กรณีพิพาทชื่ออินเดีย

[thumb|290x290px|ลอร์ดเมานต์แบ็ตเทน [ผู้สำเร็จราชการอินเดีย|อุปราชแห่งอินเดีย พร้อมด้วยภริยา เข้าพบมุฮัมมัด อะลี จินนาห์ หนึ่งในบิดาผู้ก่อตั้งประเทศปากีสถาน]]
**กรณีพิพาทชื่ออินเดีย** ใน ค.ศ. 1947 เป็นการโต้แย้งเรื่องการใช้ชื่อ "อินเดีย" ที่เกิดขึ้นในระหว่างและภายหลังการแบ่งบริติชราช ระหว่างประเทศปากีสถานกับสาธารณรัฐอินเดีย โดยมีบุคคลสำคัญจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับข้อพิพาทนี้ เช่น ลอร์ดเมานต์แบ็ตเทน อุปราชองค์สุดท้ายของบริติชราช และมุฮัมมัด อะลี จินนาห์ ผู้นำสันนิบาตมุสลิมและผู้ก่อตั้งประเทศปากีสถาน ภายในปี ค.ศ. 1947 บริติชราชได้แบ่งออกเป็นสองรัฐชาติใหม่ ได้แก่ ฮินดูสถานและปากีสถาน ในตอนแรก จินนาห์เชื่อมั่นว่าฮินดูสถานจะไม่ใช้ชื่อ "อินเดีย" ตั้งแต่ฮินดูสถานมิได้เป็นที่ตั้งของพื้นเพเดิมของชื่ออีกต่อไป เนื่องจากคำว่า "อินเดีย" ในทางนิรุกติศาสตร์และประวัติศาสตร์ หมายถึง หุบเขาสินธุ (ประเทศปากีสถานสมัยใหม่) เขายังคัดค้านการใช้ชื่อ "อินเดีย" ของสาธารณรัฐอินเดียใหม่ เพราะจะทําให้เกิดความสับสนทางประวัติศาสตร์ ข้อพิพาทนี้มีความหมายอย่างมีนัยสําคัญต่อเอกลักษณ์ประจําชาติและการรับรองระหว่างประเทศ

## ที่มาของชื่อ

ชื่อ "อินเดีย" มีที่มาจากคำกรีกโบราณว่า  (*Indikē*) หรือ  (*Indía*) โดยทับศัพท์เป็นอักษรละตินได้เป็น  โดยในอดีตชื่อนี้มีความหมายว่าดินแดนแห่งแม่น้ำสินธุ ซึ่งปัจจุบันอยู่ในประเทศปากีสถานและเป็นแม่น้ำประจำชาติ
[left|thumb|264x264px|ชื่อ Hindūš (𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁) ใน[อักษรรูปลิ่มเปอร์เซียโบราณบนจารึกของดาไรอัสมหาราช (ประมาณ 490 ปีก่อนคริสตกาล) ซึ่งหมายถึงหุบเขาสินธุตอนล่าง (แคว้นสินธ์) ในปากีสถานโบราณ]]
ชื่อ "อินเดีย" ในท้ายที่สุดมาจากศัพท์ในภาษาสันสกฤต คือ  ซึ่งใช้เรียกแม่น้ำสินธุและที่ราบลุ่มน้ําสินธุตอนล่าง (แคว้นสินธ์ ประเทศปากีสถาน) ส่วนในภาษาเปอร์เซียเก่ามีศัพท์ที่ใช้เรียก  ว่า  ในช่วงที่ดาไรอัสมหาราชทรงพิชิตแคว้นสินธ์เมื่อราว 516 ปีก่อนคริสต์ศักราช คำว่า  ในภาษาเปอร์เซียจึงถูกใช้เพื่อเรียกพื้นที่ราบลุ่มน้ำสินธุตอนล่างในปากีสถานโบราณ ซกือลักซ์แห่งการ์ยันดา (Scylax of Caryanda) ผู้ที่สำรวจแม่น้ำสินธุให้จักรพรรดิเปอร์เซีย ได้ใช้ชื่อในภาษาเปอร์เซีย  สำหรับเรียกดินแดนบริเวณนี้ และได้ส่งผ่านศัพท์สู่ภาษากรีก โดยคำว่า *Indos* () ที่ใช้เรียกแม่น้ำสินธุ และคำว่า *Indian* มีการค้นพบในนิพนธ์ของเฮอกาเทริอุสแห่งมีลีทัส (Hecataeus of Miletus) และในภูมิศาสตร์ของเฮอรอโดทัส ซึ่งการหายไปของเสียง /h/ อาจเกิดจากภาษาย่อยกรีกที่พูดกันในเอเชียไมเนอร์ เฮอกาเทริอุสใช้คำศัพท์ "India" และ "Indians" ในการเรียกกลุ่มผู้อยู่อาศัยในแคว้นสินธ์ (ปากีสถานโบราณ) เท่านั้น และเฮอรอโดทัสได้ขยายความและใช้คำว่า "Indian" ในการเรียกผู้คนบริเวณลุ่มน้ำสินธุตอนล่าง (ปากีสถานสมัยใหม่) และประชากรทั้งหมดที่อาศัยอยู่ทางตะวันออกของเปอร์เซีย แม้ว่าเขาจะไม่รู้ภูมิศาสตร์ของดินแดนแห่งนั้นเลยก็ตาม

ในรัชสมัยอเล็กซานเดอร์มหาราช ศัพท์  ในภาษากรีกคอยนี หมายถึง ภูมิภาคที่อยู่ไกลจากแม่น้ำสินธุขึ้นไป ผู้ร่วมสมัยกับอเล็กซานเดอร์ใช้อินเดียสำหรับเรียกที่ราบลุ่มน้ำสินธุ ซึ่งอยู่ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของปากีสถาน ต่อมามีแกสธีนีส (Megasthenes) ได้รวมพื้นที่นอกลุ่มน้ำสินธุเข้าไปในอินเดีย ซึ่งรวมถึงที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคาด้วย เมื่ออังกฤษเข้ามาในเอเชียใต้ พวกเขานำศัพท์ *India* มาใช้ในการเรียกอนุทวีปทั้งหมด โดยสิ่งนี้นําไปสู่ความสับสนของชื่อ "อินเดีย" เนื่องจากมีความเกี่ยวข้องกับอาณานิคมอังกฤษที่รวมทั้งปากีสถานและสาธารณรัฐอินเดียสมัยใหม่ ภายหลังการแบ่งอินเดีย สาธารณรัฐอินเดียสมัยใหม่ได้นำชื่ออาณานิคมซึ่งเดิมเกี่ยวข้องประเทศปากีสถานปัจจุบัน (หุบเขาสินธุ)

## ประวัติศาสตร์
ใน ค.ศ. 1947 บริติชราชได้แบ่งออกเป็นสองประเทศเกิดใหม่ ได้แก่ ฮินดูสถานและปากีสถาน อย่างไรก็ตาม ในเดือนก่อนหน้าการให้เอกราชที่จะเกิดขึ้นในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1947 จินนาห์และสันนิบาตมุสลิมได้คัดค้านการใช้ชื่อ "อินเดีย" ของฮินดูสถานภายใต้การนำของชวาหะร์ลาล เนห์รู โดยในช่วงแรก จินนาห์เชื่อมั่นว่าฮินดูสถานจะไม่ใช้ชื่อ "อินเดีย" ตั้งแต่ฮินดูสถานมิได้เป็นที่ตั้งของพื้นเพเดิมของชื่ออีกต่อไป เนื่องจากคำว่า "อินเดีย" ในทางนิรุกติศาสตร์และประวัติศาสตร์ หมายถึง หุบเขาสินธุที่อยู่ปากีสถาน ทั้งนี้ อินเดียยังเป็นคำที่อังกฤษใช้เรียกอาณานิคมในบริเวณนี้ และเมื่อการให้เอกราชใกล้เข้ามาถึง ก็เป็นที่ชัดเจนแล้วว่าฮินดูสถานจะใช้ชื่ออินเดียสำหรับเรียกประเทศของตน เมานต์แบ็ตเทนกลายเป็นผู้สำเร็จราชการของอินเดีย ส่วนจินนาห์กลายเป็นผู้สำเร็จราชการของปากีสถาน เมานต์แบ็ตเทนได้ส่งการเชื้อเชิญให้แก่จินนาห์ แต่จินนาห์ปฏิเสธ เนื่องจากการเชื้อเชิญนั้นใช้ชื่อ "อินเดีย" มากกว่าใช้ "ฮินดูสถาน" ในการกล่าวถึงประเทศใหม่ โดยจินนาห์ได้เขียนจดหมายให้แก่หลุยส์ เมานต์แบ็ตเทนโดยเฉพาะ ใจความว่า

ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นที่ทราบกันดีว่าคำว่า "อินเดีย" มีที่มาจากแม่น้ำสินธุ ทว่าถึงแม้เมานต์แบ็ตเทนจะรู้ว่าข้อโต้แย้งของจินนาห์นั้นสมเหตุสมผลและไม่เคยยอมรับข้อโต้แย้งนี้เลย โดยในการสัมภาษณ์เมื่อ ค.ศ. 1973 เมานต์แบ็ตเทนได้ยอมรับว่าเขาไม่เคยเข้ากันได้ดีกับจินนาห์ ถึงขนาดที่เขาเรียกจินนาห์ว่า "ไอ้สารเลว" ในระหว่างการสัมภาษณ์ จินนาห์คัดค้านการใช้ชื่อ "อินเดีย" ของฮินดูสถานอย่างแข็งขัน เหตุเพราะศัพท์อินเดียมีมาอย่างยาวนานและสร้างคุณค่าทางประวัติศาสตร์ที่ประเมินค่าไม่ได้ ซึ่งอาจทําให้เกิดความสับสนและความเข้าใจผิดเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ อีกทั้งประวัติศาสตร์อินเดียโบราณ หรือหุบเขาสินธุในปากีสถาน อาจสร้างความสับสนกับประวัติศาสตร์ของ "สาธารณรัฐอินเดีย" สมัยใหม่ได้ เนื่องจากชื่ออินเดียถือเป็นความทรงจำทางประวัติศาสตร์และเป็นที่รู้จักทั่วโลก

[thumb|[บริติชราชใน ค.ศ. 1922]]
แผนที่จำนวนมากที่ตีพิมพ์ในสาธารณรัฐอินเดียภายหลัง ค.ศ. 1947 กล่าวถึงประเทศที่เพิ่งก่อตั้งขึ้นใหม่นี้ว่า "ภารตะ" (Bharat) และตามรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐอินเดียก็ได้กำหนดชื่อประเทศอย่างเป็นทางการว่า "ภารตะ" เช่นกัน แม้ว่าทุกวันนี้ นักชาตินิยมชาวฮินดูและผู้พูดภาษาฮินดีจำนวนมากในสาธารณรัฐอินเดียจะเห็นแย้งให้คําว่า "ภารตะ" กลายเป็นชื่ออย่างเป็นทางการเพียงชื่อเดียวของประเทศ ศัพท์ "ภารตะ" (Bharat) มาจากคำว่า *‘Bharatavarsha’* (ดินแดนแห่งชาวภารตะ) โดยชาวภารตะเหล่านี้เป็นหนึ่งในเผ่าเวดิกยุคแรก ๆ ซึ่งอพยพจากหุบเขาสินธุมายังที่ราบลุ่มแม่น้ำคงคาในช่วง 1200 ปีก่อนคริสต์ศักราช ถึง 800 ปีก่อนคริสต์ศักราช สำหรับผู้คนจำนวนมาก ภารตะดูเหมือนจะเป็นชื่อที่ดีกว่าตั้งแต่คำว่าอินเดียเป็นชื่อที่ใช้ในอาณานิคม นอกจากนี้ ประเทศก็ยังไม่ได้เป็นที่ตั้งของพื้นเพเดิมของชื่อ เนื่องจากคําว่าอินเดียอ้างถึงหุบเขาสินธุในปากีสถานในอดีต สำหรับจินนาห์แล้ว เขาพึงใจกับอักษรย่อของปากีสถานสำหรับประเทศของเขา และฮินดูสถาน (ดินแดนแห่งชาวฮินดู) สำหรับอินเดียที่มีชาวฮินดูเป็นส่วนใหญ่ จินนาห์เพิ่งทราบเมื่อไม่กี่เดือนก่อนการให้เอกราชว่าเมานต์แบ็ตเทนและเนห์รูจะให้ฮินดูสถานใช้ชื่อ "สาธารณรัฐอินเดีย" โดยเมานต์แบ็ตเทนกล่าวถึงปฏิกิริยาของจินนาห์ไว้ว่า *"เขา (จินนาห์) โกรธมาก เมื่อเขารู้ว่าพวกเขา (เนห์รูและพรรคคองเกรส) จะเรียกตัวเองว่าอินเดีย"* การใช้คํานี้ยังบ่งบอกถึงความสําคัญของอนุทวีปที่ปากีสถานจะไม่มีวันยอมรับ อีกทั้งยังขัดต่อประวัติศาสตร์ เนื่องจากเดิมทีอินเดียอ้างถึงเฉพาะอาณาเขตใกล้แม่น้ำสินธุ (ซึ่งคํานี้เกี่ยวข้อง) และแม่น้ำสาขาต่าง ๆ ดังนั้นอินเดียโบราณส่วนใหญ่จึงอยู่นอกสาธารณรัฐอินเดียสมัยใหม่และส่วนใหญ่อยู่ในปากีสถาน และด้วยเหตุนี้ จึงมักมีการเรียกปากีสถานว่า *<nowiki/>'อินเดียแท้'<nowiki/>* และชาวปากีสถานว่า *<nowiki/>'ชาวอินเดียแท้*'

## สถานการณ์ปัจจุบัน

### การโต้เถียงภารตะ–อินเดีย
ใน ค.ศ. 2023 พรรครัฐบาลอินเดียอย่างพรรคภารตียชนตา (BJP) ซึ่งนำโดย นเรนทระ โมที นายกรัฐมนตรีอินเดีย ได้พยายามเปลี่ยนชื่อประเทศอินเดียเป็น "ภารตะ" พรรคภารตียชนตาระบุว่าชื่อ "อินเดีย" เป็นสัญลักษณ์ของการปกครองอาณานิคมและไม่ได้เป็นชื่อท้องถิ่นของประเทศ

ทั้งภารตะและอินเดียต่างเป็นชื่ออย่างเป็นทางการของประเทศอินเดียสมัยใหม่ โดยพรรคภารตียชนตาแย้งว่าชื่อ "อินเดีย" เป็นสิ่งหลงเหลือจากยุคอาณานิคม นเรศ บังสัล สมาชิกรัฐสภาของพรรค กล่าวว่าชื่ออินเดียเป็นสัญลักษณ์ "การปกครองอาณานิคม" และ "ควรลบออกจากรัฐธรรมนูญ" โดยบังสัลได้กล่าวในการประชุมรัฐสภาว่า

บางเมืองหรือสถานที่ในประเทศอินเดียที่มีความเชื่อมโยงกับสมัยโมกุลและยุคอาณานิคมถูกพรรคภารตียชนตาเปลี่ยนชื่อ ซึ่งนักวิจารณ์กล่าวว่าชื่อใหม่เหล่านี้เป็นความพยายามที่จะลบสิ่งสืบเนื่องของราชวงศ์โมกุล ซึ่งเป็นมุสลิมและปกครองอนุทวีปมาเป็นเวลาเกือบ 300 ปี

### ปฏิกิริยาของปากีสถาน
สื่อในประเทศอินเดียรายงานว่าสื่อท้องถิ่นของประเทศปากีสถานได้กล่าวถึงความพยายามของปากีสถานในการอ้างสิทธิ์ชื่ออินเดีย อันเนื่องมาจากการโต้เถียงภารตะ–อินเดีย โพสต์ที่แชร์บนทวิตเตอร์โดยเซาต์เอเชียอินเดกซ์ (South Asia Index) กลายเป็นเรื่องที่กำลังถูกพูดถึงในโลกออนไลน์กันอย่างแพร่หลาย และสื่อมวลชนจำนวนมากก็ต่างรายงานโพสต์ดังกล่าว โดยโพสต์ระบุว่า

นักชาตินิยมในประเทศปากีสถานได้ถกเถียงกันมานานแล้วว่าปากีสถานมีสิทธิ์ในการใช้ชื่อนี้ เนื่องจากหมายถึงภูมิภาคสินธุในปากีสถาน ในขณะเดียวกัน สุมิตรา มหาจัน อดีตโฆษกโลกสภา กล่าวว่าชื่อดั้งเดิมของประเทศคือภารตะ "อย่างแน่นอน" และยังกล่าวอีกว่าชาวบริติชเป็นคนกลุ่มแรกที่เริ่มเรียกดินแดนตรงนี้ว่าอินเดีย สื่ออินเดียบางแหล่งกล่าวว่าการใช้ชื่อภารตะของประเทศอินเดียจะช่วยเติมเต็มความปรารถนาเก่าของปากีสถาน ตั้งแต่ปากีสถานยังอ้างสิทธิ์ในชื่อนี้ตั้งแต่ ค.ศ. 1947

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อินเดีย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ปากีสถาน
หมวดหมู่:กรณีพิพาทเรื่องการตั้งชื่อภูมิศาสตร์