เตาอี้

**เตาอี้** (ค.ศ. 223 – มกราคมหรือกุมภาพันธ์ ค.ศ. 285) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **ตู้ ยฺวี่** () ชื่อรอง **ยฺเหวียนข่าย** () เป็นบัณฑิตลัทธิขงจื๊อ ขุนพล และขุนนางชาวจีนของรัฐวุยก๊กในช่วงปลายยุคสามก๊กและช่วงต้นยุคราชวงศ์จิ้น

## ประวัติช่วงต้น
เตาอี้เป็นชาวอำเภอตู้หลิง ( *ตู้หลิงเซี่ยน*) เมืองเกงเตียว ( *จิงเจ้าจฺวิ้น*) ซึ่งตั้งอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของนครซีอาน มณฑลฉ่านซีในปัจจุบัน เตาอี้มาจากตระกูลเตา (杜 *ตู้*) แห่งเกงเตียว เป็นทายาทรุ่นที่ 11 ของตู้ เหยียนเหนียน (杜延年) ผู้ดำรงตำแหน่งขุนนางที่ปรึกษา (御史大夫 *ยฺวี่ฉื่อต้าฟู*) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก ปู่ของเตาอี้คือตู้ จี (杜畿) ดำรงตำแหน่งเป็นรองราชเลขาธิการ (尚書僕射 *ช่างชูผูเช่อ*) ของรัฐวุยก๊ก บิดาของเตาอี้คือตู้ ชู่ (杜恕) ดำรงตำแหน่งข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ของมณฑลอิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*)

เตาอี้เป็นคนอ่านหนังสือมากและมีความรู้กว้างขวาง เข้าใจวิถีแห่งความรุ่งเรืองและล่มสลาย เตาอี้มักจะพูดว่า "คุณธรรมไม่อาจบรรลุได้ แต่การสร้างความดีความชอบและสร้างความเห็นในงานเขียนสามารถกระทำได้" เดิมตู้ ชู่บิดาของเตาอี้ไม่ถูกกันกับสุมาสูผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของรัฐวุยก๊ก และตัวตู้ ชู่ถูกกักขังจนเสียชีวิตในคุก ทำให้เตาอี้ไม่ได้เข้ารับราชการเป็นเวลานาน

## รับราชการกับวุยก๊ก
ในช่วงที่สุมาเจียวน้องชายของสุมาสูสืบทอดตำแหน่งผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของรัฐวุยก๊กถัดจากสุมาสูระหว่าง ค.ศ. 255 ถึง ค.ศ. 263 เตาอี้ได้สมรสกับเจ้าหญิงเกาลู่ (高陸公主 *เกาลู่กงจู่*) น้องสาวของสุมาเจียว เตาอี้ยังได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเจ้าพนักงานสำนักราชเลขาธิการ (尚書郎 *ช่างชูหลาง*) และได้สืบทอดบรรดาศักดิ์เฟิงเล่อถิงโหว (豐樂亭侯) ซึ่งเป็นบรรดาศักดิ์แต่เดิมของตู้ ชู่ผู้เป็นบิดาของเตาอี้ สี่ปีต่อมาเตาอี้ได้ย้ายมารับผิดชอบราชการทหารในสำนักอัครมหาเสนาบดี

เมื่อ ค.ศ. 263 จงโฮยขุนพลของรัฐวุยก๊กผู้มีตำแหน่งขุนพลพิทักษ์ภาคตะวันตก (鎮西將軍 *เจิ้นซีเจียงจฺวิน*) นำทัพพิชิตรัฐจ๊กก๊กที่เป็นรัฐอริของวุยก๊ก เตาอี้ติดตามมาในทัพของจงโฮยโดยมีตำแหน่งเป็นหัวหน้าเสมียนของขุนพลพิทิกษ์ภาคตะวันตก (鎮西將軍長史 *เจิ้นซีเจียงจฺวินจ๋างฉื่อ*) ในปีถัดมา (ค.ศ. 264) จงโฮยพยายามก่อกบฏในอาณาเขตเดิมของจ๊กก๊กแต่ไม่สำเร็จเพราะเหล่าทหารใต้บังคับบัญชาก่อการกำเริบ ข้าราชการในสังกัดของจงโฮยหลายคนถูกสังหาร แต่เตาอี้ใช้ไหวพริบเอาตัวรอดมาได้ ภายหลังเหตุการณ์เหล่านี้เตาอี้ก็ได้รับศักดินาเพิ่มเติม

## รับราชการกับราชวงศ์จิ้น
หลังสุมาเอี๋ยนก่อตั้งราชวงศ์จิ้นตะวันตกและขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิองค์แรกเมื่อ ค.ศ. 266 ในช่วงศักราชไท่ฉื่อ (泰始; ค.ศ. 266–274) เตาอี้ดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองโห้หล้ำ (河南尹 *เหอหนานอิ่น*) 

เมื่อ ค.ศ. 270 ทูฟ่า ชู่จีเหนิง (禿髮樹機能) นำพลชนเผ่าบุกชายแดนในภูมิภาคหล่งโย่ว (隴右) เตาอี้ได้รับการแต่งตั้งเป็นตุลาการทัพของขุนพลสงบภาคตะวันตก (安西將軍軍司 *อานซีเจียงจฺวินจฺวินซือ*) นำพล 300 นายและม้า 100 ตัวไปยังเตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) หลังมาถึงเตียงอั๋นแล้วเตาอี้ก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ของมณฑลฉินโจว (秦州), นายกองพันเกี๋ยงตะวันออก (東羌校尉 *ตงเชียงเซี่ยวเว่ย์*) และขุนพลรถรบเบา (輕車將軍 *ชิงเชอเจียงจฺวิน*) รวมถึงได้รับอาญาสิทธิ์ ฉือ เจี้ยน (石鑒) ขุนพลสงบภาคตะวันตก (安西將軍 *อานซีเจียงจฺวิน*) และแม่ทัพของมณฑลฉินโจวสั่งให้เตาอี้นำพลไปโจมตีทูฟ่า ชู่จีเหนิง แต่เตาอี้ทัดทานโดยให้ความเห็นว่าข้าศึกยังมีขวัญกำลังใจสูง ม้ามีกำลังวังชา ตรงข้ามกับกำลังพลของราชวงศ์จิ้นที่เดินทัพมาไกลและอ่อนล้า แล้วเตาอี้จึงเสนอให้รอคอยจนถึงฤดูใบไม้ผลิปีหน้าจึงเข้าโจมตี ฉือ เจี้ยนโกรธมาก จึงให้ขุนนางตรวจสอบ (御史 ยฺวี่ฉื่อ) นำตัวเตาอี้ใส่รถนักโทษแล้วคุมตัวไปให้เสนาบดีตุลาการ (廷尉 *ถิงเว่ย์*) ตัดสินโทษโดยตั้งข้อหาว่า "ละเลยการเตรียมทัพ" แต่เนื่องจากเตาอี้เป็นพระสวามีของเจ้าหญิงเกาลู่ซึ่งอยู่ในข่ายบุคคลที่ได้รับการลดหย่อนโทษ จึงได้รับโทษเพียงการถูกถอดบรรดาศักดิ์ ต่อมาฉือ เจี้ยนพยายามปราบทูฟ่า ชู่จีเหนิงแต่ไม่สามารถเอาชนะได้ เป็นไปตามการคาดการณ์ของเตาอี้

เมื่อ ค.ศ. 271 หลิว เหมิ่ง (劉猛) ผู้นำชนเผ่าซฺยงหนู (匈奴) ก่อกบฏต่อราชวงศ์จิ้นในมณฑลเป๊งจิ๋ว (并州 *ปิงโจว*) ราชสำนักราชวงศ์จิ้นเห็นว่าเตาอี้เชี่ยวชาญด้านกลยุทธ์จึงตั้งให้เตาอี้มีบรรดาศักดิ์เป็นซ่านโหว (散侯) ให้ทำหน้าที่ในการร่วมวางนโยบายทางการทหาร ต่อมาไม่นานเตาอี้ก็ได้รับการแต่งตั้งเป็นราชเลขาธิการการคลัง (度支尚書 *ตู้จือช่างชู*) ทำหน้าที่จัดการการเงินของราชสำนัก ต่อมาเมื่อฉือ เจี้ยนกลับมายังราชสำนักได้รายงานเรื่องความดีความชอบในการศึกที่ไม่ตรงกับความจริง จึงเกิดการโต้เถียงอย่างรุนแรงเพื่อโจมตีกันและกันระหว่างฉือ เจี้ยนและเตาอี้ ในที่สุดทั้งสองก็ถูกปลดจากตำแหน่ง อีกไม่กี่ปีต่อมาเตาอี้ได้กลับมาดำรงตำแหน่งเป็นราชเลขาธิการการคลัง

### การพิชิตง่อก๊ก

ในช่วงเวลานั้น จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนมักดำริถึงแผนการโจมตีพิชิตรัฐง่อก๊กเพื่อจะรวมแผ่นดินเป็นหนึ่ง แต่ขุนนางส่วนใหญ่ในราชสำนักทัดทาน มีเพียงเอียวเก๋า (羊祜 *หยาง ฮู่*), เตาอี้ และจาง หฺวา (張華) ที่สนับสนุนแผนการพิชิตง่อก๊ก

เมื่อ ค.ศ. 278 ขุนพลเอียวเก๋าป่วยหนัก เอียวเก๋าเสนอให้ตั้งเตาอี้เป็นแม่ทัพของมณฑลเกงจิ๋ว (荆州 *จิงโจว*) แทนตน หลังเอียวเก๋าเสียชีวิต เตาอี้ได้รับการตั้งแต่ให้เป็นมหาขุนพลพิทักษ์ภาคใต้ (鎮南大將軍 *เจิ้นหนานต้าเจียงจฺวิน*) กำกับดูแลราชการทหารทั้งหมดในมณฑลเกงจิ๋ว หลังรับตำแหน่ง เตาอี้เตรียมการทำศึก คัดเลือกทหารชั้นยอด แล้วเข้าโจมตีจาง เจิ้ง (張政) แม่ทัพอำเภอซีหลิง (西陵) ของรัฐง่อก๊กจนแตกพ่าย จาง เจิ้งรู้สึกอับอายจากการพ่ายแพ้ต่อเตาอี้จึงไม่ทูลรายงานเรื่องนี้ต่อซุนโฮจักรพรรดิแห่งง่อก๊ก เตาอี้ใช้กลยุทธ์สร้างความแตกแยกโดยการส่งตัวเชลยศึกคืนให้ซุนโฮ ซุนโฮจึงทรงเปลี่ยนให้หลิว เซี่ยน (留憲) เป็นแม่ทัพอำเภอซีหลิงแทน

ต่อมาไม่นาน เตาอี้ถวายฎีกาขอยกทัพโจมตีง่อก๊ก และแล้วเมื่อ ค.ศ. 280 เตาอี้จึงเคลื่อนพลเข้าประชิดอำเภอกังเหลง (江陵 *เจียงหลิง*) เตาอี้สั่งผู้ใต้บังคับบัญชาได้แก่ฝาน เสี่ยน (樊顯), อิ่น หลิน (尹林), เติ้ง กุย (鄧圭), โจว ฉี (周奇) และคนอื่น ๆ ให้นำพลยกไปทางตะวันตกตามแนวแม่น้ำแยงซี ยึดเมืองต่าง ๆ ได้หลายเมือง และสั่งให้โจว จื่อ (周旨) และคนอื่น ๆ นำกองกำลังพิเศษ 800 นายยกเข้าจู่โจมจุดยุทธศาสตร์ที่อำเภอเล่อเซียง (樂鄉) ให้ชูธงและจุดเพลิงขึ้นที่เขาปาสัน (巴山 *ปาชาน*) ทำให้ทหารและราษฎรของง่อก๊กตกใจกลัว จากนั้นเตาอี้จึงยกพลเข้าตีกังเหลง ง่อเอี๋ยน (伍延 *อู่ เหยียน*) แม่ทัพอำเภอกังเหลงแสร้งยอมจำนนเพื่อหาโอกาสจู่โจมกลับ แต่เตาอี้รู้ทันและสังหารง่อเอี๋ยน ยึดกังเหลงได้สำเร็จ ด้านขุนพลองโยย (王濬 *หวาง จฺวิ้น*) แม่ทัพเรือของราชวงศ์จิ้นก็สามารถสังหารลู่ จิง (陸景) แม่ทัพเรือของง่อก๊กได้ เมืองของง่อก๊กทางฝั่งใต้ต่างทยอยกันยอมจำนน เตาอี้ได้รับคำสั่งให้นำพลไปรักษาเมืองเลงเหลง (零陵 *หลิงหลิง*) ฮุยเอี๋ยง (桂陽 *กุ้ยหยาง*) และเมืองอื่น ๆ

ในช่วงเวลานั้น แม้ทัพราชวงศ์จิ้นจะได้ชัยชนะอย่างต่อเนื่อง แต่บางคนมีความเห็นว่าง่อก๊กจะยังไม่ถูกพิชิตในเร็ว ๆ นี้ และในช่วงฤดูใบไม้ผลิ ระดับน้ำในแม่น้ำเริ่มสูงขึ้น ไม่สามารถให้ทหารอยู่ประจำการได้เป็นเวลานาน จึงควรรอจนถึงฤดูหนาวจึงกลับมาโจมตีใหม่ แต่เตาอี้กล่าวว่า "ในอดีต งักเย (樂毅 *เยฺว่ อี้*) เกือบผนวกรัฐเจ๋ (齊 *ฉี*) ที่แข็งแกร่งได้ในยุทธการที่เจียวซี (胶西) ในวันนี้ขวัญกำลังใจของทหารพุ่งสูงดุจการผ่าไม้ไผ่ ผ่าไปเพียงไม่กี่ครั้งไม้ไผ่ก็จะแยกออกตามคมมีด ไม่มีสิ่งกีดขวางอีกต่อไป" เตาอี้ยืนกรานที่จะเข้าโจมตีต่อไป และวางกลยุทธ์ในการเข้าตีเกี๋ยนเงียบ (建業 *เจี้ยนเย่*) นครหลวงของง่อก๊ก ต่อมาไม่นาน ขุนพลองโยยและอองหุย (王渾 *หวาง หุน*) ก็ยึดเกี๋ยนเงียบได้สำเร็จ ซุนโฮทรงยอมจำนนต่อทัพราชวงศ์จิ้น

จากความดีความชอบในการรบ เตาอี้ได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นเฮาแห่งตงหยง (當陽侯 *ตางหยางโหว*) ได้รับศักดินาเพิ่มขึ้นเป็น 9,600 ครัวเรือน ตู้ ตาน (杜耽) บุตรชายของเตาอี้ได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์ระดับเตงเฮา (亭侯 *ถิงโหว*) มีศักดินาพันครัวเรือน ได้รับผ้าไหม 8,000 พับ ตัวเตาอี้ยังคงอยู่รักษาภูมิภาคกังหลำ (江南 *เจียงหนาน*; ภูมิภาคทางใต้ของแม่น้ำแยงซีเกียง)

### เสียชีวิต
เมื่อ ค.ศ. 285 ราชสำนักราชวงศ์จิ้นเรียกตัวเตาอี้กลับมานครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) เพื่อจะแต่งตั้งให้เป็นผู้บังคับการมณฑลราชธานี (司隸校尉 *ซือลี่เซี่ยวเว่ย์*) เตาอี้เสียชีวิตระหว่างเดินทางผ่านอำเภอเติ้ง (鄧縣 *เติ้งเซี่ยน*) ขณะนั้นมีอายุ 63 ปี จักรพรรดิสุมาเอี๋ยนทรงโทมนัสอย่างมากต่อการเสียชีวิตของเตาอี้ ทรงแต่งตั้งย้อนหลังให้เตาอี้เป็นมหาขุนพลโจมตีภาคใต้ (征南大將軍 *เจิงหนานต้าเจียงจฺวิน*) และพระราชทานสมัญญานามว่า "เฉิงโหว" (成侯)

## บุคลิกและอุปนิสัย
เตาอี้เป็นนักเขียนที่มีผลงานจำนวนมาก เตาอี้เรียกตนเองว่าเป็นผู้เสพติดการอ่าน*[[จั่วจฺว้าน]]* (左傳) และเขียนบทวิจารณ์ต่อ*จั่วจฺว้าน*ซึ่งมีอิทธิพลทางความคิดอย่างมากในเวลานั้น เตาอี้แตกต่างจากนักเขียนในยุคก่อน ๆ โดยเตาอี้ยังใช้*จั่วจฺว้าน*ในการแสดงความเห็นต่อคัมภีร์*ชุนชิว* (春秋) จึงรวมตำราทั้งสองเล่มเข้าด้วยกันเป็นหนึ่งเดียว ซึ่งถือเป็นแนวปฏิบัติทั่วไปนับตั้งแต่นั้นมา

เตาอี้เป็นผู้นำทัพราชวงศ์จิ้นในการพิชิตรัฐง่อก๊ก เตาอี้สามารถกวาดล้างทัพง่อก๊กโดยใช้กำลังพลที่เหนือกว่าภายในเวลาไม่กี่เดือน แล้วรับการยอมจำนนของซุนโฮจักรพรรดิลำดับสุดท้ายของง่อก๊ก ผลงานทางการทหารของเตาอี้ยิ่งมีความพิเศษยิ่งขึ้นเมื่อเทียบกับความอ่อนแอทางร่างกายของตัวเตาอี้ มีบันทึกว่าเตาอี้ไม่สามารถขี่ม้าหรือยิงเกาทัณฑ์ที่ต้องใช้แรงมากได้

## ทายาท
เตาอี้เป็นบรรพบุรษของตู้ ฝู่ (杜甫) กวีในยุคราชวงศ์ถัง และตู้ เฉิ่นเหยียน (杜審言) ผู้เป็นปู่ของตู้ ฝู่

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *[[สามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[อรรถาธิบายสามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฝาง เสฺวียนหลิง (บก.) (648). *[[จิ้นชู]]*.
* 

หมวดหมู่:ขุนพลของวุยก๊ก
หมวดหมู่:ขุนพลในยุคราชวงศ์จิ้น
หมวดหมู่:ข้าราชการในยุคราชวงศ์จิ้น