ความสัมพันธ์ไทย–ฝรั่งเศส

thumb|right|สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงปารีส ได้รับการสถาปนาขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2436 (ค.ศ. 1893)

**ความสัมพันธ์ไทย–ฝรั่งเศส** มีระยะเวลาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 16 จนถึงยุคปัจจุบัน โดยความสัมพันธ์เริ่มต้นอย่างจริงจังในรัชสมัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส กับสถานทูตซึ่งกันและกันหลายแห่ง และเป็นความพยายามครั้งสำคัญของฝรั่งเศสในการทำให้เป็นคริสเตียนในราชอาณาจักรไทย (หรือที่รู้จักในฐานะสยาม) ตลอดจนจัดตั้งรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส ซึ่งล้มเหลวเมื่อประเทศได้ลุกฮือต่อต้านการบุกรุกจากต่างชาติใน ค.ศ. 1688 ครั้นเพียงหนึ่งศตวรรษครึ่งต่อมา ฝรั่งเศสได้กลับมาอีกในฐานะมหาอำนาจอาณานิคมที่ทันสมัย โดยมีส่วนร่วมในการแย่งชิงดินแดนและมีอิทธิพลในการปะทะกับไทยในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้แผ่นดินใหญ่ ซึ่งจะคงอยู่จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ด้านการเดินทางในปี พ.ศ. 2568 มีเที่ยวบินจาก ท่าอากาศยานปารีส ออร์ลี่ เรอูว์นียง นิวแคลิโดเนีย และท่าอากาศยานนานาชาติปารีส-ชาร์ล เดอ โกล เดินทางมายังท่าอากาศยานสุวรรณภูมิและมีเที่ยวบินระหว่าง ท่าอากาศยานนานาชาติปารีส-ชาร์ล เดอ โกลกับท่าอากาศยานภูเก็ต

## ศตวรรษที่ 16-17

### ภารกิจคาทอลิกฝรั่งเศสครั้งแรก

[thumb|[คณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส ซึ่งเป็นคณะมิชชันนารีที่จัดตั้งขึ้นใหม่ ได้ริเริ่มการติดต่อระหว่างฝรั่งเศสและไทย]]

ด้วยคณะบาทหลวงคริสเตียนฝรั่งเศสได้เดินทางเข้ามาเห็นว่าอย่างนั้นกรุงศรีอยุธยาเป็นเมืองท่าคึกคักแห่งหนึ่งในภูมิภาคตะวันออกเฉียงใต้ มีเรือมากมายที่บรรทุกสินค้าเข้ามาค้าขายแลกเปลี่ยน ผู้คนจึงเดินทางเข้ามายังกรุงศรีอยุธยาทั้งพ่อค้าภาคเอเชียด้วยกันและกลุ่มนักเดินเรือชาวตะวันตกซึ่งบางส่วนได้ปักหลักพักอาศัยในเมืองต่างๆ บ้างก็เข้ารับราชการในราชสำนัก

ตัวอย่างแรกของการติดต่อระหว่างฝรั่งเศส–ไทย ยังเป็นบันทึกประวัติศาสตร์ครั้งแรก ของความพยายามที่จะแนะนำศาสนาคริสต์สู่สยาม อ้างอิงจากโจวันนี ปีเอโตร มาเฟอี ระบุว่าประมาณ ค.ศ. 1550 คณะฟรันซิสกันฝรั่งเศสที่ชื่อบงแฟร์ ได้ยินถึงอาณาจักรที่ยิ่งใหญ่ของชาวพุกามและไทยในโลกตะวันออก จึงได้ขึ้นเรือโปรตุเกสจากรัฐกัวไปคอสเม (พะโค) ซึ่งเขาได้ประกาศพระกิตติคุณเป็นเวลาสามปีโดยที่ไม่มีผลใด ๆ

การติดต่อครั้งสำคัญระหว่างทั้งสองประเทศเกิดขึ้นหลังจากที่ประเทศไทยได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเขตผู้แทนพระสันตะปาปาโดยสมเด็จพระสันตะปาปาอเล็กซานเดอร์ที่ 7 เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม ค.ศ. 1662 ซึ่งภารกิจนี้ได้มอบหมายให้คณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีสที่ก่อตั้งขึ้นใหม่เพื่อเผยแพร่ศาสนาในเอเชีย และสยามกลายเป็นประเทศแรกที่ได้รับรู้ความพยายามเหล่านี้ ตามด้วยภารกิจใหม่ในอีก 40 ปีต่อมาในโคชินไชนา, ตังเกี๋ย และบางส่วนของประเทศจีน เนื่องจากสยามมีความใจกว้างต่อศาสนาอื่น ๆ อย่างมาก และเป็นประเทศเดียวในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่คุณพ่อคาทอลิกสามารถสถาปนาได้อย่างปลอดภัย

พระคุณเจ้า ปีแยร์ ล็องแบร์ เดอ ลา ม็อต มุขนายกแห่งเบรุต เขตผู้แทนพระสันตะปาปาโคชินไชนา และสมาชิกคณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส พร้อมด้วยบาทหลวง เดอ บูร์ฌ และเดดิเยร์ ได้ออกจากมาร์แซย์ในวันที่ 26 พฤศจิกายน ค.ศ. 1660 และถึงเมอร์กวีใน 18 เดือนต่อมา ซึ่งท่านได้เดินทางมาถึงอาณาจักรอยุธยาใน ค.ศ. 1662

[thumb|left|การสถาปนาของสามเณราลัยนักบุญยอแซฟ (ปัจจุบันเป็น[วิทยาลัยทั่วไป) ในอาณาจักรอยุธยา (ภาพพิมพ์คริสต์ศตวรรษที่ 17)]]

ใน ค.ศ. 1664 มิชชันนารีกลุ่มหนึ่งนำโดยฟร็องซัว ปาลูว์ มุขนายกแห่งเฮลิโอโปลิส รวมถึงคณะมิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีสได้เข้าร่วมกับล็องแบร์ ในเมืองหลวงอยุธยาหลังจากเดินทางบนบก 24 เดือน และเริ่มงานเผยแผ่ศาสนา กระทั่งใน ค.ศ. 1665–1666 พวกเขาได้สถาปนาสามเณราลัยในอยุธยาโดยได้รับพระบรมราชานุญาตจากสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ซึ่งคือสามเณราลัยนักบุญยอแซฟ (ต่อมาคือ*สามเณราลัยแห่งเทวาศักดิ์สิทธิ์* ที่กำเนิดของวิทยาลัยทั่วไป ปัจจุบันอยู่ที่รัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย)

### เริ่มการค้าขาย

ในช่วงเวลานี้มีชาวต่างชาติเดินทางเข้ามาค้าขายกับสยาม ทั้งโปรตุเกส เนเธอร์แลนด์ และอังกฤษ เมื่อครั้งสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเสด็จขึ้นครองราชย์นั้นบ้านเมืองต้องผ่านสงครามแย่งชิงบัลลังก์มาหลายครั้ง สูญเสียไพร่พลขุนนางข้าราชการไปมากมาย จึงขาดแคลนบุคลากรในราชสำนัก และต้องว่าจ้างชาวต่างชาติเข้ามาแทน

การค้าขายกับชาวต่างชาติเมื่อแรกๆ ก็ดำเนินไปได้ด้วยดีภายหลังมีการทำสนธิสัญญาการค้าขายขึ้น บางประเทศจึงเสียผลประโยชน์ก็เกิดไม่พอใจ ขึ้นเรือมาปิดปากอ่าว ปล้นชิงทำลายเรือสินค้าคู่แข่ง ภายหลังสมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงมีพระราชดำริว่ากรุงศรีอยุธยานั้นเป็นเมืองท่าและมีผู้คนต่างชาติต่างภาษาเดินทางเข้ามาอยู่อาศัยทำการค้าก็มาก ชาวต่างชาติก็สามารถเดินทางผ่านมาได้สะดวกหากมีเรื่องที่ไม่ดีเกิดขึ้นข้าศึกอาจจะเข้าถึงตัวได้ง่าย

พระองค์จึงทรงมีพระราชประสงค์ที่จะสร้างพระราชวังและเมืองใหม่ขึ้นที่ลพบุรีซึ่งห่างจากอยุธยาไปชั่วระยะทางหนึ่ง โดยในครั้งนั้นราชสำนักสยามได้รับความช่วยเหลือจากคณะบาทหลวงฝรั่งเศสที่มีความเชี่ยวชาญในการออกแบบป้อมปราการเข้ามาดูแลในการก่อสร้างทั้งพระยาวิชาเยนทร์เสนาบดีว่าการต่างประเทศซึ่งเป็นชาวกรีกมีความสามารถในการก่อสร้างตึกอาคารเป็นอย่างดีจึงช่วยดำเนินการก่อสร้างพระราชวังป้อมปราการกำแพงเมืองที่ลพบุรีจนแล้วเสร็จ

### การเจริญความสัมพันธ์

ในช่วงนี้พระนารายณ์มหาราชทรงแต่งคณะทูตไปเจริญพระราชไมตรีกับฝรั่งเศส ทางฝรั่งเศสก็แต่งทูลเชิญพระราชสาส์นพร้อมส่งวิศวกร นักวิชาการแขนงต่างๆเข้ามาช่วยเหลือฝั่งสยาม

ภายหลังขุนนางข้าราชการสยามเกิดความน้อยใจที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงโปรดปรานพระยาวิชาเยนทร์ และให้ความสำคัญแก่ชาวต่างชาติมากโดยเฉพาะในช่วงที่มีปัญหาการค้ากับอังกฤษทางอังกฤษส่งเรือรบมาที่เมืองมะริดและปิดประกาศให้คนอังกฤษที่เข้ามารับราชการในราชสำนักสยามทุกคนลาออก เจ้าเมืองตะนาวศรีเห็นว่าชาวอังกฤษข่มเหงไทยมากเกินไปจึงเกณฑ์กำลังไพร่พลเข้าต่อสู้และค่าทหารอังกฤษที่กำลังพักผ่อนอยู่ที่เมืองมะริดจนหมดสิ้น ครั้งนั้นสมเด็จพระนารายณ์มหาราชจึงได้ทรงประกาศสงครามกับอังกฤษแม้ในตอนนั้นสยามจะไม่มีอาวุธยุทโธปกรณ์ที่ทันสมัยแต่ความสัมพันธ์ทางพระราชไมตรีที่ดีระหว่างประเทศสยามกับฝรั่งเศสก็ทำให้ฝรั่งเศสจัดทหารมาช่วยเหลือ

ครั้งนั้นข้าราชการในราชสำนัก ไม่พอใจที่เห็นทหารฝรั่งเศสเข้ามาประจำการอยู่ในประเทศมากมาย ด้วยเกรงว่าไทยจะตกเป็นอาณานิคมของฝรั่งเศสจึงรวมกลุ่มต่อต้าน ครั้นนั้นเมื่อสมเด็จพระนารายณ์ทรงพระชวรและมอบให้พระเพทราชาจางบางมะหาดเล็กเป็นผู้สหายสนิทดูแลและบอกว่าราชการแทนพระเพทราชาจึงได้คิดกับหลวงสรศักดิ์พระราชบุตรเลี้ยงวางแผนยึดพระราชอำนาจ

## ศตวรรษที่ 18
หลังทหนังสือสัญญาสงบศึกชาวฝรั่งเศสที่อยู่ในสยามถูกทำร้าย ทารุณอย่างแสนสาหัสบ้างก็ถูกโจงจำบ้างก็ถูกฆ่า ที่หลงเหลืออยู่ก็ถูกบังคับให้เดินทางออกนอกราชอาณาจักรสยาม หลังจากที่สมเด็จพระนารายณ์มหาราชสวรรคตความสัมพันธ์ระหว่างไทยฝรั่งเศสจึงได้สิ้นสุดลง

ครั้งนั้นจึงเกิดสงครามกลางเมืองในประเทศอีกครั้งระหว่างกองทัพพระเพชรธราชา ที่ว่าจ้างแขกมาลายูและโปรตุเกสมาร่วมรบกับทหารฝรั่งเศสที่เข้ามารักษาการด้วยกำลังพลที่น้อยและการเตรียมการไม่ทัน แม้ทหารฝรั่งเศสได้ป้อมปราการที่สร้างไว้เป็นที่มั่นแต่ก็ไม่สามารถต่อต้านกองทัพเข้าไปตราชาที่จับเอาพระสังฆราชและข้าราชการชาวฝรั่งเศสที่ถูกกักขังไว้เป็นตัวประกัน

เมื่อสมเด็จพระเพทราชาขึ้นครองราชย์บ้านเมืองที่เคยคึกคักไปด้วยการค้าขายก็หยุดชะงักลง นานๆทีจะมีเรือบรรทุกสินค้าผ่านมาลำสองลำ หลายประเทศที่เคยเป็นเมืองขึ้นกับไทยต่างไม่ยอมรับในสถานภาพแห่งความเป็นกษัตริย์ของพระเพทราชาและหาเหตุที่ทำให้เกิดสงครามอยู่เนืองๆ

หลังจากนั้นไม่นานเมื่อพม่าเห็นว่าไทยนั้นอ่อนแอลงก็ยกทัพใหญ่เข้ามารุกราน และแม้ว่าฝ่ายไทยจะมีการเตรียมพร้อมสู้รบอย่างเข้มแข็ง แต่ความแตกแยกปรองดองภายในประเทศก็ทำให้ไทยไม่เป็นอันที่จะสู้รบจึงเสียเมืองให้แก่พม่าไปชั่วระยะหนึ่ง ก่อนที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีจะรวบรวมไพร่พลกอบกู้เอกราชคืนมาได้

ในระหว่างการรบปี พ.ศ. 2303 ถึง พ.ศ. 2308 กองพลปืนชาวฝรั่งเศสซึ่งนำโดยเชอวาลีเยร์ มิลาร์ ได้เข้าร่วมในการรุกรานสยามของพม่า โดยเป็นกองกำลังพิเศษของกองทัพพม่า

## ความสัมพันธ์ไทยฝรั่งเศษในรัชกาลที่ 4
ในสมัยพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประเทศทางตะวันตกเดินทางเข้ามาค้าขายยังตะวันออกมากขึ้น ทำให้การค้าขายทางทะเลได้รับความนิยมมากอังกฤษได้ส่งทูตเข้ามาทำสัญญาไมตรีและการค้า ความสัมพันธ์ไทยฝรั่งเศสจึงได้เริ่มต้นอีกครั้งหลังจากที่ไทยได้ทำสัญญาการค้ากับอังกฤษและอเมริกาแล้วฝรั่งเศสได้ส่ง มงซิเออร์ เดอะ มองติคนี เป็นราชทูตเข้ามาจราจรทำสัญญาทางพระราชไมตรีการค้ากับไทยเมื่อปี พ.ศ 2399 โดยยึดถือแนวข้อตกลงการค้าและธรรมเนียมต่างๆในการทำสัญญาเช่นเดียวกันกับอังกฤษที่เคยทำไว้กับไทย หลังจากคณะทูตถวายสิ่งบรรณาการแล้วโปรดเกล้าต้องผู้รัประชุมทำหนังสือสัญญาพระราชวังเดิมเป็นสัญญา 32 ข้อ

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเมื่อปี พ.ศ 2401 ได้เริ่มมีกงสุลฝรั่งเศสประจำกรุงเทพฯ กงสุลฝรั่งเศสคนแรกคือ คองต์ เธอ คาสเตลโน

## การเปรียบเทียบ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* Aldrich, Robert. "France and the King of Siam: An Asian King’s Visits to the Republican Capital’." *French History and Civilization* 6 (2015): 225–239. online
* Briggs, Lawrence Palmer. "Aubaret and the Treaty of July 15, 1867 between France and Siam." *Journal of Asian Studies* 6.2 (1947): 122–138. Online
* Colvin, Ian D. (2005) *The Cape of Adventure: Strange and Notable Discoveries, Perils, Shipwrecks*, Kessinger Publishing 
* Du Corail, Amable Sablon, and Michael Smithies. "The French Army and Siam, 1893–1914." *The Journal of the Siam Society* 99 (2011): 243–268. online
* Gunn, Geoffrey C. (2003) *First Globalization: The Eurasian Exchange, 1500–1800* Rowman & Littlefield 
* Hall, Daniel George Edward (1964) *A History of South-east Asia* St. Martin's Press
* Landon, Kenneth Perry. "Thailand's quarrel with France in perspective." *Journal of Asian Studies* 1.1 (1941): 25–42. Online
* *Missions étrangères de Paris. 350 ans au service du Christ* (2008) Editeurs Malesherbes Publications, Paris 
* Murrell, Peter. "Louis XIV and the King of Siam" *History Today* (May 2014) 64#5, pp 31–38.
* Reid, Anthony (Editor), *Southeast Asia in the Early Modern Era* (1993) Cornell University Press, 
* Smithies, Michael (1999), *A Siamese embassy lost in Africa 1686*, Silkworm Books, Bangkok, 
* Smithies, Michael (2002), *Three Military Accounts of the 1688 "Revolution" in Siam*, Itineria Asiatica, Orchid Press, Bangkok, 
* Lach, Donald F. *Asia in the Making of Europe*
* Tucker, Spencer C. (1999) *Vietnam* University Press of Kentucky 


ฝรั่งเศส
ไทย