ฟาโรห์เชชิ

**มาอาอิบเร เชชิ** (หรือ เชชี) เป็นผู้ปกครองบริเวณของอียิปต์ในช่วงสมัยระหว่างกลางที่สองแห่งอียิปต์ ราชวงศ์ ลำดับรัชสมัย ระยะเวลาและขอบเขตพื้นที่ของการครองราชย์ของพระองค์ยังคงคลุมเครืออยู่ และอาจจะมีการถกเถียงโต้แย้งในประเด็นดังกล่าวกันอย่างต่อเนื่อง ความยากในการระบุตัวตนได้สะท้อนจากปัญหาในการระบุเหตุการณ์ตั้งแต่การล่มสลายของราชอาณาจักรกลางไปจนถึงการมาถึงของชาวฮิกซอสในอียิปต์ อย่างไรก็ตาม ในแง่ของจำนวนของโบราณวัตถุที่ค้นพบ ฟาโรห์เชชิถือว่าทรงเป็นฟาโรห์ที่ปรากฏหลักฐานยืนยันที่ดีที่สุดในช่วงเวลาที่อยู่ระหว่างช่วงสิ้นสุดของสมัยราชอาณาจักรกลางและสมัยระหว่างกลางที่สอง ระหว่างประมาณ 1800 ปีก่อนคริสตกาล จนถึง 1550 ปีก่อนคริสตกาล ตราประทับสครารับจำนวนหลายร้อยตัวที่ปรากฏพระนามของพระองค์ถูกค้นพบทั่วเมืองคานาอัน อียิปต์ นิวเบีย และไกลออกไปถึงเมืองคาร์เธจ ซึ่งบางตัวยังคงใช้งานอยู่หลังจากพระองค์เสด็จสวรรคตไปแล้ว 1,500 ปี

มีการตั้งข้อสมมติฐานที่ยังเป็นที่ถกเถียงกันสามข้อในการที่จะจัดให้ฟาโรห์เชชิอยู่ในราชวงศ์ใด ข้อสมมติฐานแรกที่ได้รับการสนับสนุนจากนักไอยคุปต์วิทยา เช่น นิโคลัส กรีมัล, วิลเลียม ซี. ฮายส์ และ โดนอลด์ บี. เรดฟอร์ด เชื่อว่า พระองค์ควรถูกระบุตัวตนว่าเป็นพระองค์เดียวกันกับฟาโรห์ซาลิทิส ผู้ทรงสถาปนาราชวงศ์ที่สิบห้า ตามแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์และกษัตริย์แห่งฮิกซอสระหว่างที่เข้ารุกรานดินแดนอียิปต์นั้น  ซาทิลิสทรงถูกระบุว่าพระองค์ทรงครองราชย์เป็นระยะเวลา 19 ปีและจะทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ในช่วงระหว่างประมาณ 1720 ปีก่อนคริสตกาล และ 1650 ปีก่อนคริสตกาล ต่อมาข้อสมมติฐานที่สองสนับสนุนโดยนักไอยคุปต์วิทยา วิลเลียม แอรส์ วอร์ด และนักโบราณคดี แดฟนา เบ็น-ทอร์ ได้เสนอว่า ฟาโรห์เชชิทรงเป็นฟาโรห์ชาวฮิกซอสและทรงอยู่ในช่วงครึ่งหลังของราชวงศ์ที่สิบห้า ซึ่งทรงครองราชย์ระหว่างรัชสมัยของฟาโรห์คยานและฟาโรห์อาโพฟิส และอีกข้อเสนอหนึ่งโดย มันเฟรด เบียตัค ซึ่งได้เสนอว่า เชชิ เป็นข้าราชบริพารของผู้ปกครองชาวฮิกซอส ซึ่งปกครองบางส่วนของอียิปต์หรือคานาอัน ซึ่งการมีอยู่ของข้าราชบริพารดังกล่าวเป็นยังที่ถกเถียงกัน และข้อสมมติฐานสุดท้ายกล่าวว่า เชชิ อาจจะืรงเป็นผู้ปกครองในช่วงต้นของราชวงศ์ที่สิบสี่แห่งอียิปต์ ซึ่งเป็นเชื้อสายของกษัตริย์ที่มีเชื้อสายคานาอันที่ปกครองบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ฝั่งตะวันออกก่อนที่ชาวฮิกซอสจะบุกรุกเข้ามาถึง โดยผู้เสนอข้อสันนิษฐานดังกล่าว เช่น คิม ไรฮอล์ท และดาร์เรล เบเกอร์ ได้กำหนดให้ฟาโรห์เชชิทรงครองราชย์เป็นระยะเวลา 40 ปี โดยทรงขึ้นครองราชย์ในช่วงประมาณ 1745 ปีก่อนคริสตกาล

ไรโฮลต์ได้เสนอความเห็นว่า ฟาโรห์เชชิทรงเป็นพันธมิตรระหว่างราชอาณาจักรของพระองค์กับราชอาณาจักรคุชในนิวเบียผ่านการอภิเษกสมรสระหว่างราชวงศ์กับเจ้าหญิงชาวนิวเบียพระนามว่า ตาติ และไรฮอล์ทยังวางตัวต่อต่อไปว่าพระราชโอรสของฟาโรห์เชชิกับพระนางตาติคือ เนเฮซิ ซึ่งพระนามดังกล่าวแปลว่า "ชาวนิวเบีย" ซึ่งเชื่อว่าทรงสืบทอดพระราชบัลลังก์จากฟาโรห์เชชิสู่พระราชบัลลังก์ในฐานะฟาโรห์เนเฮซิ อาอาเซห์เร

## หลักฐานทางโบราณคดี

### พระนามส่วนพระองค์และพระนามครองราชย์บนตราประทับ
พระนามส่วนพระองค์ของฟาโรห์เชชิ ปรากฏอยู่บนตราประทับสคารับจำนวนมากกว่า 200 ชิ้น ซึ่งเป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียวที่ยืนยันการครองราชย์ของพระองค์ จำนวนตราประทับของพระองค์นั้นมีมากเทียบได้กับตราที่ปรากฏพระนามครองราชย์ "มาอาอิบเร" ซึ่งมีความหมายว่า "พระองค์ ผู้ทรงชอบธรรมคือพระทหัยของสุริยเทพรา" จากความคล้ายคลึงกันอย่างมากในเชิงรูปแบบระหว่างตราประทับทั้งสองกลุ่มที่กล่าวมานั้น รวมถึงจำนวนที่พบมากผิดปกติเมื่อเทียบกับฟาโรห์พระองค์อื่น นักไอยคุปต์วิทยาส่วนใหญ่จึงมีความเห็นพ้องกันว่า พระนาม "มาอาอิบเร" น่าจะเป็นพระนามครองราชย์ของฟาโรห์เชชิ

ดังนั้น ฟาโรห์มาอาอิบเร เชชิ จึงถือว่าเป็นฟาโรห์ที่มีหลักฐานยืนยันมากที่สุดในช่วงสมัยระหว่างกลางที่สอง เมื่อพิจารณาจากจำนวนโบราณวัตถุที่พบ โดยมีตราประทับและรอยประทับตรารวมกันถึง 396 ชิ้น ที่ระบุทั้งพระนามส่วนพระองค์หรือพระนามครองราชย์ของพระองค์ จำนวนหลักฐานดังกล่าวมากกว่าฟาโรห์พระองค์ถัดไปที่มีหลักฐานรองลงมา คือ ฟาโรห์ยากบิม เซคาเอนเร ซึ่งมีตราประทับจำนวนเพียง 123 ชิ้น มากกว่าน้อยกว่าถึงประมาณสามเท่า

นอกจากตราประทับเหล่านี้แล้ว มันเฟรด บีตักยังเสนอว่าตราประทับสคารับที่ค้นพบในเมืองอวาริส ซึ่งปรากฏพระนามของฟาโรห์ "เชนเชก" น่าจะเป็นของฟาโรห์เชชิเช่นกัน อย่างไรก็ตาม ข้อสันนิษฐานดังกล่าวถูกปฏิเสธโดยคิม ไรโฮลต์และดาร์เรล เบเกอร์ ซึ่งเห็นว่าฟาโรห์เชนเชกน่าจะเป็นฟาโรห์อีกพระองค์หนึ่ง

### สถานที่ค้นพบหลักฐานทางโบราณคดี
มากกว่าร้อยละ 80 ของตราประทับที่เชื่อว่าเป็นของฟาโรห์มาอาอิบเร เชชิ มีแหล่งที่มาไม่ชัดเจน แต่ที่เหลืออีกร้อยละ 20 ถูกค้นพบกระจายอยู่ทั่วอียิปต์ นิวเบีย และคานาอัน ซึ่งบ่งชี้ถึงเครือข่ายการค้าและความสัมพันธ์ทางการทูตที่กว้างขวางในช่วงรัชสมัยของพระองค์

การค้นพบที่สำคัญประกอบด้วยตราประทับจากละคีช ตัลลุลญะซัร เยรีโค เทล มิคัล อัมมาน และตัลลุลอัจญ์ญูล ในอียิปต์ล่าง ได้มีการขุดพบตราประทับจำนวนสามชิ้นที่ตัลลุลยะฮูดียะฮ์และตัลลุลมัสคูเฏาะฮ์ และอีกแปดชิ้นมาจากบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ อีกสี่ชิ้นมีแหล่งกำเนิดจากซักกอเราะฮ์ นอกจากนี้ยังมีการค้นพบในอียิปต์กลาง ได้แก่ อะบูซีร็อลมะลัก กุมมะดีนะฮ์ฆุรอบ กุมัลอะห์มัร และดัยรุรีฟาทางตอนใต้ ในอียิปต์บน มีตราประทับจำนวนรวมยี่สิบชิ้นที่มาจากอไบดอส ฮู ธีบส์ เกาะเอลิเฟนไทนี อิสนา และอิดฟู พบตราประทับของฟาโรห์เชชิในป้อมปราการของอียิปต์ที่อูโรนาร์ติและมิร์กิสซา รวมไปถึงที่ดักคา เคอร์มา ซายาลา อะนีบา มาสมาส ฟาราส อุกมา อะคาชา และไซ และสุดท้าย มีการค้นพบตราประทับสองชิ้นของพระองค์ที่คาร์เธจ ในบริบทที่กำหนดอายุทางโบราณคดีอยู่ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 2 ก่อนคริสตกาล

ปัจจุบัน ตราประทับของพระองค์ถูกเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์หลายแห่งทั่วโลก เช่น พิพิธภัณฑ์อิสราเอล พิพิธภัณฑ์โบราณคดีอียิปต์พีทรี พิพิธภัณฑ์แอชโมเลียน พิพิธภัณฑ์บริติช พิพิธภัณฑ์ลูฟวร์ พิพิธภัณฑ์ศิลปะวอลเตอร์ส พิพิธภัณฑ์ศิลปะเมโทรโพลิทัน และพิพิธภัณฑ์อียิปต์

### แหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์
ไม่ปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันการมีอยู่ของฟาโรห์เชชิอย่างแน่ชัด ไม่ปรากฏพระนามของพรองค์อยู่ในบันทึกพระนามแห่งตูริน ซึ่งเป็นบันทึกพระนามของฟาโรห์ที่บันทึกลงบนปาปิรุสในช่วงสมัยรามเสส และถือเป็นแหล่งข้อมูลทางประวัติศาสตร์สำคัญของช่วงยุคสมัยระหว่างกลางที่สอง สาเหตุเป็นเพราะส่วนของบันทึกปาปิรุสที่เขียนเกี่ยวกับราชวงศ์ที่ 13 ถึง 17 ได้รับความเสียหายอย่างมาก และปัญหาเกี่ยวกับลำดับรัชสมัยของฟาโรห์เชชิไม่สามารถหาข้อสรุปได้จากเอกสารดังกล่าว

ยังไม่ชัดเจนว่าฟาโรห์เชชิถูกกล่าวถึงใน *[[แมนิโธ|ไอกึพติอากา]]* หรือไม่ ซึ่งเป็นงานเขียนประวัติศาสตร์อียิปต์ในศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตกาล ระหว่างรัชสมัยของฟาโรห์ปโตเลมีที่ 2 (283–246 ปีก่อนคริสตกาล) โดยนักบวชชาวอียิปต์นามว่า แมนิโธ ทั้งนี้ ไอกึพติอากาได้บันทึกเพียงพระนามของฟาโรห์ในรูปแบบที่ถูกทำให้เป็นภาษากรีกเท่านั้น และการระบุว่าฟาโรห์เชชิสอดคล้องกับพระนามใดโดยเฉพาะยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอยู่

อาฮารอน เคมปินสกี และ โดนัลด์ บี. เรดฟอร์ด ได้เสนอว่าฟาโรห์เชชิอาจเป็นบุคคลทางประวัติศาสตร์ที่เป็นต้นกำเนิดของ "เชไช" (Sheshai) ในพระคัมภีร์ ซึ่งเป็นหนึ่งในเผ่าอนาคิมที่อาศัยอยู่ในเมืองเฮบรอน ในช่วงเวลาที่ชาวฮีบรูเข้ายึดครองคานาอัน ตามที่ระบุในกันดารวิถี 13:22 ขณะที่เดวิด โรห์ลได้เสนอไปไกลกว่านั้น โดยระบุอย่างชัดเจนว่าฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกันกับเชไช

## ราชวงศ์

มีข้อสมมติฐานที่เป็นที่ถกเถียงกันกันอยู่สามข้อเกี่ยวกับราชวงศ์ที่ฟาโรห์เชชิควรจะถูกจัดให้อยู่

### ผู้ปกครองชาวฮิกซอส
วิลเลียม ซี. เฮย์ส นิโกลาส์ กรีมาล เรดฟอร์ด และปีเตอร์ เคลย์ตัน ระบุตัวตนให้ฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์ซาลิทิส (ซึ่งรู้จักกันอีกพระนามว่า ไซทีส) ตามข้อมูลจากไอกึพติอากา ฟาโรห์ซาลิทิสเป็นผู้ก่อตั้งราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซอส อย่างไรก็ตาม บีตัก และจานีน บูร์ริโอ ได้เสนอความเห็นอีกทางเลือกหนึ่งว่า ฟาโรห์ซาลิทิสควรจะเป็นบุคคลเดียวกันกับฟาโรห์ซาคีร์-ฮาร์ ซึ่งเป็นผู้ปกครองที่มีหลักฐานเกี่ยวกับพระองค์น้อยมากในช่วงสมัยระหว่างกลางที่สอง ซึ่งแตกต่างจากฟาโรห์เชชิ[47] ซึ่งมีหลักฐานว่าพระองค์ทรงใช้พระอิสริยยศว่า "ฮิกซอส"

หากฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์ซาลิทิส ตราประทับของฟาโรห์เชชิที่ค้นพบในนิวเบียชี้ให้เห็นว่า ชาวฮิกซอสได้สร้างพันธมิตรกับชาวนิวเบียเพื่อต่อต้านราชวงศ์ที่สิบสามของชาวอียิปต์พื้นเมืองทันทีที่พวกเขามาถึงบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ ซึ่งกรีมาลระบุว่าเกิดขึ้นเมื่อราว 1720 ปีก่อนคริสตกาล กรีมาลมองว่าพระราชอาณาเขตของฟาโรห์เชชิครอบคลุมทั้งสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์และหุบเขาแม่น้ำไนล์ทางตอนเหนือของอัลญะบะลัยน์ ตามคำบอกเล่าของแมนิโธที่ถูกอ้างถึงโดยโยเซฟุสใน *[[คอนตรา เอพีโอเนม]]* ฟาโรห์ซาลิทิสทรงปกครองจากศูนย์กลางอำนาจที่เมืองเมมฟิส และได้สร้างป้อมปราการให้กับเมืองอวาริสที่มีอยู่เดิม ซึ่งต่อมากลายเป็นศูนย์กลางอำนาจของชาวฮิกซอส

กรีมาลและเฮย์สยังระบุตัวตนให้ฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์ชาเร็ก โดยฟาโรห์ที่ปรากฏหลักฐานเพียงชิ้นเดียวคือข้อมความบนแผ่นหินที่บันทึกลำดับวงศ์ตระกูลของนักบวชนามว่าอังค์เอฟเอนเซคเมต ซึ่งมีชีวิตอยู่ในช่วงปลายราชวงศ์ที่ยี่สิบสองเมื่อราว 750 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งห่างจากช่วงเวลาที่คาดว่าฟาโรห์เชชิทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ประมาณ 900 ปี

วิลเลียม แอร์ส วอร์ด และนักโบราณคดีดาฟนา เบน-ทอร์ อาศัยการจัดลำดับตราประทับของฟาโรห์เชชิและฟาโรห์พระองค์อื่นในสมัยระหว่างกลางที่สอง โดยกำหนดรัชสมัยของฟาโรห์เชชิให้อยู่ในครึ่งหลังของสมัยราชวงศ์ที่สิบห้า ระหว่างรัชสมัยฟาโรห์ฮิกซอสผู้ยิ่งใหญ่ คือ ฟาโรห์คยาน และฟาโรห์อะโพฟิส

### เจ้าประเทศราชของชาวฮิกซอส
เยือร์เกิน ฟอน เบ็คเคอราธ มีความระมัดระวังมากกว่าเกี่ยวกับอัตลักษณ์ของฟาโรห์เชชิ และจัดให้พระองค์อยู่ในกลุ่มราชวงศ์ที่สิบห้าและสิบหก โดยเขาจัดกลุ่มผู้ปกครองชาวฮิกซอบที่ไม่ทราบลำดับรัชสมัยแน่ชัดไว้ร่วมกับผูปกครองที่เขามองว่าเป็นเจ้าประเทศราชของชาวฮิกซอส การวิเคราะห์ของฟอน เบ็คเคอราธอาศัยข้อสมมติฐานที่ว่าราชวงศ์ที่สิบหกของแมนิโธประกอบด้วยผู้ปกครองระดับรองในบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ ซึ่งเรียกว่า "ฮิกซอสระดับล่าง" และรับใช้ฟาโรห์ผู้ยิ่งใหญ่ของราชวงศ์ที่สิบห้า เช่น ฟาโรห์คยาน และฟาโรห์อะโพฟิส

สำหรับมันเฟรด บีตักแล้ว จำนวนหลักฐานที่กล่าวถึงฟาโรห์เชชิที่มีอยู่มากบ่งชี้ว่าเขาน่าจะเป็นผู้ปกครองชาวฮิกซอสที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม การจัดให้ฟาโรห์เชชิอยู่ในราชวงศ์ที่สิบห้าอาจยังไม่แน่ชัดอยู่ดี เนื่องจากไม่มีอนุสรณ์สถานใดที่สามารถระบุว่าเป็นของพระองค์ได้เลย ดังนั้น บีตักจึงสรุปว่าฟาโรห์เชชิควรถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มผู้ปกครองเชื้อสายเซมิติกตะวันตก ซึ่งดำรงอยู่ร่วมกับราชวงศ์ที่สิบห้า อาจในฐานะเจ้าประเทศราชหรือเจ้าประเทศราชกึ่งอิสระ และบางคนในกลุ่มดังกล่าวยังใช้ตำแหน่งว่า "ฮิกซอส" อีกด้วย

การมีอยู่ของผู้ปกครองชาวฮิกซอสระดับรองในอียิปต์ยังคงเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันอยู่ในปัจจุบัน ไรโฮลต์ได้แสดงให้เห็นว่าข้อความในฉบับย่อของไอกึพติอากาโดยยูเซบิอุส ซึ่งระบุว่าชาวฮิกซอสมีเจ้าประเทศราชนั้น เป็นผลจากความคลาดเคลื่อนของต้นฉบับของแมนิโธ ดังนั้น เขาจึงปฏิเสธข้อสมมติฐานที่ว่าราชวงศ์ที่สิบหกประกอบด้วยเหล่าผู้ปกครอง ซึ่งเป็นเจ้าประเทศราชของชาวฮิกซอส และเสนอแทนว่าราชวงศ์ดังกล่าวเป็นราชวงศ์ของชาวอียิปต์พื้นเมืองที่ปกครองบริเวณเมืองธีบส์อย่างเป็นอิสระ ระหว่างการล่มสลายของราชวงศ์ที่สิบสามและการสถาปนาของราชวงศ์ที่สิบเจ็ด ข้อสรุปเกี่ยวกับราชวงศ์ที่สิบหกดังกล่าวได้รับการยอมรับจากนักวิชาการหลายคน เช่น เบน-ทอร์ เจมส์ ปีเตอร์ อัลเลน ซูซาน อัลเลน เบเกอร์ และเรดฟอร์ด อย่างไรก็ตาม ทั้งเรดฟอร์ด และบีตักเห็นพ้องกันว่า "ในการปกครองของผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบห้านั้น มีเจ้าประเทศราชจำนวนหนึ่งในปาเลสไตน์ตอนใต้และชายฝั่ง ในอียิปต์กลาง และในธีบส์อย่างไม่ต้องสงสัย … ซึ่งเป็นระบบการเมืองแบบเดียวกับของชาวฮิกซอส และเป็นลักษณะทั่วไปของอาณาจักรอะโมไรต์ในซีเรียและนครรัฐในปาเลสไตน์"

### ฟาโรห์จากราชวงศ์ที่สิบสี่แห่งอียิปต์

ไรโฮลต์ และเบเกอร์ ปฏิเสธการระบุตัวตนว่าฟาโรห์เชชิเป็นผู้ปกครองในราชวงศ์ที่สิบห้า ไรโฮลต์สังเกตว่าผู้ปกครองชาวฮิกซอสในยุคแรก เช่น ฟาโรห์ซาคีร์-ฮาร์ และฟาโรห์คยาน เป็นที่ทราบกันว่าใช้พระอิสริยยศ "เฮคา คาเซเวต" (Heqa khasewet) ซึ่งหมายถึง "ผู้ปกครองดินแดนต่างชาติ" แต่ฟาโรห์เชชิทรงไม่ได้ใช้พระอิสริยยศดังกล่าว นอกจากนี้ ฟาโรห์คยาน ซึ่งเป็นผู้ปกครองในภายหลังรัชสมัยของฟาโรห์ทั้งสองพระองค์ ยังเพิ่งเริ่มใช้พระนามครองราชย์อย่างผู้ปกครองของอียิปต์ในช่วงครึ่งหลังของรัชสมัย ซึ่งเป็นแนวปฏิบัติที่ฟาโรห์ชาวฮิกซอสพระองค์ถัดมาทรงนำไปใช้ ในทางตรงกันข้าม หากฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์มาอาอิบเร (Maaibre) นั่นย่อมหมายความว่าฟาโรห์เชชิก็ทรงมีพระนามครองราชย์ด้วยเช่นกัน ซึ่งหมายความได้สองทาง คือ พระองค์อาจเป็นผุ้ปกครองชาวฮิกซอสที่ทรงครองราชย์หลังรัชสมัยของฟาโรห์คยาน ซึ่งขัดแย้งกับผู้สืบทอดที่ทราบกันของฟาโรห์คยาน ได้แก่ ฟาโรห์อะโพฟิส และฟาโรห์คามูดิ รวมถึงข้อเท็จจริงที่ว่าฟาโรห์เชชิทรงไม่ได้ใช้พระอิสริยยศ "เฮคา คาเซเวต" หรืออีกทางหนึ่งคือ พระองค์อาจจะเป็นฟาโรห์จากราชวงศ์อื่น

ดังนั้น ไรโฮลต์จึงเสนอความเห็นว่าแท้จริงแล้วฟาโรห์เชชิเป็นผู้ปกครองในราชวงศ์ที่สิบสี่ โดยราชวงศ์ที่สิบสี่เป็นราชวงศ์ที่ฟาโรห์ทรงสืบเชื้อสายมาจากคานาอัน ซึ่งอาจจะทรงปกครองบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ฝั่งตะวันออก ก่อนการสถาปนาราชวงศ์ที่สิบห้าของชาวฮิกซอส นักไอยคุปต์วิทยาหลายคนยอมรับการมีอยู่ของราชวงศ์ที่สิบสี่ จากหลักฐานทางโบราณคดี และจากข้อเท็จจริงที่ว่ามีการบันทึกพระนามของฟาโรห์จำนวนประมาณ 50 พระองค์ในบันทึกพระนามแห่งตูรินระหว่างพระนามของผู้ปกครองจากราชวงศ์ที่สิบสามและผู้ปกครองชาวฮิกซอส ซึ่งเข้ามาเรืองอำนาจในภายหลัง อย่างไรก็ตาม เรดฟอร์ดเสนอความเห็นว่าฟาโรห์ทั้ง 50 พระองค์นั้นเป็นเพียงลำดับพงศาวลีของผู้ปกครองชาวฮิกซอส และราชวงศ์ที่สิบสี่อาจไม่มีอยู่จริง

จากการจัดลำดับตราประทับสคารับในยุคสมัยระหว่างกลางที่สองที่มีอยู่ในปี ค.ศ. 1900 จอร์จ วิลลอห์บี เฟรเซอร์ สามารถกำหนดช่วงเวลาการครองราชย์ของฟาโรห์เชชิให้อยู่ใน "ราชวงศ์ที่ดำรงอยู่ในระยะเวลาสั้น ๆ ก่อนการรุกรานของชาวฮิกซอส" ต่อมา ไรโฮลต์ก็ได้ผลสรุปที่คล้าย ๆ กันจากการจัดลำดับของเขาเอง โดยจัดให้รัชสมัยของฟาโรห์เชชิไว้ก่อนหน้าของรัชสมัยของฟาโรห์ยาคุบ-ฮาร์ และฟาโรห์ชาวฮิกซอสผู้ยิ่งใหญ่ เช่น ฟาโรห์คยาน และฟาโรห์อะโพฟิส และหลังรัชสมัยของฟาโรห์ยากบิม เซคาเอนเร ฟาโรห์ยาอัมมู นุบวอซอร์เร ฟาโรห์กาเรห์ คาวอเซอร์เร และ ฟาโรห์อัมมู อาโฮเทปเร รอล์ฟ เคราส์ ก็ได้ข้อสรุปเดียวกัน เนื่องจากฟาโรห์พระองค์แรกของราชวงศ์ที่สิบสี่ที่ปรากฏในบันทึกพระนามแห่งตูริน คือ ฟาโรห์เนเฮซี ซึ่งปรากฏหลักฐานการปกครองในบริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ และในบันทึกพระนามยังมีพื้นที่ว่างของผู้ปกครองก่อนหน้าพระนามของฟาโรห์เนเฮซีเพียงหนึ่งพระองค์ ไรโฮลต์จึงสรุปว่าเอกสารต้นฉบับที่ใช้คัดลอกบันทึกพระนามดังกล่าวมีช่องว่างก่อนหน้าพระนามของฟาโรห์เนเฮซี ช่องว่างดังกล่าวถูกระบุว่า wsf ในบันทึกพระนาม และอาจรวมไปถึงฟาโรห์อีกหลายหลายพระองค์ ดังนั้น ไรโฮลต์จึงไม่เห็นปัญหาใดในการที่จะจัดให้ฟาโรห์เชชิทรงสืบราชบัลลังก์ต่อจากฟาโรห์อัมมู อาโฮเทปเร และทรงครองราชย์ก่อนหน้ารัชสมัยของฟาโรห์เนเฮซีโดยตรง

## ช่วงเวลาการครองราชย์

### กลางศตวรรษที่ 18 ก่อนคริสตกาล
ไรโฮลต์ได้กำหนดช่วงเวลาการครองราชย์ของฟาโรห์เชชิไว้ในช่วงกลางศตวรรษที่ 18 ก่อนคริสตกาล โดยข้อสนับสนุนหลักของเขาคือการพบตราประทับของฟาโรห์เชชิ รวมถึงของฟาโรห์สองพระองค์จากช่วงกลางสมัยราชวงศ์ที่สิบสาม ได้แก่ ฟาโรห์เซเคมเรคูทาวี คาบาว และฟาโรห์ดเจดเคเพเรวที่ป้อมปราการของอียิปต์ที่อูโรนาร์ตีในนิวเบีย ป้อมแห่งนี้ถูกทิ้งร้างในช่วงเวลาหนึ่งของราชวงศ์ที่สิบสาม ซึ่งไรโฮลต์ระบุว่าเกิดขึ้นในรัชสมัยของฟาโรห์ดเจดเคเพเรว เนื่องจากไม่ปรากฏตราประทับของฟาโรห์พระองค์ถัดมา ดังนั้น เขาจึงเสนอว่าฟาโรห์เชชิทรงครองราชย์ประมาณ 1745–1705 ปีก่อนคริสตกาล และทรงมีพระชนม์ชีพร่วมสมัยกับฟาโรห์คาบาวและฟาโรห์ดเจดเคเพเรว

ข้อสมมติฐานของไรโฮลต์เกี่ยวกับฟาโรห์เชชิเกี่ยวข้องกับการที่เขากำหนดช่วงเวลาการสถาปนาราชวงศ์ที่สิบสี่อยู่ราว 1805 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งเร็วกว่าที่นักไอยคุปต์วิทยาส่วนใหญ่ยอมรับมากกว่า 90 ปี นักวิชาการเหล่านั้นเสนอความเห็นแทนว่าราชวงศ์ที่สิบสี่ได้รับการสถาปนาขึ้นในช่วงสองทศวรรษของรัชสมัยของฟาโรห์เมอร์เนเฟอร์เร อัยย์ ซึ่งมีการลงช่วงเวลาอยู่ระหว่าง 1700 ถึง 1660 ปีก่อนคริสตกาล โดยขึ้นอยู่กับนักวิชาการ ฟาโรห์อายเป็นฟาโรห์พระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ที่สิบสามที่ปรากฏหลักฐานในอียิปต์ล่าง ดังนั้น นักวิชาการส่วนใหญ่จึงเห็นว่าพระองค์ทรงทิ้งเมืองอิทจ์ทาวี ซึ่งเป็นหลวงของอียิปต์ตั้งแต่รัชสมัยของฟาโรห์อเมนเอมฮัตที่ 1 (เมื่อราว 1980 ปีก่อนคริสตกาล) และย้ายเมืองหลวงไปยังเมืองธีบส์ เนื่องจากสูญเสียการควบคุมพื้นที่สามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ให้แก่ราชวงศ์ที่สิบสี่

### กลางถึงปลายศตวรรษที่ 17 ก่อนคริสตกาล
ฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์ซาลิทิส ผู้ทรงสถาปนาราชวงศ์ที่สิบห้า ตามคำบอกเล่าของแมนิโธ พระองค๋ก็จะทรงมีพระชนม์ชีพอยู่เมื่อราว 1650 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่นักไอยคุปต์วิทยาส่วนใหญ่ รวมถึงไรโฮลต์ เห็นพ้องว่าเป็นเวลาที่ชาวฮิกซอสเข้ามาในอียิปต์ แต่หากฟาโรห์เชชิทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ในช่วงครึ่งหลังของสมัยราชวงศ์ที่สิบห้าระหว่างรัชสมัยของฟาโรห์คยานและฟาโรห์อะโพฟิส ตามที่เบน-ทอร์และวอร์ดเสนอความเห็นไว้ ฟาโรห์เชชิก็จะทรงครองราชย์เมื่อราว 1600 ปีก่อนคริสตกาล

### ระยะเวลาการครองราชย์
นักไอยคุปต์วิทยาที่ระบุตัวตนให้ฟาโรห์เชชิเป็นบุคคลเดียวกับฟาโรห์ซาลิทิส อ้างอิงจากงานเขียนของโยเซฟุส, เซ็กสตุส จูลิอุส แอฟริคานุส และยูเซบิอุส ซึ่งเขียนไว้ว่าแมนิโธได้บันทึกว่าฟาโรห์ซาลิทิสทรงครองราชย์เป็นระยะเวลา 19 ปีในไอกึพติอากา ในทางตรงกันข้าม ไรโฮลต์ใช้วิธีทางสถิติและประเมินว่าระยะเวลาการครองราชย์ของฟาโรห์เชชิอยู่ระหว่าง 20 ถึง 53 ปี วิธีการดังกล่าวคือการเปรียบเทียบจำนวนตราประทับของฟาโรห์ยากบิม เซคาเอนเร ฟาโรห์ยาอัมมู นุบวอเซอร์เร ฟาโรห์กาเรห์ คาวอเซอร์เร และฟาโรห์อัมมู อาโฮเทปเร กับของฟาโรห์เชชิ โดยเมื่อทราบว่าฟาโรห์สี่พระองค์แรกครองราชย์อย่างน้อย 30 ปี และทิ้งตราประทับไว้ประมาณ 7.5–20 ชิ้นต่อปี จึงสามารถคำนวณได้ว่าตราประทับสคารับของฟาโรห์เชชิที่มีเกือบ 400 ชิ้น สอดคล้องกับระยะเวลาการครองราชย์ประมาณ 20–53 ปี ซึ่งไรโฮลต์สรุปว่าอยู่ที่ราว 40 ปี

## พระมเหสีและพระราชโอรส
ไรโฮลต์เสนอว่าฟาโรห์เชชิทรงมีพระมเหสีอย่างน้อยสองพระองค์ ได้แก่ พระนางทาติ ซึ่งเป็นพระราชมารดาของผู้สืบทอดพระราชบัลลังก์ของพระองค์ คือ ฟาโรห์เนเฮซี และพระมเหสีที่ไม่ทราบพระนามอีกพระองค์หนึ่ง ซึ่งเป็นพระมารดาของเจ้าชายอิปคู ไรโฮลต์ได้ข้อสรุปดังกล่าวจากการสังเกตว่าตราประทับสคารับของพระนางทาติและเจ้าชายอิปคูและฟาโรห์เนเฮซีมีลักษณะทางศิลปะที่พบเช่นเดียวกับของฟาโรห์เชชิ จึงน่าจะเป็นบุคคลที่มีชีวติในช่วงเวลาเดียวกัน นอกจากนี้ พระนาม "ทาติ" ยังปรากฏเป็นชื่อของสตรีชาวนิวเบียในจารึกคำสาป ซึ่งอาจอธิบายพระนาม "เนเฮซี" ที่มีความหมายว่า "ชาวนิวเบีย" ได้ สำหรับไรโฮลต์แล้ว แรงจูงใจของฟาโรห์เชชิในการอภิเษกกับเจ้าหญิงจากอาณาจักรคูชก็เพื่อสร้างพันธมิตรกับชาวนิวเบีย ข้อสมมติฐานของไรโฮลต์เกี่ยวกับเนเฮซีอาจได้รับการสนับสนุนจากตราสการับหลายชิ้นที่ให้ตำแหน่งแก่เนเฮซีว่า “พระโอรสของกษัตริย์” และ “พระโอรสองค์ใหญ่ของกษัตริย์” ซึ่งบ่งชี้ว่าพระบิดาของเขาก็เป็นกษัตริย์เช่นกัน นอกจากนี้ ทั้งเนเฮซีและอิปคูยังใช้ตำแหน่ง “พระโอรสแห่งรา ผู้เป็นโอรสของกษัตริย์” ซึ่งเป็นการรวมกันของตำแหน่ง “โอรสแห่งรา” และ “โอรสของกษัตริย์” อาจบ่งชี้ว่าพวกเขาถูกแต่งตั้งให้เป็นผู้ครองราชย์ร่วมในฐานะรองโดยเชชิ

ข้อสรุปเหล่านี้ได้รับการเห็นพ้องจากเบเกอร์ แต่ถูกปฏิเสธโดยเบน-ทอร์ ซึ่งโต้แย้งว่าไม่เพียงแต่ฟาโรห์เนเฮซีจะทรงครองราชย์ก่อนฟาโรห์เชชิเท่านั้น แต่เนเฮซีที่ถูกเรียกว่าเป็น "พระราชโอรสแห่งกษัตริย์" ยังเป็นเจ้าชายฮิกซอสในภายหลังอีกด้วย ในปี ค.ศ. 2005 มีการค้นพบจารึกหินของฟาโรห์เนเฮซีในเมืองป้อมปราการทจารู ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของ "เส้นทางแห่งฮอรัส" (Way of Horus) เส้นทางดังกล่าวเป็นเส้นทางสายหลักที่เชื่อมอียิปต์ออกไปยังคานาอัน จารึกดังกล่าวแสดงภาพของ "พระราชโอรสแห่งกษัตริย์ เนเฮซี" ทรงกำลังถวายน้ำมันแด่เทพบาเนบดเจเดต และยังมีจารึกกล่าวถึง "พระขนิษฐาแห่งกษัตริย์ ทานี" อีกด้วย โดยสตรีที่ใช้ชื่อและตำแหน่งดังกล่าวเป็นที่รู้จักจากแหล่งข้อมูลอื่นในช่วงรัชสมัยของฟาโรห์อะโพฟิสเมื่อราว 1570 ปีก่อนคริสตกาล สิ่งนี้ชี้ให้เห็นว่า "พระราชโอรสแห่งกษัตริย์ เนเฮซี" ที่ปรากฏบนจารึกหินนั้นทรงมีพระชนม์ชีพอยู่ราว 1570 ปีก่อนคริสตกาลเช่นกัน ซึ่งช้ากว่าช่วงเวลาที่คาดว่าฟาโรห์เนเฮซีมรงมีพระชนม์ชีพอยู่มากกว่า 100 ปี ข้อสันนิษฐานดังกล่าวยังได้รับการสนับสนุนจากข้อสังเกตของเบน-ทอร์ที่ว่าตราประทับสคารับที่กล่าวถึง "พระราชโอรสแห่งกษัตริย์ เนเฮซี" มีรูปแบบแตกต่างจากตราประทับที่กล่าวถึงฟาโรห์เนเฮซีในฐานะฟาโรห์ ในกรณีดังกล่าว "พระราชโอรสแห่งกษัตริย์ เนเฮซี" จึงน่าจะเป็นเจ้าชายฮิกซอสอีกพระองค์หนึ่งที่ที่ไม่ใช่บุคคลเดียวกันกับฟาโรห์เนเฮซีที่เป็นที่รู้จักมากกว่า

## เชิงอรรถ อ้างอิง และบรรณานุกรม

### เชิงอรรถ

### อ้างอิง

### บรรณานุกรม
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์ที่สิบสี่
หมวดหมู่:ฟาโรห์ยุคราชวงศ์ที่สิบห้า