มัสยิดอัลกุตุบียะฮ์

**มัสยิดอัลกุตุบียะฮ์** ( ) เป็นมัสยิดที่ใหญ่ที่สุดในมาร์ราคิช ประเทศโมร็อกโก ตั้งอยู่ที่บริเวณฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของย่านอัลมะดีนะฮ์ของมาร์ราคิช ซึ่งอยู่ใกล้กับญามิอุลฟะนาอ์ และอยู่ติดกับสวนขนาดใหญ่

มัสยิดนี้สร้างขึ้นใน ค.ศ. 1147 โดยเคาะลีฟะฮ์อับดุลมุอ์มินแห่งอัลโมฮัด หลังพิชิตมาร์ราคิชจากอัลโมราวิด มัสยิดแบบที่สองอับดุลมุอ์มินสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมดเมื่อประมาณ ค.ศ. 1158 โดยยะอ์กูบ อัลมันศูรน่าจะสร้างหออะซานเสร็จประมาณ ค.ศ. 1195 มัสยิดหลังที่สองเป็นมัสยิดที่ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน โดยทั่วไปถือเป็นตัวอย่างสำคัญของสถาปัตยกรรมอัลโมฮัดและสถาปัตยกรรมมัสยิดโมร็อกโกเป็นการทั่วไป หออะซานที่มีความสูง  ประดับด้วยรูปเรขาคณิตที่แตกต่างกันและประดับส่วนบนด้วยยอดแหลมและลูกโลหะกลม ซึ่งน่าจะเป็นแรงบันดาลใจให้กับสิ่งก่อสร้างอื่น ๆ เช่น ฆิรัลดาแห่งเซบิยาและหอคอยฮัสซานแห่งราบัต ซึ่งสร้างขึ้นไม่นานในยุคเดียวกัน หออะซานยังถือเป็นแลนด์มาร์กสำคัญและเป็นสัญลักษณ์ของมาร์ราคิช

## ศัพทมูลวิทยา
ชื่อมัสยิดมาจากคำศัพท์ภาษาอาหรับว่า *กุตุบียีน* () หมายถึง "คนขายหนังสือ" มัสยิดกุตุบียะฮ์หรือมัสยิดของคนขายหนังสือ สะท้อนการขายหนังสือที่ผู้ขายทำการค้าขายในบริเวณซูกใกล้เคียง ในช่วงหนึ่ง มีผู้ขายหนังสือมากถึง 100 คนทำงานอยู่ตามถนนบริเวณเชิงมัสยิด

## ภูมิศาสตร์

## ประวัติ
### การพิชิตและปฏิรูปมาร์ราคิชของอัลโมฮัด
นครมาร์ราคิชก่อตั้งขึ้นเมื่อประมาณ ค.ศ. 1070 โดยราชวงศ์อัลโมราวิดเพื่อเป็นเมืองหลวง แต่ถูกยึดใน ค.ศ. 1147 โดยอัลโมฮัดภายใต้การนำของอับดุลมุอ์มิน ในขณะที่พวกอัลโมฮัดตัดสินใจตั้งเมืองมาร์ราคิชเป็นเมืองหลวงเช่นกัน พวกเขาไม่ต้องการให้มีร่องรอยอนุสรณ์สถานทางศาสนาที่สร้างโดยพวกอัลโมราวิด ซึ่งเป็นศัตรูตัวฉกาจ เนื่องจากพวกเขามองว่าพวกอัลโมราวิดเป็นพวกนอกรีต มีรายงานว่าพวกเขาได้ทำลายมัสยิดทั้งหมดในเมือง รวมถึงมัสยิดหลัก มัสยิดบินยูซุฟ โดยอ้างว่ามัสยิดของพวกอัลโมราวิดไม่ได้วางแนวให้ตรงกับทิศ*[[กิบลัต]]* (ทิศทางในการละหมาด) ที่ถูกต้อง

เนื่องจากมัสยิดใหญ่ของพวกอัลโมราวิดเดิม (เช่น มัสยิดบินยูซุฟเดิม) ได้ถูกรวมเข้ากับโครงสร้างเมืองโดยรอบอย่างใกล้ชิดอยู่แล้ว พวกอัลโมฮัดจึงไม่สะดวกที่จะสร้างมัสยิดใหม่ทั้งหมดที่มีทิศทางแตกต่างกันอย่างมากในสถานที่เดิม เป็นไปได้ว่าพวกเขาไม่ได้ทำลายมัสยิด แต่ปล่อยให้ถูกทิ้งร้าง พวกอัลโมฮัดอาจต้องการให้มัสยิดหลักของเมืองตั้งอยู่ใกล้กับก็อศบะฮ์และพระราชวังมากขึ้น เช่นเดียวกับที่พบได้ทั่วไปในเมืองอิสลามอื่น ๆ ด้วยเหตุนี้ อับดุลมุอ์มินจึงตัดสินใจสร้างมัสยิดใหม่ติดกับ Ksar el-Hajjar ก็อศบะฮ์อัลโมราวิดเดิม ซึ่งต่อมากลายเป็นที่ตั้งของพระราชวังอัลโมฮัดแห่งใหม่ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจัตุรัสหลักของเมือง (ซึ่งปัจจุบันคือญามิอุลฟะนาอ์)

#### ''กิบลัต''ของอัลโมฮัดกับอัลโมราวิด

## สถาปัตยกรรม

รายละเอียดสถาปัตยกรรมของมัสยิดหลังแรกกับหลังที่สองเกือบเหมือนกันทั้งหมด ยกเว้นทิศทาง ดังนั้น สิ่งที่เป็นจริงสำหรับสิ่งหนึ่ง ก็ย่อมเป็นจริงสำหรับอีกสิ่งหนึ่งเช่นกัน แม้ว่าปัจจุบันมัสยิดแห่งแรกจะเหลือให้เห็นเพียงซากปรักหักพังทางโบราณคดีเท่านั้น  มัสยิดแห่งนี้มีลักษณะการออกแบบที่เป็นเอกลักษณ์ของราชวงศ์อัลโมฮัด และองค์ประกอบต่าง ๆ คล้ายคลึงกับมัสยิดอื่น ๆ ในยุคเดียวกัน ผังพื้นของมัสยิดเป็นรูปสี่เหลี่ยมที่ไม่สม่ำเสมอเล็กน้อย เนื่องจากผนังด้านเหนือตรงกับผนังด้านใต้เดิมของมัสยิดหลังแรกและมีทิศทางที่แตกต่างกัน มัสยิดปัจจุบันมีความกว้างประมาณ  ด้านตะวันตกยาว  และด้านตะวันออกยาว  นอกเหนือจากหออะซานแล้ว มัสยิดส่วนใหญ่สร้างด้วยอิฐ แม้ว่าจะมีการใช้หินทรายในการก่อสร้างผนังด้านนอกบางส่วนด้วย วัสดุและวิธีการก่อสร้างแบบเดียวกันนี้ยังปรากฏให้เห็นในมัสยิดหลังแรกด้วย

### ข้างนอก

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Koutobia Mosque entry at ArchNet (includes section of images with floor plan of mosque and photographs of its interior)
* Kutubiya Mosque page at Discover Islamic Art (includes picture of the upper chamber inside the minaret)
*360-degree view of the area near the mihrab posted on Google Maps
*3D model of the muqarnas cupola in front of the mihrab , by Almenara Blanca
*Manar al-Athar digital image archive (including a range of exterior photo angles)