สิรินธรวัลลี

**สิรินธรวัลลี** หรือ **สามสิบสองประดง** () พืชตระกูลเสี้ยว (*Bauhinia* ) เป็นหนึ่งในสมาชิกพืชวงศ์ถั่ว (*Leguminosae-Caesalpinioideae* ) สิรินธรวัลลีเป็นไม้เลื้อยเนื้อแข็งในสกุลชงโค วงศ์ถั่ว มีการกระจายพันธุ์ในเขตร้อนทั่วโลกกว่า 300 ชนิด กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลแดง เมื่อแก่ เปลือกเถาเรียบ บิดตามยาวเล็กน้อย เนื้อไม้เมื่อตัดตามขวาง สีน้ำตาลเข้มออกแดง มีลวดลายสีน้ำตาลอ่อนเป็นกลุ่มเหมือนกลีบดอกไม้ ดอกออกเป็นช่อสีน้ำตาล ออกดอกตลอดปี แต่ดอกจะบานมากในช่วงเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม เป็นไม้ถิ่นเดียวในประเทศไทย  พบครั้งแรกโดย ดร.ชวลิต นิยมธรรม เมื่อ 20 กันยายน พ.ศ. 2538 ที่ภูทอกน้อย จากบริเวณป่าภูทอกน้อย​ อำเภอบุ่งคล้า​​ จังหวัดหนองคาย (ปัจจุบันอยู่ในเขตจังหวัดบึงกาฬ) ดอกสิรินธรวัลลี ดอกไม้ประจำจังหวัดบึงกาฬ ชื่อของพืชชนิดนี้ตั้งตามพระนามาภิไธยของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และตีพิมพ์โดย​ ศาสตราจารย์​ ไค ลาร์เซน​ (Kai Larsen)​ และอาจารย์สุพีร์​ ศักดิ์สุวรรณ ลาร์เซน​ (Supee Larsen)​ โดยทั้งสองท่านร่วมกับกรมป่าไม้ ขอพระราชทานพระราชานุญาต ใช้พระนามาภิไธยของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เพื่อเทิดพระนามพระองค์ท่านที่ทรงสนพระทัย และให้การสนับสนุนงานทางพฤกษศาสตร์ตลอดมา โดยใช้ชื่อ *Bauhinia sirindhorniae*  K.& S.S. Larsen หรือ สิรินธรวัลลี อันหมายถึง วัลยชาติแห่งองค์สมเด็จพระเทพฯ ในปี พ.ศ. 2540 

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
สิรินธรวัลลีเป็นไม้เถาเนื้อแข็งขนาดใหญ่ในวงศ์ถั่ว เป็นไม้ถิ่นเดียวในประเทศไทย พบขึ้นกระจายตามป่าดิบแล้งทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
 
**ลำต้น**:  กิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลอมแดง กิ่งแก่ไม่มีขน กิ่งเกลี้ยงเรียบมีใบพัน
  
**ใบ**:  ใบเป็นลักษณะใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่จนเกือบกลม โดยใบอ่อนจะมีสีเขียวอ่อน และใบแก่มีสีเขียวแก่ ปลายใบฉีก ฐานใบรูปหัวใจ ขอบใบเรียบ ปลายใบพูมน มีขนบริเวณเส้นกลางใบ แผ่นของใบหนาคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบด้านบนเข้มเป็นมัน เส้นใบข้างละ 9–11 เส้น จากโคนใบ ก้านใบยาว 2–7 เซนติเมตร
  
**ดอก**:  ออกดอกช่วงเดือนพฤษภาคม – กันยายน ดอกมีสีน้ำตาลแดงหรือสีส้มเข้ม ดอกออกเป็นช่อกระจุกที่ปลายกิ่ง แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกออกเป็นช่อ​ ดอกย่อยสีน้ำตาลหรือสีส้มแดง​ กลีบดอก​ 5 กลีบ ไม่สมมาตรและหลุดร่วงง่าย​ เกสรผู้​ 3 อัน​ ดอกตูมรี ช่อดอกยาวได้ถึงประมาณ 15 เซนติเมตร ดอกบานเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 – 3 เซนติเมตร

**ผล**: เป็นฝักแบน กว้าง 3 – 5 เซนติเมตร ยาว 10 – 18 เซนติเมตร มีขนอ่อนปกคลุม ภายในมี 5 – 7 เมล็ด 

**การขยายพันธุ์**: ตอนกิ่งและเพาะเมล็ด ชอบน้ำปานกลาง และชอบแสงแดดตลอดวัน ดินปลูกควรเป็นดินร่วนระบายน้ำดี

## สรรพคุณทางยา

**ตำรายาไทย:** 

เนื้อไม้: ใช้รักษาอาการประดงที่เกิดจากระบบโลหิตในร่างกายชนิดต่าง ๆ รวมเรียกว่า ประดงทั้งสามสิบสองประการ อาการโดยรวมคือเป็นเม็ด ผื่นคัน ปวดแสบปวดร้อน แก้น้ำเหลืองเสีย แก้ลมพิษ หรือภูมิแพ้ต่าง ๆ 

ผลอ่อน: ขับปัสสาวะ แก้โรคหนองใน กามโรค ขับพยาธิในเด็ก ทำให้แท้งได้ 

ใบ: เป็นยาขับพยาธิ

ลำต้นและรากแห้ง: ทารักษาอาการฝีและหนอง 

**ตำรายาโบราณ:** 

เนื้อไม้: เนื้อไม้ของสิรินธรวัลลีใช้รักษาโรคที่ในตำรายาโบราณเรียกว่า ประดงทั้งสามสิบสองประการ อาการโดยรวมคือเป็นเม็ด ผื่นคัน ปวดแสบปวดร้อน แก้น้ำเหลืองเสีย แก้ลมพิษ หรือภูมิแพ้ต่าง ๆ ในจังหวัดมุกดาหารใช้แก้โรคประดง บำรุงกำลัง

## ประโยชน์
สิรินธรวัลลีมีลำต้นเป็นเถาเลื้อยหนา และแตกใบดก จึงปลูกเพื่อทำซุ้มสำหรับเป็นร่มเงาบังแดด ส่วนดอกสิรินธรวัลลีออกดอกเป็นช่อใหญ่ ตัวดอกมีสีน้ำตาลแดงสวยงาม จึงใช้ปลูกเพื่อเป็นไม้ประดับตามบ้านเรือนและสถานที่ต่าง ๆ เพื่อความสวยงาม
 
## ระเบียงภาพ

ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (1).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (2).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (3).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (4).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (5).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (6).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (7).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (8).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (9).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (10).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (11).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (12).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (13).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี
ไฟล์:สิรินธรวัลลี Photographed by Trisorn Triboon (14).jpg|thumb|สิรินธรวัลลี


## ดูเพิ่ม
* ภูมิพลินทร์
* นครินทรา
* รักตสิริน
* จำปีสิรินธร
* ไอยริศ

## อ้างอิง
* ปิยะ เฉลิมกลิ่น จิรพันธุ์ ศรีทองกุล และอนันต์ พิริยะภัทรกิจ. พรรณไม้ที่พบครั้งแรกในประเทศไทย. กทม. โครงการพัฒนาองค์ความรู้และศึกษานโยบายการจัดการทรัพยากรชีวภาพ. 2551 หน้า 15

หมวดหมู่:สกุลชงโค
หมวดหมู่:สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น
หมวดหมู่:ภูมิศาสตร์ของจังหวัดบึงกาฬ
หมวดหมู่:ไม้เลื้อยเนื้อแข็ง
หมวดหมู่:สมุนไพร
หมวดหมู่:ต้นไม้ประจำจังหวัดของไทย
หมวดหมู่:ดอกไม้ประจำจังหวัดของไทย