ค่ายกักกัน

**ค่ายกักกัน** () คือสถานที่ที่รัฐใช้คุมขังนักโทษหรือกักกันบุคคลเฉพาะกลุ่มด้วยเหตุผลทางการเมือง นักโทษทางการเมือง นักโทษอาชญากรรม ชนกลุ่มน้อย บุคคลที่เป็นปฏิปักษ์ต่อรัฐบาลหรือพลเมืองเชื้อชาติใดเชื้อชาติหนึ่ง นักโทษเหล่านี้จะถูกจับโดยไม่มีการสอบสวนตามกระบวนยุติธรรม และไม่มีกำหนดเวลาปล่อยตัว ทั้งยังถูกจำกัดสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษยชนด้วย ในแง่ประวัติศาสตร์ ค่ายกักกันที่เป็นที่รู้จักกันดีคือ ค่ายกักกันของพรรคนาซีในเยอรมันและค่ายกักกันแรงงานในสหภาพโซเวียต
thumb|270x270px|เด็กและสตรีชาวบูร์ ในค่ายกักกันระหว่างสงครามบูร์ครั้งที่สอง (1899–1902)

## ความเป็นมา

### คำจำกัดความ
คำว่า "ค่ายกักกัน" มีต้นกำเนิดจากสงครามสิบปีระหว่างสเปนและคิวบา เมื่อกองกำลังสเปนกักขังพลเรือนชาวคิวบาในค่ายเพื่อที่จะจัดการกับกองกำลังกองโจรได้ง่ายขึ้น ในช่วงหลายทศวรรษถัดมา กองกำลังอังกฤษในสงครามบูร์ครั้งที่สองและกองกำลังอเมริกันในสงครามฟิลิปปินส์-อเมริกันก็ใช้ค่ายกักกันเช่นกัน

คำว่า "ค่ายกักกัน" และ "ค่ายกักตัว" ถูกใช้เพื่ออ้างถึงระบบต่าง ๆ ที่มีความแตกต่างกันอย่างมากในด้านความรุนแรง อัตราการเสียชีวิต และโครงสร้างสถาปัตยกรรม ลักษณะเด่นที่กำหนดคือการที่ผู้ถูกกักกันถูกควบคุมตัวอยู่นอกเหนือกฎหมาย นอกจากนี้ ค่ายสังหารหรือค่ายมรณะ ซึ่งมีวัตถุประสงค์หลักคือการสังหาร ก็ถูกเรียกว่า "ค่ายกักกัน" อย่างไม่ถูกต้องเช่นกัน

พจนานุกรม *American Heritage Dictionary* ให้คำจำกัดความของคำว่า "ค่ายกักกัน" ว่า "ค่ายที่มีการกักขังบุคคล โดยปกติจะไม่มีการพิจารณาคดี และมักอยู่ภายใต้สภาพที่เลวร้าย โดยมักเกิดจากการที่บุคคลเหล่านั้นเป็นสมาชิกของกลุ่มที่รัฐบาลระบุว่าเป็นอันตรายหรือไม่พึงประสงค์"

แม้ว่าตัวอย่างแรกของการกักกันพลเรือนอาจเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงปี 1830s แต่คำว่า *concentration camp* ในภาษาอังกฤษถูกใช้ครั้งแรกเพื่ออ้างถึง "ค่ายรวมพล" (*reconcentrados* ในภาษาสเปน) ซึ่งกองทัพสเปนจัดตั้งขึ้นในคิวบาระหว่างสงครามสิบปี (ค.ศ. 1868–1878) ต่อมาคำนี้ถูกนำมาใช้กับค่ายที่สหรัฐอเมริกาจัดตั้งขึ้นในช่วงสงครามฟิลิปปินส์-อเมริกัน (ค.ศ. 1899–1902) และมีการขยายการใช้คำว่า *concentration camp* ต่อไปอีก เมื่ออังกฤษจัดตั้งค่ายในช่วงสงครามบูร์ครั้งที่สอง (ค.ศ. 1899–1902) ในแอฟริกาใต้เพื่อกักกันชาวบูร์ในช่วงเวลาเดียวกัน นอกจากนี้จักรวรรดิเยอรมันยังจัดตั้งค่ายกักกันในช่วงการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์เฮอเรโรและนามาควา (ค.ศ. 1904–1907) โดยค่ายเหล่านี้มีอัตราการเสียชีวิตถึง 45% ซึ่งสูงเป็นสองเท่าของค่ายอังกฤษ

### ค่ายกักกันรัสเซีย
จักรวรรดิรัสเซียใช้การเนรเทศและการใช้แรงงานบังคับเป็นรูปแบบของการลงโทษทางกฎหมาย *[[คาโตร์กา]]* (Katorga) ซึ่งเป็นการลงโทษสำหรับผู้ที่กระทำความผิดร้ายแรงที่สุด มีลักษณะหลายอย่างที่คล้ายกับการกักขังในค่ายแรงงาน ตามที่นักประวัติศาสตร์ แอนน์ แอปเปิลบอม (Anne Applebaum) กล่าวไว้ การลงโทษแบบคาโตร์กาไม่ได้พบได้ทั่วไปนัก โดยในปี ค.ศ. 1906 มีนักโทษคาโตร์กาประมาณ 6,000 คน และเพิ่มขึ้นเป็น 28,600 คนในปี ค.ศ. 1916 ค่ายเหล่านี้กลายเป็นต้นแบบสำหรับการกักขังทางการเมืองในช่วงยุคโซเวียต

ในช่วงสงครามกลางเมืองรัสเซีย เลนินและพรรคบอลเชวิคได้จัดตั้งค่ายกักขัง "พิเศษ" และห้องรมแก๊ส "พิเศษ" แยกออกจากระบบเรือนจำแบบดั้งเดิม โดยอยู่ภายใต้การควบคุมของเชกา (Cheka) ค่ายเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อวัตถุประสงค์ทางการเมืองอย่างชัดเจนตามที่เลนินวางแผนไว้ ค่ายกักขังเหล่านี้ไม่ได้เหมือนกับค่ายสมัยสตาลิน แต่ถูกนำมาใช้เพื่อแยกนักโทษสงครามในสถานการณ์ประวัติศาสตร์อันรุนแรงหลังสงครามโลกครั้งที่ 1

ในปี ค.ศ. 1929 การแยกแยะระหว่างนักโทษอาชญากรรมและนักโทษการเมืองถูกยกเลิก การบริหารค่ายถูกโอนให้กับหน่วยงานร่วมด้านการเมืองแห่งรัฐ (Joint State Political Directorate) และค่ายเหล่านี้ได้รับการขยายจนมีบทบาทสำคัญในระบบเศรษฐกิจของสหภาพโซเวียต ระบบ *[[กูลัก]]* (Gulag) ประกอบด้วยค่ายหลายร้อยแห่งในช่วงเวลาส่วนใหญ่ และกักขังประชากรราว 18 ล้านคนระหว่างปี ค.ศ. 1929 ถึง 1953

ในช่วงปฏิรูปยุค *Khrushchev Thaw* ระบบกูลักถูกลดขนาดลงเหลือเพียงหนึ่งในสี่ของขนาดเดิม และบทบาทของมันในสังคมโซเวียตก็ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

### ค่ายกักกันนาซี
thumb|ชาวยิวในค่ายกักกันบูเคนวัลด์
นาซีเยอรมนีจัดตั้งค่ายกักกันครั้งแรกในปี ค.ศ. 1933 เพื่อควบคุมตัวนักโทษการเมืองหลายหมื่นคน โดยส่วนใหญ่เป็นสมาชิกพรรคคอมมิวนิสต์เยอรมัน (Communist Party of Germany) และพรรคประชาธิปไตยสังคมเยอรมัน (Social Democratic Party of Germany) มีนักโทษหลายหมื่นคนถูกกักขังในช่วงเวลานั้น ค่ายหลายแห่งถูกปิดลงหลังจากการปล่อยตัวนักโทษในช่วงปลายปี และจำนวนประชากรในค่ายก็ลดลงต่อเนื่องจนถึงปี ค.ศ. 1936 อย่างไรก็ตาม แนวโน้มนี้กลับเปลี่ยนไปในปี ค.ศ. 1937 เมื่อรัฐบาลนาซีเริ่มจับกุม "บุคคลต่อต้านสังคม" จำนวนมาก ซึ่งรวมถึงชาวโรมานี คนไร้บ้าน ผู้ป่วยทางจิต และผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามบรรทัดฐานทางสังคม ชาวยิวเริ่มถูกเพ่งเล็งมากขึ้นตั้งแต่ปี ค.ศ. 1938 เป็นต้นมา

หลังจากการรุกรานโปแลนด์โดยนาซีและการเริ่มต้นของสงครามโลกครั้งที่สอง ค่ายเหล่านี้ถูกขยายขนาดอย่างมหาศาลและกลายเป็นสถานที่ที่มีอันตรายถึงชีวิตมากขึ้นเรื่อย ๆ ในช่วงที่ระบบค่ายกักกันของนาซีอยู่ในจุดสูงสุด ค่ายกักกันมีมากถึง 15,000 แห่ง และมีผู้ถูกกักขังพร้อมกันอย่างน้อย 715,000 คน มีนักโทษที่ลงทะเบียนในค่ายประมาณ 1.65 ล้านคน โดยประมาณ 1 ล้านคนเสียชีวิตระหว่างการกักขัง จำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมดในค่ายเหล่านี้เป็นเรื่องยากที่จะระบุได้อย่างแน่ชัด แต่การใช้นโยบายการกำจัดผ่านการใช้แรงงานในค่ายหลายแห่งมีเป้าหมายเพื่อให้นักโทษเสียชีวิตจากการอดอาหาร โรคภัยไข้เจ็บที่ไม่ได้รับการรักษา และการประหารชีวิตอย่างรวดเร็วภายในระยะเวลาที่กำหนด

นอกจากค่ายกักกันแล้ว นาซีเยอรมนียังจัดตั้งค่ายสังหาร (extermination camps) 6 แห่งที่ออกแบบมาเพื่อสังหารประชากรหลายล้านคน โดยเฉพาะการรมแก๊ส ส่งผลให้คำว่า "ค่ายกักกัน" (*concentration camp*) มักถูกใช้สับสนกับคำว่า "ค่ายสังหาร" (*extermination camp*) นักประวัติศาสตร์บางคนยังคงถกเถียงกันว่าควรใช้คำว่า "ค่ายกักกัน" หรือ "ค่ายกักตัว" (*internment camp*) เพื่ออธิบายตัวอย่างอื่น ๆ ของการกักกันพลเรือน 

### ค่ายกักกันที่สำคัญ
ค่ายกักกันที่สำคัญ ๆ ได้แก่
* ค่ายกักกันที่ดาเคา (Dachau)
* ค่ายกักกันเอาชวิทซ์ (Auschwitz)
* ค่ายกักกันเคล์มนอ (Chełmno)
* ค่ายมรณะเบวเชตซ์ (Bełżec)
* ค่ายกักกันที่ไมดาเนก (Majdanek)
* ค่ายมรณะโซบีบอร์ (Sobibor)
* ค่ายกักกันเทรบลิงคา (Treblinka)
* ค่ายกักกันบูเคนวัลด์ (Buchenwald)
* ค่ายกักกันบอกดานอฟกา (Bogdanovka)
* ค่ายกักกันดามานอฟกา (Damanovka)
* ค่ายกักกันอัคเนเซตคา (Aknecetka)

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* การกักกัน
* เรือนจำ

หมวดหมู่:ค่ายกักกัน