ความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ

**ความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ** (บางครั้งเรียกว่า **ความสัมพันธ์แผ่นดินใหญ่–ไต้หวัน** **ความสัมพันธ์จีน–ไต้หวัน** หรือ **ความสัมพันธ์สาธารณรัฐประชาชนจีน–สาธารณรัฐจีน**) เป็นความสัมพันธ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจระหว่างประเทศจีน (อย่างเป็นทางการคือสาธารณรัฐประชาชนจีน) และประเทศไต้หวัน (อย่างเป็นทางการคือสาธารณรัฐจีน) บริเวณช่องแคบไต้หวัน ด้วยข้อขัดแย้งที่มีอยู่ในปัจจุบันเกี่ยวกับสถานะของไต้หวันและปัญหาความชอบธรรมของจีน ทั้งสองฝ่ายจึงไม่ได้นิยามความสัมพันธ์นี้ว่าเป็นความสัมพันธ์ทางการทูต

ความสัมพันธ์มีความซับซ้อนและเป็นที่ถกเถียงด้วยข้อพิพาทเกี่ยวกับสถานภาพทางการเมืองของไต้หวันหลังฝ่ายบริหารของเกาะถูกโอนจากญี่ปุ่นไปยังสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 1945 และการแยกตัวระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 1949 อันเป็นผลมาจากการล่าถอยของสาธารณรัฐจีนไปยังเกาะแห่งนี้หลังจากพ่ายแพ้ในสงครามกลางเมืองจีน คำถามสำคัญคือรัฐบาลทั้งสองยังคงอยู่ในสถานะสงครามกลางเมืองเหนือหลักการจีนเดียว โดยแต่ละฝ่ายยึดครองหนึ่งในสอง "ภูมิภาค" หรือส่วนหนึ่งของประเทศเดียวกัน (เช่น "หนึ่งชาติ สองรัฐ") หรือไม่; พวกเขาสามารถรวมชาติภายใต้กรอบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ได้หรือไม่; หรือตอนนี้ทั้งสองเป็นประเทศที่แยกจากกัน (ไม่ว่าจะในฐานะสองจีน หรือในฐานะ "หนึ่งจีน หนึ่งไต้หวัน") สำนวนภาษาอังกฤษ "cross-strait relations" ถือเป็นคำที่เป็นกลางซึ่งเลี่ยงการอ้างถึงสถานภาพทางการเมืองของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

หลังการยอมจำนนของญี่ปุ่นเมื่อสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองใน ค.ศ. 1945 ฝ่ายบริหารของไต้หวันได้ถูกโอนจากจักรวรรดิญี่ปุ่น (ซึ่งได้ผนวกไต้หวันเป็นทรัพย์สินจากการสงครามผ่านสงครามจีน–ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง) ไปยังสาธารณรัฐจีน ซึ่งเป็นหนึ่งใน "สี่มหาอำนาจ" ของฝ่ายสัมพันธมิตร แม้จะยังมีคำถามเกี่ยวกับถ้อยคำทางกฎหมายที่ใช้ในสนธิสัญญาซานฟรานซิสโก ใน ค.ศ. 1949 เมื่อสงครามกลางเมืองจีนเปลี่ยนไปในทิศทางที่เอื้อต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) อย่างเด็ดขาด รัฐบาลสาธารณรัฐจีนนำโดยก๊กมินตั๋ง (KMT) ได้อพยพไปยังไต้หวันและสถาปนาเมืองหลวงชั่วคราวในไทเป ในขณะที่ยังคงอ้างว่าเป็นรัฐบาลที่ชอบธรรมของจีนทั้งหมด เหมา เจ๋อตง ประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน ประกาศสถาปนารัฐบาลประชาชนกลางโดยมีปักกิ่งเป็นเมืองหลวง และกองทัพปลดปล่อยประชาชน (PLA) ได้พิชิตและปราบปรามทั่วแผ่นดินใหญ่ของจีนในเวลาต่อมา แม้ความพยายามในการยกพลขึ้นบกที่จินเหมินจะล้มเหลวอย่างหายนะ การปะทุอย่างกะทันหันของสงครามเกาหลี และการมีส่วนร่วมของอเมริกาในเวลาต่อมาได้หยุดแผนการใด ๆ ที่จะรุกรานไต้หวัน ทั้งสองฝ่ายเข้าสู่ภาวะชะงักงันและพักรบโดยพฤตินัยเป็นเวลาหลายทศวรรษ โดยมีการปะทะกันทางเรือและการระดมยิงปืนใหญ่ใส่เกาะเป็นระยะ ๆ แต่ไม่มีการลงนามในความตกลงการสงบศึกหรือสนธิสัญญาสันติภาพ และข้อถกเถียงยังคงดำเนินต่อไปว่าสงครามกลางเมืองได้สิ้นสุดลงตามกฎหมายแล้วหรือไม่

นับตั้งแต่นั้นมา ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐบาลในปักกิ่งและไทเปมีลักษณะของการติดต่อที่จำกัด ความตึงเครียด และความไม่มั่นคง ในช่วงปีแรก ๆ ความขัดแย้งทางทหารยังคงดำเนินต่อไป ในขณะที่ทางการทูตรัฐบาลทั้งสองต่างแข่งขันกันเพื่อเป็น "รัฐบาลที่ชอบธรรมของจีน" นับตั้งแต่การเปลี่ยนเป็นประชาธิปไตยของไต้หวัน คำถามเกี่ยวกับสถานภาพทางการเมืองและกฎหมายของไต้หวันได้เปลี่ยนจุดมุ่งหมายไปสู่การเลือกระหว่างการรวมทางการเมืองกับแผ่นดินใหญ่หรือเอกราชไต้หวันโดยนิตินัย สาธารณรัฐประชาชนจีนยังคงเป็นปฏิปักษ์ต่อการประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการและคงคำอ้างสิทธิ์เหนือไต้หวัน โดยอ้างสถานะของตนในฐานะรัฐบาลที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลเพียงแห่งเดียวของจีนทั้งหมด นับตั้งแต่ข้อมติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติที่ 2758 ใน ค.ศ. 1971

การบริหารความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบของทั้งสองฝ่ายเป็นอิสระจากระบบทางการทูตอย่างเป็นทางการ รัฐบาลไต้หวันตั้งสภากิจการแผ่นดินใหญ่ (Mainland Affairs Council) นำโดยสภาบริหาร (Executive Yuan) และจีนตั้งสำนักงานกิจการไต้หวัน (Taiwan Affairs Office) ทั้งในสภาแห่งรัฐ (State Council) และคณะกรรมการศูนย์กลางพรรคคอมมิวนิสต์จีน ในขณะที่หน่วยงานตัดสินใจสูงสุดคือคณะผู้นำกลางด้านกิจการไต้หวัน (Central Leading Group for Taiwan Affairs) ของพรรคคอมมิวนิสต์จีน การสื่อสารระหว่างทั้งสองฝ่ายเป็นไปผ่านสถาบันกึ่งทางการสองแห่ง ได้แก่ มูลนิธิแลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบ (Straits Exchange Foundation) โดยฝ่ายสาธารณรัฐจีน และสมาคมความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบไต้หวัน (Association for Relations Across the Taiwan Straits) โดยฝ่ายสาธารณรัฐประชาชนจีน

## ประวัติศาสตร์
### ลำดับเหตุการณ์

**ผู้นำของทั้งสองรัฐบาล**

ImageSize  = width:900 height:auto barincrement:70
PlotArea   = left:150 right:100 bottom:80 top:0

DateFormat  = dd/mm/yyyy
Define $now = 31/12/2026
Period      = from:01/01/1950 till:$now
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:5 start:01/01/1950
ScaleMinor  = unit:year increment:1 start:01/01/1950
Legend = orientation:horizontal position:bottom

Colors =
  id:ccp  value:coral  legend:Chinese_Communist_Party_(CCP)
  id:kmt  value:powderblue  legend:Kuomintang_(KMT)
  id:dpp  value:drabgreen  legend:Democratic_Progressive_Party_(DPP)

BarData =
 bar:cn text:PRC_(Mainland_China)
 bar:tw text:ROC_(Taiwan)

PlotData=
  align:center mark:(line,black)
  bar:cn
  from: 15/11/2012 till: $now  text:"Xi_Jinping"  color:ccp
  from: 15/11/2002 till: 15/11/2012  text:"Hu_Jintao"  color:ccp
  from: 09/11/1989 till: 15/11/2002  text:"Jiang_Zemin"  color:ccp
  from: 22/12/1978 till: 09/11/1989  text:"Deng_Xiaoping"  color:ccp
  from: 09/09/1976 till: 22/12/1978  text:"Hua_Guofeng"  color:ccp
  from: 01/01/1950 till: 09/09/1976  text:"Mao_Zedong"  color:ccp
  bar:tw
  from: 20/05/2024  till: $now  text:"Lai_Ching-te"  color:dpp 
  from: 20/05/2016  till: 20/05/2024 text:"Tsai_Ing-wen"  color:dpp 
  from: 20/05/2008  till: 20/05/2016  text:"Ma_Ying-jeou"  color:kmt
  from: 20/05/2000  till: 20/05/2008  text:"Chen_Shui-bian"  color:dpp
  from: 13/01/1988  till: 20/05/2000  text:"Lee_Teng-hui"  color:kmt
  from: 20/05/1978  till: 13/01/1988  text:"Chiang_Ching-kuo"  color:kmt
  from: 05/04/1975  till: 20/05/1978  text:"Yen_Chia-kan"  color:kmt
  from: 01/01/1950  till: 05/04/1975  text:"Chiang_Kai-shek"  color:kmt


### ก่อน ค.ศ. 1949
[thumb|upright=1.5|ดินแดนที่บริหารจัดการโดยรัฐบาลสองแห่งที่ใช้ชื่อจีนอย่างเป็นทางการในปัจจุบัน: [สาธารณรัฐประชาชนจีน (PRC, สีม่วง) และสาธารณรัฐจีน (ROC, สีส้ม) โดย PRC ปกครองจีนแผ่นดินใหญ่ (รวมถึงฮ่องกง, มาเก๊า และเกาะไหหลำ) ในขณะที่ ROC ปกครองเกาะไต้หวัน (รวมถึงจินเหมิน, หมู่เกาะมาสือ, หมู่เกาะปราตัส รวมถึงเกาะไท่ผิงและแนวปะการังจงโจวในหมู่เกาะสแปรตลี)]]

ประวัติศาสตร์ยุคแรกของความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบเกี่ยวข้องกับการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ผู้คน และเทคโนโลยี อย่างไรก็ตาม ไม่ปรากฏว่ามีราชวงศ์จีนใดรวมไต้หวันเข้าเป็นส่วนหนึ่งอย่างเป็นทางการในสมัยโบราณ ในคริสต์ศตวรรษที่ 16 และ 17 ไต้หวันเริ่มได้รับความสนใจจากนักสำรวจชาวโปรตุเกส ตามด้วยชาวเนเธอร์แลนด์และสเปน หลังจากชาวดัตช์สถาปนาถิ่นฐานแห่งแรกในไต้หวันเมื่อ ค.ศ. 1624 ต่อมาใน ค.ศ. 1662 พวกเขาพ่ายแพ้แก่เจิ้ง เฉิงกง (โกซิงกา) ผู้จงรักภักดีต่อราชวงศ์หมิงใต้ ซึ่งได้ขับไล่ชาวดัตช์ออกไปและสถาปนาระบอบการปกครองของชาวจีนฮั่นแห่งแรกขึ้นในไต้หวัน ทายาทของเจิ้ง เฉิงกงใช้ไต้หวันเป็นฐานที่มั่นในการโจมตีจีนแผ่นดินใหญ่เพื่อต่อต้านราชวงศ์ชิงที่นำโดยชาวแมนจู ก่อนที่ทายาทรุ่นต่อมาจะพ่ายแพ้ต่อกองกำลังราชวงศ์ชิงใน ค.ศ. 1683 ส่งผลให้ไต้หวันถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของมณฑลฝูเจี้ยนใน ค.ศ. 1684

เมื่อมหาอำนาจอื่นเริ่มให้ความสนใจไต้หวันมากขึ้นเนื่องจากตำแหน่งทางยุทธศาสตร์และทรัพยากรในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ฝ่ายบริหารจึงเริ่มดำเนินนโยบายสร้างความทันสมัย ต่อมาใน ค.ศ. 1887 ได้มีพระบรมราชโองการประกาศจัดตั้งมณฑลฝูเจี้ยน-ไต้หวันขึ้น อย่างไรก็ตาม ความเสื่อมถอยของราชวงศ์ชิงเกิดขึ้นรวดเร็วกว่าการพัฒนาไต้หวัน และใน ค.ศ. 1895 ภายหลังความพ่ายแพ้ในสงครามจีน-ญี่ปุ่นครั้งที่หนึ่ง รัฐบาลราชวงศ์ชิงได้ลงนามยกไต้หวันให้แก่ญี่ปุ่นอย่างถาวร กลุ่มผู้จงรักภักดีต่อราชวงศ์ชิงได้รวมตัวกันต่อต้านการปกครองของญี่ปุ่นในช่วงสั้น ๆ ภายใต้ชื่อ "สาธารณรัฐฟอร์โมซา" แต่ถูกทางการญี่ปุ่นปราบปรามอย่างรวดเร็ว

ญี่ปุ่นปกครองไต้หวันจนถึง ค.ศ. 1945 ในฐานะส่วนหนึ่งของจักรวรรดิญี่ปุ่น ไต้หวันถือเป็นเขตอำนาจต่างประเทศเมื่อเทียบกับราชวงศ์ชิงจนถึง ค.ศ. 1912 และต่อมากับสาธารณรัฐจีนในช่วงที่เหลือของการปกครองโดยญี่ปุ่น ระหว่าง ค.ศ. 1928 ถึง ค.ศ. 1942 พรรคคอมมิวนิสต์จีน (CCP) เคยยืนหยัดว่าไต้หวันเป็นชาติที่แยกเอกราชออกไป ในการสัมภาษณ์กับเอดการ์ สโนว์ เมื่อ ค.ศ. 1937 เหมารว็อเต๋อ ระบุว่า "เราจะมอบความช่วยเหลืออย่างกระตือรือร้นแก่พวกเขา (ชาวเกาหลี) ในการต่อสู้เพื่อเอกราช สิ่งเดียวกันนี้ใช้กับไต้หวันด้วย"

ใน ค.ศ. 1945 ญี่ปุ่นพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่สองและยอมจำนนต่อกองกำลังสัมพันธมิตรในไต้หวัน โดยสาธารณรัฐจีนซึ่งขณะนั้นปกครองโดยพรรคก๊กมินตั๋ง (KMT) ได้เข้าควบคุมเกาะไต้หวัน ช่วงเวลาการปกครองของก๊กมินตั๋งเหนือประเทศจีนหลังสงคราม (ค.ศ. 1945–1949) เต็มไปด้วยความขัดแย้งในไต้หวันระหว่างผู้อยู่อาศัยในท้องถิ่นและอำนาจใหม่ของก๊กมินตั๋ง ชาวไต้หวันได้ก่อจลาจลเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1947 แต่การลุกฮือถูกปราบปรามอย่างรุนแรงโดยกองทัพก๊กมินตั๋ง ซึ่งเหตุการณ์นี้ได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของขบวนการเรียกร้องเอกราชไต้หวัน

ต่อมาประเทศจีนตกอยู่ในภาวะสงครามกลางเมืองเต็มรูปแบบ จนกระทั่งใน ค.ศ. 1949 ความขัดแย้งได้ดำเนินมาถึงจุดที่พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้เปรียบอย่างเด็ดขาดเหนือพรรคก๊กมินตั๋ง เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ค.ศ. 1949 ประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน เหมารว็อเต๋อ ได้ประกาศสถาปนาสาธารณรัฐประชาชนจีน (PRC) ขึ้น ณ กรุงปักกิ่ง รัฐบาลสาธารณรัฐจีนจึงได้ถอยร่นไปยังไต้หวัน และประกาศให้ไทเปเป็นเมืองหลวงชั่วคราวในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1949

### จากการคุมเชิงทางทหารสู่สงครามทางการทูต (ค.ศ. 1949–1979)
ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1949 ความพยายามของสาธารณรัฐประชาชนจีนในการยึดครองเกาะจินเหมินภายใต้การควบคุมของสาธารณรัฐจีนถูกขัดขวางในยุทธการที่กู่หนิงโถว ส่งผลให้การรุกคืบของกองทัพปลดแอกประชาชน (PLA) ไปยังไต้หวันต้องหยุดชะงักลง ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1949 กองกำลังสาธารณรัฐจีนสามารถต้านทานสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ในยุทธการที่เกาะเติงปู้ แต่ในภายหลังถูกบังคับให้ถอยร่นหลังจากสาธารณรัฐประชาชนจีนสามารถสถาปนาอำนาจครองอากาศได้สำเร็จ อย่างไรก็ตาม ปฏิบัติการสะเทินน้ำสะเทินบกอื่น ๆ ของสาธารณรัฐประชาชนจีนใน ค.ศ. 1950 ประสบความสำเร็จมากกว่า นำไปสู่การยึดครองเกาะไหหลำ หมู่เกาะว่านซานนอกชายฝั่งมณฑลฝูเจี้ยน และเกาะโจวชานนอกชายฝั่งมณฑลเจ้อเจียง นอกจากนี้สาธารณรัฐประชาชนจีนยังประสบความสำเร็จเพิ่มเติมในยุทธการที่เกาะตงซานและยุทธการที่เกาะหนานเผิง

ในระหว่างกระบวนการสูญเสียจีนแผ่นดินใหญ่ รัฐบาลสาธารณรัฐจีนได้ประกาศ "นโยบายปิดล้อม" ท่าเรือของจีน และกองทัพเรือได้พยายามสกัดกั้นเรือต่างชาติทุกลำ การดำเนินการนี้ยังส่งผลให้การสัญจรโดยตรงระหว่างจีนตอนเหนือและตอนใต้ถูกตัดขาด ในส่วนของจีนแผ่นดินใหญ่ รัฐบาลสาธารณรัฐจีนได้ส่งฝูงบินเข้าปฏิบัติการโจมตีทางอากาศในเซี่ยงไฮ้หลายครั้ง ในขณะเดียวกัน ทหารกองทัพก๊กมินตั๋งประมาณ 12,000 นายได้ถอยร่นไปยังประเทศพม่า ซึ่งพวกเขาได้ดำเนินการสู้รบแบบกองโจรเข้าไปยังจีนตอนใต้ในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1950

thumb|left|เรือยูเอสเอส คาร์เพนเทอร์ (USS Carpenter) ระหว่างการลาดตระเวนในช่องแคบไต้หวัน เมื่อวันที่ 20 สิงหาคม ค.ศ. 1953
ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่คาดการณ์ว่ารัฐบาลของเจียง ไคเชก จะล่มสลายในที่สุดจากการรุกรานของคอมมิวนิสต์ และในเบื้องต้นสหรัฐอเมริกาไม่ได้แสดงความสนใจที่จะสนับสนุนรัฐบาลสาธารณรัฐจีนในการสู้รบครั้งสุดท้าย อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิงเมื่อเกิดสงครามเกาหลีในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1950 ในจุดนี้ สหรัฐอเมริกาเห็นว่าการยอมให้คอมมิวนิสต์ได้รับชัยชนะเหนือเจียง ไคเชก อย่างเบ็ดเสร็จนั้นเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ในทางเมือง ประธานาธิบดีแฮร์รี เอส. ทรูแมน จึงได้สั่งการให้กองเรือที่เจ็ดของสหรัฐเข้าสู่ช่องแคบไต้หวัน กองเรือสหรัฐได้ขัดขวางการรุกรานไต้หวันของคอมมิวนิสต์ และสาธารณรัฐประชาชนจีนตัดสินใจส่งกองกำลังไปยังเกาหลีในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1950 แม้สาธารณรัฐจีนจะเสนอตัวเข้าร่วมในสงครามเกาหลีแต่ได้ถูกปฏิเสธ การสู้รบบนเกาะชายฝั่งของจีนแผ่นดินใหญ่ยังคงดำเนินต่อไป โดยใน ค.ศ. 1952 สาธารณรัฐจีนได้รับชัยชนะในยุทธการที่เกาะหนานรื่อด้วยความสนับสนุนจากสหรัฐอเมริกา และใน ค.ศ. 1953 ฝ่ายคอมมิวนิสต์ได้รับชัยชนะในยุทธการที่หมู่เกาะหนานเผิง ยุทธการที่หมู่เกาะต้าลู่ชาน และการรบที่เกาะตงซาน เมื่อสิ้นสุดสงครามเกาหลี ประมาณสองในสามของเชลยศึกทหารจีนคอมมิวนิสต์ ซึ่งหลายคนเคยเป็นทหารก๊กมินตั๋งมาก่อน ได้เลือกที่จะถูกส่งตัวไปยังไต้หวันแทนที่จะกลับไปยังจีนแผ่นดินใหญ่

[thumb|right|[ช่องแคบไต้หวัน]]
แม้ว่าสหรัฐอเมริกาจะมองว่าเกาะเหล่านี้เป็นภาระทางทหาร แต่สาธารณรัฐจีนกลับมองว่าเกาะที่เหลืออยู่ในมณฑลฝูเจี้ยนมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทัพในอนาคตเพื่อเอาชนะสาธารณรัฐประชาชนจีนและยึดคืนจีนแผ่นดินใหญ่ เมื่อวันที่ 3 กันยายน ค.ศ. 1954 วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่หนึ่งได้เริ่มต้นขึ้นเมื่อกองทัพปลดแอกประชาชนเริ่มระดมยิงปืนใหญ่เข้าใส่จินเหมินและข่มขู่ว่าจะยึดหมู่เกาะต้าเฉิน ต่อมาในวันที่ 19 มกราคม ค.ศ. 1955 กองทัพปลดแอกประชาชนได้เข้ายึดหมู่เกาะอี๋เจียงซานที่อยู่ใกล้เคียง ส่งผลให้กองกำลังรักษาการณ์ของสาธารณรัฐจีนทั้ง 720 นายเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บในการป้องกันเกาะ เหตุการณ์นี้ทำให้สภาคองเกรสแห่งสหรัฐอเมริกาผ่านมติฟอร์โมซา ค.ศ. 1955 ให้อำนาจประธานาธิบดีในการปกป้องเกาะนอกชายฝั่งของสาธารณรัฐจีน วิกฤตการณ์ครั้งที่หนึ่งสิ้นสุดลงในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1955 เมื่อกองทัพปลดแอกประชาชนยุติการระดมยิง โดยวิกฤตการณ์นี้ถูกปิดฉากลงระหว่างการประชุมการประชุมบันดุง ซึ่งในที่ประชุมนั้น สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ประกาศหลักสันติภาพ 5 ประการ โดยนายกรัฐมนตรีโจว เอินไหล ได้กล่าวต่อสาธารณะว่า "ประชาชนชาวจีนไม่ต้องการทำสงครามกับสหรัฐอเมริกา รัฐบาลจีนยินดีที่จะนั่งลงเพื่อหารือเกี่ยวกับประเด็นการผ่อนคลายความตึงเครียดในตะวันออกไกล โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเด็นการผ่อนคลายความตึงเครียดในพื้นที่ไต้หวัน" หลังจากนั้นได้มีการเจรจากับสหรัฐอเมริกาเป็นเวลาสองรอบ แม้ว่าจะไม่มีการบรรลุข้อตกลงใด ๆ ในประเด็นไต้หวันก็ตาม

วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สองเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 23 สิงหาคม ค.ศ. 1958 ด้วยการปะทะกันทางอากาศและทางเรือระหว่างกองกำลังทหารของสาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีน นำไปสู่การระดมยิงปืนใหญ่อย่งหนักใส่เกาะจินเหมิน (โดยสาธารณรัฐประชาชนจีน) และเซียเหมิน (โดยสาธารณรัฐจีน) ก่อนจะสิ้นสุดลงในเดือนพฤศจิกายนของ ค.ศ. เดียวกัน เรือตรวจการณ์ของกองทัพปลดแอกประชาชนได้ปิดล้อมเกาะเพื่อไม่ให้เรือส่งกำลังบำรุงของสาธารณรัฐจีนเข้าถึงได้ แม้ว่าสหรัฐอเมริกาจะปฏิเสธข้อเสนอของเจียง ไคเชก ในการทิ้งระเบิดใส่ฐานปืนใหญ่ของจีน แต่สหรัฐฯ ได้เร่งดำเนินการจัดส่งเครื่องบินขับไล่และขีปนาวุธต่อต้านอากาศยานให้แก่สาธารณรัฐจีนอย่างรวดเร็ว รวมถึงจัดหาเรือจู่โจมสะเทินน้ำสะเทินบกเพื่อใช้ในการส่งกำลังบำรุง เนื่องจากมีเรือรบของสาธารณรัฐจีนที่ถูกยิงจมขวางทางเข้าท่าเรืออยู่ เมื่อวันที่ 7 กันยายน สหรัฐฯ ได้ส่งเรือคุ้มกันขบวนเรือส่งกำลังบำรุงของสาธารณรัฐจีน ซึ่งทางสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ละเว้นจากการระดมยิง ต่อมาในวันที่ 25 ตุลาคม สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ประกาศ "การหยุดยิงในวันคู่" โดยกองทัพปลดแอกประชาชนจะระดมยิงใส่จินเหมินเฉพาะในวันคี่เท่านั้น

[upright=1.1|thumb|ประธานาธิบดีสหรัฐ [ดไวต์ ดี. ไอเซนฮาวร์ ขณะนั่งรถร่วมกับประธานาธิบดี เจียง ไคเชก โบกมือให้กับผู้มาต้อนรับระหว่างการไปเยือนไทเป ไต้หวัน ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1960]]
[upright=1.1|thumb|ประธานาธิบดีสหรัฐ [ริชาร์ด นิกสัน จับมือกับนายกรัฐมนตรี โจว เอินไหล ระหว่างการไปเยือนปักกิ่ง ประเทศจีน ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1972]]
หลังจากคริสต์ทศวรรษ 1950 "สงคราม" ได้กลายเป็นสัญลักษณ์มากกว่าการสู้รบจริง โดยปรากฏในรูปแบบของการระดมยิงปืนใหญ่สลับหยุดเป็นพัก ๆ ไปยังจินเหมิน ในช่วงหลายปีต่อมา กระสุนจริงถูกแทนที่ด้วยใบปลิวโฆษณาชวนเชื่อ ครั้งหนึ่งสาธารณรัฐจีนเคยริเริ่มแผนกว๋อกวาง ซึ่งเป็นแผนการยึดคืนจีนแผ่นดินใหญ่ แต่โครงการดังกล่าวประสบความล้มเหลวในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1960 และการระดมยิงได้สิ้นสุดลงในที่สุดหลังจากการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างสาธารณรัฐประชาชนจีนและสหรัฐอเมริกา ทั้งนี้ สาธารณรัฐประชาชนจีนและสาธารณรัฐจีนไม่เคยลงนามในข้อตกลงหรือสนธิสัญญาใด ๆ เพื่อยุติสงครามอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ยังมีการแปรพักตร์เกิดขึ้นเป็นระยะจากทั้งสองฝ่าย

จนกระทั่งคริสต์ทศวรรษ 1970 สาธารณรัฐจีนได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติจากประเทศส่วนใหญ่ในโลก ในขณะที่รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนได้รับการยอมรับจากประเทศในกลุ่มตะวันออก สมาชิกขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด และประเทศในกลุ่มตะวันตกบางแห่ง ทั้งสองรัฐบาลต่างอ้างตนว่าเป็นรัฐบาลที่ชอบด้วยกฎหมายเพียงหนึ่งเดียวของจีน และแต่ละฝ่ายต่างเรียกอีกฝ่ายว่าเป็น "โจร" การโฆษณาชวนเชื่อเรื่องสงครามกลางเมืองได้แทรกซึมอยู่ในหลักสูตรการศึกษาของทั้งสองฝ่าย นอกจากนี้ สาธารณรัฐจีนยังได้ปราบปรามการแสดงออกใด ๆ ที่สนับสนุนอัตลักษณ์ของไต้หวันหรือการแยกตัวเป็นเอกราชอย่างเข้มงวด

สาธารณรัฐจีนเป็นตัวแทนของจีนในสหประชาชาติจนถึง ค.ศ. 1971 เมื่อสาธารณรัฐประชาชนจีนเข้าสวมสิทธิ์ในที่นั่งของสหประชาชาติแทนที่สาธารณรัฐจีน

### การผ่อนคลายความสัมพันธ์ (ค.ศ. 1979–1999)
หลังจากสหรัฐอเมริกาให้การยอมรับสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างเป็นทางการและตัดความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการกับสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 1979 สาธารณรัฐประชาชนจีนภายใต้การนำของเติ้ง เสี่ยวผิง ได้เปลี่ยนยุทธศาสตร์จากการปลดปล่อยไต้หวันเป็นการรวมชาติอย่างสันติ สาธารณรัฐประชาชนจีนได้ลดระดับถ้อยคำที่รุนแรงลง โดยเปลี่ยนมาใช้คำว่า "เจ้าหน้าที่ไต้หวัน" แทนคำว่า "กลุ่มก้อนของเจียง" และใช้คำว่า "การรวมชาติอย่างสันติ" แทนคำว่า "การปลดปล่อยไต้หวัน" ใน "สารเนื่องในโอกาสวันขึ้นปีใหม่ถึงเพื่อนร่วมชาติในไต้หวัน" เมื่อวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1979 คณะกรรมการประจำสภาประชาชนแห่งชาติ (NPC) ระบุว่า สาธารณรัฐประชาชนจีนจะ "พิจารณาความเป็นจริงในปัจจุบันในการบรรลุภารกิจอันยิ่งใหญ่ของการรวมชาติมาตุภูมิ และเคารพสถานะที่เป็นอยู่บนเกาะไต้หวันรวมถึงความคิดเห็นของประชาชนทุกสาขาอาชีพที่นั่น พร้อมทั้งใช้นโยบายและมาตรการที่สมเหตุสมผลในการแก้ไขปัญหาการรวมชาติ เพื่อไม่ให้ประชาชนชาวไต้หวันต้องเผชิญกับความสูญเสียใด ๆ"

เติ้ง เสี่ยวผิง ได้เสนอแบบจำลองสำหรับการรวมไต้หวันเข้ากับสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งให้อำนาจในการปกครองตนเองในระดับสูงภายในรัฐจีน เช่นเดียวกับแบบจำลองที่เสนอต่อฮ่องกง ซึ่งในเวลาต่อมาได้กลายเป็นนโยบายหนึ่งประเทศ สองระบบ เพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางดังกล่าว เย่ เจี้ยนอิง ประธานคณะกรรมการประจำสภาประชาชนแห่งชาติ ได้ขยายความเกี่ยวกับการรวมชาติอย่างสันติตาม "ข้อเสนอเก้าประการ" เมื่อวันที่ 30 กันยายน ค.ศ. 1981 ซึ่งระบุว่าไต้หวันจะมีอำนาจปกครองตนเองในระดับสูงหลังการรวมชาติ นอกจากนี้ ข้อเสนอเก้าประการยังกล่าวถึงการค้า การขนส่ง และบริการไปรษณีย์ในฐานะ "การเชื่อมโยงสามทาง" ข้ามช่องแคบ และ "การแลกเปลี่ยนสี่ด้าน" ในด้านวัฒนธรรม วิชาการ เศรษฐกิจ และกีฬา

รัฐบาลสาธารณรัฐจีนภายใต้การนำของเจียง จิงกั๋ว ยังคงยึดถือนโยบายสามไม่ คือ ไม่ติดต่อ ไม่เจรจา และไม่ประนีประนอม ในการจัดการกับรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน อย่างไรก็ตาม เจียง จิงกั๋ว ถูกบังคับให้ต้องละเว้นจากนโยบายนี้ในเหตุการณ์การจี้เครื่องบินขนส่งสินค้าของไชน่าแอร์ไลน์ เมื่อเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1986 ซึ่งนักบินชาวไต้หวันได้ควบคุมตัวลูกเรือคนอื่นและบังคับเครื่องบินไปยังกว่างโจว เพื่อเป็นการตอบโต้ เจียง จิงกั๋ว ได้ส่งตัวแทนไปยังฮ่องกงเพื่อหารือกับเจ้าหน้าที่สาธารณรัฐประชาชนจีนเรื่องการคืนเครื่องบินและลูกเรือ ซึ่งเหตุการณ์นี้ถูกมองว่าเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ

thumb|left|ขบวนเคลื่อนไหวในไทเปเมื่อ ค.ศ. 1987 เรียกร้องสิทธิในการเดินทางไปเยี่ยมญาติในจีนแผ่นดินใหญ่
ใน ค.ศ. 1987 เจียง จิงกั๋ว เริ่มมีความต้องการที่จะเปิดการติดต่อทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมข้ามช่องแคบ ในปีนั้น รัฐบาลสาธารณรัฐจีนเริ่มอนุญาตให้มีการเดินทางไปเยือนประเทศจีน ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อหลายฝ่าย โดยเฉพาะอดีตทหารก๊กมินตั๋งที่ต้องพลัดพรากจากครอบครัวในจีนมานานหลายทศวรรษ สิ่งนี้เป็นตัวเร่งให้เกิดการผ่อนคลายความสัมพันธ์ระหว่างทั้งสองฝ่าย แต่ปัญหาที่เกิดจากการติดต่อที่เพิ่มขึ้นทำให้จำเป็นต้องมีกลไกสำหรับการเจรจาตามปกติ ตั้งแต่ปลาย ค.ศ. 1987 ถึงเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1995 ทั้งสองฝ่ายได้มีการแลกเปลี่ยนทูตบ่อยครั้งเพื่อพัฒนาสถาบันและหน่วยงานที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการสำหรับความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ

ใน ค.ศ. 1988 สาธารณรัฐประชาชนจีนได้อนุมัติกฎระเบียบ 22 ข้อเพื่อส่งเสริมการลงทุนของสาธารณรัฐจีนในสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยให้การรับรองว่าสถานประกอบการของสาธารณรัฐจีนจะไม่ถูกยึดเป็นของรัฐ การส่งออกจะได้รับยกเว้นภาษีศุลกากร และนักธุรกิจชาวสาธารณรัฐจีนจะได้รับวีซ่าแบบเข้าออกได้หลายครั้งเพื่อความสะดวกในการเดินทาง

ใน ค.ศ. 1990 ภายใต้ประธานาธิบดีหลี่ เติงฮุย ได้มีการจัดตั้งสภาการรวมชาติแห่งชาติขึ้นในไต้หวัน ต่อมาใน ค.ศ. ถัดมา ได้มีการรับรองแนวทางการรวมชาติแห่งชาติ และมีการประกาศยุติช่วงเวลาการระดมพลเพื่อปราบปรามการกบฏคอมมิวนิสต์ เพื่อแสวงหาการเจรจากับประเทศจีนในประเด็นการดำเนินงานต่าง ๆ โดยไม่ต้องรับรองความชอบธรรมของอีกฝ่าย รัฐบาลสาธารณรัฐจีนจึงได้จัดตั้งมูลนิธิแลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบ (SEF) ซึ่งเป็นสถาบันที่ในนามไม่ใช่หน่วยงานของรัฐแต่อยู่ภายใต้การนำโดยตรงของคณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ (MAC) อันเป็นส่วนหนึ่งของสภาบริหารใน ค.ศ. 1991 ฝั่งสาธารณรัฐประชาชนจีนก็ได้จัดตั้งสมาคมความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบไต้หวัน (ARATS) ซึ่งอยู่ภายใต้การนำโดยตรงของสำนักงานกิจการไต้หวันแห่งคณะรัฐมนตรี ระบบนี้ถูกอธิบายว่าเป็น "ถุงมือขาว" (white gloves) ซึ่งอนุญาตให้รัฐบาลทั้งสองฝ่ายสามารถมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันในระดับกึ่งทางการได้โดยไม่กระทบต่อฟากฝั่งนโยบายอธิปไตยของตน

เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม ค.ศ. 1992 สภาการรวมชาติแห่งชาติของสาธารณรัฐจีนได้ผ่าน "มติว่าด้วยนิยามของจีนเดียว" โดยระบุว่า: "ทั้งสองฝั่งของช่องแคบไต้หวันยึดถือหลักการจีนเดียว แต่การตีความของทั้งสองฝ่ายนั้นแตกต่างกัน ... ฝ่ายเราเชื่อว่าจีนเดียวควรหมายถึงสาธารณรัฐจีน ซึ่งสถาปนาขึ้นใน ค.ศ. 1912 และยังคงดำรงอยู่จนถึงปัจจุบัน โดยมีอธิปไตยครอบคลุมทั่วทั้งประเทศจีน แต่อำนาจการปกครองในปัจจุบันมีอยู่เพียงเหนือไต้หวัน เผิงหู จินเหมิน และมาสือ เท่านั้น เป็นที่ยอมรับว่าไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน แต่แผ่นดินใหญ่ก็เป็นส่วนหนึ่งของจีนเช่นเดียวกัน"

มติดังกล่าวได้กลายเป็นบรรทัดฐานสำหรับการเจรจาระดับกึ่งรัฐบาลระหว่าง SEF และ ARATS ตั้งแต่เดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายน ค.ศ. 1992 ภายใต้การนำของกู เชิ้นฟู และวัง เต้าหาน การเจรจาเหล่านี้นำไปสู่การประชุมสุดยอดวัง–กู ใน ค.ศ. 1993 โดยทั้งสองฝ่ายตกลงที่จะละประเด็นปัญหาเรื่องอธิปไตยไว้ในความคลุมเครือเพื่อที่จะสามารถดำเนินงานในประเด็นที่เป็นประโยชน์ต่อทั้งสองฝ่ายได้ ความคลุมเครือของฉันทามติ ค.ศ. 1992 ช่วยให้สาธารณรัฐประชาชนจีนสามารถเน้นย้ำว่าทั้งสองฝั่งของช่องแคบยึดถือจุดยืนจีนเดียว และในขณะเดียวกันก็เปิดช่องให้สาธารณรัฐจีนเน้นย้ำว่าตนคือจีนเดียวที่ครอบคลุมทั้งแผ่นดินใหญ่และไต้หวัน สิ่งนี้ส่งผลให้ความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1990 พัฒนาไปในทางที่ดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม ถ้อยคำของประธานาธิบดี หลี่ เติงฮุย แห่งสาธารณรัฐจีน เริ่มมีแนวโน้มไปทางสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราชของไต้หวันมากขึ้น ก่อนคริสต์ทศวรรษ 1990 สาธารณรัฐจีนเคยเป็นรัฐอำนาจนิยมพรรคเดียวที่มุ่งมั่นในการรวมชาติกับจีนในท้ายที่สุด แต่การปฏิรูปกระบวนการประชาธิปไตยได้หล่อหลอมทัศนคติของสาธารณชนใหม่ ซึ่งส่งผลต่อการกำหนดนโยบายในไต้หวัน ส่งผลให้รัฐบาลสาธารณรัฐจีนเริ่มเปลี่ยนทิศทางจากการยึดมั่นในจีนเดียวไปสู่การสร้างอัตลักษณ์ทางการเมืองที่แยกต่างหากสำหรับไต้หวัน ใน ค.ศ. 1993 ไต้หวันได้ยื่นคำร้องเพื่อกลับเข้าเป็นสมาชิกสหประชาชาติอีกครั้ง ขณะที่ประเทศจีนตอบโต้ด้วยการออกสมุดปกขาวฉบับแรกเกี่ยวกับประเด็นไต้หวัน เพื่อยืนยันอธิปไตยของตนเหนือเกาะแห่งนี้

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1995 เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน เจียง เจ๋อหมิน ได้ประกาศ "ข้อเสนอแปดประการ" ของสาธารณรัฐประชาชนจีน เพื่อหารือเกี่ยวกับกระบวนการสร้างความปรองดองและการเจรจาข้ามช่องแคบอย่างค่อยเป็นค่อยไปซึ่งจะนำไปสู่การรวมชาติในที่สุด ข้อเสนอแปดประการเน้นย้ำถึงการรักษาสถานะที่เป็นอยู่ การส่งเสริมการแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจและการเชื่อมโยงสามทาง รวมถึงการหาทางยับยั้งไต้หวันจากการแยกตัวออกจากแผ่นดินใหญ่ โดยระบุว่าตราบใดที่ไต้หวันยังยึดมั่นในหลักการจีนเดียว สาธารณรัฐประชาชนจีนจะพิจารณาประเด็นที่ไต้หวันกังวล เช่น การประกาศสละสิทธิ์ในการใช้กำลังทหาร หรือการปฏิบัติต่อรัฐบาลไทเปในฐานะหน่วยงานทางการเมืองที่เท่าเทียมกัน

[thumb|left|เรือยูเอสเอส อินดิเพนเดนซ์ (USS Independence) ระหว่าง[วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สาม เมื่อวันที่ 10 มีนาคม ค.ศ. 1996]]
ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1995 หลี่ เติงฮุย ได้ไปเยือนสหรัฐอเมริกาและกล่าวสุนทรพจน์ที่มหาวิทยาลัยคอร์เนล เพื่อเป็นการตอบโต้การเคลื่อนไหวทางการทูตของไต้หวัน สาธารณรัฐประชาชนจีนจึงได้เลื่อนการประชุมสุดยอดวัง–กู ครั้งที่สองออกไปอย่างไม่มีกำหนด กองทัพปลดแอกประชาชนได้พยายามส่งผลกระทบต่อการเลือกตั้งประธานาธิบดีไต้หวัน ค.ศ. 1996 ด้วยการซ้อมรบด้วยขีปนาวุธ นำไปสู่วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สาม ภายหลังวิกฤตการณ์และอิทธิพลที่เพิ่มขึ้นของกลุ่มสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราชในการเมืองไต้หวัน สาธารณรัฐประชาชนจีนจึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาอาวุธยุทโธปกรณ์ให้ทันสมัยมากขึ้นเพื่อยับยั้งการแยกตัวเป็นเอกราชของไต้หวันและขัดขวางการเข้าแทรกแซงจากสหรัฐอเมริกา

ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1998 คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้จัดประชุมงานด้านกิจการไต้หวัน โดยระบุว่าทั้งพรรคและคนในชาติควรทำงานร่วมกันเพื่อการรวมชาติอย่างสันติ ในเดือนถัดมา ARATS และ SEF ได้กลับมาติดต่อกันอีกครั้ง และมีการจัดการประชุมสุดยอดวัง–กู ครั้งที่สองขึ้นที่เซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน โดยที่เจียง เจ๋อหมิน ได้ให้การต้อนรับคณะตัวแทนจากไต้หวัน ณ ปักกิ่งด้วยตนเอง

### ความเป็นอริที่ปราศจากการติดต่อ (ค.ศ. 1999–2008)
[thumb|คำขวัญส่งเสริมแนวคิด "[หนึ่งประเทศ สองระบบ" บริเวณชายฝั่งของเซียเหมิน ซึ่งตั้งตระหง่านมาตั้งแต่ ค.ศ. 1999]]
[thumb|ป้ายโฆษณา "[สหประชาชาติ|UN เพื่อไต้หวัน" ที่สถานีรถไฟไทเป ใน ค.ศ. 2008]]
ในขณะที่มีกำหนดการที่ วัง เต้าหาน จะเดินทางไปเยือนไต้หวันเพื่อเป็นการตอบแทนนั้น หลี่ เติงฮุย กลับอธิบายความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบว่าเป็น "ความสัมพันธ์แบบรัฐต่อรัฐ หรืออย่างน้อยก็เป็นความสัมพันธ์ระหว่างรัฐที่มีลักษณะพิเศษ" ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1999 ผู้นำสาธารณรัฐประชาชนจีนตีความถ้อยแถลงของหลี่ว่าเป็นสัญญาณว่าไต้หวันกำลังดำเนินการไปสู่การแยกตัวเป็นเอกราช ทฤษฎีสองรัฐของหลี่ส่งผลให้การไปเยือนของวังถูกเลื่อนออกไปอย่างไม่มีกำหนด และสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ออกสมุดปกขาวในหัวข้อ "หลักการจีนเดียวและประเด็นไต้หวัน" ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2000 ก่อนการการเลือกตั้งประธานาธิบดีไต้หวัน ค.ศ. 2000 ในสมุดปกขาวดังกล่าว สาธารณรัฐประชาชนจีนได้เตือนถึงพฤติกรรมที่จะถูกมองว่าเป็นกบฏแบ่งแยกดินแดน และระบุว่าสาธารณรัฐประชาชนจีนจะพิจารณาใช้กำลังทหารหากไต้หวันพยายามหลีกเลี่ยงการเจรจาที่มีความหมายกับสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างไม่มีกำหนด

เฉิน สุ่ยเปียน จากพรรคประชาธิปไตยก้าวหน้า (DPP) ซึ่งมีแนวคิดสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราช ได้รับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐจีนใน ค.ศ. 2000 ก่อนที่พรรคก๊กมินตั๋งจะส่งมอบอำนาจให้แก่พรรคดีพีพี ซู ฉี่ ประธานคณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ในขณะนั้น ได้เสนอคำศัพท์ใหม่คือ "ฉันทามติ ค.ศ. 1992" เพื่อเป็นจุดร่วมที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับได้ เพื่อให้ไต้หวันและจีนสามารถดำเนินความสัมพันธ์แลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบต่อไปได้ เฉิน สุ่ยเปียน แสดงความเต็มใจในระดับหนึ่งที่จะยอมรับฉันทามติ ค.ศ. 1992 แต่ในเวลาต่อมาเขาก็ถอยกลับเนื่องจากกระแสต่อต้านภายในพรรคของเขาเอง ในสุนทรพจน์รับตำแหน่ง เฉิน สุ่ยเปียน ได้ให้คำมั่นต่อหลักการสี่ไม่หนึ่งไม่มี โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสัญญาว่าจะไม่แสวงหาเอกราชและไม่แสวงหาการรวมชาติ รวมถึงการปฏิเสธแนวคิดเรื่องความสัมพันธ์แบบรัฐต่อรัฐที่มีลักษณะพิเศษตามที่ หลี่ เติงฮุย บรรพบุรุษของเขาได้กล่าวไว้ ตลอดจนการจัดตั้ง "การเชื่อมโยงสามทางย่อย" นอกจากนี้เขายังดำเนินนโยบายสร้างความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับสาธารณรัฐประชาชนจีนให้เป็นปกติ อย่างไรก็ตาม สาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กับรัฐบาลของเฉิน แต่ในขณะเดียวกันเมื่อ ค.ศ. 2001 เฉินก็ได้ยกเลิกการสั่งห้ามการค้าและการลงทุนโดยตรงกับสาธารณรัฐประชาชนจีนที่ดำเนินมานานถึง 50 ปีลง ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2001 เฉินได้ปฏิเสธหลักการ "จีนเดียว" และเรียกร้องให้มีการเจรจาโดยปราศจากเงื่อนไขล่วงหน้า เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม ค.ศ. 2002 เฉินได้นิยามความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบว่าเป็นแบบ ประเทศแต่ละฝั่ง (นั่นคือ จีนและไต้หวันเป็นสองประเทศที่แตกต่างกัน) ส่งผลให้สาธารณรัฐประชาชนจีนตัดการติดต่ออย่างเป็นทางการกับรัฐบาลสาธารณรัฐจีนในเวลาต่อมา กิจการข้ามช่องแคบบางประการจึงเปลี่ยนผ่านไปสู่รูปแบบการเจรจาผ่านองค์กรที่ไม่ใช่รัฐบาลแทน เช่น การเจรจาที่จัดขึ้นในมาเก๊า เกี่ยวกับเที่ยวบินเช่าเหมาลำโดยตรงข้ามช่องแคบสำหรับนักธุรกิจชาวไต้หวันในช่วงเทศกาลตรุษจีน

หู จิ่นเทา ก้าวขึ้นดำรงตำแหน่งเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีนในปลาย ค.ศ. 2002 โดยสืบทอดตำแหน่งต่อจากเจียง เจ๋อหมิน ในฐานะผู้นำสูงสุดของสาธารณรัฐประชาชนจีน หูได้เรียกร้องให้รัฐบาลพรรคดีพีพีของไต้หวันรื้อฟื้นการเจรจาข้ามช่องแคบโดยอาศัยพื้นฐานของฉันทามติ ค.ศ. 1992 ขณะเดียวกัน จีนยังคงเดินหน้าเสริมสร้างกำลังทางทหารต่อไต้หวันและดำเนินนโยบายโดดเดี่ยวไต้หวันทางการทูตอย่างจริงจัง ภายหลังการได้รับเลือกตั้งกลับมาอีกครั้งของเฉิน สุ่ยเปียน ใน ค.ศ. 2004 จีนได้ออกแถลงการณ์ 17 พฤษภาคมก่อนสุนทรพจน์รับตำแหน่งของเฉิน โดยระบุว่าการขัดขวางการประกาศเอกราชของไต้หวันโดยนิตินัย (de jure independence) คือลำดับความสำคัญสูงสุดของนโยบายไต้หวันของปักกิ่ง และในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2005 สภาประชาชนแห่งชาติชุดที่ 10 ได้ผ่านกฎหมายต่อต้านการแยกตัวออก ซึ่งให้อำนาจในการใช้กำลังทหารหากไต้หวันประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการ

[thumb|[เหลียน จ้าน เยี่ยมชมสุสานซุน ยัตเซ็น พร้อมด้วยคณะตัวแทนพรรคก๊กมินตั๋งที่ไปเยือนจีนแผ่นดินใหญ่ ใน ค.ศ. 2005]]
ในขณะเดียวกัน รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนพยายามที่จะสร้างปฏิสัมพันธ์กับกลุ่มที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับการเมืองหรือกลุ่มที่มีแนวคิดไม่สนับสนุนเอกราชในไต้หวัน พรรคคอมมิวนิสต์จีนได้เพิ่มการติดต่อในลักษณะพรรคต่อพรรคกับพรรคก๊กมินตั๋ง ซึ่งในขณะนั้นเป็นพรรคฝ่ายค้านในไต้หวัน เนื่องจากการสนับสนุนฉันทามติ ค.ศ. 1992 ของพรรค การติดต่อที่เพิ่มขึ้นเหล่านี้นำไปสู่การไปเยือนจีนแผ่นดินใหญ่ของกลุ่มพันธมิตรน้ำเงินเข้ม ค.ศ. 2005 ซึ่งรวมถึงการพบกันระหว่างหู จิ่นเทา กับเหลียน จ้าน ประธานพรรคก๊กมินตั๋งในขณะนั้น เมื่อเดือนเมษายน ค.ศ. 2005 นับเป็นการพบกันครั้งแรกระหว่างผู้นำของทั้งสองพรรคนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามกลางเมืองจีนใน ค.ศ. 1949 พรรคก๊กมินตั๋งและพรรคคอมมิวนิสต์จีนยังได้ริเริ่มฟอรัมก๊กมินตั๋ง–พรรคคอมมิวนิสต์จีนในปีถัดมาเพื่อใช้เป็นช่องทางในการสื่อสาร

### การกลับมารื้อฟื้นการติดต่อระดับสูง (ค.ศ. 2008–2016)
ใน ค.ศ. 2008 พรรคก๊กมินตั๋งได้รับชัยชนะอย่างท่วมท้นในการการเลือกตั้งสภานิติบัญญัติ และผู้สมัครของพรรคคือ หม่า อิงจิ่ว ก็ได้รับชัยชนะในการการเลือกตั้งประธานาธิบดีเมื่อวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 2008 หม่า อิงจิ่ว สนับสนุนว่าความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบควรเปลี่ยนจาก "การไม่ยอมรับซึ่งกันและกัน" ไปสู่ "การไม่ปฏิเสธซึ่งกันและกัน" เขาระบุว่าความสัมพันธ์นี้ไม่ใช่ความสัมพันธ์ระหว่างสองจีนหรือสองรัฐ แต่เป็นความสัมพันธ์ที่มีลักษณะพิเศษ ความร่วมมือข้ามช่องแคบได้เพิ่มขึ้นอย่างมากในช่วงที่หม่าดำรงตำแหน่ง โดยรัฐบาลของเขาได้มีการลงนามในข้อตกลงรวม 23 ฉบับ และจัดการการเจรจาระดับสูงข้ามช่องแคบถึง 11 ครั้ง

ทั้งหู จิ่นเทา และคู่เจรจาคนใหม่อย่างหม่า อิงจิ่ว ต่างถือว่าฉันทามติ ค.ศ. 1992 เป็นพื้นฐานสำหรับการเจรจาระหว่างทั้งสองฝั่งของช่องแคบไต้หวัน เมื่อวันที่ 26 มีนาคม ค.ศ. 2008 หู จิ่นเทา ได้สนทนาทางโทรศัพท์กับประธานาธิบดีสหรัฐ จอร์จ ดับเบิลยู. บุช โดยเขาได้อธิบายว่า "ฉันทามติ ค.ศ. 1992" แสดงให้เห็นว่า "ทั้งสองฝ่ายยอมรับว่ามีจีนเพียงหนึ่งเดียว แต่ตกลงที่จะมีความเห็นแตกต่างกันในเรื่องคำนิยาม" จากนั้นได้มีการประชุมกันอีกหลายครั้ง โดยเมื่อวันที่ 12 เมษายน ค.ศ. 2008 หู จิ่นเทา ได้พบกับ เซียว ว่านฉาง ว่าที่รองประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีนในขณะนั้น ในฐานะประธานมูลนิธิตลาดร่วมข้ามช่องแคบ ระหว่างการประชุมฟอรัมโบอ๋าวเพื่อเอเชีย และเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม ค.ศ. 2008 หู จิ่นเทา ได้พบกับ อู๋ ปั๋วสยง ประธานพรรคก๊กมินตั๋ง ซึ่งเป็นการพบกันครั้งแรกระหว่างหัวหน้าพรรคคอมมิวนิสต์จีนและพรรคก๊กมินตั๋งในฐานะพรรครัฐบาลทั้งคู่ ในการประชุมครั้งนี้ ทั้งสองเห็นพ้องต้องกันว่าควรเริ่มการเจรจาระดับกึ่งทางการภายใต้ฉันทามติ ค.ศ. 1992 อีกครั้ง

[thumb|right|[เจียง ปิ่งคุน (ซ้าย) ตัวแทนจาก SEF ในการประชุมสุดยอดเฉิน–เจียง เมื่อเดือนตุลาคม ค.ศ. 2011]]
การเจรจาระดับสูงข้ามช่องแคบระหว่าง ARATS และ SEF ได้กลับมาเปิดฉากอีกครั้งในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2008 โดยมีการประชุมครั้งแรกจัดขึ้นที่ปักกิ่ง เมื่อวันที่ 13 มิถุนายน เฉิน หยุนหลิน ประธาน ARATS และ เจียง ปิ่งคุน ประธาน SEF ได้ลงนามในข้อตกลงเริ่มเที่ยวบินเช่าเหมาลำโดยตรงระหว่างสองฝั่ง และไต้หวันจะอนุญาตให้นักท่องเที่ยวจากจีนเข้ามาได้สูงสุด 3,000 คนต่อวัน หลังจากการประชุมครั้งที่สอง เที่ยวบินและการขนส่งโดยตรงครั้งแรกได้เริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 15 ธันวาคม ค.ศ. 2008 ในวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 2008 หู จิ่นเทา ได้เสนอข้อเสนอ 6 ประการเกี่ยวกับความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ โดยระบุว่าทั้งสองฝ่ายควร "แสวงหาความสัมพันธ์ทางการเมืองอย่างจริงจังภายใต้สถานการณ์พิเศษที่ประเทศยังไม่ได้รวมเป็นหนึ่งเดียว"

ความสัมพันธ์ทางการเงินระหว่างทั้งสองพื้นที่พัฒนาขึ้นใน ค.ศ. 2009 เมื่อคณะกรรมการกำกับดูแลการเงินของสาธารณรัฐจีนประกาศอนุญาตให้นักลงทุนจากจีนสามารถลงทุนในตลาดเงินของไต้หวันได้เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ ค.ศ. 1949 โดยนักลงทุนสามารถยื่นขอซื้อหุ้นไต้หวันได้ตราบเท่าที่การถือครองไม่เกินหนึ่งในสิบของมูลค่าหุ้นทั้งหมดของบริษัท ใน ค.ศ. 2010 ความตกลงกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ECFA) ได้ยกเลิกภาษีศุลกากรสำหรับสินค้าหลายร้อยรายการ แม้ว่าข้อตกลงนี้จะให้ประโยชน์แก่ไต้หวันมากกว่า แต่ปักกิ่งหวังว่าจะได้รับผลประโยชน์ทางการเมืองในแคมเปญการรวมชาติที่ดำเนินมาอย่างยาวนาน

แม้ว่าปัจจัยเสี่ยงของไต้หวันในฐานะจุดปะทะทางทหารจะลดลงอย่างมีนัยสำคัญในความสัมพันธ์กับประเทศจีน แต่รายงานใน ค.ศ. 2010 จากกระทรวงกลาโหมของไต้หวันระบุว่า การดำเนินนโยบายเชิงรุกด้วยเสน่ห์ของจีนนั้น เป็นเพียงการผ่อนปรนในประเด็นที่ไม่กระทบต่อการอ้างสิทธิ์เหนือไต้หวันเท่านั้น รายงานดังกล่าวยังเตือนว่าสาธารณรัฐประชาชนจีนจะบุกโจมตีหากไต้หวันประกาศเอกราช พัฒนาอาวุธที่มีอานุภาพทำลายล้างสูง หรือเผชิญกับความวุ่นวายภายในภาคประชาสังคม ประธานาธิบดีหม่าได้เรียกร้องหลายครั้งให้สาธารณรัฐประชาชนจีนรื้อถอนฐานขีปนาวุธที่พุ่งเป้ามายังเมืองต่าง ๆ ของไต้หวัน นอกจากนี้ หม่ายังกระตุ้นให้สาธารณรัฐประชาชนจีนยอมรับการเรียกร้องของซุน ยัตเซ็น ในเรื่องเสรีภาพและประชาธิปไตยด้วย

ใน ค.ศ. 2012 หม่า อิงจิ่ว ชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีสมัยที่สอง และพรรคก๊กมินตั๋งยังคงรักษาเสียงข้างมากในสภานิติบัญญัติของไต้หวันเอาไว้ได้ ในห้วงเวลาเดียวกันนั้น สี จิ้นผิง ได้สืบทอดตำแหน่งต่อจากหู จิ่นเทา ในฐานะเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน ตลอดจนตำแหน่งผู้นำสูงสุดของสาธารณรัฐประชาชนจีน สีได้ดำเนินนโยบายไต้หวันต่อจากหู และเสนอมาตรการใหม่ 31 ประการเพื่อส่งเสริมการบูรณาการทางเศรษฐกิจของไต้หวันกับแผ่นดินใหญ่ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2013 ได้มีการลงนามความตกลงการค้าการบริการข้ามช่องแคบ (CSSTA) ขึ้นที่เซี่ยงไฮ้ระหว่างการเจราระดับสูงข้ามช่องแคบครั้งที่เก้า ซึ่งเป็นการเปิดภาคบริการของทั้งสองฝ่ายเพื่อการแลกเปลี่ยนเพิ่มเติม สียังได้แสดงความตั้งใจเกี่ยวกับไต้หวันเพิ่มเติมเมื่อเขาพบกับ เซียว ว่านฉาง อดีตรองประธานาธิบดีไต้หวัน ในการประชุมการประชุมสุดยอดเอเปค ค.ศ. 2013 โดยระบุว่าปัญหาเหล่านี้ไม่สามารถส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นได้อีกต่อไป

[thumb|[การประชุมหวัง–จาง ค.ศ. 2014 ในไต้หวัน]]
ในขณะที่สีพบกับเซียวในการประชุมสุดยอดนั้น หวัง อวี้ฉี รัฐมนตรีคณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ ได้หารือกับ จาง จื้อจวิน ผู้อำนวยการสำนักงานกิจการไต้หวัน โดยต่างฝ่ายต่างเรียกขานกันด้วยตำแหน่งทางการ และทั้งคู่ได้เรียกร้องให้มีการจัดตั้งกลไกการเจรจาตามปกติระหว่างหน่วยงานของทั้งสองฝ่าย รัฐมนตรีทั้งสองท่านได้พบกันที่หนานจิง เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2014 นับเป็นการติดต่อกันอย่างเป็นทางการในระดับสูงระหว่างรัฐบาลต่อรัฐบาลครั้งแรกนับตั้งแต่ ค.ศ. 1949 จางได้เดินทางเยือนไต้หวันระหว่างวันที่ 25 ถึง 28 มิถุนายน ค.ศ. 2014 ทำให้เขากลายเป็นเจ้าหน้าที่ระดับรัฐมนตรีของสาธารณรัฐประชาชนจีนคนแรกที่เดินทางเยือนไต้หวันในฐานะทางการ

[thumb|left|[ขบวนการนักศึกษาทานตะวันชุมนุมประท้วงCSSTA บนถนนเคตากาลัน ในไทเป]]
ในห้วงเวลาเดียวกับการเริ่มต้นการเจรจาอย่างเป็นทางการระหว่างสองฝ่าย ความตกลง CSSTA ซึ่งกำลังรอการพิจารณาโดยสภานิติบัญญัติ ได้เผชิญกับการคัดค้านภายในไต้หวัน ซึ่งท้ายที่สุดก็นำไปสู่การปะทุของขบวนการนักศึกษาทานตะวัน ประชาชนได้เข้ายึดอาคารสภานิติบัญญัติเป็นเวลา 23 วัน เพื่อประท้วงความพยายามของพรรคก๊กมินตั๋งที่เป็นรัฐบาลในการผลักดันความตกลง CSSTA ให้ผ่านสภา ผู้ประท้วงรู้สึกว่าข้อตกลงทางการค้ากับจีนจะทำให้ไต้หวันเปราะบางต่อแรงกดดันทางการเมืองจากปักกิ่ง ในท้ายที่สุด ความตกลงดังกล่าวไม่ได้รับการให้สัตยาบันโดยสภานิติบัญญัติ และการเจรจาข้อตกลงการค้าข้ามช่องแคบอื่น ๆ หลังจากนั้นจึงถูกระงับไป ในเดือนกันยายน ค.ศ. 2014 สี จิ้นผิง ได้ยึดถือแนวทางที่ไม่ยอมอ่อนข้อมากกว่าบรรพบุรุษของเขา โดยเรียกร้องให้นำรูปแบบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" มาใช้กับไต้หวัน ซึ่งมีการตั้งข้อสังเกตว่ารูปแบบดังกล่าวไม่ได้ถูกกล่าวถึงโดยสาธารณรัฐประชาชนจีนมาเป็นเวลานานพอสมควรแล้ว ในเวลาต่อมาพรรคก๊กมินตั๋งที่เป็นรัฐบาลต้องเผชิญกับความพ่ายแพ้ครั้งประวัติศาสตร์ในการการเลือกตั้งท้องถิ่นไต้หวัน ค.ศ. 2014

[thumb|[การพบกันระหว่างหม่า อิงจิ่ว และสี จิ้นผิง|การพบกันระหว่างหม่า–สี ค.ศ. 2015 ณ ประเทศสิงคโปร์]]
เมื่อพิจารณาถึงแนวโน้มที่พรรคดีพีพีของไต้หวันจะเข้ามาควบคุมตำแหน่งประธานาธิบดีและสภานิติบัญญัติในการการเลือกตั้ง ค.ศ. 2016 ที่กำลังจะมาถึง หม่าและสีได้พบกันเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน ค.ศ. 2015 ในสิงคโปร์ นับเป็นการพบกันครั้งแรกระหว่างผู้นำของทั้งสองฝ่ายนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามกลางเมืองจีนใน ค.ศ. 1949 ทั้งคู่พบกันในฐานะ "ผู้นำของจีนแผ่นดินใหญ่" และ "ผู้นำของไต้หวัน" ตามลำดับ และต่างฝ่ายต่างเรียกขานกันว่า "ท่าน" (mister) แม้จะไม่มีการบรรลุข้อตกลงที่สำคัญใด ๆ ในโอกาสนี้ แต่ก็ได้มีการจัดตั้งสายด่วนเชื่อมต่อระหว่างหัวหน้าคณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่และหัวหน้าสำนักงานกิจการไต้หวันขึ้นในช่วงปลาย ค.ศ. 2015

### ความสัมพันธ์ที่เสื่อมถอยลง (ค.ศ. 2016–ปัจจุบัน)
ในการเลือกตั้งทั่วไปในไต้หวัน ค.ศ. 2016 ไช่ อิงเหวิน และพรรคดีพีพีได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลาย ในช่วงแรกไช่ได้ดำเนินกลยุทธ์ในลักษณะที่คล้ายคลึงกับเฉิน สุ่ยเปี่ยน แต่หลังจากชนะการเลือกตั้ง เธอก็ได้รับการตอบรับที่เย็นชาจากสาธารณรัฐประชาชนจีนในลักษณะที่คล้ายกัน เมื่อวันที่ 12 มีนาคม ค.ศ. 2016 สีได้ระบุว่าฉันทามติ ค.ศ. 1992 เป็น "ตัวหารร่วมที่มากที่สุดและเป็นเส้นตายทางการเมืองสำหรับการพัฒนาความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบอย่างสันติ"

[thumb|[ไช่ อิงเหวิน สืบทอดตำแหน่งประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีนต่อจากหม่า อิงจิ่ว ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2016]]
ในสุนทรพจน์รับตำแหน่งประธานาธิบดี ไช่ยอมรับว่าการเจรจาเกี่ยวกับฉันทามติ ค.ศ. 1992 นั้นเกิดขึ้นจริง แต่ไม่ได้ยอมรับว่ามีการบรรลุฉันทามติดังกล่าว โดยเธอให้เครดิตว่าการเจรจานั้นเป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการหารือและการแลกเปลี่ยนระหว่างทั้งสองฝ่ายตลอดระยะเวลา 20 ที่ผ่านมา และหวังว่าการแลกเปลี่ยนจะดำเนินต่อไปบนพื้นฐานของข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์เหล่านี้ รวมถึงการดำรงอยู่ของระบบรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐจีนและเจตจำนงทางประชาธิปไตยของชาวไต้หวัน ทางด้านปักกิ่งได้ตอบโต้โดยเรียกคำตอบของไช่ว่าเป็น "ข้อสอบที่ทำไม่เสร็จ" (incomplete test paper) เนื่องจากไช่ไม่ยอมรับในเนื้อหาของฉันทามติ ค.ศ. 1992 ต่อมาในวันที่ 25 มิถุนายน ค.ศ. 2016 ปักกิ่งได้สั่งระงับการสื่อสารอย่างเป็นทางการข้ามช่องแคบ ทำให้การแลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบที่เหลืออยู่หลังจากนั้นต้องดำเนินการผ่านช่องทางที่ไม่เป็นทางการแทน

รัฐบาลของไช่ได้สั่งระงับอดีตประธานาธิบดีหม่า อิงจิ่ว ไม่ให้เดินทางเยือนฮ่องกง อย่างไรก็ตาม ผู้ว่าราชการจังหวัดและนายกเทศมนตรีแปดคนจากพรรคที่ไม่ใช่ดีพีพีได้ร่วมคณะเดินทางเยือนปักกิ่งใน ค.ศ. 2016 การเยือนครั้งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อรื้อฟื้นและเริ่มต้นความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบใหม่อีกครั้งหลังจากไช่เข้าดำรงตำแหน่ง โดยผู้นำท้องถิ่นทั้งแปดคนได้ย้ำจุดยืนสนับสนุนหลักการจีนเดียวภายใต้ฉันทามติ ค.ศ. 1992 ในการตอบโต้ประเด็นนี้ ไช่ได้นำเสนอหลักการ "สี่ไม่แบบใหม่" (New Four Noes) ในสุนทรพจน์วันชาติครั้งแรกของเธอ โดยระบุว่า "คำมั่นสัญญาของเราจะไม่เปลี่ยน และความปรารถนาดีของเราจะไม่เปลี่ยน แต่เราจะไม่ยอมสยบต่อแรงกดดัน และแน่นอนว่าเราจะไม่กลับไปสู่เส้นทางเก่าของการเผชิญหน้า"

ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2017 ไช่ อิงเหวิน แสดงความหวังว่าทั้งสองฝ่ายจะเริ่มต้นความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบใหม่อีกครั้งภายหลังการประชุมสมัชชาใหญ่พรรคคอมมิวนิสต์จีน ครั้งที่ 19 และโต้แย้งว่าควรมีการพิจารณาแนวปฏิบัติและแนวทางใหม่ ๆ ในการปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน อย่างไรก็ตาม สี จิ้นผิง ได้เน้นย้ำถึงอธิปไตยของสาธารณรัฐประชาชนจีนเหนือไต้หวันในสุนทรพจน์เปิดการประชุมสมัชชาใหญ่ครั้งที่ 19 ในขณะเดียวกัน เขาได้เสนอโอกาสในการเจรจาที่เปิดกว้างและ "การแลกเปลี่ยนที่ไร้อุปสรรค" กับไต้หวัน ตราบใดที่รัฐบาลไต้หวันยอมรับฉันทามติ ค.ศ. 1992 สีระบุว่าชาวไต้หวันจะได้รับการปฏิบัติเยี่ยงพลเมืองของตนในการประกอบอาชีพบนแผ่นดินใหญ่ และในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2018 รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ประกาศนโยบายสิทธิพิเศษ 31 ประการสำหรับชาวไต้หวันในด้านอุตสาหกรรม การเงิน ภาษี การใช้ที่ดิน การจ้างงาน การศึกษา และการรักษาพยาบาล นอกจากมาตรการอื่น ๆ แล้ว ตั้งแต่วันที่ 1 กันยายน ค.ศ. 2018 ชาวไต้หวันพำนักอาศัยบนแผ่นดินใหญ่เป็นเวลาหกเดือนและมีงานทำที่มั่นคงจะมีสิทธิ์ได้รับใบอนุญาตถิ่นที่อยู่ เมื่อสิ้นสุดเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2018 มีมณฑล 24 แห่ง และเมือง 72 แห่งที่ได้นำนโยบายสิทธิพิเศษสำหรับชาวไต้หวันมาใช้

เริ่มตั้งแต่ช่วงกลางถึงปลายทศวรรษ 2010 ปักกิ่งได้จำกัดจำนวนคณะทัวร์จีนที่ได้รับอนุญาตให้เดินทางเยือนไต้หวันอย่างมีนัยสำคัญ เพื่อสร้างแรงกดดันต่อประธานาธิบดีไช่ อิงเหวิน ในระหว่างการดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีสมัยแรกของไช่ มี 7 ประเทศที่เปลี่ยนไปให้การรับรองทางการทูตแก่สาธารณรัฐประชาชนจีนแทน ขณะที่กองทัพอากาศกองทัพปลดแอกประชาชนได้ปฏิบัติการบินวนรอบเกาะไต้หวัน ซึ่งเป็นการเสริมสร้างขีดความสามารถในการป้องปรามทางยุทธศาสตร์แบบตามแบบของกองทัพปลดแอกประชาชนจีน นอกจากนี้ จีนยังถูกกล่าวหาว่าดำเนินสงครามลูกผสมต่อไต้หวันด้วย ผู้นำทางการเมืองของสาธารณรัฐจีน ซึ่งรวมถึงประธานาธิบดีไช่และนายกรัฐมนตรีไล่ ชิงเต๋อ ตลอดจนสื่อมวลชนระหว่างประเทศ ได้กล่าวหาซ้ำหลายครั้งว่าสาธารณรัฐประชาชนจีนแพร่กระจายข่าวปลอมผ่านสื่อสังคมออนไลน์เพื่อสร้างความแตกแยกในสังคมไต้หวันและมีอิทธิพลต่อผู้ลงคะแนนเสียง

ในสุนทรพจน์เดือนมกราคม ค.ศ. 2019 เนื่องในโอกาสรำลึกครบรอบ 40 ของ "ข้อความถึงเพื่อนร่วมชาติในไต้หวัน" สี จิ้นผิง ได้เรียกร้องให้มี "การรวมชาติกับไต้หวันอย่างสันติ" ตาม "หลักการจีนเดียว" และฉันทามติ ค.ศ. 1992 ในมุมมองของสี ประเด็นไต้หวันเกิดขึ้นจากความอ่อนแอของจีนนับตั้งแต่ช่วงสงครามฝิ่น และหลังสงครามโลกครั้งที่สอง "ทั้งสองฝั่งของช่องแคบไต้หวันตกอยู่ในสภาวะพิเศษของการเผชิญหน้าทางการเมืองที่ยืดเยื้อเนื่องจากสงครามกลางเมืองในจีนและการแทรกแซงของกองกำลังต่างชาติ"

[thumb|left|[การประท้วงในฮ่องกง ค.ศ. 2019–2020|การประท้วงในฮ่องกงถูกมองว่าเป็นปัจจัยสนับสนุนในการเลือกตั้งทั่วไปในไต้หวัน ค.ศ. 2020]]
ในการตอบโต้ ไช่เน้นย้ำว่าเธอไม่เคยยอมรับฉันทามติ ค.ศ. 1992 โดยไช่ได้เปลี่ยนจากเดิมที่ไม่ยอมรับฉันทามติ ค.ศ. 1992 ต่อสาธารณะ มาเป็นการปฏิเสธโดยตรง โดยระบุว่าไม่มีความจำเป็นที่จะต้องพูดถึงฉันทามติ ค.ศ. 1992 อีกต่อไป เนื่องจากคำนี้ถูกปักกิ่งจำกัดความว่าเป็น "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ไปแล้ว ไช่ซึ่งให้การสนับสนุนการประท้วงในฮ่องกง ค.ศ. 2019–2020 ให้คำมั่นว่าตราบใดที่เธอยังเป็นประธานาธิบดีของไต้หวัน เธอจะไม่มีวันยอมรับระบบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2020 ไช่ อิงเหวิน ซึ่งได้รับเลือกตั้งกลับมาอีกครั้งโต้แย้งว่าไต้หวันเป็นประเทศเอกราชอยู่แล้วในชื่อ "สาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน)" พร้อมโต้แย้งเพิ่มเติมว่าทางการจีนแผ่นดินใหญ่ต้องยอมรับสถานการณ์ดังกล่าว

สาธารณชนไต้หวันเริ่มต่อต้านจีนแผ่นดินใหญ่มากขึ้น เนื่องจากผลกระทบจากการประท้วงในฮ่องกง และความมุ่งมั่นอย่างต่อเนื่องของสาธารณรัฐประชาชนจีนที่จะกีดกันสาธารณรัฐจีนออกจากองค์การอนามัยโลกในระหว่างการระบาดทั่วของโควิด-19
ฝ่ายค้านอย่างพรรคก๊กมินตั๋งเองก็เริ่มรักษาระยะห่างจากจีนแผ่นดินใหญ่ใน ค.ศ. 2020 โดยระบุว่าจะทบทวนนโยบายสนับสนุนการสร้างความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับสาธารณรัฐประชาชนจีนซึ่งไม่เป็นที่นิยม ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 2021 เจียง ฉี่เฉิน ประธานพรรคก๊กมินตั๋งได้ปฏิเสธระบบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" ว่าไม่ใช่รูปแบบที่นำมาใช้ได้จริงสำหรับไต้หวัน โดยอ้างถึงการตอบโต้ของปักกิ่งต่อการประท้วงในฮ่องกง ตลอดจนคุณค่าของเสรีภาพทางการเมืองที่ชาวไต้หวันให้ความสำคัญ

สำนักงานเศรษฐกิจ การค้า และวัฒนธรรมฮ่องกงในไต้หวันได้สั่งระงับการดำเนินงานอย่างไม่มีกำหนดใน ค.ศ. 2021 และตามมาด้วยสำนักงานเศรษฐกิจและวัฒนธรรมมาเก๊า ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2021 ไช่ได้ประกาศ "พันธกิจสี่ประการ" (four commitments) ในสุนทรพจน์วันชาติ ซึ่งรวมถึงประเด็นที่ว่าสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ควรเป็นปฏิปักษ์ต่อกันและไม่ขึ้นตรงต่อกัน ทางสาธารณรัฐประชาชนจีนได้ประณามสุนทรพจน์ของไช่ว่าเป็นการ "ยั่วยุให้เกิดการเผชิญหน้าและบิดเบือนข้อเท็จจริง" พร้อมเสริมว่าการแสวงหาเอกราชของไต้หวันเป็นการปิดประตูสู่การเจรจา หลังจากที่มีการห้ามนำเข้าสับปะรดจากไต้หวันและชมพู่ใน ค.ศ. 2021 รัฐบาลจีนก็ได้สั่งห้ามนำเข้าปลากะรังในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2022 โดยอ้างว่าตรวจพบสารเคมีต้องห้ามและสารอื่น ๆ ในระดับที่สูงเกินกำหนด

[thumb|ประธานาธิบดีสาธารณรัฐจีน ไช่ อิงเหวิน พร้อมด้วยประธานสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐ [แนนซี เพโลซี เมื่อวันที่ 3 สิงหาคม ค.ศ. 2022]]
[thumb|จีนได้ดำเนิน[วิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สี่|การซ้อมรบทางทหารขนาดใหญ่รอบไต้หวันหลายครั้งเป็นประจำทุกปีนับตั้งแต่ ค.ศ. 2022]]
เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม ค.ศ. 2022 ประธานสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐ แนนซี เพโลซี ได้เยือนไต้หวัน ซึ่งจีนมองว่าเป็นการละเมิดอธิปไตยของตน เพื่อเป็นการตอบโต้ กองทัพปลดแอกประชาชนจีนได้ดำเนินการซ้อมรบด้วยกระสุนจริงอย่างที่ไม่เคยปรากฏมาก่อนตั้งแต่วันที่ 4 สิงหาคม ใน 6 เขตรอบเกาะไต้หวัน ซึ่งรวมถึงการใช้กระสุนจริง อากาศยาน กองกำลังทางเรือ และการยิงขีปนาวุธทิ้งตัวใกล้กับและข้ามเกาะไต้หวัน เหตุการณ์นี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของวิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สี่ และเป็นการยกระดับความตึงเครียดครั้งใหญ่ที่สุดของจีนในภูมิภาคนี้นับตั้งแต่พื้นวิกฤตการณ์ช่องแคบไต้หวันครั้งที่สามใน ค.ศ. 1996 ไต้หวันได้ส่งเรือและเครื่องบินออกปฏิบัติการ แต่ไม่มีการปะทะกันทางทหารเกิดขึ้น แม้ความตึงเครียดจะพุ่งสูงขึ้นก็ตาม จีนได้ยุติการซ้อมรบในวันที่ 10 สิงหาคม แต่ระบุว่าจะมีการเริ่มต้น "การลาดตระเวน" เป็นประจำในช่องแคบไต้หวัน นอกจากนี้ จีนยังได้เผยแพร่สมุดปกขาวเกี่ยวกับสถานะของไต้หวันเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ ค.ศ. 2000 โดยเรียกร้องให้ไต้หวันรวมชาติภายใต้กรอบ "หนึ่งประเทศ สองระบบ" อีกครั้ง แต่ได้ตัดข้อความก่อนหน้าที่ระบุว่าจะไม่มีการส่งกองกำลังทหารไปยังไต้หวันหลังการรวมชาติออกไป ในการตอบโต้ คณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ของไต้หวันเรียกสมุดปกขาวนี้ว่าเป็นการ "เพ้อฝันและเพิกเฉยต่อข้อเท็จจริง"

การซ้อมรบทางทหารของจีนรอบไต้หวันอีกชุดหนึ่งเริ่มต้นขึ้นเมื่อวันที่ 8 เมษายน ค.ศ. 2023 หลังจากประธานาธิบดีไช่ได้เข้าพบเควิน แม็กคาร์ที ประธานสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐในรัฐแคลิฟอร์เนีย ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 2023 หวัง ฮูหนิง ประธานสภาที่ปรึกษาทางการเมืองแห่งประชาชนจีน ได้เปิดเผยแผนการที่จะเปลี่ยนมณฑลฝูเจี้ยนให้เป็นเขตสาธิตสำหรับ "การบูรณาการทางเศรษฐกิจของไต้หวันเข้ากับจีน" ภายใต้แผนดังกล่าว รัฐบาลจีนจะส่งเสริมความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและการขนส่งกับไต้หวัน และอำนวยความสะดวกให้ชาวไต้หวันเข้ามาอยู่อาศัย ซื้ออสังหาริมทรัพย์ เข้าถึงบริการทางสังคม และศึกษาต่อในมณฑลฝูเจี้ยนได้ง่ายขึ้น

ก่อนการเลือกตั้งทั่วไปในไต้หวัน ค.ศ. 2024 จีนได้เริ่มยกเลิกการให้สิทธิพิเศษทางภาษีนำเข้าภายใต้ความตกลงกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ECFA) ภายหลังการเลือกตั้งที่ไล่ ชิงเต๋อได้รับชัยชนะ จีนได้ประกาศว่าพรรคดีพีพีไม่สามารถเป็นตัวแทนของความคิดเห็นกระแสหลักในไต้หวันได้ ความตึงเครียดเพิ่มสูงขึ้นตามมาหลังจากเหตุการณ์เรือยนต์จีนอับปางในน่านน้ำจินเหมิน ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 2 ราย เมื่อเข้ารับตำแหน่ง ไล่ยืนยันว่าไต้หวันและจีนไม่ขึ้นตรงต่อกัน ซึ่งกระตุ้นให้จีนดำเนินการซ้อมรบทางทหารภายใต้รหัสจอยต์ซอร์ด-2024เอ (Joint Sword-2024A) ต่อมาจีนได้ระงับข้อตกลงภาษีสิทธิพิเศษสำหรับสินค้า 134 รายการภายใต้ ECFA นอกจากนี้ จีนยังขู่ว่าจะใช้โทษประหารชีวิตต่อผู้สนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราช และในเดือนกันยายน ค.ศ. 2024 ได้พิพากษาจำคุกชาวไต้หวันรายหนึ่งเป็นเวลา 9 ในข้อหา "การแบ่งแยกดินแดน" สี่วันหลังจากวันชาติไต้หวันในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2024 จีนได้ดำเนินการซ้อมรบทางทหารเพิ่มเติมในรหัสจอยต์ซอร์ด-2024บี (Joint Sword-2024B)

ใน ค.ศ. 2025 เพื่อเป็นการตอบโต้ต่อกิจกรรมจารกรรมที่เพิ่มสูงขึ้น ประธานาธิบดีไล่ได้ประกาศเจตนารมณ์ที่จะรื้อฟื้นการขึ้นศาลทหารสำหรับบุคลากรประจำการ และระบุว่าจีนเป็น "กองกำลังต่างชาติที่เป็นปฏิปักษ์" ภายใต้กฎหมายต่อต้านการแทรกซึม ในขณะเดียวกัน ฝ่ายตุลาการของไต้หวันได้เริ่มการฟ้องร้องกัปตันเรือบรรทุกสินค้าของจีนเป็นครั้งแรกในข้อหาจงใจทำลายสายเคเบิลใต้ทะเลใกล้กับหมู่บ้านเพิ่งหู และพิพากษาจำคุกอดีตเจ้าหน้าที่พรรคดีพีพี 4 คนเป็นเวลา 6 ถึง 10 ในข้อหาสอดแนมให้จีน สำนักงานความมั่นคงแห่งชาติของไต้หวันรายงานว่ามีการโจมตีทางไซเบอร์ของจีนต่อระบบของรัฐบาลเพิ่มขึ้น 17% โดยมีค่าเฉลี่ยเหตุการณ์ 2.8 ล้านครั้งต่อวัน ซึ่งจีนได้ปฏิเสธความเกี่ยวข้องและกล่าวหาไต้หวันว่าดำเนินปฏิบัติการทางไซเบอร์ของตนเองเช่นกัน ตลอดช่วงปลาย ค.ศ. 2025 กรมความมั่นคงสาธารณะต่าง ๆ ของจีนได้เพิ่มแรงกดดันทางกฎหมายต่อพลเมืองไต้หวันโดยการเปิดตัวโครงการให้รางวัลนำจับหรือการสอบสวนทางอาญาสำหรับกิจกรรมที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นการแบ่งแยกดินแดน โดยมุ่งเป้าไปที่บุคลากรทางทหาร สมาชิกสภานิติบัญญัติ และผู้สร้างเนื้อหาออนไลน์

การซ้อมรบทางทหารขนาดใหญ่ของจีนยังคงดำเนินต่อไปใน ค.ศ. 2025 โดยเริ่มต้นด้วยการเปิดตัวการซ้อมรบสเตรตธันเดอร์-2025เอ (Strait Thunder-2025A) ในเดือนเมษายน ภายหลังการเริ่มต้นของวิกฤตการณ์ทางการทูตจีน–ญี่ปุ่น ค.ศ. 2025 และการประกาศการขายอาวุธของสหรัฐแก่ไต้หวันครั้งใหญ่ที่สุด กองบัญชาการยุทธบริเวณภาคตะวันออกได้ประกาศการซ้อมรบทางทหาร "ครั้งใหญ่" เมื่อวันที่ 29 ธันวาคม ภายใต้รหัสภารกิจยุติธรรม 2025 (Justice Mission 2025) โดยการดำเนินกลยุทธ์ดังกล่าวประกอบด้วยกองกำลังทางบก ทางเรือ ทางอากาศ และขีปนาวุธของกองบัญชาการ

## ความสัมพันธ์กึ่งทางการ
[thumb|สำนักงานใหญ่[มูลนิธิแลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบในไทเป ไต้หวัน]]
[thumb|[นายกเทศมนตรีนครเซี่ยงไฮ้ กง เจิ้ง และนายกเทศมนตรีนครไทเป เจี่ยง ว่านอัน จับมือกันในการประชุมฟอรัมเมืองเซี่ยงไฮ้–ไทเป ค.ศ. 2025]]
การติดต่อระดับกึ่งรัฐบาลยังคงดำเนินต่อไปผ่านมูลนิธิแลกเปลี่ยนข้ามช่องแคบ (SEF) และสมาคมความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบไต้หวัน (ARATS) แม้ว่าโดยรูปแบบจะเป็นองค์กรเอกชน แต่ทั้ง SEF และ ARATS ต่างอยู่ภายใต้การนำโดยตรงของรัฐบาลบริหารของแต่ละฝ่าย โดย SEF อยู่ภายใต้คณะกรรมการกิจการแผ่นดินใหญ่ของสภาบริหารสาธารณรัฐจีน และ ARATS อยู่ภายใต้สำนักงานกิจการไต้หวันของคณะรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน หัวหน้าของทั้งสององค์กรเป็นผู้ดำรงตำแหน่งแบบเต็มเวลาและไม่ได้ดำรงตำแหน่งอื่นในรัฐบาล

สำนักงานตัวแทนกึ่งทางการระหว่างทั้งสองฝ่ายคือ สมาคมแลกเปลี่ยนการท่องเที่ยวข้ามช่องแคบ (CSTEA) ของสาธารณรัฐประชาชนจีนในไต้หวัน และสมาคมการท่องเที่ยวช่องแคบไต้หวัน (TSTA) ของสาธารณรัฐจีนในจีน ทั้งสององค์กรก่อตั้งขึ้นในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 2010 อย่างไรก็ตาม หน้าที่ของสำนักงานเหล่านี้จำกัดอยู่เพียงเรื่องที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเท่านั้น

ฟอรัมเมืองเซี่ยงไฮ้–ไทเป เป็นการประชุมประจำปีระหว่างนครเซี่ยงไฮ้และนครไทเป เริ่มต้นขึ้นใน ค.ศ. 2010 โดยนายกเทศมนตรีนครไทเปในขณะนั้นคือ เฮ่อ หลงปิน เพื่อส่งเสริมการแลกเปลี่ยนระหว่างเมือง ซึ่งนำไปสู่การเข้าร่วมของเซี่ยงไฮ้ในงานมหกรรมพฤกษชาติระหว่างประเทศไทเปในช่วงปลายปีนั้น ทั้งไทเปและเซี่ยงไฮ้เป็นเมืองสองแห่งแรกข้ามช่องแคบไต้หวันที่มีการแลกเปลี่ยนระหว่างกัน การประชุมดังกล่าวยังคงดำเนินต่อไปแม้ว่า เคอ เหวินเจ๋อ จะเป็นนายกเทศมนตรีนครไทเปที่ไม่ได้มาจากพรรคก๊กมินตั๋งระหว่าง ค.ศ. 2014 ถึง 2022 ก็ตาม

## การคมนาคมขนส่ง
[thumb|เครื่องบินแอร์บัส เอ330-300 ของสายการบิน[แอร์ไชน่า ที่ท่าอากาศยานไทเปซงซาน]]
[thumb|เรือ ''คอสโกสตาร์'' ให้บริการขนส่งผู้โดยสารและสินค้าทางทะเลแบบ[โร-โร (roll-on/roll-off) โดยตรงระหว่างจีนและไต้หวัน]]
สาธารณรัฐประชาชนจีนได้เสนอความเชื่อมโยงสามประการ (Three Links) เพื่อเปิดช่องทางการติดต่อด้านไปรษณีย์ การขนส่ง และการค้า ระหว่างจีนแผ่นดินใหญ่และไต้หวัน ก่อน ค.ศ. 2003 ผู้เดินทางต้องหยุดพักที่จุดหมายปลายทางที่สามซึ่งทำให้เสียเวลามาก โดยมักจะเป็นฮ่องกงหรือมาเก๊า เที่ยวบินเช่าเหมาลำข้ามช่องแคบในช่วงตรุษจีนได้เริ่มขึ้นใน ค.ศ. 2003 อย่างไรก็ตาม เที่ยวบินเช่าเหมาลำดังกล่าวยังคงต้องลงจอดในฮ่องกง รูปแบบการขนส่งได้รับการปรับปรุงใน ค.ศ. 2005 เนื่องจากเที่ยวบินต้องบินผ่านเขตแถลงข่าวการบินของฮ่องกงโดยไม่ต้องลงจอด จนกระทั่งใน ค.ศ. 2008 เที่ยวบินตรงและการขนส่งสินค้าจึงได้เริ่มต้นขึ้น ข้อมูล ณ ค.ศ. 2015 มีเมืองในจีนแผ่นดินใหญ่ 61 แห่งที่เชื่อมต่อกับสนามบิน 8 แห่งในไต้หวัน โดยมีเที่ยวบินให้บริการทุกวัน รวมทั้งสิ้น 890 เที่ยวบินไป-กลับข้ามช่องแคบไต้หวันต่อสัปดาห์

ผู้อยู่อาศัยในไต้หวันไม่สามารถใช้หนังสือเดินทางสาธารณรัฐจีนเพื่อเดินทางไปยังจีนแผ่นดินใหญ่ได้ และผู้อยู่อาศัยในจีนแผ่นดินใหญ่ก็ไม่สามารถใช้หนังสือเดินทางสาธารณรัฐประชาชนจีนเพื่อเดินทางไปยังไต้หวันได้ เนื่องจากทั้งสาธารณรัฐจีนและสาธารณรัฐประชาชนจีนไม่ถือว่าการเดินทางนี้เป็นการเดินทางระหว่างประเทศ รัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนกำหนดให้ผู้อยู่อาศัยในไต้หวันถือบัตรอนุญาตเดินทางไปแผ่นดินใหญ่สำหรับผู้อยู่อาศัยในไต้หวันเมื่อเข้าสู่จีนแผ่นดินใหญ่ ในขณะที่รัฐบาลสาธารณรัฐจีนกำหนดให้ผู้อยู่อาศัยในจีนแผ่นดินใหญ่ถือใบอนุญาตเข้าและออกสำหรับพื้นที่ไต้หวันของสาธารณรัฐจีนเพื่อเข้าสู่พื้นที่ไต้หวัน

## เศรษฐกิจ
จีนเป็นหนึ่งในเป้าหมายที่สำคัญที่สุดของไต้หวันสำหรับการการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) ขาออก ตั้งแต่ ค.ศ. 1991 ถึง 2022 บริษัทไต้หวันได้ลงทุนในจีนมากกว่า 2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนมากกว่าครึ่งหนึ่งของ FDI ขาออกของไต้หวันในแต่ละปีก่อน ค.ศ. 2016 ภาคการผลิตที่เป็นของชาวไต้หวันจำนวนมาก โดยเฉพาะในกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์และเครื่องแต่งกาย ตั้งอยู่ในสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีบริษัทยักษ์ใหญ่อย่าง ทีเอสเอ็มซี, ฟ็อกซ์คอนน์ และยูเอ็มซี เข้าไปตั้งบริษัทในเครือที่นั่น การลงทุนเหล่านี้ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจของไต้หวัน แต่ขณะเดียวกันก็เป็นแรงผลักดันให้เกิดการเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนด้วย

จีนยังเป็นคู่ค้าที่ใหญ่ที่สุดของไต้หวัน โดยคิดเป็นสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 20 ของการค้าทั้งหมด หากรวมจีนและฮ่องกงเข้าด้วยกันจะมีสัดส่วนมากกว่าร้อยละ 30 ของการส่งออกของไต้หวัน ใน ค.ศ. 2022 ไต้หวันมียอดเกินดุลการค้ากับจีนแผ่นดินใหญ่และฮ่องกงสูงถึง 1.004 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งรวมถึงชิปเซมิคอนดักเตอร์ เป็นสินค้าหลักในการส่งออกทั้งหมดของไต้หวันไปยังจีน

ทั้งจีนและไต้หวันต่างรู้สึกไม่สบายใจต่อการพึ่งพาทางเศรษฐกิจซึ่งกันและกัน และรัฐบาลแต่ละฝ่ายต่างถูกผลักดันให้แสวงหาทางเลือกอื่น จีนได้ออกแผน "เมดอินไชน่า 2025" ใน ค.ศ. 2015 เพื่อส่งเสริมภาคการผลิต ในทางกลับกัน ไต้หวันพยายามลดการพึ่งพาทางเศรษฐกิจจากจีนแผ่นดินใหญ่ผ่าน "นโยบายมุ่งใต้ใหม่" ตั้งแต่ ค.ศ. 2016 ใน ค.ศ. 2022 ยอดรวมการลงทุนของไต้หวันในกลุ่มประเทศเป้าหมายตามนโยบายดังกล่าวมีมูลค่าสูงกว่าการลงทุนในจีนเป็นครั้งแรก จำนวนชาวไต้หวันที่ทำงานในจีน รวมถึงฮ่องกงและมาเก๊า ลดลงจากกว่า 400,000 คนก่อนการระบาดทั่วของโควิด-19 เหลือเพียง 217,000 คนใน ค.ศ. 2023

เนื่องจากรัฐบาลของทั้งสองฝั่งช่องแคบไม่ยอมรับความชอบธรรมของอีกฝ่าย จึงขาดการคุ้มครองทางกฎหมายสำหรับการแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจข้ามช่องแคบ ความตกลงกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ECFA) จึงถูกมองว่าเป็นกลไกในการคุ้มครองทางกฎหมายสำหรับการลงทุน ใน ค.ศ. 2014 ขบวนการนักศึกษาทานตะวันได้ส่งผลให้ความตกลงการค้าบริการข้ามช่องแคบ (CSSTA) ต้องหยุดชะงักลง

## การแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม
พิพิธภัณฑ์พระราชวังแห่งชาติในไทเป และพิพิธภัณฑ์พระราชวังในปักกิ่งได้มีความร่วมมือในการจัดนิทรรศการร่วมกัน เหล่านักปราชญ์และนักวิชาการเดินทางไปเยี่ยมเยียนสถาบันต่าง ๆ ข้ามช่องแคบไต้หวันอยู่บ่อยครั้ง หนังสือที่ตีพิมพ์ในแต่ละฝั่งได้รับการตีพิมพ์ซ้ำในอีกฝั่งหนึ่งเป็นประจำ อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดในการนำเข้าโดยตรง ระบบการเขียนที่แตกต่างกัน และการเซ็นเซอร์ ได้กลายเป็นอุปสรรคต่อการแลกเปลี่ยนหนังสือและทางความคิดในระดับหนึ่ง การแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมบางอย่างยังถูกกล่าวหาว่ามีความเกี่ยวข้องกับการดำเนินงานแนวร่วมของจีน

นักเรียนไต้หวันสามารถสมัครเข้าเรียนในมหาวิทยาลัยในจีนแผ่นดินใหญ่ได้โดยไม่ต้องเข้าสอบระดับชาติที่เรียกว่า เกาเข่า (Gaokao) มีโครงการให้นักเรียนจากแต่ละฝั่งไปเยี่ยมเยียนอีกฝั่งหนึ่งอย่างสม่ำเสมอ ใน ค.ศ. 2019 มีนักเรียนจากจีนแผ่นดินใหญ่และฮ่องกงศึกษาอยู่ในไต้หวันจำนวน 30,000 คน นอกจากนี้ยังมีนักเรียนไต้หวันมากกว่า 7,000 คนที่ศึกษาอยู่ในฮ่องกงใน ค.ศ. เดียวกันนั้น

การแลกเปลี่ยนทางศาสนากลายเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง โดยมีการปฏิสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอระหว่างผู้นับถือเจ้าแม่ทับทิม และระหว่างชาวพุทธ องค์กรพุทธศาสนาของไต้หวันคือ ฉือจี้ (Tzu Chi) เป็นองค์กรพัฒนาเอกชนจากต่างประเทศแห่งแรกที่ได้รับอนุญาตให้ดำเนินงานในจีนได้

## มนุษยธรรม
ทั้งสองฝ่ายได้ให้ความช่วยเหลือทางมนุษยธรรมแก่กันในหลายโอกาส หลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวในมณฑลเสฉวน ค.ศ. 2008 ทีมค้นหาและกู้ภัยผู้เชี่ยวชาญจากไต้หวันถูกส่งไปช่วยชีวิตผู้รอดชีวิตในมณฑลเสฉวน นอกจากนี้ยังมีการส่งวัสดุอุปกรณ์ช่วยเหลือภายใต้การประสานงานของสภากาชาดแห่งสาธารณรัฐจีนและองค์กรการกุศลต่าง ๆ เช่น ฉือจี้ หนึ่งปีต่อมา จีนได้บริจาคบ้านสำเร็จรูปให้แก่ไต้หวันเพื่อใช้สำหรับผู้ประสบภัยจากพายุไต้ฝุ่นมรกตใน ค.ศ. 2009

ข้อพิพาททางการเมืองมักเกิดขึ้นในระหว่างความพยายามบรรเทาทุกข์ทางมนุษยธรรม ไต้หวันเคยปฏิเสธข้อเสนอของจีนเกี่ยวกับทีมกู้ภัยและอุปกรณ์ฉุกเฉิน โดยกล่าวหาว่าจีนพยายามใช้เหตุการณ์แผ่นดินไหวในจี๋จี๋ ค.ศ. 1999 เพื่อหวังผลประโยชน์ทางการเมือง ในอีกโอกาสหนึ่ง จีนได้กล่าวหาไต้หวันว่าใช้การระบาดทั่วของโควิด-19 เป็นเครื่องมือในการแสวงหาเอกราช

## การทหาร
### ความตึงเครียดทางทหารที่เพิ่มสูงขึ้น
การที่สาธารณรัฐประชาชนจีนคัดค้านอำนาจการปกครองตนเองโดยพฤตินัยของไต้หวันอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้เกิดความเป็นไปได้และภัยคุกคามต่อการรุกรานทางทหารในพื้นที่ของไต้หวันหลายต่อหลายครั้ง โดยมีเป้าหมายเพื่อบรรลุวิสัยทัศน์เรื่องการรวมชาติจีน ภัยคุกคามดังกล่าวเริ่มชัดเจนและจับต้องได้มากขึ้นในช่วงทศวรรษ 2020 ซึ่งได้รับแรงหนุนจากความเต็มใจของผู้นำทางการเมืองในจีนแผ่นดินใหญ่ที่จะดำเนินการแทรกแซงทางทหาร ควบคู่ไปกับการเสริมสร้างกำลังพลและการซ้อมรบที่เกิดขึ้นซ้ำรอบเกาะไต้หวัน ส่งผลให้ไต้หวันต้องดำเนินการเตรียมความพร้อมทางทหารและการจัดตำแหน่งทางการเมืองระหว่างประเทศเพื่อป้องปรามและต่อต้านการแทรกแซงที่อาจเกิดขึ้น

ประธานาธิบดีไต้หวัน ไล่ ชิงเต๋อ ได้ย้ำถึงความจำเป็นในการใช้มาตรการที่เข้มงวดมากขึ้นเพื่อตอบโต้ความพยายามของจีนที่เพิ่มขึ้นในการแทรกซึมและทำให้การป้องกันของไต้หวันอ่อนแอลง โดยเฉพาะผ่านการจารกรรมและสงครามจิตวิทยา เพื่อเป็นการตอบโต้ ไต้หวันได้เสนอให้มีการปรับปรุงกฎหมายให้เข้มงวดขึ้น รวมถึงการนำการพิจารณาคดีทางทหารสำหรับการจารกรรมกลับมาใช้ใหม่ และการจำกัดการเข้าถึงการระบุตัวตนของชาวไต้หวันสำหรับบุคคลสัญชาติจีน การซ้อมรบทางทหารบ่อยครั้งของจีนใกล้กับน่านฟ้าและน่านน้ำของไต้หวัน ซึ่งรวมถึงการรุกล้ำและข้อมูลรั่วไหลโดยบุคลากรทางทหารของไต้หวันที่เกษียณอายุราชการเมื่อไม่นานมานี้ ได้สร้างความกังวลเพิ่มมากขึ้น ไต้หวันได้เสริมสร้างความแข็งแกร่งในการป้องกันด้วยอาวุธใหม่ ๆ และขยายระยะเวลาการเกณฑ์ทหารภาคบังคับเป็นหนึ่งปี จีนยังคงยืนยันอ้างสิทธิ์เหนือดินแดนไต้หวัน และใน ค.ศ. 2025 เกาะแห่งนี้ได้ครบรอบ 20 ปีของกฎหมายต่อต้านการแยกตัวของจีน ซึ่งระบุเงื่อนไขที่จีนอาจใช้กำลังเพื่อยึดไต้หวันคืนมา

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ได้เตือนว่ากองทัพจีนอาจมีความพร้อมสำหรับการปฏิบัติการทางทหารต่อไต้หวันภายใน ค.ศ. 2027 การซ้อมรบขนาดใหญ่ของปักกิ่ง ซึ่งรวมถึงการจำลองการปิดล้อมเกาะ ถูกมองว่าเป็นตัวบ่งชี้ถึงความพร้อมดังกล่าว

### ความเป็นไปได้ในการรุกรานโดยสาธารณรัฐประชาชนจีน

[thumb|ภาพร่างสามมิติของท่าเรือแพ[สะพานเบลีย์ (bailey bridge) ที่จีนกำลังพัฒนา ซึ่งอาจนำมาใช้ในการรุกรานไต้หวัน]]
การคาดการณ์เกี่ยวกับโอกาสที่จะเกิดสงครามระหว่างจีนและไต้หวันนั้นมีอยู่หนาหู เฉิน เหวินฟาน รองผู้อำนวยการสำนักงานความมั่นคงแห่งชาติของไต้หวัน ระบุใน ค.ศ. 2020 ว่า สี จิ้นผิง ตั้งใจที่จะแก้ "ปัญหาไต้หวัน" ภายใน ค.ศ. 2049 ใน ค.ศ. 2022 กองบัญชาการภาคพื้นแปซิฟิกของสหรัฐฯ ได้อธิบายถึงสถานการณ์ความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบว่าอยู่ในขั้นวิกฤต เนื่องจากจีนกำลังสั่งสมกำลังพลและทรัพยากรทางทหารครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สอง พลเรือเอก ไมค์ กิลเดย์ ผู้บัญชาการยุทธการเรือของกองทัพเรือสหรัฐฯ เตือนว่ากองทัพอเมริกันต้องเตรียมพร้อมสำหรับความเป็นไปได้ที่จีนจะรุกรานไต้หวันก่อน ค.ศ. 2024 ผลสำรวจโดยศูนย์ยุทธศาสตร์และนานาชาติศึกษา (CSIS) สรุปว่าจีนมีความมุ่งมั่นที่จะรวมชาติกับไต้หวัน และความเป็นไปได้ที่จะเกิดวิกฤตทางทหารหรือความขัดแย้งในช่องแคบไต้หวันนั้นเป็นเรื่องจริงอย่างมาก ผลสำรวจยังแสดงให้เห็นว่าจีนยินดีที่จะรอเพื่อรวมชาติกับไต้หวันอย่างสันติ แต่จะรุกรานทันทีหากไต้หวันประกาศเอกราช

ขีดความสามารถปัจจุบันของกองทัพปลดปล่อยประชาชนในการดำเนินสงครามและเอาชนะในสงครามดังกล่าวยังคงเป็นที่ถกเถียง โดยส่วนใหญ่เป็นการวิเคราะห์ว่าจีนมีแสนยานุภาพเพียงพอที่จะยึดครองเกาะที่ปกครองตนเองแห่งนี้หรือไม่ เมื่อพิจารณาจากต้นทุนที่คาดว่าจะสูงมหาศาล ความล้มเหลวที่เห็นได้ชัดของกองทัพรัสเซียในการเข้ายึดครองยูเครนอย่างรวดเร็ว จนกลายเป็นความขัดแย้งที่ยืดเยื้อและส่งผลกระทบที่สั่นคลอนภายในรัสเซียเอง เชื่อว่าเป็นปัจจัยที่มีผลต่อการตัดสินใจของสาธารณรัฐประชาชนจีน

### ยุทธศาสตร์ภูมิรัฐศาสตร์และพันธมิตร

การรวมอำนาจเหนือภูมิภาคอินโด-แปซิฟิกของจีน และผลกระทบทางเศรษฐกิจโดยตรงจากการหยุดชะงักของโลจิสติกส์สินค้าโภคภัณฑ์รวมถึงการผลิตเทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์ ถือเป็นข้อกังวลหลักที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของไต้หวัน

สหรัฐอเมริกาปฏิบัติตาม "นโยบายจีนเดียว" อย่างเป็นทางการ โดยสนับสนุนให้จีนและไต้หวันแก้ไขความขัดแย้งผ่านการเจรจา ขณะเดียวกันก็สนับสนุนความพยายามของไต้หวันในการเสริมสร้างการป้องกันตนเองภายใต้กฎหมายความสัมพันธ์ไต้หวัน สหรัฐฯ ได้ดำเนินการแลกเปลี่ยนทางทหารกับไต้หวัน และเรือทางการทหารของสหรัฐฯ ได้แล่นผ่านช่องแคบไต้หวันเป็นครั้งคราว สี จิ้นผิง ผู้นำจีนได้ร้องขอให้ประธานาธิบดีสหรัฐฯ โจ ไบเดน เปลี่ยนท่าทีของสหรัฐฯ ให้เป็นการคัดค้านเอกราชของไต้หวันอย่างชัดเจน แต่สหรัฐฯ ยังคงยืนยันว่า "ไม่สนับสนุน" เอกราชของไต้หวัน หลังจากประธานาธิบดี ดอนัลด์ ทรัมป์ กลับคืนสู่ทำเนียบขาวใน ค.ศ. 2025 กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐได้นำวลี "เราไม่สนับสนุนเอกราชของไต้หวัน" ออกจากหน้าข้อมูลสรุปบนเว็บไซต์ของหน่วยงาน

นอกเหนือจากสหรัฐฯ แล้ว ออสเตรเลีย แคนาดา ฝรั่งเศส เยอรมนี ญี่ปุ่น นิวซีแลนด์ และสหราชอาณาจักร ต่างก็ส่งเรือกองทัพเรือแล่นผ่านช่องแคบไต้หวันในช่วงทศวรรษ 2020 นักวิเคราะห์บางส่วนมองว่าอินเดียเริ่มมีจุดยืนที่ชัดเจนใกล้เคียงกับสหรัฐฯ มากขึ้น ซึ่งเป็นทั้งการแสดงตำแหน่งที่มองเห็นได้และเป็นความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้น ซึ่งอาจนำไปสู่ความเป็นไปได้ที่อินเดียจะถูกดึงเข้าสู่สงคราม

### การเปรียบเทียบทางประวัติศาสตร์
เพื่อตอบโต้ภัยคุกคามทางทหารของจีนและการซ้อมรบใกล้ชายฝั่งเมื่อไม่นานมานี้ในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2025 กระทรวงกลาโหมของไต้หวันได้เตือนว่าประวัติศาสตร์ ซึ่งรวมถึงสงครามโลกครั้งที่สอง ได้แสดงให้เห็นว่าการรุกรานนำไปสู่ความล้มเหลว ในโอกาสครบรอบ 80 ปีของการสิ้นสุดสงคราม ไต้หวันได้เปรียบเทียบการกระทำของจีนกับผู้รุกรานในอดีต พร้อมทั้งกล่าวหาว่าปักกิ่งกำลังทำให้ภูมิภาคขาดเสถียรภาพ ไต้หวันซึ่งเคยเป็นอาณานิคมของญี่ปุ่น มีประวัติศาสตร์ในช่วงสงครามที่ซับซ้อน โดยมีชาวไต้หวันบางส่วนร่วมรบให้กับญี่ปุ่น ในขณะเดียวกัน สี จิ้นผิง มีแผนที่จะเข้าร่วมพิธีรำลึกสงครามโลกครั้งที่สองของรัสเซีย

## ความเห็นสาธารณชน
### จีน
การสำรวจทางโทรศัพท์ใน ค.ศ. 2019 ที่ดำเนินการในเมืองใหญ่ 9 แห่งพบว่า ร้อยละ 53.1 ของผู้ตอบแบบสอบถามสนับสนุนการใช้กำลังทางทหารเพื่อการรวมชาติกับไต้หวัน ในขณะที่ร้อยละ 39.1 ระบุว่าพวกเขาจะคัดค้านการใช้กำลังทางทหารไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม การสำรวจที่ดำเนินการระหว่าง ค.ศ. 2020 ถึง 2021 แสดงให้เห็นว่า ร้อยละ 55 ของผู้ตอบแบบสอบถามยอมรับการเปิดฉากสงครามเพื่อรวมชาติกับไต้หวันอย่างเต็มรูปแบบ ในขณะที่ร้อยละ 33 คัดค้าน นอกจากนี้ ร้อยละ 22 ของผู้ตอบแบบสอบถามยอมรับให้ทั้งสองฝั่งของช่องแคบไต้หวันแยกระบบการเมืองออกจากกัน โดยที่การรวมชาติไม่จำเป็นต้องเป็นเป้าหมายสุดท้ายเสมอไป

การสำรวจอีกชิ้นหนึ่งใน ค.ศ. 2022 แสดงให้เห็นว่าผู้ตอบแบบสอบถามชาวจีนมีความเห็นแตกออกเป็นสองฝ่ายระหว่างผู้ที่สนับสนุนนโยบายที่แข็งกร้าวต่อไต้หวันและผู้ที่สนับสนุนนโยบายที่เป็นมิตร

ผลสำรวจในเดือนกันยายน ค.ศ. 2024 โดยศูนย์คาร์เตอร์และมหาวิทยาลัยเอมอรี พบว่า ร้อยละ 55 ของผู้ตอบแบบสอบถามในจีนแผ่นดินใหญ่เห็นด้วยกับข้อความที่ว่า "ปัญหาไต้หวันไม่ควรได้รับการแก้ไขโดยการใช้กำลังไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม"

ตามผลสำรวจใน ค.ศ. 2025 โดยสภาชิคาโกด้านกิจการระดับโลกและศูนย์คาร์เตอร์ พบว่า ชาวจีนร้อยละ 91 ถือว่า "พี่น้องร่วมชาติชาวไต้หวันของเรา" เป็นมิตรของจีน ในขณะที่ร้อยละ 9 ไม่คิดเช่นนั้น ผลสำรวจยังพบอีกว่า ชาวจีนร้อยละ 44 ถือว่า "รัฐบาลปัจจุบันของไต้หวัน ประเทศจีน" เป็นมิตรของจีน ในขณะที่ร้อยละ 55 ไม่คิดเช่นนั้น

เหล่านักชาตินิยมชาวจีนรุ่นใหม่ที่คลั่งชาติบนอินเทอร์เน็ต ซึ่งเรียกกันว่า เสี่ยวหงเฝิ่น (Little Pink) ได้ทำการข้ามกำแพงไฟยุคใหม่เป็นครั้งคราว เพื่อระดมส่งข้อความและสติกเกอร์บนเว็บไซต์ต่าง ๆ เพื่อประท้วงการแยกตัวเป็นเอกราชของไต้หวัน

### ไต้หวัน

[thumb|upright=1.5|ผลการสำรวจอัตลักษณ์ที่จัดทำขึ้นทุก ค.ศ. ตั้งแต่ 1992 โดยศูนย์ศึกษาการเลือกตั้ง [มหาวิทยาลัยแห่งชาติเจิ้งจื้อ ผู้ตอบแบบสอบถามระบุว่าเป็นชาวไต้หวัน (สีเขียว) เป็นชาวจีน (สีแดง) หรือเป็นทั้งชาวไต้หวันและชาวจีน (ลายขีด) ส่วนผู้ที่ไม่ตอบคำถามแสดงด้วยสีเทา]]
การสำรวจความคิดเห็นประจำซึ่งจัดทำโดยศูนย์ศึกษาการเลือกตั้งของมหาวิทยาลัยแห่งชาติเจิ้งจื้อ (NCCU) แสดงให้เห็นว่าสาธารณชนชาวไต้หวันต้องการรักษาสถานภาพปัจจุบัน (status quo) ในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง มากกว่าการเลือกประกาศเอกราชของไต้หวันในทันทีหรือการรวมชาติกับจีน การสำรวจตามวาระที่เผยแพร่โดยสภากิจการแผ่นดินใหญ่ (MAC) ให้ผลลัพธ์ที่ใกล้เคียงกัน ส่วนการสำรวจประจำอีกชุดหนึ่งโดยมูลนิธิมติมหาชนไต้หวัน (TPOF) ระบุว่าสาธารณชนชื่นชอบการเป็นเอกราชมากกว่าการรวมชาติ

ในเรื่องอัตลักษณ์ประจำชาติว่าเป็น "ชาวไต้หวัน" หรือ "ชาวจีน" ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ระบุว่าตนเองเป็นชาวไต้หวันจากการสำรวจของทั้ง NCCU และ TPOF ขณะที่การสำรวจของ MAC แสดงให้เห็นอย่างต่อเนื่องว่าผู้คนสนับสนุนให้คนในไต้หวันเป็นผู้ตัดสินใจเกี่ยวกับอนาคตของไต้หวันเอง

ใน ค.ศ. 2020 การสำรวจประจำปีโดยอากาเดเมียซินิกา พบว่าร้อยละ 73 ของผู้ตอบแบบสอบถามไม่เห็นด้วยกับข้อความที่ว่า "รัฐบาลจีนเป็นมิตรของไต้หวัน" ซึ่งเพิ่มขึ้นร้อยละ 15 จากปีก่อนหน้า ใน ค.ศ. 2024 การสำรวจโดยอากาเดเมียซินิกาพบว่า ผู้อยู่อาศัยในไต้หวันร้อยละ 80.6 เชื่อว่าไต้หวันและจีนไม่ได้อยู่ในประเทศเดียวกัน ตามผลสำรวจของสมาคมแลกเปลี่ยนญี่ปุ่น-ไต้หวันที่จัดทำขึ้นระหว่างเดือนธันวาคม ค.ศ. 2025 ถึงมกราคม ค.ศ. 2026 มีชาวไต้หวันเพียงร้อยละ 3 ที่ถือว่าจีนเป็นประเทศที่ตนเองชื่นชอบมากที่สุด ขณะที่มากกว่าร้อยละ 75 ถือว่าญี่ปุ่นเป็นประเทศที่ตนเองชื่นชอบมากที่สุด

## ดูเพิ่ม
* สภาเศรษฐกิจ การค้า และวัฒนธรรมข้ามช่องแคบ
* การเจรจาระดับสูงข้ามช่องแคบ
* สภาสันติภาพข้ามช่องแคบ
* ประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ข้ามช่องแคบ
* สงครามเย็นครั้งที่สอง

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

; หนังสือ
* Beckershoff, A. (2023). *Social Forces in the Re-Making of Cross-Strait Relations: Hegemony and Social Movements in Taiwan*. Routledge. 
* Bush, R. & O'Hanlon, M. (2007). *A War Like No Other: The Truth About China's Challenge to America*. Wiley. 
* Bush, R. (2006). *Untying the Knot: Making Peace in the Taiwan Strait*. Brookings Institution Press. 
* 
* Carpenter, T. (2006). *America's Coming War with China: A Collision Course over Taiwan*. Palgrave Macmillan. 
* Cole, B. (2006). *Taiwan's Security: History and Prospects*. Routledge. 
* Copper, J. (2006). *Playing with Fire: The Looming War with China over Taiwan*. Praeger Security International General Interest. 
* Gill, B. (2007). *Rising Star: China's New Security Diplomacy*. Brookings Institution Press. 
* Shirk, S. (2007). *China: Fragile Superpower: How China's Internal Politics Could Derail Its Peaceful Rise*. Oxford University Press. 
* Tsang, S. (2006). *If China Attacks Taiwan: Military Strategy, Politics and Economics*. Routledge. 
* Tucker, N.B. (2005). *Dangerous Strait: the U.S.-Taiwan-China Crisis*. Columbia University Press. 
* Wachman, Alan M. (2007 ) *Why Taiwan? Geostrategic Rationales for China's Territorial Integrity*. Stanford University Press. 

; บทความ
* Federation of American Scientists et al. (2006). Chinese Nuclear Forces and U.S. Nuclear War Planning
* Sutter, Robert. Taiwan's Future: Narrowing Straits (NBR Special Report, May 2011)
* China, Taiwan, and the Battle for Latin America, 21p.
* Review of Convergence or Conflict in the Taiwan Strait: The Illusion of Peace? by J. Michael Cole, in *Pacific Affairs* (2017): 90, 573–575.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Taiwan Affairs Office website (PRC government department in charge of relations with Taiwan)
* Mainland Affairs Council website (Taiwan government department in charge of Relations with PRC)
* Taiwan-China-US Relations – March 2010 radio interview with Professor T.Y. Wang (Illinois State University)
* Tim Niven, "The Evolution of China's Interference in Taiwan" ''The Diplomat'', 1&nbsp;December 2023


หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ทวิภาคีของประเทศจีน
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ทวิภาคีของประเทศไต้หวัน
หมวดหมู่:การเมืองจีน
หมวดหมู่:การเมืองไต้หวัน
หมวดหมู่:ช่องแคบไต้หวัน