มหาวิทยา

**มหาวิทยา** (, , แปลว่า: *ปัญญาอันยิ่งใหญ่*) เป็นกลุ่มเทวีในศาสนาฮินดูแบบตันตระสิบองค์ มักปรากฏรายชื่อตามลำดับดังนี้: พระกาลี, พระตารา, พระตรีปุราสุนทรี, พระภุวเนศวรี, พระไภรวี, พระฉินนมัสตา, พระธูมาวตี, พระพคลามุขี, พระมาตังคี และ พระกมลา  การรวมกันของเทวีทั้งสิบองค์มีที่มาจากธรรมเนียมทางศาสนาต่าง ๆ ที่แตกต่างกัน ซึ่งรวมถึง ธรรมเนียมบูชา *[[โยคินี]]*, ลัทธิไศวะ, ลัทธิไวษณวะ และ ศาสนาพุทธแบบวัชรยาน

การเกิดขึ้นของมหาวิทยาสื่อถึงจุดเปลี่ยนที่สำคัญหนึ่งในประวัติศาสตร์ลัทธิศักติ เนื่องจากเป็นจุดแทนการเฟื่องฟูของกลุ่มภักติในนิกายศักติ ซึ่งเฟื่องฟูสูงสุดในช่วงปี 1700 กลุ่มภักติเริ่มปรากฏตัวครั้งแรกในสมัยหลังปุราณะ ราวศตวรรษที่ 6 ในเวลานั้น เป็นขบวนการเชิงทฤษฎีใหม่ที่ถือว่าพระเป็นเจ้าเป็นสตรี ข้อเท็จจริงดังกล่าวปรากฏชัดในเอกสาร เช่น *[[Devi-Bhagavata Purana|เทวีภาควตปุราณะ]]* โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เก้าบทสุดท้าย (31-40) ของสกันธะที่เจ็ด ซึ่งเรียกว่า *เทวีคีตา* ปุราณะนี้ต่อมาได้กลายมาเป็นศูนย์กลางของคติแบบศักติ

## รายชื่อ
โดยธรรมชาติแล้ว มหาวิทยาถือเป็นตันตระ และโดยทั่วไปมักปรากฏรายชื่อดังนี้:

#*[[พระกาลี]]* เทวีผู้เป็นรูปปางสูงสุดของพรหมัน และเป็นผู้กลืนกินเวลา ถือเป็นพระเป็นเจ้าสูงสุดในระบบของ ''กาลีกุล'' มหากาลีมีสีวรกายดำทะมึน ดำกว่าสีดำของเวลาค่ำคืน พระนางมีสามเนตร อันแทนอดีต ปัจจุบัน อนาคต ทนต์ของพระนางมีสีขาวกระจ่าง และลักษณะเป็นเขี้ยว อ้าโอษฐ์กว้าง เลือดสีแดงเปื้อนเลือดสดห้อยออกมาจากโอษฐ์ ทรงผมยุ่งเหยิง สวมใส่หนังเสือเป็นเครื่องห่มกาย สวมพวงมาลัยดอกไม้สีแดง และพวงมาลัยที่ทำมาจากกะโหลกศีรษะรอบคอ
#*[[Tara (Devi)|พระตารา]]* เทวีผู้เป็นผู้นำทางและผู้ปกปักรักษา ผู้ประทานความรู้สูงสุดอันนำไปสู่การหลุดพ้น พระนางเป็นเทวีแห่งแหล่งพลังงานทั้งปวง พลังงานของดวงอาทิตย์เชื่อว่ามีที่มาจากพระนาง พระนางอวตารเป็นพระมารดาของพระศิวะภายหลังเหตุกวนเกษียรสมุทรเพื่อรักษาพระศิวะในฐานะบุตรของพระนาง พระตารามีวรกายสีน้ำเงินอ่อน ผมยุ่งเหยิง สวมด้วยมงกุฏที่ประดับด้วยจันทร์เสี้ยว มีสามเนตร และมีงูพันคล้องอยู่ที่คอ สวมหนังเสือและพวงมาลัยที่ทำมาจากกะโหลกศีรษะ
#*[[พระตริปุราสุนทรี]]* (*พระโษฑศี*, *พระลลิตา*) เทวีผู้เป็นความงามในสามโลก พระเป็นเจ้าสูงสุดในระบบ *[[Shaktism#Srikula: family of Sri|ศรีกุล]]* ผู้ปกครองแห่งมณีทวีป สีวรกายทองอร่าม สามเนตร ท่าทางสงบ สวมผ้าคลุมสีแดงและชมพู ประดับเครื่องประดับมากมาย
#*[[Bhuvaneshvari|พระภุวเนศวรี]]* เทวีผู้เป็นมารดาแห่งโลก ร่างกายประกอบไปด้วยโลกทั้งสิบสี่ สีวรกายสีอ่อนหรือทอง สามเนตร ท่าทางสงบ สวมผ้าสีแดงและเหลือง ประกอบด้วยเครื่องประดับมากมาย
#*[[Bhairavi|พระไภรวี]]* เทวีผู้เกรี้ยวกราด ถือเป็นปางสตรีของพระไภรวะ สีวรกายแดงประดุจไฟและภูเขาไฟ สามเนตรซึ่งดุร้าย ผมยุ่งเหยิง มีเขี้ยวงอกที่ปาก สวมผ้าสีแดงและน้ำเงิน และพวงมาลัยทำมาจากกะโหลกศีรษะ
#*[[Chhinnamasta|พระฉินนมัสตา]]* เทวีผู้ตัดเศียรตนเอง สีวรกายสีแดง ผมยุ่งเหยิง 
#*[[Dhumavati|ธูมาวตี]]* เทวีผู้เป็นหม้าย สีวรกายน้ำตาลหม่นเข้ม วรกายเหี่ยวย่น ปากแห้ง ฟันหลุดร่วงบางซี่ ผมยุ่งเหยิงสีเทา เนตรสีแดง สวมเสื้อผ้าสีขาวประดุจสตรีหม้าย ประทับนั่งในราชรถไร้ม้า
#*[[Bagalamukhi|พระพคลามุขี]]* เทวีผู้ทำให้ศัตรูเป็นอัมพาต สีวรกายเหลืองอร่าม สามเนตร ผมสีดำเข้ม สวมผ้าสีเหลือง
#*[[พระแม่มาตังคี|พระมาตังคี]]* บ้างเรียกว่าเป็น "พระสรัสวตีภาคตันตระ" พระวรกายสีเขียวมรกต ผมสีดำยุ่งเหยิง สวมผ้าสีแดง และเครื่องประดับ
#*[[Kamalatmika|พระกมลาตมิกา]]* (พระกมลา) เทวีแห่งดอกบัว บ้างเรียกว่าเป็น "พระลักษมีภาคตันตระ" สีวรกายสีเหลืองอร่าม สามเนตร สวมผ้าสีแดงและชมพู

มหาวิทยาทั้งสิบองค์ประทับอยู่ที่มณีทวีป

ใน *[[Bhagavata Purana|มหาภาควตปุราณะ]]* และ *พฤหัทธรรมปุราณะ* (Brihaddharma Purana) ระบุรายชื่อพระโษฑศีเป็นพระตรีปุราสุนทรี ถือเป็นอีกพระนามของเทวีองค์เดียวกัน

## ดูเพิ่ม
* นวทุรคา
## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

* 
* 

* 

หมวดหมู่:เทวีในศาสนาฮินดู