ตระกูลภาษา

thumb|550px|ตระกูลภาษาต่างๆทั่วโลก

**ตระกูลภาษา** หรือ **กลุ่มภาษา** เป็นกลุ่มของภาษาที่มีวิวัฒนาการสืบทอดมาจากภาษาบรรพบุรุษร่วมกัน ตระกูลภาษาสามารถแบ่งย่อยเป็นหน่วยที่เล็กลงไปอีก ซึ่งมักจะเรียกหน่วยย่อยว่า "สาขา" เนื่องจากประวัติของกลุ่มภาษามักจะเขียนเป็นแผนผังต้นไม้

ส่วนใหญ่แล้ว ภาษาบรรพบุรุษมักจะไม่เป็นที่รู้จักโดยตรง เนื่องจากภาษาส่วนใหญ่จะมีประวัติของการเขียนสั้นมาก อย่างไรก็ดี เป็นไปได้ที่จะค้นพบคุณสมบัติต่าง ๆ ของภาษาบรรพบุรุษโดยใช้วิธีการของภาษาศาสตร์เปรียบเทียบ ซึ่งพยายามที่จะศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาษาหลายภาษาว่าบรรพบุรุษร่วมกันหรือไม่ และภาษาบรรพบุรุษมีลักษณะอย่างไร บรรพบุรุษของกลุ่มภาษาที่สืบสร้างขึ้นด้วยวิธีทางภาษาศาสตร์นี้ เรียกว่า ภาษาดั้งเดิม () เช่น ภาษาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม เป็นภาษาที่สันนิษฐานว่าเป็นบรรพบุรุษร่วมกันของภาษาต่างๆ ในตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน

ภาษาที่ไม่สามารถจัดได้อย่างแน่นอนลงไปในกลุ่มภาษาใด ๆ เรียกว่า ภาษาโดดเดี่ยว

## ภาษาธรรมชาติ

### ตระกูลใหญ่ ๆ ของภาษา (จัดกลุ่มตามภูมิศาสตร์ โดยไม่คำนึงความสัมพันธ์ระหว่างตระกูล)
ในรายชื่อดังต่อไปนี้ ชื่อที่มี "เครื่องหมาย" ข้างหน้า เป็นกลุ่มภาษาที่รู้จัก หัวข้อทางภูมิศาสตร์ข้างบนใช้สำหรับการจัดกลุ่มต่าง ๆ ให้อยู่ในกลุ่มที่สามารถเข้าใจง่ายกว่ารายชื่อของกลุ่มภาษาที่เป็นอิสระกันที่ไม่มีโครงสร้าง อย่างเดียวความสัมพันธ์ทางภูมิศาสตร์ สะดวกสำหรับการทำเช่นนี้ อย่างไรก็ดี หัวข้อเหล่านี้*ไม่เป็น*การแนะนำเกี่ยวกับการจัดตระกูลใหญ่ ("super-families") จากกลุ่มที่ได้กล่าวไว้

#### กลุ่มภาษาใน[[แอฟริกา]]และ[[เอเชียตะวันตกเฉียงใต้]]
* ตระกูลภาษาแอฟโร-เอเชียติก (ฮามิโต-เซไมติก)
* ตระกูลภาษาไนเจอร์-คองโก
* ตระกูลภาษาไนโล-ซาฮารัน
* ตระกูลภาษาคอยซัน

#### กลุ่มภาษาใน[[ยุโรป]] และ [[เอเชียเหนือ]] [[เอเชียตะวันตก|ตะวันตก]] และ[[เอเชียใต้|ใต้]]
* ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน
* ตระกูลภาษาดราวิเดียน (บางคนรวมตระกูลภาษา**ดราวิเดียน** ในตระกูลที่ใหญ่กว่า คือ ตระกูลภาษาเอลาโม-ดราวิเดียน)
* ตระกูลภาษาคอเคเซียน (โดยทั่วไปมักจะคิดเป็น 2 กลุ่มแยกกันคือ คอเคเซียนเหนือ และ คอเคเซียนใต้)
* ตระกูลภาษาอัลไตอิก (ถกเถียง)
* ตระกูลภาษายูราลิก
* ตระกูลภาษาฮูร์โร-ยูราร์เตียน (สูญพันธุ์)
* ตระกูลภาษายูคากีร์ (บางคนรวมกลุ่มบูคากีร์กับกลุ่ม**ยูราลิก**)
* ตระกูลภาษาชูคอตโก-คัมชัตกัน
* ตระกูลภาษาเยนิเซ-ออสต์ยัก
* ตระกูลภาษาอันดามัน

#### กลุ่มภาษาใน[[เอเชียตะวันออก]] [[เอเชียตะวันออกเฉียงใต้]] และ[[แถบแปซิฟิก]]
* ตระกูลภาษาออสโตรเอเชียติก
* ตระกูลภาษาออสโตรนีเซียน (มาลาโย-โพลีนีเซียน)
* ตระกูลภาษาจีน-ทิเบต (บางคนรวม **ขร้า-ไท** กับ **ม้ง-เมี่ยน** กับตระกูลภาษาจีน-ทิเบต)
* ตระกูลภาษาขร้า-ไท
* ตระกูลภาษาม้ง-เมี่ยน
* ภาษาพื้นเมืองในออสเตรเลีย (มีหลายตระกูล)
* ภาษากลุ่มปาปัว (มีหลายตระกูล)

#### กลุ่มภาษาใน[[ทวีปอเมริกา]]
: ***บทความหลัก: [[ภาษาอเมริกันพื้นเมือง]]***

* ตระกูลภาษาคาดโดอัน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาคาตูคินัน (อเมริกาใต้) (3)
* ตระกูลภาษาคาริบ (อเมริกาใต้) (29)
* ตระกูลภาษาคาฮัวพานัน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาเคเรส (อเมริกาเหนือ) (2)
* ตระกูลภาษาเคชวน (อเมริกาใต้) (46)
* ตระกูลภาษาเคียววา-ทาโนอัน (อเมริกาเหนือ) (6)
* ตระกูลภาษาจิวาโรอัน (อเมริกาใต้) (4)
* ตระกูลภาษาชอน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาชาปากูรา-วานฮัม (อเมริกาใต้) (5)
* ตระกูลภาษาชาลิชัน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาชิบชัน (อเมริกากลาง, อเมริกาใต้) (22)
* ตระกูลภาษาชูมาช (อเมริกาเหนือ) (7)
* ตระกูลภาษาโชโก (อเมริกาใต้) (10)
* ตระกูลภาษาซาปาโรอัน (อเมริกาใต้) (7)
* ตระกูลภาษาซามูโคอัน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาซาลิวัน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาซิวอัน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาทาคานัน (อเมริกาใต้) (6)
* ตระกูลภาษาทูคาโนอัน (อเมริกาใต้) (25)
* ตระกูลภาษาทูปิ (อเมริกาใต้) (70)
* ตระกูลภาษานัมบิกวารัน (อเมริกาใต้) (5)
* ตระกูลภาษานา-เดเน (อาธาบัสกัน) (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาบาร์บาโคอัน (อเมริกาใต้) (7)
* ตระกูลภาษาพาโนอัน (อเมริกาใต้) (30)
* ตระกูลภาษาเพซัน (อเมริกาใต้) (1)
* ตระกูลภาษาเพนูเตียน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาเพบา-ยากวน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษามัสโคเจียน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษามัสคอยอัน (อเมริกาใต้) (5)
* ตระกูลภาษามาโคร-เก (อเมริกาใต้) (32)
* ตระกูลภาษามาคุ (อเมริกาใต้) (6)
* ตระกูลภาษามาตาโก-ไกวกูรู (อเมริกาใต้) (11)
* ตระกูลภาษามายัน (อเมริกาเหนือ), (อเมริกากลาง)
* ตระกูลภาษามิเซ-โซเก (อเมริกาเหนือ, อเมริกากลาง)
* ตระกูลภาษามิซูมัลปัน (อเมริกากลาง)
* ตระกูลภาษามูรา (อเมริกาใต้) (1)
* ตระกูลภาษาโมเซเตนัน (อเมริกาใต้) (1)
* ตระกูลภาษายาโนมัม (อเมริกาใต้) (4)
* ตระกูลภาษาลูเล-วิเลลา (อเมริกาใต้) (1)
* ตระกูลภาษาวิโตโตอัน (อเมริกาใต้) (6)
* ตระกูลภาษาอเรากาเนียน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาอเราอัน (อเมริกาใต้) (8)
* ตระกูลภาษาอราวาคัน (อเมริกาใต้, แคริบเบียน) (60)
* ตระกูลภาษาอรูตานิ-ซาเป (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาอลากาลูหัน (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาอัลจิก (รวมถึง อัลกอนเควียน) (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาอิโรควอยอัน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาอินุอิต-อลิวต์ (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาอูโต-แอ็ซเทกัน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาโอโต-มังเกวียน (อเมริกากลาง)
* ตระกูลภาษาไอมาราน (อเมริกาใต้) (3)
* ตระกูลภาษาฮัวเวียน (อเมริกาเหนือ)
* ตระกูลภาษาฮารากมเบต (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาฮูรุ-ชิปายา (อเมริกาใต้) (2)
* ตระกูลภาษาโฮคัน (อเมริกาเหนือ)

### กลุ่มภาษา super-families ที่เสนอมา
* ตระกูลภาษาออสตริก
* ตระกูลภาษาอินโด-แปซิฟิก
* ตระกูลภาษายูรัล-อัลไตอิก
* โปรโต-ปอนติก
* ตระกูลภาษาอิเบโร-คอเคเซียน
* ตระกูลภาษาอลาโรเดียน
* ตระกูลภาษาอเมรินด์
* ตระกูลภาษามาโคร-ซิวอัน
* ตระกูลภาษาคองโก-ซาฮารัน
* Super-Families ที่รวมถึง ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน
** ตระกูลภาษายูเรเชียติก
** ตระกูลภาษานอสเตรียติก
** ตระกูลภาษาโปรโต-เวิลด์

### [[ภาษาครีโอล]] [[ภาษาพิดจิน]] และ[[ภาษาสำหรับการค้า]]
* ภาษาชาบากาโน - ภาษาครีโอลที่มีพื้นฐานจากภาษาสเปน พูดในตอนใต้ของประเทศฟิลิปปินส์
* ภาษาชีนุก จาร์กอน
* ภาษาซังโก
* ตระกูลภาษาบิสลามิก
** ภาษาบิสลามา
** ภาษาโบรเคน
** ภาษาพีจอน
** ตอกปีซิน
* ตระกูลภาษาครีโอลโปรตุเกส
* ภาษาลิงกวาฟรังกา
* ภาษาครีโอลอังกฤษฮาวาย
* ภาษาฮีรีโมตู
* ภาษาครีโอลเฮติ

### [[ภาษาโดดเดี่ยว]]: Isolate Languages

### [[ภาษามือ]]
* ภาษามืออเมริกัน (American Sign Language, ASL) 
* ภาษามือออสลาน (Auslan) ใช้ในประเทศออสเตรเลีย
* ภาษามืออังกฤษ (British Sign Language, BSL) 
* ภาษามือดัตช์ (Dutch Sign Language, NGT)
* ภาษามือควีเบก (Quebec Sign Language, LSQ) 
* ภาษามือฝรั่งเศส (French Sign Language, LSF) 
* ภาษามือเฟลมิช (Flemish Sign Language Vlaamse Gebarentaal, VGT) 
* ภาษามือเยอรมัน (German Sign Language, Deutsche Gebärdensprache, DGS) 
* ภาษามือเยอรมัน-สวิส (German-Swiss Sign Language, Deutschschweizer Gebärdensprache, DSGS) 
* ภาษามือไอริช (Irish Sign Language. ISL) 
* ภาษามือนิคารากัว (Nicaraguan Sign Language, LSN) 
* ภาษามือไต้หวัน (Taiwanese Sign Language, TSL) 

### ภาษาธรรมชาติอื่น ๆ ที่มีความน่าสนใจเป็นพิเศษ
* ภาษาใกล้สูญ
* ภาษาสูญแล้ว

## ภาษาที่นอกเหนือจากภาษาธรรมชาติ
นอกจากภาษาที่ได้กล่าวไว้ข้างบน ซึ่งเกิดมาจากความสามารถในการพูดสื่อสารกันได้แล้ว ยังมีภาษาอื่น ๆ ที่มีคุณสมบัติที่สำคัญของภาษาเหล่านั้นด้วย
* ภาษาที่สร้างขึ้น
* ภาษาโปรแกรม

## แหล่งข้อมูลอื่น
* http://www.ethnologue.com/web.asp
* http://www.unilang2.org/main/families.php 
* http://gebaren.ugent.be/