ครุยวิทยฐานะไทย

[thumb|บัณฑิตจาก[คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในชุดครุยวิทยฐานะไทย]]

**ครุยวิทยฐานะไทย** เป็นชุดพิธีการซึ่งสถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทยโดยถือรับธรรมเนียมปฏิบัติมาจากพิธีการสำเร็จการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาทางตะวันตก ปัจจุบันครุยวิทยฐานะใช้ในพิธีพระราชทานปริญญาบัตรเพื่อแสดงถึงปริญญาวิทยฐานะที่ได้จากการสำเร็จการศึกษา

ครุยวิทยฐานะสำหรับสถาบันอุดมศึกษาของรัฐจะกำหนดไว้ในพระราชกฤษฎีกาหรือกฎหมายอื่น ส่วนสถาบันอุดมศึกษาของเอกชนกำหนดไว้ในข้อบังคับของตน การใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับมหาวิทยาลัยรัฐโดยไม่ชอบนั้นมีโทษ

อนึ่ง มีการเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยเป็นเป็นเสื้อครุยที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ไทย ซึ่งมีเพียงจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเท่านั้นที่ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ภายหลังจากการก่อตั้งมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง สถาบันอุดมศึกษาอื่น ๆ จึงได้ออกแบบครุยวิทยฐานะขึ้นเองโดยไม่ต้องขอพระราชทาน แต่ถูกเข้าใจผิดว่าครุยวิทยฐานะไทยทั้งหมดเป็นของพระราชทานและให้ความสำคัญในมุมมองของความศักดิ์สิทธิ์  

## ประวัติ
ประเทศไทยมีแนวคิดเกี่ยวกับการใช้ครุยวิทยฐานะในปี พ.ศ. 2457 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชานุญาตให้ผู้สำเร็จการศึกษาในชั้นบัณฑิตจากโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวอยู่สามารถใช้ครุยเพื่อเป็นเกียรติยศได้ อย่างไรก็ตามในขณะนั้นโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ จัดการเรียนการสอนได้เพียงระดับประกาศนียบัตรเท่านั้น จึงไม่มีการจัดสร้างเสื้อครุยเพื่อแสดงว่าเป็นผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในขณะนั้น

เมื่อโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้รับการประดิษฐานขึ้นเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2460 และสามารถจัดการศึกษาถึงระดับปริญญาได้เป็นผลสำเร็จเมื่อปี พ.ศ. 2471 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงมีความคิดที่จะสร้างเสื้อครุยสำหรับบัณฑิตจุฬาฯ และออกเป็นพระราชกำหนดเสื้อครุยบัณฑิตของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2473 ถือเป็นครั้งแรกที่มีการใช้ครุยวิทยฐานะสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาในประเทศไทย

เมื่อประเทศไทยได้ขยายการศึกษาในระดับอุดมศึกษา สถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ จึงได้จัดสร้างครุยวิทยฐานะเป็นลักษณะเฉพาะของตนเองมาจนถึงปัจจุบัน

## รูปแบบของครุยวิทยฐานะ
ครุยวิทยฐานะไทยในปัจจุบันมีหลากหลายรูปแบบ ซึ่งแต่ละสถาบันอุดมศึกษาจะกำหนดรูปแบบของครุยวิทยฐานะให้มีลักษณะเฉพาะของตนเอง โดยสามารถจำแนกเป็นสองแบบหลัก ๆ ดังนี้

### รูปแบบตามพิธีไทยโบราณ
thumb|ครุยดุษฎีบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สวมทับเครื่องแบบปกติขาว
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้มีลักษณะคล้าย ๆ ชุดครุยพระยาแรกนา หรือขุนนางสมัยโบราณหรือที่เรียกว่าครุยเทวดา โดยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ 
ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกตามชนิดเนื้อผ้าและสีได้ดังนี้

* **ครุยผ้าโปร่งเนื้อสีขาว**
** กลุ่มมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล 9 แห่ง
** กลุ่มสถาบันการอาชีวศึกษา 19 แห่ง
** กลุ่มสถาบันการอาชีวศึกษาเกษตร 4 แห่ง
** กลุ่มสถาบันวิทยาลัยชุมชน 20 แห่ง
** จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
** มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์
** มหาวิทยาลัยขอนแก่น
** มหาวิทยาลัยเฉลิมกาญจนา
** มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์
** มหาวิทยาลัยนเรศวร
** มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
** มหาวิทยาลัยนอร์ท-เชียงใหม่
** มหาวิทยาลัยภาคกลาง
** มหาวิทยาลัยราชธานี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
** มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
** มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น
** โรงเรียนเสนาธิการทหารบก
** วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย
** วิทยาลัยสันตพล
** สถาบันกันตนา
** สถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน
** สถาบันเทคโนโลยีจิตรลดา
** สถาบันเทคโนโลยีไทย-ญี่ปุ่น
** สถาบันรัชต์ภาคย์

* **ครุยผ้าโปร่งเนื้อสีอื่น ๆ**
** มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีชมพู
** มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ใช้เนื้อผ้าสีน้ำเงิน (ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้ผ้าทึบเนื้อสีแดง)

* **ครุยผ้าทึบเนื้อโทนสีแดง**
** กลุ่มสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้า 3 แห่ง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ใช้เนื้อผ้าสีแดง
** สถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย ใช้เนื้อผ้าสีชาด
** สถาบันเทคโนโลยีปทุมวัน ใช้เนื้อผ้าสีเลือดหมู

* **ครุยผ้าทึบเนื้อสีดำ**
** มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ
** มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
** มหาวิทยาลัยราชภัฏธนบุรี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครปฐม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนคร
** มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบูรณ์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต
** มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏหมู่บ้านจอมบึง
** มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

* **ครุยผ้าทึบเนื้อสีอื่น ๆ**
** มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ใช้เนื้อผ้าสีแสด
** มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
** มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ ใช้เนื้อผ้าสีทอง
** วิทยาลัยเชียงราย ใช้เนื้อผ้าสีม่วง
** สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ใช้เนื้อผ้าสีเขียวเข้ม

* **ไม่มีครุย**
** สถาบันการศึกษาของทหารและตำรวจ 10 แห่ง

### รูปแบบตามแบบตะวันตก
ครุยวิทยฐานะประเภทนี้มีลักษณะแบบครุยจะเป็นครุยคลุมใช้เนื้อผ้าทึบสีดำหรือสีอื่น ๆ อาจประดับฮูดหรือหมวกคล้ายกับครุยวิทยฐานะที่ใช้ในประเทศแถบตะวันตก โดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นสถาบันอุดมศึกษาแห่งแรกที่ใช้ครุยวิทยฐานะในรูปแบบนี้ ครุยวิทยฐานะรูปแบบนี้สามารถแยกลักษณะได้ดังนี้

* **ครุยแบบตุลาการเนื้อสีดำ**
** มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
** มหาวิทยาลัยรัตนบัณฑิต (มีหมวก)
** มหาวิทยาลัยศรีปทุม

* **ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีดำมีหมวก**
** มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี
** มหาวิทยาลัยกรุงเทพสุวรรณภูมิ
** มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
** มหาวิทยาลัยการจัดการและเทคโนโลยีอีสเทิร์น
** มหาวิทยาลัยเจ้าพระยา
** มหาวิทยาลัยชินวัตร
** มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
** มหาวิทยาลัยซีเอ็มเคแอล
** มหาวิทยาลัยตาปี
** มหาวิทยาลัยนครพนม
** มหาวิทยาลัยนอร์ทกรุงเทพ
** มหาวิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา
** มหาวิทยาลัยนานาชาติแสตมฟอร์ด
** มหาวิทยาลัยนานาชาติเอเชีย-แปซิฟิก
** มหาวิทยาลัยเนชั่น
** มหาวิทยาลัยปทุมธานี
** มหาวิทยาลัยพะเยา (ระดับมหาบัณฑิตและดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีฟ้า)
** มหาวิทยาลัยพายัพ
** มหาวิทยาลัยพิษณุโลก
** มหาวิทยาลัยฟาฏอนี (บุรุษสวมหมวกแบบอิสลาม และสตรีสวมฮิญาบ)
** มหาวิทยาลัยฟาร์อีสเทอร์น
** มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
** มหาวิทยาลัยมหิดล
** มหาวิทยาลัยแม่โจ้
** มหาวิทยาลัยรังสิต
** มหาวิทยาลัยราชพฤกษ์
** มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล
** มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ระดับดุษฎีบัณฑิต ใช้เนื้อผ้าสีแดง)
** มหาวิทยาลัยสยาม
** มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย
** มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ
** มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
** วิทยาลัยเซนต์หลุยส์
** วิทยาลัยดุสิตธานี
** วิทยาลัยทองสุข
** วิทยาลัยเทคโนโลยีพนมวันท์
** วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้
** วิทยาลัยเทคโนโลยีสยาม
** วิทยาลัยนครราชสีมา
** วิทยาลัยนานาชาติราฟเฟิลส์
** วิทยาลัยพิชญบัณฑิต
** วิทยาลัยพุทธศาสนานานาชาติ
** วิทยาลัยแสงธรรม
** วิทยาลัยอินเตอร์เทคลำปาง
** สถาบันการจัดการธุรกิจบริการและการโรงแรมแห่งเอเชีย
** สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์
** สถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค
** สถาบันวิทยาการประกอบการแห่งอโยธยา
** สถาบันสารสาสน์เทคโนโลยีแห่งสุวรรณภูมิ

* **ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีดำไม่มีหมวก**
** มหาวิทยาลัยกรุงเทพ
** มหาวิทยาลัยเกริก
** มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต
** มหาวิทยาลัยคริสเตียน
** มหาวิทยาลัยเซนต์จอห์น
** มหาวิทยาลัยเซาธ์อีสท์บางกอก (มีหมวกสำหรับมหาบัณฑิต)
** มหาวิทยาลัยทักษิณ
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีมหานคร
** มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ (มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต)
** มหาวิทยาลัยบูรพา (มีหมวกสำหรับดุษฎีบัณฑิต)
** มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏจันทรเกษม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี
** มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช
** มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์
** มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม
** มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
** มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
** มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา
** มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี
** มหาวิทยาลัยรามคำแหง
** มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์
** มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
** มหาวิทยาลัยศิลปากร
** มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
** มหาวิทยาลัยหาดใหญ่
** มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์
** วิทยาลัยนอร์ทเทิร์น
** สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย
** สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
** สถาบันวิทยสิริเมธี

* **ครุยแบบตะวันตกเนื้อสีอื่น ๆ**
** มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ใช้เนื้อสีเทา
** มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ใช้เนื้อสีน้ำตาลแก่
** สถาบันดนตรีกัลยาณิวัฒนา ใช้เนื้อผ้าสีน้ำตาลแก่
** สถาบันพระบรมราชชนก ใช้เนื้อสีฟ้ามีหมวก

* **ครุยรูปแบบอื่น ๆ**
** ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ ใช้เนื้อสีส้ม
** สถาบันอาศรมศิลป์ ใช้เนื้อสีม่วง

## ดูเพิ่ม

* ครุยวิทยฐานะ
* เสื้อครุย

## อ้างอิง

ทไย
หมวดหมู่:สถาบันอุดมศึกษาในประเทศไทย