กิ้งก่ามอนิเตอร์

**กิ้งก่ามอนิเตอร์** () เป็นสกุลของสัตว์เลื้อยคลานในอันดับกิ้งก่าและงู (Squamata) สกุลหนึ่ง ในวงศ์เหี้ย (Varanidae) ในวงศ์ย่อย Varaninae โดยใช้ชื่อสกุลว่า *Varanus* (/วา-รา-นัส/) ซึ่งคำ ๆ นี้มีที่มาจากภาษาอาหรับคำว่า "วารัล" (ورل) ซึ่งแปลงเป็นภาษาอังกฤษได้หมายถึง "เหี้ย" หรือ "ตะกวด"

จัดเป็นเพียงสกุลเดียวในวงศ์นี้ที่ยังสืบทอดเผ่าพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน เนื่องจากสกุลอื่น ๆ ได้สูญพันธุ์ไปหมดแล้ว โดยกำเนิดมาตั้งแต่ยุคครีเตเชียสมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสัตว์เลื้อยคลานยุคก่อนประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่อย่างโมซาซอร์และงู มีลักษณะโดยรวมคือ กระดูกพอเทอรีกอยด์ไม่มีฟัน มีกระดูกอยู่ในถุงอัณฑะ และมีตาที่สาม

มีขนาดความยาวแตกต่างหลากหลายกันไป ตั้งแต่มีความยาวเพียง 12 เซนติเมตร คือ ตะกวดหางสั้น (*V. brevicauda*) ที่พบในพื้นที่ทะเลทรายของประเทศออสเตรเลีย และใหญ่ที่สุด คือ มังกรโคโมโด (*V. komodoensis*) ที่พบได้เฉพาะหมู่เกาะโคโมโด ในประเทศอินโดนีเซียเท่านั้น ที่มีความยาวได้ถึง 3.1 เมตร และจัดเป็นชนิดที่ใหญ่ที่สุดของวงศ์นี้และอันดับกิ้งก่าและงู โดยชนิดที่มีขนาดใหญ่ที่สุด คือ เมกะลาเนีย (*V. priscus*) ที่มีความยาวถึง 6 เมตร แต่ได้สูญพันธุ์ไปแล้ว ปัจจุบันพบได้เป็นซากดึกดำบรรพ์ที่ออสเตรเลีย

มีส่วนหัวเรียวยาว คอยาว ลำตัวยาวและหางเรียวยาว ส่วนใหญ่อาศัยบนพื้นดิน แต่มีบางชนิดมีพฤติกรรมที่อาศัยอยู่บนต้นไม้มากกว่า หลายชนิดดำรงชีวิตแบบสะเทินน้ำสะเทินบกและมีหางแบนข้างมากสำหรับใช้ในการว่ายน้ำ ส่วนมากเป็นสัตว์หากินในเวลากลางวัน เป็นสัตว์กินเนื้อที่ล่าเหยื่อด้วยฟันที่ยาวโค้งแหลมคมและมีขากรรไกรแข็งแรง กินอาหารได้หลากหลายทั้งสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและสัตว์มีกระดูกสันหลัง รวมถึงซากสัตว์ด้วย โดยในทางชีววิทยาจัดเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญเนื่องเป็นผู้สิ่งปฏิกูล กำจัดซากสิ่งแวดล้อม กิ้งก่ามอนิเตอร์ทุกชนิดสืบพันธุ์ด้วยการวางไข่

พบกระจายพันธุ์ในภูมิภาคเขตร้อนและกึ่งเขตร้อน ทั้งซับสะฮารา, จีน, เอเชีย และคาบสมุทรอินโดออสเตรเลียนไปจนถึงออสเตรเลีย

## การจำแนก
[thumb|[ตะกวด หรือ แลน (*V. bengalensis*) เป็นหนึ่งใน 4 ชนิดที่พบได้ในประเทศไทย]]
[thumb|[ตุ๊ดตู่ (*V. dumerilii*) เป็นชนิดที่เล็กที่สุดที่พบได้ในประเทศไทย]]
[thumb|[เหี้ย (*V. salvator*) เป็นชนิดที่พบได้ในประเทศไทย และเป็นชนิดที่พบได้หลากหลายที่สุด]]
ปัจจุบันจำแนกออกได้ประมาณ 78 ชนิด โดยแบ่งออกเป็นหลายสกุลย่อยรวมถึงหลายชนิดย่อย โดยในประเทศไทยพบ 4 ชนิด

:† หมายถึงชนิดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว

สกุลย่อย ***Empagusia***:
**[[ตะกวด|V. bengalensis]]*, ตะกวด หรือ แลน (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย)
***V. b. bengalensis*, ตะกวดเหนือ
***[[Clouded monitor|V. b. nebulosus]]* หรือ *E. nebulosus*, ตะกวดใต้ หรือ ตะกวดลายเมฆ
**[[Varanus dumerilii|V. dumerilii]]*, ตุ๊ดตู่ (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย)
**[[แลนดอน|V. flavescens]]*, ตะกวดเหลือง หรือ แลนดอน (เป็นชนิดที่พบในภูมิภาคเอเชียใต้ และเคยมีรายงานพบในประเทศไทยด้วย)
**[[Varanus rudicollis|V. rudicollis]]*, เห่าช้าง

สกุลย่อย ***Euprepiosaurus***:

**[[Varanus beccarii|V. beccarii]]*, ตะกวดต้นไม้สีดำ
**[[Varanus boehmei|V. boehmei]]*,  ตะกวดต้นไม้จุดสีทอง
**[[Varanus bogerti|V. bogerti]]*,  ตะกวดต้นไม้โบเกิร์ต
**[[Varanus caerulivirens|V. caerulivirens]]*, ตะกวดเทอร์ควอยส์
**[[Varanus cerambonensis|V. cerambonensis]]*,  ตะกวดเซรัม
**[[Varanus doreanus|V. doreanus]]*,  ตะกวดหางสีน้ำเงิน
**[[Varanus finschi|V. finschi]]*,  ตะกวดฟินช์
**[[Varanus indicus|V. indicus]]*, ตะกวดป่าชายเลน
**[[Varanus jobiensis|V. jobiensis]]*
**[[Varanus juxtindicus|V. juxtindicus]]*
**[[Varanus keithhornei|V. keithhornei]]*
**[[Varanus kordensis|V. kordensis]]*
**[[Varanus macraei|V. macraei]]*,  ตะกวดต้นไม้จุดสีน้ำเงิน
**[[Varanus melinus|V. melinus]]*,  ตะกวดควินซ์
**[[Varanus lirungensis|V. lirungensis]]*,  ตะกวดป่าชายเลนทาเลอด์
**[[Varanus obor|V. obor]]*, ตะกวดซาโก
**[[Varanus prasinus|V. prasinus]]*, ตะกวดต้นไม้สีมรกต
**[[Varanus rainerguentheri|V. rainerguentheri]]*  ตะกวดกันเธอร์ไรเนอร์
**[[Varanus reisingeri|V. reisingeri]]*,  ตะกวดต้นไม้ไรซิงเกอร์
**[[Varanus telenesetes|V. telenesetes]]*, ตะกวดต้นไม้รัสเซลล์
**[[Varanus yuwonoi|V. yuwonoi]]*, ตะกวดต้นไม้สามสี
**[[Varanus zugorum|V. zugorum]]*, ตะกวดต้นไม้สีเงิน

สกุลย่อย ***Odatria***:
**[[Varanus acanthurus|V. acanthurus]]*, ตะกวดหางสัน
***V. a. acanthurus*
***V. a. brachyurus*
***V. a. insulanicus*, ตะกวดหางสันเกาะ
**[[Varanus auffenbergi|V. auffenbergi]]*, ตะกวดนกยูง
**[[Varanus baritji|V. baritji]]*, ตะกวดแคระขาว
**[[Varanus brevicauda|V. brevicauda]]*, ตะกวดหางสั้น หรือ ตะกวดแคระ
**[[Varanus bushi|V. bushi]]*, ตะกวดบุช
**[[Varanus caudolineatus|V. caudolineatus]]*, ตะกวดหางแถบ
**[[Varanus eremius|V. eremius]]*, ตะกวดทะเลทรายแคระ
**[[Varanus gilleni|V. gilleni]]*,  ตะกวดแคระมูลกา
**[[Varanus glauerti|V. glauerti]]*,  ตะกวดหินคิมเบอร์ลีย์
**[[Varanus glebopalma|V. glebopalma]]*, ตะกวดสนธยา
**[[Varanus hamersleyensis|V. hamersleyensis]]*
**[[Varanus kingorum|V. kingorum]]*
**[[Varanus mitchelli|V. mitchelli]]*
**[[Varanus pilbarensis|V. pilbarensis]]*
**[[Varanus primoridus|V. primordius]]*
**[[Varanus scalaris|V. scalaris]]*
**[[Varanus semiremex|V. semiremex]]*
**[[Varanus similis|V. similis]]*, ตะกวดต้นไม้จุด
**[[Varanus sparnus|V. sparnus]]*
**[[Varanus storri|V. storri]]*
***V. s. storri*
***V. s. ocreatus*
**[[Varanus timorensis|V. timorensis]]*, ตะกวดติมอร์
**[[Varanus tristis|V. tristis]]*, ตะกวดหัวดำ
***V. t. orientalis*

สกุลย่อย ***Papusaurus***:
**[[Crocodile Monitor|V. salvadorii]]*, ตะกวดจระเข้

สกุลย่อย ***Philippinosaurus***:
**[[Varanus bitatawa|V. bitatawa]]*, ตะกวดบิตาตาวา
**[[Panay monitor|V. mabitang]]*
**[[Gray's monitor|V. olivaceus]]*, ตะกวดสีเทา

สกุลย่อย ***Polydaedalus***:
**[[Varanus albigularis|V. albigularis]]*, ตะกวดคอขาว
***[[Varanus albigularis albigularis|V. a. albigularis]]*
***[[Varanus albigularis angolensis|V. a. angolensis]]*
***V. a. microstictus*
**[[Varanus exanthematicus|V. exanthematicus]]*
**[[Varanus niloticus|V. niloticus]]*, ตะกวดแม่น้ำไนล์
**[[Varanus ornatus|V. ornatus]]*, ตะกวดออเนต
**[[Varanus yemenensis|V. yemenensis]]*, ตะกวดเยเมน

สกุลย่อย ***Psammosaurus***:
*†*[[Varanus darevskii|V. darevskii]]* (สูญพันธุ์)
**[[Desert Monitor|V. griseus]]*, ตะกวดทะเลทราย
***V. g. griseus*
***V. g. caspius*
***V. g. koniecznyi*
**[[Nesterov's Monitor|V. nesterovi]]*

สกุลย่อย ***Soterosaurus***:
**[[Varanus cumingi|V. cumingi]]*, เหี้ยหัวเหลือง
**[[Varanus samarensis|V. samarensis]]*
**[[Marbled Water Monitor|V. marmoratus]]*, เหี้ยฟิลิปปินส์
**[[Varanus nuchalis|V. nuchalis]]*, เหี้ยหัวขาว หรือ เหี้ยเกล็ดใหญ่
**[[Varanus palawanensis|V. palawanensis]]* เหี้ยปาลาวัน
**[[Varanus rasmusseni|V. rasmusseni]]* 
**[[Varanus salvator|V. salvator]]*, เหี้ย (เป็นชนิดที่พบในประเทศไทย และเป็นชนิดที่พบได้หลากหลายที่สุด)
***V. s. salvator*, เหี้ยศรีลังกา
***V. s. andamanensis*, เหี้ยอันดามัน
***V. s. bivittatus*, เหี้ยชวา หรือ เหี้ยสองแถบ
***[[Varanus salvator macromaculatus|V. s. macromaculatus]]*, เหี้ยดำ หรือ มังกรดำ
***V. s. ziegleri*,  เหี้ยซิกเลอร์
**[[Varanus togianus|V. togianus]]*
**[[Varanus dalubhasa|V. dalubhasa]]* 
**[[Varanus bangonorum|V. bangonorum]]*, เหี้ยมินโดโร

สกุลย่อย †***Varaneades***:
*†*[[Varanus amnhophilis|V. amnhophilis]]*

สกุลย่อย ***Varanus***:
**[[Perentie|V. giganteus]]*, พาเรนทิน
**[[Sand Goanna|V. gouldii]]*, ตะกวดทราย
**[[Varanus komodoensis|V. komodoensis]]*, มังกรโคโมโด
**[[Mertens' Water Monitor|V. mertensi]]*
**[[Argus monitor|V. panoptes]]*
***V. p. panoptes*
***V. p. horni*
** *V. p. rubidus*, ตะกวดจุดเหลือง
*†*[[Megalania|V. priscus]]*, เมกะลาเนีย (สูญพันธุ์)
**[[Varanus rosenbergi|V. rosenbergi]]*, ตะกวดโรเซนเบิร์ก
**[[Varanus spenceri|V. spenceri]]*, ตะกวดสเปนเซอร์
**[[Lace Monitor|V. varius]]*

ชนิดที่ยังไม่ได้จัดลำดับ:
**[[Varanus spinulosus|V. spinulosus]]*, ตะกวดหางหนามเกาะโซโลมอน

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:วงศ์เหี้ย
หมวดหมู่:สัตว์กินซาก