รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย

thumb|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยครั้งแรก เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2476
**รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย** เป็นพิธีที่รัฐสภาหรือสภานิติบัญญัติแห่งชาติจัดขึ้น หลังมีการเลือกตั้งหรือสรรหาสมาชิกสภาเสร็จสิ้นลง และมีการเรียกประชุมสภาสมัยสามัญขึ้นครั้งแรก ปัจจุบันมีการกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 122 ว่า “พระมหากษัตริย์ทรงเรียกประชุมรัฐสภา ทรงเปิดและทรงปิดประชุม พระมหากษัตริย์จะเสด็จพระราชดําเนินมาทรงทํารัฐพิธีเปิดประชุมสมัยประชุมสามัญประจําปีครั้งแรกด้วยพระองค์เอง หรือจะโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้พระรัชทายาทซึ่งทรงบรรลุนิติภาวะแล้ว หรือผู้ใดผู้หนึ่ง เป็นผู้แทนพระองค์ มาทํารัฐพิธีก็ได้”

## ความเป็นมา

เดิมที่เมื่อพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงพระพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งสภากรรมการองคมนตรีขึ้น และมีการประชุมขึ้นครั้งแรกในวันที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ. 2470 พระองค์ได้พระราชทานพระราชดำรัสให้เจ้าพระยามหิธร ราชเลขาธิการ อัญเชิญไปอ่านในการเปิดประชุมในครั้งนั้น โดยมีใจความตอนหนึ่งว่า

thumb|left|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2476

กระทั่งเกิดการการปฏิวัติสยาม พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475 ซึ่งใช้เป็นธรรมนูญปกครองแผ่นดินชั่วคราวในขณะนั้นมิได้บัญญัติในเรื่องดังกล่าว กระนั้นก็ตาม จึงได้อาศัยประเพณีข้างต้นมาปฏบัติโดยอนุโลม เมื่อมีการประชุมสภาผู้แทนราษฎรขึ้นครั้งแรกในวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งใช้เป็นสถานที่ประชุมสภาขึ้นชั่วคราว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้เจ้าพระยามหิธร เสนาบดีกระทรวงมุรธาธร อัญเชิญพระราชดำรัสไปอ่านเปิดการประชุม ความว่า

กระทั่งมีการกำหนดรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาขึ้นเป็นครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 มาตรา 30 วรรคสอง ว่า "พิธีเปิดประชุม จะทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนิรมาทรงทำ หรือจะโปรดเกล้าฯ ให้รัชชทายาทที่บรรลุนีติภาวะแล้วหรือนายกรัฐมนตรีกระทำพิธีแทนพระองค์ก็ได้" นับเป็นครั้งแรกที่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับพิธีนี้

นับแต่นั้นเป็นต้นมา เมื่อมีการเรียกประชุมรัฐสภาหรือสภาอันใดที่มีความหมายเดียวกันขึ้นเป็นสมัยแรกของสภานั้น พระมหากษัตริย์จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธี หรืออาจทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดเกล้ากระหม่อมให้ผู้แทนพระองค์ไปในพิธีดังกล่าวเสมอ

นับแต่การสร้างอาคารรัฐสภาแห่งที่ 2 ขึ้นแทนการใช้โถงพิธีพระที่นั่งอนันตสมาคมแล้ว แต่ยังคงประกอบรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภา ณ โถงพิธีพระที่นั่งอนันตสมาคม กระทั่งรัฐพิธีเปิดประชุมสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในปี พ.ศ. 2557 ก่อนจะปิดปรับปรุงพระที่นั่งอนันตสมาคมในปี พ.ศ. 2560 อย่างไม่มีกำหนด ดังนั้นในปี พ.ศ. 2562 จึงย้ายไปจัดรัฐพิธี ณ ห้องประชุมวิเทศสโมสร กระทรวงการต่างประเทศ 

และตั้งแต่ปี พ.ศ. 2566 ได้ใช้โถงรัฐพิธีภายในจุฬามณีเจดีย์ของอาคารรัฐสภาไทยหลังที่สาม เป็นสถานที่ประกอบรัฐพิธีเป็นการถาวร

## กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยหลายฉบับได้บัญญัติเกี่ยวกับรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไว้ใกล้เคียงกันในส่วนที่กำหนดให้พระมหากษัตริย์หรือผู้แทนเป็นองค์ประธานผู้กระทำพิธีเปิดประชุม แต่มีความแตกต่างกันอยู่ในบางประเด็น เช่น ไม่ได้ระบุว่าให้กระทำรัฐพิธีในการเปิดประชุมสมัยใด โดยเฉพาะในรัฐธรรมนูญฉบับแรก ๆ ดังจะได้สังเกตในตารางนี้

หมายเหตุ * แทนรัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว จะไม่มีการบัญญัติว่าด้วยเรื่องนี้ไว้ในรัฐธรรมนูญ

## รูปแบบพิธี
เมื่อมีกำหนดการรัฐพิธีจากสำนักพระราชวังให้กำหนดจัด ณ ท้องพระโรง พระที่นั่งอนันตสมาคม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา หรือสมาชิกของสภาอื่นที่เทียบเท่า คณะรัฐมนตรี หรือคณะผู้ปกครองประเทศในขณะนั้น พร้อมด้วยคณะทูตานุทูตที่มาเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาททุกคนแต่งกายด้วยเครื่องแบบเต็มยศรอเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทที่ท้องพระโรงหน้า หน้าพระวิสูตร (ม่าน) เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินมาถึงพระที่นั่งอนันตสมาคม เสด็จผ่านท้องพระโรงไปทางหลัง แล้วเสด็จขึ้นประทับเหนือพระที่นั่งพุดตานกาญจนสิงหาสน์  ภายใต้นพปฏลมหาเศวตฉัตรภายในพระวิสูตร จากนั้น มหาดเล็กรัวกรับ ชาวม่านไขพระวิสูตร (รูดม่านเก็บ) ชาวพนักงานประโคมกระทั่งแตรมโหระทึก ทหารกองเกียรติยศถวายเคารพ แตรวงบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เมื่อสุดเสียงประโคมแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานพระราชดำรัสเปิดประชุมรัฐสภา เมื่อสิ้นพระราชดำรัสแล้ว มหาดเล็กรัวกรับให้สัญญาณ ชาวม่านปิดพระวิสูตร ประโคมและบรรเลงเพลงเกียรติยศเช่นเดียวกับเมื่อเสด็จออก เป็นอันเสร็จพิธี จากนั้นจึงเริ่มดำเนินการประชุมสภาขึ้นได้

ทั้งนี้ หากมิได้ประกอบพิธี ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม กำหนดการรัฐพิธีจะปรับรูปแบบพิธีให้เป็นไปตามข้างต้นโดยอนุโลม เช่น รัฐพิธีในปี พ.ศ. 2549 ได้ประกอบพิธี ณ หอประชุมกองทัพเรือ ได้ให้ประธานสมัชชาแห่งชาติได้กราบบังคมทูลรายงาน ก่อนที่สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงกรณ สยามกุฎราชกุมาร จะทรงมีพระราชดำรัสในพระปรมาภิไธยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร แก่ผู้ที่เฝ้าในที่ประชุมนั้น

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งพระที่นั่งอนันตสมาคมปิดปรับปรุงตั้งแต่ พ.ศ. 2560 หมายกำหนดการรัฐพิธีนี้ได้ระบุให้สมาชิกสภาและข้าราชการผู้เข้าเฝ้าแต่งกายชุดปกติขาว ไม่มีการไขพระวิสูตรและประโคมกระทั่งแตรมโหระทึก สำหรับในปี พ.ศ. 2569 ซึ่งอยู่ในช่วงแสดงความอาลัยต่อการสวรรคตของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในหมายกำหนดการได้ระบุให้แต่งกายชุดปกติขาวและใส่ปลอกแขนสีดำไว้ทุกข์ด้วย

## การประกอบรัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทย

## คลังภาพ

State Opening of Parliament of Thailand, 1933, sepia.jpg|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยครั้งแรก เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2476
State Opening of Parliament of Thailand, 1946.jpg|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2489
State Opening of Parliament of Thailand, 1950.jpg|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2493
Thai parliament opening ceremony - May 24, 2019.jpg|รัฐพิธีเปิดประชุมรัฐสภาไทยครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2562


## อ้างอิง

หมวดหมู่:รัฐพิธี
หมวดหมู่:รัฐสภาไทย
หมวดหมู่:สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (ไทย)
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การเมืองไทย