ฮานาโกะ (ช้าง)

**ฮานาโกะ** (; พ.ศ. 2490 – 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2559）เป็นช้างเอเชีย เพศเมีย ที่ถูกเลี้ยงไว้ที่สวนสัตว์อิโนกาชิระ มูซาชิโนะ โตเกียว ประเทศญี่ปุ่น

นับเป็นช้างตัวแรกที่มาเยือนญี่ปุ่นหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และในเดือนมกราคม พ.ศ. 2556 เมื่ออายุได้ 66 ปี ก็ได้ทำลายสถิติเป็นช้างเอเชียที่อายุยืนที่สุดในประเทศญี่ปุ่น ทำให้เป็นช้างที่มีอายุยืนที่สุดเท่าที่เคยถูกกักขังในประเทศญี่ปุ่น

## ช่วงชีวิต
### แรกเกิดจนมาถึงญี่ปุ่น
thumb|ฮานาโกะ พ.ศ. 2552
พังฮานาโกะ เกิดในประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2490 เดิมชื่อไทยคือ พังคชา ก่อนที่จะถูกส่งมาประเทศญี่ปุ่น พังฮานาโกะอาศัยอยู่ในฟาร์มที่กรุงเทพ

อดีตที่ปรึกษาทางการทหารของไทยและนักธุรกิจ สมหวัง สารสาส ได้ซื้อลูกช้างวัย 2 ขวบ จำนวน 1 เชือก ส่งไปให้สวนสัตว์อูเอโนะหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อเป็นการปลอบโยนเด็ก ๆ ที่ต้องหวาดกลัวสงคราม

พังคชาเดินทางออกจากประเทศไทยโดยเรือโอลาฟ มาร์กส์ ของเดนมาร์ก เมื่อวันที่ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2492 และมาถึงท่าเรือโกเบในวันที่ 2 กันยายน โดยใช้รถไฟบรรทุกสินค้าและรถบรรทุกมาถึงสวนสัตว์อูเอโนะในวันที่ 4 กันยายน ในตอนแรกสวนสัตว์อูเอโนะเรียกช้างว่า คาชาโกะ แต่หลังจากการประกวดหาชื่อสาธารณะในนิตยสารเด็ก จึงได้ชื่อใหม่ว่า ฮานาโกะ ตามชื่อ ช้างฮานาโกะตัวเก่า หรือ พังวันดี ซึ่งล้มด้วยการปล่อยให้อดอยากในช่วงสงคราม พิธีตั้งชื่อจัดขึ้นที่สวนสาธารณะเมื่อวันที่ 10 กันยายน ช้างอินทิราของขวัญจากอินเดีย มาถึงสวนสัตว์อูเอโนะด้วยเช่นกัน เมื่อวันที่ 25 กันยายน พ.ศ. 2492 หลังจากการมาถึงของฮานาโกะได้ไม่นาน และมีผู้คนมาเยี่ยมชมสวนสัตว์เกือบ 1 ล้านคนในช่วงสามเดือนจนถึงสิ้นปี

### จากอุเอโนะถึงอิโนกาชิระ
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2493 ช้างฮานาโกะและอินทิราได้เดินทางไปทั่วญี่ปุ่นในฐานะสวนสัตว์เคลื่อนที่ ขณะที่ช้างอินทิราท่องไปทั่วประเทศด้วยรถไฟ ฮานาโกะซึ่งเป็นลูกช้าง ส่วนใหญ่ได้ท่องอยู่ในเขตโตเกียวและได้ไปที่เกาะอิซุโอชิมะเป็นเวลาสองสัปดาห์ นับจากปลายเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2494 และมีเหตุการณ์หนึ่งเกิดขึ้น คือช้างได้หลบหนีเข้าไปอยู่ในพุ่มไม้ ทัวร์นี้ยังรวมถึงสวนอิโนกาชิระด้วย ซึ่งมาจากการร้องขอจากเมืองมูซาชิโนะและมิตากะ ซึ่งอยากเห็นฮานาโกะและขอให้จัดแสดงฮานาโกะที่นั่น

เมื่อวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2497 ฮานาโกะถูกย้ายจากสวนสัตว์อูเอโนะไปยังสวนสัตว์อิโนกาชิระ ในช่วงเช้าตรู่ของวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2499 มีอุบัติเหตุทำให้ชายคนหนึ่งที่บุกรุกเข้าไปในคอกช้างเสียชีวิต และอีก 4 ปีต่อมา พ.ศ. 2503 ก็เกิดอุบัติเหตุจนทำให้เจ้าหน้าที่สวนสัตว์เสียชีวิต ด้วยเหตุนี้ฮานาโกะจึงถูกตราหน้าว่าเป็น ช้างสังหาร จนต้องถูกจับล่ามโซ่และขังเดี่ยว และมีผู้เยี่ยมชมบางส่วนปาก้อนหินใส่ ทำให้ฮานาโกะผอมแห้งเนื่องจากความเครียด

สองเดือนหลังจากเกิดอุบัติเหตุ เซโซ ยามาคาวะ ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลสวนสัตว์อิโนกาชิระในฐานะผู้ดูแลฮานาโกะ ได้ปลดฮานาโกะออกจากโซ่แล้วพาออกไปที่สนามเด็กเล่น ยามาคาวะดูแลฮานาโกะเป็นเวลากว่า 30 ปีจนกระทั่งเขาเกษียณ และชีวิตของเขายังถูกสร้างเป็นหนังสือและละครโทรทัศน์อีกด้วย

### ช่วงต่อมา
เมื่ออายุมากขึ้น ฟันของฮานาโกะหลุดออกเหลือเพียงฟันซี่เดียว คือฟันซี่ซ้ายล่าง ด้วยเหตุนี้ ฮานาโกะจึงได้รับกล้วยและแอปเปิ้ลสับละเอียด

พ.ศ. 2549 อุบัติเหตุเกิดขึ้นอีกครั้ง เจ้าหน้าที่สวนสัตว์ถูกจมูกกระแทก และสัตวแพทย์ถูกจับโยน เพื่อเป็นมาตรการป้องกันอุบัติเหตุ ฤดูร้อน พ.ศ. 2554 วิธีการเลี้ยงจึงเปลี่ยนจากการเลี้ยงโดยตรงเป็นการเลี้ยงแบบทางอ้อม โดยเจ้าหน้าที่สวนสัตว์จะดูแลสัตว์ผ่านรั้ว อย่างไรก็ตาม หัวหน้าผู้ดูแลฮานาโกะกล่าวว่า อุบัติเหตุนั้นเป็นไปไม่ได้ ช้างไม่เหยียบองุ่นสักลูกเดียว พวกเขาฉลาดมากและปฏิบัติด้วยความเข้าใจที่ชัดเจน ชี้ให้เห็นถึงความเป็นไปได้ที่มนุษย์อาจทำให้เกิดอุบัติเหตุโดยไม่รู้ตัว

ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2558 บล็อกเกอร์ชาวแคนาดาโพสต์ในบล็อกของเขาว่า สัตว์ยืนอยู่โดดเดี่ยวบนคอนกรีต และได้มีการเปิดตัวแคมเปญล่าลายชื่อระดับนานาชาติ โดยมีการรวบรวมลายชื่อมากกว่า 450,000 รายชื่อ ในปีเดียวกันนั้นประเทศไทย ซึ่งเป็นที่ที่ฮานาโกะเกิด รายงานเรื่องเกี่ยวกับฮานาโกะ มีการหารือเกี่ยวกับมาตรการปรับปรุงระหว่างบล็อกเกอร์และสวนสัตว์ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2559

### ช่วงสุดท้าย
thumb|ดอกไม้และผลไม้รำลึกหลังการล้มของฮานาโกะ
thumb|ดอกไม้รำลึกหลังการล้มของฮานาโกะ

ฮานาโกะล้มในวันที่ 26 พฤษภาคม พ.ศ. 2559 อายุ 69 ปี ประกาศเบื้องต้นกล่าวถึงสาเหตุการล้มคือวัยชรา แต่การชันสูตรซากในวันรุ่งขึ้นคือวันที่ 27 เปิดเผยว่า สาเหตุการล้ม คือ การหายใจล้มเหลว และเป็นโรคข้ออักเสบเรื้อรังบริเวณขาหน้าด้านขวา กล้องวงจรปิดของคอกช้างแสดงให้เห็นว่าฮานาโกะทรุดตัวลงเมื่อเวลาประมาณ 01:25 น. ของวันที่ 26 จนกระทั่งเวลาประมาณ 08:30 น. เจ้าหน้าที่สวนสัตว์ก็สังเกตเห็นบางสิ่งที่ผิดปกติ จนกระทั่งหลังเวลา 15.00 น. จึงได้รับยืนยันการล้ม โดยมีผู้ดูแลฮานาโกะกว่า 20 คน เชื่อว่าน้ำหนักของร่างกายที่มากกว่า 2 ตัน กดดันปอดอย่างต่อเนื่องส่งผลให้ระบบหายใจล้มเหลว ซากถูกบริจาคให้กับพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติและวิทยาศาสตร์แห่งชาติ

วันที่ 3 กันยายน พ.ศ. 2559 มีการจัดงานอำลาที่สวนอิโนกาชิระ มีผู้คนมาวางดอกไม้ 2,800 คน

นิทรรศการพิเศษติดตามชีวิตของฮานาโกะจัดขึ้นที่พิพิธภัณฑ์ในสวนอิโนกาชิระตั้งแต่เดือนกันยายน พ.ศ. 2559 ถึง พ.ศ. 2560

ในวันครบรอบการเสียชีวิตของฮานาโกะ มีการตั้งแผงขายดอกไม้หน้าอนุสรณ์สถานสัตว์ในสวนอิโนกาชิระ ผู้มาเยี่ยมชมจะวางดอกไม้ แอปเปิ้ล กล้วย การ์ดข้อความ ฯลฯ

### รูปปั้นทองสัมฤทธิ์
เมืองมูซาชิโนะเปิดรับบริจาคเพื่อติดตั้งรูปปั้นนี้ และใช้เวลาเก้าเดือนในการสร้างโดย อากิ ฟูเอดะ ศิลปินในเมือง วันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 รูปปั้นทองสัมฤทธิ์สร้างเสร็จ และตั้งที่ลานทางออกทิศเหนือหน้าสถานีรถไฟคิชิโจจิ และมีการจัดพิธีเปิดตัว ตั้งแต่นั้นมารูปปั้นทองสัมฤทธิ์ของฮานาโกะก็กลายเป็นสถานที่นัดพบยอดนิยมหน้าสถานีคิชิโจจิ

### ป้ายทะเบียนดีไซน์ฮานาโกะ
ในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2560 เพื่อเป็นการฉลองครบรอบ 70 ปี ของการสถาปนาเมืองมุซาชิโนะ จึงมีการออกป้ายทะเบียนรถมอเตอร์ไซค์รูปทรงฮานาโกะ ออกแบบโดย นาโอโกะ คิตะมูระ นักออกแบบพิเศษของสวนธรรมชาติและวัฒนธรรมอิโนกาชิระ มีการออกป้ายทะเบียนสามสีจำนวนจำกัด (สีขาว สีเหลือง และสีชมพู) ขึ้นอยู่กับความจุของเครื่องยนต์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* ฮานาโกะ’ ช้างที่โดดเดี่ยวที่สุดในโลก มูลนิธิสืบนาคะเสถียร
* ฮานาโกะ : ช้างไทยผู้โดดเดี่ยวที่สุดในโลก ที่ถูกส่งไปเยียวยาหัวใจเด็กญี่ปุ่น Sarakadee Lite
* ฮานาโกะ : ช้างไทยในญี่ปุ่น TPA Press: สำนักพิมพ์ภาษาและวัฒนธรรม

หมวดหมู่:ช้างที่มีชื่อเสียง
หมวดหมู่:ความสัมพันธ์ญี่ปุ่น–ไทย
หมวดหมู่:สัตว์ที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย