ภาคใต้ (ประเทศไทย)

**ภาคใต้** เป็นภูมิภาคหนึ่งของประเทศไทย ตั้งอยู่บนคาบสมุทรมลายู ขนาบด้วยอ่าวไทยทางฝั่งตะวันออก และทะเลอันดามันทางฝั่งตะวันตก มีเนื้อที่รวม 73,848 ตารางกิโลเมตร ความยาวจากเหนือจรดใต้ประมาณ 750 กิโลเมตร ภาคใต้มีภูมิอากาศแบบมรสุมเขตร้อน ซึ่งแตกต่างกับพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ  ทุกจังหวัดของภาคใต้มีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล ยกเว้นจังหวัดยะลาและจังหวัดพัทลุง

## ภูมิศาสตร์
### ที่ตั้งและอาณาเขต
* **ทิศเหนือ** มีพื้นที่ติดต่อกับจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ดินแดนที่อยู่ทางเหนือสุดของภาคคือ อำเภอปะทิวและอำเภอท่าแซะ  จังหวัดชุมพร
* **ทิศตะวันออก** มีพื้นที่ติดต่อกับอ่าวไทย ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันออกสุดของภาคคือ อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส
* **ทิศใต้** มีพื้นที่ติดกับประเทศมาเลเซีย ดินแดนที่อยู่ใต้สุดของภาค (และของประเทศไทย) คือ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา
* **ทิศตะวันตก** มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลอันดามัน ดินแดนบนแผ่นดินใหญ่ที่อยู่ทางตะวันตกสุดของภาคคือ อำเภอท้ายเหมือง จังหวัดพังงา

### ลักษณะภูมิประเทศ
thumb|ชายฝั่งทะเลในภาคใต้
พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบมีทิวเขาที่สำคัญ ได้แก่ ทิวเขาภูเก็ต ทิวเขานครศรีธรรมราช โดยมีทิวเขาตีตีวังซาเป็นพรมแดนกั้นระหว่างประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย ทิวเขาในภาคใต้มีความยาวทั้งสิ้น 1,000 กิโลเมตร

แม่น้ำสายสำคัญ ได้แก่ แม่น้ำกระบุรี แม่น้ำหลังสวน แม่น้ำตะกั่วป่า แม่น้ำท่าทอง แม่น้ำพุมดวง แม่น้ำตาปี แม่น้ำปากพนัง แม่น้ำกลาย แม่น้ำตรัง แม่น้ำสายบุรี แม่น้ำปัตตานี และแม่น้ำโกลก

ภาคใต้มีลักษณะภูมิประเทศเป็นคาบสมุทรที่มีทะเลขนาบอยู่ 2 ด้าน คือ ตะวันออกด้านอ่าวไทย และตะวันตกด้านทะเลอันดามัน จังหวัดพัทลุงและจังหวัดยะลาเป็นจังหวัดที่ไม่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเลภายนอก ชายหาดฝั่งอ่าวไทยเกิดจากการยกตัวสูง มีที่ราบชายฝั่งทะเลยาว เรียบ กว้าง และน้ำตื้น ทะเลอันดามันมีชายฝั่งยุบต่ำลง มีที่ราบน้อย ชายหาดเว้าแหว่ง เป็นโขดหิน มีหน้าผาสูงชัน

ภูมิประเทศของภาคใต้เต็มไปขุนเขาน้อยใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณตอนกลางของภูมิภาค เช่น จังหวัดระนอง จังหวัดชุมพร จังหวัดสุราษฎร์ธานี จังหวัดพังงา จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดกระบี่ โดยมีจุดสูงสุดของภาคใต้อยู่ที่ ยอดเขาหลวง 1,835 เมตร เหนือระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งอยู่ในอุทยานแห่งชาติเขาหลวง (จังหวัดนครศรีธรรมราช)

### สภาพภูมิอากาศ
ภาคใต้เป็นภูมิอากาศแบบมรสุมเมืองร้อน และโดยที่ภูมิประเทศของภาคใต้มีลักษณะเป็นคาบสมุทรยาวแหลม มีพื้นน้ำขนาบอยู่ทั้งทางด้านตะวันตก และทางด้านตะวันออก จึงทำให้มีฝนตกตลอดปีและเป็นภูมิภาคที่มีฝนตกมากที่สุด อุณหภูมิเคยสูงสุดที่จังหวัดตรัง 39.7 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิเคยต่ำสุดที่จังหวัดชุมพร 12.12 องศาเซลเซียส

## การแบ่งเขตการปกครอง
ภาคใต้ประกอบด้วย 14 จังหวัด ตามเกณฑ์ของราชบัณฑิตยสภา ดังนี้

นอกจากนี้ ยังมีการแบ่งเป็นภูมิภาคย่อย ได้แก่ การแบ่งตามยุทธศาสตร์ แบ่งเป็น ภาคใต้ตอนบน และภาคใต้ตอนล่าง และการแบ่งตามอุตุนิยมวิทยา แบ่งเป็น ภาคใต้ตะวันออก หรือภาคใต้ฝั่งอ่าวไทย และภาคใต้ตะวันตก หรือภาคใต้ฝั่งอันดามัน โดยการแบ่งตามกรมอุตุนิยมวิทยา จะรวมจังหวัดเพชรบุรีและจังหวัดประจวบคีรีขันธ์เข้ามาด้วย

## สถิติประชากรแต่ละจังหวัด

### เมืองใหญ่สุด

## การศึกษา
สถาบันอุดมศึกษาที่สำคัญของภาคใต้ ได้แก่

สถาบันอุดมศึกษาของรัฐและในกำกับของรัฐ
*มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 5 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยทักษิณ 2 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
*มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย 3 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ 
*มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการ 4 แห่ง
*มหาวิทยาลัยแม่โจ้ วิทยาเขตชุมพร
*สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง วิทยาเขตชุมพรเขตรอุดมศักดิ์
*มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ  4 วิทยาเขต
*มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช 2 ศูนย์วิทยบริการ

*มหาวิทยาลัยราชภัฏ กลุ่มภาคใต้
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา 
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี 

สถาบันอุดมศึกษาเอกชน
* มหาวิทยาลัยตาปี
* มหาวิทยาลัยฟาฏอนี
* มหาวิทยาลัยหาดใหญ่
* วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้

สถาบันอุดมศึกษานานาชาติ
* วิทยาลัยทันตแพทยศาสตร์นานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)
* วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)
* วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)
* วิทยาลัยนานาชาติ มหาวิทยาลัยทักษิณ (เทียบเท่าคณะ)
* วิทยาลัยนานาชาติยางพาราไทย-จีน มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (เทียบเท่าคณะ)
* วิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์อัครราชกุมารี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ (เทียบเท่าคณะ)

## ประวัติศาสตร์
บริเวณภาคใต้ตอนบน เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักร 3 อาณาจักร ได้แก่
* อาณาจักรตามพรลิงก์
* อาณาจักรศรีวิชัย
* อาณาจักรนครศรีธรรมราช

บริเวณภาคใต้ตอนล่าง เคยเป็นที่ตั้งของอาณาจักรเดียว ได้แก่
* อาณาจักรลังกาสุกะ
*อาณาจักรปัตตานี

## อุทยานแห่งชาติ วนอุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
ในภาคใต้เป็นคาบสมุทรมีทิวเขานครศรีธรรมราชกั้นกลางระหว่างชายฝั่งทั้งสอง มีอุทยานแห่งชาติสำคัญหลายแห่ง เช่น

* **[[อุทยานแห่งชาติเขาหลวง]]** มีภูเขาที่สูงที่สุดในภูมิภาคที่จังหวัดนครศรีธรรมราช
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาสก]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาพนมเบญจา]]** จังหวัดกระบี่
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาปู่-เขาย่า]]** จังหวัดพัทลุง
* **[[อุทยานแห่งชาติศรีพังงา]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติน้ำตกโยง]]** จังหวัดนครศรีธรรมราช
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาน้ำค้าง]]** จังหวัดสงขลา
* **[[อุทยานแห่งชาติแก่งกรุง]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[อุทยานแห่งชาติใต้ร่มเย็น]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[อุทยานแห่งชาติบางลาง]]** จังหวัดยะลา
* **[[อุทยานแห่งชาติน้ำตกหงาว]]** จังหวัดระนอง
* **[[อุทยานแห่งชาติบูโด-สุไหงปาดี]]** จังหวัดนราธิวาส
* **[[อุทยานแห่งชาติน้ำตกสี่ขีด]]** จังหวัดนครศรีธรรมราช
* **[[อุทยานแห่งชาติคลองพนม]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[อุทยานแห่งชาติตะรุเตา]]** จังหวัดสตูล
* **[[อุทยานแห่งชาติทะเลบัน]]** จังหวัดสตูล
* **[[อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะอ่างทอง]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[อุทยานแห่งชาติพังงา]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติเกาะสุรินทร์]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติสิรินาถ]]** จังหวัดภูเก็ต
* **[[อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม]]** จังหวัดตรัง
* **[[อุทยานแห่งชาติสิมิลัน]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติแหลมสน]]** จังหวัดระนอง
* **[[อุทยานแห่งชาติหาดนพรัตน์ธารา-หมู่เกาะพีพี]]** จังหวัดกระบี่
* **[[อุทยานแห่งชาติหาดเภตรา]]** จังหวัดสตูล
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาลำปี-หาดท้ายเหมือง]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติเกาะลันตา]]** จังหวัดกระบี่
* **[[อุทยานแห่งชาติเขาหลัก-ลำรู่]]** จังหวัดพังงา
* **[[อุทยานแห่งชาติธารโบกขรณี]]** จังหวัดกระบี่
* **[[อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะชุมพร]]** จังหวัดชุมพร
* **[[อุทยานแห่งชาติกระบุรี]]** จังหวัดระนอง
* **[[อุทยานแห่งชาติหมู่เกาะทะเลใต้]]** จังหวัดนครศรีธรรมราช
* **[[อุทยานแห่งชาติเขานัน]]** จังหวัดนครศรีธรรมราช

## เขื่อน
เขื่อนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ที่สำคัญ ได้แก่
* **[[เขื่อนรัชประภา]]** จังหวัดสุราษฎร์ธานี
* **[[เขื่อนบางลาง]]** จังหวัดยะลา

## วัฒนธรรม
### โนรา
โนรา เป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านของภาคใต้ โดยเฉพาะมีท่ารำที่อ่อนช้อย สวยงาม บทร้องเป็นกลอนสด ผู้ขับร้องต้องใช้ปฏิภาณไหวพริบ สรรหาคำให้สัมผัสกันได้อย่างฉับไว มีความหมายทั้งบทร้อง ท่ารำและเครื่องแต่งกายเครื่องดนตรีประกอบด้วย กลอง ทับคู่ ฉิ่งโหม่ง ปี่ใน และกรับ ปัจจุบันพัฒนาเอาเครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมด้วย แต่เดิมนิยมใช้ผู้ชายล้วนแสดง แต่ปัจจุบันมีผู้หญิงเข้าไปแสดงด้วย

### หนังตะลุง
หนังตะลุง คือ ศิลปะการแสดงประจำท้องถิ่นอย่างหนึ่งของภาคใต้ เป็นการเล่าเรื่องราวที่ผูกร้อยเป็นนิยาย ดำเนินเรื่องด้วยบทร้อยกรองที่ขับร้องเป็นสำเนียงท้องถิ่น หรือที่เรียกกันว่าการ "ว่าบท" มีบทสนทนาแทรกเป็นระยะ และใช้การแสดงเงาบนจอผ้าเป็นสิ่งดึงดูดสายตาของผู้ชม ซึ่งการว่าบท การสนทนา และการแสดงเงานี้ 25นายหนังตะลุงเป็นคนแสดงเองทั้งหมด
หนังตะลุงเป็นมหรสพที่นิยมแพร่หลายอย่างยิ่งมาเป็นเวลานาน โดยเฉพาะในยุคสมัยก่อนที่จะมีไฟฟ้าใช้กันทั่วถึงทุกหมู่บ้านอย่างในปัจจุบัน หนังตะลุงแสดงได้ทั้งในงานบุญและงานศพ ดังนั้นงานวัด งานศพ หรืองานเฉลิมฉลองที่สำคัญจึงมักมีหนังตะลุงมาแสดงให้ชมด้วยเสมอ
แต่เมื่อเวลาผ่านไป หนังตะลุงกลับกลายเป็นความบันเทิงที่ต้องจัดหามาในราคาที่ "แพงและยุ่งยากกว่า" เมื่อเทียบกับภาพยนตร์ เพราะการจ้างหนังตะลุงมาแสดง เจ้าภาพต้องจัดทำโรงหนังเตรียมไว้ให้ และเพราะหนังตะลุงต้องใช้แรงงานคน (และฝีมือ) มากกว่าการฉายภาพยนตร์ ค่าจ้างต่อคืนจึงแพงกว่า ยุคที่การฉายภาพยนตร์เฟื่องฟู หนังตะลุงและการแสดงท้องถิ่นอื่นๆ เช่น มโนราห์ รองแง็ง ฯลฯ ก็ซบเซาลง ยิ่งเมื่อเข้าสู่ยุคที่ทุกบ้านมีโทรทัศน์ดู ละครโทรทัศน์จึงเป็นความบันเทิงราคาถูกและสะดวกสบาย ที่มาแย่งความสนใจไปจากศิลปะพื้นบ้านเสียเกือบหมด
ปัจจุบัน โครงการศิลปินแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้ส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์และสืบทอดศิลปะการแสดงหนังตะลุงให้แก่อนุชนรุ่นหลัง เพื่อรักษามรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่านี้ให้คงอยู่สืบไป

### ภาษา
ภาคใต้มีภาษาพูดประจำถิ่นที่ห้วน ๆ สั้น ๆ เป็นเอกลักษณ์ เรียกว่า “ภาษาใต้หรือแหลงใต้” ส่วนกลุ่มคนที่อยู่แถบชายแดนไทย-มาเลเซียนิยมพูดภาษามลายูปัตตานีหรือภาษามาเลเซีย 
ตัวอย่างภาษาพูดภาคใต้ เช่น แหลง (พูด) หรอย (อร่อย) ทำไหร (ทำอะไร) เมี้ยว (เหมียว) มนถิน (มนทิน) บางท้องถิ่นใช้ภาษายาวี เพราะนับถือศาสนาอิสลาม
การแต่งกายภาคใต้ ภาคนี้มีการแต่งกายต่างกันตามเชื้อชาติ ถ้าเชื้อสายจีนจะแต่งแบบจีน ถ้าเป็นมุสลิม ก็จะแต่งคล้ายกับชาวมาเลเซีย

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทยเรียงตามผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในจังหวัด
* รายชื่อจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทยเรียงตามความหนาแน่นของประชากร

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ภูมิภาคของประเทศไทย

หมวดหมู่:คาบสมุทรมลายู