เซฟาโลสปอริน

**เซฟาโลสปอริน** (; ) เป็นกลุ่มของยาปฏิชีวนะประเภทเบตาแลกแทม (β-Lactam antibiotic) ซึ่งแต่เดิมสกัดได้จากเชื้อราสกุล *[[Acremonium]]* ซึ่งในอดีตรู้จักกันในชื่อ *Cephalosporium*

ยากลุ่มนี้ร่วมกับกลุ่มเซฟาไมซิน (cephamycin) จัดอยู่ในกลุ่มย่อยของยาปฏิชีวนะเบตาแลกแทมที่เรียกว่าเซเฟม (cephem) โดยเซฟาโลสปอรินถูกค้นพบเมื่อ ค.ศ. 1945 และเริ่มวางจำหน่ายเป็นครั้งแรกใน ค.ศ. 1964

thumb|class=skin-invert-image|โครงสร้างของเซฟาโลสปอรินแบบคลาสสิก

## การค้นพบ
เชื้อราที่ใช้ออกซิเจนที่สามารถผลิตเซฟาโลสปอรินซี (cephalosporin C) ได้ ถูกค้นพบในบริเวณทะเลใกล้กับท่อระบายน้ำแถบซู ซิกคู (Su Siccu) ใกล้กับท่าเรือคายารีบนเกาะซาร์ดิเนีย โดยนักเภสัชวิทยาชาวอิตาลี จูเซปเป บรอตซู (Giuseppe Brotzu) เมื่อเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1945

## โครงสร้าง
เซฟาโลสปอรินประกอบด้วยวงแหวนไดไฮโดรไทอาซีนโครงสร้าง 6 เหลี่ยม (6-membered dihydrothiazine ring) การแทนที่หมู่เคมีที่ตำแหน่ง 3 มักมีผลต่อคุณสมบัติทางเภสัชวิทยา ส่วนการแทนที่ที่ตำแหน่ง 7 มีแนวโน้มส่งผลต่อฤทธิ์ต้านแบคทีเรีย แต่อย่างไรก็ตามกรณีเหล่านี้ก็มีข้อยกเว้น

## การใช้ในทางการแพทย์
เซฟาโลสปอรินสามารถใช้เพื่อป้องกันและรักษาการติดเชื้อที่เกิดจากแบคทีเรียที่ไวต่อยากลุ่มนี้ เซฟาโลสปอรินรุ่นที่หนึ่ง (first-generation) ออกฤทธิ์เด่นต่อแบคทีเรียแกรมบวก โดยเฉพาะ *[[Staphylococcus]]* และ *[[Streptococcus]]* จึงนิยมใช้รักษาการติดเชื้อของผิวหนังและเนื้อเยื่ออ่อน รวมถึงใช้ป้องกันการติดเชื้อในโรงพยาบาลหลังการผ่าตัด ในเซฟาโลสปอรินรุ่นถัด ๆ ไป จะมีฤทธิ์เพิ่มขึ้นต่อแบคทีเรียแกรมลบ แม้ในขณะเดียวกันฤทธิ์ต่อแบคทีเรียแกรมบวกอาจลดลง

ยานี้ยังสามารถใช้ได้ในผู้ป่วยที่แพ้เพนิซิลลิน เนื่องจากโครงสร้างของยาทั้งสองกลุ่มต่างกัน แม้จะอยู่ในกลุ่มเบตาแลกแทมเช่นกันก็ตาม นอกจากนี้ตัวยายังสามารถขับออกทางปัสสาวะได้

## คุณสมบัติทางเคมี
ยากลุ่ม Cephalosporins มีสูตรโครงสร้างคล้ายยากลุ่ม Penicillins โดยโครงสร้างประกอบด้วย 7-aminocephalosporanic acid nucleus ซึ่งประกอบด้วยวงแหวน B-lactam เชื่อมติดกับวงแหวน dihydrothiazine ส่วน Penicillins นั้นโครงสร้างประกอบด้วยวงแหวน B-lactam เชื่อมติดกับวงแหวน thiazolidine

## กลไกการออกฤทธิ์
# ยับยั้งการสร้างผนังเซลล์ของแบคทีเรีย โดยจับกับ penicillin-binding protein (PBP) แล้วยับยั้ง transpeptidase ใน PBP ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่ใช้ในการ cross-link สาย peptidoglycan เพื่อสร้างผนังเซลล์
# กระตุ้นเอนไซม์ autolysin ทำให้แบคทีเรียย่อยสลายตัวเองมากขึ้น
# ยามีฤทธิ์ bactericidal แต่อาจมีฤทธิ์ bacteriostatic ขึ้นอยู่กับชนิดของแบคทีเรียและขนาดของยาที่ใช้

## ขอบเขตการออกฤทธิ์
; Cephalosporin รุ่นที่ 1 (first generation)
: ใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียแกรมบวก เช่น Staphylococci Streptococci รวมทั้งแบคทีเรียแกรมลบบางชนิด เช่น E. coli, Klebsiella pneumoniae และ Proteus mirabilis ยาไม่ครอบคลุมเชื้อ Enterococci (Enterococcus faecalis) และ methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA)

; Cephalosporin รุ่นที่ 2 (second generation)
: มีฤทธิ์ยับยั้งแบคทีเรียแกรมลบได้มากขึ้น เช่น Moraxella catarrhalis, Hemophilus influenza และ Neisseria แต่ออกฤทธิ์ต่อแบคทีเรียแกรมบวกได้ลดลงเมื่อเทียบกับ Cephalosporin รุ่นที่ 1 นอกจากนี้ยังใช้ได้ผลต่อเชื้อ Anaerobes เช่น Bacteroides fragillis ยากลุ่มนี้ใช้ไม่ได้ผลกับ Pseudomonas aeruginosa

; Cephalosporin รุ่นที่ 3 (third generation)
: มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียแกรมบวกได้น้อยกว่า Cephalosporin รุ่นที่ 1 และ 2 แต่ใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียแกรมลบหลายชนิดรวมทั้งเชื้อ Pseudomonas aeruginosa และ Enterobacteriaceae

; Cephalosporin รุ่นที่ 4 (fourth generation)
: มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียแกรมลบได้กว้างขึ้นและได้ผลดีกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับ Cephalosporin รุ่นที่ 3 และใช้ได้ผลดีต่อเชื้อแบคทีเรียที่ดื้อต่อยา Cephalosporin รุ่นที่ 3

; Cephalosporin รุ่นที่ 5 (fifth generation)
: เป็นรุ่นที่พัฒนาขึ้นมาโดยวัตถุประสงค์คาดหวังให้มีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียกว้างทั้งแกรมบวกและแกรมลบ โดยมีผลกับ แกรมบวก ได้แก่ methicillin-sensitive Staphylococcus aureus (MSSA) , methicillin-resistant Staphylococcus aureus (MRSA) , methicillin-resistant coagulase-negative staphylococci (MRCoNS), Streptococcus spp. และ penicillin-resistant streptococcus pneumoniaet (PRSP) และแกรมลบ ได้แก่ Enterobacter cloacae, Escherichia coli, Proteus vulgaris, Pseudomonas aeruginosa, Serratia spp. และ Haemophilus influenzae

## การแบ่งกลุ่ม
; Cephalosporin รุ่นที่ 1
* Cephalexin
* Cephradine
* Cefadroxil
* Cefazolin

; Cephalosporin รุ่นที่ 2
* Cefaclor
* Cefuroxime axetil
* Cefprozil
* Loracarbef
* Cefotetan
* Cefoxitin
* Cefuroxime

; Cephalosporin รุ่นที่ 3
* Cefixime
* Cefpodoxime
* Cefdinir
* Ceftibuten
* Cefoperazone
* Cefotaxime
* Ceftazidime
* Ceftizoxime
* Ceftriaxone

; Cephalosporin รุ่นที่ 4
* Cefepime
* Cefpirome

; Cephalosporin รุ่นที่ 5
* Ceftobiprole
* Ceftaroline

## กลไกการดื้อยา
# เชื้อแบคทีเรียสร้าง B-lactamases มากขึ้น
# เปลี่ยนแปลงที่ PBP
# ลดการผ่านของยาเข้าสู่เซลล์

## เภสัชจลนศาสตร์
; การดูดซึม
: ยากลุ่ม Cephalosporins ส่วนใหญ่ให้โดยการฉีด (IV, IM) เนื่องจากไม่ทนกรดในกระเพาะอาหาร มีบางตัวที่สามารถทนกรดในกระเพาะอาหารได้ เช่น Cephalexin Cefadroxil Ceprozilและ Cefaclor จึงให้โดยการรับประทาน ซึ่งอาหารมีผลต่อการดูดซึมและระดับยาในเลือดของยาเหล่านี้ ยกเว้น Cefadroxil

; การกระจาย
: ยากลุ่ม Cephalosporins กระจายตัวได้ดีในเนื้อเยื่อต่าง ๆ และของเหลวในร่างกาย โดยความเข้มข้นของยาจะมีมากที่ตับและไต นอกจากนี้ยังสามารถผ่านทางรกและน้ำนมได้ด้วย

; การเปลี่ยนแปลง
: ยากลุ่ม Cephalosporins ส่วนใหญ่ไม่ถูกเปลี่ยนสภาพ ยกเว้น Cefotaxime Cephalothin และ Cephapirin ที่ถูกเปลียนแปลงได้บ้างที่ตับและเนื้อเยื่ออื่น ๆ ได้ desacetyl metabolite ซึ่งมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อได้น้อยลง

; การขับถ่าย
ยากลุ่ม Cephalosporins ถูกขับถ่ายได้ 2 ทาง ดังนี้
# ทางไต เป็นส่วนใหญ่โดยกระบวนการ Glomerular filtration, Tubular secretion หรือทั้งสองอย่าง
# ทางน้ำดี โดยผ่านตับ พบเป็นส่วนน้อย เช่น Ceftriaxone, Cefoperazone

## อาการไม่พึงประสงค์
# การแพ้ยา เช่น ผื่นคัน ลมพิษและanaphylaxis (พบน้อย) มักพบอาการแพ้ในผู้ที่มีประวัติแพ้ยากลุ่ม Penicillins
# ผลต่อระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน
# ผลต่อตับ เช่น ทำให้ระดับ SGOT และ SGPT เปลี่ยนแปลง ซึ่งสามารถกลับสู่ภาวะปกติได้เมื่อหยุดยา
# ผลต่อไต เช่น ทำให้ระดับ BUN และ serum creatinin เพิ่มขึ้น
# ผลต่อระบบประสาทส่วนกลาง เช่น ปวดศีรษะ วิงเวียน
# ปฏิกิริยาเฉพาะที่บริเวณที่ฉีด เช่น ถ้าฉีดเข้ากล้ามเนื้อจะทำให้ปวดมากบริเวณที่ฉีด หรือถ้าฉีดเข้าเส้นเลือดดำในขนาดที่สูงเป็นเวลานานอาจทำให้หลอดเลือดดำอักเสบได้
# ติดเชื้อแทรกซ้อนได้ง่าย เช่น เชื้อรา Candida และ Pseudomonas

## ข้อห้ามและข้อควรระวัง
# ห้ามใช้ในผู้ที่มีประวัติแพ้ยากลุ่ม Cephalosporins และ Penicillins
# หลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่มนี้ในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* เภสัชวิทยา, คณาจารย์ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2537, หน้า 369-371
* เภสัชวิทยา, คณาจารย์ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, โรงพิมพ์เท็กซ์แอนด์เจอร์นัล, 2545, หน้า 459-469
* เภสัชวิทยา 2, ภก. พยงค์ เทพอักษรและคณะ, บริษัท ประชุมช่าง จำกัด, 2544, หน้า 63-70
* เภสัชวิทยา 2, คณาจารย์คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, บริษัท นิวไทยมิตรการพิมพ์ (1996) จำกัด, 2541, หน้า 48-67
* เภสัชวิทยา, คณาจารย์ภาควิชาเภสัชวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, บริษัท โฮลิสติก พับลิชชิ่ง จำกัด, 2552, หน้า 547-550

หมวดหมู่:ยาปฏิชีวนะ