พระยามหาวงษ์

**เจ้ามหาวงศ์** หรือ **เจ้าหลวงมหาวงศ์** ทรงเป็นเจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61 และองค์ที่ 11 แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ทรงเป็นราชโอรสในเจ้าฟ้าหลวงมหาพรหม เจ้าฟ้าเมืองเทิง กับแม่เจ้านางเลิศอัครเทวี (ผู้เป็นพระธิดาในเจ้าไชยราชากับเจ้านางเทพ) ส่วนเจ้านางเทพ (ผู้เป็นพระธิดาในพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ กับแม่เจ้าเมืองเชียงใหม่อัครเทวี) และทรงเป็นพระปนัดดา (เหลน) ในพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ทรงครองเมืองน่าน ระหว่างปี พ.ศ. 2381 - พ.ศ. 2394 และเป็นต้นสกุลวงศ์ **มหาวงศนันทน์** (อักษรโรมัน: Mahâvansanandana)

## พระประวัติ

**เจ้าหลวงมหาวงษ์** หรือ **เจ้ามหาวงษ์** หรือ **เจ้ามหาวงศวรราชานราธิบดี สถิตพิสัยในวรชัยนันทเทพบุรีนครราชธานี** (พระนามที่ปรากฏในจารึกการซ่อมพระธาตุแช่แห้ง ด้านที่ 1 พ.ศ. 2389) ทรงเป็นราชโอรสองค์โตในเจ้าฟ้ามหาพรหม เจ้าฟ้าเมืองเทิง ประสูติแต่แม่เจ้านางเลิศอัครเทวี (ผู้เป็นพระธิดาในเจ้าไชยราชากับแม่เจ้านางเทพ) ส่วนแม่เจ้านางเทพ (ผู้เป็นพระธิดาในพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ กับแม่เจ้าเมืองเชียงใหม่อัครเทวี) และทรงเป็นพระปนัดดา (เหลน) ในพระเจ้าหลวงติ๋นมหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 51 และปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์ ทรงมีพระอนุชาและพระขนิษฐาร่วมเจ้ามารดา 8 พระองค์ ดังนี้

# เจ้ามหาวงษ์ ภายหลังเป็นได้ พระเจ้ามหาวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61
# เจ้าเมืองแก้ว 
# เจ้าน้อยพิมพิสาร 
# เจ้าวุฒนะ ภายหลังเป็นได้ เจ้าหลวงเมืองเทิง (เจ้าวุฒิ) และเป็นต้นตระกูลวงศ์วุฒิ และวุฒิพรหม
# เจ้าสุริยช่อฟ้า ต้นตระกูลสุริยะฉาน
# แม่เจ้าอุบลวรรณา
# แม่เจ้าศรีวรรณา
# แม่เจ้าจันทิมา

## พระอิสริยยศ

# พระเมืองไชย (มหาวงษ์) พระเมืองไชยเมืองน่าน
# พระยาอุปราช (มหาวงษ์) พระยาอุปราชเมืองน่าน
# พระยาน่าน (มหาวงษ์) เจ้านครเมืองน่าน

พ.ศ. 2381 เจ้ามหาอุปราชามหาวงษ์ ท่านก็ได้ลงไปเข้าเฝ้า พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว กาลนั้น  พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จิงมีพระมหากรุณาธิคุณ โปรดเกล้าฯ พระราชทานสัญญาบัตร แต่งตั้ง เจ้ามหาอุปราชามหาวงษ์ ให้เป็น *[[เจ้าพระยาน่านมหาวงษ์ เจ้านครเมืองน่าน]]*

## พระชายา และราชบุตร

**เจ้ามหาวงษ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 60** ทรงมีพระชายา 2 องค์ และพระโอรส รวม 4 พระองค์ มีรายพระนามดังนี้

* **พระชายาที่ 1 แม่เจ้ายอดทิพมโนราอรรคราชเทวี** ประสูติพระโอรส 3 องค์ ดังนี้
*# เจ้าน้อยอินปั๋น ภายหลังได้เป็น **"เจ้าราชบุตรนครน่าน"** และเลื่อนขึ้นเป็น **"เจ้าบุรีรัตน์นครน่าน"**
*# เจ้าคำเครื่อง ภายหลังได้เป็น **"พระยาวังขวานครน่าน"** เสกสมรสกับเจ้านางภูคา ณ น่าน มีธิดา 1 ท่าน ได้แก่
*## เจ้านางศรีโสภา ณ น่าน ภายหลังเป็นอัครชายาในเจ้ามหาพรหมสุรธาดา เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 64
*# เจ้าหน่อเมือง (เจ้าน้อยเมือง)
* **พระชายาที่ 2 แม่เจ้าแปงเฮือนราชเทวี** ประสูติพระโอรส 1 องค์ ดังนี้
*# เจ้าพิมพิสาร (เจ้าตุ้ย) ภายหลังได้เป็น **พระยาไชยสารวงศา เจ้าเมืองเทิง** เสกสมรสกับ แม่เจ้าสุตินา มีโอรส/ธิดา 2 ท่าน ได้แก่
*## เจ้าน้อยอินทร์เมือง
*## เจ้านางบัวเขียว

## พระกรณียกิจ

* **ด้านพระศาสนา**
*# **สร้างและบูรณปฏิสังขรณ์ศาสนสถาน ในนครน่าน**ในปี พ.ศ. 2381 เจ้ามหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61 ทรงโปรดให้สร้างและบูรณปฏิสังขรณ์วัดวาอารามต่าง ๆ ในเขตนครน่าน เช่น บูรณปฏิสังขรณ์พระวิหารและพระธาตุ วัดสถารส สร้างพระวิหาร วัดพระเกิด และบูรณปฏิสังขรณ์พระวิหารพระธาตุแช่แห้งน้อย เป็นต้น
*# **สร้างและบูรณปฏิสังขรณ์ถาวรวัตถุ ในวัดพระธาตุแช่แห้ง**ในปี พ.ศ. 2389 เจ้ามหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61 ทรงโปรดให้สร้างพระเจดีย์น้อย ประจำทิศบนฐานองค์พระธาตุแช่แห้ง พร้อมกันนั้นได้บูรณปฏิสังขรณ์ศาลาราย พระวิหารหลวง ลานพระธาตุ ซุ้มประตู และศาลานางป้อง นอกจากนี้ยังได้ทรงบูรณะยอดฉัตรขึ้นอีก 2 ใบ ดอกบัวเงิน 6 ดอก ดอกบัวคำ 6 ดอก สร้างกระดิ่งห้อย 10 ลูก สร้างพระพุทธรูป 3 องค์ แล้วทำบุญเฉลิมฉลอง 
*# **สร้างและบูรณปฏิสังขรณ์ศาสนสถาน ในนครน่านเป็นคำรบที่ 2**เจ้ามหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61 ทรงโปรดให้ดำเนินการก่อสร้างบูรณปฏิสังขรณ์วัดวาอารามต่าง ๆ เช่น พระธาตุดอนหนาม เมืองปัว พระธาตุวัดท่าล้อ นครน่าน พระวิหาร วัดช้างเผือก นครน่าน พระวิหารวัดปงสนุก เมืองสา เป็นต้น
* **ด้านการปกครอง**
*# **ตั้งเมืองเชียงของ**ในปี พ.ศ.2386 เจ้ามหาวงศ์ เจ้าผู้ครองนครน่าน องค์ที่ 61 ทรงโปรดให้ดำเนินการบูรณะและตั้งเมืองเชียงของขึ้นเป็นเมืองหน้าด่าน ทางตอนเหนือของนครน่าน ความตอนหนึ่งในจดหมายเหตุรัชกาลที่ 3 จ.ศ. 1205 ความว่า 
*# **ให้ชาวไทลื้อตั้งเมืองอยู่ที่เมืองเชียงของ**ในปีเถาะ เบณจศก พ.ศ. 2386 เกิดจราจลในเมืองเชียงรุ้ง เจ้าหม่อมมหาวัง เจ้าเมืองเชียงรุ้ง ถึงอนิจกรรม เจ้ามหาขนานเปนอาว์เจ้าหม่อมมหาวังขึ้นนั่งเมืองแทน เจ้าสาระวันบุตรเขยเจ้าหม่อมมหาวังเป็นตำแหน่งราชบุตรอยู่แต่ก่อน คบคิดกับเจ้าหม่อมมหาไชยผู้เปนน้องเขยของเจ้าหม่อมมหาวัง จับเจ้ามหาขนานปู่น้อยซึ่งขึ้นนั่งเมืองฆ่าเสีย แล้วเจ้าสาระวันตั้งตัวขึ้นเป็น เจ้าแสนหวีฟ้า เจ้าฟ้าเมืองเชียงรุ้ง แล้วให้น้องชายชื่อออละนาวุดเปนเจ้าอุปราชส่วนหม่อมหน่อคำซึ่งเป็นราชบุตรของเจ้ามหาขนานที่ถูกฆ่าตาย ได้หนีไปพึ่งกษัตริย์พม่าที่เมืองอังวะ กษัตริย์พม่าจึงให้เกณฑ์กองทัพพม่าสมทบกับพวกไทยใหญ่แลเมืองเชียงตุง รวมพลได้ 3,000 คน แล้วให้ยกทัพมาช่วยกู้เมืองเชียงรุ้งคืน กองทัพพม่าอังวะตีเมืองเชียงรุ้งแตก เจ้าหม่อมมหาไชยได้อพยพครอบครัวหนีไปเมืองพง ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของตัวมาอยู่เมืองหลวงภูคาปลายเขตเมืองน่านประมาณ 10,000 คน กษัตริย์พม่าจึงตั้งหม่อมหน่อคำขึ้นเป็นเจ้าเมืองเชียงรุ้ง ฝ่ายเจ้าหม่อมมหาไชย ซึ่งอพยพครอบครัวมาอาศัยอยู่ที่เมืองหลวงภูคาในเขตแดนนครน่าน พระยาน่านมหาวงศ์ จะส่งตัวลงมากรุงเทพก็ดื้อดึงอยู่ไม่ลงมา จึ่งโปรดเกล้าฯ ให้พระยาศรีสหเทพ (ปาน) ขึ้นไปเกลี้ยกล่อมเอาตัวลงมาให้จงได้ ท้าวขุนนายครัวรู้ว่ามีข้าหลวงขึ้นไปเอาตัว ก็พากันแตกหนีกลับไปเมืองเชียงรุ้งเสียเป็นอันมากแต่ได้ตัวเจ้าหม่อมมหาไชยกลับมา ส่วนครอบครัวนั้น พระยาน่านมหาวงศ์ ได้กันไว้ได้ 1,800 คนเศษ แล้วให้มาตั้งอยู่เมืองเชียงของ แขวงเมืองน่าน พระยาศรีสหเทพ (ปาน) ก็พาตัวเจ้าหม่อมมหาไชยลงมากรุงเทพฯ เมื่อ ณ เดือน 4 (พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3)

## สถานที่อันเนื่องมาจากพระนาม

# ถนนมหาวงศ์

## ราชตระกูล



## ดูเพิ่ม
*รายพระนามเจ้าผู้ครองนครน่าน

## อ้างอิง

หมวดหมู่:เจ้าผู้ครองนครน่าน
หมวดหมู่:ราชวงศ์ติ๋นมหาวงศ์
หมวดหมู่:เจ้านายฝ่ายเหนือ
หมวดหมู่:เจ้าอุปราชนครเมืองน่าน
หมวดหมู่:เจ้าอุปราช

หมวดหมู่:สกุล มหาวงศนันทน์
มหาวงษ์
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2394