พระมัญชุศรีโพธิสัตว์

**พระมัญชุศรีโพธิสัตว์** (; ; ; ; ) เป็นพระโพธิสัตว์ในกลุ่มตถาคตโคตรของพระไวโรจนพุทธะ ชื่อของท่านแปลว่า แสงอันอ่อนหวานหรืออ่อนโยน เป็นพระโพธิสัตว์ที่มีผู้นับถือในทิเบตรองลงมาจากพระอวโลกิเตศวรโพธิสัตว์ ชื่อของท่านมีปรากฏในพระสูตรต่าง ๆ มากมาย เช่น สัทธรรมปุณฑรีกสูตร ถือว่าเป็นพระโพธิสัตว์ฝ่ายปัญญาและมีหน้าที่คุ้มครองนักปราชญ์

## รูปลักษณ์
thumb|200px|right|พระมัญชุศรีโพธิสัตว์ พุทธศิลป์ธิเบต

ในงานทางพุทธศิลป์ ท่านมักปรากฏคู่กับพระสมันตภัทรโพธิสัตว์ โดยพระมัญชุศรีอยู่บนสิงโตเขียวส่วนพระสมันตภัทรอยู่บนช้างสีขาวในทิเบต รูปของพระมัญชุศรีเป็นชายหนุ่ม อายุราว 16 ปี นั่งบนดอกบัว มือขวาถือพระขรรค์ มือซ้ายถือดอกบัว หรือคัมภีร์ใบลาน มีกายเป็นสีเหลือง ในจีน ท่านมีชื่อว่า "บุ่งซู้" มีลักษณะเป็นผู้ใหญ่มากกว่าภาพลักษณ์ในทิเบต

### ปางดุ
[thumb|200px|right|[ยมานตกะ วิทยราชแห่งทิศตะวันตก พุทธศาสนิกชนบางพวกถือว่าเป็นหนึ่งในภาคดุร้ายของพระมัญชุศรีโพธิสัตว์]]
พระมัญชุศรีมีภาคสำแดงที่ดุร้ายหลายปางเช่น มัญชุวัชระ ซึ่งมี 3 หัว กายสีแดง อารยมัญชุโฆษะ กายสีเหลือง มี 6 แขน และยมานตกะเป็นต้น ในภาคดุร้ายนี้ ท่านมีศักติตามความนิยมของนิกายตันตระด้วย 
[thumb|220px|[วัดไดโงะ]]
### รูปลักษณ์อื่น ๆ
* **ธรรมจักรมัญชุศรี** ทำท่าธรรมจักรมุทรา ถือก้านดอกบังรองรับดาบและคัมภีร์ในระดับบ่า นั่งขัดสมาธิเพชร
* **มัญชุโฆษ** พระหัตถ์ทำปางธรรมจักร มีก้านดอกบัวโผล่ทางซ้าย นั่งบนหลังสิงห์ 
* **มหาราชลีลามัญชุศรี** พระหัตถ์ซ้ายถือดอกบัวขาบในระดับบ่า พระหัตถ์ขวาอยู่ในระดับต่ำ นั่งท่ามหาราชลีลาบนหลังสิงห์
* **ธรรมศังขรสมาธิมัญชุศรี** ทำปางสมาธิ นั่งขัดสมาธิเพชร
* **สิทไธกวีระ** พระหัตถ์ขวาทำปางประทานพร พระหัตถ์ซ้ายถือดอกบัวขาบในระดับบ่า นั่งขัดสมาธิเพชร
* **อรปจนะ** พระหัตถ์ซ้ายถือคัมภีร์แนบอก พระหัตถ์ขวาถือพระขรรค์ นั่งขัดสมาธิเพชร
* **สถิรจักร** ทำปางประทานพรและถือพระขรรค์ นั่งท่าลลิตาสนะบนดอกบัว มีศักติเคียงข้างเสมอ
* **วาศีศวร** พระหัตถ์ซ้ายถือดอกบัวขาบ นั่งบนหลังสิงห์ บางครั้งถือระฆัง
* **มัญชุวร** ทำปางธรรมจักร มีคัมภีร์ปรัชญาปารมิตาอยู่บนดอกบัว นั่งบนดอกบังหรือบนสิงห์
* **วาทิราฏ** ทำปางธรรมจักร นั่งบนหลังเสือ
* **วัชรราคะ** หรือ **อมิตาภะ-มัญชุศรี** ทำปางสมาธิ นั่งขัดสมาธิเพชร รูปแบบนี้จะเหมือน พระอมิตาภะพุทธะมาก เพียงจะแต่งกายแบบกษัตริย์ ส่วนพระอมิตาภะแต่งกายแบบนักบวช
* **นามสังคีติ-มัญชุศรี** สามพักตร์ สี่กร สองกรหน้าถือคัมภีร์ปรัชญาปารมิตาและพระขรรค์นั่งบนดอกบัว 
* **มัญชุกุมาร** สามพักตร์ หกกร สามกรซ้ายถือคัมภีร์ปรั๙ญาปารมิตา ดอกบัวขาบและคันศร สามกรขวาถือพระขรรค์ ลูกศร และทำปางประทานพร
* **มัญชุนาค** สามพักตร์ หกกร ห้ากรถือจักร วัชระ รัตนะ ดอกบัว และพระขรรค์ อีกกรทำปางสมาธิ
* **วัชรานังคมัญชุโฆษ** เสียรเดียว สี่หรือหกกร ถ้ามีสี่กรจะถือ คันศร ลูกศร ดาบ และดอกบัวรองรับคัมภีร์ ถ้ามีหกกรจะถือคันศรทำด้วยดอกไม้ ลูกศรทำด้วยดอกบัว ดอกบัว ดอกอโศก ดาบ และกระจก
* **มัญชุวัชระ** สามพักตร์ หกกร เศียรกลางสีแดง อีกสองเศียรสีฟ้าและขาว สองกรหน้ากอดรัดศักติ กรหนึ่งจับพระพักต์ศักติ ที่เหลือถือวัชระคู่ ดาบ ดอกบัว คันศร ลูกศร
* **ธรรมธาตุวาศิศวรมัญชุศรี** สี่พักตร์ แปดกร ทำธรรมจักรมุทรา ถือดาบ คัมภีร์ วัชระ คันศร ลูกศร กลด ขมวดเชือก และขอสับช้าง
* รูปแบบโบราณ ห้าพักตร์ แปดกร พระหัตถ์ซ้ายกอดรัดศักติ ที่อยู่บนตัก เป็นที่นิยมมากในอินเดีย พระหัตถ์ที่เหลือถือคัมภีร์และดาบ

ในประเทศไทย มีการสร้างรูปพระมัญชุศรีมหาโพธิสัตว์ จำลองจากวัดซูเซี้ยง（殊像寺) ภูเขาอู่ไทซาน มณฑลสถานของพระมัญชุศรี มณฑลซานซี สาธารณรัฐประชาชนจีน อยู่ที่อารามจีนปากช่องเขาใหญ่ เป่าซานซื่อ อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา สร้างจากวัสดุทองเหลือง มีความสูงถึง 6.54 เมตร ถือว่าเป็นปฏิมากรของพระมัญชุศรีที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย

## ความเชื่อ

พระสูตรเริ่มกล่าวถึงพระมัญชุศรีตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 8 บางสำนักเชื่อว่าท่านจะปรากฏให้ผู้คนรับรู้ในความฝันเฉพาะเสียงเท่านั้น ถือว่าท่านเป็นพระโพธิสัตว์ที่เป็นเอกทางปัญญา เป็นเทพแห่งเกษตรกรรม วิทยาศาสตร์ โหราศาสตร์และสถาปัตยกรรม ชาวเนปาลเชื่อว่า พระมัญชุศรีเป็นผู้นำพุทธศาสนาไปเผยแพร่ในเนปาล    ใน​มหาไวโร​จน​สูตรมีพระธารณีประจำพระองค์ว่า​ โอมอะร​ะปะจะนะ

## อ้างอิง
* ผาสุข อินทราวุธ. พุทธปฏิมาฝ่ายมหายาน. กทม. โรงพิมพ์อักษรสมัย. 2543. หน้า 119 -122
* สุมาลี มหณรงค์ชัย. พระชินพุทธะห้าพระองค์. กทม. ศูนย์ไทยธิเบต. 2547

หมวดหมู่:พระโพธิสัตว์