โฮโมแฮบิลิส

***โฮโมแฮบิลิส*** () เป็นมนุษย์เผ่า Hominini มีชีวิตอยู่ในระหว่างช่วงอายุหิน Gelasian และ Calabrian คือครึ่งแรกของสมัยไพลสโตซีนประมาณ 2.3–1.65 ล้านปีก่อน
โดยอาจวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษสาย australopithecine
ตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ที่เป็นแบบก็คือซากศพหมายเลข OH 7 ที่พบในปี 2503 (ค.ศ. 1960) ณ โบราณสถาน Olduvai Gorge ในประเทศแทนซาเนีย
ต่อมาในปี 2507 จึงได้จัดเป็นสปีชีส์ต่างหากคือ *H. habilis* (แปลว่า มือชำนาญหรือคล่องแคล่ว )
เพราะซากดึกดำบรรพ์มักจะพบพร้อมกับเครื่องมือหินแบบ Oldowan และเชื่อว่า มนุษย์พวกนี้สามารถแปลงหินธรรมชาติให้เป็นเครื่องมือหินได้
เป็นมนุษย์สกุล *Homo* ที่รูปร่างสัณฐานคล้ายกับมนุษย์ปัจจุบันน้อยที่สุด (คือลักษณะบางอย่างคล้ายกับ australopithecine มากกว่า) โดยยกเว้นสปีชีส์ที่มีปัญหาจัดเข้าในสกุลมนุษย์เช่นกันคือ *H. rudolfensis* ตั้งแต่นั้นมา การจัดอยู่ในสกุลก็ได้สร้างข้อถกเถียงกันอย่างไม่มีที่ยุติ
ขนาดที่เล็กและลักษณะล้าหลังทำให้ผู้ชำนาญการ (รวมทั้ง ริชาร์ด ลีกคีเอง) เสนอว่าควรกัน *H. habilis* ออกจากสกุล *Homo* แล้วใส่ไว้ใน *Australopithecus* โดยจัดเป็น *Australopithecus habilis*

มีการพบส่วนหนึ่งของกระดูกขากรรไกร (หมายเลข LD 350-1) ในปี 2556 ซึ่งหาอายุได้  และอ้างว่า เป็นซากดึกดำบรรพ์ในระหว่างสกุล *Australopithecus* และสปีชีส์ *H. habilis*

## การจัดเข้าในสกุล ''Homo''

ขนาดที่เล็กและลักษณะล้าหลังของมนุษย์กลุ่มนี้สร้างความขัดแย้งระหว่างนักวิชาการว่า ควรจะจัดเข้าในสกุล *[[Homo]]* หรือ *[[Australopithecus]]* ได้เหมาะสมกว่า
โดยนักวิชาการบางท่าน (รวมทั้ง ริชาร์ด ลีกคีเอง) เสนอว่าควรกัน *H. habilis* ออกจากสกุล *Homo* แล้วใส่ไว้ในกลุ่ม *Australopithecus* โดยเป็น *Australopithecus habilis*

นักบรรพมานุษยวิทยาชาวอังกฤษ-เคนยา หลุยส์ ลีกคี เป็นบุคคลแรกที่เสนอว่ามีมนุษย์จำพวกนี้ โดยภรรยาคือ แมรี ลีกคี เป็นผู้พบฟันสองซี่แรกของ *H. habilis* ในปี 2498
ซึ่งต่อมาระบุว่าเป็น ฟันน้ำนม ซึ่งพิจารณาว่าเป็นตัวระบุชนิดสัตว์ได้ยากโดยไม่เหมือนกับฟันแท้
ต่อมาในปี 2502 แมรีจึงได้ค้นพบกะโหลกศีรษะของเด็กชายที่มีสมองเล็ก ใบหน้าใหญ่ ฟันเขี้ยวเล็ก และฟันเคี้ยวขนาดใหญ่ ทำให้สปีชีส์นี้ได้ชื่อเล่นอีกอย่างว่า นายกะเทาะเปลือกถั่ว ()

*H. habilis* เตี้ยและมีแขนยาวอย่างไม่สมส่วนโดยเทียบกับมนุษย์ปัจจุบัน
แต่ก็ยังมีใบหน้าที่ยื่นออกน้อยกว่า australopithecine ที่เชื่อว่าเป็นบรรพบุรุษ
มีปริมาตรกะโหลกศีรษะที่น้อยกว่าครึ่งของมนุษย์ปัจจุบันเล็กน้อย
และแม้ว่าจะมีสัณฐานและกายที่คล้ายเอป แต่ซากของ *H. habilis* บ่อยครั้งอยู่ร่วมกับเครื่องมือหินแบบง่าย ๆ เช่นที่ โบราณสถาน Olduvai Gorge ประเทศแทนซาเนีย และโบราณสถาน Lake Turkana ประเทศเคนยา

*H. habilis* มักพิจารณาว่าเป็นบรรพบุรุษของ *H. ergaster* ที่ผอมงามกว่า (gracile) และฉลาดซับซ้อนมากกว่า ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของสปีชีส์ที่เหมือนมนุษย์ยิ่งขึ้น คือ *[[H. erectus]]*
ข้อถกเถียงว่า ซากดึกดำบรรพ์ที่พบแล้วทั้งหมดได้จัดเข้ากับสปีชีส์นี้อย่างถูกต้องแล้วหรือไม่ ก็ยังดำเนินต่อไป โดยมีนักบรรพมานุษยวิทยาที่มองหน่วยอนุกรมวิธานนี้ว่า เป็นโมฆะ เพราะประกอบด้วยตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ของทั้งสกุล *Australopithecus* และ *Homo*
งานศึกษาปี 2550 ก็ดูจะยืนยันมุมมองว่า *H. habilis* และ *H. erectus* มีชีวิตอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน โดยเป็นสายพันธุ์ที่สืบต่อจากบรรพบุรุษเดียวกัน แทนที่ *H. erectus* จะสืบสายพันธุ์มาจาก *H. habilis*
แต่คำอธิบายที่เป็นไปได้อีกอย่างก็คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง *H. habilis* กับ *H. erectus* เป็นแบบแยกสาย (cladogenetic) ไม่ใช่แบบสายตรง (anagenetic) คือ กลุ่มย่อยของ *H. habilis* เป็นบรรพบุรุษของ *H. erectus* และดังนั้น กลุ่มอื่น ๆ ก็ยังดำรงเป็น *H. habilis* จนกระทั่งสูญพันธุ์

ขนาดสมองเฉลี่ยของมนุษย์กลุ่มนี้อยู่ที่ 610&nbsp;ซม3
โดยมีขนาดระหว่าง 550-687&nbsp;ซม3
ส่วนงานสร้างใหม่เสมือนที่ตีพิมพ์ในปี 2558 ประมาณปริมาตรของภายในกะโหลกระหว่าง 729-824 มล ซึ่งใหญ่กว่าขนาดที่เคยรายงานมาทั้งหมด

ขนาดสมองของ *H. habilis* ที่ 640&nbsp;ซม³ จะใหญ่กว่าของ australopithecine ประมาณ 50% โดยเฉลี่ย แต่ก็ยังเล็กกว่าสมองมนุษย์ปัจจุบันที่ 1,330&nbsp;ซม³ พอสมควร
และตัวเตี้ยกว่ามนุษยปัจจุบัน โดยผู้ชายสูงเฉลี่ยที่ 1.3 เมตร

งานปี 2556 รายงานส่วนหนึ่งของกระดูกขากรรไกรที่มีอายุราว  พบในโบราณสถาน Ledi-Geraru ในบริเวณอะฟาร์ของเอธิโอเปีย
โดยพิจารณาว่า เป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดของสกุล *Homo* ที่พบจนถึงปีนั้น และดูเหมือนจะเป็นซากดึกดำบรรพ์ในระหว่าง *Australopithecus* และ *H. habilis*
เป็นมนุษย์ที่มีชีวิตหลังจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศแบบฉับพลัน ที่สิ่งแวดล้อมแบบป่าและทางน้ำ ได้กลายเป็นทุ่งหญ้าสะวันนาอย่างรวดเร็ว

[thumb|left|200px| แบบถอด[กะโหลกศีรษะของ *Homo habilis* ขวาสุดเป็นของ *Paranthropus boisei* ณ พิพิทธภัณฑสถานอินเดีย ]]
## ซากดึกดำบรรพ์
### OH 62
ชุดซากดึกดำบรรพ์ชุดหนึ่ง คือ OH 62 หรือ "Olduvai Hominid specimen 62" ที่ขุดพบใน Olduvai Gorge ในปี 2529 มีทั้งร่างส่วนบนส่วนล่างที่สำคัญ โดยเฉพาะ กระดูกต้นแขนและกระดูกต้นขา
ซึ่งเป็นการค้นพบที่สร้างความขัดแย้งพอสมควรในช่วงนั้น
การเคลื่อนที่ของ OH 62 ประเมินอาศัยสัดส่วนของแขนขา ซึ่งสัมพันธ์กับการเคลื่อนที่ของไพรเมตที่ยังมีอยู่
โดยงานวิเคราะห์แรก ๆ มุ่งเปรียบเทียบกับ *Australopithecus afarensis* หมายเลข A.L. 288-1 (ที่รู้จักว่า ลูซี่)
และในค่าโดยมาก ไม่ว่าจะวัดหรือประเมิน แขนของ OH 62 จะเท่าหรือเกินของ A.L. 288-1 ในขณะที่ขา (หลัก ๆ ก็คือกระดูกต้นขา) ดูเหมือนจะเล็ก/สั้นกว่า
โดยเฉพาะก็คือ เมื่อประมาณความยาวของกระดูกต้นแขนว่าอยู่ที่ 264 มม. และของกระดูกต้นขาซึ่งสมบูรณ์น้อยกว่าว่า "ไม่มากกว่าของ A.L. 288-1 คือ 280 มม."
ดัชนีกระดูกต้นแขน-กระดูกต้นขาก็จะอยู่ที่ 95% ซึ่งเหมือนกับชิมแปนซีปัจจุบัน (โดยมีดัชนีเฉลี่ยที่ 1.00) มากกว่ามนุษย์ปัจจุบัน (ดัชนีเฉลี่ยที่ 0.72)
ในด้านนี้ กระดูกจึง "ดั้งเดิม (primitive)" กว่า A.L. 288-1 ซึ่งมีดัชนีที่ 0.85

thumb|150px|right|KNM ER 1813
### KNM ER 1813
KNM ER 1813 เป็นกระดูกหุ้มสมองค่อนข้างสมบูรณ์ มีอายุ  ค้นพบที่ Koobi Fora ในเคนยาปี 2516
มีขนาดสมองที่ 510&nbsp;ซม³ ซึ่งไม่น่าทึ่งเท่ากับตัวอย่าง *H. habilis* อื่น ๆ ที่พบ

### OH 24
OH 24 (*Twiggy*) เป็นกระดูกหุ้มสมองที่พิกลพิการมาก มีอายุประมาณ  พบในปี 2511 ที่ Olduvai Gorge แทนซาเนีย
ปริมาตรสมองน้อยกว่า 600&nbsp;ซม³ เล็กน้อย
อนึ่ง หน้ายื่นออกไปน้อยกว่าเมื่อเทียบกับสมาชิกของ australopithecine ที่เก่าแก่กว่า

### OH 7
OH 7 มีอายุ  พบโดยแมรี่และหลุยส์ ลีกคีในปี 2503 ที่ Olduvai Gorge แทนซาเนีย
เป็นกระดูกขากรรไกรส่วนล่างพร้อมกับฟัน
เนื่องจากขนาดฟันเล็ก นักวิจัยประมาณว่า เด็กชายผู้นี้มีปริมาตรสมองที่ 363&nbsp;ซม³
ขากรรไกรนี้พร้อมกับชิ้นส่วนกว่า 20 ชิ้นจากมือซ้ายที่พบด้วยกัน 
ต่อมาได้ใช้เป็นซากดึกดำบรรพ์ต้นแบบ

มือของ OH 7 บวกกับลักษณะต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กับการจับที่แม่นยำ และกับการปรับตัวเนื่องกับการปีน
เข้ากันได้ดีกับสัดส่วนขาคล้ายมนุษย์ที่ค่อนข้างยาว และอัตราแขน-ขาที่คล้ายกับชิมแปนซีมากกว่า

### KNM ER 1805
KNM ER 1805 เป็นตัวอย่างของ *H. habilis* ผู้หใญ่ประกอบด้วยชิ้นส่วนกระดูกหุ้มสมอง 3 ชิ้นมีอายุ  พบที่ Koobi Fora เคนยา
ข้อสมมุติอื่น ๆ ที่เคยมีกับตัวอย่างนี้ก็คือมันเป็นของ *[[H. erectus]]* 
อาศัยความยื่นของคางและรูปร่างกระดูกหุ้มสมองโดยทั่วไป

## อาหาร
ตามการวิเคราะห์การสึกหรอของเนื้อฟันระดับไมโคร (microwear-texture analysis) *Homo habilis* (รวมมนุษย์สกุล *Homo* ต้น ๆ ทั้งหมด) ไม่น่าจะเจาะจงทานอาหารที่เหนียวหรือแข็งมาก
ความสึกหรอที่พบโดยเฉลี่ยอยู่ระหว่างสัตว์ที่กินอาหารเหนียวแข็งและที่กินใบพืชเป็นอาหาร
ค่าเหล่านี้มาจากการวิเคราะห์เปอร์เซ็นต์ของผิวฟันที่มีหลุมรูเล็ก ๆ (คือความถี่และความลึกจากความเสียหายต่อฟันเพราะทานอาหารบางอย่าง)
เป็นวิธีการที่ใช้บ่อย และดังนั้นจึงได้การยอมรับอย่างกว้างขวางว่า เป็นตัวบ่งชี้การทานอาหารบางชนิด
ค่าชี้ว่า *Homo habilis* เป็นมนุษย์ที่ทานอาหารทั่วไปเพิ่มขึ้น โดยทั่วไปเป็นอาหารของสัตว์กินทั้งพืชและสัตว์
## การตีความ
*H. habilis* เชื่อว่าเป็นผู้ใช้เทคโนโลยีเครื่องมือหินแบบ Olduwan
เพื่อฆ่าและแล่หนังสัตว์
เป็นเครื่องมือที่ล้ำหน้ากว่าเครื่องมืออื่น ๆ ที่เคยใช้มาทั้งหมด ทำให้ได้เปรียบในการอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ก่อนหน้านี้ยากเกินสำหรับสัตว์อันดับวานร
*H. habilis* จะเป็นสายพันธุ์มนุษย์แรกที่สามารถใช้เครื่องมือหินหรือไม่ ยังเป็นเรื่องไม่ชัดเจนเพราะแม้แต่ *Australopithecus garhi* ซึ่งมีอายุประมาณ 2.6 ล้านปีก่อน ก็ยังพบพร้อมกับเครื่องมือหินด้วย

ขนาดข้อต่อของแขนขาของมนุษย์จำพวกนี้คล้ายกับ *A. afarensis* มากกว่ามนุษย์พวกอื่น ๆ
ซึ่งอาจแสดงนัยว่า บางที *H. sapiens* อาจไม่คล้ายกับมนุษย์พวกนี้จริง ๆ ตามที่เสนอ
สัดส่วนร่างกายของมนุษย์พวกนี้สมกับกะโหลกศีรษะและฟัน และแสดงความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับ *H. erectus*

thumb|left|200px| ใบหน้าโดยประมาณของ ''Homo habilis''
ผู้ชำนาญการโดยมากสมมุติว่า ทั้งเชาว์ปัญญาและโครงสร้างทางสังคมของมนุษย์กลุ่มนี้ ซับซ้อนกว่าของ australopithecine หรือลิงชิมแปนซีโดยทั่วไป
*H. habilis* ใช้เครื่องมือโดยหลักเพื่อหากินซากสัตว์ เช่น ตัดเนื้อออกจากซากสัตว์ ไม่ใช่เพื่อป้องกันตัวหรือล่าสัตว์
อย่างไรก็ดี แม้ว่าจะใช้เครื่องมือ มนุษย์กลุ่มนี้ก็ยังไม่ชำนาญการล่าสัตว์เหมือนกับมนุษย์กลุ่มอื่น ๆ เพราะหลักฐานดึกดำบรรพ์จำนวนมากแสดงว่า มนุษย์กลุ่มนี้เป็นอาหารของสัตว์ล่าเหยื่อขนาดใหญ่ เช่น เสือเขี้ยวดาบสกุล *Dinofelis* ซึ่งมีขนาดพอ ๆ กับเสือจากัวร์ (ใหญ่ที่สุด 135 กก. ยาวจากจมูกถึงปลายหาง 2.7 เมตร)

มนุษย์กลุ่มนี้อยู่กับไพรเมตคล้ายมนุษย์อื่น ๆ รวมทั้ง *Paranthropus boisei* ที่บางกลุ่มอยู่ได้เป็นพัน ๆ ปี
แต่อาจเป็นเพราะนวัตกรรมทางเทคโนโลยีและการทานอาหารที่เฉพาะเจาะจงน้อยกว่า *H. habilis* จึงได้กลายเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์สปีชีส์ต่าง ๆ จำนวนหนึ่ง เทียบกับ *P. boisei* และ robust australopithecine ที่หายไปจากบันทึกซากดึกดำบรรพ์
และยังอาจอยู่ร่วมกัน *H. erectus* ในแอฟริกาเป็นเวลากว่า 500,000 ปี

## ดูเพิ่ม
* รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์ พร้อมรูป

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

**Early Humans* (Roy A. Gallant) /Copyright 2000 ISBN 0-7614-0960-2
**The Making of Mankind*, Richard E. Leakey, Elsevier-Dutton Publishing Company, Inc., Copyright 1981, ISBN 0-525-15055-2, LC Catalog Number 81-664544.
**[http://www.clas.ufl.edu/users/krigbaum/proseminar/leakey_etal_nature_1964.pdf A New Species of Genus Homo from Olduvai Gorge]* (PDF), L.S.B. Leakey; P.V. Tobias; J.R. Napier, *Current Anthropology*, Vol.6, No.4, (Oct 1965)
**[http://www.nature.com/polopoly_fs/1.14957!/menu/main/topColumns/topLeftColumn/pdf/508031a.pdf Fifty Years After Homo habilis]* (PDF), Bernard Wood, Nature, Vol. 508, (3 April 2014)
**[http://onlinelibrary.wiley.com/store/10.1002/ajpa.20907/asset/20907_ftp.pdf?v=1&t=igb2ku48&s=a5e01499005d78843f95f95616546df21ff8ba27 Relative Limb Strength and Locomotion in Homo habilis]* (PDF), Christopher Ruff, American Journal of Physical Anthropology 138:90-100 (2009)
* Archaeology Info 
* MNSU
* ''Homo habilis'' - The Smithsonian Institution's Human Origins Program
* BBC:Food for thought
* Human Timeline (Interactive) - Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

หมวดหมู่:ยุคหินเก่าล่าง
หมวดหมู่:ยุคหินเก่า
หมวดหมู่:ยุคหิน
หมวดหมู่:สมัยไพลสโตซีน
หมวดหมู่:สปีชีส์ยุคต้น ๆ ในสกุลโฮโม
หมวดหมู่:Hominini
หมวดหมู่:Homininae
หมวดหมู่:บรรพมานุษยวิทยา
หมวดหมู่:ซากดึกดำบรรพ์
หมวดหมู่:ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
หมวดหมู่:ชีววิทยาวิวัฒนาการ
หมวดหมู่:ประเทศแทนซาเนียยุคก่อนประวัติศาสตร์
หมวดหมู่:ประเทศเคนยายุคก่อนประวัติศาสตร์
หมวดหมู่:ไพรเมตในสมัยไพลสโตซีน