อำเภอเมืองกาญจนบุรี

**เมืองกาญจนบุรี** เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดกาญจนบุรี เป็นศูนย์กลางทางด้านเศรษฐกิจ การศึกษา การขนส่ง และการปกครอง เป็นที่ตั้งของสำนักงานและส่วนราชการต่าง ๆ หลายแห่ง ตั้งอยู่บริเวณ "ปากแพรก" ซึ่งเป็นจุดที่แม่น้ำสำคัญสองสาย ได้แก่ แม่น้ำแควใหญ่ (แม่น้ำศรีสวัสดิ์) และแม่น้ำแควน้อย (แม่น้ำไทรโยค) ไหลมาบรรจบกันเป็นแม่น้ำแม่กลอง ตัวเมืองกาญจนบุรีในปัจจุบันเป็นเมืองใหม่ แต่เดิมเมืองกาญจนบุรีเก่าตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแควใหญ่ บริเวณเชิงเขาชนไก่ ปัจจุบันคือเขตโบราณสถานกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า อำเภอเมืองกาญจนบุรี
เดิมมีพื้นที่กว้างขวางมาก ทำให้ไม่สามารถดูแลได้อย่างทั่วถึง จึงได้มีการแบ่งพื้นที่ออกดังนี้

รับพื้นที่ของกิ่งอำเภอบ่อพลอย จากอำเภอพนมทวน เมื่อวันที่ 6 เมษายน พ.ศ.2473 ขึ้นกับอำเภอเมืองกาญจนบุรี และได้ยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2506

และต่อมาได้แบ่งพื้นที่ตำบลจรเข้เผือก(ออกจากตำบลบ้านเก่า) ตำบลกลอนโต และตำบลด่านมะขามเตี้ย เมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2533 ขึ้นเป็นกิ่งอำเภอด่านมะขามเตี้ย และยกฐานะเป็นอำเภอเมื่อวันที่  8 กันยายน พ.ศ. 2538

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอเมืองกาญจนบุรีตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ราบเชิงเขาทางตอนใต้ของจังหวัด มีพรมแดนทิศตะวันตกติดกับประเทศพม่า และมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอไทรโยค อำเภอศรีสวัสดิ์ และอำเภอบ่อพลอย
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอด่านมะขามเตี้ย
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอพนมทวนและอำเภอท่าม่วง
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับภาคตะนาวศรี (ประเทศพม่า)

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเมืองกาญจนบุรีแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 13 ตำบล 101 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเมืองกาญจนบุรี ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 15 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลเมืองกาญจนบุรี]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเหนือและตำบลบ้านใต้ทั้งตำบล รวมถึงบางส่วนของตำบลปากแพรกและตำบลท่ามะขามในเขตอำเภอเมืองกาญจนบุรี และบางส่วนของตำบลท่าล้อในเขตอำเภอท่าม่วง
* **[[เทศบาลเมืองปากแพรก (จังหวัดกาญจนบุรี)|เทศบาลเมืองปากแพรก]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากแพรก (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
* **เทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลแก่งเสี้ยน
* **เทศบาลตำบลลาดหญ้า** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลลาดหญ้า
* **เทศบาลตำบลหนองบัว** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองบัว
* **เทศบาลตำบลท่ามะขาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลท่ามะขาม (นอกเขตเทศบาลเมืองกาญจนบุรี)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลแก่งเสี้ยน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแก่งเสี้ยน (นอกเขตเทศบาลตำบลแก่งเสี้ยน)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองบัว** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัว (นอกเขตเทศบาลตำบลหนองบัว)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลลาดหญ้า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลาดหญ้า (นอกเขตเทศบาลตำบลลาดหญ้า)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวังด้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังด้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลช่องสะเดา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องสะเดาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองหญ้า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองหญ้าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะสำโรง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะสำโรงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเก่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเก่าทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวังเย็น** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวังเย็นทั้งตำบล

## สถานที่สำคัญ
250px|thumb|สะพานข้ามแม่น้ำแคว (ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2547)
thumb|250px|right|สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก
### สถานที่ท่องเที่ยว
* สุสานทหารสัมพันธมิตรดอนรัก
* สุสานทหารสัมพันธมิตรช่องไก่
* สะพานข้ามแม่น้ำแคว
* สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ กาญจนบุรี (สวนหิน)
* เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าสลักพระ
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ บ้านเก่า
* พิพิธภัณฑ์อักษะเชลยศึก (พิพิธภัณฑ์สงครามวัดใต้)
* พิพิธภัณฑ์ทางรถไฟไทย - พม่า
* หอศิลป์และพิพิธภัณฑ์สงครามโลกครั้งที่ 2
* ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดกาญจนบุรี
* โบราณสถานในเขตเมืองกาญจนบุรีเก่า
* อุทยานประวัติศาสตร์สงครามเก้าทัพ
* ต้นจามจุรียักษ์
* แคมป์ช้างทวีชัย
* ย่านชุมชนถนนปากแพรก
* ประตูเมืองกาญจนบุรี
* ศาลหลักเมืองกาญจนบุรี
*ถ้ำพุพระ วัดถ้ำขุนแผน (วัดถ้ำพุทธาวาส)
* วัดถ้ำเขาปูน
* วัดถ้ำพุหว้า
* วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ
* วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (วัดใต้)

### วัด
#### พระอารามหลวงมหานิกาย
* วัดเทวสังฆาราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านเหนือ
* วัดไชยชุมพลชนะสงคราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ) ตำบลบ้านใต้

#### วัดราษฏร์มหานิกาย
* วัดแก่งหลวง ตำบลเกาะสำโรง
* วัดเขาแหลม ตำบลเกาะสำโรง
* วัดเขาขวางศรีวนาราม  ตำบลเกาะสำโรง
* วัดถ้ำมังกรทอง ตำบลเกาะสำโรง
* วัดถ้ำมุนีนาถ ตำบลเกาะสำโรง
* วัดวังปลาหมู ตำบลเกาะสำโรง
* วัดเขาเทพนิมิต ตำบลแก่งเสี้ยน
* วัดถ้ำขุนไกร ตำบลแก่งเสี้ยน
* วัดท่าน้ำตื้น ตำบลแก่งเสี้ยน
* วัดท่าพะเนียดกุญชร ตำบลแก่งเสี้ยน
* วัดเนินพระงาม ตำบลแก่งเสี้ยน
* วัดเขื่อนท่าทุ่งนาประชาสรรค์ (โป่งปัด) ตำบลช่องสะเดา
* วัดช่องกระทิง ตำบลช่องสะเดา
* วัดทับศิลา ตำบลช่องสะเดา
* วัดหมอเฒ่า (เกาะแก้ว) ตำบลช่องสะเดา
* วัดราษฎร์ประชุมชนาราม ตำบลท่ามะขาม
* วัดหัวหิน ตำบลท่ามะขาม
* วัดตะเคียนงามลักคณานุกูล ตำบลบ้านเก่า
* วัดท่าโป๊ะ ตำบลบ้านเก่า
* วัดทุ่งศาลา ตำบลบ้านเก่า
* วัดบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า
* วัดบ้านห้วยน้ำขาว ตำบลบ้านเก่า
* วัดประตูด่าน ตำบลบ้านเก่า
* วัดโป่งเสี้ยว ตำบลบ้านเก่า
* วัดพุน้อย ตำบลบ้านเก่า
* วัดพุน้ำร้อนรัตนคีรี ตำบลบ้านเก่า
* วัดลำทราย ตำบลบ้านเก่า
* วัดลำทหาร ตำบลบ้านเก่า
* วัดสามพระยา ตำบลบ้านเก่า
* วัดหนองบ้านเก่า ตำบลบ้านเก่า
* วัดเขาตองเมืองลับแล ตำบลปากแพรก
* วัดเขาเม็งอมรเมศร์ ตำบลปากแพรก
* วัดเขาล้านธรรมาราม ตำบลปากแพรก
* วัดหัวนา ตำบลปากแพรก
* วัดอุดมมงคล ตำบลปากแพรก
* วัดกาญจนบุรีเก่า ตำบลลาดหญ้า
* วัดทุ่งลาดหญ้า ตำบลลาดหญ้า
* วัดเย็นสนิทธรรมาราม ตำบลลาดหญ้า
* วัดราษฎร์บำรุงวราราม ตำบลลาดหญ้า
* วัดวังกุ่ม ตำบลลาดหญ้า
* วัดเขาคีรีวงค์ ตำบลวังด้ง
* วัดเขาจ่าท่าโป่งธรรมไพบูลย์ ตำบลวังด้ง
* วัดท่ามะนาว ตำบลวังด้ง
* วัดธรรมประวัติปรียาราม ตำบลวังด้ง
* วัดวังจาน ตำบลวังด้ง
* วัดสันติราษฎร์บำรุงวราราม (พุทธกาญจนนิมิต) ตำบลวังด้ง
* วัดหนองประชุม ตำบลวังด้ง
* วัดนากาญจน์ ตำบลวังเย็น
* วัดวังเย็น ตำบลวังเย็น
* วัดถ้ำประทุน ตำบลหนองบัว
* วัดถ้ำพุทธาวาส ตำบลหนองบัว
* วัดพุประดู่ ตำบลหนองบัว
* วัดพุเลียบ ตำบลหนองบัว
* วัดศรีอุปลาราม ตำบลหนองบัว
* วัดถ้ำเขาปูน ตำบลหนองหญ้า
* วัดถ้ำคีรีธรรม ตำบลหนองหญ้า
* วัดถ้ำเจริญธรรม ตำบลหนองหญ้า
* วัดถ้ำพุหว้า ตำบลหนองหญ้า
* วัดถ้ำสัตตบรรคูหา ตำบลหนองหญ้า
* วัดทุ่งนาคราช ตำบลหนองหญ้า
* วัดพรหมกิตติยาราม ตำบลหนองหญ้า

#### วัดราษฏร์ธรรมยุติกนิกาย
* วัดบ้านยาง ตำบลท่ามะขาม
* วัดสิริกาญจนาราม ตำบลท่ามะขาม
* วัดธุดงคนิมิต ตำบลปากแพรก
* วัดไทยวิวัฒนาราม ตำบลหนองหญ้า

#### วัดราษฏร์จีนนิกาย
* วัดเมตตาธรรมโพธิญาณ ตำบลหนองหญ้า

#### วัดราษฏร์อนัมนิกาย
* วัดถาวรวราราม ตำบลบ้านเหนือ
### สถานศึกษา
* มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี
* วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีกาญจนบุรี
* วิทยาลัยอาชีวศึกษากาญจนบุรี
* วิทยาลัยเทคนิคกาญจนบุรี
* วิทยาลัยสารพัดช่างกาญจนบุรี
* ศูนย์ กศน.อำเภอเมืองกาญจนบุรี
* ศูนย์ฝึกวิชาชีพจังหวัดกาญจนบุรี
* ศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษากาญจนบุรี
*ศูนย์ กศน.อำเภอท่าม่วง

### โรงเรียน
#### โรงเรียนมัธยม สังกัด สพม. เขต 8
* โรงเรียนกาญจนานุเคราะห์ จังหวัดกาญจนบุรี
* โรงเรียนเทพมงคลรังษี 
* โรงเรียนเทพศิรินทร์ลาดหญ้า
* โรงเรียนองค์การบริหารส่วนจังหวัดกาญจนบุรี1 (บ้านเก่าวิทยา)
* โรงเรียนวัดท่าน้ำตื้น

#### โรงเรียนประถม สพฐ.
* โรงเรียนอนุบาลกาญจนบุรี
* โรงเรียนบ้านแก่งหลวง
* โรงเรียนบ้านหนองกลางพง หมู่ที่ 4 ตำบลวังเย็น

#### โรงเรียนเอกชน
* โรงเรียนดรุณากาญจนบุรี 
* โรงเรียนชัยจิตต์วิทยา  

### โรงพยาบาล
* โรงพยาบาลพหลพลพหยุหเสนา
* โรงพยาบาลกาญจนบุรีเมมโมเรียล
* โรงพยาบาลธนกาญจน์
* โรงพยาบาลค่ายสุรสีห์

### แม่น้ำ
* แม่น้ำแม่กลอง
* แม่น้ำแควใหญ่
* แม่น้ำแควน้อย

## อ้างอิง

เมืองกาญจนบุรี
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–พม่า