สังสารวัฏ

**วัฏสงสาร**, **สังสารวัฏ** หรือ **สงสารวัฏ** (อักษรเทวนาครี: संसार, saṃsāra) เป็นศัพท์บาลี/สันสกฤตที่มีความหมายว่า "โลก" กับแนวคิดการกลับมาเกิดและ "วัฏจักรของสิ่งมีชีวิต สสาร การดำรงอยู่" ความเชื่อพื้นฐานในศาสนาอินเดียส่วนใหญ่ สังสารวัฏเป็นที่นิยมในแนวคิดการเวียนว่ายตายเกิด บางครั้งสื่อด้วยคำหรือวลีอื่นอย่าง การเกิดใหม่, วงจรกรรม, การกลับชาติมาเกิด หรือ Punarjanman และ "วัฏจักรของการล่องลอยอย่างไร้จุดหมาย เร่ร่อน หรือการดำรงอยู่ทางโลก"

แนวคิดสังสารวัฏมีที่มาจากวรรณกรรมหลังพระเวท ทฤษฎีนี้ไม่ได้พูดถึงตัวพระเวทเอง โดยปรากฏในรูปแบบที่พัฒนาแล้ว แต่ไม่มีรายละเอียดเกี่ยวกับวิธีการในอุปนิษัทตอนต้น การแสดงธรรมเกี่ยวกับสังสารวัฏยังพบในศาสนาสมณะ เช่น พุทธและเชน เช่นเดียวกันกับสำนักปรัชญาฮินดูหลายแห่งประมาณหลังกลางสหัสวรรษที่ 1 ก่อนคริสต์ศักราช หลักคำสอนเกี่ยวกับสังสารวัฏถูกเชื่อมโยงเข้ากับทฤษฎีกรรมในศาสนาฮินดู และการปลดปล่อยจากสังสารวัฏถือเป็นแก่นแท้ของการแสวงหาจิตวิญญาณของธรรมเนียมอินเดีย ตลอดจนข้อขัดแย้งภายในของตน การปลดปล่อยตนเองจากสังสารวัฏมีชื่อเรียกว่าโมกษะ, นิพพาน, Mukti หรือ Kaivalya

## ความหมายและศัพทมูล
สังสารวัฏหมายถึง "การพเนจร" หรือ "โลก" ซึ่งคำนี้มีความหมายว่า "การเปลี่ยนวัฏจักร" สังสารวัฏเชื่อมโยงเข้ากับทฤษฎีกรรมและสื่อถึงความเชื่อที่ว่าสิ่งมีชีวิตทั้งมวลต้องเวียนว่ายตายเกิด คำนี้ยังปรากฏในวลีที่คล้ายกันอย่าง "วัฏจักรของการดำรงอยู่อย่างต่อเนื่อง", "การเกิดใหม่", "วงจรกรรม", "วงล้อชีวิต" และ "วัฏจักรของสิ่งมีชีวิต สสาร การดำรงอยู่"

Monier-Williams รายงานว่า สังสารวัฏ (*saṃsāra*) มีรากมาจาก *Saṃsṛ* (संसृ) หมายถึง "เวียนไปเวียนมา, หมุนเวียน, ไปสู่หรือได้มา, เคลื่อนที่เป็นวง" แนวคิดนี้อยู่ตรงข้ามกับแนวคิดโมกษะ ซึ่งมีอีกชื่อว่า *mukti*, *นิพพาน*, *นิรวาณ* หรือ *kaivalya* ซึ่งสื่อถึงการปลดปล่อยตนเองจากวัฏจักรอันไร้จุดหมาย

แนวคิดสังสารวัฏพัฒนาขึ้นหลังสมัยพระเวท และสืบต้นตอในชั้นSamhita เช่น ในฤคเวทส่วนที่ 1.164, 4.55, 6.70 และ 10.14 ในขณะที่แนวคิดที่กล่าวถึงในชั้น Samhita ของพระเวท ยังไม่มีคำแสดงที่กระจ่าง และแนวคิดนี้พัฒนาเต็มที่ในอุปนิษัทตอนต้น Damien Keown ระบุว่าแนวคิด "การเวียนว่ายตายเกิด" ปรากฏขึ้นประมาณ 800 ปีก่อนคริสต์ศักราช คำว่าสังสารวัฏกับโมกษะยังปรากฏในหลักวิชาอุปนิษัทบางเล่ม เช่น โองการที่ 1.3.7 ของ Katha Upanishad, โองการที่ 6.16 ของ Shvetashvatara Upanishad และโองการที่ 1.4 กับ 6.34 ของMaitri Upanishad

## ศาสนาฮินดู

ในศาสนาฮินดู สังสารวัฏเป็นการเดินทางสู่อาตมัน ตามธรรมเนียมฮินดู ร่างกายตาย แต่อาตมะไม่ตาย ซึ่งถือว่าเป็นความจริงนิรันดร์ ทำลายไม่ได้ และสุคติ ทุกสรรพสิ่งล้วนเชื่อมโยงกัน เป็นวัฏจักร และประกอบด้วยสองสิ่ง คือตัวตนหรืออาตมัน และร่างกายหรือวัตถุ ตามความเชื่อฮินดู สิ่งที่คงอนันต์นามว่าอาตมันจะไม่กลับชาติมาเกิด  มันจะไม่เปลี่ยนแปลงและอยู่ยงคงกระพัน ตรงกันข้าม ร่างกายและบุคลิกภาพสามารถเปลี่ยนแปลง เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา เกิดและตาย กรรมในปัจจุบันส่งผลต่อสถานการณ์ในอนาคตในชีวิตนี้ เช่นเดียวกันกับรูปร่างและชีวิตในดินแดนในอนาคตด้วย ในมุมมองชีวิตของฮินดู ความตั้งใจและการกระทำที่ดีนำไปสู่อนาคตที่ดี ความตั้งใจและการกระทำที่ไม่ดีนำไปสู่อนาคตที่ไม่ดี

## ศาสนาพุทธ

ในศาสนาพุทธ Jeff Wilson อธิบายถึงสังสารวัฏเป็น "วัฏจักรแห่งชีวิต ความตาย และการเกิดใหม่ที่ไม่มีจุดเริ่มต้นหรือจุดสิ้นสุด" มีอีกชื่อว่าภวจักร มักกล่าวถึงในคัมภีร์ศาสนาพุทธว่า *punarbhava* (การเกิดใหม่) รากฐานและจุดประสงค์ที่สำคัญที่สุดของศาสนาพุทธคือนิพพาน การปลดปล่อยตนจากวัฏจักรของการดำรงอยู่

สังสารวัฏ ถือเป็นสิ่งที่คงอยู่ถาวรในศาสนาพุทธ เช่นเดียวกับศาสนาอินเดียอื่น ๆ Paul Williams ระบุว่า ในแนวคิดศาสนาพุทธ กรรมเป็นตัวนำสังสารวัฏถาวร และ "ไม่บรรลุนิพพาน ในแต่ละครั้งจะมีผู้ถือกำเนิดและตายเพื่อไปเกิดในภพอื่นตามเหตุอันไม่มีตัวตนโดยสมบูรณ์แห่งกรรมของตน วัฏจักรการเกิด การเกิดและตายใหม่ที่ไม่สิ้นสุดนี้คือสังสารวัฏ" อริยสัจ 4 ที่พุทธศาสนาทุกนิกายยอมรับ เป็นสิ่งที่จะยุติการเกิดใหม่ที่เกี่ยวข้องกับสังสารวัฏนี้ และวัฏจักรแห่งทุกข์ที่เกี่ยวข้อง

ในแนวคิดทางศาสนาพุทธจะไม่มีพระผู้สร้างหรือไม่เชื่อเรื่องพระเจ้าสร้างโลก ปฐมเหตุของศาสนาพุทธหรือจุดเริ่มต้นของสังสารวัฏนั้นเชื่อว่าเกิดขึ้นจากเหตุปัจจัย ซึ่งมีอยู่ทั้งสิ้น 24 ปัจจัยที่เรียกว่ามหาปัฏฐาน ซึ่งปัจจัยแต่ละปัจจัยต่างก็เป็นเหตุให้เกิดขึ้นมาของปัจจัยอื่น ๆ เกิดเป็นวัฏจักรที่หมุนวนอย่างไม่รู้จบ การจะถามว่าใน 24 ปัจจัย ปัจจัยใดเป็นจุดเริ่มต้นของปัจจัยอื่น ๆ ทั้งหมด เป็นปัจจัยแรกของสรรพสิ่ง พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงพยากรณ์บอกไว้ แต่ก็เป็นนัยยะทางคติพุทธว่าทุกสรรพสิ่งต่างก็เป็นเหตุปัจจัยของกันและกัน ทำให้เกิดวัฏจักรหมุนวนอย่างไม่สิ้นสุดของสรรพจักรวาล 

ถ้ายังมีกิเลสอยู่ ก็จะต้องเวียนว่ายตายเกิดต่อไป ดังนั้นศาสนาพุทธจึงไม่ใช่อุทเฉททิฏฐิ (ทิฏฐิว่าขาดสูญ) และถ้ากิเลสหมดสิ้น ก็จะไม่เวียนว่ายตายเกิดอีกต่อไป ศาสนาพุทธจึงไม่ใช่สัสสตทิฏฐิ (ทิฏฐิว่าเที่ยงแท้) เพราะจะเวียนว่ายตายเกิดต่อไปหรือไม่นั้น ย่อมเป็นไปตามเหตุปัจจัย ไม่ได้มีพระเจ้าใดมาดลบันดาล

## อ้างอิง

### ข้อมูลทั่วไปและอ้างอิง
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Reincarnation: A Simple Explanation
* The Wheel of Life, C. George Boeree, Shippensburg University
* The difference between Samsara and Nirvana, Minnesota State University, Mankato
* Saṃsāra and Rebirth, Buddhism, Oxford Bibliographies
* ชีวิตจะยุติการเกิดได้อย่างไร จาก อภิธรรมออนไลน์.

หมวดหมู่:ความเชื่อในศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:ความเชื่อในศาสนาฮินดู
หมวดหมู่:ความเชื่อในศาสนาเชน
หมวดหมู่:ความเชื่อในศาสนาซิกข์
หมวดหมู่:คำศัพท์ภาษาสันสกฤต
หมวดหมู่:การกลับชาติมาเกิด