โอลิวีน

[thumb|'''Crystal structure of olivine.'''<br/>'''Description:''' The dominant slip system in olivine changes with temperature from the {110} plane in the [001] direction at low temperature to {010} plane in the [100] direction at high temperature. At intermediate temperature, there are a number of slip systems in the [001] direction.](https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%9F%E0%B8%A5%E0%B9%8C:Olivine_Structure.jpg)
 
**โอลิวีน** () เป็นภาษาโบราณ หมายถึง สีเขียวมะกอก (Olive green) และยังหมายถึงว่า เป็น แร่ประกอบหิน แต่ในลักษณะที่เป็นรัตนชาติ เรียกว่า เพริดอต (Peridot) ส่วนคำว่า คริโซไลต์ (Chysolite) ก็หมายถึง โอลิวีน เช่นกัน
แร่ในกลุ่มนี้ประกอบด้วย
# ฟอสเตอไรต์ (Forsterite) Mg2SiO4
# โอลิวีน (Olivine) หรือ คริโซไลต์ (Chrysolite) (Mg, Fe)2SiO4
# ฟายาไลต์ (Fayalite) Fe2SiO4

## คุณสมบัติทางกายภาพ
***คลาส (Class) :** ซิลิเกต (silicate)
***สับคลาส (Subclass) :** นีโซซิลิเกต (Nesosilicates)
***กลุ่ม (Group) :** โอลิวีน (Olivine)
* **สี (Color) :** สีเขียวมรกต, สีเขียวมะกอก (Olive green), สีเหลืองเขียวซีด, สีเขียวน้ำตาล, สีดำ, สีแดง นอกจากนี้ยังพบพวกไม่มีสี ซึ่งพวกที่ไม่มีสีมักจะเป็นพวกฟอสเตอไรต์ (forsterite) บริสุทธิ์ ในขณะที่มีสีเขียวน้ำตาลถึงสีดำอาจเป็นพวกฟายาไลต์ (fayalite) ทั้งหมด
* **องค์ประกอบ (Composition) :** เป็นพวกแมกนีเซียม-เหล็ก ซิลิเกต (Magnesium iron silicate) โดยมี Magnesium end member คือ ฟอสเตอไรต์ (forsterite) (Magnesium silicate) และเป็น iron end member คือ ฟายาไลต์ (fayalite) (Iron silicate) ส่วนแร่สมาชิกที่อยู่ระหว่างทั้งสองตัว (Intermediary member)  ที่เป็นที่รู้จัก คือ คริโซไลต์ (Chrysolite)
* **[[ความวาว]] (Luster) :** เป็นเหมือนแก้ว (vitreous)
* **ระบบผลึก (Crystal System) :** เป็นออร์โทรอมบิก orthorhombic; 2 / m 2 / m 2 / m
* **ความโปร่งใส (Transparency) :** มีความโปร่งใสถึงโปร่งแสง
* **สมบัติทางแสง (Optical properties) :**  ไบแอกเซล Biaxial (+)
* **[[แนวแตกเรียบ]] (Cleavage) :** {010} ไม่ชัด
* **รอยแตกหัก (Fracture) :** เป็นก้นหอย conchoidal
* **ค่าความแข็ง (Hardness) :** 6.5-7
* **ความเหนียว (Tenacity) :** เปราะ (Brittle)
* **[[ความถ่วงจำเพาะ]] (Specific Gravity) :** สำหรับฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) ~ 3.2 สำหรับฟายาไลต์ fayalite  ~ 4.3  (สูงกว่าค่าเฉลี่ยสำหรับที่ไม่ใช่โลหะแร่ธาตุ)
* **สีผง (Streak) :** สีขาว
* **การทดสอบ (Complex Test) :** ละลายได้ใน กรดไฮโดรคลอริก (HCl) 
* **ค่าดัชนีหักเห (Refraction index) :** nα = 1.630–1.650  nβ = 1.650–1.670  nγ = 1.670–1.690
* **ลักษณะอื่น ๆ (Other Characteristics) :** มีการหักเหสองครั้ง (Double refraction)
* **แร่ธาตุที่เกิดร่วมกัน (Associated Minerals) :** มีไดออปไซด์ (Diopside), สปิเนล (Spinel), เฟลสปาร์ (Feldspars), แพคจิโอเคด (Plagioclase), โครไมต์ (Chromite), ฮอร์นเบลนด์ (Hornblend), เซอร์เพนทีน (Serpentine), อุกกาบาตที่มีเหล็กนิกเกิล (Iron-nickle) และ ออร์ไจต์ (Augite) 
* **ลักษณะเด่น และวิธีตรวจ:** สังเกตจากความวาวที่คล้ายแก้ว รอยแตกเว้า สีเขียว และลักษณะของผลึกที่เกาะกลุ่มกันแน่น ใส่กรดเกลือแล้วอุ่นให้ร้อนจะละลานได้ง่าย เกิดลักษณะที่เป็นของซิลิกา
* **แหล่งอ้างอิง:**

## คุณสมบัติทางเคมี
สูตรเคมี ** (Mg, Fe)<sub>2</sub>SiO<sub>4</sub>** มี MgO 42.06%, FeO 18.75%, SiO2  39.9% ธาตุแมกนีเซียมและเหล็กมีคุณสมบัติในการแทนที่กันได้ โดยที่โครงสร้างของผลึกไม่มีการเปลี่ยนแปลง ถ้าแมกนีเซียมและเหล็กมีคุณสมบัติในการแทนที่กันได้ ถ้าแมกนีเซียมไปแทนที่เหล็กจะได้สูตรเป็น Mg2SiO4 เรียกว่า ฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) และถ้าเหล็กไปแทนที่แมกนีเซียมก็จะได้สูตรทางเคมีเป็น  Fe2SiO4 เรียกว่า ฟายาไลต์ (fayalite) โดยปกติแล้ว โอลิวีนจะมีธาตุแมกนีเซียมมากกว่าเหล็ก เนื่องจาก ฟายาไลต์ (fayalite) เป็นโอลิวีนที่ประกอลไปด้วยเหล็กมาก ทำให้ดัชนีหักเหมีค่าสูง, หนัก และมีสีเข้มมากกว่า ฟอร์สเตอไรต์ (forsterite) ดังนั้นมันจึงเป็นเรื่องยากที่จะแยกความแตกต่างของแร่ที่มีทั้งธาตุเหล็กและแมกนีเซียม

## สภาพแวดล้อมที่พบ
หินอัคนีเมฟิก (Mafic igneous rocks) and หินอัลตราเมฟิก (Ultra mafic igneous rocks) และยังพบในหินแปร (Metamorphic rock) และ เซอร์แพนทีนไนต์ (Serpentinite) ที่ตกสะสมตัวเป็นแร่ตั้งต้น (Primary mineral)

## การเกิด
โอลิวีนเป็นแร่ประกอบหินที่พบมากในหินอัคนีชนิดเมฟิก เช่น หินแกบโบร หินเพริโดไทต์ และหินบะซอลต์ หินดันไนต์ประกอบด้วยโอลิวีนอย่างเดียว พบเป็นแร่รองในหินแกรนิต หินแกนโนไดออไรต์ หินไซอีไนต์ และหินเนฟิลีนไซลีไนส์ บางทีก็พบเป็นเม็ดแก้วฝังในอุกกาบาต และอาจจะพบในหินปูนที่มีโดโลไมต์ปนอยู่ด้วย เกิดร่วมกับแร่ประกอบหินอื่น ๆ เช่น ไพรอกซีน แคลซิแพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ แมกนีไทต์ คอรันดัม โครไมต์ และเซอร์เพนทีน

## การแยกแร่ที่คล้ายแร่โอลิวีน
* **ทัวร์มาลีน (Tourmaline)** สภาพแวดล้อมและโครงสร้างผลึกที่แตกต่างกัน 
* **อะพาไทต์ (Apatite)** อ่อนกว่า (Softer), มีพฤติกรรมของผลึก (Crystal habits) ที่แตกต่างกัน
* **โกเมน (Garnet)** เกิดขึ้นในผลึกที่แตกต่างกัน, ไม่มีแนวแตกเรียบ (Cleavage)

## แหล่งที่พบ
* **ในประเทศไทย** พบที่ จ.แพร่ กาญจนบุรี จันทบุรี และตราด 
* **ต่างประเทศ** โอลิวีนชนิดที่มีสีเขียวโปร่งใส ซึ่งเรียกว่าเพริดอต Peridot ปัจจุบันพบที่ประเทศพม่า เกาะเซนต์จอห์นในทะเลแดง และพบเป็นเม็ดกลม ๆ เกิดร่วมกับไพโรป ในแหล่งกรวดผิวดินที่รัฐแอริโซนาและนิวเม็กชิโก สหรัฐอเมริกา ผลึกของโอลิวีนได้พบในลาวาของภูเขาไฟวิซูเวียส นอกจากนี้ ยังพบผลึกของโอลิวีนในลักษณะที่เป็นเม็ดกลม ๆ เนื้อแน่นในบอมบ์ภูเขาไฟ (Volcanic bomb) ที่โอเฟลในเยอรมนี หินดันไนต์พบที่ภูเขาดูน นิวซีแลนด์ แหล่งอื่น ๆ พบในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ ออสเตรีย นอร์เวย์ สวีเดน สหรัฐอเมริกา แคนาดา บราซิล และมาดากัสการ์

## ประโยชน์
โอลิวีน มีการนำมาใช้ในอุตสาหกรรมหลาย ใช้เป็น ฟลักซ์ (Flux) สำหรับการผลิตเหล็กและยังเป็นที่สำคัญแร่ของโลหะแมกนีเซียม เป็นแร่ที่ให้ไทเทเนียมออกไซด์ ซึ่งใช้ในการทำสี ถ้าเป็นแร่ที่ใสและสีสวยใช้เป็นแร่รัตนชาติที่มีความวาวเด่นมาก เช่นเพอริดอต Peridot มีความโปร่งใส สี่เขียวมะกอกไปหลากหลาย มักมีสีเขียวสีเหลืองเป็นที่รู้จักกันดี เป็นที่นิยมมากในเครื่องประดับมากมาย, ใช้ในอุตสาหกรรมเช่น วัสดุทนไฟและขัดมัน

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:แร่แมกนีเซียม
หมวดหมู่:แร่เหล็ก