ปราสาทตาพรหม

**ปราสาทตาพรหม** (, UNGEGN: , ALA-LC:  ; "บรรพบุรุษพรหม") เป็นชื่อสมัยใหม่ของวิหารใกล้นครเสียมราฐ ประเทศกัมพูชา ตั้งอยู่ทางตะวันออกของนครธมประมาณกิโลเมตรเดียว และอยู่ตรงขอบใต้สุดของบารายตะวันออก สร้างขึ้นในรูปแบบบายนช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 12 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 13 และเดิมมีชื่อเรียกว่า **ราชวิหาร** (, UNGEGN: , ALA-LC:  ) พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งจักรวรรดิเขมร ทรงสถาปนาเป็นอารามพุทธมหายานและศูนย์การเรียนรู้ที่อุทิศแด่พระราชมารดา โดยต้องใช้ประชาชนเกือบ 80,000 คนในการดูแลรักษาหรือเข้าร่วมงานที่วิหาร รวมถึงข้าราชบริพารกว่า 2,700 นายและนักเต้นรำ 615 คน

วิหารนี้ได้รับการเรียกขานเป็น "วิหารทูมเรเดอร์" หรือ "วิหารแอนเจลีนา โจลี" จากการปรากฏในภาพยนตร์ *[[ลาร่า ครอฟท์ ทูมเรเดอร์]]* (2001)

วิหารนี้สร้างขึ้นโดยไม่ใช้ปูน และเมื่อถูกทิ้งร้าง ต้นไม้ก็หยั่งรากลงในหินที่คลายตัว ต้นไม้เติบโตท่ามกลางซากปรักหักพัง และป่าโดยรอบทำให้ที่นี่เป็นหนึ่งในวิหารที่ได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวมากที่สุด สถานที่แห่งนี้อยู่ในรายการแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกตั้งแต่ ค.ศ. 1992

## ประวัติ
### สถาปนาและขยาย
ใน ค.ศ. 1186 พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงเริ่มดำเนินโครงการก่อสร้างและงานสาธารณะขนาดใหญ่ ราชวิหาร ซึ่งปัจจุบันเรียกว่าตาพรหม ("บรรพบุรุษพรหม") เป็นหนึ่งในวิหารแรก ๆ ที่ก่อตั้งขึ้นตามโครงการดังกล่าว ศิลาจารึกเพื่อรำลึกถึงการสถาปนาระบุวันที่เป็น ค.ศ. 1186

พระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ทรงสร้างราชวิหารเพื่ออุทิศแด่พระราชวงศ์ ปรัชญาปารมิตาที่เป็นบุคลิษฐานแห่งความรู้ปรพจำวิหารนี้ วาดแบบตามพระราชมารดา วิหารโดยรอบทางเหนือและใต้ในวงล้อมที่สามอุทิศแด่ Jayamangalartha คุรุของกษัตริย์ และพระเชษฐาตามลำดับ ทำให้ปราสาทตาพรหมเป็นคู่ที่เสริมกับอารามปราสาทพระขรรค์ที่อุทิศใน ค.ศ. 1191 ภาพหลักที่แทนด้วยพระโพธิสัตว์โลเกศวร และอิงแบบตามพระราชบิดา

ศิลาจารึกขิงวิหารระบุว่าที่นี่เป็นที่อยู่ของประชาชนกว่า 12,500 คน (รวมนักบวชชั้นสูง 18 รูป และนักเต้นรำ 615 คน) กับพลเมืองในหมู่บ้านโดยรอบ 80,000 คนต่างทำงานเพื่อจัดหาบริการและสิ่งของจำเป็น นอกจากนี้ แผ่นจารึกยังระบุด้วยว่าวิหารแห่งนี้สะสมทรัพย์สมบัติไว้มากมาย อาทิ ทองคำ ไข่มุก และผ้าไหม การขยายและการต่อเติมปราสามตาพรหมยังคงเกิดขึ้นจนถึงรัชสมัยพระเจ้าศรีนทรวรมันในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 13

### ละทิ้งและฟื้นฟู
[thumb|ราก[tetrameles nudiflora|สมพงเลี้อยตามห้อง]]
หลังจากจักรวรรดิเขมรได้ล่มสลายลงราวคริสต์ศตวรรษที่ 15 ปราสาทตาพรหมก็ถูกทิ้งร้างและไม่ได้รับการพูดถึงมาเป็นเวลาหลายศตวรรษ จนกระทั่งในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 จึงได้เริ่มความพยายามในการบูรณะโดยสำนักฝรั่งเศสแห่งปลายบุรพทิศ

ใน ค.ศ. 1992 ยูเนสโกจัดให้ปราสาทตาพรหมเป็นแหล่งมรดกโลก การบูรณะและฟื้นฟูตาพรหมเป็นโครงการร่วมมือระหว่างกรมสำรวจโบราณคดีอินเดียกับ APSARA (Authority for the Protection and Management of Angkor and the Region of Siem Reap)

ใน ค.ศ. 2013 กรมสำรวจโบราณคดีอินเดียบูรณะส่วนต่างๆ ของบริเวณวิหารเกือบทั้งหมด โดยบางส่วนก่อสร้างขึ้นใหม่หมด ทางเดินไม้ ชานชาลา และราวบันไดเชือกถูกสร้างขึ้นรอบ ๆ สถานที่เพื่อปกป้องโบราณสถานจากความเสียหายเพิ่มเติมจากนักท่องเที่ยว

ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2022 การบูรณะหอนางระบำ (Hall of Dancers) เสร็จสมบูรณ์

## ภาพ

## อ้างอิง
         

## อ่านเพิ่ม
*
*Coèdes, George. "La stèle de Ta-Prohm," in *Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient*, Vol.6, No.1-2 (1906), pp.&nbsp;44–86. This article, written in French by Angkor-scholar Coedes, gives the original text of the foundational stele at Ta Prohm, as well as a French translation of the text. The article is available online at gallica.bnf.fr, the website for the Bibliothèque nationale de France.
*Freeman, Michael and Jacques, Claude. *Ancient Angkor*. River Books, 1999. .
* 
*
*Rooney, Dawn. *Angkor: An Introduction to the Temples*. Odyssey Publications 3rd edition 1999..
*Bruno Bruguier, Juliette Lacroix, (2009). *Phnom Penh et les provinces méridionales*. Guide archéologique du Cambodge, Reyum. .

ตาพรหม
ตาพรหม
ตาพรหม