ซัมบัล

**ซัมบัล** (อินโดนีเซียและ ส่วนมลายูถิ่นสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เรียก ซามา) เป็นอาหารที่ปรุงจากพริก มีลักษณะคล้ายน้ำพริกในอาหารไทย เป็นที่นิยมในประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และภาคใต้ของฟิลิปปินส์ และศรีลังกา รวมทั้งในเนเธอร์แลนด์และซูรินามซึ่งได้รับอิทธิพลจากอาหารชวา ทำได้ทั้งจากพริกขี้หนูและพริกอื่น ๆ บางชนิดมีรสเผ็ดมาก ซัมบัลเป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากคำในภาษาชวาว่า *ซัมเบ็ล* ซึ่งยืมมาใช้ในภาษามาเลเซียและภาษาอินโดนีเซีย

## ชนิดของพริกที่ใช้
thumb|พริกสดที่เป็นส่วนประกอบหลักของซัมบัล
พริกที่ใช้ปรุงซัมบัลมีหลากหลายชนิด ได้แก่
* อัดยูมาหรือฮาบาเนโร เป็นพริกสีเหลือง เผ็ดมาก
* พริกจาเยนเน เป็นพริกสีแดง 
* พริกมาดามฌาแน็ต พริกเม็ดยาว สีเหลืองหรือเขียวอ่อน 
* พริกตานก พริกเม็ดเล็ก สีแดงหรือเขียว เป็นพริกที่เผ็ดมาก ในภาษาชวา เรียก จาเบราวิต
* พริกขี้หนู มีสีเขียวและสีแดง สีเขียวรสเผ็ดกว่า 
* พริกจาเบตาลีวัง ลักษณะคล้ายพริกขี้หนูแต่เผ็ดกว่า

## ซัมบัลแบบอินโดนีเซีย
thumb|การบดซัมบัลในครกหิน
[thumb|[ปลาเค็มที่ใช้ปรุงซัมบัล]]
มีซัมบัลที่หลากหลายในอินโดนีเซียมากกว่า 300ชนิด ต่อไปนี้ เป็นตัวอย่างของซัมบัลที่มีชื่อเสียงได้แก่
* *ซัมบัลเตอราซี* เป็นซัมบัลพื้นฐานของอินโดนีเซีย เตอราซีเป็นกะปิพื้นบ้านของอินโดนีเซีย ใกล้เคียงกับเบอลาจันของมาเลเซียแต่กลิ่นแรงกว่า ใส่พริกแดงหรือเขียว น้ำตาล เกลือ น้ำมะนาว หรือใส่มะเขือเทศบดแทนน้ำมะนาวได้ นิยมรับประทานดิบ
* *ซัมบัลอาซัม* เป็นซัมบัลที่คล้ายกับซัมบัลเตอราซี แต่เติมน้ำมะขามเปียก
* *ซัมบัลกันดาเรีย* เป็นซัมบัลที่คล้ายกับซัมบัลเตอราซี แต่เพิ่มผลมะปรางลงไป
* *ซัมบัลลาโดมูโด* เป็นซัมบัลสีเขียวของชาวมีนังกาเบา บางครั้งเรียกซัมบัลอีโจ ในปาดัง สุมาตราตะวันตก ซัมบัลนี้มีสีเขียวล้วนโดยใช้มะเขือเทศเขียว พริกสีเขียว หัวหอม นำไปผัด
* *ซัมบัลอันดาลีมัน* มีลักษณะเช่นเดียวกับซัมบัลลาโด มูโด แต่เพิ่มพริกอันดาลีมันซึ่งเป็นพริกในกลุ่มพริกเสฉวน
* *ซัมบัลบาจะก์* ประกอบด้วยพริกทอด กระเทียม กะปิ ถั่ว และอื่น ๆ รสจัดกว่าซัมบัลอาซัม
* *ซัมบัลบาลาโด* เป็นซัมบัลแบบมีนังกาเบา โดยนำพริกสีเขียวไปปั่นกับกระเทียม หัวหอม มะเขือเทศแดงหรือเขียว เกลือ และน้ำมะนาว
* *ซัมบัลดาบู-ดาบู* คล้ายกับซอสซัลซาของเม็กซิโก ต้นกำเนิดอยู่ที่มานาโด ประกอบด้วยมะเขือเทศสับหยาบ มะนาว หัวหอม พริกตานกสับ โหระพา น้ำมันพืช เกลือ
* *ซัมบัลดูเรียน* หรือ *ซัมบัลเติมโปโยะก์* ปรุงจากทุเรียนหมักที่ชื่อเติมโปโยะก์ การหมักใช้เวลา 3-5 วัน อาจจะผสมพริกกับเติมโปโยะก์ หรือแยกกันแล้วเติมเพิ่มตามความชอบของแต่ละคน มี 2 แบบคือแบบดิบและแบบสุก แบบสุกจะนำพริก หัวหอม และตะไคร้ไปผัดกับปลาร้า เติมโปโยะก์ และใบขมิ้น อาจเติมยอดมันสำปะหลังถ้าชอบ ซัมบัลแบบนี้ที่มีรสหวาน เปรี้ยว เผ็ดจะพบได้ในกาลีมันตันและสุมาตราโดยเฉพาะปาเล็มบังและเบิงกูลู

* *ซัมบัลตูมิซ* เป็นการนำพริกไปผัดกับกะปิกุ้งหรือเบอลาจัน ใส่หอมใหญ่ กระเทียม น้ำมะขามเปียก โดยตูมิซแปลว่าผัด อาจจะใส่เครื่องปรุงอื่นให้เกิดความหลากหลายเช่น ซัมบัลกังกง (ใส่ผักบุ้ง) ซัมบัลกูมี (ใส่หมึก) และซัมบัลเตอลูร์ (ใส่ไข่)
* *ซัมบัลโตมัต* คล้ายซัมบัลตูมิซแต่เพิ่มมะเขือเทศบดและน้ำตาล นิยมนำมะเขือเทศไปผัดกับเครื่องปรุงอื่น ๆ แล้วชิมรส รสชาติโดยทั่วไปเผ็ดและหวาน รสชาติดีขึ้นถ้ากินกับผักสด
* *ซัมบัลกาลาซัน* หรือ *ซัมบัลชวา* ลักษณะคล้ายซัมบัลตูมิซ โดยนำไปผัด ใส่น้ำตาลมะพร้าว ทำให้มีสีน้ำตาลเข้ม ใส่มะเขือเทศ พริก รสชาติหวานนำ เผ็ดตาม
* *ซัมบัลกาจัง* เป็นส่วนผสมของกระเทียม หัวหอม น้ำตาล เกลือ ถั่วลิสงบดหยาบ และน้ำ รับประทานกับนาซิอูดัก ข้าวเหนียว แบบง่าย ใส่เฉพาะพริกตานก ถั่วลิสงและน้ำ
* *ซัมบัลเกอจัปมานิซ* ใส่ซีอิ๊วหวาน พริก มะเขือเทศ หัวหอมและมะนาว รสชาติออกหวาน
* *ซัมบัลมาตะฮ์* เป็นซัมบัลที่ปรุงจากหัวหอมดิบและตะไคร้ ใส่เตอราซี พริก น้ำมะนาว มีต้นกำเนิดในบาหลี 
* *ซัมบัลอูเละก์* เป็นซัมบัลสีแดงสด ใส่เกลือ หรือน้ำมะนาว เครื่องปรุงประกอบด้วยใบมะกรูด พริก พริกไทย หัวหอม ถั่วลิสง และอื่น อูเละก์หมายถึงครกหิน 
* *ซัมบัลเตอรีลาโด* เป็นอาหารท้องถิ่นของปาดัง สุมาตราตะวันตก ประกอบด้วยพริก มะเขือเทศ ใส่ปลาหมักกับเกลือที่เรียกเตอรี นำไปผัด มีลักษณะคล้ายซัมบัลปลาในมาเลเซีย
* *ซัมบัลเปอไต* เป็นส่วนผสมของพริก กระเทียม หัวหอมและสะตอ
* *ซัมบัลเปอติซ* ใส่พริก กะปิ ถั่วลิสง กล้วยดิบ พบมากทางชวาตะวันออก
* *ซัมบัลเปินจิต* เป็นซัมบัลเตอราซีที่เพิ่มมะม่วงดิบ นิยมกินกับอาหารทะเล
* *ซัมบัลเปลจิง* เป็นซัมบัลที่มาจากเกาะลอมบอก ใช้พริกขี้หนูหลายชนิด ใส่เลิงกาเร ที่เป็นกะปิแบบของลอมบอก มะเขือเทศ เกลือ และน้ำมะนาว
* *ซัมบัลรีจารีจา* เป็นซัมบัลแบบเผ็ด มาจากมานาโด ใส่ขิง พริก มะนาว และเครื่องเทศ กินกับเนื้อย่าง
* *ซัมบัลเซอตัน* เป็นซัมบัลที่เผ็ดมาก ใส่พริกมาดามฌาแน็ต เป็นที่นิยมในซูราบายา แปลตรงตัวคือซอสปีศาจ
* *ซัมบัลเตาโจ* เป็นซัมบัลแบบของซูลาเวซี  ใส่เต้าเจี้ยว น้ำมะนาว พริก น้ำตาลมะพร้าวและเกลือ
* *ซัมบัลตาลีวัง* เป็นอาหารท้องถิ่นของตาลีวังซึ่งเป็นหมู่บ้านหนึ่งในมะตะรัม บนเกาะลอมบอก ใส่พริกและกะปิที่เป็นเอกลักษณ์ของลอมบอกใส่กระเทียม แล้วผัดกับน้ำมันพืช

## ซัมบัลแบบมาเลเซีย
thumb|200px|ซัมบัลเบอลาจัน ซัมบัลพื้นฐานของมาเลเซีย
300px|thumb|ซัมบัลเติมโปโยะก์แบบดิบ (ซ้าย) และแบบสุก (ขวา)
ซัมบัลพื้นฐานของมาเลเซียคือ *ซัมบัลเบอลาจัน* โดยนำพริกสดมาบดรวมกับกะปิจากกุ้ง (*เบอลาจัน*) ในครกหิน เติมน้ำตาล และน้ำมะนาว อาจปรุงรสเปรี้ยวด้วยมะเขือเทศบด มะม่วงเปรี้ยว หรือผลไม้ที่มีรสเปรี้ยวอื่น ๆ กินกับแตงกวา ข้าว ถ้าเป็นตำรับของชาวมาเลเซียเชื้อสายจีนจะนำกะปิไปผัดกับพริก ซัมบัลอื่นๆได้แก่ 
* *ซัมบัลเจอรุก์* ทำจากพริกกับมะนาว บางครั้งใช้น้ำตาลและน้ำส้มสายชูแทนมะนาว นิยมกินกับข้าวผัดและก๋วยเตี๋ยว
* *ซัมบัลดากิง/ซูรุนดิงดากิง* เป็นซัมบัลแบบมาเลเซียปรุงจากเนื้อสัตว์และเครื่องเทศ เคี่ยวมากกว่า 4 ชั่วโมงจนเปื่อย
* *ซัมบัลเติมโปยะก์* มีทั้งแบบดิบและแบบสุก แบบดิบนำน้ำพริกมาบดกับปลาร้าแห้งและกินกับทุเรียนหมักหรือ *เติมโปโยะก์* ถ้าเป็นแบบสุกจะนำพริก หัวหอม ตะไคร้มาผัดกับปลาร้า ทุเรียนหมัก ใบขมิ้น กล้วย ยอดมันสำปะหลัง

## อาหารที่ปรุงด้วยซัมบัล
ซัมบัลยังใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารหลายชนิด ซึ่งจะมีคำว่าซัมบัลในชื่ออาหารด้วย เช่น 
* *ซัมบัลโซตง* ใส่ปลาหมึก 
* *ซัมบัลอูดังเกอริง* ใส่กุ้งแห้ง ในปีนังเรียก ซัมบัลแฮบี 
* *ซัมบัลเลิงกง* ใส่ปลาเฮร์ริง 
* *ซัมบัลโกเร็งเตอรีกาจัง* น้ำพริกผัดกับแอนโชวีและถั่วลิสง 
* *ซัมบัลโกเร็งเกอริงเต็มเป* ใส่เต็มเป 
* *ซัมบัลโกเร็งอาตี* ใส่ตับวัว มันฝรั่ง 
* *ซัมบัลโกเร็งอูดัง* ใส่กุ้งสด 
* *ซัมบัลราดีโย* เป็นไข่เจียวใส่กะปิผัด ไม่ใส่ปลาเค็ม เป็นอาหารพื้นบ้านในรัฐซาราวัก 
* *ซัมบัลอีกัน* เป็นอาหารมลายูที่ปรุงจากปลา มีรสเผ็ด เคี่ยวจนเปื่อย มีหลายแบบ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:อาหารประเภทน้ำพริก
หมวดหมู่:อาหารซูรินาม
หมวดหมู่:อาหารบรูไน
หมวดหมู่:อาหารฟิลิปปินส์
หมวดหมู่:อาหารมลายู
หมวดหมู่:อาหารมาเลเซีย
หมวดหมู่:อาหารศรีลังกา
หมวดหมู่:อาหารสิงคโปร์
หมวดหมู่:อาหารอินโดนีเซีย