อำเภอป่าแดด

**ป่าแดด** ( ) เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงราย เดิมเป็นตำบลหนึ่งในอำเภอพาน ตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 52 กิโลเมตร มีพื้นที่ทั้งสิ้น 333.300 ตารางกิโลเมตร

## ที่ตั้งและอาณาเขต
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอพาน อำเภอเมืองเชียงราย และอำเภอเทิง
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอเทิง และอำเภอจุน (จังหวัดพะเยา)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอจุน อำเภอดอกคำใต้ อำเภอภูกามยาว อำเภอเมืองพะเยา และอำเภอแม่ใจ (จังหวัดพะเยา)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอพาน

## ประวัติ
อำเภอป่าแดดเดิมเป็นตำบลหนึ่งของอำเภอพาน ชื่อว่า **ตำบลป่าแดด** เป็นท้องที่ทุรกันดารและตั้งอยู่ห่างไกลจากตัวอำเภอพาน การเดินทางไปมาเพื่อติดต่อราชการกับที่ว่าการอำเภอพานแต่ละครั้งต้องเดินเท้า เนื่องจากไม่มียานพาหนะใด ๆ และด้วยระยะทางไกลทำให้ต้องมีการพักค้างแรมระหว่างการเดินทาง ส่วนสัมภาระต่าง ๆ ก็ต้องใช้คนแบกหาม และด้วยราษฎรส่วนใหญ่ไม่ได้รับความสะดวกในการเดินทาง นายสง่า ไชยพันธ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายในสมัยนั้นได้รายงานต่อกระทรวงมหาดไทย ขอตั้งเป็นกิ่งอำเภอ กระทรวงมหาดไทยจึงมีประกาศเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม พ.ศ. 2512 ให้ยกฐานะตำบลป่าแดดขึ้นเป็น **กิ่งอำเภอป่าแดด** และให้ขึ้นอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2512  และในวันที่ 23 มิถุนายน ของปีเดียวกัน ได้มีการประกอบพิธีเปิดที่ว่าการกิ่งอำเภอป่าแดด 

ต่อมากิ่งอำเภอป่าแดดเป็นชุมชนที่หนาแน่นขึ้นและมีสภาพเจริญขึ้นกว่าเดิมมาก หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีในสมัยนั้นจึงอาศัยอำนาจตามความในมาตรา 192 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และมาตรา 56 วรรค 2 แห่งประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 218 ลงวันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2515 ตราพระราชกฤษฎีกาตั้งกิ่งอำเภอป่าแดด อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย เป็น **อำเภอป่าแดด** ขึ้นกับจังหวัดเชียงรายเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม พ.ศ. 2518 ในราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 92 ตอนที่ 166 ลงวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2518 

หลังจากตั้งเป็นอำเภอป่าแดดแล้ว ได้มีการจัดตั้งตำบลใหม่ขึ้นมาอีก โดยเมื่อวันที่ 25 สิงหาคม 2530 บ้านโรงช้างเหนือ บ้านโรงช้างใต้ และอีก 6 หมู่บ้านของตำบลป่าแดด ได้แยกเป็นตำบลโรงช้าง 

และวันที่ 12 กันยายน 2533 บ้านศรีโพธิ์เงิน และอีก 7 หมู่บ้าน ได้แยกเป็นตำบลศรีโพธิ์เงิน

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอป่าแดดแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 5 ตำบล 59 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอป่าแดดประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่
* **เทศบาลตำบลป่าแงะ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าแงะทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลป่าแดด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่าแดดทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลสันมะค่า** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันมะค่าทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลศรีโพธิ์เงิน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีโพธิ์เงินทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลโรงช้าง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโรงช้างทั้งตำบล

## ภูมิศาสตร์
### ภูมิประเทศ
อำเภอป่าแดดมีภูเขาและป่าไม้ล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ทางด้านทิศตะวันออกส่วนใหญ่เป็นภูเขาและป่าไม้ ทางราชการได้กำหนดเป็นป่าสงวนแห่งชาติขึ้นเรียกว่า "ป่าแม่พุง" ทางทิศตะวันตกเป็นป่าสงวนแห่งชาติอีกป่าหนึ่ง เรียกว่า "ป่าแม่ปืม" สภาพพื้นที่ทั่วไปของอำเภอป่าแดด เป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำพุงไหลผ่านจากทิศตะวันตกจากตำบลป่าแงะ ผ่านบ้านแม่พุง ตำบลป่าแดด ผ่านบ้านวังผา ตำบลสันมะค่า อำเภอป่าแดด และมีภูเขาสำคัญชื่อ "ดอยงาม" ซึ่งเป็นเขตกั้นระหว่างอำเภอพานกับอำเภอป่าแดด

### ภูมิอากาศ
เป็นแบบมรสุมเมืองร้อน มี 3 ฤดู คือ 
* ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์-เดือนพฤษภาคม 
* ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนมิถุนายน-เดือนกันยายน 
* ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม-เดือนมกราคม

## ประชากร
ตามสถิติข้อมูลอำเภอป่าแดด สำรวจเมื่อวันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ. 2557 ดังนี้ 
* ประชากรชาย 13,095 คน 
* ประชากรหญิง 13,181 คน 
**รวมทั้งสิ้น 26,276 คน** 
* จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 7,544 ครัวเรือน 
* จำนวนหลังคาบ้านทั้งหมด 7,544 หลังคาบ้าน 
* พื้นที่ทำการเกษตรทั้งหมด 123,571 ไร่ 
* จำนวนครัวเรือนที่ทำเกษตร 6,737 ครัวเรือน 
* จำนวนผู้นำเกษตรกร 58 คน

## ทรัพยากรธรรมชาติ
แหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญในอำเภอป่าแดด ประกอบด้วย 
### ป่าไม้
อำเภอป่าแดดมีพื้นที่ป่าไม้คิดเป็นร้อยละ 5 ของพื้นที่ มีพื้นที่ป่าไม้ที่สำคัญ ได้แก่ ป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ปืม แม่พุง ทางด้านทิศตะวันตก และป่าแม่ลอยไร่ ป่าสักลอ และป่าแม่พุงทางทิศตะวันออก

### แหล่งน้ำ
แหล่งน้ำสำคัญในอำเภอป่าแดด ประกอบด้วย 
* **[[แม่น้ำพุง]]** มีต้นกำเนิดในเขตอำเภอพาน ไหลผ่านตำบลป่าแงะ ตำบลป่าแดด ตำบลสันมะค่า และไหลไปบรรจบกับน้ำแม่อิงบริเวณตำบลสันมะค่า ระยะทางประมาณ 20 กิโลเมตร
* **[[น้ำแม่อิง]]** มีต้นกำเนิดในเขตอำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ไหลผ่านอำเภอป่าแดดที่บริเวณบ้านสันบัวคำ บ้านวังผา บ้านวังศิลา ตำบลสันมะค่า และเป็นเส้นแบ่งแนวเขตการปกครองระหว่างอำเภอป่าแดดกับอำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา ทางทิศใต้ 
* **โครงการชลประทานขนาดเล็ก** เป็นฝายกั้นลำน้ำพุง จำนวน 2 แห่ง ได้แก่ ฝายร่องเปาและฝายวังเคียน นอกจากนี้ยังมีฝายประชาอาสาและฝายน้ำล้นอื่น ๆ อีกจำนวน 19 แห่ง และอ่างเก็บน้ำขนาดเล็กจำนวน 2 แห่ง

## หน่วยงานราชการ
* สำนักงานสาธารณสุขตำบล มีประจำทุกตำบล จำนวน 6 แห่ง 
* โรงพยาบาลขนาด 30 เตียง จำนวน 1 แห่ง 
* สถานีตำรวจภูธร จำนวน 1 แห่ง 
* หน่วยบริการใช้ไฟฟ้าย่อย จำนวน 1 แห่ง 
* ที่ทำการไปรษณีย์โทรเลขอำเภอ จำนวน 1 แห่ง 
* ธนาคารพาณิชย์ จำนวน 1 แห่ง 
* ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ สาขาป่าแดด จำนวน 1 แห่ง
*สำนักงานที่ดินจังหวัดเชียงราย สาขาพาน ส่วนแยกป่าแดด 1 แห่ง

## สถานศึกษา
สถานศึกษาจำนวน 18 แห่ง
* ระดับประถมศึกษา-มัธยมศึกษาตอนต้น จำนวน 15 แห่ง 
* ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น-ตอนปลาย จำนวน 1 แห่ง 
* ระดับก่อนประถม (โรงเรียนเอกชน) จำนวน 1 แห่ง 
* ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น (โรงเรียนพระปริยัติฯ) จำนวน 1 แห่ง

ตำบลป่าแงะ
* ตำบลป่าแดด
# โรงเรียนป่าแดดวิทยาคม
# โรงเรียนเทศบาล 1 (ป่าแดด)
# โรงเรียนอนุบาลลูกรัก (ป่าแดด)
# โรงเรียนบ้านแม่พุง
# โรงเรียนบ้านสักพัฒนา(ร้าง)
# โรงเรียนบ้านใหม่ใต้(ร้าง)
# โรงเรียนพุทธศาสตร์ศึกษา วัดท่าน้ำ (พระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา)
* ตำบลป่าแงะ
# โรงเรียนป่าแงะวิทยา
# โรงเรียนบ้านป่าเส้า(ร้าง)
# โรงเรียนบ้านใหม่พัฒนา(ร้าง)
# โรงเรียนเทศบาล ๒ (สามัคคีราษฏร์รังสรรค์)
# โรงเรียนบ้านร่องเปา (ร้าง)
# โรงเรียนเทศบาล 1 สันติสุข
# โรงเรียนห้วยลึกผาลาดสามัคคี (ร้าง)

* ตำบลโรงช้าง
# โรงเรียนโรงช้างวิทยา
#โรงเรียนบ้านโป่ง
# โรงเรียนอนุบาลคริสเตียนสันกอง
* ตำบลสันมะค่า
# โรงเรียนชุมชนบ้านสันมะค่า
# โรงเรียนบ้านวังวิทยา
* ตำบลศรีโพธิ์เงิน
# โรงเรียนศรีโพธิ์เงินวิทยา

## การประกอบอาชีพและการอุตสาหกรรม
ประชากรส่วนใหญ่ของอำเภอป่าแดดประกอบอาชีพทางการเกษตร อาทิ ทำนา ทำไร่ ทำสวน พืชหลักที่ทำรายได้ให้แก่เกษตรกรในพื้นที่ คือ ข้าว ข้าวโพด ถั่วลิสง ลำไย มะม่วง ถั่วเหลือง ขิง ลิ้นจี่ และผักต่าง ๆ ประชากรส่วนหนึ่งจะประกอบอาชีพทางการค้าขายซึ่งกำลังขยายตัวอยู่ในขณะนี้

#### โรงงานอุตสาหกรรมขนาดย่อม
* โรงงานผลิตน้ำดื่ม 12 แห่ง 
* โรงสีข้าวขนาดใหญ่ 3 แห่ง 
* โรงสีข้าวขนาดเล็ก 63 แห่ง 
* โรงบ่มใบยาสูบ - แห่ง 
* โรงงานผลิตซีเมนต์บล็อก 4 แห่ง 
* โรงโม่หิน 1 แห่ง

## การคมนาคม
* จากตำบลป่าแงะถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 6 กิโลเมตร 
* จากตำบลสันมะค่าถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 11 กิโลเมตร 
* จากตำบลโรงช้างถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 3 กิโลเมตร 
* จากตำบลศรีโพธิ์เงินถึงตัวอำเภอป่าแดด ระยะทาง 15 กิโลเมตร 
* จากตัวอำเภอถึงจังหวัดเชียงราย ระยะทาง 52 กิโลเมตร

## ศาสนสถาน
### [[พระพุทธศาสนา]]
วัดภายในอำเภอป่าแดดที่ได้รับการตั้งวัดหรือได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาแล้วมีจำนวนทั้งหมด 15 แห่ง สำนักสงฆ์และที่พักสงฆ์ที่ยังไม่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาอีก 14 แห่ง โดยกระจายอยู่ตามหมู่บ้านและตำบลต่าง ๆ ดังนี้

* **ตำบลป่าแดด**
# วัดศรีชุมประชา
# วัดใหม่ใต้ 
# วัดป่าสัก
# วัดท่าน้ำ (สันเจริญ) 
# วัดแม่พุง
# ที่พักสงฆ์สันโค้ง (หนองบัวคำ) 
# วัดพระธาตุจอมคีรี 

* **ตำบลป่าแงะ**
# วัดป่าแงะเมืองชุม
# วัดศรีบุญเกิด 
# วัดป่าเส้าดอนชัย
# วัดถ้ำผาจรุย (ธรรมยุต)
# สำนักสงฆ์ใหม่พัฒนา 
# ที่พักสงฆ์ใหม่สันเจริญ 
# ที่พักสงฆ์ห้วยลึก (คีรีพัฒนา) 
# ที่พักสงฆ์ร่องเปา (ศรีจอมทอง) 
# ที่พักสงฆ์พระธาตุจอมรุ้ง 

* **ตำบลโรงช้าง**
# วัดศรีดอนแก้ว
# วัดศรีบังวัน 
# วัดศรีบุญยืน
# วัดสันกู่
# วัดสันกองพัฒนาราม 
# วัดพระธาตุน้ำดอกบัวตอง 12 ราศี

* **ตำบลสันมะค่า**
# วัดสันมะค่า  
# วัดวังผาศิลาราม 
# ที่พักสงฆ์วังอวน 
# ที่พักสงฆ์เขาวงมหาวัน (ธรรมยุต)
# ที่พักสงฆ์ป่าอรัญบรรพต (ธรรมยุต)
# ที่พักสงฆ์ อาโยนาราม 
# ที่พักสงฆ์ อรหันต์ตา

* **ตำบลศรีโพธิ์เงิน**
# วัดศรีดอนมูล  

### [[คริสต์ศาสนา]]
* โบสถ์คริสต์คริสตจักรสันกอง สถานที่ตั้งตำบลโรงช้าง
* โบสถ์คริสต์คริสตจักรสันเจริญ สถานที่ตั้งตำบลป่าแงะ

## แหล่งท่องเที่ยว

* **ตำบลป่าแดด**
# พระธาตุจอมคีรี 
# พระธาตุม่อนผ้าขาว
# วัดถ้ำพระภิรมย์ 
# หลวงพ่อหนุ่ม 
* **ตำบลป่าแงะ**
# วัดถ้ำผาจรุย
# ฝายน้ำพุง  
# ฝายน้ำล้นร่องเปา 
# อ่างเก็บน้ำหนองเชียงใหม่
# วัดพระธาตุจอมรุ่ง

* **ตำบลศรีโพธิ์เงิน**
# อ่างเก็บน้ำหนองเพิงนาค   ตั้งอยู่บริเวณตำบลศรีโพธิ์เงิน

* **ตำบลโรงช้าง**
# อ่างเก็บน้ำห้วยแดด  
# วัดม่อนแก้ว
# วัดพระธาตุน้ำดอกบัวตอง 12 ราศี 
# วัดโป่งสลี
# อุทยานแห่งชาติแม่ปืม
# วัดพระธาตุโป่งดหิม (โบราณสถาน)
# วัดสันกองพัฒนาราม

* **ตำบลสันมะค่า**
# วัดสันมะค่า 
# วัดป่าอรัญบรรพต 
# หมู่บ้าน 4 วังประกอบไปด้วย  บ้านวังผา วังศิลา วังอวน วังน้อย 

 

## ประเพณีและวันสำคัญ
* ประเพณีการแห่ผ้าห่มขึ้นพระธาตุจอมคีรีและการสงน้ำพระธาตุจอมคีรี (ทอผ้าขึ้นธาตุ ตักบาตรพระอุปครุฑ บูชาพระพุทธบรสวรรค์)
* ประเพณีทานก๋วยสลากภัทของหมู่บ้าน ตำบล และอำเภอ
* ประเพณียี่เป็ง (ลอยกระทงและปล่อยโคมลอย)
* ประเพณีปี๋ใหม่เมือง ขนทรายเข้าวัด แห่ตุงหื้อตาน 
* ประเพณีรดน้ำดำหัวคนเฒ่า
* ประเพณีการแข่งเรือของตำบลป่าแงะ
*  งานประจำปี 
* เทศกาลชิมลำไยหวาน ชมดอกไม้บาน ที่อำเภอป่าแดด
* งานข้าวหอมของดีอำเภอป่าแดด

## ภาษา
* **ภาษา** ในปัจจุบันนอกจากภาษาไทยกลางซึ่งเป็นภาษาทางการแล้ว **[[กำเมือง]]** (คำเมือง) หรือภาษาล้านนา ยังเป็นภาษาถิ่นที่นิยมอยู่อย่างกว้างขวาง โดยพบเห็นได้ในงานประเพณีสำคัญและป้ายสุภาษิตสอนใจที่ติดตามต้นไม้ตามโรงเรียนหรือไม่ก็ที่อื่น ๆ ซึงปัจจุบันทางราชการและหน่วยงานต่าง ๆ ได้ร่วมมือกันเพื่อรณรงค์อนุรักษ์ภาษาคำเมืองให้คงอยู่กับอำเภอป่าแดด โดยสนับสนุนให้ตามโรงเรียนเปิดสอนวิชาเลือกเสรี สอนภาษาเมืองให้แก่นักเรียน เนื่องจากอำเภอป่าแดดเป็นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชนหลากหลายเผ่าพันพันธ์ไม่ว่าจะเป็นไทยวน (คนเมือง) ไทลื้อ ไทยอง ลาว มอญ ดังนั้นแม้ปัจจุบันชาวอำเภอป่าแดดส่วนมากจะใช้คำเมืองในการสื่อสารพูดคุยกัน แต่เมื่อได้ฟังหรือศึกษากันอย่างลึกซึ้งจะสังเกตได้ว่าสำเนียงที่พูดกันนั้นมีสำเนียงที่แตกต่างกันไป ภาษาของอำเภอป่าแดดอาจแบ่งออกได้ดังนี้

# ภาษาไทยวน (คำเมือง) โดยส่วนมากชาวอำเภอป่าแดดใช้ในการพูดสื่อสารกันมากที่สุด และคนส่วนมากคิดว่าเป็นภาษาที่ชาวอำเภอป่าแดดใช้สื่อสารกันทั้งหมด
# ภาษายอง  ตัวอย่างเช่น ตี่บ้านมีโงกี่โต๋ (ที่บ้านมีวัวกี่ตัว) เอาเมื้องเอาเก๋อมาโอม (เอาเมี่ยงเอาเกลือมาอม) จะไปปิ๊กเต่อ (อย่าพึ่งกลับ)เป็นต้นนอกจากนั้นจะเป็นสำเนียงออกเหน่อ ๆ บางครังฟังแล้ดู้คล่ายภาษาลาวบ้าง มีคำพูดที่คนยองมักติดปาเช่น "คนยองก่มีเต้าอี้ขอหมู่อี้ปี้จะไป๋ได่ขัดเคือง" "ขะหนมซิ่นอยู่ตู่กั๊บเค้าสูเขาก่ไปกิ๋นเหอ"
อาจพบได้มากบริเวณบ้านถิ่นเจริญ ตำบลป่าแงะ คนป่าแงะเรียกคนที่นั้นว่า "ยองบ้านถิ่น" หรือ"ลื้อบ้านถิ่น" เพราะคนบริเวณนั้นอพยพมาจากบ้านถิ่น จังหวัดแพร่  
# ภาษาลื้อ มีความคล้านคลึงกับภาษายองแต่แข็งกว่าสังเกตได้ว่าเมื่อพูดจบทุกประโยคจะมีคำว่า "เฮ่อ" "ส่า" หรือ "หย่า" ลงท้ายเสมอ เช่น ไปตางไหนมาเฮ่อ (ไปไหนมา) กิ๋นเข้ากับอะหยังส่า (กินข้าวกับอะไร) จะไปนอนแล้วหย่า (จะไปนอนแล้ว)กิ๋นเค้าแล้วส่า(กินข้าวหรือยัง) เป็นต้น 
# ภาษาอีสาน เป็นภาษาที่เหมือน ๆ กับภาษาอีสานทั่ว ๆ ไปที่ใช้พูดในบริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย  พบได้มากบริเวณหมู่บ้างวังผา หมู่บ้านวังน้อย หมู่บ้านวังอวน  หมู่บ้านวังศิลา ตำบลสันมะค่า ซึ่งเป็นชุมชนชาวอีสาน อพยพมาจากภาคอีสานของไทยมีอยู่ที่อำเภอป่าแดด เกือบ 100 ปี ที่ผ่านมาแต่ยังคงเอกลักษณ์ของตนเองไว้ได้เป็นอย่างดี

## อ้างอิง

* สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย 
* สารนุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ

## แหล่งข้อมูลอื่น



ป่าแดด