ลำไส้อืด

**ลำไส้อืด** 
หรือ **ลำไส้เป็นอัมพาต** หรือ **ลำไส้ไม่เคลื่อนไหว** หรือ **ท้องอืด** 
()
เป็นการหยุดชะงักการเคลื่อนไหวและการขับเคลื่อนตามปกติของลำไส้
อาจเกิดจากการขาดการบีบรูด (peristalsis) ของลำไส้หรือการอุดตัน

คำว่า “ileus” มีรากศัพท์มาจากคำกรีกโบราณ εἰλεός (eileós) ซึ่งหมายถึง “การอุดตันของลำไส้”
คำว่า “subileus” หมายถึงการอุดตันเป็นบางส่วน

## อาการ
อาการของลำไส้อืดรวมทั้ง
* ปวดท้องแบบกระจายระดับปานกลางจนถึงรุนแรง
* ท้องผูก
* ท้องอืด
* คลื่นไส้/อาเจียน โดยเฉพาะหลังรับประทานอาหาร
* อาเจียนเป็นน้ำดี (สีเขียวหรือเขียวอมเหลือง)
* ท้องอืดจากลม หรือไม่สามารถผายลมได้
* เรอบ่อยผิดปกติ

## สาเหตุ
การขับเคลื่อนในลำไส้ที่ลดลงสามารถจำแนกอย่างกว้างๆ ได้ว่า เกิดจากการอุดตันของลำไส้หรือจากภาวะลำไส้ไม่บีบตัวหรืออัมพาต
อย่างไรก็ตาม มีบางกรณีที่มีอาการอุดตันของลำไส้ แต่ก็ไม่พบการอุดตันเชิงกล โดยหลักในภาวะลำไส้ใหญ่อุดตันเทียมเฉียบพลัน หรือกลุ่มอาการโอกิลวี (Ogilvie's syndrome)
ในปี2023 องค์การอาหารและยาสหรัฐรายงานว่าเกิดภาวะลำไส้อืดเป็นผลไม่พึงประสงค์จากยา (semaglutide) โดยยังไม่ทราบความถี่และความสัมพันธ์เชิงสาเหตุอย่างแน่ชัด

### ภาวะลำไส้อุดตัน

ภาวะลำไส้อุดตันโดยทั่วไปหมายถึงการอุดตันเชิงกลของทางเดินอาหาร โดยเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ส่วนเอ็นของเทรตซ์ (Ligament of Treitz) ไปจนถึงทวารหนัก
เมื่อการอุดตันมีผลเฉพาะต่อลำไส้เล็ก ก็มักเรียกว่า ภาวะลำไส้เล็กอุดตัน เพื่อแยกจากภาวะลำไส้ใหญ่อุดตัน ซึ่งอาจมีหรือไม่มีผลต่อลำไส้เล็กก็ได้
การจำแนกนี้ช่วยให้จำกัดสาเหตุที่เป็นไปได้และแนวทางการรักษา

สาเหตุที่พบบ่อยของภาวะลำไส้เล็กอุดตัน ได้แก่ พังผืดหลังการผ่าตัด ไส้เลื่อน ภาวะลำไส้กลืนกัน (intussusception) และเนื้องอกภายในช่องท้อง
สาเหตุที่พบบ่อยของภาวะลำไส้ใหญ่อุดตัน ได้แก่ มะเร็งลำไส้ใหญ่ปฐมภูมิ การบิดของลำไส้ (volvulus) และพังผืดหลังการผ่าตัด
เมื่อลิ้นลำไส้เล็กต่อลำไส้ใหญ่ (ileocecal valve) ทำงานได้ดี ภาวะลำไส้ใหญ่อุดตันอาจแสดงเป็นการคั่งลมในลำไส้ใหญ่ แต่ไม่เกิดในลำไส้เล็ก
แต่เมื่อลิ้นทำงานบกพร่อง ก็จะไม่สามารถป้องกันการไหลย้อนกลับของลมและอุจจาระได้ ดังนั้น ลำไส้ใหญ่อุดตันก็จะทำให้ทั้งลำไส้ใหญ่และเล็กขยายตัว

ภาวะลำไส้อุดตันอาจเป็นแบบบางส่วนหรือแบบสมบูรณ์
แยกได้ด้วยภาพถ่ายโดยพิจารณารูปแบบของแก๊สในลำไส้
การอุดตันบางส่วนจะพบแก๊สอยู่ห่างออกจากตำแหน่งอุดตัน ในขณะที่การอุดตันสมบูรณ์จะไม่พบ
เสียงแบบน้ำกระฉอกผ่านและเสียงกระดิ่ง (rushes and tinkles) สัมพันธ์กับการอุดตันเป็นบางส่วน
เป็นการเคลื่อนผ่านช่วงสั้นๆ ของของเหลวและแก๊ส (ตามลำดับ) ผ่านตำแหน่งที่อุดตันบางส่วน
การอุดตันสมบูรณ์จะไม่เกิดเสียงลักษณะนี้

### ปัจจัยเสี่ยง
* การผ่าตัดทางเดินอาหารหรือหัตถการอื่นๆ กับระบบทางเดินอาหาร
* ภาวะขาดสมดุลอิเล็กโทรไลต์ (โดยเฉพาะภาวะโพแทสเซียมในเลือดต่ำและแคลเซียมในเลือดสูง)
* ภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตนจากเบาหวาน (diabetic ketoacidosis) และสาเหตุอื่นๆ ของภาวะเลือดเป็นกรดเมแทบอลิก (metabolic acidosis)
* ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานน้อย
* เบาหวาน
* ยา (เช่น โอปิออยด์ หรือยาต้านตัวรับมัสคารินิก)
* การเจ็บป่วยรุนแรง (เช่น การอักเสบที่มีเยื่อบุช่องท้องอักเสบ)
* การบาดเจ็บที่ไขสันหลัง ผู้ที่บาดเจ็บเหนือกระดูกสันหลังทรวงอกข้อ (T5) จะมีปัญหาการขับเคลื่อนของลำไส้ลดลง
* พอร์ไฟเรียเป็นพักๆ แบบเฉียบพลัน

## การรักษา
แนวทางรักษาเดิมๆ จะงดให้อาหารและน้ำทางปากในทุกกรณี 
แต่การให้อาหารอย่างค่อยๆ ผ่านสายให้อาหารเข้าทางเดินอาหารอาจช่วยฟื้นฟูการเคลื่อนไหวของลำไส้ 
โดยกระตุ้นการทำงานปกติของลำไส้ ดังนั้นปัจจุบันจึงเป็นแนวทางที่แนะนำในเบื้องต้น
เมื่อผู้ป่วยมีอาการรุนแรงและต่อเนื่องที่บ่งชี้ว่าการเคลื่อนไหวหยุดชะงักโดยสิ้นเชิง 
อาจจำเป็นต้องดูดระบายผ่านสายทางจมูกถึงกระเพาะอาหาร (nasogastric suction) และให้อาหารทางหลอดเลือดดำจนกว่าการเคลื่อนไหวจะกลับมา
ในกรณีดังกล่าว การให้อาหารทางลำไส้อย่างต่อเนื่องและเข้มข้นจะเพิ่มความเสี่ยงทำให้ลำไส้ทะลุ

มีทางเลือกหลายอย่างเมื่อลำไส้ไม่เคลื่อนไหวจากอัมพาต 
การรักษาส่วนใหญ่เป็นแบบประคับประคอง
หากเกิดจากยา ควรหยุดยาที่เป็นสาเหตุหรือลดขนาดยา
อาจกระตุ้นการขับถ่ายโดยให้แล็กทูโลส อิริโทรมัยซิน หรือในกรณีรุนแรงที่เชื่อว่ามีองค์ประกอบทางระบบประสาท (เช่น กลุ่มอาการโอกิลวี) อาจให้ยา neostigmine
ยังมีหลักฐานจากการปริทัศน์เป็นระบบกับการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมว่าการเคี้ยวหมากฝรั่ง ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของการให้อาหารหลอก (sham feeding) อาจกระตุ้นการเคลื่อนไหวของทางเดินอาหารในช่วงหลังผ่าตัดและลดระยะเวลาของภาวะลำไส้ไม่เคลื่อนไหวหลังผ่าตัดได้

หากเป็นไปได้ควรแก้ไขสาเหตุที่แท้จริง (เช่น การแก้ภาวะขาดสมดุลอิเล็กโทรไลต์)

## สัตว์ชนิดอื่น
ภาวะลำไส้อืดอาจเกิดขึ้นได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่น
เป็นสาเหตุหนึ่งของอาการปวดท้องของม้า เนื่องจากการอุดตันเชิงหน้าที่ของลำไส้ (คือลำไส้ทำงานผิดปกติ)
มักพบได้บ่อยกับม้าหลังการผ่าตัด โดยเฉพาะหลังการผ่าตัดรักษาอาการปวดท้อง
ม้าที่ลำไส้อืดจะเสี่ยงกระเพาะอาหารแตกจากการสะสมอย่างรวดเร็วของอาหารที่ไหลย้อน จึงต้องดูแลทางการแพทย์อย่างเข้มข้นโดยมักต้องใส่สายทางจมูกถึงกระเพาะอาหาร
ลำไส้ไม่เคลื่อนไหวอาจเพิ่มการเกิดพังผืด เนื่องจากส่วนของลำไส้สัมผัสกันเป็นเวลานานขึ้น และการขยายตัวของลำไส้ทำให้เยื่อหุ้มลำไส้ขาดเจ็บและก่อภาวะขาดเลือด
โดยทั่วไปจะรักษาด้วยการให้น้ำเกลืออย่างเข้มข้น ยากระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ และยาแก้อักเสบ

ลำไส้อืดยังพบในแมวด้วย

## ศัพท์
รหัสที่ใช้ใน ICD-10 สะท้อนถึงทั้งการบีบตัวของลำไส้ที่บกพร่องและการอุดตันเชิงกล โดยปรับความหมายได้ด้วยคุณศัพท์ต่างๆ
นักวิชาการบางท่านเสนอให้สงวนคำนี้ไว้ใชักับการบีบตัวของลำไส้ที่บกพร่องเท่านั้น
ซึ่งภายใต้ข้อกำหนดนี้ คำศัพท์เก่าบางคำ เช่น “gallstone ileus” และ “meconium ileus” แม้ในทางเทคนิคจะเป็นคำที่ไม่ถูกต้อง แต่ก็ยังถือว่าใช้ได้เนื่องจากใช้กันมานาน

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* Patient UK: Intestinal Obstruction and Ileus
* PubMed Health: Intestinal obstruction
* 
* Merck Manual Professional: Ileus

หมวดหมู่:ระบบทางเดินอาหาร
หมวดหมู่:โรคของลำไส้
หมวดหมู่:โรคระบบทางเดินอาหาร