การประมาณราคา

**การประมาณราคา** ในงานก่อสร้าง คือการจัดทำเอกสารประเมินราคาก่อสร้าง ราคาการจัดหาวัสดุทรัพยากรในการผลิตหรือราคาค่าบริการ เป็นการวิเคราะห์ การให้ความเห็น การพยากรณ์ หรือการคาดหมายล่วงหน้า การประมาณราคาเป็นส่วนหนึ่งของการบริหารโครงการ

## แนวทางการประมาณราคาสำหรับงานราชการ

ราคากลาง คือ ราคามาตรฐานที่ใกล้เคียงความจริงซึ่งสามารถก่อสร้างหรือจัดหาได้จริง และใช้เป็นฐานสำหรับเปรียบเทียบราคาที่ผู้เข้าประกวดราคายื่นเสนอ

### ความแตกต่างของต้นทุน (Cost) และราคา (Price)

ต้นทุน หมายถึง ผลรวมของทรัพยากรที่จะต้องใช้เพื่อการผลิตและนำผลิตภัณฑ์นั้นออกจำหน่ายหรือใช้ประโยชน์

ราคา หมายถึง มูลค่าที่จะนำไปใช้ในลักษณะของการตลาด ราคาอาจจะเท่ากับต้นทุนหรือราคาอาจจะถูกปรับปรุงให้ตรงกับความต้องการของตลาด ราคาเป็นคุณค่าที่ผู้ทำผลิตภัณฑ์เป็นผู้กำหนด และปรกติราคาจะสูงกว่าต้นทุนการผลิตและการจำหน่าย โดยมีการบวกกำไรที่คาดหวังเข้าไปในราคานั้นแล้ว

### การประมาณต้นทุน
**การประมาณ** หมายถึง การวิเคราะห์ การให้ความเห็น การพยากรณ์ หรือการคาดหมายล่วงหน้า ดังนั้นการประมาณต้นทุนจึงเป็นการวิเคราะห์ หรือการให้ความเห็นเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในกระบวนการทำงานหรือกระบวนการผลิต ซึ่งอาจเป็นการทำผลิตภัณฑ์ การจัดทำโครงการ หรือการผลิตงานบริการ

การประมาณ (คำนาม) หมายถึง การประเมินค่าแบบให้ออกมาในรูปของค่าใช้จ่าย หรือให้เป็นจำนวนหรือเป็นมูลค่า

การประมาณ (กริยา) หมายถึงประเมินค่า กำหนดค่า หรือตีราคา

การประมาณ เป็นศิลปะของการประมาณการเกี่ยวกับคุณค่าหรือค่าใช้จ่ายที่อาจเป็นไปได้ โดยอาศัยข้อมูลที่สามารถจะหาได้ในขณะนั้น ขอบเขตงานประมาณยังรวมถึงการสะสมข้อมูล การจัดทำรายงานเกี่ยวกับค่าใช้จ่าย และยังครอบคลุมถึงการกำหนดมาตรฐานเกี่ยวกับชั่วโมงแรงงานและค่าวัตถุ

### องค์ประกอบของราคา
* วัสดุ
* วัสดุธรรมชาติ
* แหล่งวัสดุ
* วัสดุจากการผลิต
* แรงงานในการผลิต
* เครื่องจักรในการผลิต
* แรงงานในการลำเลียง
* ค่าขนส่ง
* ความสูญเสีย
* ค่าแรง
* แรงงานคน
* เครื่องมือ
* เครื่องจักร
* ค่าใช้จ่ายอื่น ๆ (Factor F)
* ค่าดำเนินการ
* กำไร
* ภาษี
* ดอกเบี้ย
* เวลา
* ฯลฯ

## ข้อควรพิจารณาเพื่อเป็นแนวทางในการประมาณราคา
### เตรียมการ
# ศึกษา แบบ ข้อกำหนด และเอกสารประกวดราคา
# จัดแบ่งหมวดหมู่ของงาน
# จัดทำบัญชีแสดงปริมาณวัสดุและราคา

### การดำเนินงาน
# ถอดแบบ
# จัดทำต้นทุนต่อหน่วย
# พิจารณาค่า Factor “F” ที่เหมาะสม สรุปเป็นราคาโครงการ
# ตรวจทาน

### การเก็บข้อมูล
# รวบรวมราคางานที่ได้จัดทำไว้ แยกเป็นหมวดหมู่
# มีระบบการจัดเก็บที่ดี
# ติดตามผลการประกวดราคา เปรียบเทียบราคากับราคากลาง
# การปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

## Back up Sheets
Back up Sheets คือ กระดาษคำนวณแสดงที่มา ของปริมาณวัสดุ หรือต้นทุนต่อหน่วยของงานแต่ละประเภท Back up Sheets ที่ดี ควรมีความละเอียด ชัดเจน และแสดงแหล่งที่มาของข้อมูล

## การประมาณราคาในประเทศไทย
### แบบฟอร์มที่ใช้ในการประมาณราคา
จากเอกสารของกรมโยธาธิการและผังเมือง มีดังนี้
* **แบบฟอร์ม ปร. 1** ใช้ประมาณการถอดแบบหาปริมาณงานและวัสดุทั่วไป
* **แบบฟอร์ม ปร. 2** ใช้ประมาณการถอดแบบงานคอนกรีต ไม้แบบ ไม้ค้ำยันและเหล็กเสริม
* **แบบฟอร์ม ปร. 3** ใช้ประมาณการถอดแบบงานไม้
* **แบบฟอร์ม ปร. 4** ใช้สำหรับรวมปริมาณงานแต่ละประเภท
* **แบบฟอร์ม ปร. 5** ใช้สรุปราคาค่าก่อสร้าง
* **แบบฟอร์ม ปร. 6** ใช้สรุปราคาค่าก่อสร้าง กรณีมีการก่อสร้างหลายงานหรือใช้เปรียบเทียบราคา

### Factor F
**Factor F** คือ ค่าตัวเลขซึ่งกำหนดขึ้นตามมติคณะกรรมการควบคุมราคากลาง (ปรับปรุงล่าสุดเมื่อวันที่ 4 เมษายน 2554) ใช้คูณราคาต่อหน่วยของต้นทุน (Unit Cost) ออกมาเป็น ราคาค่างานของโครงการ Factor F ประกอบด้วย ค่าอำนวยการ ดอกเบี้ย กำไร และภาษี แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ งานทาง งานอาคาร และ งานสะพานและท่อเหลี่ยม

### ค่า K
**ค่า “K”** หรือ ESCALATION FACTOR คือ ตัวเลขดัชนีที่ใช้วัดการเปลี่ยนแปลงของค่างาน ณ ระยะเวลาที่ผู้รับเหมาก่อสร้างเปิดซองประกวดราคาได้ เปรียบเทียบกับระยะเวลาที่ส่งงานในแต่ละงวด โดยมีเงื่อนไขสำคัญ ดังนี้

* จะใช้ค่า K ได้เฉพาะในกรณีที่ผู้รับเหมารับงานจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยการบริหารราชการส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานอื่นที่มีกฎหมายบัญญัติให้มีฐานะเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่นเท่านั้น
* ในการทำสัญญาว่าจ้าง คู่สัญญาจะต้องระบุในสัญญาให้ชัดเจนว่า เป็นสัญญาแบบปรับราคาได้ในการประกวดราคาจ้างเหมาก่อสร้าง

การนำ "ค่า K" มาใช้ เริ่มจากในช่วงปี 2516 - 2517 เกิดวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจ โดยน้ำมันและวัสดุก่อสร้างสำคัญ คือ เหล็กสำเร็จรูป ต่างๆ ขาดแคลนและราคาสูงขึ้นมาก ส่งผลกระทบต่อธุรกิจก่อสร้างโดยตรงและรุนแรง ผู้รับเหมาต่างได้รับความเดือดร้อน บางรายหยุดดำเนินการ บางรายละทิ้งงาน เพราะไม่สามารถรับภาระขาดทุนได้ ขณะเดียวกัน ผู้จ้างเหมาก็ได้รับผลกระทบด้วยเช่นกัน คณะรัฐมนตรีจึงได้มีมติให้นำ "ค่า K" มาใช้ เพื่อช่วยเหลือผู้รับเหมาให้ได้รับการชดเชยค่าเสียหาย ทั้งนี้มีคณะอนุกรรมการเป็นผู้กำหนด หลักเกณฑ์ เงื่อนไข สูตร ประเภท และลักษณะงานที่เข้าข่ายสามารถขอรับเงินชดเชยจากรัฐบาลได้ จนถึงปี 2524 รัฐบาลได้ประกาศยกเลิกการใช้ "ค่า K" เนื่องจากวิกฤติการณ์ทางเศรษฐกิจกลับเข้าสู่ภาวะปกติ อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม 2532 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้นำ "ค่า K" มาใช้อีกครั้ง เนื่องจากผลของภาวะเศรษฐกิจที่ขยายตัวในอัตราสูง ก่อให้เกิดการลงทุนอย่างมากในธุรกิจหลายสาขา โดยเฉพาะธุรกิจการก่อสร้าง เพื่อรองรับเศรษฐกิจที่ขยายตัว เป็นเหตุให้วัสดุก่อสร้างสำคัญ คือ เหล็กเส้นขาดแคลนและราคาสูงขึ้นมากอย่างต่อเนื่อง ผู้ประกอบการธุรกิจก่อสร้างได้รับความเดือดร้อน รัฐบาลจึงให้ความช่วยเหลือโดยมีมติดังกล่าว ให้ใช้ "ค่า K" มาจนถึงปัจจุบัน

;องค์ประกอบของค่า K
ค่า K ประกอบด้วยตัวแปรต่าง ๆ ดังนี้
* M = ดัชนีราคาสินค้าวัสดุก่อสร้าง (ไม่รวมเหล็กและซีเมนต์)
* S = ดัชนีราคาเหล็ก
* C = ดัชนีราคาซีเมนต์
* G = ดัชนีราคาเหล็กแผ่นเรียบ
* F = ดัชนีราคาน้ำมันดีเซลหมุนเร็ว
* A = ดัชนีราคาแอสฟัลท์
* E = ดัชนีราคาเครื่องจักรกลและบริภัณฑ์
* GIP = ดัชนีราคาท่อเหล็กอาบสังกะสี
* AC = ดัชนีราคาท่อซีเมนต์ใยหิน
* PVC = ดัชนีราคาท่อ PVC
* PE = ดัชนีราคาท่อ HYDENSITY POLYETHYLENE
* W = ดัชนีราคาสายไฟฟ้า
* I = ดัชนีราคาผู้บริโภคของประเทศ

## ความละเอียดถูกต้องในการประมาณราคา
**ประเภทและความละเอียดถูกต้องในการประมาณราคา**
* Estimates for Conceptual Planning
* Estimates for Feasibility
* Estimates during Engineering and design
* Estimates for Construction
* Estimates for Change Orders

## รายการงานตรวจสอบ (Checklist)
* ได้รับแบบครบถ้วนหรือไม่
* แบบที่ได้รับเป็นฉบับล่าสุดหรือไม่
* แบบที่ใช้ในการถอดแบบเป็นฉบับล่าสุดหรือไม่
* ข้อมูลระบบสาธารณูปโภคที่จำเป็นต้องรื้อย้าย ก่อสร้างใหม่มีครบถ้วนหรือไม่
* ได้คำนึงถึงวิธีการก่อสร้างว่าจำเป็นต้องมีงานชั่วคราว เช่น Sheet Pile, Coffer Dam หรือการสูบน้ำระหว่างการก่อสร้างหรือไม่
* ได้คำนวณปริมาณงานของงานชั่วคราวเพื่อใช้ในการประมาณราคาหรือไม่
* เข้าใจในวิธีการก่อสร้างหรือไม่
* ได้สอบทานตัวเลขและการคำนวณแล้วหรือไม่
* หน่วยที่ใช้ถูกต้องหรือไม่
* ปริมาณงานครบถ้วนหรือไม่
* Back up Sheet ชัดเจนและสะดวกในการตรวจสอบหรือไม่
* Back up Sheet ครบถ้วนหรือไม่
* ลายมือ ตัวเลข ชัดเจนหรือไม่
* ตรวจสอบ พิสูจน์อักษรแล้วหรือไม่
* กรณีใช้ คอมพิวเตอร์ ช่วยในการคำนวณ มีรายละเอียดสูตรการคำนวณ และตัวอย่างหรือไม่
* ระบบการจัดเก็บเป็นอย่างไร ฟลอปปีดิสก์ที่ใช้ จะต้องมีระบบการจัดเก็บ
* ได้ตรวจสอบดูสถานที่ก่อสร้างหรือไม่
* ราคาวัสดุ Update หรือไม่
* หน่วยในการจ่ายเงินสอดคล้องกับ**[[ข้อกำหนดทางเทคนิค]]** (Specifications) และ**[[บัญชีแสดงปริมาณวัสดุและราคา]]** (Bill of Quantities/B.O.Q.) หรือไม่
* กรณีที่บัญชีแสดงปริมาณวัสดุและราคา (Bill of Quantities/B.O.Q.) ระบุให้ใส่ค่า K (Escalation Factor, สูตรการปรับราคา) ถูกต้องและสอดคล้องกับเอกสารประกวดราคาหรือไม่
* Factor F (ค่าดำเนินการ กำไร และภาษี) Update และถูกต้องตามระเบียบของทางราชการหรือไม่
* ระบบการจัดเก็บเอกสาร (Filing) การผลิต (Reproduction) และการแจกจ่าย (Distribution) ปลอดภัยและเน้นว่าเป็นเอกสาร “ลับ” หรือไม่
* ราคาวัสดุที่ใช้เป็นราคาที่รวมค่าขนส่งถึงสถานที่ก่อสร้างแล้วหรือไม่
* งานดินขุดรวมค่าขนส่งดินไปทิ้งแล้วหรือไม่
* แบบที่ใช้ในการถอดแบบมีข้อมูลครบถ้วนหรือไม่ เช่น กำลังของคอนกรีต ความสามารถในการรับน้ำหนักบรรทุกของเสาเข็ม ความยาวของเสาเข็มและอื่น ๆ
* มีรายการวัสดุครบถ้วนหรือไม่
* งานที่มีความต่อเนื่องและเกี่ยวพันกัน มีการแบ่งแยกงานจากกันชัดเจนหรือไม่และต้องสามารถตรวจสอบได้ง่าย
* วัสดุที่ระบุให้ใช้ตามแบบ มีขายในท้องตลาดหรือไม่
* ใบเสนอราคามีครบถ้วนหรือไม่

## อ้างอิง

## หนังสืออ่านเพิ่มเติม
* แนวทางการจัดการข้อมูลงานก่อสร้างสำหรับการประเมินและควบคุมราคางานก่อสร้าง โดย คณะอนุกรรมการ สาขาบริหารงานก่อสร้าง วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
* แนวทางการวัดปริมาณงานก่อสร้างในส่วนของงานโครงสร้างและงานสถาปัตยกรรม โดย คณะอนุกรรมการ สาขาบริหารงานก่อสร้าง วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์
* การประมาณต้นทุน ศ. พล.ท. มณเฑียร ประจวบดี
* กลยุทธ์การวิเคราะห์ราคางานก่อสร้าง โดย อ. ปริญญา ศุภศรี
* การประมูลและควบคุมต้นทุน โดย อ. ปริญญา ศุภศรี
* การประมาณราคาก่อสร้าง โดย รศ. ดร. พิภพ สุนทรสมัย
* ประมาณราคางานก่อสร้าง โดย อ. อุทัย อนันต์
* ข้อมูลต้นทุนงานก่อสร้าง โดย ผศ. วิสูตร จิระดำเกิง
* สัญญา ข้อกำหนด และการประมาณราคาค่าก่อสร้าง โดย ผศ. วิสูตร จิระดำเกิง
* การสำรวจปริมาณและการประมาณราคา (Quantity Survey and Cost Estimate) โดยมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
* ราคาค่าก่อสร้างต่อหน่วยสำเร็จรูป โดย ALPHA TEAM https://web.archive.org/web/20011204185841/http://www.geocities.com/civil2529/
* The Engineer’s Cost Handbook. Edited by Richard E. Westney.
* Construction Cost Analysis and Estimating by Phillip F. Ostwald.
* Project Management for Engineering and Construction by Garold D. Oberlender.
* Jelen’s Cost and Optimization Engineering by Kenneth K. Humphreys.

## แหล่งข้อมูลอื่น
* ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. ๒๕๓๕  (ไฟล์บีบอัด)
* The International Cost Engineering Council 
* The Society of Cost Estimating and Analysis (SCEA) 
* The Association for the Advancement of Cost Engineering
* International Construction Information Society. A Description and Comparison of National Specification Systems.  (เอกสาร PDF)
* Construction Specifications Institute (CSI). MasterFormat? 2004 Edition: Numbers & Titles. (เอกสาร PDF)
* ราคาวัสดุก่อสร้าง โดย สำนักดัชนีเศรษฐกิจการค้า กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ 
* http://www.gprocurement.go.th/02_price/index_2.php , หลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางงานก่อสร้าง  (ไฟล์บีบอัด)
* แนวทางปฏิบัติและรายละเอียดประกอบ  (ไฟล์บีบอัด)
* งานก่อสร้างอาคาร  (ไฟล์บีบอัด)
* งานก่อสร้างทาง สะพาน และท่อเหลี่ยม   (ไฟล์บีบอัด)
* งานก่อสร้างชลประทาน  (ไฟล์บีบอัด)
* หลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางของงานก่อสร้างอาคาร ของกรมโยธาธิการและผังเมือง  (เอกสาร PDF)
* มาตรฐานงบประมาณ บัญชีราคามาตรฐานครุภัณฑ์ ปี 2549
* บัญชีราคามาตรฐานสิ่งก่อสร้าง ปีงบประมาณ พ.ศ. 2550 (กุมภาพันธ์ 2550) , ราคาวัสดุก่อสร้างมวลรวมต่อหน่วยตามมาตรฐานงานช่าง กรกฎาคม 2549 , บัญชีค่าแรงงานที่ใช้ประกอบการถอดแบบคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร ปี 2548
* บัญชีอัตราราคางานต่อหน่วย (ตุลาคม 2549) , เกณฑ์ราคาค่าก่อสร้างทาง น้ำ และเขื่อน โดย สำนักงบประมาณ
* Factor F สำนักพัฒนามาตรฐานระบบพัสดุภาครัฐ กรมบัญชีกลาง กระทรวงการคลัง
* หลักเกณฑ์การใช้ตาราง Factor F 
* http://www.thaiappraisal.org/Thai/Value/Value1.htm, ราคาประเมินค่าก่อสร้างอาคาร สมาคมผู้ประเมินค่าทรัพย์สินแห่งประเทศไทย (เอกสาร PDF)
* Project Management for Construction Fundamental Concepts for Owners, Engineers, Architects and Builders

หมวดหมู่:การบริหาร