เอียน

**เอียน** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **เยียน** () เป็นรัฐจีนที่ดำรงอยู่ตั้งแต่เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 237 ถึงกันยายน ค.ศ. 238 ในคาบสมุทรเลียวตั๋ง (遼東半島 *เหลียวตงป้านเต่า*) ในยุคสามก๊กของจีน เดิมเป็นเขตปกครองอิสระที่ปกครองโดยกงซุน ตู้ (公孫度) และกองซุนของ (公孫康 *กงซุน คาง*) บุตรชายตั้งแต่ ค.ศ. 190 ถึง ค.ศ. 237 แม้ว่ารัฐเอียนเพิ่งจะประกาศตั้งตนเป็นอิสระในปี ค.ศ. 237 แต่นักประวัติศาสตร์เช่นหวาง จ้งชู (王仲殊) และโหว เทา (侯涛) ถือว่าบริเวณนี้เป็นเขตปกครองอิสระโดยพฤตินัยตั้งแต่เมื่อกงซุน ตู้สถาปนาการปกครองในเลียวตั๋งในปี ค.ศ. 190 แม้ว่ารัฐเอียนอยู่ในยุคสามก๊ก แต่ไม่ถูกนับรวมกับรัฐทั้งสามอันเป็นที่มาของชื่อยุคคือวุยก๊ก จ๊กก๊ก และง่อก๊ก อย่างไรก็ตาม นักเขียนบางคนเช่น คาง โหย่วเหวย์ (康有為) ถือว่ารัฐเอียนเป็น "ก๊กที่สี่"

## ผู้ปกครองก่อนก่อตั้งรัฐ
### กงซุน ตู้

กงซุน เหยียน (公孫延) บิดาของกงซุน ตู้อาศัยในเมืองเสฺวียนถู (玄菟郡 *เสฺวียนถูจฺวิ้น*) ที่ซึ่งกง ซุนตู้ได้เป็นเสนาบดีเมื่อ ค.ศ. 170 แม้ว่ากงซุน ตู้ถูกปลดจากตำแหน่งเสนาบดี แต่ก็ได้รับตำแหน่งเป็นเจ้าเมืองของเมืองเลียวตั๋ง (遼東郡 *เหลียวตงจฺวิ้น*) เมื่อ ค.ศ. 189 หรือ ค.ศ. 190 ตามการเสนอชื่อของตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) กงซุน ตู้ก่อตั้งการปกครองระบอบราชาธิปไตยหรือการปกครองแบบอ๋อง (王 *หฺวาง*) และครอบครองเลียวตั๋งอย่างเบ็ดเสร็จ กงซุน ตู้แบ่งเขตการปกครองของเลียวตั๋งออกเป็น 3 เมือง โดยก่อตั้งเมืองเลียวไส (遼西郡 *เหลียวซีจฺวิ้น*) และเมืองจงเหลียว (中遼郡 *จงเหลียวจฺวิ้น*) แยกออกมาจากพื้นที่ของเมืองเลียวตั๋ง

เลียวตั๋งมีพื้นที่ที่ติดกับอาณาจักรโคกูรยอ (고구려) เดิมทีผู้ปกครองโคกูรยอร่วมมือกับกงซุน ตู้ แต่ต่อมาก็ขัดแย้งกันบ่อยครั้ง กงซุน ตู้โจมตีทั้งโคกูรยอและชนเผ่าออหวน (烏桓 *อูหฺวาน*) หลายครั้ง

เมื่อ ค.ศ. 196 ขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) แต่งตั้งให้กงซุน ตู้เป็นขุนพลยุทธเดช (武威將軍 *อู่เวย์เจียงจฺวิ้น*) และตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เป็นเฮาแห่งตำบลหย่งหนิง (永寧鄉侯 *หย่งหนิงเซียงโหว*) แต่กงซุน ตู้ไม่ยอมรับบรรดาศักดิ์หย่งหนิงเซียงโหว เพราะถือว่าตนเป็นอ๋องแห่งเลียวตั๋งแทนที่จะมีฐานะเพียงเฮา (侯 *โหว*) หลังกงซุน ตู้เสียชีวิต บรรดาศักดิ์เฮาแห่งตำบลหย่งหนิงได้ถูกมอบให้กับกองซุนก๋ง (公孫恭 *กงซุน กง*) บุตรชายคนเล็กของของกงซุน ตู้ ผลงานทางการทหารของกงซุน ตู้ได้รับการยกย่องอย่างมากนำไปสู่การขึ้นมามีอำนาจของตระกูลกองซุน (公孫 *กงซุน*)

### กองซุนของ

เมื่อกงซุน ตู้เสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 204 กองซุนของบุตรชายของกงซุน ตู้ขึ้นมามีอำนาจแทน  หลังจากนั้นไม่นานกองซุนของก็ฉวยโอกาสจากความขัดแย้งในเรื่องการสืบทอดราชบัลลังก์ในอาณาจักรโคกูรยอ แม้ว่าผู้ที่กองซุนของให้การสนับสนุนจะเป็นฝ่ายพ่ายแพ้ท้ายที่สุด แต่พระเจ้าซันซัง (산상) ที่เป็นผู้ชนะก็จำต้องย้ายนครหลวงไปทางตะวันออกเฉียงใต้ไปยังฮวันโด (환도; ปัจจุบันคือนครจี๋อาน มณฑลจี๋หลิน) ริมแม่น้ำยาลู่ (鴨綠江 *ยาลู่เจียง*) ซึ่งง่ายต่อการตั้งรับมากกว่า กองซุนของเข้ามาฟื้นฟูความสงบเรียบร้อยให้กับเมืองเล่อล่าง (樂浪郡 *เล่อล่างจฺวิ้น*) และก่อตั้งเมืองใหม่คือเมืองไต้ฟาง (帶方郡 *ไต้ฟางจฺวิ้น*) โดยแยกออกมาจากพื้นที่ส่วนทิศใต้ของเมืองเล่อล่าง

เมื่อ ค.ศ. 207 กองซุนของสังหารอ้วนซง (袁尚 *ยฺเหวียน ช่าง*) และอ้วนฮี (袁熙 *ยฺเหวียน ซี*) บุตรชายสองคนของอ้วนเสี้ยว (袁紹 *ยฺเหวียน เช่า*) และมอบศีรษะของทั้งสองให้กับโจโฉ การกระทำของกองซุนของถูกมองว่าเป็นการแสดงการเชื่อฟังต่อโจโฉ ซึ่งเป็นท่าทีที่ตรงกันข้ามกันกับท่าทีของกองซุนเอี๋ยน (公孫淵 *กงซุน เยฺวียน*) ที่เป็นบุตรชายของกองซุนของในภายหลัง

### กองซุนก๋ง

หลังกองซุนของเสียชีวิต บุตรชาย 2 คนของกองซุนของคือกงซุน หฺว่าง (公孫晃) และกองซุนเอี๋ยนยังอายุน้อยเกินกว่าจะสืบทอดตำแหน่ง กองซุนก๋งที่เป็นน้องชายของกองซุนของจึงสืบทอดตำแหน่งแทน แต่กองซุนก๋งป่วยเป็นโรคเบาหวาน (陰消 *อินเซียว*) และเป็นหมัน หลังโจผี (	曹丕 *เฉา พี*) โค่นล้มราชวงศ์ฮั่นตะวันออกและขึ้นเป็นจักรพรรดิแห่งรัฐวุยก๊ก พระองค์ทรงมีรับสั่งให้กองซุนก๋งส่งบุตรชายมาเป็นตัวประกันที่วุยก๊ก กองซุนก๋งจึงส่งกงซุน หฺว่างที่เป็นบุตรชายคนโตของกองซุนของไปยังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) กองซุนก๋งไม่กล้าแสดงท่าทีแข็งกร้าวต่อวุยก๊ก กองซุนเอี๋ยนผู้เป็นหลานชายของกองซุนก๋งจึงมองว่ากองซุนก๋งเป็นคนขี้ขลาด กองซุนเอี๋ยนโค่นอำนาจกองซุนก๋งโดยอ้างว่าตนจะกอบกู้ความรุ่งเรืองให้เลียวตั๋ง แล้วจึงจับกองซุนก๋งขังคุก ส่วนตัวกองซุนเอี๋ยนก็ขึ้นเป็นผู้ปกครองเลียวตั๋งในเดือนธันวาคม ค.ศ. 228

### กองซุนเอี๋ยน

กองซุนเอี๋ยนอ้างความเป็นมิตรกับง่อก๊กและส่งทูตไปในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 229 ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 230 วุยก๊กเลื่อนยศให้กองซุนเอี๋ยนเป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 *เชอฉีเจียงจฺวิน*) ต่อมาในเดือนมีนาคม ค.ศ. 232 ซุนกวน (孫權 *ซุน เฉฺวียน*) จักรพรรดิแห่งง่อก๊กทรงส่งคณะทูตมาพบกองซุนเอี๋ยนเพื่อขอม้า กองซุนเอี๋ยนจึงจัดเตรียมม้ามาให้ แต่ระหว่างการเดินทางกลับของคณะทูตในเดือนกันยายน คณะทูตก็ถูกเตียวอี้ (田豫 *เถียน ยฺวี่*) ขุนพลของวุยก๊กโจมตี สินค้าส่วนใหญ่สูญหายและทูตคนหนึ่งก็ถูกสังหาร ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 232 กองซุนเอี๋ยนส่งคณะทูตมารับตำแหน่งในฐานะข้าราชบริพารของง่อก๊ก ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 233 ง่อก๊กแต่งตั้งให้กองซุนเอี๋ยนเป็นเอียนอ๋อง (燕王 *เยียนหวาง*) และส่งทูต 2 คนมาเข้าพบกองซุนเอี๋ยน แต่กองซุนเอี๋ยนสังหารทูตทั้งสองคนและส่งศีรษะของทั้งสองไปยังนครหลวงลกเอี๋ยงของวุยก๊ก แล้วกองซุนเอี๋ยนก็ได้รับฐานะข้าราชบริพารของวุยก๊ก ท่าทีของกองซุนเอี๋ยนสร้างความไม่พอใจจากทั้งวุยก๊กและง่อก๊ก โจยอย (曹叡 *เฉา รุ่ย*) ผู้เป็นจักรพรรดิแห่งวุยก๊กและซุนกวนผู้เป็นจักรพรรดิแห่งง่อก๊กต่างก็ทรงสาบานว่าจะสังหารกองซุนเอี๋ยนให้จงได้

เมื่อ ค.ศ. 237 บู๊ขิวเขียม (毌丘儉 *กว้านชิว เจี่ยน*) ส่งกำลังพลไปโจมตีกองซุนเอี๋ยน แต่พ่ายแพ้เพราะฝนตกหนัก

## รัชสมัยของกองซุนเอี๋ยน
หลังความพ่ายแพ้ของบู๊ขิวเขียม กองซุนเอี๋ยนก็ประกาศตั้งตนเป็นอิสระในเดือนกรกฎาคม และใช้ชื่อศักราชว่า "เช่าฮั่น" (紹漢) กองซุนเอี๋ยนก่อตั้งรัฐเอียนขึ้น ในรัฐมีทั้งราชสำนักและขุนนาง และก่อตั้งกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) หรือเมืองทั้งหมด 4 เมือง ได้แก่ เลียวตั๋ง (遼東郡 *เหลียวตงจฺวิ้น*), เสฺวียนถู (玄菟郡 *เสฺวียนถูจฺวิ้น*), เล่อล่าง (樂浪郡 *เล่อล่างจฺวิ้น*) และไต้ฟาง (帶方郡 *ไต้ฟางจฺวิ้น*) ต่อมาในเดือนมกราคม ค.ศ. 238 กองซุนเอี๋ยนกลับมาผูกพันธมิตรกับง่อก๊กอีกครั้งด้วยความหวังว่าจะได้รับกำลังเสริมจากง่อก๊ก

### การล่มสลาย

ในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 238 สุมาอี้ (司馬懿 *ซือหม่า อี้*) ขุนพลของวุยก๊กวางแผนร่วมกับโจยอย จากนั้นสุมาอี้จึงนำทัพ 40,000 นายเข้าโจมตีกองซุนเอี๋ยน หลังการปิดล้อมนาน 3 เดือน สุมาอี้ก็ยึดที่ว่าการของกองซุนเอี๋ยนได้โดยได้รับความร่วมมือจากอาณาจักรโคกูรยอ หลายคนที่รับราชการในรัฐเอียนถูกสังหารหมู่ ส่วนกองซุนก๋งได้รับการปล่อยตัวจากคุก

## ความสัมพันธ์กับอาณาจักรโคกูรยอ
อาณาจักรโคกูรยอสู้รบกับตระกูลกองซุนบ่อยครั้งแม้ว่าจะมีความร่วมมือกันในช่วงแรก เมื่อ ค.ศ. 197 ความเป็นศัตรูกันระหว่างตระกูลกองซุนและอาณาจักรโคกูรยอปะทุเป็นครั้งแรกเมื่อพัลกี (발기) พระเชษฐาของพระเจ้าซันซังแห่งโคกูรยอก่อกบฏโดยได้รับการสนับสนุนจากกงซุน ตู้ คเยซู (계수) พระอนุชาของพระเจ้าซันซังต้านทานการโจมตีและเอาชนะกงซุน ตู้ได้ ส่วนพัลกีก็ทรงกระทำอัตวินิบาตกรรม กองซุนของฉวยโอกาสจากความขัดแย้งเรื่องการสืบทอดราชบัลลังก์ในโคกูรยอ โดยเข้าโจมตีอีกครั้งเมื่อ ค.ศ. 209 เอาชนะโคกูรยอได้และบีบให้โคกูรยอจำต้องย้ายนครหลวง ในการพิชิตรัฐเอียนโดยสุมาอี้ อาณาจักรโคกูรยอส่งกำลังพลหลายพันนายไปหนุนช่วยสุมาอี้

## ผลกระทบ
### ความสัมพันธ์ระหว่างอาณาจักรโคกูรยอ วุยก๊ก และง่อก๊ก

หลังทูตของง่อก๊กถูกกองซุนเอี๋ยนสังหารเมื่อ ค.ศ. 233 กำลังพลบางส่วนที่ในคณะทูตได้หลบหนีไปยังอาณาจักรโคกูรยอและก่อตั้งเป็นพันธมิตรระหว่างง่อก๊กและโคกูรยอ ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 234 วุยก๊กส่งคณะทูตมาก่อตั้งความเป็นพันธมิตรกับโคกูรยอ โคกูรยอเลือกเป็นพันธมิตรกับวุยก๊ก โดยสังหารทูตของง่อก๊กเมื่อ ค.ศ. 234 และอีกครั้งเมื่อ ค.ศ. 236 ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 238 โคกูรยอส่งกำลังพลไปหนุนช่วยวุยก๊กในการเอาชนะกองซุนเอี๋ยน ความเป็นพันธมิตรระหว่างวุยก๊กและโคกูรยอสิ้นสุดลงเมื่อ ค.ศ. 242 เมื่อพระเจ้าทงช็อน (동천) แห่งโคกูรยอทรงนำทัพบุกปล้นตำบลซีอานผิง (西安平; อยู่ใกล้กับนครตานตงในปัจจุบัน) ของเมืองเลียวตั๋งที่ปากแม่น้ำยาลู่ วุยก๊กเปิดฉากสงครามตอบโต้ ซึ่งจบลงด้วยชัยชนะของวุยก๊กและทำลายฮวันโดนครหลวงของโคกูรยอ เป็นผลทำให้พระเจ้าทงช็อนต้องทรงหลบหนี และทำลายความสัมพันธ์ทางรัฐบรรณาการระหว่างโคกูรยอกับชนเผ่าอื่น ๆ ในเกาหลีที่เป็นส่วนสำคัญในเศรษฐกิจของโคกูรยอ แม้ว่าพระเจ้าทงช็อนทรงหลบหนีการจับกุมมาได้และในที่สุดก็ทรงตั้งรกรากในนครหลวงแห่งใหม่ แต่โคกูรยอก็ถูกลดความสำคัญลงถึงขนาดไม่มีการกล่าวถึงรัฐนี้ในตำราประวัติศาสตร์จีนเป็นเวลาครึ่งศตวรรษ

### ห้าชนเผ่า
การที่สุมาอี้พิชิตกองซุนเอี๋ยนได้ส่งผลส่วนหนึ่งต่อเหตุการณ์การก่อการกำเริบของห้าชนเผ่า โดยการเพิ่มอำนาจทางการเงินของเลียวตั๋งและการบังคับให้ชาวฮั่นในเลียวตั๋งย้ายเข้ามาในดินแดนตอนใน ทำให้ชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑) เข้ามาในเลียวตั๋งแทนที่ชาวฮั่น

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
*Ikeuchi, Hiroshi. "A Study on Lo-lang and Tai-fang, Ancient Chinese prefectures in Korean Peninsula". Memoirs of the Research Department of the Toyo Bunko 5 (1930). 79–95.
*Gardiner, K.H.J. "The Kung-sun Warlords of Liao-tung (189–238)". *Papers on Far Eastern History* 5 (Canberra, March 1972). 59–107.
*Gardiner, K.H.J. "The Kung-sun Warlords of Liao-tung (189–238) – Continued". *Papers on Far Eastern History* 6 (Canberra, September 1972). 141–201.
*Byington, Mark E. "Control or Conquer? Koguryǒ's Relations with States and Peoples in Manchuria," *Journal of Northeast Asian History* volume 4, number 1 (June 2007): 83–117.

หมวดหมู่:รัฐสิ้นสภาพในประวัติศาสตร์จีน
หมวดหมู่:ราชอาณาจักรในอดีต
หมวดหมู่:ยุคสามก๊ก
หมวดหมู่:พ.ศ. 780
หมวดหมู่:พ.ศ. 781