ประยูร ภมรมนตรี

พลโท **ประยูร ภมรมนตรี** ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์ เป็นหนึ่งในคณะราษฎรชุดผู้ก่อการปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475 ฝ่ายพลเรือน อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ เป็นเหลนของพระยาราชมนตรี (ภู่ ภมรมนตรี) เสนาบดีพระคลังในรัชกาลที่ 3

นอกจากนี้ พลโทประยูรยังเป็นผู้เสนอจัดตั้งโรงแรมขนาดใหญ่ เพื่อรองรับความเจริญของกรุงเทพมหานคร หลังสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อปี พ.ศ. 2496 และได้จดทะเบียนเป็นบริษัทของรัฐบาลไทย คือ บริษัท สหโรงแรมไทยและการท่องเที่ยว จำกัด หรือ **"โรงแรมเอราวัณ"**

## ประวัติ
พลโท ประยูร ภมรมนตรี เกิดเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2440 (นับแบบปัจจุบัน พ.ศ. 2441) ที่กรุงเบอร์ลิน จักรวรรดิเยอรมัน ขณะที่บิดารับราชการเป็นทูตทหารไทยประจำจักรวรรดิเยอรมัน เป็นบุตรของพันตรี พระชำนาญคุรุวิทย์ (แย้ม ภมรมนตรี) ทูตทหารประจำจักรวรรดิเยอรมัน กับแพทย์หญิงแอนเนลี ชำนาญคุรุวิทย์ หรือนามเดิม แอนเนลี ไฟร์ สตรีชาวเยอรมัน ซึ่งเป็นครูสอนภาษาเยอรมันให้กับนักเรียนในจักรวรรดิเยอรมันขณะนั้น มีพี่สาวคือ อำพันธ์ และอรุณวดี ภมรมนตรี ประยูรมีพี่ชายฝาแฝด ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิตทรงรับขวัญเมื่อยามเกิด โดยประทานชื่อให้ว่า "ประยงค์-ประยูร" คู่กัน ต่อมาได้เข้าพิธีอุปสมบทเป็นนาคหลวง ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พร้อมกับข้าราชการอีกหลายคนเมื่อวันเสาร์ที่ 24 กรกฎาคม 2463 ขณะนั้นพลโทประยูรมียศเป็นนายร้อยโท

ประยูรสมรสครั้งแรกกับสุวรรณ ภมรมนตรี อดีตนางข้าหลวงในพระราชวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเทวีวิไลยวรรณ มีบุตร 2 คน คือ 
# เยาวภา ตู้จินดา
# ยุวดี ภมรมนตรี

ต่อมาประยูรสมรสครั้งที่สองกับคุณหญิงราษี ภมรมนตรี (นามเดิม มากาเร็ต พิรัชโยธิน) มีบุตร 3 คน คือ 
# โยธิน ภมรมนตรี อดีตนักบิน และอดีตผู้บริหารระดับสูงของ บมจ.การบินไทย
# ยุพาพรรณ ภมรมนตรี
# ไพชยนต์ ภมรมนตรี

ประยูรสมรสครั้งที่สามกับจันทร์ทิพย์ ภมรมนตรี มีบุตร 5 คน คือ
# ทิพยา กิติขจร เจ้าของร้านอาหาร สวนทิพย์ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ที่ได้รางวัลมิชลิน
#  ยุคล ภมรมนตรี อดีตผู้บริหาร
#  รัชยา ภมรมนตรี อดีตผู้บริหารระดับสูง บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน)
#  เรืองยศ ภมรมนตรี อดีตผู้บริหารระดับสูง บริษัทการบินไทย จำกัด (มหาชน) 
#  พล.ต. ยงยุทธ ภมรมนตรี

ประยูรสมรสครั้งที่สี่กับสมถวิล ภมรมนตรี (สกุลเดิม สุวรรณฑัต) มีบุตร 3 คน คือ 
# วิไลวรรณ ภมรมนตรี
#  ร.ต. จูลส์ ภมรมนตรี อดีต นักบินขับไล่ F16 ประจำกองทัพอากาศ
# ชาลี ภมรมนตรี อดีตผู้บริหารบริษัทการบินไทย จำกัด (มหาชน)

ประยูรสมรสครั้งที่ห้ากับเรณู ภมรมนตรี (สกุลเดิม พิบูลภานุวัฒน์) รองนางสาวไทย ประจำปี พ.ศ. 2491 มีบุตรอีก 4 คน ซึ่งเป็นที่รู้จักทั่วไป คือ
#  ยอดมนู ภมรมนตรี​ อดีตพิธีกรร่วม รายการบ้านเลขที่ 5 ทางสถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 และอดีตผู้ประกาศข่าว สถานีโทรทัศน์สีกองทัพบกช่อง 7
# ยิ่งมณี ภมรมนตรี
# ยุรนันท์ ภมรมนตรี​ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคไทยรักไทย ปัจจุบันสังกัดพรรคเพื่อไทย อดีตพิธีกรหลายรายการ อดีตนักแสดงภาพยนตร์ไทย และละครโทรทัศน์หลายเรื่อง

## งานราชการ
รับราชการเป็นมหาดเล็ก ตำแหน่ง รองหุ้มแพร (เทียบเท่ายศ ร้อยโท) ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยบิดาและมารดานำเข้าเฝ้าถวายตัวตั้งแต่เด็ก ๆ อายุเพียง 7-8 ขวบ พร้อมกับพี่ชายฝาแฝด และเป็นข้าหลวง ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต แต่ต่อมาได้ลาออกจากราชการเพื่อไปศึกษาต่อด้านรัฐศาสตร์ ที่ประเทศฝรั่งเศส ต่อมาหลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครอง พลโทประยูรขณะมียศเป็นนายร้อยโทก็ได้รับพระราชทานยศนายพันตรีเมื่อวันที่ 28 เมษายน 2479

## งานการเมือง
พลโท ประยูร ภมรมนตรี เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ในปี พ.ศ. 2494 และได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ สังกัดพรรคเสรีมนังคศิลา ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2500

เคยเป็นรัฐมนตรีที่ไม่ประจำกระทรวง ในรัฐบาลชั่วคราว พ.ศ. 2494 และเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง ในคณะรัฐมนตรีคณะต่อมา (ครม.24)

## การเปลี่ยนแปลงการปกครอง
ในการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อ พ.ศ. 2475 กล่าวได้ว่าประยูรเป็นหนึ่งในสองสมาชิกผู้ก่อตั้งคณะราษฎร ร้อยโทประยูรไปศึกษาที่ประเทศฝรั่งเศสในเวลาเดียวกับหลวงประดิษฐ์มนูธรรม  โดยก่อนจะเดินทางไปยังประเทศฝรั่งเศส ร้อยโทประยูรได้ทำการรักษาตัวจากวัณโรคจนหายดีแล้วที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ แล้วจึงเดินทางไปปารีส ซึ่งเป็นเมืองที่จะเข้ารับการศึกษา ได้แวะเดินทางเข้าสู่เมืองลียงเพื่อพบกับควง อภัยวงศ์ เพื่อนนักเรียนไทยในประเทศฝรั่งเศส เพื่อที่ควงจะแนะนำประยูรให้รู้จักกับปรีดีโดยจดหมายแนะนำตัว เพราะปรีดีขณะนั้นเป็นเสมือนผู้นำของนักเรียนไทยในประเทศฝรั่งเศส ทั้งคู่จึงได้รู้จักกันและคบหากันจนสนิทสนมกันในที่สุด อีกทั้งในการประชุมครั้งแรกของคณะราษฎร ที่บ้านพักเลขที่ 9 ถนนซอมเมอราร์ด กรุงปารีส ที่ติดต่อกันนานถึง 4 คืน 5 วัน ในต้นปี พ.ศ. 2470 นั้นก็เป็นบ้านพักของประยูรเอง และเริ่มต้นการประชุมในวันครบรอบวันเกิดปีที่ 30 ของพลโทประยูรอีกด้วย 

ในระหว่างที่คณะราษฎรทั้งหมดได้เดินทางกลับสู่ประเทศไทย ร้อยโทประยูรยังได้เป็นผู้ที่ชักชวนและประสานกับนายทหารชั้นผู้ใหญ่และบุคคลอื่น ๆ ให้มาเข้าร่วมด้วยกับคณะราษฎร และเมื่อมีการวางแผนการปฏิวัติ ทั้งหมดก็ได้หารือแผนการทั้งหมดที่บ้านพักของ พลโทประยูรบ้าง และบ้านพักของพระยาทรงสุรเดชบ้าง สลับกันไป โดยในเช้าวันที่ทำการเปลี่ยนแปลงนั้น ร้อยโทประยูรรับหน้าที่ตัดสายโทรศัพท์และสายโทรเลข ที่สำนักงานใหญ่กรมไปรษณีย์โทรเลข เชิงสะพานพระพุทธยอดฟ้า ฝั่งพระนคร โดยปฏิบัติการคู่กับนายควง อภัยวงศ์ ในฐานะที่ทั้งคู่รับราชการในกรมไปรษณีย์โทรเลข จึงถือเป็นผู้เชี่ยวชาญ โดยเริ่มกันตั้งแต่เวลา 04.00 น. และต้องให้เสร็จทันในเวลา 05.00 น. ท่ามกลางการคุ้มครองของทหารเรือและพลเรือนกลุ่มหนึ่งของคณะราษฎรราว 10 คนเท่านั้น   และจากนั้น ร้อยโทประยูรยังเป็นผู้ทำการควบคุมองค์ สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต ซึ่งเสด็จจากวังบางขุนพรหมในฐานะองค์ประกัน ภายใต้การควบคุมของ พันโทพระประศาสน์พิทยายุทธ ให้เข้าประทับยังพระที่นั่งอนันตสมาคมด้วย ซึ่งพระองค์ก็ได้ทรงมีปฏิสันธานบางประการกับ ร้อยโทประยูรด้วยถึงการกระทำในครั้งนี้ 

จากนั้น ร้อยโทประยูรก็ได้รับแต่งตั้งเป็นคณะกรรมการราษฎรและยังได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีกระทรวงต่าง ๆ ในเวลาต่อมาอีกหลายกระทรวงด้วยกัน

ในเหตุการณ์ที่พระยามโนปกรณ์นิติธาดา มีความเห็นแย้งเรื่องเค้าโครงเศรษฐกิจที่นำเสนอโดยหลวงประดิษฐ์มนูธรรม ซึ่งทำให้พระยามโนปกรณ์ ใช้อำนาจนายกรัฐมนตรีปิดรัฐสภาและงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตรา ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2476 นั้น มีสมาชิกคณะราษฎรสนับสนุนพระยามโนปกรณ์นิติธาดา เช่น พระยาทรงสุรเดช, พระยาฤทธิอัคเนย์ และพระประศาสน์พิทยายุทธ มีชื่อของร้อยโทประยูรร่วมอยู่ด้วย

## ถึงแก่อนิจกรรม
พลโท ประยูร ภมรมนตรี ถึงแก่อนิจกรรมจากการถูกรถโดยสารประจำทางสาย 204 เฉี่ยวเสียหลักล้มลง ขณะเดินอยู่ในซอย แถวสี่แยกราชประสงค์ เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2525 รวมอายุ 85 ปี มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2525 ณ วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร

## ผลงานหนังสือ
* บันทึกการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475
* ชีวิต 5 แผ่นดินของข้าพเจ้า (2518)

## เกียรติยศ
### เครื่องราชอิสริยาภรณ์

#### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

 

#### ต่างประเทศ

*  :
** พ.ศ. 2482 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฎอิตาลี ชั้นที่ 1
*  :
** พ.ศ. 2483 – 80x80px เครื่องอิสริยาภรณ์อินทรีเยอรมัน ชั้นที่ 2
*  :
** พ.ศ. 2485 – 80x80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงคลรัตน์ ชั้นที่ 1

### ยศทหาร
* 23 มีนาคม 2459 : ร้อยตรี
* พ.ศ. 2496 : พลโท 

### ยศกองอาสารักษาดินแดน
* พ.ศ. 2500 : นายกองใหญ่ 
### ยศข้าราชการพลเรือนของสยาม
* รองอำมาตย์เอก
* ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* บันทึกการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ในคอลัมน์ *ไข่มุกดำชวนอ่านหนังสือ* โดย วีระ มุสิกพงศ์ จากนิตยสารข่าว โลกวันนี้ วันสุข ปีที่ 5 ฉบับที่ 215 วันเสาร์ที่ 11-วันศุกร์ที่ 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2552

หมวดหมู่:บุคคลจากเบอร์ลิน
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายเยอรมัน
หมวดหมู่:สกุลภมรมนตรี
หมวดหมู่:บุคคลฝาแฝดจากประเทศไทย
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:ทหารชาวไทยในสงครามโลกครั้งที่สอง
หมวดหมู่:ข้าราชการพลเรือนชาวไทย
หมวดหมู่:นักการเมืองไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการไทย
หมวดหมู่:รัฐมนตรีไทยที่ไม่ได้ประจำกระทรวง
หมวดหมู่:เลขาธิการคณะรัฐมนตรีไทย
หมวดหมู่:สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่
หมวดหมู่:สมาชิกคณะราษฎร
หมวดหมู่:นักการเมืองพรรคเสรีมนังคศิลา
หมวดหมู่:นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ราชบัณฑิตกิตติมศักดิ์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ป.ช.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.ว.ม.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ท.จ.ว.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ อ.ป.ร.2
หมวดหมู่:ผู้ได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
หมวดหมู่:ผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน
หมวดหมู่:อาชญากรสงครามชาวไทย
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางถนนในประเทศไทย
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์