ฟลอรัลแบนเควต (Floral Bouquet) เข้าด้วยกัน ตัวอย่าง: Estée Lauder *Beautiful*
***กรีน** (Green): เป็นการตีความใหม่ที่อ่อนลงของกลุ่ม Chypre เสริมด้วย pronounced cut grass, ใบไม้สีเขียวบด และกลิ่นคล้ายแตงกวา ตัวอย่าง: Estée Lauder *Aliage*, Sisley *Eau de Campagne*, Calvin Klein *Eternity*
***อควอทิก** (Aquatic), **ออเชนิก** (Oceanic), **โอโซนิก** (Ozonic): เป็นหมวดหมู่ใหม่สุด เริ่มมีในปี 1988 ในน้ำหอม Davidoff *[[Cool Water (perfume)|Cool Water]]* (1988) และ Christian Dior *Dune* (1991) เป็นกลิ่นที่สะอาด (clean smell) ชวนให้รำลึกถึงมหาสมุทร นำไปสู่น้ำหอมแอนดรอจีนัส (androgynous) จำนวนมาก โดยทั่วไปแล้วประกอบด้วย calone สารสังเคราะห์ที่ค้นพบในปี 1966 หรือสารสังเคราะห์ที่ค้นพบหลังจากนั้น สามารถนำมาใช้เสริมความเด่น (accent) ของน้ำหอมกลุ่มฟลอรัล (floral), ออเรนทัล (oriental) และวูดี (woody)
***ซิตรัส** (Citrus): ประกอบด้วยกลิ่นที่ให้ความรู้สึกสดชื่น ("freshening") ตัวอย่าง: Penhaligon's *Quercus*
***ฟรุตี** (Fruity): ประกอบด้วยกลิ่นผลไม้อื่นนอกจากกลุ่มซิตรัส เช่น พีช, cassis (แบล็กเคอร์แรนต์), มะม่วง, เสาวรส เป็นต้น ตัวอย่าง: Ginestet *Botrytis*
***กูร์แม** (Gourmand; ): กลิ่นที่มีความ "กินได้" (edible) หรือ "คล้ายขนมหวาน" (dessert-like) มักประกอบด้วยวานิลลา, tonka bean และ coumarin ตัวอย่างหวาน ๆ : Thierry Mugler's *Angel* (sweet)* 

====วงล้อกลิ่นหอม====

รูปแบบการจัดประเภทใหม่นี้เป็นที่นิยมใช้ในการค้าและในอุตสาหกรรมเครื่องหอม คิดขึ้นในปี 1983 โดยผู้ให้คำปรึกษาด้านน้ำหอม [[Michael Edwards (fragrance expert)|Michael Edwards]] รูปแบบนี้นั้นทำให้การจัดแบ่ง, การขานชื่อ และการแสดงความสัมพันธ์ระหว่างชั้นต่าง ๆ เรียบง่ายขึ้น แฟมิลี (families) หลักในวงล้อได้แก่ *ฟลอรัล* (Floral), *ออเรนทัล* (Oriental), *วูดี* (Woody), *อโรมาติกฟูแฌร์* (Aromatic Fougère) และ *เฟรช* (Fresh) ซึ่งแต่ละแฟมิลีจะถูกแบ่งย่อยลงไปอีก และนำมาประกอบกันเป็นวงล้อ ตัวอย่างเช่นน้ำหอม *Chanel No.5'' ที่ซึ่งดั้งเดิมจัดเป็นฟลอรัลแบบอัลดีไฮด์ (aldehydic floral) จะอยู่ในกลุ่มย่อย ซอฟท์ฟลอรัล (Soft Floral) เป็นต้น

## อ้างอิง

หมวดหมู่:สารเคมี
หมวดหมู่:แฟชั่น
หมวดหมู่:เครื่องสำอาง
หมวดหมู่:เครื่องหอม
หมวดหมู่:เครื่องน้ำหอม