พระยาเพ็ชรพิไชย (เจิม อมาตยกุล)

**มหาเสวกโท พระยาเพ็ชรพิไชย** นามเดิม เจิม สกุลอมาตยกุล (4 พฤษภาคม 2390–6 มิถุนายน 2465) อดีตปลัดทูลฉลองกระทรวงวัง อดีตรัฐมนตรี อดีตองคมนตรี

## ประวัติ
พระยาเพ็ชร์พิไชยเกิดเมื่อวันอังคาร เดือน 5 แรม 6 ค่ำ ปีมะแม นพศก จุลศักราช 1209 ตรงกับวันที่ 4 พฤษภาคม พ.ศ. 2390 ในปลายสมัยรัชกาลที่ 3 มีนามเดิมว่า เจิม เป็นบุตรชายของ พระยากระสาปนกิจโกศล (โหมด อมาตยกุล) กับ คุณหญิงพลอย (สกุลเดิม ไกรฤกษ์) ผู้เป็นภรรยาเอกมีพี่ชายร่วมมารดา 1 คนน้องชายและน้องสาวร่วมมารดาอีก 2 คนคือ

* พระปรีชากลการ (สำอาง อมาตยกุล)
* พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน (แฉล้ม อมาตยกุล)
* คุณหญิงทรามสงวน อภัยรณฤทธิ์

ด้านชีวิตครอบครัวสมรสกับ คุณหญิงถนอม เพ็ชร์พิไชย (สกุลเดิม : อมาตยกุล) มีบุตรชายที่สำคัญคือ 

* พระยาปฏิภาณพิเศษ (อาเล็กซานเดอร์ อมาตยกุล)
* พระยาประชากรกิจวิจารณ์ (โอ อมาตยกุล)

พระยาเพ็ชรพิไชยถึงแก่อนิจกรรมด้วยโรคชราเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2465 สิริอายุได้ 75 ปี

## รับราชการ
พระยาเพ็ชรพิไชยเข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็กในรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อเดือน 12 ปีระกา ตรีศก จุลศักราช 1223 ตรงกับ พ.ศ. 2404 โดยโปรดเกล้าฯ ให้เข้าไปช่วยงานบิดาที่ โรงกษาปณ์สิทธิการ

ในวันอาทิตย์ เดือน 8 ขึ้น 3 ค่ำ ปีมะเส็ง จุลศักราช 1231 ตรงกับ พ.ศ. 2412 ท่านได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น **หลวงวิจารณ์จักรกิจ** ปลัดกรมกษาปณ์สิทธิการ จากนั้นในวันพฤหัสบดี เดือน 9 แรม 8 ค่ำ ปีระกา เบญจศก จุลศักราช 1235 ตรงกับ พ.ศ. 2416 ท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น จัตุรถาภรณ์ช้างเผือก

ต่อมาในวันอาทิตย์ เดือน 9 ขึ้น 4 ค่ำ ปีจอ ฉอศก จุลศักราช 1236 ตรงกับ พ.ศ. 2417 ท่านได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็น ปรีวีเคาน์ซิล หรือองคมนตรี จากนั้นในวันศุกร์ เดือน 12 แรม 2 ค่ำ ปีจอ ฉอศก ปีเดียวกัน ท่านได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น **เจ้าหมื่นศรีสรรักษ์** หัวหมื่นมหาดเล็กเวรเดช

ในวันที่ 18 มีนาคม พ.ศ. 2441 ท่านได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น **พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน** เจ้ากรมพระราชอุทยานสราญรมย์ ปีถัดมาคือในวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2442 ท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ตริตาภรณ์ช้างเผือก จากนั้นในวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2443 ท่านได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น **พระยาบำเรอภักดิ์** ปลัดทูลฉลองกระทรวงวัง หลังจากนั้นในวันที่ 11 กันยายน ปีเดียวกัน ท่านได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นรัฐมนตรี

ต่อมาในวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2444 ท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ทุติยจุลจอมเกล้า ในการนี้ ถนอม ภรรยาเอกของท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ตติยจุลจอมเกล้า ทำให้เธอได้เลื่อนขึ้นเป็น คุณหญิงถนอม นับแต่บัดนั้น จากนั้นในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2444 ท่านได้รับพระราชทาน เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 5 ชั้นที่ 3 ในวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2446 ท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ตริตาภรณ์มงกุฎไทย

จากนั้นในวันที่ 23 ตุลาคม พ.ศ. 2447 ท่านได้รับพระราชทาน เหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4 ชั้นที่ 4 ในวันที่ 18 มกราคม ปีเดียวกัน ท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ทวีติยาภรณ์มงกุฎไทย อีก 2 ปีต่อมาท่านได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้น ประถมาภรณ์มงกุฎไทย ในวันเฉลิมพระชนมพรรษาเมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2449

ในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2452 ท่านได้รับพระราชทาน เข็มพระชนมายุสมมงคล จากนั้นในสมัยรัชกาลที่ 6 ท่านได้รับพระราชทานสัญญาบัตรเป็น **พระยาเพ็ชร์พิไชย** เมื่อวันที่ 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2453 อีก 2 วันถัดมาคือในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2453 ท่านก็ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็น จางวางกรมล้อมพระราชวัง โดยมี พระยาอนุรักษ์ราชมณเฑียร (หม่อมราชวงศ์ปุ้ม มาลากุล) มารับตำแหน่ง ปลัดทูลฉลองกระทรวงวังสืบแทน

ในวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2455 ท่านได้รับโปรดเกล้าฯ พระราชทานยศเป็น **มหาเสวกโท**

## บรรดาศักดิ์
* พ.ศ. 2412 หลวงวิจารณ์จักรกิจ ปลัดกรมกษาปณ์สิทธิการ
* พ.ศ. 2417 เจ้าหมื่นศรีสรรักษ์ หัวหมื่นมหาดเล็กเวรเดช
* 18 มีนาคม พ.ศ. 2441 พระยาอภิรักษ์ราชอุทยาน เจ้ากรมพระราชอุทยานสราญรมย์
* 7 เมษายน พ.ศ. 2443 พระยาบำเรอภักดิ์ ปลัดทูลฉลองกระทรวงวัง ถือศักดินา ๑๐๐๐
* 1 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2453 พระยาเพ็ชรพิไชย อธิปไตยพาหิรเขตร ราชนิเวศน์สมันตารักษ์ วิบุลยศักดิ์อรรคมนตรีพิริยพาห ถือศักดินา ๕๐๐๐
* 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2453 จางวางกรมล้อมพระราชวัง

## ตำแหน่งและยศ
* 11 กันยายน พ.ศ. 2443 รัฐมนตรี
* 22 มีนาคม พ.ศ. 2443 องคมนตรี
* 10 ธันวาคม พ.ศ. 2447 ผู้ช่วยปฏิคมใน หอพระสมุดวชิรญาณ
* 31 สิงหาคม พ.ศ. 2455 มหาเสวกโท

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์

* พ.ศ. 2443 — เข็มอักษรพระนาม จ.ป.ร. ประดับเพ็ชร์
* พ.ศ. 2452 — เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 2 (ทอง)

## ลำดับสาแหรก



## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูล

หมวดหมู่:บรรดาศักดิ์ชั้นพระยา
หมวดหมู่:สกุลอมาตยกุล
หมวดหมู่:สกุลไกรฤกษ์
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5