เสม็ดใบกว้าง

**เสม็ดใบกว้าง** หรือ **เสม็ดขาวใบกว้าง** () เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ที่มีขนาดเล็กถึงกลางของพืชในสกุลเมอร์เทิล ของวงศ์ชมพู่ (Myrtaceae) สามารถแผ่กิ่งก้านสาขามีความสูงของต้นได้ถึง 20 เมตร เปลือกลำต้นเป็นสีขาวนวลจนถึงสีน้ำตาลเทา มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ เรียงซ้อนกันเป็นปึกหนานุ่ม ลอกออกได้เป็นแผ่น ๆ ใบมีสีเขียวอมเทารูปทรงคล้ายใบหอกหรือรูปไข่ และมีดอกเป็นพู่สีเหลืองอ่อนหรือสีขาว ออกดอกตั้งแต่ปลายฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูใบไม้ร่วง อย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี พ.ศ. 2340 โดยอันโตนิโอ โฆเซ กาบานิเยส นักธรรมชาติวิทยาชาวสเปน

มีถิ่นกำเนิดในนิวแคลิโดเนีย ปาปัวนิวกินี และชายฝั่งตะวันออกของออสเตรเลีย ตั้งแต่อ่าวโบทานีในนิวเซาท์เวลส์ ขึ้นไปทางเหนือในควีนส์แลนด์ *M. quinquenervia* เติบโตได้ดีในหนองน้ำที่ราบลุ่มแม่น้ำและปากแม่น้ำ ซึ่งมักเป็นดินเหนียว มีการนำเข้าไปกระจายพันธุ์ในเอเวอร์เกรดส์ของรัฐฟลอริดาและถูกจัดให้เป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานที่ร้ายแรงโดย USDA ไม่พบเสม็ดใบกว้างในประเทศไทย

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
เสม็ดใบกว้าง (*Melaleuca quinquenervia*) เป็นไม้ยืนต้นไม่ผลัดใบ ขนาดกลาง ซึ่งมักแผ่กิ่งก้านสาขาได้สูง 8–15 เมตร และทรงพุ่มกว้าง 5–10 เมตร แต่บางต้นสามารถสูงได้ถึง 25 เมตร ต้นอ่อนหรืออายุน้อยมีขนทั้งยาวสั้นและนุ่มปกคลุมลำต้น เปลือกลำต้นเป็นสีขาวนวลจนถึงสีน้ำตาลเทา มีลักษณะเป็นแผ่นบาง ๆ คล้ายกระดาษเรียงซ้อนกันเป็นปึก หนานุ่ม ลอกออกได้เป็นแผ่น ๆ     

ใบ ออกเรียงสลับรอบกิ่ง ใบแบน เหนียว รูปใบหอกแบบกว้างหรือรูปไข่ ทรงใบค่อนไปทางสมมาตร สีเขียวหม่นหรือสีเขียวอมเทา ยาว 55–120 มิลลิเมตร และกว้าง 10–31 มิลลิเมตร สัดส่วนความยาวของใบเป็นสามถึงแปดเท่าของความกว้าง (รูปทรงใบที่ออกกว้าง) เส้นใบที่เด่นชัดสีเขียวอ่อน 5 เส้น และเกือบขนานไปกับขอบใบ

ดอกสีขาวหม่น สีครีม สีเหลืองอ่อน หรืออาจมีสีเขียวแกม เป็นพู่ ออกที่ปลายกิ่ง ซึ่งสามารถเติบโตผลิยอดต่อไปหลังจากออกดอกได้ บางครั้งออกดอกที่ด้านบนของซอกใบ ดอกพู่กระจุกเป็นช่อ 5 ถึง 18 ดอก คล้ายแปรงล้างขวด ปลายกิ่งเดียวมีได้มากถึง 3 ช่อ และช่อดอกอาจมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางกว้างถึง 40 มิลลิเมตร ดอก และยาวประมาณ 20–50 มิลลิเมตร กลีบดอกยาวประมาณ 3 มิลลิเมตร และร่วงหล่นตามวัย มีเกสรตัวผู้จำนวนมาก ซึ่งกระจุกกันเป็นมัด 5 มัดรอบ ๆ แต่ละมัดมีเกสรเพศผู้ 5 ถึง 10 เส้น ออกดอกตั้งแต่ฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูใบไม้ร่วงคือ เดือนกันยายนถึงมีนาคมในออสเตรเลีย      

ผล มีลักษณะเป็นเปลือกไม้ ทรงกลมแป้น หรือทรงกระบอกสั้น ยาว 2.5–4 มิลลิเมตร และเป็นกระจุกกันแน่นเป็นตุ่ม ๆ เรียงกันเป็นพืดตามแนวรอบกิ่งก้าน แต่ละผลมีเมล็ดขนาดเล็ก ๆ จำนวนมาก ซึ่งจะออกเป็นประจำทุกปี       
thumb|225x225px|กลุ่มต้นเสม็ดใบกว้าง ''M. quinquenervia''

เสม็ดใบกว้าง มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์ใกล้เคียงกันมากกับ เสม็ดขาว (*Melaleuca cajuputi*) และ เสม็ดขาวใบยาว (*Melaleuca leucadendra*) ที่พบในประเทศไทย ทั้งสามเป็นพืชในสกุล *[[Melaleuca]]* ต่างกันเล็กน้อยที่ลักษณะเด่นของเสม็ดใบกว้าง คือ เส้นใบที่มี 5 เส้นชัดเจน สัดส่วนของใบที่กว้าง สั้นกว่า ค่อนไปทางสมมาตร ช่อดอกสั้นกว่า ผลที่ติดกันเป็นพืด และทั้งสามชนิดมีถิ่นกำเนิดต่างกัน


ไฟล์:Melaleuca quinquenervia.jpg|ดอกสีขาว ใน นิวแคลิโดเนีย
ไฟล์:Melaleuca quinquenervia 2.jpg|ดอกสีแดง พบใน สวนพฤกษศาสตร์บริสเบน
ไฟล์:Melaleuca quin flowers.jpg|ดอกสีเหลือง  ใบมีเส้นใบที่ชัดเจน 5 เส้น  ช่อดอกเป็นพู่ ออกที่ปลายกิ่ง
ไฟล์:Starr-110307-2316-Melaleuca quinquenervia-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24709158589).jpg|ช่อดอกที่สั้น และ 2 - 3 ช่อรวมกัน ผลกลมแบนสีไม้ ติดกันเป็นพืดรอบกิ่ง
ไฟล์:Melaleuca quinquenervia Livistona australis Wyrrabalong NP 1.jpg|ขยายพันธ์ุในที่ราบ ในป่าที่ชุ่มชื้น
ไฟล์:Melaleuca quinquenervia Wyrrabalong NP 1.jpg|เปลือกต้นสีขาวนวล ผิวลอกเป็นแผ่น ๆ
ไฟล์:Starr-110330-3933-Melaleuca quinquenervia-leaves with ohia rust Puccinia psidii-Garden of Eden Keanae-Maui (25054618866).jpg|ใบรูปหอก ป้อมสั้น อาจคล้ายรูปไข่
ไฟล์:Starr-130617-4864-Melaleuca quinquenervia-leaves-Kealia Pond NWR-Maui (24585237703).jpg|ใบที่สั้น และกว้างกว่าเสม็ดขาว พันธุ์อื่น ๆ


## อนุกรมวิธาน
เสม็ดใบกว้างได้รับการจัดอนุกรมวิธานอย่างเป็นทางการครั้งแรกในปี พ.ศ. 2340 โดยอันโตนิโอ โฆเซ กาบานิเยส (Antonio José Cavanilles) นักธรรมชาติวิทยาชาวสเปน โดยให้ชื่อว่า *Metrosideros quinquenervia* จากตัวอย่างที่เก็บรวบรวมใกล้พอร์ตแจ็คสัน และได้รับการเผยแพร่ใน *Icones et Descriptiones Plantarum* ในปีพ.ศ. 2501 สแตนลีย์ แทชเชอร์ เบลค (Stanley Thatcher Blake) จากหอพรรณพืชควีนส์แลนด์ (Queensland Herbarium) ได้ย้ายชื่อชนิดไปยังสกุล *Melaleuca* 

ชื่อแสดงคุณลักษณะ *quinquenervia* มาจาก ภาษาละติน *quinque* แปลว่า "ห้า" และ *nervus* แปลว่า "เส้นใบ" หมายถึง ใบที่มีเส้นใบห้าเส้นเด่นชัด  

มีชื่อสามัญภาษาอังกฤษว่า Broad-leaved paperbark, Broad-leaved tea tree และชื่อสั้นเรียก Paperbark รวมทั้งชื่อ Tea tree ที่ใช้ในออสเตรเลีย และ Punk tree ที่ใช้ในสหรัฐอเมริกา ยังเป็นที่รู้จักกันในชื่อ Niaouli, Itachou (paicî) และ Pichöö (xârâcùù) ใน นิวแคลิโดเนีย  

## การแพร่กระจายและถิ่นกำเนิด
thumb|ถิ่นกำเนิดของ ''Melaleuca quinquenervia'' ในออสเตรเลีย
ในประเทศออสเตรเลีย เสม็ดใบกว้าง (*M. quinquenervia)* แพร่กระจายตามชายฝั่งตะวันออกตั้งแต่คาบสมุทรเคปยอร์ก ในควีนส์แลนด์ ไปจนถึงอ่าวโบทานี (Botany Bay) ในนิวเซาท์เวลส์ เติบโตได้ดีในที่ราบลุ่ม หนองน้ำตามฤดูกาล ที่ราบปากแม่น้ำ ป่าชายหาดใกล้ทะเล ที่ลุ่มน้ำขัง ตามชายขอบป่าพรุ และเป็นพืชพันธุ์ที่โดดเด่นในภูมิภาคซิดนีย์ ที่เติบโตควบคู่ไปกับต้นไม้อื่น เช่น ไม้มะฮอกกานี (*Eucalyptus robusta*) และ Bangalay (*E. botryoides*) เสม็ดใบกว้างเติบโตในดินเหนียว ดินป่าพรุหรือดินที่มีน้ำขัง และเติบโตได้ในดินเปรี้ยวที่มี pH ต่ำถึง 2.5  

เสม็ดใบกว้าง มีถิ่นกำเนิดในภาคใต้ของนิวกินีตะวันตก ของประเทศอินโดนีเซีย และประเทศปาปัวนิวกินี และกระจายพันธุ์ในนิวแคลิโดเนียรวมทั้ง แกรนด์แตร์, Belep, เกาะ Pines และ Maré  อาจพบต้นเสม็ดใบกว้างกระจัดกระจายตามภูมิประเทศทุ่งหญ้าสะวันนาทางตะวันตกของนิวแคลิโดเนีย ซึ่งสันนิษฐานว่าเคยมีสภาพป่ามาก่อน แต่ถูกปรับสภาพเป็นทุ่งหญ้าตั้งแต่การตั้งถิ่นฐานเริ่มแรกของมนุษย์ในภูมิภาคซึ่งใช้ไฟในการบุกเบิกปรับหน้าดิน ภัยคุกคามที่สำคัญต่อเสม็ดใบกว้าง คือการพัฒนาที่อยู่อาศัย การตัดถนน การปลูกอ้อยและสวนสน เสม็ดใบกว้างที่เหลืออยูู่ในออสเตรเลียไม่ได้รับการคุ้มครองในเขตสงวน โดยพื้นที่ป่าเสม็ดใบกว้างส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในที่ดินส่วนบุคคลซึ่งการหักล้างถากพงยังคงดำเนินต่อไป 

เสม็ดใบกว้าง *(M. quinquenervia)* ได้รับการแนะนำให้เป็นไม้ประดับในพื้นที่เขตร้อนหลายแห่งของโลก รวมทั้งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แอฟริกา และอเมริกา และกลายเป็นวัชพืชต่างถิ่นรุกรานในหลายพื้นที่เหล่านั้น 

## นิเวศวิทยา
เสม็ดใบกว้าง สามารถแตกยอดใหม่จากปุ่มปมตามลําต้นอย่างรวดเร็วหลังไฟป่า และได้รับการบันทึกว่าสามารถออกดอกภายในไม่กี่สัปดาห์หลังไฟป่า สามารถมีอายุได้นานกว่า 100 ปี โดยต้นเสม็ดใบกว้างปลูกอายุ 40 ปีจะมีเส้นรอบวงลำต้นประมาญ 2.7 เมตร 

ดอกเสม็ดใบกว้างเป็นแหล่งน้ำหวานที่ดีสำหรับสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ ได้แก่ ค้างคาวผลไม้ แมลง และนกหลากหลายชนิด เช่น นกแก้วเขียวอกลาย (*Trichoglossus chlorolepidotus*) ค้างคาวแม่ไก่ป่าฝนหัวสีเทา (*Pteropus poliocephalus*) และค้างคาวแม่ไก่สีแดง (*P. scapulatus*) ที่กินทั้งดอก

## เคมี
[thumb|สารประกอบอินทรีย์[เทอร์พีนที่พบในเสม็ดใบกว้าง *(M. quinquenervia)*]]
สารสำคัญที่สกัดได้จากเสม็ดใบกว้าง คือ สารประกอบอินทรีย์*[[เทอร์พีน]]* ที่ต่างกัน 2 รูปแบบคือ  

* สารสำคัญที่ 1 (*[[เทอร์พีน]]*แบบเส้น) คือ E-nerolidol ที่มีความเข้มข้นร้อยละ 74–95% ของน้ำมันทั้งหมด และยังรวมถึง Linalool 
* สารสำคัญที่ 2 (*[[เทอร์พีน]]*แบบมุม) คือ Viridiflorol ที่มีความเข้มข้นร้อยละ 13–66% ของน้ำมันทั้งหมด และยังรวมถึง 1,8-cineole และ α-Terpineol 

และยังมี Grandinin เป็น ellagitannin ที่พบในใบของเสม็ดใบกว้าง

## การใช้ประโยชน์
*เสม็ดใบกว้าง (M. quinquenervia)* มีประโยชน์หลายอย่าง 

ใบ มีรสขมหอม เมื่อถูกขยี้จะมีกลิ่นหอมระเหย ชาวออสเตรเลียพื้นเมือง นิยมใช้ใบอ่อนไปต้มเพื่อรักษา โรคหวัด อาการปวดหัว และโรคทั่วไป  

น้ำมันหอมระเหย ของ *Melaleuca quinquenervia* (โดยเฉพาะน้ำมันจากใบที่กลั่นด้วยไอน้ำมีสารสำคัญ 1,8-cineole ใช้ภายนอกสำหรับอาการไอ หวัด โรคประสาท และ โรคไขข้อ  ใช้กินช่วยขับเสมหะ แก้หลอดลมอักเสบ  นอกจากนี้ยังมีการสกัดสารสำคัญ nerolidol และ linalool) ซึ่งใช้ในน้ำยาไล่ยุงหรือแมลงและใช้เป็น''ตัวแต่งกลิ่น''ในสบู่และเครื่องสำอาง ได้ถูกใช้ในผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางหลายชนิดโดยเฉพาะในออสเตรเลีย น้ำมันมีบันทึกในตำรับสมุนไพรและยาธรรมชาติ ใช้เป็นสารฆ่าเชื้อและต้านเชื้อแบคทีเรียเพื่อช่วยในการติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะ ปัญหาทางเดินหายใจและ โรคหวัด เป็นน้ำมันที่ไม่เป็นพิษ และทำให้เกิดอาการระคายเคืองได้น้อยมาก มีระดับความเป็นอันตรายต่ำมาก (ระดับ 0) ในฐานข้อมูลความปลอดภัยของเครื่องสำอาง 

เปลือกไม้ที่เหมือนกระดาษนั้นใช้ในการรอง *คูลามอน* (ถาดทรงยาวคล้ายฟักผ่าครึ่ง) ใช้สร้างที่พักอาศัยแบบชั่วคราว ใช้ห่ออาหารอบ และใช้ปูหลุม*เตาใต้ดิน*  

ดอก น้ำหวานสกัดแบบดั้งเดิมโดยการขยำในน้ำใน *คูลามอน* ใช้เป็น เครื่องดื่ม ดอกหอมของเสม็ดใบกว้างยังช่วยผลิต น้ำผึ้ง สีเหลืองอำพันสีอ่อนถึงเข้มซึ่งต่างกันในแต่ละพื้นที่ เป็นน้ำผึ้งที่มีรสชาติเฉพาะตัวและหวานจัด ไม่จัดเป็นน้ำผึ้งคุณภาพสูง แต่ก็เป็นที่นิยม 

บางครั้งต้นเสม็ดใบกว้าง ยังนิยมทำเป็น บอนไซ  

เนื้อไม้ ทนต่อความชื้นและทนการแช่น้ำ และมักใช้เป็นรั้ว  

เป็นต้นไม้ ที่นิยมปลูกข้างถนนหรือปลูกในสวนสาธารณะโดยเฉพาะในซิดนีย์  ในประเทศออสเตรเลียใช้ในการกันลม บังแดดให้ร่ม และแหล่งอาหารที่ดีสำหรับแมลงและนกท้องถิ่นหลากหลายชนิด  สามารถทนต่อดินที่มีน้ำขังได้  ทั้งนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนจาก กระทรวงเกษตรของสหรัฐอเมริกา (USDA) ว่าเป็น วัชพืชรุกราน ใน รัฐฟลอริดา ซึ่งเคยได้แนะนำให้ปลูกในการช่วยซับน้ำในหนองน้ำ


ไฟล์:Melaleuca quinquenervia MHNT.BOT.2010.6.61.jpg|เนื้อไม้เสม็ด *M. quinquenervia* - MHNT
ไฟล์:(85) Paperbark.jpg|เปลือกต้นเสม็ดใบกว้าง *M. quinquenervia*
ไฟล์:Aboriginal craft made from weaving grass.jpg| ถาด (คูลามอน) ในภาพนี้อยู่ทางซ้ายบน ปูด้วยเปลือกเสม็ดมักใช้เป็นที่รองสำหรับเด็กแรกเกิด 


## อ้างอิง