การปกคลุมของเมฆ

thumb|ปริมาณเมฆทั้งหมดโดยเฉลี่ยในช่วงปี ค.ศ. 1981–2010 จากชุดข้อมูล CHELSA-BIOCLIM+

[thumb|right|[ภาพถ่ายดาวเทียม ที่อิงจากข้อมูลของกล้อง MODIS ของนาซา เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม ค.ศ. 2005 แสดงให้เห็นการปกคลุมของเมฆบนโลก]]

**การปกคลุมของเมฆ** () หรือที่เรียกกันอีกว่า **ความเมฆมาก** (cloudiness), **ปริมาณเมฆ** (cloudage) หรือ **จำนวนเมฆ** (cloud amount) หมายถึง สัดส่วนของท้องฟ้าที่ถูกเมฆบดบังโดยเฉลี่ย เมื่อสังเกตจากตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง หน่วยที่ใช้วัดการปกคลุมของเมฆโดยทั่วไปคือ โอคตา (okta) โดยพื้นที่ที่มีเมฆน้อยจะได้รับแสงแดดมากกว่า ส่วนพื้นที่ที่มีเมฆหนาแน่นจะมีแสงอาทิตย์น้อย โดยเฉพาะในช่วงพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก ซึ่งปริมาณแสงมีอยู่อย่างจำกัดอยู่แล้ว

thumb|right|เมฆปกคลุมบางส่วนเหนือมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ [thumb|การปกคลุมของเมฆทั้งหมดเหนือ[ประเทศฝรั่งเศส]]

โดยเฉลี่ย การปกคลุมของเมฆทั่วโลกอยู่ที่ประมาณ 67–68% แต่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ระหว่าง 56% ถึง 73% ขึ้นอยู่กับระดับความลึกเชิงแสง (optical depth) ที่นำมาพิจารณา (ค่าน้อยลงเมื่อใช้เกณฑ์ทึบแสงสูง และมากขึ้นเมื่อรวมเมฆเซียร์รัสบาง ๆ เข้าไปด้วย) โดยเฉลี่ย เมฆปกคลุมประมาณ 72% เหนือมหาสมุทร (โดยมีความแปรปรวนน้อยตามฤดูกาล) และประมาณ 55% เหนือพื้นดิน (โดยมีความแปรปรวนตามฤดูกาลมาก)

## บทบาทในระบบภูมิอากาศ

เมฆมีบทบาทสำคัญหลากหลายด้านในระบบภูมิอากาศและวัฏจักรรายวันของโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมฆเป็นวัตถุที่มีความสว่างมากในช่วงสเปกตรัมแสงอาทิตย์ที่มองเห็นได้ จึงสามารถสะท้อนแสงกลับสู่อวกาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งมีผลช่วยในการลดอุณหภูมิของโลก นอกจากนี้เมฆยังสามารถกักเก็บความร้อนบางส่วนไว้ในช่วงกลางคืน

ดังนั้นการปกคลุมของเมฆจึงมีบทบาทสำคัญต่อสมดุลพลังงานของบรรยากาศ และการเปลี่ยนแปลงของการปกคลุมเมฆถือเป็นทั้งปัจจัยหนึ่งที่ก่อให้เกิด และเป็นผลที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศตามที่งานวิจัยล่าสุดได้แสดงให้เห็น

## ความแปรปรวน

ค่าการปกคลุมด้วยเมฆโดยเฉลี่ยทั่วโลกมีความแปรปรวนจากปีหนึ่งไปอีกปีหนึ่งเพียงร้อยละ 3 เท่านั้น ในขณะที่ความแปรปรวนในระดับท้องถิ่นแบบวันต่อวันมักสูงถึงร้อยละ 30 ทั่วโลก โดยทั่วไป พื้นดินจะมีเมฆปกคลุมน้อยกว่ามหาสมุทรอยู่ประมาณร้อยละ 10–15 เนื่องจากพื้นผิวน้ำเอื้อต่อการระเหยของน้ำมากกว่า

นอกจากนี้ ยังมีความแปรปรวนตามละติจูดของการปกคลุมด้วยเมฆ โดยพื้นที่ที่มีค่าเฉลี่ยต่ำกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ราวร้อยละ 10–15 จะพบได้บริเวณละติจูดประมาณ 20° เหนือและใต้ เนื่องจากขาดอิทธิพลจากเส้นศูนย์สูตร และมีลมแรงที่ลดการก่อตัวของเมฆ ในทางกลับกัน บริเวณที่มีพายุในละติจูดกลางของซีกโลกใต้ โดยเฉพาะที่ประมาณ 60° ใต้ จะมีเมฆมากกว่าค่าเฉลี่ยทั่วโลกราวร้อยละ 15–25 โดยเฉลี่ยแล้ว ประมาณร้อยละ 67 ของผิวโลกทั้งหมดจะมีเมฆปกคลุมในเวลาใดเวลาหนึ่ง

ในระดับทวีป จากข้อมูลระยะยาวของดาวเทียมเกี่ยวกับความมีเมฆ เราสามารถพบว่าในรอบปี ทวีปยุโรป อเมริกาเหนือ อเมริกาใต้ และเอเชีย มักถูกปกคลุมด้วยเมฆเป็นหลัก เนื่องจากอิทธิพลของลมประจำตะวันตก มรสุม หรือปัจจัยอื่น ๆ ในทางตรงกันข้าม ทวีปแอฟริกา ตะวันออกกลาง และ ออสเตรเลีย มักมีท้องฟ้าแจ่มใสส่วนใหญ่ เนื่องจากลักษณะทางภูมิประเทศแบบแผ่นดินใหญ่และความแห้งแล้ง

ในระดับภูมิภาค บางพื้นที่ที่มีความชื้นสูงเป็นพิเศษ เช่น ป่าฝนอเมซอน ในอเมริกาใต้ มักพบว่ามีเมฆปกคลุมเกือบตลอดเวลา ในขณะที่บางพื้นที่ที่แห้งแล้งมาก เช่น ทะเลทรายซาฮารา ในทวีปแอฟริกา มักมีท้องฟ้าโปร่งใสเกือบตลอดเวลา

## ความสูงของการปกคลุมด้วยเมฆโดยทั่วไป

แม้ว่าเมฆสามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงความสูงที่หลากหลาย แต่โดยทั่วไปแล้วฐานของชั้นเมฆจะอยู่ที่ความสูงประมาณ 4,000 เมตร และขยายขึ้นไปจนถึงระดับความสูงราว 5,000 เมตร ความสูงของเมฆอาจแตกต่างกันไปตามละติจูด โดยในเขตละติจูดสูง (แถบขั้วโลก) เมฆจะมีระดับความสูงที่ต่ำกว่าเล็กน้อย ขณะที่ในเขตร้อน เมฆอาจสูงขึ้นไปได้ถึงประมาณ 8,000 เมตร

ชนิดของเมฆก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลต่อระดับความสูง เช่น เมฆคิวมูลัสในระดับต่ำจะลอยอยู่ที่ความสูงประมาณ 300–1,500 เมตร ในขณะที่เมฆเซอร์รัสในระดับสูงอาจลอยอยู่ที่ความสูงราว 5,500–6,500 เมตร

## อ้างอิง

* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* NSDL.arm.gov, *Glossary of Atmospheric Terms*, From the National Science Digital Library's Atmospheric Visualization Collection.
* Earthobersvatory.nasa.gov, Monthly maps of global cloud cover from NASA's Earth Observatory
* International Satellite Cloud Climatology Project (ISCCP), * NASA's data products on their satellite observations *
* NASA composite satellite image.

หมวดหมู่:เมฆ
หมวดหมู่:บทความที่มีคลิปวิดีโอ
หมวดหมู่:พลวัตของบรรยากาศ