โรคลำไส้แปรปรวน

**โรคลำไส้แปรปรวน**
หรือ **โรคไอบีเอส**
( ตัวย่อ **IBS**)
เป็นความผิดปกติการทำงานของระบบทางเดินอาหาร เป็นกลุ่มอาการที่มักรวมถึงอาการปวดท้อง ท้องอืด และการเปลี่ยนแปลงในการขับถ่ายอุจจาระ
อาการจะเพิ่มขึ้นๆ เป็นเวลานาน บางครั้งใช้เวลาหลายปี
ไอบีเอสอาจมีผลลบต่อคุณภาพชีวิต อาจทำให้ขาดเรียน ขาดงาน หรือลดประสิทธิภาพการทำงาน
ความผิดปกติอื่นต่างๆ เช่น โรควิตกกังวล โรคซึมเศร้า และอาการล้าเรื้อรัง () พบได้บ่อยในคนไข้ไอบีเอส

สาเหตุของโรคยังไม่ชัดเจน มีการเสนอปัจจัยต่างๆ ที่นำไปสู่โรค
ทฤษฎีต่างๆ รวมถึงปัญหาทางแกนลำไส้-สมอง (gut–brain axis), การเปลี่ยนแปลงการเคลื่อนไหวของลำไส้, อวัยวะภายในที่ไวความรู้สึกเกิน, การติดเชื้อรวมถึงภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกิน (), สารสื่อประสาท, ปัจจัยทางพันธุกรรม และการแพ้อาหาร
อาจเริ่มเกิดอาการเนื่องกับเหตุการณ์เครียดในชีวิต
หรือกับการติดเชื้อในลำไส้
ในกรณีหลังนี้จะเรียกว่าโรคลำไส้แปรปรวนหลังติดเชื้อ ()

การวินิจฉัยโรคจะขึ้นอยู่อาการซึ่งไม่มีสัญญาณเตือนโดยแยกโรคอื่นๆ ที่เป็นไปได้ออกแล้ว
สัญญาณเตือนรวมการเริ่มมีอาการเมื่ออายุมากกว่า 50ปี, น้ำหนักลด, เลือดในอุจจาระ หรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ()
ภาวะอื่นๆ ที่อาจมีอาการคล้ายกันได้แก่ โรคซีลิแอ็ก, ลำไส้อักเสบชนิด microscopic coliti, โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง, ภาวะการดูดซึมกรดน้ำดีผิดปกติ () และมะเร็งลำไส้ใหญ่

การรักษามุ่งเน้นการบรรเทาอาการ 
ซึ่งอาจรวมการเปลี่ยนอาหาร การใช้ยา โปรไบโอติกส์ และการให้คำปรึกษา/จิตบำบัด
มาตรการด้านอาหารรวมถึงการเพิ่มบริโภคเส้นใยอาหารชนิดละลายน้ำได้ หรือการรับประทานอาหารที่มีฟอดแมปส์น้อย
โดยมีเป้าหมายให้ใช้ในระยะสั้นจนถึงปานกลาง แต่ไม่ควรใช้ตลอดชีวิต
ยาโลเพราไมด์สามารถใช้ช่วยลดอาการท้องเสีย ในขณะที่ยาระบายใช้ช่วยในกรณีท้องผูก
มีหลักฐานการทดลองทางคลินิกที่ดีซึ่งสนับสนุนการใช้ยาแก้ซึมเศร้า มักใช้ในขนาดที่ต่ำกว่าที่ใช้ในโรคซึมเศร้าหรือโรควิตกกังวล แม้ในผู้ป่วยที่ไม่มีความผิดปกติทางอารมณ์เกิดร่วมด้วย
ยาแก้ซึมเศร้าประเภทไตรไซคลิก เช่น amitriptyline หรือ nortriptyline และประเภท SSRI อาจช่วยให้อาการโดยรวมดีขึ้นและลดความเจ็บปวด
การให้ความรู้แก่ผู้ป่วยและความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างแพทย์กับผู้ป่วยเป็นส่วนสำคัญของการดูแล

เชื่อว่าประมาณ 10–15% ของประชากรในประเทศพัฒนาแล้วได้รับผลกระทบจากไอบีเอส
ความชุกโรคจะต่างกันในแต่ละประเทศ (ตั้งแต่ 1.1–45.0%) โดยขึ้นอยู่กับเกณฑ์วินิจฉัยว่าเป็นโรค
อย่างไรก็ตาม ความชุกเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ที่11.2%
พบได้บ่อยในอเมริกาใต้และพบน้อยในเอเชียอาคเนย์
ในโลกตะวันตก พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายถึงสองเท่า และมักเกิดก่อนอายุ 45ปี
อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงในเอเชียตะวันออกไม่ได้มีโอกาสเป็นมากกว่าผู้ชายจากภูมิภาคเดียวกัน ซึ่งบ่งชี้ว่าอัตราในผู้หญิงเอเชียตะวันออกต่ำกว่ามาก
ในทางกลับกัน ผู้ชายจากอเมริกาใต้ เอเชียใต้ และแอฟริกามีแนวโน้มเป็นไอบีเอสพอๆ กับผู้หญิง หรือมากกว่า
ภาวะนี้ดูเหมือนจะพบน้อยลงเมื่ออายุมากขึ้น
ไม่ส่งผลต่อความคาดหมายคงชีพ และไม่นำไปสู่โรคร้ายแรงอื่นๆ

มีการอธิบายภาวะนี้เป็นครั้งแรกในปี1820 ส่วนการใช้คำว่า irritable bowel syndrome เริ่มตั้งแต่ปี1944

## อาการ
อาการหลักของไอบีเอส ได้แก่ ปวดหรือไม่สบายท้องร่วมกับอาการท้องเสียหรือท้องผูกบ่อย และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการขับถ่าย
อาการมักเกิดเป็นครั้งคราวแบบเฉียบพลันโดยบรรเทาลงภายในหนึ่งวัน แต่มักเกิดซ้ำอีก
อาจมีอาการปวดอยากถ่ายอุจจาระอย่างเร่งด่วน รู้สึกปวดเบ่งอุจจาระ (tenesmus) หรือท้องอืดร่วมด้วย
ในบางกรณี อาการจะบรรเทาลงหลังจากขับถ่าย

มากกว่าคนทั่วไป ผู้ที่เป็นไอบีเอสมักมีอาการกรดไหลย้อน อาการเกี่ยวกับอวัยวะเพศและทางเดินปัสสาวะ ไฟโบรไมอัลเจีย ปวดศีรษะ ปวดหลัง
และอาการทางจิตเวช เช่น ภาวะซึมเศร้า, ความผิดปกติของการนอนหลับ
และความวิตกกังวล
ประมาณ ⅓ ของผู้ใหญ่ที่เป็นไอบีเอสรายงานว่ามีปัญหาทางเพศ มักเป็นการลดความต้องการทางเพศ

## สาเหตุ
แม้สาเหตุของไอบีเอสยังไม่ชัดเจน แต่เชื่อว่าแกนลำไส้-สมอง (gut–brain axis) 
ทั้งระบบได้รับผลกระทบ

### ภูมิแพ้
งานวิจัยปี2021 ชี้ว่า กลไกภูมิคุ้มกันนอกประสาทส่วนกลางที่ถูกกระตุ้นโดยภูมิแพ้อาจเป็นพื้นฐานของอาการปวดท้องในผู้ป่วยไอบีเอส 
การศึกษาต่างๆ แสดงให้เห็นว่าผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยมีปฏิกิริยาเฉียบพลันที่เยื่อบุลำไส้ต่ออาหารบางชนิด 
ปฏิกิริยาซึ่งตรวจพบด้วยการรั่วของฟลูออเรสซีน (fluorescein leakage) และการหลุดลอกของเซลล์ขณะส่องกล้อง confocal endoscopy 
ทั้งสองเชื่อมโยงกับการบรรเทาอาการอย่างมีนัยสำคัญในผู้ป่วยมากกว่า 70% หลังจากปรับเปลี่ยนอาหารแบบเฉพาะบุคคล 
ซึ่งชี้ว่าปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันเฉพาะที่และการทำงานของเยื่อกั้นที่บกพร่องนอกเหนือจากภูมิแพ้ที่เกิดจากอิมมูโนโกลบุลินอีทั่วไป อาจมีบทบาทในอาการไอบีเอส

### ปัจจัยเสี่ยง
ผู้ที่อายุน้อยกว่า 50ปี, ผู้หญิง และผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคนี้ มีโอกาสเป็นไอบีเอสมากกว่า
ปัจจัยเสี่ยงเพิ่มได้แก่ ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และความเครียด
ความเสี่ยงการเป็นโรคเพิ่มขึ้นถึง 6เท่าหลังจากติดเชื้อในทางเดินอาหาร (กระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ)
จึงเรียกได้ว่าเป็นไอบีเอสหลังติดเชื้อ () 
ความเสี่ยงจะยิ่งเพิ่มขึ้นหากผู้ป่วยมีไข้สูงเป็นเวลานานระหว่างการเจ็บป่วย
ยาปฏิชีวนะดูเหมือนจะเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นโรคเช่นกัน
ความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกี่ยวกับภูมิคุ้มกันโดยกำเนิดและการธำรงดุลเยื่อบุลำไส้ จะเพิ่มความเสี่ยงของทั้งไอบีเอสหลังติดเชื้อและไอบีเอสรูปแบบอื่นๆ

### ความเครียด
บทบาทของแกนลำไส้–สมอง (gut–brain axis) ในไอบีเอส ได้เสนอขึ้นตั้งแต่ช่วง
การถูกทารุณกรรมทางกายใจในวัยเด็กมักสัมพันธ์กับการเกิดไอบีเอส
เชื่อว่าความเครียดทางจิตใจอาจเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดไอบีเอสในผู้ที่เสี่ยงอยู่แล้ว

เนื่องจากระดับความวิตกกังวลที่สูงในผู้ป่วยไอบีเอสและความซ้อนทับกับโรคต่างๆ เช่น ไฟโบรไมอัลเจียและอาการล้าเรื้อรัง 
จึงมีทฤษฎีว่า โรคอาจเกี่ยวกับความผิดปกติของระบบการตอบสนองต่อความเครียด 
ซึ่งเกี่ยวข้องกับแกนไฮโปทาลามัส-พิทูอิทารี-อะดรีนัลและระบบประสาท
โดยพบว่า ทำงานผิดปกติในผู้ป่วยไอบีเอส
โรคทางจิตเวชหรือความวิตกกังวลมักเกิดขึ้นก่อนอาการไอบีเอสในผู้ป่วย ⅔ 
และลักษณะทางจิตใจมีส่วนทำให้ผู้ที่เดิมสุขภาพดีเสี่ยงการเป็นไอบีเอสหลังจากกระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ
ผู้ป่วยยังรายงานว่ามีปัญหาการนอนหลับในอัตราสูง เช่น และตื่นบ่อยกลางดึก

### กระเพาะและลำไส้อักเสบ
ประมาณ 10% ของไอบีเอสเริ่มจากการเกิดกระเพาะและลำไส้อักเสบเฉียบพลัน
สารพิษ  ที่แบคทีเรียผลิตจะทำให้กระเพาะและลำไส้อักเสบ โดยอาจเกิดภาวะภูมิต้านตนเองเมื่อสารภูมิต้านทานต่อต้าน CdtB ทำปฏิกิริยาข้ามพวกกับโปรตีนเนื้อเยื่อ-โครงร่างเซลล์คือ vinculin
ความผิดปกติทางพันธุกรรมที่เกี่ยวกับภูมิคุ้มกันโดยกำเนิดและการธำรงดุลเยื่อบุลำไส้ รวมถึงระดับความเครียดและความวิตกกังวลสูง ดูเหมือนจะเพิ่มความเสี่ยงการเกิดไอบีเอสหลังติดเชื้อ
ไอบีเอสหลังติดเชื้อเป็นรูปแบบย่อยที่มักแสดงอาการท้องเสียเป็นหลัก
มีหลักฐานแสดงว่าการหลั่งไซโตไคน์ที่ก่อการอักเสบระดับสูงเมื่อติดเชื้อในลำไส้เฉียบพลันทำให้มีการซึมผ่านลำไส้เพิ่มขึ้น จึงทำให้แบคทีเรียที่อยู่แบบพึ่งพาอาศัยกันกับมนุษย์ในลำไส้ เคลื่อนผ่านข้ามเยื่อบุผิว 
ซึ่งทำเนื้อเยื่อบริเวณนั้นให้เสียหายอย่างสำคัญ แล้วลุกลามเป็นความผิดปกติของลำไส้เรื้อรังในบุคคลที่ไวต่อภาวะนี้
แต่การเพิ่มการซึมผ่านของลำไส้ก็สัมพันธ์อย่างมากกับไอบีเอส ไม่ว่าไอบีเอสจะมาจากการติดเชื้อหรือไม่
มีการเสนอความเชื่อมโยงระหว่างภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกินกับโรค tropical sprue
ว่าอาจเป็นสาเหตุหนึ่งของไอบีเอสหลังติดเชื้อ

### แบคทีเรีย
ภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกิน () เกิดขึ้นบ่อยกว่าในผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไอบีเอสเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมที่มีสุขภาพดี
พบได้บ่อยที่สุดในไอบีเอสชนิดท้องเสียเด่น แต่ก็ยังเกิดในชนิดท้องผูกบ่อยกว่ากลุ่มควบคุมที่มีสุขภาพดีเช่นกัน
อาการรวมทั้งท้องอืด ปวดท้อง ท้องเสีย หรือท้องผูก เป็นต้น
อาจเป็นผลจากระบบภูมิคุ้มกันที่มีปฏิสัมพันธ์ผิดปกติกับจุลชีพในลำไส้ ส่งผลให้เกิดรูปแบบการส่งสัญญาณไซโตไคน์ที่ผิดปกติ

พบว่าคนไข้มีแบคทีเรียบางชนิดในปริมาณต่ำกว่าหรือสูงกว่ากลุ่มคนที่มีสุขภาพดี
โดยทั่วไป แบคทีเรียไฟลัม Bacteroidota, ไฟลัม Bacillota และ ไฟลัม Pseudomonadota จะเพิ่มขึ้น ส่วนไฟลัม Actinomycetota, สกุล *Bifidobacteria* และสกุล *Lactobacillus* จะลดลง
ในลำไส้ของมนุษย์ปกติจะมีไฟลัมที่พบได้ทั่วไป 
ที่พบมากที่สุดคือ Bacillota
รวมถึงสกุล*[[แลคโตบาซิลลัส]]* ซึ่งพบว่าลดลงในผู้ป่วยไอบีเอสและสกุล *[[Streptococcus]]* ซึ่งพบว่ามีปริมาณเพิ่มขึ้น
ในไฟลัมนี้ด้วย พบว่าชั้น Clostridia มีเพิ่มขึ้นโดยเฉพาะสกุล *Ruminococcus* และ *Dorea*
ส่วนวงศ์ Lachnospiraceae จะเพิ่มขึ้นในผู้ป่วยไอบีเอสที่ท้องเสีย (IBS-D)
ไฟลัมที่พบมากในคนปกติเป็นอันดับสองคือ Bacteroidota 
ซึ่งโดยรวมจะลดลงในคนไข้ไอบีเอส แต่สกุล *Bacteroides* จะเพิ่มขึ้น
ในผู้ป่วยไอบีเอสที่ท้องเสีย ไฟลัม Actinomycetota จะลดลง ส่วนไฟลัม Pseudomonadota จะเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะวงศ์ Enterobacteriaceae

### จุลินทรีย์ในลำไส้
การเปลี่ยนแปลงของจุลินทรีย์ในลำไส้ที่ผิดปกติ (dysbiosis) เกี่ยวข้องกับอาการทางลำไส้ของไอบีเอส รวมถึงความผิดปกติทางจิตเวชที่พบร่วมในผู้ป่วยไอบีเอสถึง 80%

### โปรโตซัว
thumb|480px|right|
ความชุกของการติดเชื้อโปรโตซัวในประเทศสหรัฐอเมริกาและแคนาดาในศตวรรษที่21

การติดเชื้อโปรโตซัวสามารถก่ออาการคล้ายกับกลุ่มย่อยต่างๆ ของไอบีเอส
เช่น การติดชนิดย่อยบางอย่างของ *Blastocystis hominis* (เป็นโรค blastocystosis)
แต่หลายคนก็มองว่าจุลินทรีย์เหล่านี้เป็นเพียงสิ่งที่พบโดยบังเอิญและไม่เกี่ยวข้องกับอาการของไอบีเอส

การติดเชื้อ *Blastocystis* และ *Dientamoeba fragilis* พบได้บ่อยกว่าในผู้ที่เป็นไอบีเอส แต่บทบาทของเชื้อเหล่านี้ต่อโรคยังไม่ชัดเจน

### วิตามินดี
การขาดวิตามินดีพบได้บ่อยกว่าในผู้ที่เป็นไอบีเอส
วิตามินดีมีบทบาทในการควบคุมปัจจัยกระตุ้นไอบีเอส รวมถึงจุลินทรีย์ในลำไส้ กระบวนการอักเสบ และการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ตลอดจนปัจจัยทางจิตสังคม

### พันธุกรรม
การกลายพันธุ์ของยีน SCN5A พบในผู้ที่เป็นไอบีเอสจำนวนน้อย โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีอาการท้องผูกเด่น (IBS-C)
ความบกพร่องที่เกิดขึ้นรบกวนการทำงานของลำไส้ โดยมีผลต่อช่องไอออน Nav1.5 ในกล้ามเนื้อเรียบของลำไส้ใหญ่และเซลล์กำหนดจังหวะการบีบตัวของลำไส้ (pacemaker cell)

### วิถีชีวิต
การขาดกิจกรรมทางกายสัมพันธ์กับความชุกโรคไอบีเอสที่เพิ่มขึ้น
โรคพบได้บ่อยกว่าในผู้เป็นโรคอ้วน

## กลไก
ปัจจัยทางพันธุกรรม ทางสิ่งแวดล้อม และทางจิตวิทยา ดูเหมือนจะมีบทบาทสำคัญในการเกิดโรคไอบีเอส
ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมจะมีอิทธิพลเด่นกว่าปัจจัยทางพันธุกรรม

แกนลำไส้-สมองที่ทำงานผิดปกติ เมแทบอลิซึมของเซโรโทนิน () ที่ผิดปกติ และความหนาแน่นสูงของเส้นประสาทในเยื่อบุลำไส้ ได้ระบุว่าเกี่ยวข้องกับกลไกของไอบีเอส
ตัวรับ 5-HT ชนิดย่อยต่างๆ มีบทบาทในอาการของโรครวมถึงตัวรับ 5-HT3, 5-HT4 และ 5-HT7
ยังพบเส้นประสาทเยื่อบุลำไส้ใหญ่ของผู้ป่วยไอบีเอสที่มีการแสดงออกของตัวรับ 5-HT7 ในระดับสูง
บทบาทของตัวรับ 5-HT7 ในภาวะลำไส้รู้สึกเจ็บมากกว่าปรกติ (hyperalgesia) ได้แสดงให้เห็นในแบบจำลองหนูที่ไวความรู้สึกในช่องท้องมากเกินไป (visceral hypersensitivity)
คือสารต้านตัวรับ 5-HT7 ชนิดใหม่ที่ให้กินช่วยลดระดับความเจ็บปวด

จุลินทรีย์ในลำไส้ของคนไข้ไอบีเอสมีความผิดปกติ เช่น ความหลากหลายที่ลดลง
การลดลงของแบคทีเรียไฟลัม Bacteroidota และการเพิ่มขึ้นของแบคทีเรียไฟลัม Bacillota
โดยเด่นชัดที่สุดในผู้ที่มีไอบีเอสชนิดท้องเสียเด่น
แอนติบอดีที่ต่อต้านองค์ประกอบทั่วไป (โดยเฉพาะคือโปรตีน flagellin) ของจุลินทรีย์ชนิดอิงอาศัยในลำไส้พบได้บ่อยในคนไข้ไอบีเอส

ภาวะอักเสบเรื้อรังระดับต่ำมักเกิดกับผู้มีไอบีเอส โดยพบความผิดปกติต่างๆ รวมทั้งการเพิ่มขึ้นของ enterochromaffin cells, 
intraepithelial lymphocytes และแมสต์เซลล์ แล้วก่อการอักเสบเรื้อรังของเยื่อบุลำไส้โดยภูมิคุ้มกันเป็นตัวอำนวย
ไอบีเอสเกิดในครอบครัวที่สมาชิกหลายยุคคนมีไอบีเอสมากกว่าประชากรทั่วไป
เชื่อว่าความเครียดทางจิตใจสามารถก่อการอักเสบมากขึ้น และก่อไอบีเอสในผู้ที่เสี่ยงอยู่แล้วได้

## วินิจฉัย
ไม่มีการทดสอบทางห้องปฏิบัติการหรือภาพถ่ายทางการแพทย์โดยเฉพาะเพื่อวินิจฉัยไอบีเอส
การวินิจฉัยจึงอาศัยอาการ การกันอาการที่น่ากังวลออก และการตรวจโดยเฉพาะๆ เพื่อกันโรคอื่นๆ ที่มีอาการคล้ายกัน

คำแนะนำสำหรับแพทย์คือให้ลดการตรวจทางการแพทย์ให้น้อยที่สุด
โดยทั่วไปให้ใช้เกณฑ์โรมในการวินิจฉัย 
ซึ่งอนุญาตการวินิจฉัยด้วยอาการเพียงเท่านั้น แต่ก็ยังไม่มีเกณฑ์ที่อิงอาการเพียงอย่างเดียวที่สามารถวินิจฉัยไอบีเอสได้อย่างแม่นยำพอ
ลักษณะที่น่าเป็นห่วงได้แก่การเริ่มมีอาการเมื่ออายุมากกว่า 50ปี, น้ำหนักลด, เลือดในอุจจาระ, ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก 
หรือมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ โรคซีลิแอ็ก หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ()
เกณฑ์ในการเลือกการตรวจเพิ่มเติมยังขึ้นอยู่กับทรัพยากรทางการแพทย์ที่มี

เกณฑ์โรม IV สำหรับการวินิจฉัยไอบีเอส ได้แก่ อาการปวดท้องซ้ำๆ อย่างน้อยหนึ่งวันต่อสัปดาห์ในช่วงสามเดือนที่ผ่านมา โดยมีอาการเกี่ยวข้องเพิ่มเติมกับอุจจาระหรือการขับถ่าย
คือมีอาการเกี่ยวข้อง 2 จาก 3 ข้อรวมทั้ง
# ปวดท้องสัมพันธ์กับการถ่ายอุจจาระ 
# ปวดท้องสัมพันธ์กับความถี่การถ่ายอุจจาระที่เปลี่ยนไป
# ปวดท้องสัมพันธ์กับลักษณะอุจจาระที่เปลี่ยนไป

แนวทางการวินิจฉัยอาจรวมถึงการตรวจเพิ่มเติมเพื่อป้องกันการวินิจฉัยโรคอื่นๆ ผิดว่าเป็นไอบีเอส
อาการ "ธงแดง" (red flag) ที่อาจบ่งชี้ถึงโรคอื่น ได้แก่ น้ำหนักลด เลือดออกในทางเดินอาหาร โลหิตจาง หรืออาการในเวลากลางคืน
แต่อาการธงแดงอาจไม่ช่วยเพิ่มความแม่นยำของการวินิจฉัยเสมอไป 
เช่น ผู้ป่วยไอบีเอสถึง 31% มีเลือดในอุจจาระ ซึ่งอาจมาจากริดสีดวงทวารก็ได้

### การตรวจสอบ
การตรวจเพื่อวินิจฉัยแยกแยะโรคอื่นออกไป ได้แก่
* การตรวจอุจจาระด้วยกล้องจุลทรรศน์และการเพาะเชื้อ (เพื่อกันโรคติดเชื้อ)
* การตรวจเลือดคือ การตรวจเลือดสมบูรณ์ การตรวจการทำงานของตับ อัตราการตกตะกอนของเม็ดเลือดแดง และการตรวจโรคซีลิแอ็กทางซีรั่มวิทยา
* การอัลตราซาวด์ช่องท้อง (เพื่อกันนิ่วในถุงน้ำดีและโรคทางเดินน้ำดีอื่นๆ)
* การส่องกล้องทางเดินอาหาร (endoscopy) ร่วมกับการตัดเนื้อออกตรวจ (เพื่อแยกแยะโรคแผลในกระเพาะอาหาร โรคซีลิแอ็ก โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง และมะเร็ง)
* การทดสอบลมหายใจวัดปริมาณไฮโดรเจน (เพื่อกันการดูดซึมฟรักโทสและแลคโตสได้ไม่ดี)

### การวินิจฉัยแยกโรค
มะเร็งลำไส้ใหญ่ โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง () ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ (ต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกินหรือน้อยเกิน) และโรคติดเชื้อไกอาร์เดีย (giardiasis) ล้วนอาจมีอาการถ่ายผิดปกติและปวดท้องได้
สาเหตุที่พบได้น้อยกว่าแต่มีอาการคล้ายกัน ได้แก่ carcinoid syndrome, microscopic colitis, ภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกิน และกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กอักเสบจากอีโอซิโนฟิล (eosinophilic gastroenteritis)
แต่ไอบีเอสก็พบมากกว่า การตรวจหาโรคเหล่านี้จึงมักพบผลบวกในสัดส่วนต่ำ และอาจไม่คุ้มค่าการตรวจ
ภาวะอื่นที่อาจแสดงอาการคล้ายกันได้แก่ โรคซีลิแอ็ก ภาวะการดูดซึมกรดน้ำดีผิดปกติ มะเร็งลำไส้ใหญ่ และภาวะกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่คุมการขับถ่ายไม่ประสานกัน (anismus)

แนะนำให้กันการติดเชื้อปรสิต ภาวะไม่ทนต่อแล็กโทส ภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกิน และโรคซีลิแอ็กออกก่อนที่จะวินิจฉัยว่าเป็นไอบีเอส
การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น (upper endoscopy) ร่วมกับการตัดเนื้อลำไส้เล็กออกตรวจ จำเป็นเพื่อวินิจฉัยโรคซีลิแอ็ก
การส่องกล้องตรวจลำไส้เล็กส่วนปลายร่วมกับลำไส้ใหญ่ (ileocolonoscopy) พร้อมกับการตัดเนื้อออกตรวจ ช่วยในการแยกโรคโครห์นและลำไส้อักเสบเป็นแผลเปื่อย (ulcerative colitis) ซึ่งเป็นกลุ่มโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง ()

บางคนที่ได้รับการดูแลรักษาในระยะยาวว่าเป็นไอบีเอส จริงๆ แล้วอาจมีภาวะไวต่อกลูเตนแบบไม่ใช่โรคซีลิแอ็ก ()
อาการทางระบบทางเดินอาหารของไอบีเอสไม่สามารถแยกจาก NCGS ได้ทางคลินิก แต่การมีอาการนอกระบบทางเดินอาหารต่อไปนี้อาจบ่งชี้ว่าเป็น NCGS คือ ปวดศีรษะหรือไมเกรน, , อ่อนเพลียเรื้อรัง,
ไฟโบรไมอัลเจีย,
ปวดข้อและกล้ามเนื้อ,
ความรู้สึกที่ขาหรือแขนน้อยลง,
ปลายมือปลายเท้าชา,
ผิวหนังอักเสบหรือเป็นผื่นคัน,
โรคภูมิแพ้,
ภูมิแพ้ต่อสารสูดดม อาหาร หรือโลหะ
(เช่น ไรฝุ่น, หญ้า, พืชวงศ์ graminaceae, ขน/รังแคของแมวหรือสุนัข, อาหารทะเล หรือโลหะนิกเกิล),
อารมณ์ซึมเศร้า,
ความวิตกกังวล,
ภาวะเลือดจาง,
ภาวะเลือดจางเหตุขาดธาตุเหล็ก, การขาดโฟเลต, โรคหืด, เยื่อจมูกอักเสบ, ความผิดปกติของการรับประทาน,
ความผิดปกติทางประสาทจิตเวช (เช่น โรคจิตเภท,
โรคออทิซึม,
โรคเส้นประสาทส่วนปลาย [peripheral neuropathy],
ภาวะกล้ามเนื้อเสียสหการ [ataxia],
ภาวะสมาธิสั้น) 
หรือโรคภูมิต้านตนเอง
การได้ผลดีกับการรับประทานอาหารปราศจากกลูเตนของอาการที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันรวมถึงโรคภูมิต้านตนเอง 
หลังจากตัดโรคซีลิแอ็กและภูมิแพ้ข้าวสาลีออกไปแล้ว เป็นอีกวิธีหนึ่งในการวินิจฉัยแยกโรค

### การวินิจฉัยผิด
ผู้ที่เป็นไอบีเอสมีความเสี่ยงสูงขึ้นที่จะได้รับการผ่าตัดที่ไม่เหมาะสม เช่น การผ่าตัดไส้ติ่ง ถุงน้ำดี หรือมดลูก เนื่องจากถูกวินิจฉัยผิดว่าเป็นโรคอื่น
ตัวอย่างทั่วไปของการวินิจฉัยผิด ได้แก่ เป็นโรคติดเชื้อ, โรคซีลิแอ็ก,
การติดเชื้อ *Helicobacter pylori*
และปรสิต (ที่ไม่ใช่โปรโตซัว)
วิทยาลัยระบบทางเดินอาหารอเมริกันแนะนำให้ผู้ที่มีอาการไอบีเอสทุกคนเข้ารับการตรวจหาโรคซีลิแอ็ก

ภาวะการดูดซึมกรดน้ำดีผิดปกติ (bile acid malabsorption) บางครั้งก็ถูกมองข้ามในผู้ที่มีไอบีเอสแบบท้องเสียเด่น (D-IBS)
การทดสอบ SeHCAT พบว่าประมาณ 30% ของผู้ที่เป็น D-IBS มีภาวะนี้ และส่วนใหญ่ตอบสนองต่อยาจับกรดน้ำดี (bile acid sequestrants)

### โรคที่เกิดขึ้นร่วมกัน
มีโรคที่เกิดขึ้นกับไอบีเอสบ่อยกว่าโรคอื่นๆ เป็นโรคที่เกิดขึ้นร่วมกัน (comorbidities) รวมทั้ง
* โรคทางระบบประสาท/จิตเวช – การศึกษากลุ่มตัวอย่าง 97,593คนที่มีไอบีเอสได้ระบุโรคร่วมรวมทั้งปวดศีรษะ ไฟโบรไมอัลเจีย และโรคซึมเศร้า ไอบีเอสเกิดใน 51% ของคนที่มีอาการเหนื่อยล้าเรื้อรังและ 49% ของคนไข้ไฟโบรไมอัลเจีย ความผิดปกติทางจิตเวชเกิดกับคนไข้ไอบีเอสถึง 94%
* โรคของไอออนแชนเนลและโรคกล้ามเนื้อเสื่อม () ไอบีเอสและโรคระบบทางเดินอาหารเชิงหน้าที่ () เป็นโรคร่วมกับโรคไอออนแชนเนลจากพันธุกรรม ซึ่งอาจก่อความผิดปกติของการนำกระแสไฟฟ้าหัวใจและการทำงานของระบบประสาทกล้ามเนื้อ และยังส่งผลต่อการเคลื่อนไหว การหลั่งสาร และความรู้สึกของระบบทางเดินอาหารอีกด้วย ในทำนองเดียวกัน ไอบีเอสและโรคระบบลำไส้เชิงหน้าที่ พบได้บ่อยในโรคกล้ามเนื้อเสื่อมชนิด (myotonic muscle dystrophies) อาการทางระบบย่อยอาหารอาจเป็นสัญญาณแรกของโรคกล้ามเนื้อเสื่อม และอาจเกิดขึ้นล่วงหน้าอาการทางกล้ามเนื้อและกระดูกได้นานถึง 10ปี
* โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง () – ไอบีเอสอาจสัมพันธ์อย่างเล็กน้อยกับโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง งานวิจัยได้พบสหสัมพันธ์บางอย่างระหว่างไอบีเอสกับ พบว่าผู้ป่วยไอบีดีมักมีอาการคล้ายไอบีเอสในช่วงที่ไอบีดีอยู่ในระยะทุเลา การศึกษาระยะเวลา 3ปีพบว่าผู้ที่ได้รับวินิจฉัยว่าเป็นไอบีเอส มีโอกาสได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไอบีดี สูงกว่าคนทั่วไปถึง 16.3เท่าในช่วงระยะเวลาศึกษา แม้นี้อาจเป็นผลจากการวินิจฉัยโรคผิดพลาดในช่วงต้น
* การผ่าตัดช่องท้อง ไข้ไอบีเอสเสี่ยงสูงขึ้นในการถูกผ่าตัดเอาถุงน้ำดีออกโดยไม่จำเป็น ซึ่งไม่ได้เกิดจากความเสี่ยงที่สูงขึ้นของนิ่วในถุงน้ำดี แต่เกิดจากอาการปวดท้อง, การรู้ว่ามีนิ่วในถุงน้ำดี และข้อบ่งชี้การผ่าตัดที่ไม่เหมาะสม คนไข้ไอบีเอสมีโอกาสถูกผ่าตัดช่องท้องและอุ้งเชิงกรานมากกว่าคนทั่วไปถึง 87% และมีโอกาสถูกผ่าตัดถุงน้ำดีมากกว่าสามเท่า นอกจากนี้ ยังมีโอกาสถูกผ่าตัดมดลูกมากกว่าคนทั่วไปถึงสองเท่า
* เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ – การศึกษาหนึ่งรายงานความเชื่อมโยงทางสถิติอย่างมีนัยสำคัญระหว่างอาการปวดศีรษะไมเกรน, ไอบีเอส และภาวะเยื่อบุโพรงเจริญผิดที่
* ความผิดปกติเรื้อรังอื่นๆ – โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบแบบอินเตอร์สติเชียล (Interstitial cystitis) อาจสัมพันธ์กับกลุ่มอาการปวดเรื้อรังอื่นๆ เช่น ไอบีเอสและไฟโบรไมอัลเจีย แต่ความเชื่อมโยงระหว่างกลุ่มอาการยังไม่ทราบแน่ชัด

### การจำแนกประเภท
ไอบีเอสสามารถจำแนกออกเป็นชนิดท้องเสียเด่น (IBS-D) ชนิดท้องผูกเด่น (IBS-C) ชนิดผสมท้องผูกและท้องเสีย (IBS-M/IBS-A) และแบบปวดเป็นหลัก
ในบางราย ไอบีเอสอาจมีอาการเฉียบพลันและเกิดขึ้นหลังจากเจ็บป่วยเพราะการติดเชื้อซึ่งมีอาการอย่างน้อยสองอย่าง คือ มีไข้ อาเจียน ท้องเสีย หรือการเพาะเชื้อจากอุจจาระเป็นบวก
จึงเรียกด้วยว่า ไอบีเอสหลังติดเชื้อ ()

## การจัดการ
การรักษาหลายวิธีมีประสิทธิภาพ เช่น เส้นใยอาหาร จิตบำบัด ยาแก้เกร็งสำหรับลำไส้ ยาแก้ซึมเศร้า และน้ำมันเปปเปอร์มินต์

### อาหาร
#### ฟอดแมปส์
มีหลักฐานว่าการกินอาหารแบบมีฟอดแมปส์ต่ำภายใต้การดูแลของนักโภชนาการเป็นแบบอาหารที่มีประสิทธิภาพที่สุดเพื่อควบคุมอาการของไอบีเอสในบรรดารูปแบบอาหารที่ศึกษาทั้งหมด แม้จะยังขาดหลักฐานเกี่ยวกับผลที่ไม่พึงประสงค์

การศึกษาที่ทำในประเทศไทยพบว่าการให้คำแนะนำเกี่ยวกับอาหารฟอดแมปส์โดยแพทย์ทั่วไป เมื่อทำอย่างมีระบบและใช้ข้อมูลจากบันทึกอาหาร 7 วันของผู้ป่วย มีประสิทธิภาพในการลดอาการปวดท้อง แน่นท้อง ท้องอืด และลดอาการระบบทางเดินอาหารโดยรวมและแก๊สในลำไส้ได้

แต่การให้กินอาหารแบบมีฟอดแมปส์ต่ำโดยไม่ตรวจให้แน่ชัดว่ามีไอบีเอส อาจทำให้วินิจฉัยผิดว่าไม่เป็นโรคอื่นๆ เช่น โรคซีลิแอ็ก
เนื่องจากการบริโภคกลูเตนจะหยุดหรือลดลงในอาหารรูปแบบนี้ อาการที่ดีขึ้นจึงอาจไม่ได้มาจากการเลี่ยงฟอดแมปส์ แต่มาจากการหยุดบริโภคกลูเตน ซึ่งบ่งชี้ว่ามีโรคซีลิแอ็กที่ยังไม่ได้วินิจฉัย และหากไม่ได้การรักษาอย่างถูกต้อง อาจเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงหลายอย่างรวมถึงมะเร็งหลายชนิด

#### เส้นใยอาหาร/ไฟเบอร์
การเสริมเส้นใยอาหารชนิดละลายน้ำได้ (เช่น เปลือกเทียนเกล็ดหอย คือไซเลียม ฮัสก์) อาจช่วยให้อาการของไอบีเอสดีขึ้น
แต่ดูเหมือนจะไม่ช่วยลดอาการปวด
แต่เพิ่มปริมาตรของอุจจาระ สำหรับผู้ที่มีไอบีเอสชนิดท้องเสีย ทำให้มีอุจจาระสม่ำเสมอยิ่งขึ้น
สำหรับผู้ที่มีไอบีเอสชนิดท้องผูก ก็จะทำให้อุจจาระนิ่ม ชุ่มชื้นขึ้น และถ่ายได้ง่ายขึ้น

อย่างไรก็ตาม เส้นใยอาหารที่ไม่ละลายน้ำ (เช่น รำข้าว) ไม่ได้ผลในการรักษาไอบีเอส
ในบางคน การเสริมเส้นใยอาหารชนิดนี้อาจทำให้อาการแย่ลง

เส้นใยอาหารอาจมีประโยชน์ในผู้ที่มีอาการแบบมีท้องผูกเด่น
เส้นใยอาหารที่ละลายน้ำได้สามารถลดอาการโดยรวมได้ แต่จะไม่ช่วยลดอาการปวด
งานวิจัยที่สนับสนุนการใช้เส้นใยอาหารยังคงมีข้อขัดแย้ง เนื่องจากการศึกษาส่วนใหญ่มีขนาดเล็ก และยังมีความหลากหลายในประเภทและปริมาณที่ใช้

### กิจกรรมทางกาย
กิจกรรมทางกายอาจมีผลดีต่อไอบีเอส
ด้วยเหตุนี้ แนวทางล่าสุดของสมาคมวิทยาทางเดินอาหารแห่งสหราชอาณาจักรจึงได้ระบุว่าผู้ป่วยทุกคนควรได้รับคำแนะนำให้ออกกำลังกายเป็นประจำ (เป็นคำแนะนำที่หนักแน่น แต่หลักฐานยังแน่นอนต่ำ)

### ยา
ยาที่อาจเป็นประโยชน์รวมถึงยาแก้เกร็งสำหรับลำไส้เช่นไดไซโคลมีน และยาแก้ซึมเศร้า
ทั้งสารต้านฮิสตามีนชนิด H1 และยารักษาเสถียรภาพของแมสต์เซลล์แสดงประสิทธิภาพในการลดอาการปวดที่เกี่ยวข้องกับภาวะไวความรู้สึกเกินต่ออวัยวะภายในเนื่องกับไอบีเอส

#### ยากลุ่มเซโรโทนิน
มีการเสนอยาต้านตัวรับ 5-HT3 บางตัวเพื่อรักษาไอบีเอสแบบท้องเสียเด่น และยากระตุ้นตัวรับ 5-HT4 บางตัวสำหรับแบบท้องผูกเด่น
แต่เพราะผลข้างเคียงที่รุนแรง จึงทำให้องค์การอาหารและยาสหรัฐได้ยกเลิกการอนุมัติให้ใช้ยา โดยปัจจุบันให้สั่งได้ด้วยโพรโทคอลยาวิจัยฉุกเฉินเท่านั้น
ยาสำหรับตัวรับเซโรโทนินชนิดอื่นๆ เช่น 5-HT7 ยังไม่มีการพัฒนา

#### ยาระบาย
สำหรับผู้ที่ไม่ตอบสนองต่อเส้นใยอาหารอย่างเพียงพอ ยาระบายประเภทออสโมติก เช่น โพลีเอทิลีนไกลคอล ซอร์บิทอล และแล็กทูโลส อาจช่วยหลีกเลี่ยงภาวะ "ลำไส้ไม่ทำงาน" ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการใช้ยาระบายแบบกระตุ้น
ลูบิโพรสโตน (Lubiprostone) เป็นยาระบายซึ่งใช้รักษาไอบีเอสแบบท้องผูกเด่น
โดยมีประสิทธิภาพรักษาอาการท้องผูก ปวดท้อง และอาการโดยรวม

เกี่ยวกับยาระบายที่มีแมกนีเซียมเป็นส่วนประกอบ แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนในประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำอย่างยิ่งว่า "ยาระบายที่มีแมกนีเซียมเป็นส่วนประกอบ ... เข้าถึงง่ายและอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ สามารถใช้รักษาอาการท้องผูกในผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวน แม้ข้อมูลยังมีจำกัด"

#### ยาแก้เกร็ง
การใช้ยาแก้เกร็ง (เช่น ยาต้านโคลิเนอร์จิกอย่างไฮออสไซยามีนหรือไดไซโคลมีน) อาจช่วยผู้ที่มีอาการปวดเกร็งหรือท้องเสียได้
การวิเคราะห์อภิมานแบบคอเคลนสรุปว่า คนไข้ ⅐ ได้รับประโยชน์จากยาแก้เกร็ง
ยาอาจแบ่งเป็นสองกลุ่มคือ ยาออกฤทธิ์ต่อประสาท (neurotropic) และยาออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อ (musculotropic) 
ยาออกฤทธิ์ต่อกล้ามเนื้อ เช่น mebeverine ออกฤทธิ์โดยตรงที่กล้ามเนื้อเรียบของระบบทางเดินอาหาร ช่วยบรรเทาอาการเกร็งโดยไม่รบกวนการเคลื่อนไหวของลำไส้ตามปกติ
เนื่องจากไม่ได้ออกฤทธิ์ผ่านระบบประสาทอัตโนมัติ ผลข้างเคียงจากฤทธิ์ต้านโคลิเนอร์จิกจึงไม่มี
ยาแก้เกร็งเช่น otilonium ก็อาจมีประโยชน์เช่นกัน

#### การหยุดใช้ยายับยั้งการหลั่งกรด
ยายับยั้งการหลั่งกรด () ซึ่งใช้ลดการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร อาจก่อภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกิน () ซึ่งนำไปสู่ไอบีเอสได้
มีการแนะนำให้หยุดใช้ยายับยั้งการหลั่งกรดสำหรับบางคน เพราะอาจทำให้อาการของไอบีเอสดีขึ้นหรือหายไป

#### ยาแก้ซึมเศร้า

หลักฐานขัดแย้งกันเกี่ยวกับประโยชน์ของยาแก้ซึมเศร้าสำหรับไอบีเอส
การวิเคราะห์อภิมานบางงานพบว่ามีประโยชน์ ในขณะที่บางชิ้นไม่พบ
แต่ก็มีหลักฐานที่ดีว่าการใช้ยากลุ่มไตรไซคลิก (TCAs) ในขนาดต่ำอาจมีผลดี
คือประมาณ ⅓ ของผู้ป่วยมีอาการดีขึ้น

อย่างไรก็ตาม หลักฐานเกี่ยวกับประสิทธิภาพของยาแก้ซึมเศร้ากลุ่มอื่น เช่น ยากลุ่ม SSRI (selective serotonin reuptake inhibitors) ยังไม่ชัดเจนนัก
เพราะมีฤทธิ์ต่อระบบเซโรโทนิน จึงมีการศึกษายากับไอบีเอส โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่มีอาการท้องผูกเด่น
แต่จนถึงปี2015 หลักฐานก็ระบุว่า SSRI ไม่ได้ช่วย
ส่วนแนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนในประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำอย่างมีเงื่อนไขว่า "ยา SSRIs ไม่ลดอาการปวดท้องแต่มีประสิทธิภาพในการรักษาอาการโดยรวม"

ยาแก้ซึมเศร้าไม่มีประสิทธิภาพสำหรับไอบีเอสในผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า อาจเป็นเพราะต้องใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการไอบีเอสในขนาดที่ต่ำกว่าขนาดที่ใช้รักษาภาวะซึมเศร้า

#### ยาอื่นๆ
แมกนีเซียมกับอะลูมิเนียมในรูปแบบซิลิเกต (magnesium aluminum silicate) และอัลเวอรีนซิเทรต (alverine citrate) อาจมีประสิทธิภาพสำหรับไอบีเอส

ไรแฟกซิมิน (rifaximin) เป็นยาปฏิชีวนะที่ไม่ดูดซึมผ่านทางเดินอาหาร (จึงผ่านเข้าไปถึงลำไส้โดยตรง) อาจมีประโยชน์ในการรักษาอาการไอบีเอส รวมถึงอาการท้องอืดและลมในท้อง แม้ว่าจะบรรเทาอาการท้องอืดได้ช้า
โดยมีประโยชน์อย่างยิ่งเมื่อมีภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกินเข้ามาเกี่ยวข้อง

สำหรับคนไข้ไอบีเอสที่มีระดับวิตามินดีต่ำ แนะนำให้รับประทานวิตามินดีเสริม
มีหลักฐานบางส่วนชี้ว่าวิตามินดีอาจช่วยให้อาการดีขึ้น แต่ยังต้องวิจัยเพิ่มเติมก่อนที่จะสามารถแนะนำให้ใช้เป็นวิธีรักษาไอบีเอสโดยเฉพาะได้

### การบำบัดทางจิตวิทยา
มีหลักฐานไม่สอดคล้องกันจากการศึกษาที่มีคุณภาพทางระเบียบวิธีต่ำว่า การบำบัดทางจิตวิทยามีประสิทธิภาพในการรักษาไอบีเอส
งานวิจัยเบื้องต้นแสดงว่า การบำบัดทางจิตเวชมีสหสัมพันธ์กับการลดลงของความผิดปกติของระบบประสาทอัตโนมัติและอาการทางระบบทางเดินอาหาร
การลดความเครียดอาจช่วยลดความถี่และความรุนแรงของไอบีเอสได้เช่นกัน
วิธีที่อาจเป็นประโยชน์ ได้แก่ การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ เช่น ว่ายน้ำ เดิน หรือวิ่ง

แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนในประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำอย่างมีเงื่อนไข
ให้ส่งตัวคนไข้ไอบีเอสที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้นเพื่อรับการบำบัดทางจิตใจ

### โปรไบโอติกส์
โปรไบโอติกส์อาจมีประโยชน์ในการรักษาไอบีเอส
แนะนำให้รับประทานแบคทีเรียที่เป็นประโยชน์ในปริมาณ เพื่อให้ได้ประโยชน์
อย่างไรก็ตาม ยังจำเป็นต้องวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับสายพันธุ์ของแบคทีเรียแต่ละชนิดเพื่อให้ได้ข้อแนะนำที่ดียิ่งขึ้น
โปรไบโอติกส์มีผลดี เช่น เสริมความแข็งแรงของเยื่อเมือกในลำไส้ 
สร้างแนวกั้นทางกายภาพ
ผลิตแบคทีริโอซิน (bacteriocin ซึ่งช่วยลดจำนวนแบคทีเรียที่ก่อโรคและที่ผลิตแก๊ส)
ลดการซึมผ่านของลำไส้และการเคลื่อนย้ายแบคทีเรียข้ามแนวกั้น
และควบคุมระบบภูมิคุ้มกันทั้งในระดับเฉพาะที่และระดับระบบ
โปรไบโอติกส์อาจมีผลดีต่อ–สมอง โดยช่วยต่อต้านผลกระทบของความเครียดที่มีต่อภูมิคุ้มกันและการทำงานของลำไส้

โปรไบโอติกส์หลายชนิดมีประสิทธิภาพ รวมถึง *Lactobacillus plantarum*
และ *Bifidobacteria infantis*
แต่การทบทวนงานหนึ่งพบว่า *[[Bifidobacteria]] infantis* เท่านั้นมีประสิทธิภาพ
โดยอาจมีผลนอกเหนือจากทางระบบทางเดินอาหาร เพราะลดฤทธิ์ของไซโตไคน์ที่เสริมการอักเสบและเพิ่มระดับทริปโตเฟนในเลือด จึงอาจทำให้อาการซึมเศร้าดีขึ้น
โยเกิร์ตบางชนิดผลิตโดยใช้โปรไบโอติกส์ ซึ่งอาจช่วยบรรเทาอาการของไอบีเอสได้
 *Saccharomyces boulardii* มีหลักฐานบ้างว่ามีประสิทธิภาพในการรักษาอาการโรค

โปรไบโอติกส์จะมีผลต่างๆ กันต่อต่ออาการของโรค
ตัวอย่างเช่น *Bifidobacterium breve*, *B. longum* และ *Lactobacillus acidophilus* พบว่าสามารถบรรเทาอาการปวดท้องได้
*B. breve*, *B. infantis*, *L. casei* และ *L. plantarum* สามารถช่วยบรรเทาอาการแน่นท้อง/ท้องอืด
*B. breve, B. infantis, L. casei, , B. longum, L. acidophilus, L. bulgaricus* และ *Streptococcus salivarius* ssp. *thermophilus* ล้วนพบว่ามีผลต่อลมในท้อง

แม้งานศึกษาทางคลินิกส่วนใหญ่พบว่าโปรไบโอติกส์ไม่มีผลต่อการเบ่งถ่าย ความรู้สึกถ่ายไม่สุด ลักษณะอุจจาระ ความปวดอุจจาระฉับพลัน หรือความถี่ของการถ่าย แต่งานศึกษาทางคลินิกบางชิ้นก็พบประโยชน์บ้าง
ส่วนผลปรับปรุงคุณภาพชีวิตทั่วไปยังไม่ชัดเจน

โปรไบโอติกส์อาจออกฤทธิ์ที่เป็นประโยชน์ต่ออาการของโรคโดยรักษาจุลินทรีย์ในลำไส้
ปรับระดับไซโตไคน์ในเลือดให้เป็นปกติ 
ทำให้อาหารเดินผ่านลำไส้ได้ดีขึ้น
ลดการซึมผ่านได้ของลำไส้เล็ก
และรักษาภาวะแบคทีเรียในลำไส้เล็กมากเกินเพราะการหมักเพาะแบคทีเรีย
การปลูกถ่ายแบคทีเรียจากอุจจาระยังไม่พบว่ามีประโยชน์จนถึง ค.ศ. 2019

แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวนในประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำอย่างมีเงื่อนไขว่า "ประโยชน์ของ probiotics ในการรักษาผู้ป่วยโรคลลำไส้แปรปรวนยังไม่ชัดเจน ควรระวังในการใช้"

### ยาสมุนไพร
น้ำมันเปปเปอร์มินต์ดูเหมือนจะมีประโยชน์
การวิเคราะห์อภิมานปี2014 พบว่ามีประโยชน์เหนือกว่ายาหลอกในการปรับปรุงอาการของไอบีเอส อย่างน้อยก็ในระยะสั้น
การวิเคราะห์อภิมานก่อนหน้านี้ชี้ว่า ผลของน้ำมันเปปเปอร์มินต์ยังไม่แน่นอนเนื่องจากจำนวนคนในการศึกษามีน้อย และการปิดบังผู้ที่ได้การรักษาไม่ชัดเจน
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลยืนยันความปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ และควรระมัดระวังไม่ให้เคี้ยวหรือทำสารเคลือบให้แตกออก
มิฉะนั้น อาจเกิดกรดไหลย้อนเนื่องจากการคลายตัวของกล้ามเนื้อหูรูดส่วนล่างของหลอดอาหาร
บางครั้งอาจเกิดอาการคลื่นไส้และแสบร้อนบริเวณทวารหนักโดยเป็นผลข้างเคียง
ส่วน Iberogast ซึ่งเป็นยาสกัดจากสมุนไพรหลายชนิดรวมทั้งจากเปปเปอร์มินต์ พบว่ามีประสิทธิภาพเหนือกว่ายาหลอก
การวิเคราะห์อภิมานปี2019 ที่รวมข้อมูลจากการทดลองแบบสุ่ม 12งาน พบว่าการใช้น้ำมันเปปเปอร์มินต์เป็นวิธีการรักษาที่มีประสิทธิภาพสำหรับผู้ใหญ่ที่มีไอบีเอส

การวิจัยสารสกัดจากัญชา (cannabinoid) เพื่อรักษาไอบีเอสยังมีจำกัด
การขับเคลื่อน การหลั่งสาร และการอักเสบในระบบทางเดินอาหาร ล้วนได้การควบคุมจากระบบเอนโดแคนนาบินอยด์ () 
เป็นเหตุผลในการใช้กัญชาเพื่อรักษาไอบีเอส

ปัจจุบันยังมีหลักฐานจำกัดเกี่ยวกับประสิทธิภาพของสมุนไพรชนิดอื่นๆ ในการรักษาไอบีเอส
เช่นเดียวกับสมุนไพรทุกชนิด ควรระมัดระวังเกี่ยวกับปฏิกิริยากับยาอื่นๆ และผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น

### การแพทย์ทางเลือก
การฝังเข็มไม่มีประโยชน์ยิ่งกว่ายาหลอกในการบรรเทาอาการไอบีเอสหรือในการปรับปรุงคุณภาพชีวิตที่เกี่ยวกับไอบีเอส

## ระบาดวิทยา
thumb | upright = 1.3
|อัตราประชากรที่มีไอบีเอสตามการศึกษาในประเทศต่างๆ (ดูแหล่งที่มาในตาราง)
ความชุกโรคจะต่างกันไปตามประเทศและช่วงอายุที่ศึกษา 
กราฟแท่งทางด้านขวาแสดงอัตราประชากรที่รายงานอาการไอบีเอสในการศึกษาจากภูมิภาคต่างๆ (ดูการอ้างอิงในตาราง)
ตารางต่อไปนี้แสดงรายการศึกษาที่ดำเนินการในประเทศต่างๆ ซึ่งวัดความชุกของไอบีเอสและอาการที่คล้ายกับไอบีเอส

### ความต่างระหว่างเพศ
ในประเทศตะวันตก ผู้หญิงมีโอกาสได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไอบีเอสมากกว่าผู้ชาย  
และมีโอกาสไปพบพบแพทย์เฉพาะทางมากกว่าผู้ชาย 
อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงเอเชียตะวันออกไม่ได้มีโอกาสเป็นไอบีเอสมากกว่าผู้ชาย 
และมีรายงานที่ขัดแย้งกันเกี่ยวกับความชุกในเพศหญิงทวีปแอฟริกาและบางส่วนของเอเชีย
ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไอบีเอสมักมีอายุน้อยกว่า 45ปี

การศึกษาผู้หญิงที่เป็นไอบีเอสแสดงให้เห็นว่าความรุนแรงของอาการมักผันผวนตามรอบเดือน ซึ่งชี้ว่าความต่างทางฮอร์โมนอาจมีบทบาท
ความต่างของนิสัยระหว่างเพศทั้งสองสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตและการปรับตัวทางจิตใจ
การเพิ่มขึ้นของอาการทางเดินอาหารในช่วงมีประจำเดือนหรือในช่วงเริ่มหมดประจำเดือนอาจเกี่ยวข้องกับระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนและโพรเจสเทอโรนที่ลดลง ซึ่งแสดงว่าการลดลงของเอสโตรเจนอาจมีบทบาทในไอบีเอส
ความแตกต่างระหว่างเพศในการไปหาหมอก็อาจมีบทบาทเช่นกัน
ความแตกต่างทางเพศในเรื่องความวิตกกังวลอาจมีส่วนทำให้ผู้หญิงทนต่อความเจ็บปวดได้น้อยกว่า ทำให้เสี่ยงเป็นโรคปวดเรื้อรังหลายประเภทมากขึ้น
สุดท้าย การถูกล่วงละเมิดทางเพศเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของไอบีเอส เช่นเดียวกับทารุณกรรมในรูปแบบอื่นๆ
เนื่องจากผู้หญิงเสี่ยงถูกล่วงละเมิดทางเพศมากกว่าผู้ชาย จึงอาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่เป็นไอบีเอสในอัตราที่สูงกว่า

## ประวัติ
แพทย์ชาวอเมริกันบราวน์ (P. W. Brown) ได้นำเสนอแนวคิดเรื่อง irritable bowel (ลำไส้แปรปรวน) ในวารสารแพทย์ *The Journal of the Kansas Medical Society* ในปี1947
และต่อมาในวารสาร *Rocky Mountain Medical Journal* ในปี1950
คำได้ใช้จัดกลุ่มผู้มีอาการท้องเสีย ปวดท้อง ท้องผูก แต่ไม่สามารถหาสาเหตุจากการติดเชื้อที่รู้ในเวลานั้นได้
ทฤษฎีแรกๆ เสนอว่า เป็นโรคกายเหตุจิต หรือเป็นปัญหาทางจิตใจ
วันลำไส้แปรปรวนโลก (World IBS Day) ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่19 เมษายน ค.ศ. 2019 โดยจัดทุกปีเพื่อสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับโรค

## งานวิจัย
ผู้ที่เป็นไอบีเอสมีความหลากหลายและจำนวนของจุลินทรีย์กลุ่ม Bacteroidota ลดลง
งานวิจัยเบื้องต้นเกี่ยวกับประสิทธิภาพของการปลูกถ่ายจุลินทรีย์อุจจาระ (fecal microbiota transplant) ในการรักษาไอบีเอสมีแนวโน้มที่ดี โดยมีอัตราการ "หาย" ที่ระหว่าง และอาการหลักๆ ของไอบีเอสก็ยังสงบไปอย่างต่อเนื่องเมื่อติดตามผลที่ 
การรักษาด้วยแบคทีเรียโปรไบโอติกส์บางสายพันธุ์แสดงว่ามีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ทุกสายพันธุ์ของจุลินทรีย์ไม่ได้มีประโยชน์ในลักษณะเดียวกัน 
และมีผลข้างเคียงในกรณีส่วนน้อย

มีหลักฐานที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เกี่ยวกับประสิทธิผลของเมซาลาซีน (mesalazine หรือ 5-aminosalicylic acid) ในการรักษาไอบีเอส
เป็นยาที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ซึ่งรายงานว่าสามารถลดการอักเสบที่เกิดจากภูมิคุ้มกันในลำไส้ของผู้ป่วยได้อย่างมีนัยสำคัญ 
การรักษาด้วยเมซาลาซีนช่วยให้อาการดีขึ้น ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกว่าสบายดี
โดยยังช่วยทำให้จุลินทรีย์ลำไส้กลับสู่สภาวะปกติ ซึ่งมักจะผิดปกติในผู้ที่เป็นไอบีเอส
ประโยชน์ของยาอาจมาจากการปรับปรุงการทำงานเป็นตัวกั้นของเยื่อบุผิวลำไส้
ในขณะเดียวกัน การรักษาเพราะตรวจพบแอนติบอดี IgG ที่สูง "ผิดปกติ" ไม่สามารถแนะนำได้

พบว่า ผู้ป่วยไอบีเอสต่างกันในความไวต่อความรู้สึกของอวัยวะภายในและลำไส้
การเพิ่มความแข็งแรงของเยื่อบุลำไส้เมื่อรับประทานยา 5-HTP ไม่เกิดขึ้นในผู้ป่วยไอบีเอสเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุม
ผู้ที่เป็นไอบีเอสหรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (IBD) มักมีผลตรวจ  DQ2/8 เป็นบวกน้อยกว่าผู้ที่มีโรคระบบทางเดินอาหารส่วนบนโดยหน้าที่และกลุ่มประชากรสุขภาพดี

ประสิทธิภาพของการรักษาที่มุ่งเป้าไปที่แมสต์เซลล์ในโรคไอบีเอส เป็นหัวข้อที่ยังอยู่ระหว่างการวิจัย

## ในสัตว์อื่น
พบกลุ่มอาการที่คล้ายกันในหนู (*[[Rattus]]* spp.)
หนูมีตัวรับกรดไขมันสายสั้นที่เกี่ยวข้องกับอาการนี้ เป็นชนิดย่อยของตัวรับกรดไขมันอิสระชนิด 2 คือ GPR43 
ซึ่งแสดงออกทั้งในเซลล์ enteroendocrine cell และ mucosal mast cell
เซลล์เหล่านี้จะตอบสนองอย่างเกินปกติต่อผลิตภัณฑ์จากการย่อยอาหารที่ไม่สมบูรณ์ซึ่งมีปริมาณมากในหนูไอบีเอส

## เชิงอรรถ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:อาการปวดท้อง
หมวดหมู่:ความเจ็บปวด
หมวดหมู่:กลุ่มอาการ
หมวดหมู่:วิทยาทางเดินอาหาร
หมวดหมู่:โรคของลำไส้
หมวดหมู่:โรคระบบทางเดินอาหาร
หมวดหมู่:โรคซึ่งไม่ทราบสาเหตุ