อำเภอแม่แจ่ม

**แม่แจ่ม** () เป็นอำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ โดยแยกออกจากอำเภอจอมทอง เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2499 มีชื่อเสียงในเรื่องของผ้าซิ่นตีนจก ซึ่งเป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ของอำเภอแม่แจ่ม

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอแม่แจ่มตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้
***ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอกัลยาณิวัฒนา
***ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอสะเมิง อำเภอแม่วาง และอำเภอจอมทอง
***ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอจอมทอง อำเภอฮอด และอำเภอแม่สะเรียง (จังหวัดแม่ฮ่องสอน)
***ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอแม่ลาน้อย อำเภอขุนยวม และอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน (จังหวัดแม่ฮ่องสอน)

## ที่มาของชื่ออำเภอ
อำเภอแม่แจ่มหรือ "เมืองแจ๋ม" นั้นแต่เดิมเรียกกันว่า "เมืองแจม" มีตำนานว่า สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและพระมหากัจจายนะได้จาริกผ่านมาทางยอดดอยอ่างกา (ดอยอินทนนท์) เช้าวันหนึ่งเมื่อพระองค์เสด็จออกบิณฑบาตโปรดสัตว์ มีย่าลัวะเฒ่า (หญิงชราชาวลัวะ) คนหนึ่งนำปลาปิ้งเพียงครึ่งตัวมาใส่บาตรถวาย พระบรมศาสดาทอดพระเนตรด้วยความเมตตาและความสงสัย จึงตรัสถามย่าลัวะว่า "แล้วปลาอีกครึ่งตัวล่ะอยู่ไหน" ย่าลัวะทูลตอบว่า "เก็บไว้ให้หลาน" พระองค์จึงทรงรำพึงว่า "บ้านนี้เมืองนี้มันแจมแต๊นอ" (= เมืองนี้ช่างอดอยากจริงหนอ) ซึ่งต่อมาดินแดนนี้จึงได้ชื่อว่า "เมืองแจม" คำว่า "แจม" เป็นภาษาลัวะแปลว่า มีน้อย ไม่พอเพียง หรือขาดแคลน ต่อมาเมื่อกลุ่มคนไท-ยวน (ไต) มาอยู่ จึงเรียกชื่อตามสำเนียงไท-ยวนว่า "เมืองแจ๋ม" และเพี้ยนเป็นเมืองแจ่มหรือ "แม่แจ่ม" อันเป็นนามมงคล หมายถึงให้เมืองนี้เป็นเมืองแห่งความแจ่มใส ลบความหมายของคำว่า "แจม"

### ตำนานเมืองที่เกี่ยวข้องกับสิงห์
มีตำนานเล่าสืบกันมาว่า มีสิงห์สองตัวเป็นพี่น้องกันหากินอยู่ในป่าใหญ่ เกิดแย่งชิงอำนาจการปกครองและพื้นที่ทำกินกันเองจนเกิดข้อพิพาทกันอยู่เนือง ๆ จนพระปัจเจกพุทธเจ้าเสด็จมาโปรดสัตว์ได้พบเห็น จึงได้กำหนดแบ่งเขตหากินโดยใช้ลำห้วยแห่งหนึ่งเป็นเขตแสดง ลำห้วยนั้นชื่อ "ห้วยช่างเคิ่ง" (ชึ่งหมายถึงแบ่งครึ่งกัน) ครั้นพระปัจเจกเจ้าเสด็จไปที่ดอยสะกาน (ตั้งอยู่ตรงข้ามบ้านกองกานกับบ้านต่อเรือ) มีราษฎรนำอาหารไปถวาย แต่เนื่องจากว่าราษฎรเหล่านั้นยากจน ข้าวปลาที่นำมาถวายมีน้อยขาดแคลน จึงได้ขนานเมืองนี้ว่า "เมืองแจม" ซึ่งแปลว่าเมืองที่มีความอดอยากขาดแคลน และเรียกลำน้ำใหญ่ว่า "น้ำแม่แจม" ต่อมาชาวบ้านขานชื่อเมืองนี้เพี้ยนไปเป็น "เมืองแจ่ม" จนกระทั่งทุกวันนี้

## ประวัติ
อำเภอแม่แจ่มเป็นดินแดนแห่งหนึ่งที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัดเชียงใหม่ มีหมู่บ้านอยู่ตามที่ราบและกระจัดกระจายอยู่ตามหุบเขาใหญ่น้อยที่ล้อมรอบเรียงรายอยู่ มองจากที่สูงลงมาจะเหมือนแอ่งกระทะ มีลำน้ำไหลผ่าน ท่ามกลางมวลพฤกษชาตินานาพันธุ์ที่ปรากฏอยู่ในดินแดนสุวรรณภูมิ ดินแดนแห่งนี้เดิมเป็นที่อาศัยของชนชาติลัวะ (ละว้า) ซึ่งครอบครองดินแดนแถบนี้ตลอดจนถึงบางส่วนของอาณาจักรล้านนาในอดีต ชนเผ่าลัวะมีความเจริญไม่แพ้พวกขอม-มอญ ซึ่งเป็นเจ้าของดินแดนแห่งนี้ร่วมกัน เพียงแต่แยกการปกครองออกเป็นหมู่เหล่า เป็นอิสระไม่ขึ้นตรงต่อพวกใด ชนใดมีความเข้มแข็งก็ตั้งตัวเป็นเจ้าเมืองขึ้นปกครองกันเอง มีวิถีชีวิตที่เรียบง่าย และได้สร้างวัฒนธรรมของตนจนรุ่งเรือง ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ไม่ว่าจะเป็นวัดวาอาราม จิตรกรรมฝาผนัง เครื่องปั้นดินเผา อาจจะเป็นเพราะในอดีตเมืองแจ๋มเป็นเส้นทางการค้าขายระหว่าง พม่า ไทย จีน และอินเดียก็เป็นได้ เพราะสินค้าของทุกประเทศตกทอดมาสู่รุ่นลูกหลานซึ่งได้รับจากบรรพบุรุษที่อยู่ในสมัยนั้นด้วย ต่อมาเมื่อมีกลุ่มคนไท-ยวน (ไต) เข้ามามากเข้า อำนาจของลัวะจึงหมดไป แต่ลัวะเริ่มเรืองอำนาจขึ้นมาใหม่อีกครั้งในยุคสมัยของพญามังรายซึ่งถือว่าเป็นเชื้อสายลัวะเหมือนกัน

ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เช่น คิชฌกูฏ ในวิหารของวัดยางหลวง พระเจ้าตนหลวง วัดกองกาน พระพุทธรูปหล่อด้วยสัมฤทธิ์ ศิลปะตระกูลช่างเชียงแสนและตระกูลช่างสุโขทัยซึ่งมีอายุเกิน 500 ปีขึ้นไป ดังนั้น เมืองแจ๋มก็น่าจะตั้งมาไม่ต่ำว่า 500 ปี ราว ๆ ปลายพุทธศตวรรษที่ 18 (พ.ศ. 1800) สิงหนวัติกุมารได้พากลุ่มคนไท-ยวนอพยพมาจากยูนนานทางตอนใต้ของจีน ยึดอำนาจจากลัวะในสมัยปู่จ้าวลาวจก (ลวจักราช) บรรพบุรุษของพญามังราย แล้วสร้างเมืองใหม่ในพื้นที่ที่มีชนพื้นเมืองลัวะอาศัยอยู่ก่อน แต่อาศัยการวางตนเป็นผู้ที่มีวัฒนธรรมสูงกว่าลัวะ ต่อมาเมื่อกลุ่มคนไทเสื่อมอำนาจลง ปู่จ้าวลาวจกจึงสถาปนาตนเองเป็นปฐมกษัตริย์ กลุ่มคนไทจึงกระจัดกระจายกันไปคนละทิศคนละทาง ซึ่งตามประวัติของเมืองแจ๋มที่กล่าวไว้ว่าเริ่มมีคนไทเข้ามา ก็คงจะในสมัยของสิงหนวัติกุมารนั่นเอง เพราะประวัติของเมืองแจ๋มก็มีเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับสิงห์อยู่เหมือนกัน แล้วถ้าเราลองมานับปีกันแล้ว ปีนี้ พ.ศ. 2545-1800 จะได้ประมาณ 745 ปี ซึ่งก็ใกล้เคียงกับอายุของหลักฐานที่อยู่ตามวัดต่าง ๆ เช่น คิชฌกูฏ

ต่อมามีคนไทยพื้นที่ราบทั้งจากอำเภอจอมทองและอำเภอสันป่าตองเข้ามาหากินและตั้งถิ่นฐานอยู่ตามที่ราบลุ่มน้ำแม่แจ่ม และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อปี พ.ศ. 2451 ตั้งชื่อว่า **อำเภอเมืองแจ่ม** และเปลี่ยนชื่อเป็น **อำเภอช่างเคิ่ง** ในปี พ.ศ. 2460(ปัจจุบันช่างเคิ่งเป็นชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอแม่แจ่ม) ตั้งที่ว่าการอำเภอที่บ้านหมู่ที่ 4 ตำบลท่าผา มีนายชื่นดำรงตำแหน่งนายอำเภอ แต่ขณะนั้นราษฎรอดอยากขาดแคลนและไม่นิยมการปกครองที่มีการเก็บภาษีอากร ในที่สุดจึงมีราษฎรกลุ่มหนึ่งเข้าปล้นที่ว่าการอำเภอและทำร้ายนายอำเภอจนเสียชีวิต ทางราชการจึงได้ย้ายที่ว่าการอำเภอไปอาศัยที่วัดช่างเคิ่งเพื่อความปลอดภัย มีนายสนิทเป็นนายอำเภอจนกระทั่งปี พ.ศ. 2481 ทางราชการได้ลดฐานะลงเป็นกิ่งอำเภอ และตั้งชื่อว่า **กิ่งอำเภอแม่แจ่ม** ขึ้นกับอำเภอจอมทอง และเมื่อปี พ.ศ. 2499 ได้รับการยกฐานะเป็น **อำเภอแม่แจ่ม** และ เมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2552  ได้มีการแบ่งพื้นที่ของตำบลแจ่มหลวง  ตำบลบ้านจันทร์ และ ตำบลแม่แดด  ออกไปจัดตั้ง อำเภอกัลยาณิวัฒนา  จึงทำให้อำเภอแม่แจ่ม มี 7 ตำบล จนถึงปัจจุบัน

## ลักษณะภูมิอากาศ
ภูมิอากาศพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม แบ่งออกได้เป็น 3 ฤดู ได้แก่ - ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่กลางเดือนพฤษภาคม จนถึงเดือนตุลาคม โดยได้รับอิทธิพลจาก ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ - ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน ไปจนถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ โดยได้รับอิทธิพลจาก ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งพัดพาเอาความหนาวเย็นจากประเทศจีนลงมาปกคลุม ประเทศไทยตอนบน - ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ ถึงกลางเดือนพฤษภาคม ซึ่งอยู่ภายใต้อิทธิพลของ ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และลมฝ่ายใต้ สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไป อากาศมรสุมเมืองร้อน ช่วง พฤษภาคม - กันยายน มีฝนตกชุก ช่วงเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์ มีอากาศหนาวและแห้งแล้ง อุณหภูมิประมาณ 9.7 องศา สูงสุดประมาณ 39.6 องศา

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอแม่แจ่มแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 104 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอแม่แจ่มประกอบด้วยองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น 8 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลแม่แจ่ม** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลช่างเคิ่ง
* **เทศบาลตำบลท่าผา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่าผาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลช่างเคิ่ง ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่างเคิ่ง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลแม่แจ่ม)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านทับ ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านทับทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ศึก ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ศึกทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแม่นาจร** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่นาจรทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลปางหินฝน ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปางหินฝนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลกองแขก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกองแขกทั้งตำบล

## สถานศึกษา

* โรงเรียนแม่แจ่ม
* โรงเรียนเมืองเด็กวิทยา
* โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ 31
* โรงเรียนเซนต์โยเซฟแม่แจ่ม
* โรงเรียนสาธิตชุมชนการเรียนรู้สมเด็จย่า วิทยาลัยโพธิวิชชาลัย มศว แม่แจ่ม
* โรงเรียนบ้านทุ่งยาว
* โรงเรียนบ้านต่อเรือ
* โรงเรียนชุมชนบ้านช่างเคิ่ง
* โรงเรียนบ้านแม่ปาน
* โรงเรียนอินทนนท์วิทยา
* โรงเรียนบ้านสามสบ
* โรงเรียนบ้านผานัง
* โรงเรียนบ้านป่าแดด (ชุมชนตำบลท่าผา)
* โรงเรียนบ้านยางหลวง
* โรงเรียนบ้านกองแขก
* โรงเรียนบ้านอมเม็ง
* โรงเรียนออป.13
* โรงเรียนบ้านโม่งหลวง
* โรงเรียนบ้านอมขูด
* โรงเรียนบ้านกองแขก สาขาบ้านแม่หลุ
* โรงเรียนบ้านโม่งหลวง สาขาบ้านแม่อมลานใน
* โรงเรียนบ้านแม่ซา
* โรงเรียนบ้านแม่หอย
* โรงเรียนบ้านแม่มุ
* โรงเรียนบ้านแม่เอาะ
* โรงเรียนบ้านแม่นาจร
* โรงเรียนบ้านแม่มะลอ
* โรงเรียนบ้านแม่วาก
* โรงเรียนบ้านสบวาก
* โรงเรียนบ้านนากลาง
* โรงเรียนบ้านนาฮ่อง
* โรงเรียนบ้านสบวาก สาขาแม่จอนหลวง
* โรงเรียนบ้านนากลาง สาขาห้วยผักกูด
* โรงเรียนบ้านสองธาร
* โรงเรียนบ้านปางหินฝน
* โรงเรียนบ้านพุย
* โรงเรียนบ้านแม่ตูม
* โรงเรียนบ้านเฮาะวิทยา
* โรงเรียนบ้านแปะ
* โรงเรียนบ้านแม่แฮใต้
* โรงเรียนบ้านทุ่งแก
* โรงเรียนบ้านแม่หงานหลวง
* โรงเรียนบ้านขุนแม่นาย
* โรงเรียนบ้านพุย สาขาพุยใต้
* โรงเรียนบ้านอมเม็งสาขาสบลอง
* โรงเรียนบ้านแม่ศึก
* โรงเรียนบ้านทัพ
* โรงเรียนชุมชนบ้านพร้าวหนุ่ม
* โรงเรียนบ้านผาละปิ
* โรงเรียนบ้านปางอุ๋ง
* โรงเรียนบ้านขุนแม่หยอด
* โรงเรียนบ้านสบแม่รวม
* โรงเรียนบ้านห้วยผา
* โรงเรียนบ้านปางอุ๋ง สาขาแม่สะต๊อป
* โรงเรียนบ้านปางเกี๊ยะ

## สถานที่สำคัญ
thumb|วัดป่าแดด

* หมู่บ้านทอผ้าซิ่นตีนจก บ้านท้องฝาย ช่างเคิ่ง
* สวนป่าแม่แจ่ม
* ดอยม่อนหมาก
* แม่น้ำแม่แจ่ม
* น้ำตกแม่ปาน
* นาขั้นบันไดแม่แจ่ม
* วัดพุทธเอ้น
* วัดยางหลวง
* น้ำตกห้วยทรายเหลือง
* วัดพุทธเอิ้น
* วัดกองกาน
* วัดป่าแดด
* ป่าสนบ้านวัดจันทร์
* น้ำพุร้อนเทพพนม
* สถานีทดลองเกษตรที่สูงแม่จอนหลวง
* วัดกองแขก
* สวนป่าแม่แจ่ม
* น้ำออกรู บ้านทุ่งยาว
* พระเจ้าตนหลวง
* พระเจ้าแสนตอง
* น้ำบ่อเย็น บ้านแม่ปาน

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

ม่แจ่แม