ป่าดงพงไพร

[thumb|พื้นที่ป่าดงพงไพร [ประเทศสวีเดน]]
**ป่าดงพงไพร** **ป่าวิเวก** **ถิ่นวิเวก** () หรือ **ที่ดินในสภาพธรรมชาติ** () คือสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติของโลกที่ยังไม่ถูกดัดแปลงอย่างมีนัยสำคัญจากกิจกรรมของมนุษย์ หรือที่ดินที่ไม่มีการขยายเขตเมืองและไม่ได้มีการใช้ในทางเกษตรกรรมอย่างเข้มข้น เดิมคำว่า *wilderness* มักใช้กับสิ่งแวดล้อมทางบก แต่ในปัจจุบันเริ่มมีการให้ความสนใจต่อถิ่นวิเวกทางทะเลมากขึ้น และแผนที่ของป่าดงพงไพรล่าสุด แสดงให้เห็นว่าครอบคลุมประมาณหนึ่งในสี่ของพื้นผิวบนบกของโลก แต่กำลังถูกทำลายลงอย่างรวดเร็วจากกิจกรรมของมนุษย์ ส่วนในมหาสมุทร พื้นที่ที่ยังไม่ถูกรบกวนโดยกิจกรรมของมนุษย์อย่างเข้มข้นเหลือเพียงร้อยละ 13.2 เท่านั้น

รัฐบาลบางประเทศมีการออกกฎหมายคุ้มครอง**พื้นที่ป่าดงพงไพร**ไม่เพียงเพื่อการอนุรักษ์สิ่งที่มีอยู่แล้วเท่านั้น แต่ยังเพื่อส่งเสริมและพัฒนาการแสดงออกและการเติบโตตามธรรมชาติของพื้นที่ด้วย พื้นที่เหล่านี้สามารถจัดให้เป็นพื้นที่สงวน พื้นที่สงวนเพื่อการอนุรักษ์ ป่าไม้แห่งชาติ อุทยานแห่งชาติ และกระทั่งในเขตเมืองตามแนวแม่น้ำ โกรกธารน้อย หรือพื้นที่ที่ยังไม่ได้รับการพัฒนา ในบางครั้งพื้นที่เหล่านี้ได้รับการพิจารณาว่ามีความสำคัญต่อการอยู่รอดของสิ่งมีชีวิตบางชนิด ความหลากหลายทางชีวภาพ การศึกษาทางนิเวศวิทยา การอนุรักษ์ธรรมชาติ ความสันโดษ และนันทนาการ และยังช่วยสงวนลักษณะทางพันธุกรรมดั้งเดิมและแหล่งที่อยู่ของพฤกษชาติและสัตวชาติป่าที่อาจเป็นเรื่องยากในการเพาะพันธุ์ขึ้นใหม่ในสวนสัตว์ สวนรุกขชาติ หรือห้องปฏิบัติการ

## ขอบเขต

ความพยายามล่าสุดในการจัดทำแผนที่ป่าดงพงไพร แสดงให้เห็นว่า ขณะนี้เหลือพื้นที่ป่าดงพงไพรเพียงไม่ถึงหนึ่งในสี่ของพื้นที่โลก (ประมาณร้อยละ 23) และเกิดการเสื่อมโทรมอย่างหายนะในป่าดงพงไพรในช่วงสองศตวรรษที่ผ่านมา ซึ่งป่าดงพงไพรกว่า 3 ล้านตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 10) ถูกเปลี่ยนไปใช้เพื่อกิจกรรมของมนุษย์ โดยป่าดิบชื้นแอมะซอนและคองโกได้รับผลกระทบมากที่สุด แรงกดดันจากกิจกรรมของมนุษย์กำลังแผ่ขยายไปเกือบทั่วทุกมุมโลก และการสูญเสียป่าดงพงไพรสามารถส่งผลกระทบอย่างร้ายแรงต่อการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพอีกด้วย

จากการศึกษาก่อนหน้านี้เรื่อง *Wilderness: Earth's Last Wild Places* ซึ่งดำเนินการโดยองค์การอนุรักษ์ระหว่างประเทศ (Conservation International) พบว่าร้อยละ 46 ของมวลแผ่นดินโลกเป็นป่าดงพงไพร โดยในรายงานนี้ได้ให้คำจำกัดความของ "ป่าดงพงไพร" ว่าเป็นพื้นที่ที่ "มีพืชพรรณต้นกำเนิดสภาพเดิมเหลืออยู่ร้อยละ 70 ขึ้นไป ครอบคลุมพื้นที่ไม่ต่ำกว่า  และต้องมีประชากรอาศัยอยู่น้อยกว่าห้าคนต่อตารางกิโลเมตร" อย่างไรก็ตาม จากรายงานของไอยูซีเอ็นหรือยูเอ็นอีพีที่ตีพิมพ์ใน ค.ศ. 2003 พบว่าปัจจุบันมีเพียงร้อยละ 10.9 ของมวลแผ่นดินโลกเท่านั้นที่อยู่ภายใต้การคุ้มครองในหมวดพื้นที่คุ้มครองประเภทที่ 1 ได้แก่ *[[แหล่งสงวนธรรมชาติเข้มข้น]]* (ร้อยละ 5.5) หรือ *ป่าดงพงไพรคุ้มครอง* (ร้อยละ 5.4) พื้นที่เหล่านี้ยังไม่ได้รับผลกระทบจากมนุษย์มากนัก อย่างไรก็ตาม แม้ว่ามีพื้นที่ขนาดใหญ่ในอุทยานแห่งชาติและพื้นที่คุ้มครองอื่นที่สามารถจัดว่าเป็นป่าดงพงไพรได้ แต่ในหลายพื้นที่คุ้มครองมีการเปลี่ยนแปลงหรือกิจกรรมของมนุษย์ในระดับหนึ่งอยู่แล้ว จึงทำให้การประมาณค่าป่าดงพงไพรจริงอย่างเด็ดขาดเป็นเรื่องยาก

สมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (Wildlife Conservation Society) ได้จัดทำ *ดัชนีร่องรอยมนุษย์* (Human Footprint) โดยใช้ตัวชี้วัดหลายประการ ซึ่งการไม่มีตัวชี้วัดเหล่านี้บ่งชี้ถึงสภาพธรรมชาติ (wildness) ได้แก่ ความหนาแน่นของประชากรมนุษย์ การเข้าถึงของมนุษย์ผ่านทางถนนหนทางและแม่น้ำ โครงสร้างพื้นฐานของมนุษย์เพื่อการเกษตรและการตั้งถิ่นฐาน และการปรากฏของพลังงานอุตสาหกรรม (แสงไฟที่สามารถมองเห็นได้จากอวกาศ) ทางสมาคมฯ ประมาณค่าว่าร้อยละ 26 ของมวลแผ่นดินโลก เข้าข่ายเป็น "พื้นที่สุดท้ายของธรรมชาติ" (Last of the wild) โดยพื้นที่ที่มีสภาพธรรมชาติมากที่สุดในโลกได้แก่ อาร์กติก ทุนดรา ป่าไทกาแถบไซบีเรีย ป่าดิบชื้นแอมะซอน ที่ราบสูงทิเบต พื้นที่ชนบทห่างไกลของออสเตรเลีย และทะเลทราย เช่น ทะเลทรายสะฮาราและทะเลทรายโกบี อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ทศวรรษ 1970 เป็นต้นมา ได้มีการค้นพบจีโอกลิฟ (geoglyphs – แม่ลายขนาดใหญ่ที่สร้างขึ้นบนพื้นดินซึ่งสังเกตได้จากที่สูงเท่านั้น) มากมายบนที่ดินที่ถูกทำลายในป่าดิบชื้นแอมะซอน ซึ่งนำไปสู่การอ้างเกี่ยวกับการมีอยู่ของอารยธรรมก่อนยุคโคลัมบัส (Pre-Columbian era) รายการ *[[Unnatural Histories]]* ของบรรษัทแพร่ภาพกระจายเสียงอังกฤษ (บีบีซี) อ้างว่าป่าดิบชื้นแอมะซอนอาจไม่ได้เป็นป่าดงพงไพรดั้งเดิม หากแต่ถูกปรับเปลี่ยนโดยมนุษย์มาแล้วนานกว่า 11,000 ปี ผ่านการทำสวนป่า (forest gardening) และการใช้ดินดำ (*terra preta* – ดินสีดำที่อุดมด้วยอินทรียวัตถุจากการปรับปรุงโดยมนุษย์)

ร้อยละพื้นที่ของที่ดินที่ได้รับการกำหนดให้เป็นป่าดงพงไพรไม่ได้สะท้อนถึงระดับความหลากหลายทางชีวภาพโดยตรง ในบรรดาพื้นที่ป่าดงพงไพรที่ยังเหลืออยู่ ป่าไทกา—ที่ส่วนใหญ่ยังคงเป็นป่าดงพงไพร—คิดเป็นร้อยละ 11 ของมวลแผ่นดินทั้งหมดในซีกโลกเหนือ ส่วนป่าดิบชื้นคิดเป็นอีกร้อยละ 7 ของพื้นที่ผิวโดยรวมของโลก การประมาณป่าดงพงไพรที่เหลืออยู่ของโลกเน้นถึงอัตราการพัฒนาของพื้นที่เหล่านี้ ซึ่งทำให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลงอย่างมากเป็นผลที่ตามมา

## ดูเพิ่มเติม

* มวลชีวภาพ
* กระแสอนุรักษ์
* การทำลายป่า
* ป่า
* ธรณีวิทยา
* ภาวะโลกร้อน
* การใช้ที่ดิน
* วนศาสตร์เกษตร
* สภาพที่จะอยู่อาศัยได้ของดาวเคราะห์
* พื้นที่คุ้มครอง
* พื้นที่ป่าดงพงไพร (การจัดการประเภทพื้นที่คุ้มครอง)
* 

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## อ่านเพิ่มเติม

* Bryson, B. (1998). *A Walk in the Woods*. 
* Casson, S. et al. (Ed.s). (2016). Wilderness Protected Areas: Management Guidelines for IUCN Category 1b (wilderness) Protected Areas 
* Gutkind, L (Ed). (2002). *On Nature: Great Writers on the Great Outdoors*. 
*  Kammer, Sean. "Coming to terms with wilderness: The Wilderness Act and the problem of wildlife restoration." *Environmental Law* (2013): 83-124. online
* Kirchhoff, Thomas/ Vicenzotti, Vera 2014: A historical and systematic survey of European perceptions of wilderness. Environmental Values 23 (4): 443–464.
* Nash, Roderick Frazier [1967] 2014: Wilderness and the American Mind. Fifth Edition. New Haven & London, Yale University Press / Yale Nota Bene. 
* Oelschlaeger, Max 1991: The Idea of Wilderness. From Prehistory to the Age of Ecology. New Haven & London, Yale University Press.

## แหล่งข้อมูลอื่น
* IUCN Category 1a: Strict Nature Reserve
* IUCN Category 1b: Wilderness Areas

* The Wilderness Society
* Wilderness Information Network
* Wilderness Articles, Survival Techniques, Edible Plants 
* Aldo Leopold Wilderness Research Institute
* 
* Campaign for America's Wilderness
*The WILD Foundation

### การนิยาม

* Detailed maps of United States wilderness designations
* What is Wilderness? – Definition and discussion of wilderness as a human construction
* Wilderness and the American Mind – by Roderick Nash
* The Trouble with Wilderness; or, Getting Back to the Wrong Nature by William Cronon.

หมวดหมู่:สิ่งแวดล้อม
หมวดหมู่:โลก
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์