ความถี่ต่ำสุด

[thumb|upright=1.4|ภาพถ่ายทางอากาศของฐานความถี่ต่ำสุด ทะเลสาบแคลม [รัฐวิสคอนซิน ในปี พ.ศ. 2525 ใช้เพื่อสื่อสารกับเรือดำน้ำที่อยู่ใต้น้ำลึก สิทธิ์ของเส้นทางของสายส่งเหนือศีรษะสองเส้นที่ตั้งฉากกันยาว 14 ไมล์ (23 กม.) ซึ่งประกอบเป็นเสาอากาศไดโพลกราวด์ซึ่งแผ่คลื่นความถี่ต่ำสุด สามารถดูได้ที่ด้านซ้ายล่าง ]]

**ความถี่ต่ำสุด** () ย่อว่า **อีแอลเอฟ** เป็นการกำหนดของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ (ITU) สำหรับรังสีแม่เหล็กไฟฟ้า (คลื่นวิทยุ) ที่มีความถี่ตั้งแต่ 3 ถึง 30 เฮิรตซ์ และความยาวคลื่นที่สอดคล้องกัน 100,000 ถึง 10,000 กิโลเมตร ตามลำดับ ในบรรยากาศศาสตร์ มักจะให้คำจำกัดความอื่นไว้ ตั้งแต่ 3 เฮิรตซ์ ถึง 3 กิโลเฮิรตซ์ ในวิทยาศาสตร์แม็กนีโตสเฟียร์ที่เกี่ยวข้อง การสั่นของแม่เหล็กไฟฟ้าความถี่ต่ำ (จังหวะที่เกิดขึ้นต่ำกว่า ~3 เฮิรตซ์) ถือว่าอยู่ในช่วงความถี่ต่ำยิ่ง (ULF) ซึ่งจึงมีการกำหนดให้แตกต่างจากคลื่นวิทยุสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ

คลื่นวิทยุความถี่ต่ำสุดเกิดจากฟ้าผ่าและการรบกวนตามธรรมชาติในสนามแม่เหล็กโลก ดังนั้นจึงเป็นหัวข้อของการวิจัยโดยนักวิทยาศาสตร์ด้านบรรยากาศศาสตร์ เนื่องจากความยากลำบากในการสร้างสายอากาศที่สามารถแผ่คลื่นยาวได้ ความถี่ต่ำสุด (ELF) จึงถูกนำมาใช้ในระบบการสื่อสารที่มนุษย์สร้างขึ้นเพียงไม่กี่ระบบเท่านั้น คลื่นความถี่ต่ำสุดสามารถเจาะทะลุน้ำทะเลได้ ทำให้มีประโยชน์ในการสื่อสารกับเรือดำน้ำ และบางประเทศได้สร้างเครื่องส่งสัญญาณความถี่ต่ำสุดทางการทหารเพื่อส่งสัญญาณไปยังเรือดำน้ำที่อยู่ใต้น้ำ ซึ่งประกอบด้วยเสาอากาศลวดขนาดใหญ่ที่มีการต่อสายดิน (ไดโพลกราวด์)  ขับเคลื่อนเป็นเวลานานด้วยเครื่องส่งสัญญาณที่ผลิตพลังงานระดับเมกะวัตต์ สหรัฐ, รัสเซีย, อินเดีย และจีนเป็นกลุ่มประเทศที่สามารถระบุได้ว่ามีการสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกการสื่อสารความถี่ต่ำสุด สิ่งอำนวยความสะดวกของสหรัฐถูกใช้ระหว่างปี พ.ศ. 2528 ถึง 2547 แต่ปัจจุบันได้เลิกใช้งานแล้ว

## คำจำกัดความทางเลือก
ความถี่ต่ำสุด (ELF) เป็น *ความถี่วิทยุย่อย* บทความในวารสารที่มีการพิชญพิจารณ์โดยผู้ทรงคุณวุฒิทางการแพทย์บางบทความอ้างถึงความถี่ต่ำสุดในบริบทของ "สนามแม่เหล็ก(MF) ความถี่ต่ำสุด (ELF)" ที่มีความถี่ 50 เฮิรตซ์ และ 50–80 เฮิรตซ์ หน่วยงานของรัฐบาลสหรัฐ เช่น นาซา อธิบายว่าความถี่ต่ำสุด (ELF) เป็นรังสีที่ไม่ก่อให้เกิดไอออนซึ่งมีความถี่ระหว่าง 0 ถึง 300 เฮิร์ตซ์ องค์การอนามัยโลก (WHO) ใช้ความถี่ต่ำสุดเพื่ออ้างถึงแนวคิดของ "สนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็ก (EMF) ความถี่ต่ำสุด (ELF)" องค์การอนามัยโลกยังระบุด้วยว่าที่ความถี่ระหว่าง 0 ถึง 300 เฮิรตซ์ "ความยาวคลื่นในอากาศจะยาวมาก ( ที่ 50 เฮิรตซ์ และ  ที่ 60 เฮิรตซ์) และในสถานการณ์จริง สนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็กทำหน้าที่แยกจากกันและมีการวัดแยกกัน"

## การแพร่กระจาย
เนื่องจากความยาวคลื่นที่ยาวสุด คลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) จึงสามารถเลี้ยวเบนไปตามสิ่งกีดขวางขนาดใหญ่ ไม่ได้ถูกบดบังด้วยเทือกเขาหรือเส้นขอบฟ้า และสามารถเคลื่อนที่ไปรอบ ๆ ความโค้งของโลกได้ คลื่นความถี่ต่ำสุด และคลื่นความถี่ต่ำมาก (VLF) แพร่กระจายในระยะทางไกลโดยกลไกท่อนำคลื่นโลก-ไอโอโนสเฟียร์ โลกล้อมรอบด้วยชั้นอนุภาคมีประจุ (ไอออนและอิเล็กตรอน) ในชั้นบรรยากาศที่ระดับความสูงประมาณ  ที่ด้านล่างของชั้นไอโอโนสเฟียร์ เรียกว่าชั้น D ซึ่งสะท้อนคลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) ช่องว่างระหว่างพื้นผิวโลกที่เป็นสื่อกระแสไฟฟ้าและชั้น D ที่เป็นสื่อกระแสไฟฟ้าทำหน้าที่เป็นท่อนำคลื่นแบบแผ่นขนานซึ่งจำกัดคลื่นความถี่ต่ำสุด ทำให้คลื่นเหล่านี้แพร่กระจายในระยะทางไกลได้โดยไม่ต้องหนีออกไปในอวกาศ ตรงกันข้ามกับคลื่นความถี่ต่ำมาก (VLF) ความสูงของชั้นจะน้อยกว่าหนึ่งความยาวคลื่นที่ความถี่ต่ำสุด (ELF) มาก ดังนั้นโหมดเดียวที่สามารถแพร่กระจายที่คลื่นความถี่ต่ำสุดก็คือโหมด TEM ในโพลาไรเซชันแบบเส้นตรง โดยมีสนามไฟฟ้าแนวตั้งและสนามแม่เหล็กในแนวนอน คลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) มีการลดทอนที่ต่ำมากที่ 1–2 dB ต่อ  ทำให้เครื่องส่งสัญญาณเครื่องเดียวนั้นมีศักยภาพในการใช้สื่อสารไปทั่วโลก[thumb|สเปกตรัมทั่วไปของคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าความถี่ต่ำสุดในชั้นบรรยากาศของโลก ซึ่งแสดงจุดสูงสุดที่เกิดจากชูมาน์เรโซแนนซ์ ซึ่งเป็นความถี่เสียงสะท้อนของโพรงโลก–ไอโอโนสเฟียร์ทรงกลม ฟ้าผ่าทำให้โพรงนั้น "ดัง" เหมือนระฆัง ทำให้เกิดจุดสูงสุดในสเปกตรัมเสียง จุดสูงสุดของพลังงานไฟฟ้าที่คมชัดที่ 50 เฮิรตซ์ เกิดจากการแผ่รังสีจากโครงข่ายไฟฟ้าทั่วโลก การเพิ่มขึ้นของเสียงรบกวนที่ความถี่ต่ำ (ด้านซ้าย) คือสัญญาณรบกวนวิทยุที่เกิดจากกระบวนการที่ช้าใน[สนามแม่เหล็กของโลก]]

คลื่นความถี่ต่ำสุดยังสามารถเดินทางในระยะทางไกลผ่านตัวกลางที่ "สูญเสีย" เช่น ดินและน้ำทะเล ซึ่งจะดูดซับหรือสะท้อนคลื่นวิทยุความถี่สูง

### ชูมาน์เรโซแนนซ์

การลดทอนของคลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) นั้นต่ำมากจนสามารถเดินทางรอบโลกได้อย่างสมบูรณ์หลายครั้งก่อนที่จะสลายไปจนเหลือแอมพลิจูดเล็กน้อย และด้วยเหตุนี้คลื่นที่แผ่ออกมาจากแหล่งกำเนิดในทิศทางตรงกันข้ามที่โคจรรอบโลกบนเส้นทางวงกลมใหญ่จึงรบกวนซึ่งกันและกันที่ความถี่บางความถี่ คลื่นที่มีทิศทางตรงกันข้ามเหล่านี้จะอยู่ในเฟสและเพิ่ม (เสริมกำลัง) ทำให้เกิดคลื่นนิ่ง กล่าวอีกนัยหนึ่ง โพรงโลก–ไอโอโนสเฟียร์ทรงกลมปิดทำหน้าที่เป็นเครื่องสะท้อนเสียงในโพรงขนาดใหญ่ ซึ่งช่วยเพิ่มการแผ่รังสีของความถี่ต่ำสุด ที่ความถี่เรโซแนนซ์ของมัน สิ่งเหล่านี้เรียกว่า *ชูมาน์เรโซแนนซ์*  ตามชื่อนักฟิสิกส์ชาวเยอรมัน วินฟรีด ออตโต ชูมาน์ ซึ่งทำนายไว้ในปี พ.ศ. 2495 และถูกตรวจพบในคริสต์ทศวรรษ 1950 โดยการสร้างแบบจำลองโพรงโลกและไอโอโนสเฟียร์ด้วยผนังที่นำไฟฟ้าได้อย่างสมบูรณ์แบบ ชูมาน์คำนวณว่าเสียงสะท้อนควรเกิดขึ้นที่ความถี่ของ
: f_n = 7.49 \sqrt{n (n + 1)}\ \text{Hz}.

ความถี่ที่แท้จริงแตกต่างไปจากนี้เล็กน้อยเนื่องจากคุณสมบัติการนำไฟฟ้าของชั้นบรรยากาศรอบนอก ชูมาน์เรโซแนนซ์อยู่ที่ประมาณ 7.83 เฮิรตซ์ ซึ่งเป็นความถี่ที่ความยาวคลื่นเท่ากับเส้นรอบวงของโลก และฮาร์โมนิคที่สูงกว่าเกิดขึ้นที่ 14.1, 20.3, 26.4 และ 32.4 เฮิรตซ์ เป็นต้น สายฟ้าฟาดทำให้เสียงสะท้อนเหล่านี้ตื่นเต้น ส่งผลให้โลก–โพรงไอโอโนสเฟียร์จะ "ดัง" เหมือนระฆัง ส่งผลให้สเปกตรัมเสียงมีจุดสูงสุดที่ความถี่นี้ ดังนั้นชูมาน์เรโซแนนซ์จึงสามารถใช้เพื่อติดตามกิจกรรมพายุฝนฟ้าคะนองทั่วโลกได้

ความสนใจในชูมาน์เรโซแนนซ์เริ่มกลับมาอีกครั้งในปี พ.ศ. 2536 เมื่ออี. อาร์. วิลเลียมส์ แสดงความสัมพันธ์ระหว่างความถี่เสียงสะท้อนกับอุณหภูมิอากาศเขตร้อน โดยเสนอว่าเสียงสะท้อนนั้นสามารถใช้เพื่อติดตามภาวะโลกร้อนได้

## การสื่อสารใต้น้ำ
เนื่องจากคลื่นวิทยุความถี่ต่ำสุด (ELF) สามารถทะลุน้ำทะเลได้ลึกถึงระดับความลึกของเรือดำน้ำ จึงมีบางประเทศที่สร้างเครื่องส่งสัญญาณความถี่ต่ำสุดของกองทัพเรือเพื่อสื่อสารกับเรือดำน้ำขณะอยู่ใต้น้ำ มีรายงานในปี พ.ศ. 2561 ว่าจีนได้สร้างโรงงานความถี่ต่ำสุดที่ใหญ่ที่สุดในโลกซึ่งมีขนาดพอ ๆ กับนิวยอร์กซิตี้ เพื่อที่จะสื่อสารกับกองกำลังใต้น้ำโดยไม่ต้องขึ้นสู่ผิวน้ำ กองทัพเรือสหรัฐ ในปี พ.ศ. 2525 ได้สร้างศูนย์สื่อสารใต้น้ำความถี่ต่ำสุดแห่งแรก โดยมีเครื่องส่งสัญญาณความถี่ต่ำสุดสองเครื่องที่ ทะเลสาบแคลม รัฐวิสคอนซิน และรีพับบลิค รัฐมิชิแกน มันถูกปิดตัวลงในปี พ.ศ. 2547 กองทัพเรือรัสเซียดำเนินการส่งสัญญาณความถี่ต่ำสุด (ELF) ที่เรียกว่า  (Zeus) ที่มูร์มันสค์ บนคาบสมุทรโคลา กองทัพเรืออินเดียมีสิ่งอำนวยความสะดวกด้านการสื่อสารความถี่ต่ำสุดอยู่ที่ฐานทัพเรือ  เพื่อสื่อสารกับเรือดำน้ำชั้น  และ [thumb|upright=1.8|สายอากาศไดโพลกราวด์ที่ใช้สำหรับส่งคลื่นความถี่ต่ำสุด ซึ่งคล้ายกับสายอากาศทะเลสาบแคลมของกองทัพเรือสหรัฐ แสดงให้เห็นว่ามันทำงานอย่างไร มันทำหน้าที่เป็นสายอากาศแบบวงแหวนขนาดใหญ่ โดยกระแสสลับ '''I''' จากตัวส่งสัญญาณ '''P''' ผ่านสายส่งเหนือศีรษะ จากนั้นลึกลงไปในดินจากจุดเชื่อมต่อกราวด์หนึ่ง '''G''' ไปยังอีกจุดหนึ่ง จากนั้นผ่านสายส่งอีกสายหนึ่งกลับไปยังตัวส่งสัญญาณ สิ่งนี้จะสร้างสนามแม่เหล็กสลับ '''H''' ซึ่งแผ่คลื่นความถี่ต่ำสุด[ไฟฟ้ากระแสสลับ|กระแสสลับจะแสดงไหลในทิศทางเดียวผ่านลูปเท่านั้นเพื่อความชัดเจน]]

### คำอธิบาย
เนื่องจากการนำไฟฟ้า น้ำทะเลจึงป้องกันเรือดำน้ำจากคลื่นวิทยุความถี่สูงส่วนใหญ่ ทำให้การสื่อสารทางวิทยุกับเรือดำน้ำใต้น้ำที่ความถี่ปกติเป็นไปไม่ได้ อย่างไรก็ตาม สัญญาณในช่วงความถี่ต่ำสุด (ELF) สามารถทะลุลงไปลึกมาก ปัจจัยสองประการจำกัดการใช้ประโยชน์ของช่องทางการสื่อสารความถี่ต่ำสุด คือ: อัตราการส่งข้อมูลต่ำเพียงไม่กี่อักขระต่อนาที และในระดับที่น้อยกว่าลักษณะทางเดียวเนื่องจากไม่สามารถติดสายอากาศในขนาดที่ต้องการบนเรือดำน้ำ (สายอากาศจะต้องมีขนาดพิเศษเพื่อให้สามารถสื่อสารได้สำเร็จ) โดยทั่วไปแล้ว สัญญาณความถี่ต่ำสุด (ELF) ถูกใช้เพื่อสั่งให้เรือดำน้ำขึ้นสู่ระดับความลึกตื้นซึ่งสามารถรับการสื่อสารรูปแบบอื่นได้

### ความลำบากในการสื่อสารความถี่ต่ำสุด
ปัญหาประการหนึ่งที่เกิดขึ้นเมื่อออกอากาศในช่วงความถี่ต่ำสุด (ELF) คือขนาดสายอากาศ เนื่องจากความยาวของสายอากาศต้องมีอย่างน้อยเป็นส่วนหนึ่งของความยาวของคลื่น ตัวอย่างเช่น สัญญาณ 3 เฮิรตซ์ มีความยาวคลื่นเท่ากับระยะทางที่คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าเดินทางผ่านตัวกลางที่กำหนดในเวลาหนึ่งส่วนสามของวินาที เมื่อดรรชนีการหักเหของตัวกลางมากกว่า 1 คลื่นความถี่ต่ำสุดจะแพร่กระจายช้ากว่าความเร็วแสงในสุญญากาศ ตามการใช้งานทางการทหาร ความยาวคลื่นคือ  ต่อวินาที หารด้วย 50–85 เฮิรตซ์ ซึ่งเท่ากับความยาวประมาณ  ซึ่งเทียบได้กับเส้นผ่านศูนย์กลางของโลกประมาณ  เนื่องจากข้อกำหนดขนาดใหญ่นี้ ในการส่งสัญญาณระหว่างประเทศโดยใช้ความถี่ต่ำสุด (ELF) โลกจึงกลายเป็นส่วนสำคัญของสายอากาศ และจำเป็นต้องมีสายสัญญาณที่ยาวมากต่อลงสู่พื้น มีการใช้วิธีการต่าง ๆ เช่น การต่อความยาวทางไฟฟ้า เพื่อสร้างสถานีวิทยุในทางปฏิบัติที่มีขนาดเล็กลง

สหรัฐดูแลสถานที่สองแห่ง: ในป่าสงวนแห่งชาติเชควาเมกอน-นิโคเล็ต, วิสคอนซิน และในป่าสงวนแห่งชาติแม่น้ำเอสคานาบา, มิชิแกน (เดิมชื่อ *โครงการแซงกวิ้น*  จากนั้นลดขนาดและเปลี่ยนชื่อเป็น *โครงการความถี่ต่ำสุด* ก่อนการก่อสร้าง) จนกระทั่งถูกรื้อถอน โดยเริ่มในปลายเดือนกันยายน พ.ศ. 2547 ทั้งสองแห่งใช้สายไฟยาวที่เรียกว่าไดโพลกราวด์เป็นตัวนำ สายเหล่านี้มีหลายความยาว ตั้งแต่  เนื่องจากวิธีนี้ไม่มีประสิทธิภาพ เนื่องจากจำเป็นต้องใช้พลังงานไฟฟ้าจำนวนมากในการใช้งานระบบ

## การใช้งานอื่น
เครื่องส่งสัญญาณในช่วง 22 เฮิรตซ์ ยังใช้ในการบำรุงรักษาแบบท่อหรือการทำพิกกิ้ง () สัญญาณถูกสร้างขึ้นเป็นสนามแม่เหล็กแบบสลับ และเครื่องส่งจะติดตั้งเข้ากับหรือเป็นส่วนหนึ่งของ "พิก " ซึ่งเป็นอุปกรณ์ทำความสะอาดที่เสียบเข้าไปในท่อ พิกถูกผลักผ่านท่อโลหะเป็นส่วนใหญ่ สัญญาณความถี่ต่ำสุด (ELF) สามารถตรวจจับได้ผ่านโลหะ ทำให้สามารถตรวจจับตำแหน่งได้โดยเครื่องรับที่อยู่ด้านนอกท่อ ใช้เพื่อตรวจสอบว่าพิกผ่านสถานที่ใดจุดหนึ่งหรือเพื่อค้นหาพิกที่ติดค้างอยู่

นับตั้งแต่คริสต์ทศวรรษ 2000 เป็นต้นมา ความถี่ที่ต่ำมากได้ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายในทะเลสำหรับการสำรวจแร่ธรณีฟิสิกส์น้ำมัน

## แหล่งกำเนิดในธรรมชาติ
คลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติมีอยู่บนโลก โดยสะท้อนในภูมิภาคระหว่างไอโอโนสเฟียร์และพื้นผิวที่เห็นได้จากฟ้าผ่า ซึ่งทำให้อิเล็กตรอนในบรรยากาศสั่นไหว แม้ว่าสัญญาณที่เกิดจากการปล่อยฟ้าผ่าส่วนใหญ่จะเป็นความถี่ต่ำมาก (VLF) แต่ก็พบว่ามีส่วนประกอบความถี่ต่ำสุด (ELF) ที่สังเกตได้ (หางช้า) ติดตามส่วนประกอบของความถี่ต่ำมาก (VLF) ในเกือบทุกกรณี นอกจากนี้ โหมดพื้นฐานของโพรงโลก-ไอโอโนสเฟียร์มีความยาวคลื่นเท่ากับเส้นรอบวงของโลก ซึ่งให้ความถี่เรโซแนนซ์ที่ 7.8 เฮิรตซ์ ความถี่นี้และโหมดเรโซแนนซ์ที่สูงขึ้นที่ 14, 20, 26 และ 32 เฮิรตซ์ ปรากฏเป็นจุดสูงสุดในสเปกตรัมความถี่ต่ำสุด และเรียกว่าชูมาน์เรโซแนนซ์

คลื่นความถี่ต่ำสุดยังได้รับการระบุอย่างไม่แน่นอนบนดวงจันทร์ไททันของดาวเสาร์ ซึ่งคาดว่าพื้นผิวของไททันเป็นตัวสะท้อนคลื่นความถี่ต่ำสุด (ELF) ได้ไม่ดี ดังนั้นคลื่นจึงอาจสะท้อนจากขอบเขตของเหลวและน้ำแข็งของมหาสมุทรใต้ผิวดินไททันที่มีน้ำและแอมโมเนีย ซึ่งการมีอยู่ของคลื่นดังกล่าวสามารถทำนายได้จากแบบจำลองทางทฤษฎีบางแบบ ไอโอโนสเฟียร์ของไททันยังซับซ้อนกว่าของโลกด้วย โดยไอโอโนสเฟียร์หลักอยู่ที่ระดับความสูง  แต่มีอนุภาคมีประจุเพิ่มเติมอีกชั้นที่  สิ่งนี้จะแบ่งชั้นบรรยากาศของไททันออกเป็นสองห้องที่แยกออกจากกัน แหล่งที่มาของคลื่นเอลฟ์ตามธรรมชาติบนไททันนั้นไม่ชัดเจน เนื่องจากดูเหมือนว่าจะไม่มีการเกิดฟ้าผ่าอย่างกว้างขวาง

พลังงานรังสีความถี่ต่ำสุดขนาดใหญ่ที่ส่งออกเป็น 100,000 เท่าของดวงอาทิตย์ในแสงที่ตามองเห็นอาจถูกแผ่โดยแม่เหล็ก พัลซาร์ในเนบิวลาปูแผ่รังสีพลังตามลำดับนี้ที่ 30 เฮิร์ตซ์ การแผ่รังสีของความถี่นี้ต่ำกว่าความถี่พลาสมาของมวลสารระหว่างดาวฤกษ์ ดังนั้นตัวกลางนี้จึงทึบแสง และไม่สามารถสังเกตได้จากโลก

## การเปิดรับความถี่
ในการบำบัดด้วยแม่เหล็กไฟฟ้าและรังสีแม่เหล็กไฟฟ้าและการวิจัยด้านสุขภาพ สเปกตรัมแม่เหล็กไฟฟ้าระหว่าง 0 ถึง 100 เฮิรตซ์ถือเป็นสนามความถี่ต่ำมาก แหล่งที่มาทั่วไปที่สาธารณะเปิดเผยต่อสนามความถี่ต่ำสุด (ELF) คือสนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็ก 50 เฮิรตซ์ / 60 เฮิรตซ์ จากสายส่งไฟฟ้าแรงสูงและสายส่งรอง เช่น ที่จ่ายไฟฟ้าให้กับย่านที่อยู่อาศัย

## ทฤษฎีสมคบคิด
นับตั้งแต่ช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1970 ทฤษฎีสมคบคิดต่าง ๆ ได้เกิดขึ้นเกี่ยวกับการสัมผัสกับสนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็ก (EMF) ของความถี่ต่ำสุด (ELF)  ภายนอกทำให้เกิดสนามไฟฟ้าและกระแสในร่างกาย ซึ่งที่ความแรงของสนามไฟฟ้าที่สูงมาก ทำให้เกิดการกระตุ้นเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ และการเปลี่ยนแปลงของความตื่นตัวของเซลล์ประสาทในระบบประสาทส่วนกลาง

กล่าวกันว่าความถี่ต่ำสุดที่ระดับ kV/m ที่มนุษย์รับรู้ได้นั้น จะสร้างความรู้สึกเสียวซ่าที่น่ารำคาญในบริเวณของร่างกายที่สัมผัสกับเสื้อผ้า โดยเฉพาะที่แขน เนื่องจากการเหนี่ยวนำประจุที่พื้นผิวโดยความถี่ต่ำสุด ในบรรดาอาสาสมัคร 7% อธิบายว่าการปล่อยประกายไฟนั้นเจ็บปวด เมื่อผู้ถูกทดสอบได้รับการหุ้มฉนวนอย่างดีและสัมผัสวัตถุที่มีการลงกราวด์ภายในสนาม 5 kV/m ในขณะที่ 50% อธิบายว่าการปล่อยประกายไฟที่คล้ายกันนั้นเจ็บปวดในสนาม 10 kV/m

### มะเร็งเม็ดเลือดขาว
มีความไม่แน่นอนสูงเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างการได้รับสนามความถี่ต่ำสุดในระดับต่ำในระยะยาวและผลกระทบต่อสุขภาพหลายประการ รวมถึงมะเร็งเม็ดเลือดขาวในเด็ก ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2548 องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้เรียกประชุมกลุ่มผู้เชี่ยวชาญทางวิทยาศาสตร์เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นจาก "การสัมผัสสนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็กความถี่ต่ำสุดในช่วงความถี่ >0 ถึง 100,000 เฮิรตซ์ (100 กิโลเฮิรตซ์) ในส่วนที่เกี่ยวกับมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็ก" การสัมผัสในระดับต่ำในระยะยาวได้รับการประเมินว่าเป็นการสัมผัสโดยเฉลี่ยต่อสนามแม่เหล็กความถี่พลังงานในที่อยู่อาศัยที่สูงกว่า 0.3–0.4 μT และคาดการณ์ว่ามีเด็กเพียงระหว่าง 1% ถึง 4% เท่านั้นที่อาศัยอยู่ในสภาพดังกล่าว ต่อมาในปี พ.ศ. 2553 การวิเคราะห์หลักฐานทางระบาดวิทยาแบบรวมกลุ่มสนับสนุนสมมติฐานที่ว่าการสัมผัสกับสนามแม่เหล็กความถี่พลังงานมีความเกี่ยวข้องกับมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็ก

ไม่มีการศึกษาอื่นพบหลักฐานใด ๆ ที่สนับสนุนสมมติฐานที่ว่าการสัมผัสความถี่ต่ำสุด (ELF) เป็นปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวในเด็ก

การศึกษาในปี พ.ศ. 2557 ประมาณการกรณีของโรคมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็กที่มีสาเหตุมาจากการสัมผัสสนามแม่เหล็กของความถี่ต่ำสุดในสหภาพยุโรป (EU27) โดยถือว่าความสัมพันธ์ที่พบในการศึกษาทางระบาดวิทยานั้นมีสาเหตุ รายงานระบุว่าผู้ป่วยมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็กประมาณ 50–60 ราย อาจเกิดจากสนามแม่เหล็กของความถี่ต่ำสุดทุกปี ซึ่งสอดคล้องกับประมาณ ~1.5% ถึง ~2.0% ของผู้ป่วยมะเร็งเม็ดเลือดขาวในวัยเด็กทั้งหมดที่เกิดขึ้นใน EU27 ในแต่ละปี อย่างไรก็ตามคณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยการป้องกันรังสีที่ไม่ทําให้เกิดไอออน (ICNIRP) และ ไอทริปเพิลอี พิจารณาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับผลกระทบต่อสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นจากการสัมผัสความถี่ต่ำสุดในระยะยาวและในระดับต่ำ ซึ่งไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์การลดขีดจำกัดการสัมผัสเชิงปริมาณเหล่านี้ โดยสรุป เมื่อการศึกษาทั้งหมดได้รับการประเมินร่วมกัน หลักฐานที่บ่งชี้ว่าสนามไฟฟ้าและสนามแม่เหล็ก (EMF) อาจมีส่วนทำให้ความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของโรคมะเร็งนั้นไม่มีอยู่จริง การศึกษาทางระบาดวิทยาชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่เป็นไปได้ระหว่างการสัมผัสความถี่ต่ำสุด (ELF) จากการทำงานในระยะยาวและโรคอัลไซเมอร์

## สิทธิบัตร
* Tanner, R. L., **', "''Extremely low-frequency antenna''", 1965
* Hansell, Clarence W., **', "*Communication system by pulses through the Earth*"
* Altshuler, , *ELF vertical dipole antenna suspended from aircraft*

## ดูเพิ่ม
* ความถี่ต่ำยิ่ง
* ผลกระทบที่ผิว

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม
* Non-ionizing radiation, Part 1: Static and Extremely Low-Frequency (ELF) Electric and Magnetic Fields (2002) by the IARC. (Non-Ionizing Radiation)

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Tomislav Stimac, "*[http://www.vlf.it/frequency/bands.html Definition of frequency bands (VLF, ELF... etc.)]*". IK1QFK Home Page (vlf.it).
* Extremely low frequency (ELF) fields (EHC 35, 1984)
* "*[http://www.vlf.it/ Radio waves below 22kHz]: Nature's signals and strange emission at very low frequency*" - a site specialising in low-frequency signals .
* Jacobsen, Trond, "*[http://www.vlf.it/zevs/zevs.htm ZEVS, the Russian 82 Hz ELF transmitter]: An Extrem Low Frequency transmission-system, using the real longwaves*" ALFLAB, Halden, Norway.
* NASA live streaming ELF -> VLF Receiver

หมวดหมู่:สเปกตรัมวิทยุ
หมวดหมู่:สารก่อมะเร็งกลุ่ม 2บี โดย IARC