สมเด็จพระเจ้าปราสาททอง

**สมเด็จพระเจ้าปราสาททอง** หรือ **[[สมเด็จพระสรรเพชญ์]]ที่ 5**   เป็นพระเจ้ากรุงศรีอยุธยารัชกาลที่ 24 และทรงเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ปราสาททอง ราชวงศ์ที่ 4 แห่งอาณาจักรอยุธยา​

## พระราชประวัติ
สมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 2143 เป็นบุตรของ ออกญาศรีธรรมาธิราช เดิมเป็นขุนนางในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม มีบรรดาศักดิ์เป็น**พระมหาอำมาตย์** และ**ออกญาศรีวรวงศ์** ภายหลังมีความชอบจากการปราบกบฏญี่ปุ่น จึงได้รับแต่งตั้งเป็น**เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์** และได้รับพระราชทานเครื่องอุปโภคบริโภคจำนวนมาก 

เมื่อสมเด็จพระเชษฐาธิราชสืบราชสมบัติต่อมาได้ 4 เดือน พระราชมารดาเจ้าพระยากลาโหมถึงแก่กรรม มีข้าราชการใหญ่น้อยไปช่วยงานมากสมเด็จพระเชษฐาธิราชทรงเชื่อว่าเจ้าพระยากลาโหมเตรียมการจะก่อกบฏ จึงโปรดให้ตั้งกองทหารไว้ แล้วให้ขุนมหามนตรีไปเรียกเจ้าพระยากลาโหมมาดูมวย แต่เจ้าหมื่นสรรเพธภักดีส่งข่าวไปแจ้งแผนการก่อน เจ้าพระยากลาโหมจึงบอกขุนนางว่า "*เจ้าแผ่นดินว่าเราเป็นกบฏแล้วเราจะทำตามรับสั่ง*" แล้วยกกองกำลังเข้ายึดพระราชวังได้ ส่วนสมเด็จพระเชษฐาธิราชกับข้าหลวงเดิมลงเรือหนีไป เจ้าพระยากลาโหมให้พระยาเดโชและพระยาท้ายน้ำออกติดตามในคืนนั้นจนตามจับได้ที่ป่าโมกน้อย แล้วให้นำไปสำเร็จโทษ 

[thumb|left|เจ้าพระยากลาโหมสุริยวงศ์ยกพลเข้าปล้นพระราชวังหลวง ชิงราชสมบัติจากสมเด็จพระเชษฐาธิราชก่อนถวายต่อสมเด็จพระอาทิตยวงศ์ ภาพจากจิตรกรรมชุด[โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพที่ 41 "ภาพเจ้าพระยากระลาโหมเป็นขบถ" วาดโดยศิลปินไม่ปรากฏชื่อ เมื่อ พ.ศ. 2430]] 
จากนั้นจึงอัญเชิญสมเด็จพระอาทิตยวงศ์ขึ้นสืบราชสมบัติต่อ แต่ผ่านไปได้ประมาณ 6 เดือน เหล่ามุขมนตรีก็เห็นว่าสมเด็จพระอาทิตยวงศ์ยังทรงพระเยาว์เกินไป ไม่รู้จักว่าราชการจนเสียการแผ่นดิน จึงถวายราชสมบัติแก่เจ้าพระยากลาโหมให้ขึ้นครองราชย์ทรงพระนามว่า**พระเจ้าปราสาททอง** ทรงมีพระนามก่อนขึ้นครองราชย์พระนามว่า *พระศรีธรรมราชาธิราช* ส่วนในกฎหมายพระธรรมนูญ กรมศักดิ์ ลักษณะอาญาหลวง ออกพระนามว่า**สมเด็จพระเอกาทศรถอิศวรบรมนาถบรมบพิตร** แล้วทรงปูนบำเหน็จมากมายแก่ขุนนางที่สวามิภักดิ์ และทรงตั้งพระอนุชาเป็นสมเด็จพระศรีสุธรรมราชา 

ถึงปี พ.ศ. 2199 สมเด็จพระเจ้าปราสาททองประชวรหนัก ทรงย้ายไปประทับที่พระที่นั่งเบญจรัตน์ ได้ตรัสมอบราชสมบัติและพระแสงขรรค์ชัยศรีแก่สมเด็จเจ้าฟ้าไชย หลังจากนั้น 3 วัน ก็เสด็จสวรรคต ครองราชย์ได้ 25 ปี

## พระราชกรณียกิจ
; ด้านศาสนา
สมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดให้สร้างวัดไชยวัฒนาราม วัดชุมพลนิกายารามราชวรวิหาร สร้างพระปรางค์วัดมหาธาตุ ในช่วงพระราชพิธีลบศักราชได้โปรดให้บูรณปฏิสังขรณ์พระอารามกว่าร้อยแห่ง เช่น วัดหน้าพระเมรุ เป็นต้น และโปรดเสด็จบำเพ็ญพระราชกุศลในโอกาสต่าง ๆ เช่น สมโภชพระพุทธบาท เป็นต้น

; ด้านเศรษฐกิจ
รัชสมัยของพระองค์เป็นยุคที่การค้าทางเรือระหว่างประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังรุ่งเรือง โดยเฉพาะบริษัทอินเดียตะวันออกของเนเธอร์แลนด์ที่เข้ามารับซื้อของป่า หนังกระเบน ดีบุกและข้าวสาร ต่อมายังได้รับพระราชทานสิทธิ์ขาดในการส่งออกหนังสัตว์ด้วย นอกจากนี้ยังมีพ่อค้าสเปน โปรตุเกส อินเดีย เปอร์เซีย และอาร์มีเนีย เข้ามาค้าขาย ทำให้การเงินของประเทศมั่งคั่งขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดรัชกาล

; ด้านสถาปัตยกรรม
สมเด็จพระเจ้าปราสาททองโปรดให้สร้างปราสาทนครหลวง พระที่นั่งจักรวรรดิ์ไพชยนต์ พระที่นั่งไอศวรรย์ทิพยอาสน์ พระตำหนักธารเกษม และพระที่นั่งวิหารสมเด็จ นอกจากนี้ยังโปรดให้ตกแต่งพระตำหนักท่าเจ้าสนุกและสร้างศาลาตามรายทางที่ไปนมัสการพระพุทธบาทเพื่อให้ประชาชนได้พักผ่อนและอาศัย

; ด้านการปกครอง

สมเด็จพระเจ้าปราสาททองทรงปรับการบริหารให้รวมอำนาจเข้าสู่ศูนย์กลาง โดยให้เจ้าเมืองต่าง ๆ มาปฏิบัติหน้าที่เข้าเฝ้าที่ศาลาลูกขุนในพระราชวังทุกวัน แล้วส่งผู้รั้งเมืองไปปกครองหัวเมืองแทน นอกจากนี้ยังโปรดให้ตรากฎหมายขึ้นหลายฉบับ เช่น พระไอยการทาส พระไอยการลักษณะมรดก พระไอยการลักษณะกู้หนี้ พระไอยการลักษณะอุทธรณ์ และกฎหมายพระธรรมนูญ อันเป็นรากฐานแห่งกฎหมายตราสามดวง

## พระราชบุตร
สมเด็จพระเจ้าปราสาททอง มีพระราชโอรสธิดาเท่าที่ปรากฏพระนามในพงศาวดาร ดังนี้
; พระอัครมเหสี 
* สมเด็จเจ้าฟ้าไชย 
; พระราชเทวี (เชื่อว่าเป็นพระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม)
* สมเด็จพระนารายณ์มหาราช 
* กรมหลวงโยธาทิพ
; พระมเหสี (ไม่ทราบพระนาม)
* เจ้าฟ้าอภัยทศ
* เจ้าฟ้าน้อย
; พระสนม (ไม่ทราบนาม)
* พระไตรภูวนาทิตยวงศ์
* พระองค์ทอง
* พระอินทรราชา
; พระสนมเลื่อน ธิดาของเจ้าพระยาอภัยราชา (ชื่น)
* พระองค์แสงจันทร์

ส่วน *[[คำให้การชาวกรุงเก่า]]* ระบุว่าสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ทรงรับพระราชธิดาทั้งแปดพระองค์ในสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมมาเป็นพระมเหสี โดยแบ่งเป็นพระมเหสีฝ่ายซ้ายและฝ่ายขวาอย่างละสี่พระองค์ และมีพระราชโอรสที่ประสูติแต่พระปทุมาเทวีและพระสุริยารวมกันเจ็ดพระองค์ ดังนี้

; พระมเหสีฝ่ายขวา
# พระปทุมาเทวี
#* พระไชย
#* พระติกูฐาน
#* พระอภัยทศ
#* พระไชยทิศ
# พระสุริยา
#* พระขัตติยวงศ์
#* พระติจักร
#* พระสุรินทรกุมาร
# พระจันทาเทวี
# พระสิริกัลยา

; พระมเหสีฝ่ายซ้าย
# พระอุบลเทวี
# พระนภาเทวี
# พระอรบุตรี
# พระกนิษฐาเทวี

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
มีนักแสดงผู้รับบท สมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ได้แก่

* วรวุฒิ นิยมทรัพย์ จากละครเรื่อง รายากูนิง (2551)
* ฐากูร การทิพย์ จากละครเรื่อง ขุนศึก (2555)

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

; บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 

## ดูเพิ่ม

* รายพระนามพระมหากษัตริย์ไทย


ปราสาททอง
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ผู้ทรงก่อตั้ง