มะเร็งลำไส้ใหญ่

**มะเร็งลำไส้ใหญ่**
( ตัวย่อ **CRC**)
หรือ **มะเร็งลำไส้**
หรือ **มะเร็งลำไส้ใหญ่และ**
หรือ **มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก**
คือการเกิดมะเร็งที่ลำไส้ใหญ่หรือทวารหนักซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของลำไส้ใหญ่
อาการและสัญญาณอาจรวมถึงเลือดในอุจจาระ การเปลี่ยนแปลงการขับถ่าย น้ำหนักลด ปวดท้อง และอ่อนเพลีย
โรคเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น รูปแบบการดำเนินชีวิตและอายุที่มากขึ้น รวมทั้งโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังและความผิดปกติทางพันธุกรรมด้วย
ปัจจัยเสี่ยงรวมถึงอาหารการกิน โรคอ้วน การสูบบุหรี่ และการขาดการออกกำลังกาย
อาหารที่เพิ่มความเสี่ยง ได้แก่ เนื้อแดง เนื้อแปรรูป และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ปัจจัยเสี่ยงอีกอย่างคือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง () ซึ่งรวมโรคโครห์นและลำไส้อักเสบแบบเป็นแผลเปื่อย ()
ความผิดปกติทางพันธุกรรมที่สามารถก่อโรครวมทั้งภาวะมีติ่งเนื้อเป็นเนื้องอกต่อมจำนวนมากในครอบครัว () 
และมะเร็งไส้ใหญ่แบบไม่มีติ่งเนื้อมากทางกรรมพันธุ์ ()
แต่โรคจากพันธุกรรมเหล่านี้คิดเป็นไม่ถึง 5% ของกรณีทั้งหมด
โดยทั่วไปแล้วลำไส้ใหญ่มักเริ่มจากเนื้องอกที่ไม่ร้ายแรงในรูปแบบของติ่งเนื้อ ซึ่งจะกลายเป็นเมื่อเวลาผ่านไป

มะเร็งลำไส้ใหญ่สามารถวินิจฉัยด้วยการตัดเนื้อเก็บตัวอย่างจากลำไส้ระหว่างการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ส่วนปลายหรือการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ทั้งหมด
จากนั้นก็จะตามด้วยการตรวจดูภาพเพื่อดูว่ามะเร็งได้แพร่กระจายไปแล้วหรือไม่
การตรวจคัดกรองมีประสิทธิภาพในการป้องกันและลดการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่
โดยแนะนำให้เริ่มทำด้วยวิธีใดวิธีหนึ่งระหว่างอายุ 
ก่อนหน้านี้เคยแนะนำให้เริ่มที่อายุ 50ปี แต่ได้เปลี่ยนเป็น 45ปีเนื่องจากมีจำนวนผู้ป่วยมะเร็งลำไส้เพิ่มขึ้น
ระหว่างการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ หากพบติ่งเนื้อขนาดเล็กสามารถตัดออกได้ทันที
หากพบติ่งเนื้อขนาดใหญ่หรือก้อนเนื้อ อาจต้องตัดเนื้อออกตรวจว่าเป็นมะเร็งหรือไม่
ยาแอสไพรินและยาแก้อักเสบชนิดไม่ใช่สเตอรอยด์สามารถลดความเจ็บปวดระหว่างการตัดติ่งเนื้อได้
แต่ไม่แนะนำให้ใช้ยาเช่นนี้โดยทั่วไปเพื่อจุดประสงค์นี้เพราะผลข้างเคียง

การรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่อาจใช้หลายวิธีร่วมกัน เช่น การผ่าตัด การฉายรังสี เคมีบำบัด และการรักษาแบบมุ่งเป้า
ที่ยังจำกัดอยู่ภายในผนังลำไส้ใหญ่อาจสามารถรักษาให้หายได้ด้วยการผ่าตัด
ในขณะที่มะเร็งที่แพร่กระจายไปอย่างกว้างขวางมักไม่สามารถรักษาให้หายได้ 
โดยการดูแลจะเน้นการปรับปรุงคุณภาพชีวิตและบรรเทาอาการ
อัตราการรอดชีวิต 5ปีในสหรัฐอเมริกาอยู่ที่ประมาณร้อยละ65 ในปี2014
โอกาสรอดชีวิตของแต่ละคนขึ้นอยู่กับการลุกลามของโรค,
การสามารถตัดออกได้หมด และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย
ทั่วโลก มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นที่พบบ่อยเป็นอันดับสาม คิดเป็นประมาณ 10% ของผู้ป่วยมะเร็งทั้งหมด
ในปี2018 มีผู้ป่วยรายใหม่  และมีผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ 551,000ราย (นับเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่ ไม่รวมมะเร็งทวารหนัก)
โรคนี้พบได้บ่อยในประเทศที่พัฒนาแล้ว คือมากกว่า 65% ของกรณีทั่วโลก
ในผู้หญิงพบโรคน้อยกว่าผู้ชาย

## อาการ
อาการของมะเร็งลำไส้ใหญ่จะขึ้นอยู่กับตำแหน่งของเนื้องอกในลำไส้ และการแพร่กระจายไปยังส่วนอื่นของร่างกาย
สัญญาณเตือนแบบคลาสสิก ได้แก่ อาการท้องผูกที่แย่ลง เลือดในอุจจาระ อุจจาระมีขนาดเล็กลง
เบื่ออาหาร น้ำหนักลด คลื่นไส้หรืออาเจียน และมีอายุมากกว่า 50ปี
ประมาณ 50% ของผู้ที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่จะไม่แสดงอาการใดๆ

เลือดออกทางทวารหนัก/ถ่ายเป็นเลือดหรือภาวะโลหิตจางถือเป็นอาการเสี่ยงสูงในผู้ที่มีอายุมากกว่า 50ปี
การลดและการเปลี่ยนแปลงการขับถ่ายมักจะน่าเป็นห่วงก็ต่อเมื่อเกิดร่วมกับอาการถ่ายเป็นเลือด

## เหตุ
ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ มีปัจจัยเสี่ยงทางพันธุกรรมน้อยหรือไม่มีเลย
ปัจจัยเสี่ยง ได้แก่ อายุที่มากขึ้น, เพศชาย
การบริโภคไขมัน น้ำตาล แอลกอฮอล์ เนื้อแดง เนื้อแปรรูปในปริมาณสูง,
โรคอ้วน, การสูบบุหรี่ และการขาดการออกกำลังกาย
เครื่องคำนวณการรอดชีวิตจากมะเร็งทวารหนักที่พัฒนาโดย MD Anderson Cancer Center ยังพิจารณาเชื้อชาติเป็นปัจจัยเสี่ยงด้วย
แต่ก็มีปัญหาเรื่องความเท่าเทียมกันว่า ปัจจัยนี้ทำให้ตัดสินใจรักษาหรือไม่รักษาอย่างไม่เป็นธรรม
ประมาณร้อยละ10 ของโรคเกี่ยวกับการออกกำลังกายไม่เพียงพอ
ความเสี่ยงจากแอลกอฮอล์ดูเหมือนจะเพิ่มขึ้นเมื่อดื่มมากกว่าหนึ่งแก้วต่อวัน
การดื่มน้ำวันละ 5แก้วสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่และติ่งเนื้อชนิดเนื้องอกต่อม
การบริโภคผลิตภัณฑ์นม มีผลป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่
เชื้อแบคทีเรียชนิด ''Streptococcus gallolyticus'' สัมพันธ์กับมะเร็งลำไส้ใหญ่
ส่วน *Streptococcus bovis/Streptococcus equinus* บางสายพันธุ์มีคนบริโภคนับล้านคนทุกวัน ดังนั้นจึงอาจปลอดภัย 
สำหรับผู้มีเชื้อ *Streptococcus bovis/gallolyticus* ในกระแสเลือด  จะมีเนื้องอกในลำไส้ร่วมด้วย
ดังนั้น ในกลุ่มประชากรเสี่ยง การมีแอนติบอดี *Streptococcus bovis/gallolyticus* อาจถือได้ว่าเป็นสารส่อรอยโรคในลำไส้ (bowel lesion) ที่นำไปปฏิบัติได้โดยปรากฏตั้งแต่เนื่องๆ
จนถึงกับมีการเสนอว่า การมีแอนติบอดีหรือแอนติเจนเองในเลือดอาจเป็นสารส่อมะเร็งในลำไส้

เชื้อแบคทีเรีย Escherichia coli ชนิดก่อโรคอาจเพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่โดยสร้างเมแทบอไลต์ที่เป็นพิษต่อยีน เป็นเมแทบอไลต์ชื่อว่า colibactin

### โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
ผู้ที่มีโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง () เช่น โรคลำไส้อักเสบแบบแผลเปื่อย () และโรคโครห์น มีความเสี่ยงเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่เพิ่มขึ้น
ยิ่งเป็นโรคนานเท่าไร ความเสี่ยงก็จะเพิ่มขึ้นเท่านั้น โดยการอักเสบก็จะรุนแรงขึ้นด้วย
ในกลุ่มเสี่ยงสูงเช่นนี้ แนะนำให้ใช้ยาแอสไพรินเพื่อป้องกัน และตรวจส่องกล้องลำไส้ใหญ่เป็นประจำ
การติดตามตรวจด้วยการส่องกล้องในประชากรกลุ่มเสี่ยงสูงนี้ อาจช่วยลดการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่เพราะวินิจฉัยได้เร็ว
และยังอาจช่วยลดการเสียชีวิตจากโรคได้อีกด้วย
แต่ผู้มีโรคลำไส้อักเสบเรื้อรังก็คิดเป็นน้อยกว่า 2% ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ในแต่ละปี
ในผู้ที่เป็นโรคโครห์นและมีการอักเสบในลำไส้ใหญ่ ร้อยละ2 จะเกิดมะเร็งลำไส้หลัง 10ปี, ร้อยละ8 หลัง 20ปี และร้อยละ18 หลัง 30ปี
ในผู้ที่เป็นลำไส้อักเสบแบบแผลเปื่อย ประมาณร้อยละ16 จะเกิดรอยโรคก่อนเป็นมะเร็งหรือมะเร็งลำไส้ใหญ่ภายในระยะเวลา 30ปี

### กรรมพันธุ์
ผู้ที่มีประวัติญาติสายตรงเช่น พ่อแม่พี่น้อง สองคนขึ้นไปเป็นมะเร็งลำไส้ จะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น 
กลุ่มนี้คิดเป็นประมาณ 20% ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ทั้งหมด
กลุ่มอาการทางพันธุกรรมหลายชนิดเกี่ยวข้องกับอัตราการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่สูงขึ้น
ที่พบบ่อยที่สุดคือมะเร็งไส้ใหญ่แบบไม่มีติ่งเนื้อมากทางกรรมพันธุ์ () ซึ่งพบในประมาณ 3% ของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่
กลุ่มอาการอื่นที่เกี่ยวข้องอย่างมากกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ ได้แก่ กลุ่มอาการการ์ดเนอร์ (Gardner syndrome) และภาวะมีติ่งเนื้อเป็นเนื้องอกต่อมจำนวนมากในครอบครัว ()
สำหรับคนไข้เหล่านี้ มะเร็งจะเกิดขึ้นเกือบทุกกรณีโดยคิดเป็นร้อยละ1 ของคนไข้มะเร็งทั้งหมด
การผ่าตัดลำไส้ใหญ่และทวารหนักออกทั้งหมด (total proctocolectomy) อาจแนะนำให้ผู้มี FAP เพื่อเป็นการป้องกัน เพราะเสี่ยงเป็นเนื้อร้ายสูง
การผ่าตัดลำไส้ใหญ่ออก (colectomy) อาจไม่เพียงพอ เนื่องจากยังเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งทวารหนักหากทวารหนักยังคงอยู่
กลุ่มอาการติ่งเนื้อแบบมีรอยหยัก () เป็นกลุ่มอาการติ่งเนื้อที่พบบ่อยที่สุดในลำไส้ใหญ่
โดยเสี่ยงเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ระหว่าง 25–40%

การกลายพันธุ์ของยีน POLE (DNA polymerase epsilon) และ POLD1 เชื่อมโยงกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่เกิดในครอบครัว

การเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ส่วนใหญ่เกี่ยวกับโรคที่แพร่กระจาย
มียีนที่อาจมีบทบาทกับการแพร่กระจายคือ MACC1 (metastasis associated in colon cancer 1)
ยีนนี้เป็นปัจจัยควบคุมการถอดรหัส (transcriptional factor) ที่มีอิทธิพลต่อการแสดงออกของโปรตีน hepatocyte growth factor
MACC1 มีความเกี่ยวข้องกับการแบ่งขยายตัว (proliferation) การรุกล้ำ และการกระจายของเซลล์มะเร็งลำไส้เมื่อทดสอบในที่เพาะเซลล์
รวมทั้งการเติบโตของเนื้องอกและการแพร่กระจายในสัตว์ทดลอง
ยีนจึงอาจเป็นเป้าหมายในการรักษามะเร็งในอนาคต
แต่ก็ยังต้องยืนยันผ่านการศึกษาทางคลินิก

ปัจจัยทางอีพีเจเนติกส์ เช่น การเติมกลุ่มเมทิลต่อโมเลกุลดีเอ็นเอ (DNA methylation) ที่ผิดปกติในบริเวณโปรโมเตอร์ของยีนระงับเนื้องอก มีบทบาทในการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก

ชาวยิวอัชเกนัซมีความเสี่ยงสูงขึ้นร้อยละ6 ในการเกิดเนื้องอกต่อมซึ่งจะกลายเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ เนื่องจากมีการกลายพันธุ์ของยีน APC ในอัตราสูงกว่า

### อาหาร
การบริโภคอาหารที่มีไขมันสูงเกี่ยวข้องกับระดับกรดน้ำดีที่เพิ่มขึ้น ซึ่งดูเหมือนจะเพิ่มความเสี่ยงการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่
กรดน้ำดีชนิด deoxycholic acid โดยเฉพาะ จะมีเพิ่มขึ้นในลำไส้ใหญ่ของมนุษย์เมื่อรับประทานอาหารไขมันสูง 
ในกลุ่มประชากรที่มีอัตราการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่สูง ความเข้มข้นของกรดน้ำดีในอุจจาระโดยเฉพาะ deoxycholic acid จะสูงกว่าทั่วไป

การวิเคราะห์อภิมานปี2025 เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มข้นของกรดน้ำดีในอุจจาระกับการเกิดและการดำเนินของมะเร็งลำไส้ใหญ่พบว่า 
ความเข้มข้นของกรดน้ำดี cholic acid และ chenodeoxycholic acid ที่สูงในอุจจาระ สัมพันธ์กับความเสี่ยงและอัตราการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่สูงขึ้น

## พยาธิกำเนิด
มะเร็งลำไส้ใหญ่เกิดจากเซลล์เยื่อบุผิวในลำไส้ใหญ่หรือทวารหนักอันเป็นส่วนในระบบทางเดินอาหาร
มักเกิดจากการกลายพันธุ์ในการส่งสัญญาณของเซลล์แบบ Wnt ซึ่งทำให้การส่งสัญญาณแบบนี้เพิ่มขึ้น
การส่งสัญญาณชนิดนี้มีบทบาทสำคัญในการทำหน้าที่ตามปกติของเซลล์เหล่านี้ รวมถึงการคงสภาพเยื่อบุลำไส้
การกลายพันธุ์อาจเกิดจากการถ่ายทอดพันธุกรรม\หรือเกิดขึ้นภายหลัง และส่วนใหญ่มักเกิดในเซลล์ต้นกำเนิดของต่อมลำไส้ (intestinal crypt stem cell)
ยีนที่กลายพันธุ์บ่อยที่สุดในมะเร็งลำไส้ใหญ่คือยีน Adenomatous polyposis coli ซึ่งสร้างโปรตีน APC
เป็นโปรตีนที่ป้องกันการสะสมโปรตีน β-catenin
หากไม่มีโปรตีนป้องกัน β-catenin ก็จะสะสมในระดับสูงและเคลื่อนย้ายเข้าสู่นิวเคลียส จับกับดีเอ็นเอ แล้วกระตุ้นการถอดรหัสของโปรโตออนโคจีน (ยีนก่อมะเร็งเริ่มต้น)
ซึ่งปกติสำคัญในการงอกขยาย (renewal) และการแยกประเภท (differentiation) ของเซลล์ต้นกำเนิด แต่หากแสดงออกในระดับสูงอย่างไม่เหมาะสม ก็อาจก่อมะเร็งได้
แม้ว่า APC จะกลายพันธุ์ในมะเร็งลำไส้ส่วนใหญ่ แต่ในบางกรณีมะเร็งมีระดับ β-catenin สูงจากการกลายพันธุ์ของยีน β-catenin เอง (CTNNB1)
ซึ่งขัดขวางการสลายตัวของโปรตีน
หรือมีการกลายพันธุ์ในยีนอื่นที่มีหน้าที่คล้ายกับ APC เช่น AXIN1, AXIN2, TCF7L2 หรือ NKD1 (Naked cuticle 1)

นอกเหนือจากความผิดปกติในการส่งสัญญาณชนิด Wnt แล้ว ยังต้องมีการกลายพันธุ์อื่นๆ เพื่อให้เซลล์กลายเป็นมะเร็ง
โปรตีน p53 ซึ่งผลิตโดยยีน TP53 ปกติจะทำหน้าที่ตรวจสอบการแบ่งเซลล์ และกระตุ้นการตายตามโปรแกรมของเซลล์หากมีความผิดปกติในการส่งสัญญาณชนิด Wnt
แต่เมื่อเวลาผ่านไป สายเซลล์หนึ่งๆ จะเกิดการกลายพันธุ์ในยีน TP53
แล้วเปลี่ยนเนื้อเยื่อจากเนื้องอกชนิดไม่ร้ายแรงไปเป็นมะเร็งเยื่อบุที่รุกราน
ในบางกรณี ยีนที่สร้างโปรตีน p53 เองจะไม่กลายพันธุ์ แต่โปรตีนป้องกันอื่นคือ BAX จะกลายพันธุ์แทน

โปรตีนอื่นที่เกี่ยวข้องกับการตายตามโปรแกรมของเซลล์ซึ่งมักถูกขัดการทำงานในมะเร็งลำไส้ใหญ่ ได้แก่ TGF-β และ DCC (Deleted in Colorectal Cancer)
ในกรณีมะเร็งลำไส้ใหญ่อย่างน้อยครึ่งหนึ่ง TGF-β จะมีการกลายพันธุ์ที่ทำให้ไม่สามารถทำงานได้
ในบางกรณี TGF-β เองไม่ได้ถูกยับยั้ง แต่โปรตีนที่ทำหน้าที่ถัดมาในการส่งสัญญาณ เช่น SMAD กลับถูกยับยั้งแทน
ส่วน DCC มักมีส่วนโครโมโซมที่ถูกลบออกไป

ประมาณร้อยละ70 ของยีนมนุษย์ทั้งหมดมีการแสดงออกในมะเร็งลำไส้ใหญ่
โดยมีเพียงกว่าร้อยละ1 เท่านั้นที่มีการแสดงออกเพิ่มขึ้นในมะเร็งลำไส้ใหญ่
ยีนบางตัวเป็นยีนมะเร็ง (oncogene) ซึ่งแสดงออกมากเกินไปในมะเร็งลำไส้ใหญ่
ตัวอย่างเช่น ยีนที่เข้ารหัสโปรตีน KRAS, RAF และ PI3K ซึ่งปกติกระตุ้นให้เซลล์แบ่งตัวโดยตอบสนองต่อปัจจัยการเจริญเติบโต (growth factor)
สามารถกลายพันธุ์แล้วกระตุ้นการแบ่งตัวของเซลล์มากเกินไป
ลำดับการกลายพันธุ์ในยีนต่างๆ บางครั้งก็สำคัญ
หากการกลายพันธุ์ของ APC เกิดก่อน การกลายพันธุ์หลักอย่างหนึ่งใน KRAS ที่ตามมามักจะดำเนินต่อไปเป็นมะเร็ง
โดยไม่หยุดอยู่แค่เป็นรอยโรคที่เจริญเกินหรือก้ำกึ่ง
ยีน PTEN ซึ่งเป็นยีนระงับเนื้องอก ปกติจะยับยั้ง PI3K 
แต่บางครั้งอาจกลายพันธุ์แล้วไม่ทำงาน

การวิเคราะห์ในระดับจีโนมอย่างละเอียดพบว่า มะเร็งลำไส้ใหญ่สามารถแบ่งออกได้เป็นสองชนิดหลัก ได้แก่ เนื้องอกชนิดที่มีการกลายพันธุ์สูง (hypermutated) และชนิดที่ไม่มีการกลายพันธุ์สูง (non-hypermutated)
นอกจากการกลายพันธุ์ของยีนก่อมะเร็งและยีนกดเนื้องอกดังที่กล่าวไว้แล้ว
ตัวอย่างมะเร็งชนิดไม่กลายพันธุ์สูงยังพบการกลายพันธุ์ของยีน CTNNB1, FAM123B, SOX9, ATM (Ataxia telangiectasia mutated) และ ARID1A
ส่วนมะเร็งชนิดกลายพันธุ์สูงจะเติบโตอาศัยเหตุการณ์ทางพันธุกรรมที่แตกต่างกันโดยมีการกลายพันธุ์ของยีน ACVR2A, TGFBR2, MSH3, MSH6, SLC9A9, TCF7L2 และ BRAF
สิ่งที่เหมือนกันในยีนเหล่านี้ในมะเร็งทั้งสองแบบ ก็คือมีบทบาทในการส่งสัญญาณ Wnt และ TGF-β
ซึ่งเพิ่มกิจกรรมของยีน MYC ซึ่งมีบทบาทหลักในมะเร็งลำไส้ใหญ่

เนื้องอกที่ขาดประสิทธิภาพในการซ่อมแซมความไม่ตรงกันของดีเอ็นเอ (Mismatch Repair: MMR) จะมีลักษณะเฉพาะคือ มีการทำซ้ำสายในลักษณะต่อเนื่อง (tandem repeat) จำนวนมาก
ซึ่งมีเหตุจากการบกพร่องของโปรตีนซ่อมแซม MMR ซึ่งมักเกิดจากการปิดการทำงานของยีนผ่านกลไกทางอีพีเจเนติกส์ และ/หรือจากการกลายพันธุ์ที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม (เช่น กลุ่มอาการลินช์) 
มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักประมาณ มี MMR ที่บกพร่อง โดยร้อยละ3 เกิดจากกลุ่มอาการลินช์
บทบาทของระบบการซ่อมแซมความไม่ตรงกันคือ การรักษาความสมบูรณ์ของสารพันธุกรรมภายในเซลล์ (การตรวจจับและแก้ไขข้อผิดพลาด)
ดังนั้น หากโปรตีน MMR บกพร่อง ก็อาจจะนำไปสู่ความไม่สามารถตรวจจับและซ่อมแซมความเสียหายทางพันธุกรรม 
ทำให้เกิดการกลายพันธุ์ยิ่งๆ ขึ้นที่ก่อมะเร็งและทำให้มะเร็งลำไส้ใหญ่ดำเนินได้ต่อไป

การลุกลามจากติ่งเนื้อไปสู่มะเร็ง เป็นแบบอย่างคลาสสิกของการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่
ในแบบจำลองที่เรียกว่า adenoma-carcinoma sequence (ลำดับจากเนื้องอกต่อมเป็นมะเร็งเยื่อบุ) นี้
เซลล์เยื่อบุผิวปกติจะกลายเป็นเซลล์ที่เจริญผิดปรกติ (dysplasia) เช่น เนื้องอกต่อม และจากนั้นเป็นมะเร็งเยื่อบุ
ผ่านกระบวนการกลายพันธุ์ทางพันธุกรรมที่เกิดอย่างต่อเนื่อง
หัวใจของลำดับจากติ่งเนื้อสู่มะเร็งลำไส้คือ การกลายพันธุ์ของยีน การเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์ และกระบวนการอักเสบเฉพาะที่
ลำดับนี้สามารถใช้เป็นรูปแบบเพื่ออธิบายว่า การเปลี่ยนแปลงระดับโมเลกุลโดยเฉพาะต่างๆ จะนำไปสู่มะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิดย่อยต่างๆ อย่างไร

### บริเวณผิดปกติของเนื้อเยื่อ (field defect)
thumb|
ภาพแสดงลำไส้ใหญ่ที่เพิ่งผ่าตามแนวยาว แสดงมะเร็งหนึ่งก้อนและติ่งเนื้ออีกสี่ติ่ง
รวมทั้งแผนภาพแสดงบริเวณผิดปกติของเนื้อเยื่อที่เป็นไปได้ (คือ บริเวณของเนื้อเยื่อที่มีก่อนซึ่งเอื้อต่อการลุกลามเป็นมะเร็งต่อมา) ในลำไส้ใหญ่ส่วนนี้
แผนภาพยังแสดงการเกิดลูกหลาน (sub-clones และ sub-sub-clones) ที่เป็นบรรพบุรุษของเนื้องอก

คำว่า “field cancerization” ถูกใช้ครั้งแรกในปี1953 เพื่ออธิบายพื้นที่เยื่อบุผิวที่เปลี่ยนแปลงไป
(โดยที่ขณะนั้นยังไม่ทราบกระบวนการที่ชัดเจน) ซึ่งทำให้มีแนวโน้มลุกลามเป็นมะเร็ง
ตั้งแต่นั้นมา คำต่างๆ เช่น “field cancerization”, “field carcinogenesis”, “field defect” และ “field effect”
ได้ใช้เพื่อระบุเนื้อเยื่อที่อยู่ในระยะก่อนเป็นมะเร็งหรือก่อนเกิดเนื้องอก ซึ่งมีโอกาสเกิดมะเร็งสูง

บริเวณผิดปกติของเนื้อเยื่อ (field defect) มีบทบาทสำคัญในการลุกลามเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
แต่งานวิจัยเรื่องมะเร็งจำนวนมากก็มักมุ่งเน้นไปที่บริเวณที่เป็นเนื้องอกอย่างชัดเจนแล้ว ไม่ได้เน้นเนื้อเยื่อระยะก่อนหน้านี้
งานศึกษาปี2011 ชี้ว่างานวิจัยส่วนใหญ่ศึกษาเนื้องอกที่เกิดขึ้นแล้ว 
แต่หลักฐานก็ยังแสดงว่า มากกว่า 80% ของการกลายพันธุ์ทางพันธุกรรมที่พบในมะเร็งลำไส้ใหญ่บางชนิด เกิดขึ้นก่อนที่เนื้องอกจะเติบโตอย่างมีนัยสำคัญ
ในทำนองเดียวกัน งานศึกษาปี2013 พบว่า กว่าครึ่งของการกลายพันธุ์ในเนื้องอกเกิดขึ้นในระยะก่อนเนื้องอก (pre-neoplastic phase)
ซึ่งเป็นช่วงที่เซลล์ยังดูปกติโดยเป็นส่วนหนึ่งของบริเวณที่เรียกว่า field defect (บริเวณผิดปกติของเนื้อเยื่อ)
อนึ่ง การแสดงออกที่เปลี่ยนไปของยีนที่พบในเนื้องอก ก็อาจเริ่มต้นขึ้นในบริเวณเหล่านี้เช่นกัน

มุมมองที่ขยายออกไปของแนวคิด field defect เรียกว่า etiologic field effect (บริเวณสาเหตุของโรค])
ซึ่งครอบคลุมไม่เพียงแค่การเปลี่ยนแปลงระดับโมเลกุลและทางพยาธิสภาพของเซลล์ก่อนกลายเป็นเนื้องอกเท่านั้น
แต่ยังรวมถึงอิทธิพลของปัจจัยสิ่งแวดล้อมภายนอก และการเปลี่ยนแปลงระดับโมเลกุลของสิ่งแวดล้อมเซลล์ระดับจุลภาค
ซึ่งมีผลต่อการเริ่มเป็นเนื้องอกแล้วลุกลามจนไปถึงเซลล์ตาย

### อีพีเจเนติกส์
ตามงานศึกษาปี2013
มะเร็งลำไส้ใหญ่โดยเฉลี่ยมีการกลายพันธุ์ของยีนมะเร็ง (oncogene) เพียง 1 หรือ 2 ตำแหน่ง
และการกลายพันธุ์ของยีนระงับเนื้องอก (tumor suppressor) ประมาณ 1–5 ตำแหน่ง (รวมกันเรียกว่า driver mutations [การกลายพันธุ์ตัวขับเคลื่อน])
โดยมากับการกลายพันธุ์อีก 60 ตำแหน่งที่เรียกว่า passenger mutations (การกลายพันธุ์ผู้โดยสาร)
ยีนมะเร็งและยีนระงับเนื้องอกได้รับศึกษาแล้วอย่างละเอียด โดยกล่าวไว้บ้างแล้วในหัวข้อพยาธิกำเนิด

การเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์เกิดขึ้นบ่อยกว่าการกลายพันธุ์ทางพันธุกรรมในมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นอย่างมาก
และแตกต่างกับการกลายพันธุ์ เนื่องจากจะเปลี่ยนระดับการแสดงออกของโปรตีนจากยีนโดยไม่ได้เปลี่ยนลำดับดีเอ็นเอ
การเปลี่ยนแปลงชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อยในมะเร็งลำไส้ใหญ่คือ การเปลี่ยนแปลงระดับการแสดงออกของ (microRNAs หรือ miRNAs) บางชนิด
miRNAs เป็นอาร์เอ็นเอขนาดเล็กที่จับกับบริเวณ  regions ของเอ็มอาร์เอ็นเอ (mRNA) ที่เป็นเป้าหมายและทำหน้าที่ยับยั้งการแปลรหัสเป็นโปรตีน

การลดลงหรือเพิ่มขึ้นของ miRNAs เป็นการเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์ เนื่องจากการควบคุมการแปลรหัสของ mRNA ที่เปลี่ยนไปนี้ ไม่ได้เปลี่ยนแปลงลำดับดีเอ็นเอโดยตรง
miRNAs เป็นปัจจัยทางอีพีเจเนติกส์ที่สำคัญในมะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยมี miRNAs 164ชนิด ที่เปลี่ยนไปอย่างมีนัยสำคัญ
โดยเฉลี่ยแล้ว miRNA หนึ่งตัวมียีนเป้าหมายประมาณ 300 ยีน
ประมาณ 60% ของยีนที่เข้ารหัสโปรตีนของมนุษย์อยู่ในการควบคุมทางอิพิจีเนติกส์ของ miRNAs
ตัวอย่างเช่น miRNA-143 ถูกลดการแสดงออกในกรณีมะเร็งลำไส้ใหญ่ถึง 88%
การลดการแสดงออกนี้เป็นเหตุเพิ่มการแสดงออกของโปรตีนของยีนมะเร็ง KRAS ที่เป็นเป้าหมาย รวมถึงโปรตีนเป้าหมายที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการเมทิลเลชันของดีเอ็นเอ DNMT3A [DNA (cytosine-5)-methyltransferase 3A]

นอกจากการเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์ซึ่งเปลี่ยนการแสดงออกของ miRNAs แล้ว
ประเภทอื่นๆ ของการเปลี่ยนแปลงทางอิพิจีเนติกส์ที่พบบ่อยในมะเร็งซึ่งเปลี่ยนระดับการแสดงออกของยีน
รวมถึงกระบวนการไฮเปอร์เมทิลเลชัน (การเพิ่มกลุ่มเมทิลเกิน) หรือไฮโปเมทิลเลชัน (การเพิ่มกลุ่มเมทิลน้อยเกิน) โดยตรงที่ CpG islands ของยีนที่เข้ารหัสโปรตีน
และการเปลี่ยนแปลงฮิสโตนและโครงสร้างโครโมโซมที่มีผลต่อการแสดงออกของยีน
ตัวอย่างเช่น ยีนที่เข้ารหัสโปรตีนแบบไฮเปอร์เมทิลเลชัน 147ตัว และแบบไฮโปเมทิลเลชัน 27ตัว มักสัมพันธ์กับมะเร็งลำไส้ใหญ่
โดยแบบไฮเปอร์เมทิลเลชันนั้น 10ตัวพบในมะเร็งลำไส้ใหญ่ทุกกรณี
และอีกหลายตัวพบในกรณีเกินกว่าครึ่ง
อนึ่ง ไมโครอาร์เอ็นเอแบบไฮเปอร์เมทิลเลชัน 11ตัว
และแบบไฮโปเมทิลเลชัน 96ตัวยังสัมพันธ์กับมะเร็งลำไส้ใหญ่ด้วย
การเกิดกระบวนการเพิ่ม/ลดกลุ่มเมทิลมากเกินเป็นเรื่องปกติตามอายุ
ความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่จึงเพิ่มขึ้นตามอายุ
โดยเหตุและตัวกระตุ้นที่ทำให้เกิดยังไม่ชัดเจน
ประมาณครึ่งหนึ่งของยีนที่เกิดการเปลี่ยนแปลงตามอายุ
เป็นยีนเดียวกันกับที่ระบุว่ามีส่วนในการลุกลามของมะเร็งลำไส้ใหญ่
สิ่งเหล่านี้อาจอธิบายได้ว่า เหตุใดอายุที่มากขึ้นจึงสัมพันธ์กับความเสี่ยงการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่เพิ่มขึ้น

การลดระดับการแสดงออกของเอนไซม์ซ่อมแซมดีเอ็นเอจากการเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติก
น่าจะนำไปสู่ความไม่เสถียรทางจีโนมมิกส์และทางอีพีจีโนมิส์ ที่เป็นลักษณะเฉพาะของมะเร็ง
สำหรับมะเร็งที่เกิดขึ้นเองโดยทั่วไป ความบกพร่องของการซ่อมแซมดีเอ็นเอบางครั้งเกิดจากการกลายพันธุ์ในยีนซ่อมแซมดีเอ็นเอ 
แต่เกิดบ่อยกว่าจากการเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์ที่ลดหรือระงับการแสดงออกของยีนซ่อมแซมดีเอ็นเอ

การเปลี่ยนแปลงทางอีพีเจเนติกส์ที่เกี่ยวข้องกับการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ ยังอาจมีผลต่อการตอบสนองต่อเคมีบำบัดของผู้ป่วย

### จีโนมิกส์และอีพีจีโนมิกส์
ในปี2015 มีการเสนอวิธีจำแนกมะเร็งลำไส้ใหญ่โดย Consensus molecular subtypes (CMS) 
ซึ่งถือว่าเป็นระบบจำแนกที่ดีที่สุดสำหรับมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่สามารถตีความทางชีววิทยาได้อย่างชัดเจน 
โดยจะสามารถใช้ในอนาคตเป็นพื้นฐานสำหรับการจำแนกการรักษาผู้ป่วยและการแทรกแซงมุ่งเป้าตามชนิดย่อย

ในปี2021 มีการเสนอการจำแนกมะเร็งลำไส้ใหญ่ตามอิพิจีโนม (Epigenome-based Classification ตัวย่อ EpiC) แบบใหม่
โดยเพิ่มชนิดย่อยเสริม 4 ประเภทสำหรับผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่
สภาวะของโครมาติน (chromatin states) โดยใช้เครื่องหมายฮิสโตน 6อย่าง จะใช้ระบุชนิดย่อยของ EpiC
แนวทางการรักษาแบบผสมผสานโดยอิงจากระบบจำแนก CMS ร่วมกับ EpiC
อาจช่วยยกระดับการรักษาปัจจุบันได้อย่างมีนัยสำคัญ

## การวินิจฉัย
thumb|
ภาพมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่แพร่กระจายไปยังตับ
การวินิจฉัยมะเร็งลำไส้ใหญ่จะทำโดยตัดเนื้อเก็บตัวอย่างจากบริเวณลำไส้ใหญ่ที่สงสัยว่าอาจลุกลามเป็นเนื้องอก
มักทำระหว่างการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ (colonoscopy) หรือการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ส่วนล่าง (sigmoidoscopy)
โดยขึ้นอยู่กับตำแหน่งของรอยโรค

### การตรวจด้วยภาพทางการแพทย์
มะเร็งลำไส้ใหญ่บางครั้งจะตรวจพบเป็นครั้งแรกด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์

อย่างไรก็ดี การแพร่กระจายจะตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่บริเวณทรวงอก ช่องท้อง และเชิงกราน
การตรวจด้วยวิธีอื่น เช่น การถ่ายภาพรังสีระนาบด้วยการปล่อยโพซิตรอน () และเอ็มอาร์ไอ อาจใช้ในบางกรณี
โดยเอ็มอาร์ไอมีประโยชน์เป็นพิเศษในการประเมินระยะของเนื้องอกในระดับเฉพาะที่ และช่วยวางแผนวิธีการผ่าตัดที่เหมาะสมที่สุด

เอ็มอาร์ไอยังใช้ตรวจหลังจากเสร็จสิ้นการรักษาด้วยเคมีบำบัดร่วมกับรังสีบำบัด (neoadjuvant chemoradiotherapy)
เพื่อระบุผู้ป่วยที่ตอบสนองต่อการรักษาอย่างสมบูรณ์
เพราะผู้ป่วยที่พบว่าตอบสนองอย่างสมบูรณ์เมื่อตรวจด้วยเอ็มอาร์ไอและการส่องกล้อง
อาจไม่ต้องผ่าตัดลำไส้ จึงสามารถหลีกเลี่ยงความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดที่ไม่จำเป็นได้
ผู้ป่วยมะเร็งทวารหนักที่แพทย์แนะนำให้รักษาโดยไม่ผ่าตัด
ควรตรวจด้วยเอ็มอาร์ไอ ตรวจร่างกาย และส่องกล้องลำไส้ใหญ่อยู่เรื่อยๆ 
เพื่อตรวจหาการกลับมาของก้อนเนื้องอกซึ่งอาจเกิดขึ้นในผู้ป่วยส่วนน้อย
ดังนั้นเนื้องอกกลับมาใหม่เฉพาะที่ การติดตามเป็นระยะๆ ก็จะช่วยตรวจพบเนื้องอกที่ยังมีขนาดเล็ก
และสามารถรักษาให้หายได้ด้วยการผ่าตัดกู้ (salvage surgery)
นอกจากนี้ เกรดการลดลงของเนื้องอกในเอ็มอาร์ไอ ( โดยเปรียบกับ pTRG (pathological tumor regression grade) คือ เกรดการลดลงของเนื้องอกทางพยาธิวิทยา สามารถระบุได้หลังเคมีรังสีบำบัด
ซึ่งมีสหสัมพันธ์กับการรอดชีวิตระยะยาวของผู้ป่วย

### พยาธิวิทยาเนื้อเยื่อ
[thumb|
อุบัติการณ์สัมพันธ์ของมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ปรากฏทางพยาธิวิทยาเป็นชนิดต่างๆ 
ส่วนใหญ่จะเป็นชนิด[มะเร็งต่อม
]]
[thumb|
ภาพกล้องจุลทรรศน์ของ[มะเร็งชนิดต่อมในลำไส้ใหญ่ แสดงลักษณะการตายแแบบ “dirty necrosis”
]]
ลักษณะทางพยาธิวิทยาของเนื้องอกจะได้จากการวิเคราะห์เนื้อเยื่อที่เก็บจากการตัดชิ้นเนื้อหรือการผ่าตัด
รายงานทางพยาธิวิทยาจะระบุลักษณะเนื้อเยื่อของเนื้องอกภายใต้กล้องจุลทรรศน์ รวมถึงเซลล์เนื้องอก วิธีที่เนื้องอกลุกลามเข้าสู่เนื้อเยื่อปกติ และการประเมินว่าได้เอาเนื้องอกออกอย่างสมบูรณ์หรือไม่
มะเร็งลำไส้ใหญ่รูปแบบที่พบบ่อยที่สุดคือมะเร็งชนิดต่อม (adenocarcinoma) โดยคิดเป็น  
ของมะเร็งลำไส้ใหญ่ทั้งหมด
ชนิดอื่นๆ ที่พบน้อยกว่า ได้แก่ มะเร็งต่อมน้ำเหลือง, adenosquamous cell carcinoma และ squamous cell carcinoma
บางชนิดจะลุกลามเร็วกว่ากว่า
การตรวจด้วยอิมมูโนฮิสโตเคมี (Immunohistochemistry) อาจใช้ในกรณีที่ไม่แน่ใจ

### การจำแนกระยะ
การจำแนกระยะของมะเร็งขึ้นอยู่กับทั้งผลการตรวจทางรังสีวิทยาและพยาธิวิทยา
เช่นเดียวกับมะเร็งชนิดอื่นๆ ส่วนใหญ่ การจำแนกระยะเนื้องอกจะอาศัยระบบ TNM system ซึ่งพิจารณาว่าเนื้องอกจากเริ่มต้นได้แพร่กระจายไปมากเพียงใด โดยเข้าไปในต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะที่ไกลกว่าอื่นๆ แล้วหรือยัง

## การป้องกัน
ประเมินว่าว่าประมาณครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่เกิดจากปัจจัยทางวิถีชีวิต โดยประมาณหนึ่งในสี่ของทั้งหมดสามารถป้องกันได้
การเพิ่มการตรวจคัดกรอง การออกกำลังกาย การรับประทานอาหารที่มีใยอาหารสูง การเลิกสูบบุหรี่ และการจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์ ล้วนสามารถลดความเสี่ยงได้

### วิถีชีวิต
ปัจจัยเสี่ยงจากวิถีชีวิตที่มีหลักฐานชัดเจนรวมถึงการขาดการออกกำลังกาย การสูบบุหรี่ เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และโรคอ้วน
ความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่สามารถลดลงได้โดยการรักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติผ่านการออกกำลังกายอย่างเพียงพอร่วมกับการรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

งานวิจัยปัจจุบันเชื่อมโยงอย่างคงเส้นคงวาว่า การรับประทานเนื้อแดงและเนื้อแปรรูปมากขึ้นสัมพันธ์กับความเสี่ยงโรคนี้ที่สูงขึ้น
ตั้งแต่ คำแนะนำด้านโภชนาการเพื่อป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่มักรวมถึงการเพิ่มการบริโภคธัญพืชไม่ขัดสี ผักผลไม้ และลดการบริโภคเนื้อแดงและเนื้อแปรรูป
ซึ่งมีพื้นฐานจากการศึกษาในสัตว์และงานศึกษาแบบสังเกตย้อนหลัง (retrospective observational studies)
แต่งานศึกษาตามรุ่นตามแผนขนาดใหญ่ก็ไม่แสดงหลักฐานการป้องกันที่มีนัยสำคัญ 
เพราะมะเร็งเกิดจากหลายสาเหตุและเพราะความซับซ้อนของการศึกษาที่แสดงสหสัมพันธ์ระหว่างอาหารกับสุขภาพ
จึงยังไม่แน่ชัดว่า การแทรกแซงทางอาหารโดยเฉพาะแบบใดจึงจะป้องกันโรคได้อย่างมีนัยสำคัญ
ในปี2018 สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐระบุว่า “ไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่า การรับประทานอาหารที่มีไขมันและเนื้อน้อย มีใยอาหาร  และผักมาก เมื่อเริ่มในวัยผู้ใหญ่
จะช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้อย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก”

การบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และเนื้อแปรรูป ทั้งคู่เพิ่มความเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่

รายงานมะเร็งขององค์การอนามัยโลกปี2014 ระบุว่า มีสมมติฐานว่าใยอาหารอาจช่วยป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่
แต่ในขณะนั้น การศึกษาส่วนใหญ่ก็ยังไม่ได้ตรวจสอบความสัมพันธ์นี้
แต่การทบทวนปี2019 พบหลักฐานว่าใยอาหารและธัญพืชไม่ขัดสีมีประโยชน์
กองทุนวิจัยมะเร็งโลกจัดระดับใยอาหารในการป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่ว่า “เป็นไปได้” ในปี2017
ส่วนงานทบทวนหลักฐานแบบ Umbrella Review ในปี2022 ระบุว่ามี “หลักฐานที่น่าเชื่อถือ” สำหรับความสัมพันธ์นี้

แนะนำให้ออกกำลังกายมากขึ้น
การออกกำลังกายสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระดับเล็กน้อย-ปานกลาง แต่ไม่พบความสัมพันธ์กับมะเร็งลำไส้ตรง
การออกกำลังกายมากลดความเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ประมาณร้อยละ21
การนั่งเป็นเวลานานเป็นประจำสัมพันธ์กับอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่สูงขึ้น
การออกกำลังกายเป็นประจำไม่ได้ขจัดความเสี่ยงแต่ก็ลดความเสี่ยงลงได้

### ยาและอาหารเสริม
ยาแอสไพรินและซีลีคอกซิบดูจะลดความเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่สำหรับผู้ที่เสี่ยงสูง
มีการแนะนำยาแอสไพรินแก่ผู้ที่มีอายุ  ผู้ไม่เสี่ยงต่อการเกิดเลือดออกเพิ่มขึ้น และเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด เพื่อป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่
แต่ไม่แนะนำสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงเฉลี่ย

มีหลักฐานเบื้องต้นให้ใช้แคลเซียมเป็นอาหารเสริม แต่ก็ยังไม่เพียงพอให้แนะนำ

การได้รับวิตามินดีและมีระดับวิตามินดีในเลือดที่เพียงพอ สัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ต่ำกว่า

### การตรวจคัดกรอง
เนื่องจากมากกว่า 80% ของมะเร็งลำไส้ใหญ่เกิดจากติ่งเนื้อเมือกแบบอะดีโนมา/ต่อม (adenomatous polyps) 
การตรวจคัดกรองจึงมีประสิทธิภาพทั้งในการตรวจพบได้เร็วและในการป้องกัน
การวินิจฉัยมะเร็งลำไส้ใหญ่ผ่านการตรวจคัดกรอง มักเกิดขึ้นก่อนการวินิจฉัยจากอาการประมาณ 
ติ่งเนื้อที่ตรวจพบอาจตัดออกได้ ปกติผ่านการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ (colonoscopy) หรือลำไส้ส่วนปลาย (sigmoidoscopy) เป็นการป้องกันไม่ให้ติ่งเนื้อลุกลามเป็นมะเร็ง
การตรวจคัดกรองมีศักยภาพลดอัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ถึง 60%

การตรวจคัดกรองหลักสามวิธี ได้แก่ การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ และการส่องกล้องลำไส้ส่วนปลาย
ในสามวิธีนี้ การส่องกล้องลำไส้ส่วนปลายเท่านั้นที่ไม่สามารถตรวจลำไส้ใหญ่ด้านขวา ซึ่งพบมะเร็งร้อยละ42
แต่การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ส่วนปลายก็มีหลักฐานดีที่สุดในการลดความเสี่ยงของการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ

การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ () มักแนะนำให้ทำทุกสองปี
โดยสามารถตรวจได้ทั้งแบบไกวแอก (guaiac) หรือแบบเคมีภูมิต้านทาง (immunochemical)
หากผลตรวจเป็นบวก ก็จะส่งต่อให้ส่องกล้องลำไส้ใหญ่
เมื่อตรวจคัดกรองด้วย FOBT ทุก  จะช่วยลดการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ได้ 16% ตามเจตนาการตรวจคัดกรอง (intent to screen)
โดยสามารถลดได้ถึง 25% ในกลุ่มที่เข้ารับการตรวจจริง
อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยลดอัตราการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุ
การตรวจทางเคมีภูมิต้านทานมีความแม่นยำสูงโดยไม่ต้องเปลี่ยนอาหารหรือยาก่อนจะตรวจ
อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในสหราชอาณาจักรพบว่า สำหรับการตรวจทางเคมีภูมิต้านทาน
ค่าเกณฑ์ที่กำหนดให้ตรวจเพิ่มเติม อาจทำให้พลาดการตรวจพบมะเร็งลำไส้ใหญ่เกินกว่าครึ่ง
งานวิจัยเสนอว่า โครงการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่อาจได้ประโยชน์จากสมรรถภาพการระบุความเข้มข้นของเลือดในอุจจาระได้อย่างแม่นยำของวิธีการตรวจ แทนที่จะใช้ระบุว่าอยู่เหนือหรือใต้เกณฑ์เท่านั้น

ตัวเลือกอื่นๆ รวมถึงการส่องกล้องลำไส้ใหญ่เสมือน (virtual colonoscopy) และการตรวจคัดกรองดีเอ็นเอในอุจจาระ (FIT-DNA)
การตรวจลำไส้ใหญ่เสมือนจริงด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ดูจะมีประสิทธิภาพเท่ากับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่แบบมาตรฐานในการตรวจหามะเร็งและติ่งเนื้อขนาดใหญ่ 
แต่ก็มีค่าใช้จ่ายสูง มีความเสี่ยงต่อการได้รับรังสี
และไม่สามารถกำจัดเนื้อที่งอกผิดปกติเหมือนกับการส่องกล้องลำไส้ใหญ่มาตรฐาน
การตรวจคัดกรองดีเอ็นเอในอุจจาระเป็นการค้นหาตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (biomarker) ที่เกี่ยวกับมะเร็งลำไส้ใหญ่และรอยโรคก่อนมะเร็ง
รวมถึงดีเอ็นเอและในเลือดที่เปลี่ยนแปลงไป
หากผลตรวจเป็นบวก ควรติดตามด้วยการส่องกล้องลำไส้ใหญ่
FIT-DNA มีผลบวกที่ผิดพลาดมากกว่า FIT
จึงก่อผลที่ไม่พึงประสงค์มากขึ้น
ณ ปี2016 ยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมเพื่อยืนยันว่าระยะเวลาการตรวจคัดกรองทุก 3ปีนั้นเหมาะสมหรือไม่

#### ข้อแนะนำ
ในสหรัฐอเมริกา โดยทั่วไปแนะนำให้ตรวจคัดกรองระหว่างอายุ 
โดยสมาคมมะเร็งอเมริกันแนะนำให้เริ่มตั้งแต่อายุ 45ปี
สำหรับผู้ที่มีอายุระหว่าง  การตรวจคัดกรองควรพิจารณาเป็นรายบุคคล
สำหรับผู้ที่เสี่ยงสูง โดยปกติจะเริ่มตรวจคัดกรองเมื่ออายุประมาณ 40ปี

มีการแนะนำวิธีการตรวจคัดกรองหลายวิธี รวมถึงการตรวจอุจจาระทุก 2ปี,
การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ส่วนล่างทุก 10ปีร่วมกับการตรวจอุจจาระทางเคมีภูมิคุ้มกัน () ทุกๆ 2ปี
และการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ทุก 10ปี
ยังไม่ชัดเจนว่าวิธีใดในสองวิธีนี้ดีกว่ากัน
การส่องกล้องลำไส้ใหญ่อาจตรวจพบมะเร็งในส่วนต้นของลำไส้ได้ดีกว่า แต่มีค่าใช้จ่ายสูงกว่าและมีภาวะแทรกซ้อนมากกว่า
สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงเฉลี่ยและได้ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ที่ได้คุณภาพโดยได้ผลปกติ สมาคมระบบทางเดินอาหารอเมริกันไม่แนะนำให้ตรวจคัดกรองแบบใดๆ ในระยะ 10ปีหลังการส่องกล้อง
สำหรับผู้ที่อายุมากกว่า 75ปีหรือมีการคาดหมายคงชีพน้อยกว่า 10ปี ไม่แนะนำให้ตรวจคัดกรอง
ต้องใช้เวลาประมาณ 10ปีหลังการตรวจคัดกรองจึงจะมีผู้ได้ประโยชน์ 1 ใน 1,000คน
คณะทำงานเฉพาะกิจด้านการบริการป้องกันสหรัฐ () ได้ระบุ 7 กลยุทธ์ที่เป็นไปได้สำหรับการตรวจคัดกรอง
โดยสิ่งที่สำคัญที่สุดคือการใช้กลยุทธ์อย่างน้อยหนึ่งวิธีอย่างเหมาะสม

ในประเทศแคนาดา สำหรับผู้ที่มีอายุ ที่มีความเสี่ยงปกติ แนะนำให้ตรวจอุจจาระทางเคมีภูมิคุ้มกันหรือตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (FOBT) ทุกสองปี หรือส่องกล้องลำไส้ใหญ่ส่วนปลายทุก 10ปี
โดยนิยมการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่น้อยกว่า

หลายประเทศมีโครงการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ระดับชาติสำหรับผู้ใหญ่ทุกคนในช่วงอายุที่กำหนด 
โดยทั่วไปจะเริ่มในช่วงอายุ 
ตัวอย่างประเทศที่มีการคัดกรองอย่างเป็นระบบ ได้แก่ สหราชอาณาจักร
ออสเตรเลีย
เนเธอร์แลนด์
ฮ่องกง และไต้หวัน

โครงการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ในสหราชอาณาจักรมุ่งเน้นการค้นหาสัญญาณเตือนในผู้ที่มีอายุ โดยแนะนำให้ตรวจหาเลือดในอุจจาระทางเคมีภูมิคุ้มกัน (FIT) ทุกสองปี 
หากพบว่ามีระดับสูงเกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจต้องตรวจชิ้นเนื้อของลำไส้ใหญ่เพื่อหาร่องรอยของมะเร็ง
เนื้องอกที่มีแนวโน้มเป็นมะเร็งจะนำออก

## การรักษา
การรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่สามารถมีเป้าหมายเพื่อการรักษาให้หายขาด หรือเพื่อการประคับประคอง
การตัดสินใจเลือกแนวทางจะขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย รวมถึงสุขภาพและความต้องการของผู้ป่วย รวมถึงระยะของเนื้องอก
การประเมินจากทีมแพทย์หลายสาขาเป็นส่วนสำคัญในการพิจารณาว่าผู้ป่วยเหมาะสมสำหรับการผ่าตัดหรือไม่
หากตรวจพบมะเร็งลำไส้ใหญ่ในระยะเริ่มต้น การผ่าตัดสามารถรักษาให้หายได้ 
อย่างไรก็ตาม หากตรวจพบในระยะท้าย (ที่มีการแพร่กระจายแล้ว) การรักษาเพื่อหายขาดจะมีโอกาสน้อยลง และมักจะเน้นการประคับประคองเพื่อบรรเทาอาการที่เกิดจากเนื้องอกและทำให้ผู้ป่วยสบายที่สุด

### การผ่าตัด
thumb|
แผนภาพการตัดมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะเริ่มต้นออกเฉพาะส่วน
thumb|
แผนภาพการผ่าตัดมะเร็งทวารหนักเฉพาะที่
thumb|
ขอบเขตการตัดลำไส้ใหญ่
ในระยะเริ่มต้น มะเร็งลำไส้ใหญ่สามารถตัดออกได้ระหว่างการส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่โดยใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การตัดเยื่อเมือกด้วยกล้อง (endoscopic mucosal resection) หรือการตัดเยื่อชั้นใต้เยื่อเมือกด้วยกล้อง (endoscopic submucosal dissection)
การตัดด้วยกล้องจะทำได้ก็ต่อเมื่อมีความเป็นไปได้น้อยที่จะเกิดการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลือง โดยทั้งขนาดรวมทั้งตำแหน่งของเนื้องอกเอื้อต่อการตัดออกเป็นชิ้นเดียว (en bloc resection) ได้
สำหรับผู้ป่วยมะเร็งเฉพาะที่ การรักษาที่แนะนำคือการผ่าตัดเอาออกทั้งหมดรวมกับขอบเนื้อรอบๆ ที่พอให้หายขาด 
หัตถการที่อาจเลือกคือการผ่าตัดเอาลำไส้บางส่วนออก (partial colectomy) หรือการผ่าตัดลำไส้ใหญ่และทวารหนักออกทั้งหมด (proctocolectomy สำหรับรอยโรคที่ทวารหนัก) 
โดยตัดส่วนที่ที่มีเนื้องอกพร้อมกับเยื่อแขวนลำไส้ใหญ่ (mesocolon) และเส้นเลือด เพื่อให้สามารถนำต่อมน้ำเหลืองที่เกี่ยวข้อง (draining lymph node) ออกได้
การผ่าตัดนี้สามารถทำได้ทั้งแบบเปิดหน้าท้อง (open laparotomy) หรือการใช้กล้องส่อง (laparoscopic) โดยขึ้นอยู่กับผู้ป่วยและรอยโรค
ต่อจากนั้น อาจต่อลำไส้เข้าหากัน หรือต้องผ่านำลำไส้ออกทางหน้าท้อง (colostomy)

หากมีการแพร่กระจายเพียงไม่กี่จุดในตับหรือปอด จุดเหล่านี้อาจผ่าตัดเอาออกได้เช่นกัน 
อาจใช้เคมีบำบัดก่อนการผ่าตัดเพื่อทำให้มะเร็งมีขนาดเล็กลงก่อนพยายามผ่าตัดออก
ส่วนที่พบการกลับเป็นซ้ำของมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุดสองตำแหน่งคือ ตับและปอด
สำหรับมะเร็งที่แพร่กระจายในช่องท้อง (peritoneal carcinomatosis) การผ่าตัดลดขนาดก้อนมะเร็ง (cytoreductive surgery) ร่วมกับเคมีบำบัดแบบฉีดยาอุ่นๆ เข้าช่องท้อง คือ hyperthermic intraperitoneal chemotherapy (HIPEC) อาจใช้เพื่อพยายามเอาเนื้อมะเร็งออก

### เคมีบำบัด
ทั้งในมะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งทวารหนัก เคมีบำบัดอาจใช้ร่วมกับการผ่าตัดในบางกรณี
การตัดสินใจเพิ่มเคมีบำบัดเพื่อรักษาจะขึ้นอยู่กับระยะของโรค

สำหรับมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่1 จะไม่ให้เคมีบำบัดโดยการรักษาหลักคือการผ่าตัด
บทบาทของเคมีบำบัดในมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่2 ยังเป็นเรื่องไม่ยุติ แต่ปกติจะไม่ให้ยกเว้นจะพบปัจจัยเสี่ยง เช่น เนื้องอกชนิด T4, เนื้องอกที่แยกแยะไม่ได้, การลุกลามเข้าหลอดเลือดและเส้นประสาท หรือการเก็บตัวอย่างต่อมน้ำเหลืองได้ไม่เพียงพอ
อนึ่ง ยังปรากฏว่า ผู้ที่มีกรรมพันธุ์การซ่อมแซมความไม่ตรงกันของดีเอ็นเอที่ผิดปกติ จะไม่ได้รับประโยชน์จากเคมีบำบัด
สำหรับมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่3 และ 4 เคมีบำบัดถือเป็นส่วนสำคัญของการรักษา

หากมะเร็งแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่นแล้ว ซึ่งพบในมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่3 และ 4 ตามลำดับ การใช้ยาเคมีบำบัด เช่น fluorouracil, capecitabine หรือ oxaliplatin จะช่วยเพิ่มการคาดหมายคงชีพ 
หากไม่พบมะเร็งในต่อมน้ำเหลือง ประโยชน์ของเคมีบำบัดยังไม่ชัดเจน 
หากมะเร็งแพร่กระจายไปอย่างกว้างขวางหรือไม่สามารถตัดออกได้ การรักษาจะเป็นแบบประคับประคอง
ในสถานการณ์นี้ มักใช้ยาเคมีบำบัดหลากหลายชนิด
เช่น capecitabine, fluorouracil, irinotecan, oxaliplatin และ Tegafur-Uracil (UFT)
โดย capecitabine กับ fluorouracil สามารถใช้แทนกันได้ ยาแรกเป็นยารับประทาน ยาที่สองเป็นยาฉีดเข้าหลอดเลือดดำ
สูตรยาเคมีบำบัดที่ใช้รักษามะเร็งลำไส้ใหญ่รวมทั้ง CAPOX, FOLFOX, FOLFOXIRI และ FOLFIRI
ยาต้านการสร้างหลอดเลือด เช่น เบวาซิซูแมบ มักเพิ่มในการรักษาลำดับแรก
กลุ่มยาอีกอย่างที่ใช้ในการรักษาลำดับสองคือ ยาต้านตัวรับปัจจัยการเจริญเติบโตของผิวหนัง (epidermal growth factor receptor inhibitors) 
โดยมียาที่ได้รับอนุมัติจากองค์การอาหารและยาสหรัฐ คือ aflibercept, cetuximab และ panitumumab

ความแตกต่างหลักในการรักษามะเร็งทวารหนักระยะเริ่มต้นคือการเพิ่มการฉายรังสีเข้าไปในแผนการรักษา
มักใช้ร่วมกับเคมีบำบัดเป็นการรักษาก่อนการผ่าตัด (neoadjuvant) เพื่อให้สามารถผ่าตัดก้อนมะเร็งออกได้ ทำให้หลีกเลี่ยงต้องทำทำทวารเทียม (colostomy) ได้
อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่ก้อนมะเร็งอยู่ใกล้ทวารหนักมาก และอาจไม่สามารถหลีกเลี่ยงการทำทวารเทียมถาวรได้
ทวารหนักระยะที่4 จะได้รับการรักษาคล้ายกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่4

มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะที่4 ที่เกิดจากการแพร่กระจายไปในช่องท้อง (peritoneal carcinomatosis) สามารถรักษาด้วยเคมีบำบัดแบบฉีดยาอุ่นๆ เข้าช่องท้อง คือ hyperthermic intraperitoneal chemotherapy (HIPEC) ร่วมกับการผ่าตัดลดขนาดก้อนมะเร็ง (cytoreductive surgery) ในผู้ป่วยบางราย
อนึ่ง มะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิด T4 ก็สามารถรักษาด้วย HIPEC เพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำในอนาคต

### การฉายรังสี
แม้ว่าการใช้การฉายรังสีร่วมกับเคมีบำบัดอาจเป็นประโยชน์ในการรักษามะเร็งลำไส้ตรง (rectal cancer)
แต่ในผู้ป่วยบางราย การรักษาร่วมกันเช่นนี้อาจเพิ่มความเป็นพิษเฉียบพลันจากการรักษา
และยังไม่มีหลักฐานว่าช่วยเพิ่มอัตราการรอดชีวิตเมื่อเทียบกับการฉายรังสีเพียงอย่างเดียว แม้ว่าจะช่วยลดการกลับเป็นซ้ำเฉพาะที่ได้
สำหรับมะเร็งชนิด squamous cell carcinoma ที่ช่องทวารหนัก การรักษาด้วยเคมีบำบัดร่วมกับการฉายรังสีโดยใช้ยา 5-FU และ mitomycin C จัดว่าดีกว่า การฉายรังสีเพียงอย่างเดียว
โดยให้รอดชีวิตได้มากขึ้น แต่ก็เสี่ยงโลหิตเป็นพิษเฉียบพลันยิ่งขึ้น

การฉายรังสีในมะเร็งลำไส้ใหญ่ไม่ใช่แนวทางปกติ เนื่องจากลำไส้มีความไวต่อรังสีสูง
ผลข้างเคียง (รวามอัตราการเกิด) ได้แก่ ความเป็นพิษต่อผิวหนังแบบเฉียบพลัน (27%) และแบบระยะยาว (17%)
ความเป็นพิษต่อทางเดินอาหารแบบเฉียบพลัน (14%) และแบบระยะยาว (27%)
รวมถึงโรคจากการฉายรังสีบริเวณอุ้งเชิงกรานในระยะยาว (1–10%) เช่น ภาวะเส้นประสาทลัมโบซาครัลเสียหายอย่างถาวร (irreversible lumbosacral plexopathy)

เช่นเดียวกับเคมีบำบัด การฉายรังสีสามารถใช้เป็นการรักษาก่อนการผ่าตัดสำหรับมะเร็งลำไส้ตรงระยะ T3 และ T4
ซึ่งช่วยลดขนาดหรือระยะของเนื้องอก เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการผ่าตัด และช่วยอัตราการกลับเป็นซ้ำในบริเวณเดิม
สำหรับมะเร็งลำไส้ตรงที่ลุกลามเฉพาะที่ การรักษาด้วยการฉายรังสีร่วมกับเคมีบำบัดก่อนผ่าตัดได้กลายเป็นมาตรฐาน
นอกจากนี้ ในกรณีที่ไม่สามารถผ่าตัดได้ การฉายรังสียังเสนอว่าเป็นการรักษาที่มีประสิทธิภาพต่อการแพร่กระจายของมะเร็งลำไส้ใหญ่ไปยังปอด ซึ่งพบในผู้ป่วยประมาณ 10–15%

### ภูมิคุ้มกันบำบัด
ภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy) ด้วยยา immune checkpoint inhibitor มีประโยชน์ในมะเร็งลำไส้ใหญ่ชนิดที่มีความบกพร่องในการซ่อมแซมความไม่ตรงกันของดีเอ็นเอ ( deficiency) และชนิด microsatellite instability
ยา pembrolizumab ได้รับการอนุมัติสำหรับเนื้องอกมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะลุกลามที่มี MMR บกพร่อง และรักษาไม่สำเร็จด้วยการรักษาตามปกติ
แต่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่ดีขึ้นจากการรักษานี้ ก็มักจะกลับแย่ลงอีกภายในไม่กี่เดือนหรือไม่กี่ปีต่อมา

ในทางกลับกัน ในงานศึกษาตามรุ่นตามแผนระยะที่2 ซึ่งตีพิมพ์ใน*[[วารสารการแพทย์นิวอิงแลนด์]]*เดือนมิถุนายน 2022 
ผู้ป่วย 12รายที่มีมะเร็งต่อมที่ลำไส้ใหญ่ส่วนตรงชนิด dMMR ระยะที่2 หรือ 3 ได้รับยาชนิดเดียวคือ dostarlimab ซึ่งเป็นสารภูมิต้านทานโมโนโคลนที่ต่อต้าน PD-1 โดยได้ทุกสามสัปดาห์เป็นเวลาหกเดือน
หลังจากการติดตามผลโดยเฉลี่ยที่ 12เดือน () พบว่าผู้ป่วยทั้ง 12รายมีการตอบสนองทางคลินิกอย่างสมบูรณ์
โดยไม่พบเนื้องอกเมื่อตรวจด้วยเอ็มอาร์ไอ, ด้วย PET กับสารกัมมันตรังสีตามรอย 18F-fluorodeoxyglucose, ด้วยการส่องกล้อง, ด้วยการตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว หรือด้วยการตัดชิ้นเนื้อ
ยิ่งไปกว่านั้น ไม่มีผู้ป่วยรายใดต้องรักษาด้วยเคมีบำบัดร่วมกับการฉายรังสี หรือการผ่าตัด
และไม่มีผู้ป่วยรายใดรายงานผลข้างเคียง (grade3) หรือสูงกว่า
อย่างไรก็ตาม แม้ผลการศึกษานี้จะดูดี แต่การศึกษาก็ยังมีขนาดเล็กและมีความไม่แน่นอนเกี่ยวกับผลลัพธ์ระยะยาว

### การดูแลแบบประคับประคอง
การรักษาแบบประคับประคองสามารถทำร่วมไปกับการรักษามะเร็งได้ และแนะนำให้ใช้ในผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะลุกลามหรือมีอาการรุนแรง
การดูแลแบบประคับประคองอาจช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของทั้งผู้ป่วยและครอบครัว 
โดยช่วยบรรเทาอาการ ลดความวิตกกังวล และลดการเข้ารักษาตัวในโรงพยาบาล

ในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ซึ่งไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ การดูแลแบบประคับประคองอาจประกอบด้วยหัตถการที่ช่วยบรรเทาอาการหรือภาวะแทรกซ้อนจากมะเร็ง โดยไม่มุ่งหวังรักษาโรคให้หายขาด
ซึ่งช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
อาจทำการผ่าตัดโดยไม่หวังผลรักษารวมทั้งตัดเนื้อมะเร็งออกบางส่วน การเชื่อมต่อลำไส้ข้ามบางส่วน หรือการใส่ขดลวด (สเต็นท์) ในลำไส้
หัตถการเหล่านี้อาจพิจารณาเพื่อบรรเทาอาการและลดภาวะแทรกซ้อน เช่น เลือดออกจากก้อนมะเร็ง ปวดท้อง และลำไส้อุดตัน
วิธีการที่ไม่ต้องผ่าตัดในการรักษาแบบประคับประคองรวมถึงการฉายรังสีเพื่อลดขนาดก้อนมะเร็ง และการใช้ยาแก้ปวด

### การแทรกแซงทางจิตสังคม
นอกเหนือจากการรักษาทางการแพทย์ ยังมีการแทรกแซงทางจิตสังคมเพื่อจัดการกับปัญหาด้านจิตใจและสังคมในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่
ภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวลพบได้บ่อยในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ ดังนั้นการแทรกแซงทางจิตสังคมจึงอาจช่วยลดความทุกข์ใจ
ผู้ป่วยจำนวนมากยังคงมีอาการวิตกกังวลและซึมเศร้าหลังการรักษา ไม่ว่าการรักษาจะได้ผลหรือไม่ก็ตาม
ตราบาปทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ยังสร้างปัญหาทางจิตสังคมทั้งต่อคนไข้และครอบครัวอีกด้วย

#### ภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวล
ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่เสี่ยงเกิดภาวะซึมเศร้าสูงกว่าคนทั่วไปถึง 51%
นอกจากนี้ ผู้ป่วยกลุ่มยังเสี่ยงสูงต่อการเกิดความวิตกกังวลอย่างรุนแรง ความรู้สึกด้อยคุณค่า ภาพลักษณ์ตนเองที่ไม่ดี และความวิตกกังวลทางสังคม

#### ความทุกข์หลังการรักษา
ไม่ว่าผลการรักษาจะเป็นเช่นไร ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่จำนวนมากเผชิญกับอาการวิตกกังวล ซึมเศร้า และความทุกข์ใจอย่างต่อเนื่อง

การรอดชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่อาจต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างสำคัญ
รวมทั้งการมีทวารเทียม ปัญหาเกี่ยวกับการขับถ่าย การกลั้นอุจจาระไม่อยู่ กลิ่นเหม็น สมรรถภาพทางเพศ
การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจส่งผลให้เกิดภาพลักษณ์ทางร่างกายที่บิดเบือน ความวิตกกังวลทางสังคม ภาวะซึมเศร้า และความทุกข์ใจ
ซึ่งล้วนทำให้คุณภาพชีวิตแย่ลง

มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นสาเหตุการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งเป็นอันดับสองของโลก
การเปลี่ยนการรักษาไปเป็นการดูแลแบบประคับประคองและการเผชิญหน้ากับความตาย อาจทำให้ทุกข์ใจอย่างใหญ่หลวงสำหรับทั้งคนไข้และครอบครัว

#### ตราบาป
มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นตราบาปทางสังคม อาจกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกขยะแขยงในตนเอง จากบุคลากรทางการแพทย์ จากครอบครัว คู่รัก และสาธารณชน
ผู้ป่วยที่มีทวารเทียมอาจเสี่ยงต่อการถูกตีตราเป็นพิเศษ เนื่องจากกลิ่นเหม็น แก๊ส และเสียงรบกวนจากถุงอุจจาระที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
นอกจากนี้ ปัจจัยเสี่ยงเกี่ยวกับมะเร็งลำไส้ใหญ่ เช่น การรับประทานอาหารไม่ดี การดื่มแอลกอฮอล์ และการไม่ออกกำลังกาย
ยังทำให้ตำหนิได้ว่าผู้ป่วยปฏิบัติตัวไม่ดีเอง
การถูกตัดสินจากผู้อื่น รวมถึงการโทษตนเองและความรู้สึกอับอาย อาจส่งผลลบต่อความภาคภูมิใจในตนเอง การเข้าสังคม และคุณภาพชีวิต

#### วิธีการแทรกแซง
การแทรกแซงแบบพบหน้ากัน เช่น การพูดคุยระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย การฝึกฝนด้านร่างกาย-จิตใจ-จิตวิญญาณ และการเข้าร่วมกลุ่มสนับสนุน ถือว่ามีประสิทธิภาพมากที่สุดในการลดความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้าในผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่
นอกจากนี้ยังมีการให้เขียนบันทึก และการคุยบำบัดทางโทรศัพท์
แม้การแทรกแซงแบบไม่พบหน้าจะถือว่ามีประสิทธิภาพน้อยกว่า แต่ก็มีค่าใช้จ่ายน้อยจึงใช้กับคนไข้ได้อย่างครอบคลุมกว่า 
โดยพบว่าสามารถลดทั้งภาวะซึมเศร้าและความวิตกกังวลในผู้ป่วยได้เช่นกัน

### การติดตาม
เครือข่ายมะเร็งครอบคลุมแห่งชาติสหรัฐ () และสมาคมมะเร็งวิทยาคลินิกอเมริกัน () มีแนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการติดตามมะเร็งลำไส้ใหญ่
โดยแนะนำให้ซักประวัติและตรวจร่างกายทุก เป็นเวลา 2ปี และต่อจากนั้นทุก 6เดือนจนครบ 5ปี
ให้ตรวจสารคาร์ซิโนเอมบริโอนิกแอนติเจน (CEA) ในเลือดตามช่วงเวลาเดียวกัน แต่แนะนำเฉพาะในผู้ที่มีรอยโรคระดับ T2 ขึ้นไปผู้มีโอกาสเข้ารับการรักษาเพิ่มเติม
สามารถพิจารณาตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ทรวงอก ช่องท้อง และอุ้งเชิงกรานเป็นประจำทุกปีในช่วง 3ปีแรกสำหรับผู้ที่เสี่ยงสูงต่อการกลับเป็นซ้ำ
(เช่น ผู้ที่มีเนื้องอกแบบแยกแยะไม่ได้ หรือมีการลุกลามไปยังหลอดเลือดหรือระบบน้ำเหลือง) โดยเป็นผู้ที่ยังสามารถผ่าตัดเพื่อรักษาให้หายได้
อาจตรวจส่องกล้องลำไส้ใหญ่หลังจากครบ 1ปี ยกเว้นในกรณีที่ไม่สามารถใช้ตรวจโรคตั้งแต่แรกเนื่องจากมีก้อนอุดกั้น จึงควรตรวจอีกภายใน 
หากพบติ่งเนื้อชนิด villous หรือที่ใหญ่กว่า 1 ซม. หรือมีการเจริญผิดปกติระดับสูง (high-grade dysplasia) ก็ควรตรวจซ้ำหลังจาก 3ปี และจากนั้น ทุก 5ปี
สำหรับความผิดปกติอื่นๆ สามารถตรวจส่องกล้องลำไส้ใหญ่ซ้ำได้หลังจาก 1ปี

ไม่แนะนำให้ตรวจด้วย PET หรืออัลตราซาวด์เป็นประจำ รวมถึงเอกซเรย์ทรวงอก การตรวจนับเม็ดเลือดอย่างสมบูรณ์ หรือการตรวจการทำงานของตับ
สำหรับผู้ที่ได้รับการผ่าตัดเพื่อรักษาหรือ/และการรักษาเสริมเพื่อรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ยังไม่แพร่กระจาย
การเฝ้าระวังและการติดตามอย่างใกล้ชิดไม่มีหลักฐานว่าเพิ่มการรอดชีวิต

## พยากรณ์โรค
มียีนน้อยกว่า 600ตัวที่สัมพันธ์กับผลลัพธ์ของมะเร็งลำไส้ใหญ่
มีทั้งยีนที่ไม่ดี ซึ่งการแสดงออกในระดับสูงสัมพันธ์กับผลลัพธ์ที่ไม่ดี เช่น โปรตีน heat shock 70 kDa protein 1 (HSPA1A)
และยีนที่ดี ซึ่งสัมพันธ์กับการรอดชีวิตเพิ่มขึ้น เช่น โปรตีน putative RNA-binding protein 3 (RBM3)
พยากรณ์โรคยังสัมพันธ์กับความไม่แม่นยำของกลไกการตัดต่อ pre-mRNA (pre-mRNA splicing apparatus)
และดังนั้นกับการตัดต่อ pre-mRNA ที่เบี่ยงเบนในระดับสูง

### อัตราการกลับเป็นซ้ำ
อัตราการกลับเป็นซ้ำเฉลี่ยในช่วง 5ปีสำหรับผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ผ่าตัดได้สำเร็จอยู่ที่5% สำหรับมะเร็งระยะที่1, 12% สำหรับระยะที่2 และ 33% สำหรับระยะที่ 3อย่างไรก็ตาม ขึ้นอยู่กับจำนวนปัจจัยเสี่ยง อัตราการกลับเป็นซ้ำอาจอยู่ในช่วง  สำหรับมะเร็งระยะที่2 และ  สำหรับระยะที่3
สำหรับมะเร็งลำไส้ตรงที่ผ่าตัดสำเร็จ อัตราการกลับเป็นซ้ำเฉลี่ยในช่วง 5ปีอยู่ที่9% สำหรับมะเร็งระยะ 0 (หลังการรักษาก่อนผ่าตัด), 8% สำหรับระยะที่1, 18% สำหรับระยะที่2 และ 34% สำหรับระยะที่3
เมื่อขึ้นอยู่กับจำนวนปัจจัยเสี่ยง (0–2) ความเสี่ยงของการแพร่กระจายไปไกลในมะเร็งลำไส้ตรงอยู่% ในระยะ 0,  ในระยะที่1,  ในระยะที่2 และ  ในระยะที่3

อัตราการกลับเป็นซ้ำได้ลดลงในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา โดยเป็นผลจากความก้าวหน้าในการดูแลรักษามะเร็งลำไส้ใหญ่
ความเสี่ยงของการกลับเป็นซ้ำหลังเมื่อติดตามอาการหลังห้าปียังคงต่ำมาก

### อัตราการรอดชีวิต
ในยุโรป อัตราการรอดชีวิตห้าปีสำหรับมะเร็งลำไส้ใหญ่ต่ำกว่า 60%
ในประเทศที่พัฒนาแล้ว ประมาณหนึ่งในสามของผู้เป็นโรคนี้จะเสียชีวิตจากโรค

อัตราการรอดชีวิตสัมพันธ์โดยตรงกับการตรวจพบและชนิดของมะเร็งที่เป็น แต่โดยรวมแล้วมักต่ำในกรณีที่มีอาการเพราะมักจะลุกลามไปแล้ว
การตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นมีอัตรารอดชีวิตสูงกว่าตรวจพบในระยะหลังถึงประมาณห้าเท่า
ผู้มีเนื้องอกที่ยังไม่ทะลุชั้น muscularis mucosa (TNM ระยะ Tis, N0, M0) มีอัตราการรอดชีวิตห้าปี100%
ในขณะที่ผู้ที่เป็นมะเร็งระยะลุกลาม T1 (อยู่ในชั้น submucosa) หรือ T2 (อยู่ในชั้นกล้ามเนื้อ) มีอัตรารอดชีวิตห้าปีโดยเฉลี่ยประมาณ 90%
ผู้ที่มีเนื้องอกลุกลามมากขึ้นแต่ยังไม่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลือง (T3–4, N0, M0) มีอัตรารอดชีวิตห้าปีโดยเฉลี่ยประมาณ 70%
ถ้ากระจายไปถึงต่อมน้ำเหลืองในระดับ regional (T ทุกระดับ, N1–3, M0) มีอัตรารอดชีวิตห้าปีโดยเฉลี่ยประมาณ 40%
ถ้ากระจายไปยังอวัยวะอื่นแล้ว (T ทุกระดับ, N ทุกระดับ, M1) พยากรณ์โรคจะไม่ดี โดยอัตรารอดชีวิตห้าปีอยู่ระหว่าง <5–31%

อัตราการรอดชีวิตโดยรวมใน 5ปี (five-year overall survival) ของมะเร็งลำไส้ตรงหลังได้รับการรักษาก่อนผ่าตัดและการผ่าตัดตามแนวทางสมัยใหม่อยู่ที่90% สำหรับระยะ 0, 86% สำหรับระยะ1, 78% ระยะ 2 และ 67% สำหรับระยะ 3 ตามการศึกษาทั่วประเทศโดยมีตัวอย่างระดับกลุ่มประชากร

แม้ผลกระทบของมะเร็งลำไส้ใหญ่ต่อผู้รอดชีวิตจะแตกต่างกันอย่างมาก แต่คนไข้มักต้องปรับตัวทั้งทางกายและใจกับโรคและการรักษา
ตัวอย่างเช่น ผู้ป่วยมักกลั้นอุจจาระไม่อยู่
มีความบกพร่องทางเพศ
มีปัญหาดูแลทวารเทียม
และกลัวว่ามะเร็งจะกลับมาอีก
หลังสิ้นสุดการรักษาหลัก

การทบทวนอย่างเป็นระบบเชิงคุณภาพปี2021 ระบุว่ามีปัจจัยหลัก 3 ประการที่มีอิทธิพลต่อการปรับตัวในการใช้ชีวิตในระหว่างและหลังการเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ ได้แก่ การสนับสนุนทางด้านต่างๆ ความรุนแรงของผลข้างเคียงระยะยาวจากการรักษา และการปรับตัวทางจิตสังคม
ดังนั้นจึงควรจัดการสนับสนุนให้ผู้ป่วยปรับตัวกับชีวิตหลังการรักษาได้ดีขึ้น

## ระบาดวิทยา
thumb | upright = 1.3|
จำนวนผู้เสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ต่อประชากรหนึ่งล้านคนในปี 2012

ทั่วโลกมีผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่มากกว่า ในแต่ละปี
ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตประมาณ 715,000รายในปี2010 โดยเพิ่มขึ้นจาก 490,000รายในปี1990

ณ ปี2012 มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับสองในผู้หญิง (9.2% ของการวินิจฉัย) และอันดับสามในผู้ชาย (10.0%)
โดยเป็นเหตุการเสียชีวิตจากมะเร็งที่พบบ่อยเป็นอันดับสี่ รองจากมะเร็งปอด กระเพาะอาหาร และตับ
พบในประเทศพัฒนาแล้วมากกว่าประเทศกำลังพัฒนา
อุบัติการณ์ทั่วโลกแตกต่างกันถึงสิบเท่า โดยมากสุดในออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ยุโรป และสหรัฐอเมริกา
และน้อยสุดในแอฟริกาและเอเชียใต้ตอนกลาง

## มะเร็งลำไส้ใหญ่ก่อนวัย (EOCC)
มะเร็งลำไส้ใหญ่ในผู้ป่วยที่อายุต่ำกว่า 50ปีถือว่าเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ก่อนวัย (early-onset colorectal cancer, EOCC)
ซึ่งเกิดเพิ่มขึ้นในทศวรรษที่ผ่านมา 
โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรผู้ป่วยอายุ ทั่วอเมริกาเหนือ ยุโรป ออสเตรเลีย และจีน

### อุบัติการณ์ตามอายุ
อุบัติการณ์มะเร็งลำไส้ใหญ่ในประชากรวัยหนุ่มสาวได้เพิ่มขึ้นในทศวรรษที่ผ่านมา
แม้ว่าความก้าวหน้าในการวินิจฉัยอาจมีส่วนเกี่ยวข้องบ้าง
แต่ประชากลุ่มนี้มักไม่ได้รับการตรวจคัดกรอง อคติจากการตรวจจึงไม่ใช่ปัจจัยสำคัญ
จึงมีโอกาสมากกว่าว่า ปัจจัยเฉพาะของรุ่น (cohort effects) มีส่วนให้มีแนวโน้มเช่นนี้

กลุ่มประชากรที่เกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ก่อนวัยมากที่สุดก็คือชายหญิงอายุ  โดยอุบัติการณ์เพิ่มขึ้น 7.9% ต่อปีระหว่าง
ในทำนองเดียวกัน แม้จะไม่มากเท่า ชายหญิงอายุ มีอัตราการเพิ่มขึ้นของผู้ป่วยปีละ 3.4% ในช่วงเวลาเดียวกัน
แม้จะเพิ่มขึ้นดังว่า แต่อัตราการเสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่ก็ยังคงเท่าเดิม

### ปัจจัยเสี่ยง
ปัจจัยเสี่ยงของมะเร็งลำไส้ใหญ่ก่อนวัยก็ยังคล้ายกับของมะเร็งลำไส้ใหญ่ทั้งหมด
ปัจจัยเฉพาะของรุ่นน่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตและของสิ่งแวดล้อมตามรุ่น

### การตรวจคัดกรองเพื่อป้องกัน
ในปี2018 สมาคมมะเร็งอเมริกันได้ปรับคำแนะนำการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ โดยลดอายุเริ่มต้นจาก 50ปีเหลือ 45ปี หลังจากพบว่ามีจำนวนผู้ป่วยก่อนวัยเพิ่มขึ้น
ผู้มีอายุมากกว่า 60ปีมีโอกาสมากสุดที่จะไม่เข้าร่วมการตรวจคัดกรอง

## ประวัติ

มีการตรวจพบมะเร็งลำไส้ตรงในมัมมี่อียิปต์โบราณ ซึ่งเคยอาศัยอยู่ในโอเอซิสดัคลาห์ในสมัยราชอาณาจักรทอเลมี

## สังคมและวัฒนธรรม
[thumb|
ธงจำนวน 27,400 ผืนที่ปักไว้ในสวนสาธารณะเนชันแนลมอลล์ในนคร[วอชิงตัน ดี.ซี. สหรัฐ เมื่อเดือนมีนาคม 2025 
เป็นตัวแทนคนที่จะเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ในปี2030 โดยทำเป็นส่วนการณรงค์เรียกร้องทุนวิจัยเกี่ยวกับโรคนี้]]

องค์การวิจัยมะเร็งระหว่างประเทศ () ภายใต้องค์การอนามัยโลก (WHO) 
ได้จัดให้เนื้อสัตว์แปรรูปเป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่1 เนื่องจากองค์การพบหลักฐานเพียงพอว่าการบริโภคเนื้อสัตว์แปรรูปทำให้เกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่ในมนุษย์

## งานวิจัย
การศึกษาคุณภาพต่ำเกี่ยวกับมะเร็งลำไส้ตรงระยะเริ่มต้นระบุว่าการผ่าตัดเฉพาะที่ไม่มีผลที่แน่ชัดต่อความเสี่ยงของการกลับมาเป็นซ้ำ การรอดชีวิต หรือภาวะแทรกซ้อน

### การออกกำลังกาย
งานทบทวนของแบลคอเคลนปี2020 สรุปไม่ได้ว่าการออกกำลังกาย เช่น การเดิน ปั่นจักรยาน การฝึกเพื่อสร้างความแข็งแกร่ง หรือโยคะ 
มีผลต่อสุขภาพกายและใจของผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่ยังไม่ลุกลามหรือไม่
โปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนผ่าตัด (prehabilitation) อาจช่วยให้ผลการทดสอบเดิน หลังการผ่าตัดดีขึ้น แต่ยังไม่แน่ชัดว่ามีผลต่อภาวะแทรกซ้อน การไปแผนกฉุกเฉินหลังการผ่าตัด หรือการกลับมาเข้าโรงพยาบาลหรือไม่
หลักฐานว่าต้องออกกำลังกายเท่าไรจึงจะได้ประโยชน์ยังมีความขัดแย้งกัน

การออกกำลังกายช่วยให้แข็งแรงดีขึ้น ช่วยเรื่องความเหนื่อยล้าจากโรคมะเร็ง และเพิ่มคุณภาพชีวิตที่เกี่ยวกับสุขภาพในระยะสั้น
อย่างไรก็ตาม ไม่พบว่าการออกกำลังกายส่งผลดีต่อสุขภาพจิตที่เกี่ยวข้องกับโรค เช่น ความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้า

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* WHO fact sheet on colorectal cancer


หมวดหมู่:Conditions diagnosed by stool test