การปลดล็อกบูตโหลดเดอร์

[right|thumb|ภาพแสดงลูกเล่นเพิ่มเนื่องกับโปรแกรมปลุกเครื่อง[แอนดรอยด์ (ระบบปฏิบัติการ)|แอนดรอยด์ที่ปลดล็อกแล้ว ]] 
**การปลดล็อกบูตโหลดเดอร์** ()
เป็นวิธีการปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่อง (bootloader) การล็อกเป็นวิธีรักษาความปลอดภัยที่ปกติทำให้ปลุกเครื่อง (บูตเครื่อง) ได้อย่างปลอดภัย การปลดล็อกจะทำให้สามารถเปลี่ยนระบบที่ปกติจะทำไม่ได้ เช่น การติดตั้ง custom firmware (ที่เรียกว่า custom ROM สำหรับแอนดรอยด์) จริง ๆ แล้ว ตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องบางอย่างก็ไม่ได้ล็อก บางอย่างก็ปลดล็อกได้ด้วยรายคำสั่งธรรมดา บางอย่างต้องขอความช่วยเหลือจากบริษัทผู้ผลิต บางอย่างก็ปลดล็อกไม่ได้โดยจะสามารถทำได้ก็ต่อเมื่อมีจุดอ่อนในอุปกรณ์/ซอฟต์แวร์เท่านั้น

การปลดล็อกบูตโหลดเดอร์ยังอาจทำเพราะเหตุผลทางนิติเวชอีกด้วย เช่น เพื่อหาหลักฐานดิจิทัลจากสมาร์ทโฟน โดยใช้อุปกรณ์เช่น Cellebrite UFED

## พื้นเพ
การปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมการปลุกเครื่อง ปกติจะล้มเลิกประกันของผลิตภัณฑ์ และอาจทำให้อุปกรณ์ถูกขโมยข้อมูลได้ง่าย
สำหรับ การเปิดโหมดผู้พัฒนา (developer mode) ซึ่งมีผลเหมือนกับการปลดล็อกบูตโหลดเดอร์ จะทำให้ระบบปลอดภัยลดลงกว่าปกติ
สำหรับและโครมโอเอส การปลดล็อกอาจทำให้เสียข้อมูล เพราะข้อมูลบางอย่างจะเก็บสำรองไม่ได้ถ้าไม่ได้สิทธิของรูต

การล็อกบูตโหลดเดอร์ในบางกรณีอาจจะไม่สมควร เช่น นักข่าวผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับคอมพ์คนหนึ่ง พิจารณาการล็อกบูตโหลดเดอร์สำหรับโทรศัพท์ในโปรแกรม Qualcomm Snapdragon Insiders ว่าเป็นความผิดพลาด 
เพราะโทรศัพท์มุ่งเฉพาะผู้ใช้ที่ชำนาญ

## แพลตฟอร์ม
### แอนดรอยด์
การปลดล็อกบูตโหลดเดอร์ มักจะทำเมื่อกำลังทำการเพื่อให้ได้สิทธิรูตจากเครื่อง หรือว่าเพื่อจะติดตั้ง custom ROM โดยไม่ต้องรูตเครื่อง

#### ประวัติ
ตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องของโทรศัพท์กูเกิล Nexus และ Pixel สามารถปลดล็อกได้โดยใช้รายคำสั่ง fastboot คือ `fastboot oem unlock` หรือ `fastboot flashing unlock`

ในปี2011 แม้โมโตโรลาจะแจกจำหน่ายตัวปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องสำหรับ Droid Razr แต่บริษัทโทรศัพท์ก็ได้เอาโปรแกรมนี้ออกจากรุ่นที่ตนใช้ 

ปี2011 โซนี่โมบายล์ได้แจกจำหน่ายซอฟต์แวร์ปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่อง
แต่ผู้ใช้จะต้องให้เลข IMEI แก่เว็บไซต์ของโซนี่
ในปี2012 เอซุสได้แจกจำหน่ายโปรแกรมปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องสำหรับโทรศัพท์รุ่น Asus Transformer Prime TF201

ในปี2012 โมโตโรลาได้แจกจำหน่ายโปรแกรมปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องโดยมีข้อจำกัด
คือผู้ใช้จะต้องยอมรับเงื่อนไขสัญญาและสร้างบัญชีก่อนที่จะปลดล็อกโทรศัพท์รุ่น Moto G ได้ 

โทรศัพท์ HTC มีล็อกพิเศษที่เพิ่มขึ้น ซึ่งเรียกว่า "S-OFF/S-ON"

ตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องบางอย่างสามารถปลดล็อกได้ด้วยการแฮ็ก หรือใช้วิธีที่ผู้ผลิตระบุ
วิธีหลังปกติจะลบข้อมูลออกจากอุปกรณ์ทั้งหมด
อนึ่ง ผู้ผลิตบางรายยังห้ามไม่ให้ปลดล็อกโทรศัพท์ที่ล็อกอยู่กับบริษัทโทรศัพท์ 
ส่วนโทรศัพท์และแท็บเล็ตของซัมซุงในสหรัฐหรือแคนาดา ไม่อนุญาตให้ปลดล็อกไม่ว่าจะล็อกอยู่กับบริษัทโทรศัพท์หรือไม่ 

ในปี2018 ผู้พัฒนาโปรแกรมในกลุ่ม XDA Developers ได้เริ่มให้บริการปลดล็อกสำหรับสมาร์ทโฟนของโนเกียบางรุ่น
ต่อมาในปี2021 ก็ได้ให้บริการปลดล็อกสำหรับโทรศัพท์ Samsung Galaxy S20 และ Samsung Galaxy S21

ในปี2019 หัวเว่ยประกาศว่าจะให้ผู้ใช้ปลดล็อกโทรศัพท์ชุด Mate 30 แต่ตอนหลังก็เปลี่ยนใจ
และก็ไม่ได้ให้โค้ดสำหรับปลดล็อกอีกเลยตั้งแต่ปี2018
โปรแกรมเจาะช่องโหว่ชื่อว่า checkm30 ได้พัฒนาขึ้นเพื่อใช้ปลดล็อกโทรศัพท์หัวเว่ยที่ใช้ชิป HiSilicon

ในปี2021 เมื่อปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องของ Samsung Galaxy Z Fold 3 กล้องก็จะทำงานผิดปกติ
ซึ่งสามารถแก้ไขโดยล็อกตัวโหลดอีก
ต่อมาซัมซุงก็ได้แก้ไขปัญหา

### อื่น ๆ
#### ไมโครซอฟท์
โปรแกรม WPInternals สามารถใช้ปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องของโทรศัพท์ Nokia Lumia ที่ใช้ระบบปฏิบัติการวินโดวส์โฟน แต่ก็ใช้กับโทรศัพท์  หรือ  ซึ่งใช้ระบบปฏิบัติการเดียวกันไม่ได้
รุ่น 1.0 ได้แจกจำหน่ายเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2015
ในเดือนตุลาคม 2018 ก็ได้เปลี่ยนเป็นซอฟต์แวร์โอเพนซอร์ส เมื่อผู้พัฒนาหลัก (คือ René Lergner ผู้มีนามแฝงว่า HeathCliff74) ได้ลาออกจากโปรเจ็กต์นี้

ตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่องของ Windows RT สามารถปลดล็อกได้ด้วยการใช้ช่องโหว่ แต่ต่อมาไมโครซอฟท์ก็ได้อัปเดตปิดช่องโหว่นี้ในปี2016
ระบบ x86 ปกติจะใช้ตัวโหลด UEFI Secure Boot ซึ่งทั่วไปสามารถปลดล็อกได้

#### แอปเปิล
ระบบป้องกัน ROM ปลุกเครื่องในอุปกรณ์ไอโอเอสที่มีหน่วยประเมินผลกลาง A11 หรือเก่ากว่านั้นสามารถปลดได้ด้วยช่องโหว่ทางฮาร์ดแวร์ที่รู้จักกันว่า checkm8 จึงทำให้สามารถใช้ระบบปฏิบัติการอื่น ๆ บนเครื่องได้

แมคอินทอชที่ใช้ชิป Apple Silicon สามารถปลดล็อกได้
แต่อุปกรณ์อื่นๆ ของแอปเปิล เช่น ไอโฟนและไอแพดก็ไม่สามารถปลดล็อกได้แม้จะใช้ชุดเดียวกัน

#### กูเกิล
โหมดผู้พัฒนา (developer mode) ของโครมบุ๊กจะคล้ายๆ กับการปลดล็อกตัวโหลดโปรแกรมปลุกเครื่อง
โครมบุ๊กใช้บูตโหลดเดอร์ที่สามารถเปลี่ยนหรือเขียนทับโดยเอานอตป้องกันการเขียนออก

ในปี2013 บูตโหลดเดอร์ทของโครมคาสต์ (Chromecast) ถูกแฮ็กโดยอาศัยจุดอ่อนอย่างหนึ่ง
ต่อมาในปี2021 ก็ถูกแฮ็กอีกอาศัยช่องโหว่อย่างอื่น

#### สเปซเอ็กซ์
ในเดือนสิงหาคม 2020 นักวิจัยทางด้านความปลอดภัยคอมพิวเตอร์ ได้ใช้การโจมตีแบบ voltage fault injection ซึ่งทำเมื่อบูตโหลดเดอร์กำลังทำงาน เพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบเฟิร์มแวร์ของจานดาวเทียมสตาร์ลิงก์ของสเปซเอ็กซ์

## การล็อกคืน
แอนดรอยด์บางรุ่นอาจล็อกบูตโหลดเดอร์คืนได้

## การปิดบริการออนไลน์
ในต้นปี2018 หัวเว่ยได้ระงับการให้โค้ดสำหรับปลดล็อกบูตโหลดเดอร์
ในปลายปี2021 LG ได้เลิกบริการเว็บไซต์ที่ให้โค้ดสำหรับปลดล็อก

## ดูเพิ่ม
* Booting process of Android devices

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
*Locking/Unlocking the Bootloader, Android Open Source Project
* Qualcomm's Chain of Trust

หมวดหมู่:แอนดรอยด์ (ระบบปฏิบัติการ)
หมวดหมู่:สิทธิ์ดิจิทัล
หมวดหมู่:วินโดวส์โฟน
หมวดหมู่:ไอโอเอส (แอปเปิล)
หมวดหมู่:เทคโนโลยีระบบปฏิบัติการ
หมวดหมู่:ความมั่นคงของระบบคอมพิวเตอร์
หมวดหมู่:การป้องกันอาชญากรรม
หมวดหมู่:วิทยาการเข้ารหัสลับ
หมวดหมู่:ความปลอดภัย
หมวดหมู่:เฟิร์มแวร์
หมวดหมู่:สมาร์ตโฟน
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการฝังตัว
หมวดหมู่:ระบบปฏิบัติการเคลื่อนที่
หมวดหมู่:ซอฟต์แวร์โทรศัพท์มือถือ