พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช

นายพลโท **พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช** (15 มีนาคม พ.ศ. 2399 – 16 เมษายน พ.ศ. 2468) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อดีตผู้บัญชาการกรมคชบาล องคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

## พระประวัติ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช เมื่อประสูติมีพระนามว่า **พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี** เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 23 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดาจันทร์ ในรัชกาลที่ 4 เมื่อวันศุกร์ เดือน 4 ขึ้น 9 ค่ำ ปีเถาะ สัปตศก จ.ศ. 1217 ตรงกับวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2398 (ปัจจุบันคือ พ.ศ. 2399)

ปี พ.ศ. 2419 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมและให้ออกวัง มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า **พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช** ครุฑนาม ทรงศักดินา 15,000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวังแล้วให้ทรงตั้งเจ้ากรมเป็น*หมื่นอดิศรอุดมเดช* ถือศักดินา 600 ปลัดกรมเป็น*หมื่นภูเบศรบริรักษ์* ถือศักดินา 400 และสมุห์บาญชีเป็น*หมื่นประจักษ์พลขันธ์* ถือศักดินา 300 โดยในการออกวังให้ทรงย้ายจากพระตำหนักสวนกุหลาบในบริเวณพระบรมมหาราชวังและโปรดเกล้าฯ ให้สร้างวังท้ายวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามพระราชทาน แล้วเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานพระสุพรรณบัฏที่วังตามประเพณีซึ่งใช้อยู่ในเวลานั้น

ปี พ.ศ. 2456 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ เลื่อนพระอิสริยยศเป็นกรมหลวง มีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า **พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช** ครุฑนาม ทรงศักดินา 15,000 ตามพระราชกำหนดอย่างพระองค์เจ้าต่างกรมในพระบรมมหาราชวัง แล้วให้ทรงเลื่อนเจ้ากรมเป็น*หลวงอดิศรอุดมเดช* ถือศักดินา 800 ปลัดกรมเป็น*ขุนภูเบศร์บริรักษ์* ถือศักดินา 600 สมุห์บาญชีคงเป็น*หมื่นประจักษ์พลขันธ์* ถือศักดินา 400

ในตอนปลายพระชนม์ชีพ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช มีพระอาการประชวรพระปัปผาสะ ครั้นถึง ณ วันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2468 เวลา 19.20 น. ก็สิ้นพระชนม์โดยสงบ แวดล้อมด้วยพระโอรส พระธิดา หม่อม และพระประยูรญาติอันสนิท เป็นที่เศร้าโศกสลดเสียดายแก่ผู้ใกล้ชิดพระองค์ทั่วกัน สิริพระชันษาได้ 69 ปี 1 เดือน 13 วัน ได้รับพระราชทาน พระโกศทองน้อย บรรจุพระศพ ตั้งบำเพ็ญพระกุศล ณ วังถนนพระอาทิตย์ และ พระราชทานเพลิงพระศพเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2468 ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง

## การทรงงาน
ในตอนต้นแผ่นดินรัชกาลที่ 5 เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริที่จะจัดตั้งกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ขึ้น จึงโปรดเกล้าฯ ให้ **พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี** ซึ่งในเวลานั้นทรงเจริญพระชันษาแล้ว ให้เข้ารับราชการในตำแหน่งคะเด็ตทหารมหาดเล็ก (*Cadet*- นักเรียนนายร้อย)

เมื่อถึงปี พ.ศ. 2414 จึงได้ทรงเป็นนายดาบในกองร้อยที่ 5 กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2416 ได้เลื่อนพระยศเป็นนายร้อยเอกในตำแหน่งผู้บังคับกองร้อยที่ 5 กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ และในปีนี้เอง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงสถาปนาตำแหน่งราชองครักษ์ขึ้นเป็นปฐม ซึ่งสมัยนั้นเรียกว่า "ราชเอดเดอแกมป์" (Aid-de-Camp) จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี เป็นราชองครักษ์พระองค์แรกก่อนบุคคลอื่น ดังนั้นเมื่อ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินประพาสเมืองต่างประเทศมี มลายู ชวา และอินเดีย พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี ก็ได้โดยเสด็จในหน้าที่ราชองครักษ์ทุกแห่งไป และในปีต่อมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้กำกับแตรวงในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์อีกตำแหน่งหนึ่งด้วย

ในปี พ.ศ. 2417 โปรดให้ตั้งองคมนตรีสภา (เดิมคือ ปรีวีเคาน์ซิล) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (พระอิสริยยศในขณะนั้น) เป็นองคมนตรีในครั้งนั้น และทรงเป็นองคมนตรีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว อีกด้วย

ปี พ.ศ. 2430 ได้ทรงเป็นผู้แทนผู้บังคับการทหารล้อมวัง ซึ่งปัจจุบันคือกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2431 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายพันเอกผู้บังคับการทหารราบในกรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ ต่อมาในวันพุธ  เดือน 8 อุตราสาธ ขึ้น 10 ค่ำ ได้รับพระราชทานพระยศ นายพลจัตวา

ปี พ.ศ. 2433 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มาว่าการในหน้าที่ปลัดทหารบกใหญ่

ปี พ.ศ. 2435 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้บังคับการกรมทหารหน้า ซึ่งปัจจุบันคือกรมทหารราบที่ 4 พร้อมกับได้รับโปรดเกล้าให้เป็น ราชองครักษ์พิเศษ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2435

ปี พ.ศ. 2441 ได้เลื่อนเป็นนายพลตรี เมื่อวันที่ 21 กันยายน 

ปี พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ นายพลตรี พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช เป็นผู้บัญชาการกองพลที่ 10

ปี พ.ศ. 2456 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นผู้บัญชาการกองพลที่ 4 แล้วทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นผู้บัญชาการกรมพระคชบาลแทน จอมพล เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (หม่อมราชวงศ์อรุณ ฉัตรกุล) ซึ่งขณะนั้นมียศเป็น นายพลเอก และให้เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต เป็นผู้ช่วยเสนาบดีกระทรวงกลาโหม เพียงตำแหน่งเดียว เมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456

ปี พ.ศ. 2460 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายมาเป็นจเรสัตว์พาหนะทหารบกและการทหารม้า และทรงดำรงตำแหน่งนี้จนตลอดพระชนมายุ และในปีนี้ได้ทรงดำรงตำแหน่งนายทหารพิเศษประจำกรมทหารราบที่ 11 รักษาพระองค์

ปี พ.ศ. 2462 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนพระยศเป็นนายพลโท

ปี พ.ศ. 2463 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้เป็นนายทหารพิเศษประจำกรมทหารบกม้ากรุงเทพฯ รักษาพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

นอกจากการรับราชการทหารอันเป็นหน้าที่เฉพาะแล้ว นายพลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ยังเคยทรงทำหน้าที่พิเศษถวายพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว คือ เป็นช่างถ่ายรูป ผู้บัญชาการมหาดเล็กตั้งเครื่อง เป็นต้น

## พระโอรสและพระธิดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช ทรงเป็นต้นราชสกุลศุขสวัสดิ มีหม่อม 11 ท่าน ได้แก่
# **หม่อมขาบ** 
# **หม่อมแช่ม** ธิดาพระนนทบุรี
# **หม่อมสุ่น**
# **หม่อมนวล** 
# **หม่อมราชวงศ์เพี้ยน** (ราชสกุลเดิม: คเนจร)
# **หม่อมชุ่ม**
# **หม่อมเขียน** ธิดาพระนนทบุรี
# **หม่อมเอียด**
# **หม่อมเปล่ง**
# **หม่อมเจริญ**
# **หม่อมตี่**
โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 37 พระองค์/องค์ เป็นชาย 22 พระองค์/องค์ หญิง 14 พระองค์/องค์ และไม่ปรากฏว่าเป็นหญิงหรือชาย 1 องค์

}
| ที่ 3 ในหม่อมสุ่น || 4 ตุลาคม พ.ศ. 2442 || พ.ศ. 2506 || หม่อมนพรัตน์
|-
|60px|| 26. **[[หม่อมเจ้าภาธรมณี ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าภาธรมณี]]**  (ท่านหญิงปิ๋ว) || ที่ 3 ในหม่อมราชวงศ์หญิงเพี้ยน || 24 กันยายน พ.ศ. 2444 || 30 มิถุนายน พ.ศ. 2533 ||
|-
|80px|| 27. **[[หม่อมเจ้ากิตติเดชขจร ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้ากิตติเดชขจร]]** || ที่ 4 ในหม่อมสุ่น || 4 เมษายน พ.ศ. 2446 || 1 มีนาคม พ.ศ. 2518 || หม่อมจอน  หม่อมสมบุญ (เมระยาภรณ์) หม่อมแส หม่อมวิไล หม่อมสมจิต หม่อมบัวเงิน หม่อมเทียมตา หม่อมประยงค์ (ทองแท้) หม่อมบัวเขียว
|-
|60px|| 28. **หม่อมเจ้า (แป๊ะ)** || || 21 มกราคม พ.ศ. 2446 ||  ||
|-
|80px|| 29. **[[หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม]] ** || ที่ 2 ในหม่อมเขียน || 22 มิถุนายน พ.ศ. 2447 ||  10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2524 || หม่อมราชวงศ์หญิงสดถิ์ศรี (สวัสดิกุล)  หม่อมพัฒนา (คงสวัสดิ์)
|-
|80px|| 30. **[[หม่อมเจ้าประสมสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าประสมสวัสดิ์]]** (ท่านชายน้อย) || ที่ 3 ในหม่อมเขียน || 23 มีนาคม พ.ศ. 2450 || 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2529 || หม่อมเจ้าหญิงกาญจนฉัตร (ฉัตรไชย)  หม่อมมาลินี (สีบุญเรือง)
|-
|60px|| 31. **[[หม่อมเจ้าพันธ์อดิศร ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าพันธ์อดิศร]]**  (ท่านชายโต๊ะ) || ที่ 2 ในหม่อมเอียด || 23 ธันวาคม พ.ศ. 2452 || 21 เมษายน พ.ศ. 2529 || หม่อมถนอม  หม่อมสมัคร  หม่อมสังเวียน  หม่อมสมบัติ  หม่อมอูจานี  หม่อมยุพดี (ตันหยง)  หม่อมตุ๊
|-
|60px|| 32. **[[หม่อมเจ้ามานิตสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้ามานิตสวัสดิ์]]** || หม่อมเปล่ง || พ.ศ. 2452 || 26 มกราคม พ.ศ. 2500 || หม่อมเล็ก (นิตย์เจริญ)
|-
|80px|| 33. **[[หม่อมเจ้าประสพสุข ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าประสพสุข]]** || หม่อมเจริญ || 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 || 12 สิงหาคม พ.ศ. 2528 || หม่อมเจ้าหญิงกฤษณาพักตรพิมล (ดิศกุล)
|-
|60px|| 34. **หม่อมเจ้าหญิง (เล็ก)**  ||  ||  ||  ||
|-
|60px|| 35. **หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)** || ||  ||  ||
|-
|60px|| 36. **หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม)** || ||  ||  ||
|-
|80px|| 37. **[[หม่อมเจ้าอดิศรานุวงศ์ ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าอดิศรานุวงศ์]]** 
(ท่านชายเติม)
| หม่อมตี่ || 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2457 || 17 มกราคม พ.ศ. 2540 || หม่อมทองลิ (อิศรเสนา ณ อยุธยา)
|}

## พระนัดดา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช มีพระนัดดารวม 156 คน ดังนี้
***หม่อมเจ้าอนุชาติศุขสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 11 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์วาสรำไพ ศุขสวัสดิ ในหม่อมเจ้ารำไพเยาวยุภา
**หม่อมราชวงศ์งามจริต สุขสำราญ ที่ 1 ในหม่อมละม่อม
**หม่อมราชวงศ์วิจิตรผจง ศุขสวัสดิ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์สันต์) ที่ 2 ในหม่อมละม่อม
**หม่อมราชวงศ์ทรงพันธ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมเทียบ
**หม่อมราชวงศ์ดำรงศิลป์ ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมละม่อม
**หม่อมราชวงศ์อภิรัตน์ บุนนาค ที่ 4 ในหม่อมละม่อม
**หม่อมราชวงศ์จินตนา ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมฮวย
**หม่อมราชวงศ์อัมพรพันธ์ ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมละมัย
**หม่อมราชวงศ์ศศิพันธ์ อิศรเสนา ที่ 2 ในหม่อมฮวย
**หม่อมราชวงศ์อวบ ศุขสวัสดิ ในหม่อมแจ๋ว (หม่อมพร้อม)
**หม่อมราชวงศ์เอื้อมพันธ์ พึ่งบารมี ที่ 2 ในหม่อมละมัย

***[[พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมศักดิ์]]** มีโอรสธิดา 10 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์รัชนีพันธุ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์จันทร์กระจ่าง กฤดากร
**หม่อมราชวงศ์สอางโสม โรจนบุรานนท์
**หม่อมราชวงศ์โฉมแข คมกฤส
**หม่อมราชวงศ์นิลตระการ วงษ์ตา
**หม่อมราชวงศ์สังวาลพจน์ กฤดากร
**หม่อมราชวงศ์รจนากร เหล่าวานิช
**หม่อมราชวงศ์สุภรณ์รัศมี ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ปิโยรส ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์พชรดนัย ศุขสวัสดิ

***หม่อมเจ้าถูกถวิล ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 10 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์โสมลิกา ปทีปปาณี
**หม่อมราชวงศ์สวัสดิภิญโญ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ศรีโสมา ปัทมศิริ
**หม่อมราชวงศ์ทักษิณา ภูมิรัตน์
**หม่อมราชวงศ์แรงบุญ ณ เชียงใหม่ (นามเดิม: หม่อมราชวงศ์อทิติ)
**หม่อมราชวงศ์ทัศณิยา ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์อารุณี นาวิกบุตร ทั้ง 7 นี้ในหม่อมเลื่อน
**หม่อมราชวงศ์เจริญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์อะดุง ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์เล็ก ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมเหรียญ

***[[หม่อมเจ้าทินทัต ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าทินทัต ศุขสวัสดิ]]** มีธิดา 3 คน ได้แก่
**ท่านผู้หญิงทินะประภา อิศรเสนา
**หม่อมราชวงศ์กานดาศรี ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์รุจีสมร ศุขสวัสดิ

***หม่อมเจ้าพุฒิสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์พงศ์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์เผ่าสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์สิริสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมกุหลาบ
**หม่อมราชวงศ์สันติสุข ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ชัชวาลวลี ณ ระนอง ทั้ง 2 นี้ในหม่อมเจ้าแจ่มจำรัส

***หม่อมเจ้าสืบสุขสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 14 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ส่งต่อ ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมเยื้อน
**หม่อมราชวงศ์สรวมสุข ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
**หม่อมราชวงศ์เชวงสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเยื้อน
**หม่อมราชวงศ์เสริม ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
**หม่อมราชวงศ์ธำรงสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมเยื้อน
**หม่อมราชวงศ์ยุพดี ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
**หม่อมราชวงศ์ประสานสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ ที่ 4 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
**หม่อมราชวงศ์เฉลิมสุข บุญไทย ที่ 1 ในหม่อมเจ้าวิไลวรรณ
**หม่อมราชวงศ์กฤษณา ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมเจ้าวิไลวรรณ
**หม่อมราชวงศ์ขวัญเกษม สุรคุปต์ ที่ 5 ในหม่อมเจ้าอุทัยพงษ์
**หม่อมราชวงศ์เกนหลง สามงามยา ที่ 4 ในหม่อมเยื้อน
**หม่อมราชวงศ์ปิยะสุข ศุขสวัสดิ ที่ 1 ในหม่อมสงบ
**หม่อมราชวงศ์ปุษยะ ศุขสวัสดิ ที่ 2 ในหม่อมสงบ
**หม่อมราชวงศ์จรัมพร ศุขสวัสดิ ที่ 3 ในหม่อมสงบ

***หม่อมเจ้าอุบลเกษร ชยางกูร** มีโอรส 3 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ไชยสุข ชยางกูร
**หม่อมราชวงศ์ธงชัย ชยางกูร
**หม่อมราชวงศ์ไชยมงคล ชยางกูร

***หม่อมเจ้าธัญญลักษณ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 5 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์เฉลิมลักษณ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ศิริลักษณ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์บุญญลักษณ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์นงลักษณ์ สโรบล
**หม่อมราชวงศ์ศศิโสภา รัญเสวะ

***หม่อมเจ้าวงศ์อดิศร ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 6 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์สนอง คูหาเรืองรอง
**หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
**หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
**หม่อมเจ้า (ไม่มีพระนาม) ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์เสนอ จิตต์เนื่อง
**หม่อมราชวงศ์ภัทรสุข โจชูศรี

***หม่อมเจ้ากิตติเดชขจร ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 43 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์จรูญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ประดิษฐ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์เสนาะ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์วรางค์ ศรีประสงค์
**หม่อมราชวงศ์สวัสดิสุข ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์จันทร์ฉาย ถมังรักษ์สัตว์
**หม่อมราชวงศ์พาณี ศุขสวัสดิ ทั้ง 6 นี้ในหม่อมสมบุญ
**หม่อมราชวงศ์วุฒิสุข ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ภุมริน ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์คมขำ ศรศรีวิชัย
**หม่อมราชวงศ์สุดสวาท เฉียบแหลม
**หม่อมราชวงศ์เจริญสุข ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์แน่งน้อย เชาวนปรีชา ทั้ง 6 นี้ในหม่อมแส
**หม่อมราชวงศ์สุดใจ บุนนาค
**หม่อมราชวงศ์เข็มทอง ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์สอางค์ศรี เทวกุล
**หม่อมราชวงศ์วิชัย ศุขสวัสดิ ทั้ง 4 นี้ในหม่อมวิไล
**หม่อมราชวงศ์ชวลิต จันทรายุ
**หม่อมราชวงศ์จุลภา ศรีนิเวศน์
**หม่อมราชวงศ์สร้อยสน แจ่มเลิศ
**หม่อมราชวงศ์ณรงค์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์พงษ์สวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ดวงวิภาพันธุ์ ไชยสนาม
**หม่อมราชวงศ์จุฑามาศ ชาญชาคริตพงษ์ ทั้ง 7 นี้ในหม่อมสมจิต
**หม่อมราชวงศ์มานิตย์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์รัชนารี วิชยากาศ
**หม่อมราชวงศ์ภิญโญสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์นุกูลกิจ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์วิจิตรา พูนทวีธรรม ทั้ง 5 นี้ในหม่อมบัวเงิน
**หม่อมราชวงศ์พรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์สายสวัสดิ์ สังขพิทักษ์
**หม่อมราชวงศ์ถาวร ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์โสภณ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์วรรณา ดารากร
**หม่อมราชวงศ์วิสาขา ศักดิ์โสภาสกุล
**หม่อมราชวงศ์เดชา ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์กิติบุตร ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมเทียมตา
**หม่อมราชวงศ์พงษ์กิติ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์กนกวรรณ กังวาฬวงศ์
**หม่อมราชวงศ์จงรัก งามทิพากร ทั้ง 3 นี้ในหม่อมประยงค์
**หม่อมราชวงศ์ศรีกิติ ว่องวิวัฒน์ไวทยะ
**หม่อมราชวงศ์กีรติ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์กิติธิดา พิศาลายน ทั้ง 3 นี้ในหม่อมบัวเขียว

***[[หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม ศุขสวัสดิ์|หม่อมเจ้าวรศักดิเดชอุดม ศุขสวัสดิ]]** มีโอรสธิดา 11 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ยุพดี มาลากุล
**หม่อมราชวงศ์กฤษณฤกษ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ปานใจ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมราชวงศ์สดถิ์ศรี
**หม่อมราชวงศ์จันทรา วงษ์ไทย
**หม่อมราชวงศ์พัชนี บุษปวนิช
**หม่อมราชวงศ์วัฒนศักดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์โสมาวดี รงค์วราโรจน์
**หม่อมราชวงศ์ฉวีวัฒนา เลาหวิช
**หม่อมราชวงศ์วรชัย ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์จันทรนิภา ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์มธุรส ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมพัฒนา

***หม่อมเจ้าประสมสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 7 คน ดังนี้
**หม่อมราชวงศ์อดิศรฉัตร ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์อรฉัตร ซองทอง
**หม่อมราชวงศ์ประกายฉัตร ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ไชยฉัตร ศุขสวัสดิ ทั้ง 4 นี้ในหม่อมเจ้าหญิงกาญจนฉัตร
**หม่อมราชวงศ์นิดา ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์นุช สุจริตกุล
**หม่อมราชวงศ์อดิศรเดช ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมมาลินี

***หม่อมเจ้าพันธ์อดิศร ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 20 คน ดังนี้
**หม่อมราชวงศ์อุดมศรี ศุขสวัสดิ ในหม่อมถนอม
**หม่อมราชวงศ์อุดมฉวี แสงไชย
**หม่อมราชวงศ์ขจรอุดม ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์สุธารัตน์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมสมัคร
**หม่อมราชวงศ์ศรีสมร ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์สมลักษณา ประมิติธนาการ
**หม่อมราชวงศ์วนา ศุขสวัสดิ ทั้ง 3 นี้ในหม่อมสังเวียน
**หม่อมราชวงศ์อุดมศักดิ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมสมบัติ
**หม่อมราชวงศ์อมรฤทธิ์ ศุขสวัสดิ ในหม่อมอูจานี
**หม่อมราชวงศ์อมรา ศตะสุข ในหม่อมอูจานี
**หม่อมราชวงศ์อัปษรสมาน บรรจุศิริ
**หม่อมราชวงศ์อิศรพรรณ ศุขสวัสดิ ทั้ง 2 นี้ในหม่อมยุพดี
**หม่อมราชวงศ์รำเพยพรรณ ปิ่นขุนทอง
**หม่อมราชวงศ์พงศ์เทพ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ธัญญรัตน์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์จันทร์ทิพย์สุดา แก้วแดง
**หม่อมราชวงศ์ศรีโสภิต ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์นิภาวรรณ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ธวัชชัย ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์มงคลรัตน์ ศุขสวัสดิ ทั้ง 8 นี้ในหม่อมตุ๊

***หม่อมเจ้ามานิตสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรส 2 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์ไชยยันต์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ฐิติพงษ์ ศุขสวัสดิ

***หม่อมเจ้าประสพสุข ศุขสวัสดิ** มีโอรสธิดา 6 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์พิมลพักตร์ ปกมนตรี
**หม่อมราชวงศ์จำเริญลักษณ์ โสฬสจินดา
**หม่อมราชวงศ์ประเสริฐศักดิ์ ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์ดำรงเดช ศุขสวัสดิ
**หม่อมราชวงศ์วิไลกัญญา วิชัยดิษฐ
**หม่อมราชวงศ์อุษณิษา ศุขสวัสดิ

***หม่อมเจ้าอดิศรานุวงศ์ ศุขสวัสดิ** มีโอรส 1 คน ได้แก่
**หม่อมราชวงศ์สุริยวุฒิ ศุขสวัสดิ

## พระยศ

### พระยศทหาร
*นายพันเอก
*นายพลจัตวา
*นายพลตรี
*นายพลโท

### พระยศเสือป่า
* นายหมู่เอก
* 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - นายหมู่ใหญ่
* 16 ธันวาคม 2454 – นายกองตรี
*นายกองโท

## พระเกียรติยศ

### พระอิสริยยศ

* พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (15 มีนาคม พ.ศ. 2399 - 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
* พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าศุขสวัสดี (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2419)
* พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช (พ.ศ. 2419 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นอดิศรอุดมเดช (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456)
* พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2456 - 16 เมษายน พ.ศ. 2468)

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ เหรียญและเข็มต่าง ๆ ดังนี้

* พ.ศ. 2452 – เข็มพระชนมายุสมมงคล ชั้นที่ 2 (ทองคำ)
* พ.ศ. 2459 – เข็มข้าหลวงเดิม

### ตราอาร์มประจำพระองค์

## พงศาวลี



## อ้างอิง

* กัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้า. **มหามกุฎราชสันตติวงศ์ พระนามพระราชโอรสธิดา พระราชนัดดา**. กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์พริ้นติ้ง-แอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) , 2547.
* หอพระสมุดวชิรญาณ. **จดหมายเหตุเสด็จประพาสต่างประเทศ ในรัชกาลที่ 5 เสด็จเมืองสิงคโปร์ แลเมืองปัตตาเวียครั้งแรก แลเสด็จประพาสอินเดีย**. ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2. พระนคร : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, 2468. (เจ้าภาพพิมพ์ในงานพระศพ พลโท พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงอดิศรอุดมเดช).
* Jeffy Finestone. 2542. **สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว**. ปรียนันทนา รังสิต, ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไชต์ประวัติกรมราชองครักษ์ 
* เว็บไซต์ประวัติศูนย์การทหารม้า

หมวดหมู่:พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าชาย
หมวดหมู่:กรมหลวง
หมวดหมู่:พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 5
หมวดหมู่:องคมนตรีในรัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:ราชสกุลศุขสวัสดิ
หมวดหมู่:ทหารบกชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ น.ร.
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ป.จ. (ฝ่ายหน้า)
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญจักรพรรดิมาลา
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเหรียญรัตนาภรณ์ ม.ป.ร.2
หมวดหมู่:เสียชีวิตจากโรคปอด
หมวดหมู่:สมาชิกกองเสือป่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์