กองเสือป่า

**กองเสือป่า** () เป็นกองกำลังกึ่งทหารที่ขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์ไทย ก่อตั้งเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2454 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยกษัตริย์ยังแต่งตั้งสมาชิกกองเสือป่าบางคนให้ดำรงตำแหน่งระดับสูงในกองทัพและในราชสำนักอีกด้วย

## การจัดตั้งกองเสือป่า

การจัดตั้งกองเสือป่านั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริตั้งแต่ครั้งดำรงพระอิสริยยศเป็นพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อมีพระราชอำนาจสมบูรณ์หลังจากเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ จึงทรงริเริ่มการจัดตั้งกองเสือป่าขึ้นทันที โดยปรากฏหลักฐานในกระแสพระราชดำรัสที่พระราชทานแก่ประชาชนในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียรเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2453 ความว่า

โดยก่อนที่จะทรงจัดตั้งกองเสือป่าอย่างเป็นทางการ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงทดลองฝึกหัดทหารมหาดเล็กจำนวนหนึ่งที่วังสราญรมย์ตามแบบอย่างที่มีพระราชประสงค์ ซึ่งการฝึกลักษณะนี้ได้รับอิทธิพลจากลูกเสือ ที่ถูกก่อตั้งขึ้นในสหราชอาณาจักร โดยการรบแบบที่พระองค์สนพระทัยอย่างยิ่ง คือ สงครามกองโจรและการซ้อมรบในเวลากลางคืน ซึ่งถือเป็นการรบแบบใหม่ในสมัยนั้น

นอกจากชื่อกองเสือป่าแล้ว ยังมีการตั้งชื่ออื่นๆ ตามกิจกรรมและความเหมาะสมขึ้น เช่น "กองเสือป่ารักษาพระองค์" หรือ "กองเสือป่าหลวง", "กองเสือป่ารักษาแผ่นดิน" หรือ "กองเสือป่ารักษาดินแดน" ซึ่งอย่างหลังเป็นเสือป่าสำหรับข้าราชการ สามัญชน และพลเรือนทั่วพระนครและตามมณฑล โดยแบ่งเป็น 4 ภาคดูแลตามกลุ่มจังหวัด ถือเป็นต้นแบบของตำรวจตระเวนชายแดนในเวลาต่อมา

หลังจากทรงจัดตั้งกองเสือป่าแล้ว ยังมีพระราชดำริว่า ควรมีสถานที่ใช้รวมตัวเพื่อประโยชน์ต่าง ๆ จึงโปรดเกล้าฯ ให้มีสโมสรเสือป่าในแต่ละกองสำหรับเป็นที่ชุมนุม ประชุม สังสรรค์ เป็นที่เล่นกีฬาหลากหลายชนิด อีกทั้งเป็นที่อบรมสั่งสอนและปรึกษากิจการเสือป่าด้วย สโมสรเสือป่าจัดตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2454 บริเวณสนามเสือป่า

## การจัดกำลัง
### กองพลหลวง (รักษาพระองค์)
[300px|thumb|สนามเสือป่า ซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของสโมสรเสือป่าแห่งแรกของประเทศสยาม ปัจจุบันเป็นที่ตั้งของส่วนราชการในสังกัด[สำนักพระราชวัง]]
[thumb|300px|พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตรวจการซ้อมรบของกองเสือป่าเมื่อ พ.ศ. 2464 โดยมี[เจ้าพระยารามราฆพ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ)|เจ้าพระยารามราฆพ ในฐานะอุปนายกเสือป่า (ยืนหนัารถยนต์พระที่นั่ง ด้านขวาของภาพ) และพระยาอนิรุทธเทวา (ยืนอยู่ข้างรถพระที่นั่ง ด้านซ้ายของภาพ) ตามเสด็จ]]
ภายหลังพระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาพิเศษเสือป่าเป็นครั้งที่ 2 ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันเสาร์ที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2454 แล้ว ได้โปรดเกล้าฯ จัดแบ่งสมาชิกเสือป่าออกเป็น 3 กอง คือ กองร้อยที่ 1 และ กองร้อยที่ 2 กับมีกองฝึกหัดอีก 1 กอง โดยกองร้อยที่ 1 ซึ่งเป็นกองเริ่มแรกนั้น นอกจากจะได้โปรดเกล้าฯ ให้ทำหน้าที่เป็นกองรักษาพระองค์ร่วมกับหน่วยทหารรักษาพระองค์แล้ว ยังได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานขนนกขาวให้ปักที่ข้างขวาหมวกเป็นเกียรติยศพิเศษ โดยนายเสือป่าชั้นนายกองมีพู่ขนนกใหญ่ปักที่ขวาหมวกในเวลาแต่งเต็มยศหรือครึ่งยศ ส่วนเวลาแต่งเครื่องปกติคงปักขนนกขาวเล็กเช่นเดียวกับนายเสือป่าชั้นนายหมู่

ต่อจากนั้นได้มีการขยายการจัดตั้งกรมกองเสือป่าออกไปยังหัวเมืองมณฑลต่าง ๆ ทั่วพระราชอาณาจักร "ชั้นต้นตามจังหวัดจัดเปนหมวดเสือป่าราบ มีข้าราชการสัญญาบัตร์เป็นพื้น; ต่อมาไม่ช้าพวกเสมียนพนักงานทุกน่าที่ได้สมัครเป็นสมาชิก, และขยายการปกครองขึ้นเป็นกองร้อย;" แล้ว จึงได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างธงไชยเฉลิมพลประจำกองเสือป่า และได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเป็นประธานในการพระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยาพิเศษและพระราชทานธงไชยเฉลิมพลแก่กองเสือป่ามณฑลนครไชยศรี (นครปฐม) มณฑลปราจิณบุรี มณฑลพิษณุโลก มณฑลนครสวรรค์ มณฑลกรุงเก่า (พระนครศรีอยุธยา) ตามลำดับ

ถัดมาในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2455 มีหลักฐานปรากฏชัดว่าสมาชิกเสือป่าในกรุงเทพฯ ได้ทวีจำนวนมากขึ้น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดแบ่งกำลังพลเสือป่าในกรมเสือป่าหลวงรักษาพระองค์ออกเป็น

# กรมเสือป่าหลวงรักษาพระองค์
# กรมที่ 2 รักษาพระองค์
# กองม้าหลวงรักษาพระองค์

กองพลเสือป่าที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2456 นั้น ในส่วนกลางประกอบด้วย กองพลหลวง (รักษาพระองค์) มีหน้าที่ "เป็นผู้รักษาพระองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ไม่เกี่ยวแก่การรักษาดินแดนมณฑลหรือภาคใด ๆ แห่งพระราชอาณาจักรโดยเฉพาะ" มีอัตรากำลังประกอบด้วย
; กรมเสือป่าราบหลวง (รักษาพระองค์) มีกำลังพลในสังกัด 2 กองพัน คือ
# กองพันที่ 1 มี 2 กองร้อย คือ กองร้อยที่ 1 กองร้อยหลวง และ กองร้อยที่ 3 กองลูกเสือหลวง
# กองพันที่ 2 มี 2 กองร้อย คือ กองร้อยที่ 2 (รักษาพระองค์) และ กองร้อยที่ 4 กองทหารกระบี่หลวง 
; กองเสือป่าม้าหลวง (รักษาพระองค์)
; กองพันพิเศษ (รักษาพระองค์) มีกำลังพลในสังกัด 2 กองร้อย ประกอบด้วย 
# กองช่างหลวง (รักษาพระองค์), กองพาหนะหลวง (รักษาพระองค์) และ กองเดินข่าวหลวง (รักษาพระองค์) 

อนึ่งในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2458 ได้โปรดเกล้าฯ ให้แก้ไขระเบียบการปกครองเสือป่าในกองเสนาหลวงแลกองเสนารักษาดินแดนอีกครั้ง โดยให้เริ่มถือปฏิบัติตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2459 เป็นดังนี้

กองเสนาหลวงรักษาพระองค์ ให้แบ่งการปกครองออกเปน 2 กองเสนาน้อย และมีกองที่เปนกำลังของกองเสนาหลวงอีกกอง 1 รวมเปน 3 กองด้วยกันดังนี้

; กองเสนาน้อยราบเบา ให้มีกรมเสือป่ารวมอยู่ในความปกครอง คือ
# กรมพรานหลวงรักษาพระองค์ (จัดเป็น 4 กองร้อย) แต่เวลานี้ให้มีเพียง 3 กองร้อยไปก่อน
# กรมนักเรียนเสือป่าหลวง (จัดเป็น 4 กองร้อย)

; กองเสนาน้อยราบหนัก ให้มีกรมเสือป่าที่รวมอยู่ในความปกครอง คือ
# กรมราบหลวงรักษาพระองค์ (จัดเป็น 4 กองร้อย)
# (กรมนี้คงว่างไว้สำหรับกรมเสือป่ารักษาดินแดนกรมใดกรม 1 ตามที่จะได้สั่งเข้าสมทบเป็นครั้งคราว)

; กองกำลังเสนาหลวง เปนกองที่ขึ้นตรงต่อผู้บัญชาการกองเสนาหลวงรักษาพระองค์ มีกรมเสือป่าที่รวมอยู่ คือ
# กรมม้าหลวงรักษาพระองค์ (จัดเปน 2 กองร้อย)
# กรมเหล่าพิเศษหลวงรักษาพระองค์ มีกองเสือป่าเหล่าต่าง ๆ รวมอยู่ในกรมนี้ คือ กองเดินข่าวหลวงรักษาพระองค์, กองช่างหลวงรักษาพระองค์, กองพาหนะหลวงรักษาพระองค์ อย่างละ 1 กองร้อย, กับต่อไปจะมีกองเหล่าพิเศษสมทบเพิ่มเติมอีก ซึ่งตามที่จะได้มีคำสั่งภายหลัง

### กองพลหัวเมือง (มณฑล)

### ราชนาวีเสือป่า
[250px|thumb|พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงฉลองพระองค์เแบบสนามสำหรับนายพลเสือป่า ในพระอิริยาบถทอดพระเนตรการซ้อมรบเสือป่า ประดิษฐาน ณ [พระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม]]
นอกจากจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งกองเสือป่าฝ่ายเสนาเป็นกองกำลังอาสาสมัครป้องกันประเทศในฝ่ายบกจนได้ตั้งขึ้นเป็นปึกแผ่นขึ้นแล้ว ต่อมาใน พ.ศ. 2458 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวยังได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง "กองเสือน้ำ" ขึ้นอีกเหล่าหนึ่ง 

กองเสือน้ำที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้นในกองเสนาเฉพาะแต่มณฑลที่มีทางน้ำไปมาติดต่อถึงกันได้สะดวก และในแต่ละกองเสนาให้มีกองเสือน้ำเพียง 1 กองร้อย โดยจัดแบ่งเป็น 3 หมวด คือ

; หมวดที่ 1 เรือเร็ว ชนิดเรือกลไฟหรือยนต์ขนาดเล็ก ซึ่งสำหรับใช้ในการเดินข่าวติดต่อ
; หมวดที่ 2 เรือบรรทุก ชนิดเรือกลไฟหรือเรือยนต์ขนาดใหญ่ ซึ่งสำหรับใช้บรรทุกนักรบเนื่องในการทางและเดินทัพ
; หมวดที่ 3 เรือบรรทุก ชนิดเรือใบหรือเรือฉลอมหรือเรือแจว ซึ่งสำหรับใช้บรรทุกอาวุธ กระสุนดินดำเครื่องเสบียงและสรรพภาระใช้ในการรบ

อนึ่งถ้าแห่งใดมีเรือไม่ครบทั้ง 3 ประเภท ก็จัดให้มีแต่ 1 หรือ 2 ประเภทตามที่มีเรืออยู่ และถ้ามีเรือประเภท 1 ประเภทใดมากอยู่จะจัดขึ้นเปน 2 หมวดหรือ 3 หมวด เพื่อสะดวกแก่การปกครองก็ได้" 

กองเสือน้ำซึ่งต่อมาวันที่ 11 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2460 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ "เปลี่ยนขนานนามกรมเสือน้ำใหม่ว่า "กรมราชนาวีเสือป่า" ส่วนอักษรย่อที่จะใช้แทนคำว่าราชนาวีเสือป่านั้น ให้ใช้อักษรย่อว่า "ร.น.ส." โดยคล้ายกับราชนาวีที่ใช้อักษรย่อว่า "ร.น." และในคราวเดียวกันนี้ได้โปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนขนานนามกรมกองเสือน้ำที่ได้ตั้งขึ้นแล้วเป็นดังนี้

# กองพันหลวงราชนาวีเสือป่า
# กองร้อยภูเก็ตราชนาวีเสือป่า
# กองร้อยราชบุรีราชนาวีเสือป่า
# กองร้อยชลบุรีราชนาวีเสือป่า

อนึ่งในปลายปี พ.ศ. 2460 นั้นยังได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง "กองราชนาวีหลวงเสือป่าเดินทะเล" เป็นหน่วยขึ้นตรงกองพันหลวงราชนาวีเสือป่าอีกกองหนึ่ง

; กองเสนารักษาดินแดนตะวันตก (กองเสนาน้อยราชบุรี)
# กองพันที่ 1 และ กองพันที่ 2 ราชนาวีเสือป่าเพชรบุรี ตั้งอยู่ที่จังหวัดเพชรบุรี
# กองพันที่ 3 ราชนาวีเสือป่าประจวบคีรีขันธ์ ตั้งอยู่ที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
# กองพันราชนาวีเสือป่าสมุทรสาคร ตั้งอยู่ที่จังหวัดสมุทรสาคร

## สมาชิกเสือป่า
### การรับสมาชิก
thumb|300px|พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าทรงฉายพระบรมฉายาลักษณ์ร่วมกับสมาชิกกองเสือป่าระหว่างการซ้อมรบที่ค่ายหลวงบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี เมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2457 (ตามปฏิทินในขณะนั้น)

เนื่องจากกองเสือป่าดำเนินการในแบบกองอาสาสมัคร การรับสมาชิกของกองเสือป่าจึงถือเอาตามความสมัครใจของบุคคล โดยเปิดรับบุคคลพลเรือนที่ไม่ได้เป็นทหารในทุกระดับชั้น ทั้งพระบรมวงศานุวงศ์ ข้าราชการ พ่อค้าคหบดี ผู้สมัครเป็นสมาชิกเสือป่าต้องชำระเงินค่าสมาชิกและจัดหาเครื่องแต่งกายตามข้อบังคับของกองเสือป่าด้วยตนเอง เพราะกองเสือป่าไม่ได้รับการอุดหนุนงบประมาณจากทางรัฐบาล 

สมาชิกเสือป่ามีหน้าที่ต้องมารับการฝึกหัดตามกำหนดเวลา หากเกียจคร้านจะถูกปรับและยังอาจถูกประจานให้ได้รับความอับอายอีกด้วย

อนึ่ง เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนกิจการเสือป่าให้เจริญก้าวหน้ายิ่งขึ้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวยังได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งตำแหน่งผู้บังคับการพิเศษประจำกรมกองเสือป่าต่าง ๆ เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 10 เมษายน พ.ศ. 2455 และได้ทรงรับเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลกรุงเทพฯ กองมณฑลกรุงเก่า และกองมณฑลพายัพ กับได้โปรดเกล้าฯ ให้พระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษกองเสือป่าต่าง ๆ ทั่วราชอาณาจักร ดังนี้

# นายกองเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลอุดร
# นายกองเอก สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช จเรทหารทั่วไป ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลราชบุรี
# นายกองเอก สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมหลวงนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดีกระทรวงทหารเรือ ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลนครสวรรค์
# นายกองเอก สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เสนาธิการทหารบก ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลพิษณุโลก
# นายกองตรี สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าอัษฎางค์เดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา ทรงเป็นผู้บังคับการพิเศษเสือป่า กองมณฑลนครราชสีมา

### ชั้นยศของสมาชิก
250px|thumb|พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวในฉลองพระองค์เต็มยศนายพลเสือป่าแห่งกองเสือป่า

กองเสือป่ามีการจัดชั้นยศของสมาชิกคล้ายกับยศทหารเพื่อประโยชน์ในการจัดสายการบังคับบัญชา แบ่งเป็นชั้นสัญญาบัตรและชั้นประทวน ดังนี้

ชั้นยศนายกองใหญ่เป็นยศเฉพาะพระองค์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาในปี พ.ศ. 2458 จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งยศนายพลเสือป่าขึ้นแทน และได้พระราชทานยศนายพลเสือป่าแก่นายเสือป่าชั้นผู้ใหญ่หลายท่าน เช่น พลเอก พลเรือเอก นายพลเสือป่า เจ้าพระยารามราฆพ (หม่อมหลวงเฟื้อ พึ่งบุญ), นายพลเสือป่า เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม), นายพลเสือป่า พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช ก่อนที่ในวันที่ 11 มีนาคม 2460 เหล่าเสือป่าจะได้ทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายคทาจอมพลเสือป่าที่ ทุ่งโพธาราม หลังการฝึกซ้อมรบ ทำให้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เลื่อนพระยศเสือป่าเป็น จอมพลเสือป่า

## สัญลักษณ์
[thumb|[เหรียญศารทูลมาลาของกองเสือป่า พระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบแก่สมาชิกกองเสือป่าซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่มาเป็นระยะเวลา 15 ปี ด้านหน้าของเหรียญทำเป็นรูปหน้าเสือโคร่งสวมเทริด เป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงกิจการเสือป่า (ศารทูล แปลว่า เสือโคร่ง)]]
กองเสือป่ามิได้มีการกำหนดรูปสัญลักษณ์อย่างเป็นทางการไว้ในกฎหมายฉบับใด ๆ แต่ในทางปฏิบัติแล้ว สัญลักษณ์ของกองเสือป่าโดยทั่วไปที่ปรากฏหลักฐาน มักจะเป็นรูปที่เกี่ยวข้องกับเสือเป็นหลัก เช่น รูปเสือโคร่งเต็มตัวหันข้างทำท่าเดิน หน้าเสือ หน้าเสือสวมเทริด เป็นต้น ซึ่งรูปหน้าเสือแบบหน้าอัด (หันหน้าตรง) ต่อมาได้มีการใช้สืบทอดเป็นสัญลักษณ์ของคณะลูกเสือแห่งชาติ อันเป็นกิจการสาขาของเสือป่าที่ยังคงอยู่ในปัจจุบัน

### ธงในกิจการเสือป่า
ในกิจการเสือป่ามีการใช้ธงเป็นสัญลักษณ์อย่างแพร่หลายในหลายระดับ สามารถจำแนกได้ดังนี้

**1. ธงชัยเฉลิมพลใหญ่ประจำกองเสือป่า** ธงนี้มีชื่อเรียกว่า **ธงมหาศารทูลธวัช** มีลักษณะเป็นธงรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสสีดำ มีรูปเสือลายพาดกลอนปักเต็มตัวยืนหันหน้าเข้าหาเสาธง ด้านล่างปักคำขวัญ "เสียชีพอย่าเสียสัตย์" ด้วยไหมสีแดง รอบธง 4 ด้านปักข้อความจากพุทธชัยมงคลคาถา (บทพาหุง) ภาษาบาลี บทแรก เป็นอักษรขอมไทยด้วยไหมสีเหลือง

**2. ธงชัยเฉลิมพลประจำกรมกองเสือป่า** ธงนี้มีชื่อเรียกว่า **ธงศารทูลธวัช** แต่เดิมไม่มีข้อมูลหลักฐานที่กล่าวถึงธงดังกล่าวอย่างละเอียดนัก ปรากฏเพียงคำบอกเล่าของพระมหามนตรีศรีองครักษ์สมุห (ฉัตร โชติกเสถียร) ซึ่งกล่าวว่า "ธงประจำกรมเสือป่าต่าง ๆ มีเพียงหน้าเสือ ธงประจำกองต่าง ๆ เหล่านี้ปักรูปเสือด้วยไหมทั้งสิ้น” 

ต่อมาในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2459 (ปฏิทินสากลเป็นวันขึ้นปีใหม่ ค.ศ. 1917) ซึ่งเป็นวันคล้ายวันเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 3 รอบ (36 พรรษา) ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานธงชัยประจำกรมกองเสือป่าใหม่ มีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า พื้นเป็นธงสามสีแบ่งเป็นห้าริ้ว แถบริ้วริมนอกสุดเป็นสีแดง แถบริ้วถัดเข้ามาข้างใน 2 แถบเป็นสีขาว แถบกลางเป็นสีน้ำเงินอย่างที่เรียกว่าสีขาบ กลางธงเป็นรูปตราพระปรมาภิไธยย่อ รร.6 ภายใต้พระมหาพิชัยมงกุฎเปล่งรัศมี ที่มุมธงบนด้านติดกับคันธงมีกรอบผ้ารูปสี่เหลี่ยมจตุรัส พื้นธงเป็นสีต่าง ๆ ตามสีประจำเหล่ากรมกองเสือป่าที่กำหนดไว้ กลางผ้าแพรรูปสี่เหลี่ยมจตุรัสนั้นมีรูปหน้าเสือ ล้อมรอบด้วยชื่อหน่วยเสือป่าและคำขวัญ "เสียชีพอย่าเสียสัตย์" ทั้งนี้ รูปหน้าเสือที่ใช้นั้นยังแบ่งออกเป็นหน้าเสือสวมเทริด สำหรับกรมกองเสือป่าในสังกัดกองเสนาหลวงรักษาพระองค์ และหน้าเสือปกติไม่สวมเทริด สำหรับกรมกองเสือป่าในสังกัดกองเสนาหลวงรักษาดินแดน

**3. ธงราชนาวีเสือป่า** เป็นธงสำหรับชักขึ้นที่ท้ายเรือและธงประจำอาคารสถานที่สังกัดกรมราชนาวีเสือป่า ในทำนองเดียวกับธงราชนาวีของกองทัพเรือสยาม ปรากฏหลักฐานการบังคับใช้ตามประกาศกระทรวงทหารเรือ เรื่อง พระราชทานธงเครื่องหมายกรมราชนาวีเสือป่า ลงวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2461 มีลักษณะเป็นรูปธงไตรรงค์ ที่ศูนย์กลางธงมีรูปหน้าเสือสวมเทริดสีเหลือง

**4. ธงประจำตัวผู้บังคับบัญชาเสือป่า** ธงเหล่านี้มีลักษณะแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยรวมแล้วธงประจำตัวนายเสือป่าจะทำเป็นผืนผ้ารูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีพื้นสีตามสีประจำวันเกิดของผู้ได้รับพระราชทาน บนผืนธงมีลวดลายที่เกี่ยวข้องกับชื่อ สกุล หรือหน้าที่การงานของนายเสือป่าผู้นั้น และมีพุทธศาสนสุภาษิตภาษาบาลีประกอบอยู่ในธงด้วย สัญลักษณ์เหล่านี้ ภายหลังแม้กิจการเสือป่าได้เลิกล้มไปแล้ว นายเสือป่าบางท่านก็ยังคงรับมาใช้เป็นสัญลักษณ์ประจำตัวจนตลอดชีวิต เช่น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ ได้รับพระราชทานธงประจำพระองค์ในฐานะผู้บังคับบัญชาเสือป่าเป็นธงสี่เหลี่ยมจตุรัสพื้นสีแดงชาด ตามวันประสูติ คือวันอาทิตย์ ลายในธงเป็นรูปสุริยมณฑล คือรูปพระอาทิตย์ทรงราชรถเทียมด้วยสิงห์อยู่ภายในวงกลม ด้านบนขอบเหนือตราสุริยมณฑลมีคาถาภาษาบาลีว่า "กยิรา เจ กยิราเถนํ" แปลว่า "จะทำสิ่งไร ควรทำจริง" เป็นต้น



ไฟล์:Standard of the Honourable Corps of Wild Tigers (Maha Saradul Dhavaj).svg|"ธงมหาศารทูลธวัช" ธงชัยเฉลิมพลใหญ่ประจำกองเสือป่า
ไฟล์:Standard of the Royal Infantry Regiment, Wild Tigers Corps.svg|ธงศารทูลธวัชประจำกรมเสือป่าราบหลวงรักษาพระองค์
ไฟล์:Saradul Dhvaj (Regimental colours) of the Royal Wild Tigers Ranger Regiment.svg|ตัวอย่างธงศารทูลธวัชประจำกรมเสือป่าซึ่งอยู่ในกองเสนาหลวงรักษาพระองค์ (ในภาพ คือธงของกรมเสือป่าพรานหลวงรักษาพระองค์ สีประจำเหล่าคือสีเขียว)
ไฟล์:Saradul Dhvaj (Regimental colours) of the Royal Wild Tigers Regiment of Bangkok Territorial Defence.svg|ตัวอย่างธงศารทูลธวัชประจำกรมเสือป่าซึ่งอยู่ในกองเสนาหลวงรักษาดินแดนต่าง ๆ (ในภาพ คือธงของกรมเสือป่าหลวงรักษาดินแดนกรุงเทพ สีประจำกองคือสีเหลือง)
ไฟล์:Saradul Dhvaj (Regimental colours) of the Wild Tigers Regiment of Nakhon Si Thammarat Territorial Defence.svg|ตัวอย่างธงศารทูลธวัชประจำกรมเสือป่าซึ่งอยู่ในกองเสนาหลวงรักษาดินแดนต่าง ๆ (ในภาพ คือธงของกรมเสือป่าหลวงรักษาดินแดนนครศรีธรรมราช สีประจำกองคือสีเขียวใบไม้)
ไฟล์:Royal Wild Tigers Naval Ensign.svg|ธงราชนาวีเสือป่า



## อุปสรรคในการดำเนินกิจการเสือป่า

## การสลายตัวและสิ่งสืบเนื่อง
ภายหลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานเหรียญศารทูลมาลาให้แก่สมาชิกกองเสือป่าเมื่อวันที่ 22 และ 23 มีนาคม พ.ศ. 2468 และต่อมาในวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2469 มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงลพบุรีราเมศร์ เป็นอุปนายกเสือป่าแทนเจ้าพระยารามราฆพที่กราบถวายบังคมลาไปปฏิบัติภารกิจในต่างประเทศ

อย่างไรก็ตาม หลังจากนั้น กิจการเสือป่าได้ซบเซาและยุติลงอย่างเงียบ ๆ โดยไม่เคยมีการประกาศยุบเลิกหน่วยงานอย่างเป็นทางการ ก่อนจะปรากฏหลักฐานการสิ้นสภาพอย่างสมบูรณ์เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติให้ทรัพย์สินกองเสือป่าตกเป็นของคณะลูกเสือแห่งชาติ พุทธศักราช 2482 โดยมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2482 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร ส่งผลให้ทรัพย์สินของกองเสือป่าถูกโอนไปอยู่ในความดูแลของคณะลูกเสือแห่งชาติทั้งหมด คงเหลือเฉพาะกิจการลูกเสือเท่านั้นที่ดำเนินการสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

แม้กิจการเสือป่าได้ล้มเลิกไปแล้วก็ตาม แต่แนวคิดการฝึกราษฏรให้เป็นกำลังสำรองเพื่อช่วยทหารป้องกันประเทศ ซึ่งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงริเริ่มไว้ ได้ปรากฏต่อมาในกิจการยุวชนทหาร นักศึกษาวิชาทหาร และกองอาสารักษาดินแดน กองเสือป่าจึงถือเป็นรากเหง้าของกิจการรักษาดินแดนในประเทศไทย

## อ้างอิง

## หนังสืออ่านเพิ่มเติม

## แหล่งข้อมูลอื่น
* พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวกับกิจการเสือป่าและลูกเสือ
* เสือป่า : กำลังสำรองในพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (ตอนที่ 1) - จากวารสารหลักเมือง วารสารรายเดือนสำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม
* เสือป่า : กำลังสำรองในพระราชดำริพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (ตอนที่ 2) - จากวารสารหลักเมือง วารสารรายเดือนสำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม
* บทความเรื่อง "กรมกองเสือป่า" โดย วรชาติ มีชูบท 


หมวดหมู่:กองกำลังกึ่งทหารในประเทศไทย
หมวดหมู่:หน่วยและรูปขบวนทหารไทย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์การทหารของไทย
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2454
หมวดหมู่:ยุครัชกาลที่ 6
หมวดหมู่:สิ้นสุดในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2482