พระเจ้าเลนเต้

**พระเจ้าเลนเต้** (ค.ศ. 156/157 – 13 พฤษภาคม ค.ศ. 189) หรือ **จักรพรรดิฮั่นหลิงตี้** () พระนามส่วนพระองค์ **เล่าเหี้ยน** หรือในภาษาจีนกลางเรียกว่า **หลิว หง** () เป็นจักรพรรดิลำดับที่ 12 ของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก พระองค์ยังเป็นจักรพรรดิพระองค์สุดท้ายของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกที่สามารถใช้พระราชอำนาจอย่างแท้จริงในรัชสมัยของพระองค์ พระองค์เป็นพระโอรสของผู้ดำรงฐานันดรศักดิ์เฮา (侯 *โหว*) ระดับล่างผู้สืบเชื้อสายโดยตรงจากพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 *ฮั่นจางตี้*; จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันออกลำดับที่ 3) เล่าเหี้ยนทรงได้รับเลือกให้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 168 ขณะมีพระชนมายุ 12 พรรษาหลังการสวรรคตของพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 *ฮั่นหฺวานตี้*) จักรพรรดิองค์ก่อนหน้าที่ไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ พระเจ้าเลนเต้ทรงครองราชย์เป็นเวลาประมาณ 21 ปีจนกระทั่งสวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 189 

ในรัชสมัยของพระเจ้าเลนเต้ เหล่าขันทีทุจริตเข้าครอบงำราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกอีกครั้งเช่นเดียวกับรัชสมัยของจักรพรรดิองค์ก่อน เตียวเหยียง (張讓 *จาง ร่าง*) ผู้นำของขันทีกลุ่มสิบเสียงสี (十常侍 *ฉือฉางชื่อ*) สามารถครอบงำการปกครองของราชสำนักได้สำเร็จหลังเอาชนะกลุ่มขุนนางที่นำโดยเตาบู (竇武 *โต้ว อู่*) ผู้เป็นบิดาของจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว (竇妙) และตันผวน (陳蕃 *เฉิน ฝาน*) ผู้เป็นขุนนางและบัณฑิตลัทธิขงจื๊อในเดือนตุลาคม ค.ศ. 168 หลังพระเจ้าเลนเต้ทรงเข้าสู่วัยผู้ใหญ่แล้ว พระองค์ทรงไม่สนพระทัยในด้านราชการแผ่นดินและโปรดการหลงระเริงกับสตรีและการใช้ชีวิตอย่างหรูหราฟุ่มเฟือย ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น ขุนนนางที่ทุจริตในราชสำนักราชวงศ์ฮั่นก็เรียกเก็บภาษีจากชาวนาอย่างหนัก พระองค์กลับทรงทำให้สถานการณ์เลวร้ายยิ่งขึ้นโดยนำระบบการซื้อขายตำแหน่งทางราชการด้วยเงินมาใช้ ซึ่งการกระทำเช่นนี้ได้สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่ระบบราชการของราชวงศ์ฮั่นและนำไปสู่การฉ้อราษฎร์บังหลวงอย่างแพร่หลาย ความไม่พอใจของราษฎรต่อราชสำนักราชวงศ์ฮั่นที่เพิ่มมากขึ้นได้นำไปสู่การเกิดกบฏโพกผ้าเหลืองที่นำโดยกลุ่มชาวนาในช่วงต้น ค.ศ. 184

รัชสมัยของพระเจ้าเลนเต้ทำให้ราชวงศ์ฮั่นตะวันออกอ่อนแอจนใกล้จะล่มสลาย หลังพระองค์สวรรคต จักรวรรดิของราชวงศ์ฮั่นก็แตกแยกท่ามกลางความวุ่นวายในช่วงหลายทศวรรษถัดมาเพราะขุนศึกตามภูมิภาคต่าง ๆ ต่างก็ต่อสู้เพื่อชิงอำนาจและความเป็นใหญ่ (ดู ปลายราชวงศ์ฮั่น) ราชวงศ์ฮั่นสิ้นสุดในช่วงปลาย ค.ศ. 220 เมื่อพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 *ฮั่นเซี่ยนตี้*) ผู้เป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้สละราชบัลลังก์ อันเป็นเหตุการณ์ที่นำไปสู่การเริ่มต้นของยุคสามก๊กของจีน

## ภูมิหลังครอบครัวและการขึ้นครองราชย์

เล่าเหี้ยนได้สิบทอดฐานันดรศักดิ์เตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ (解瀆亭侯 *เจี่ยตู๋ถิงโหว*) ในยุคราชวงศ์ฮั่น ฐานันดรศักดิ์เตงเฮา (亭侯 *ถิงโหว*) หรือเฮา (侯 *โหว*) ระดับหมู่บ้านมักมีศักดินาเพียงหมู่บ้านเดียว หรือในบางกรณีที่พบได้น้อยอาจมีศักดินา 2 หรือ 3 หมู่บ้าน เล่าเหี้ยนเป็นรุ่นที่ 3 ในเชื้อสายที่ได้ฐานันดรศักดิ์นี้ บิดาของเล่าเหี้ยนคือหลิว ฉาง (劉萇) และปู่ของเล่าเหี้ยนคือหลิว ชู (劉淑) ก็เคยมีฐานันดรศักดิ์เป็นเตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ ส่วนทวดของเล่าเหี้ยนคือหลิว ไค (劉開) มีฐานันศักดิ์เป็นอ๋องเซี่ยวแห่งโฮกั้น (河間孝王 *เหอเจียนเซี่ยวหวาง*) และเป็นพระโอรสองค์ที่ 3 ของพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 *ฮั่นจางตี้*) จักรพรรดิลำดับที่ 3 ของราชวงศ์ฮั่นตะวันออก มารดาของเล่าเหี้ยนมีชื่อสกุลว่าตัง (董 *ต่ง*) ซึ่งภายหลังคือตังไทฮอ (董太后 *ต่งไท่โฮ่ว*) เป็นภรรยาหลวงของหลิว ฉาง 

เมื่อพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 *ฮั่นหฺวานตี้*) สวรรคตเมื่อวันที่ 25 มกราคม ค.ศ. 168 โดยไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ จักรพรรดินีโต้ว เมี่ยว (竇妙) พระมเหสีของพระองค์ได้ขึ้นเป็นไทเฮา (太后 *ไท่โฮ่ว*) หรือจักรพรรดินีพันปีหลวง พระองค์ทรงตรวจสอบพงศาวลีของราชตระกูลเพื่อเลือกผู้สืบราชบัลลังก์เป็นจักรพรรดิองค์ถัดไป หลิว ชู (劉儵) ผู้ช่วยของพระองค์ทูลเสนอชื่อเล่าเหี้ยนผู้เป็นเตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ด้วยเหตุผลที่ไม่ปรากฏแน่ชัด จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงปรึกษากับเตาบู (竇武 *โต้ว อู่*) ผู้เป็นบิดาของพระองค์และตันผวน (陳蕃 *เฉิน ฝาน*) ผู้เป็นขุนนางและบัณฑิตลัทธิขงจื๊อ แล้วจึงตัดสินพระทัยตั้งให้เล่าเหี้ยนวัย 12 ปีขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 168 ตัวจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงได้บริหารราชการแผ่นดินต่อไปในฐานะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เล่าเหี้ยนหรือพระเจ้าเลนเต้ที่เพิ่งขึ้นครองราชย์ทรงพระราชทานสมัญญานามแก่พระอัยกา พระอัยกี และพระบิดาผู้ล่วงลับ แต่งตั้งย้อนหลังให้เป็นจักรพรรดิและจักรพรรดินี ส่วนพระมารดาของพระองค์ที่มีชื่อสกุลตังยังไม่ได้ขึ้นเป็นไทเฮา (จักรพรรดินีพันปีหลวง) แต่ได้รับตำแหน่งเป็นท่านหญิงแทน

## รัชสมัยช่วงต้น
เตาบูและตันผวนซึ่งขึ้นเป็นขุนนางคนสำคัญในราชสำนักได้พยายามจะกวาดล้างกลุ่มขันที ภายหลังเมื่อ ค.ศ. 168 ทั้งสองถึงกับเสนอให้กำจัดขันทีผู้ทรงอิทธิพลทั้งหมด แต่จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงปฏิเสธข้อเสนอ อย่างไรก็ตาม บทสนทนาเกี่ยวกับแผนการนี้รั่วไหล เหล่าขันทีจึงลักพาตัวจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวและกักบริเวณพระเจ้าเลนเต้ (หลังทูลโน้มน้าวพระองค์ว่าเพื่อเป็นการถวายการอารักขา) จากนั้นจึงจับกุมและประหารชีวิตตันผวน ด้านเตาบูพยายามต้านทานแต่ท้ายที่สุดก็พ่ายแพ้และถูกบีบให้ฆ่าตัวตาย ตระกูลเตา (竇 *โต้ว*) ถูกสังหารหมู่ เหล่าขันทีผู้มีอำนาจนำโดยเทาเจียด  (曹節 *เฉา เจี๋ย*) และหวาง ฝู่ (王甫) ขึ้นเป็นบุคคลที่ทรงอิทธิพลที่สุดในราชสำนัก

หลังการล่มจมของตระกูลเตา ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 169 พระเจ้าเลนเต้ทรงเลื่อนให้พระมารดาขึ้นดำรงตำแหน่งไทเฮา แม้ว่ายังทรงยกย่องจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวที่เวลานี้ถูกกักบริเวณให้ยังอยู่ในฐานะไทเฮาด้วยเช่นกัน สมาชิกตระกูลตังเริ่มเข้ามามีตำแหน่งในราชสำนักแต่ไม่มีอิทธิพลมากนัก ต่อมาในปีเดียวกันนั้น เหล่าขันทีทูลยุยงพระเจ้าเลนเต้ว่าเหล่า "พลพรรค" (黨人 *ต่างเหริน*; หมายถึงเหล่าข้าราชการที่เป็นบัณฑิตในลัทธิขงจื๊อและเหล่าผู้สนับสนุน) กำลังวางแผนต่อต้านพระองค์ พลพรรคจำนวนมากจึงถูกจับกุมและถูกสังหาร ส่วนคนอื่น ๆ ก็ถูกเพิกถอนสิทธิ์การรับราชการโดยสมบูรณ์ เหตุการณ์นี้เป็นที่รู้จักในทางประวัติศาสตร์ในคำเรียกว่าวิบัติการกีดกันพลพรรคครั้งที่สอง

จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวสิ้นพระชนม์เมื่อ ค.ศ. 172 แม้ว่ามีการเสนอจากเหล่าขันทีให้ฝังพระศพของพระองค์ในฐานะพระสนมและไม่ให้ทรงรับเกียรติในฐานะพระมเหสีของพระเจ้าหวนเต้ แต่พระเจ้าเลนต้ก็โปรดให้ฝังพระศพอย่างสมเกียรติไทเฮาในสุสานของพระเจ้าหวนเต้ หลังการสิ้นพระชนม์ของจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว มีคนร้ายมาเขียนข้อความที่ประตูพระราชวังว่า "ทุกสิ่งในใต้ฟ้าตกอยู่ในความวุ่นวาย เทา (เจียด) และหวาง (ฝู่) ปลงพระชนม์ไทเฮา ขุนนางคนสำคัญรู้เพียงวิธีการเป็นขุนนางและไร้คำพูดสัตย์ซื่อจะเอื้อนเอ่ย"

เหล่าขันทีที่ขุ่นเคืองสั่งให้มีการไต่สวน นำไปสู่การจับกุมคนมากกว่า 1,000 คน แต่ก็ไม่พบข้อสรุปใด ๆ ในปีนั้น เหล่าขันทียังกล่าวหาเท็จต่อหลิว คุย (劉悝) อ๋องแห่งปุดไฮ (勃海王 *ปั๋วไห่หวาง*) ผู้เป็นพระอนุชาของพระเจ้าหวนเต้ในข้อหากบฏ และบีบให้พระองค์กระทำอัตวินิบาตกรรม สมาชิกในพระตำหนักของพระองค์ทั้งหมดรวมถึงพระชายา พระสนม พระราชบุตร ผู้ช่วยและข้าราชการประจำราชรัฐล้วนถูกจับกุมและถูกประหารชีวิต เมื่อราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นมีการฉ้อราษฎร์บังหลวงเพิ่มขึ้น ราษฎรก็รับภาระภาษีที่หนักขึ้น เมื่อพระเจ้าเลนต้ทรงเจริญวัยขึ้น พระองค์ไม่เพียงไม่ทรงแก้ไขใด ๆ แต่ยังทรงเพิกเฉยต่อการฉ้อราษฎร์บังหลวงของเหล่าขันทีเป็นส่วนใหญ่ ความพ่ายแพ้ครั้งใหญ่ของทัพราชวงศ์ฮั่นต่อชนเผ่าเซียนเปย์ (鮮卑) เมื่อ ค.ศ. 177 ยิ่งทำให้พระคลังหลวงร่อยหรอยิ่งขึ้น

เมื่อ ค.ศ. 178 จักรพรรดินีซ่ง (宋皇后 *ซ่งหฺวางโฮ่ว*) พระมเหสีของพระเจ้าเลนเต้ซึ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นจักรพรรดินีเมื่อ ค.ศ. 171 แต่ไม่เป็นที่โปรดปราน ได้ตกเป็นเหยื่อต่อเล่ห์กลของเหล่าขันที ป้าหรือน้าผู้หญิงของจักรพรรดินีซ่งเป็นพระชายาของหลิว คุย เหล่าขันทีจึงกังวลว่าจักรพรรดินีซ่งอาจจะทรงหาทางแก้แค้นพวกตน เหล่าขันทีจึงร่วมมือกับพระสนมคนอื่น ๆ ที่ต้องการชิงตำแหน่งจักรพรรดินีในการกล่าวหาเท็จว่าจักรพรรดินีซ่งใช้เวทมนตร์ในการสาปพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้ทรงหลงเชื่อจึงทรงปลดจักรพรรดินีซ่ง จักรพรรดินีซ่งทรงถูกคุมขังและสิ้นพระชนม์ด้วยความสิ้นหวัง ซ่ง เฟิง (宋酆) บิดาของจักรพรรดินีซ่งรวมถึงสมาชิกในครอบครัวที่เหลือก็ถูกกำจัด

## รัชสมัยช่วงกลาง
เมื่อ ค.ศ. 178 พระเจ้าเลนเต้ทรงริเริ่มการขายตำแหน่งราชการเพื่อแลกกับเงิน วิธีการเช่นนี้สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อระบบราชการพลเรือนของราชวงศ์ฮั่น (察舉制 *ฉาจฺวี่จื้อ*) และนำไปสู่การฉ้อราษฎร์บังหลวงอย่างกว้างขวาง ผู้ที่จ่ายเงินซื้อตำแหน่งก็ฉ้อราษฎร์บังหลวงหลังเข้ารับตำแหน่ง สิ่งที่พระเจ้าเลนเต้ดำริคือพระองค์ทรงอนุญาตให้ข้าราชการสามารถผ่อนชำระได้หลังเข้ารับตำแหน่ง หากข้าราชการเหล่านี้ยังไม่สามารถจ่ายได้ทั้งหมดในตอนแรก

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 181 พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งโฮเฮา (何后 *เหอโฮ่ว*) เป็นจักรพรรดินีองค์ใหม่ และแต่งตั้งโฮจิ๋น (何進 *เหอ จิ้น*) พี่ชายของโฮเฮาให้เป็นขุนนางตำแหน่งสำคัญในราชสำนัก (ตำนานระบุว่าในตอนแรกโฮเฮาเข้ามาเป็นพระสนมของพระเจ้าเลนเต้ได้เพราะครอบครัวของพระองค์ติดสินบนเหล่าขันทีซึ่งทำหน้าที่คัดเลือกสตรีให้จักรพรรดิ) โฮเฮาได้รับตำแหน่งจักรพรรดินีเพราะพระองค์ทรงให้กำเนิดพระโอรสแก่พระเจ้าเลนเต้คือเล่าเปียน (劉辯 *หลิว เปี้ยน*) หรือหองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) พระเจ้าเลนเต้มีพระโอรสองค์อื่น ๆ ก่อนหน้าหองจูเปียน แต่ทุกพระองค์สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ก่อนหน้าการประสูติของหองจูเปียน 

ในช่วงเวลาหลายปีนั้น พระเจ้าเลนเต้ทรงสนพระทัยที่จะสร้างอุทยานหลวง จึงทรงมีรับสั่งให้ข้าราชการของเมืองและราชรัฐทั่วจักรวรรดิของราชวงศ์ฮั่นให้ถวายบรรณาการแก่พระองค์โดยตรง เพื่อที่พระองค์จะนำเงินไปใช้ในโครงการก่อสร้าง เรื่องนี้กลับบีบเหล่าข้าราชการให้ใช้วิธีการฉ้อราษฎร์บังหลวงเพื่อรีดเอาภาษีมากขึ้นจากเขตปกครองของพวกตนเพื่อถวายจักรพรรดิ แม้ว่าพระเจ้าเลนเต้จะทรงมีข้อบกพร่องจำนวนมาก แต่พระองค์ก็ทรงรับฟังคำแนะนำที่ดีจากข้าราชบริพารของพระองค์เป็นครั้งคราว แต่พระองค์ก็ไม่ได้ปฏิบัติตามอย่างสม่ำเสมอ ข้าราชบริพารของพระองค์มักรู้สึกไม่พอใจขณะพยายามโน้มน้าวพระองค์ในประเด็นเรื่องนโยบาย เพราะพระองค์ทรงรับฟังเฉพาะเมื่อพระองค์ทรงต้องการเท่านั้น

## กบฏโพกผ้าเหลือง

ในช่วงก่อน ค.ศ. 183 ขบวนการกบฏลัทธิเต๋าครั้งใหญ่เริ่มก่อการขึ้นในมณฑลกิจิ๋ว (冀州 *จี้โจว*) ซึ่งคือนิกายไทแผง (太平教 *ไท่ผิงเจี้ยว*) ที่นำโดยเตียวก๊ก (張角 *จาง เจฺว๋*) ผู้อ้างตนว่าเป็นผู้มีพลังวิเศษในการรักษาคนป่วยได้ เมื่อถึง ค.ศ. 183 คำสอนและสานุศิษย์ของเตียวก๊กได้แพร่หลายไปทั่ว 8 มณฑลจากทั้งหมด 13 มณฑลของจักรวรรดิราชวงศ์ฮั่น ได้แก่ กิจิ๋ว, เฉงจิ๋ว (青州 *ชิงโจว*), ชีจิ๋ว (徐州 *สฺวีโจว*), อิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*), เกงจิ๋ว (荊州 *จิงโจว*), ยังจิ๋ว (揚州 *หยางโจว*), กุนจิ๋ว (兗州 *เหยี่ยนโจว*) และอิจิ๋ว (豫州 *ยฺวี่โจว*) ขุนนางราชสำนักคนสำคัญหลายคนเริ่มกังวลเรื่องที่เตียวก๊กมีสานุศิษย์จำนวนมาก จึงทูลเสนอให้ดำเนินการยุบนิกายไทแผง แต่พระเจ้าเลนเต้ไม่ทรงฟัง

แท้จริงแล้วเตียวก๊กวางแผนจะก่อกบฏ เตียวก๊กแต่งตั้งแม่ทัพ 36 คน จัดตั้งรัฐบาลเงา และเขียนประกาศว่า "ฟ้าครามพินาศแล้ว ฟ้าเหลืองจะผงาดขึ้น เมื่อถึงปี*เจี๋ยจื่อ* (甲子) ใต้ฟ้ามหามงคล!" (ตามวิธีของปฏิทินวงรอบ 60 ปีของจีนดั้งเดิม ค.ศ. 184 จะเป็นปีแรกของวงรอบ เรียกว่าปี*เจี๋ยจื่อ*) เตียวก๊กให้สานุศิษย์เขียนคำว่า*เจี๋ยจื่อ*เป็นตัวอักษรขนาดใหญ่ด้วยดินสอขาวในทุก ๆ ที่ที่ทำได้ รวมถึงประตูของที่ว่าราชการในนครหลวงและเมืองอื่น ๆ ม้าอ้วนยี่ (馬元義 *หม่า ยฺเหวียนอี้*) สานุศิษย์คนหนึ่งของเตียวก๊กลอบวางแผนกับขันทีสองคนให้เริ่มก่อกบฏภายในพระราชวัง

ช่วงต้น ค.ศ. 184 แผนการถูกเปิดเผย ม้าอ้วนยี่จึงถูกจับกุมและประหารชีวิตในทันที พระเจ้าเลนเต้ทรงมีรับสั่งให้จับกุมและประหารชีวิตสมาชิกของนิกายไทแผง เตียวก๊กจึงประกาศการก่อกบฏในทันที สมาชิกกบฏทุกคนสวมผ้าโพกผ้าศีรษะสีเหลืองเป็นสัญลักษณ์ กบฏกลุ่มนี้จึงเป็นที่รู้จักในคำเรียกว่ากบฏโพกผ้าเหลือง ภายในหนึ่งเดือน เตียวก๊กได้ยึดครองอาณาเขตเป็นวงกว้าง ขันทีลฺหวี่ เฉียง (呂強) ที่มีความเห็นอกเห็นใจเหล่าพลพรรคทูลเสนอพระเจ้าเลนเต้ให้ทรงประกาศนิรโทษกรรมแก่เหล่าพลพรรคเพื่อป้องกันไม่ให้เหล่าพลพรรคไปเข้าร่วมกับกบฏโพกผ้าเหลือง (อย่างไรก็ตาม ตัวลฺหวี่ เฉียงก็ตกเป็นเหยื่อเมื่อขันทีคนอื่น ๆ กล่าวหาเท็จว่าลฺหวี่ เฉียงต้องการปลดจักรพรรดิ ลฺหวี่ เฉียงได้ฆ่าตัวตายในเวลาต่อมาในปีเดียวกันนั้น )

พระเจ้าเลนเต้ทรงส่งแม่ทัพจำนวนหนึ่งไปปราบกบฏโพกผ้าเหลือง มีแม่ทัพหลายคนที่มีบทบาทโดดเด่นในการรบ เช่น ฮองฮูสง (皇甫嵩 *หฺวางฝู่ ซง*), โจโฉ (曹操 *เฉา เชา*), ฟู่ เซี่ย (傅燮), จูฮี (朱儁 *จู จฺวิ้น*), โลติด (盧植 *หลู จื๋อ*) และตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) พัฒนาการทางการทหารที่สำคัญที่มีความเกี่ยวพันอย่างมากในภายหลังคือกบฏโพกผ้าเหลืองรบกับกำลังพลจากมณฑลเลียงจิ๋ว (涼州 *เหลียงโจว*) เป็นหลัก ซึ่งทหารมณฑลเลียงจิ๋วนั้นคุ้นชินกับการปราบปรามกบฏชนเผ่าเกี๋ยง (羌 *เชียง*) ในช่วงปลาย ค.ศ. 184 เตียวก๊กเสียชีวิต ส่วนกบฏโพกผ้าเหลืองที่เหลือยังไม่พ่ายแพ้ในทันที แต่ก็ค่อย ๆ สลายตัวไปในปีต่อมา (แม้ว่ากบฏกลุ่มเล็ก ๆ หลายกลุ่มจะยังไม่ถูกปราบปรามจนกระทั่ง ค.ศ. 205) เนื่องจากผลงานของทัพมณฑลเลียงจิ๋วในการศึก ทัพมณฑลเลียงจิ๋วจึงเริ่มเป็นที่หวั่นเกรงและตัวทัพมณฑลเลียงจิ๋วก็เริ่มดูแคลนกำลังพลจากมณฑลอื่น ๆ ในช่วงเวลาที่กบฏโพกผ้าเหลืองก่อการและหลังจากนั้น ผู้คนจำนวนมากจากมณฑลต่าง ๆ รวมตัวกันเป็นกองกำลังเพื่อป้องกันตนจากการถูกปล้นโดยกบฏโพกผ้าเหลืองหรือทัพของราชสำนัก และมีผู้มีฝีมือจำนวนมากที่ต่อต้านทัพราชสำนัก  แม้ภายหลังกบฏโพกผ้าเหลืองพ่ายแพ้ การควบคุมมณฑลต่าง ๆ โดยราชสำนักก็ไม่อาจเป็นไปเหมือนแต่ก่อนอีกต่อไป

## รัชสมัยช่วงปลาย
แม้หลังกบฏโพกผ้าเหลืองถูกปราบปรามแล้ว พระเจ้าเลนเต้ก็ไม่ได้ทรงเปลี่ยนวิถีทางหรูหราฟุ่มเฟือยและทุจริตของพระองค์ พระองค์ยังคงทรงเก็บภาษีอย่างหนักและขายตำแหน่งราชการต่อไป ส่งผลทำให้การก่อกบฏจากชาวนาและจากทหารยิ่งเพิ่มมากขึ้น เมื่อ ค.ศ. 185 เกิดเหตุเพลิงไหม้ทางส่วนทิศใต้ของพระราชวัง ขันทีกลุ่มสิบเสียงสีทูลเสนอพระเจ้าเลนต้ให้ทรงเก็บภาษี 10 *เฉียน* (錢; หน่วยน้ำหนัก) ต่อ 1*หมู่* (畝; หน่วยพื้นที่) ของทุกที่นาเพื่อรวบรวมเป็นทุนสำหรับบูรณะพระราชวัง พระเจ้าเลนเต้จึงทรงมีพระราชโองการให้ข้าราชการในเมืองไท่หยวน (太原 *ไท่-ยฺเหวียน*) โฮตั๋ง (河東 *เหอตง*) และเต๊กโตเสีย (狄道 *ตี๋เต้า*) ให้ขนไม้และหินมีลวดลายเข้ามายังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) เพื่อเป็นวัสดุก่อสร้าง เมื่อวัสดุถูกจัดส่งมาถึงพระราชวัง เหล่าขันทีที่รับวัสดุได้ต่อว่าคนงานที่ส่งวัสดุด้อยคุณภาพมาให้และยืนกรานที่จะจ่ายด้วยราคาที่ต่ำเพียงหนึ่งในสิบของราคาตลาด จากนั้นจึงนำวัสดุเหล่านั้นมาขายให้กับขันทีคนอื่น ๆ ซึ่งต่างก็ปฏิเสธที่จะซื้อ เวลาผ่านไปนานเข้า กองไม้ที่สะสมไว้ก็เริ่มผุพัง งานก่อสร้างจึงล่าช้าไปเป็นเวลาหลายปี ข้าราชการท้องถิ่นบางคนจึงเรียกเก็บภาษีหนักขึ้นและบังคับราษฎรให้ผลิตวัสดุก่อสร้างที่มีคุณภาพสูงขึ้นเพื่อให้พระเจ้าเลนเต้พอพระทัย ทำให้ราษฎรต่างไม่พอใจเป็นอันมาก

พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งนายทหารม้าให้เป็นคนนำสารทุกครั้งที่พระองค์ทรงมีรับสั่งให้นำวัสดุมาส่งที่ลกเอี๋ยง นายทหารเหล่านี้ซึ่งเป็นที่รู้จักในคำเรียกว่า *จงฉื่อ* (中使; "ทูตส่วนกลาง") ใช้อำนาจในทางมิชอบโดยการบังคับเหล่าข้าราชการส่วนภูมิภาคที่ยำเกรงพวกตนให้มอบสินบนให้พวกตน การแต่งตั้งข้าราชการที่มีระดับต่ำกว่าข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) ถูกกำหนดโดยจำนวนเงินที่ข้าราชการเหล่านี้สามารถจ่ายได้เพื่อเป็นทุนให้กองทัพและการก่อสร้างพระราชวัง ก่อนเข้ารับตำแหน่ง ข้าราชการเหล่านี้ต้องผ่านการประเมินเพื่อกำหนด "มูลค่า" ของแต่ละคน บางคนที่ไม่สามารถหาเงินมาจ่ายตามจำนวนที่ต้องการได้ถึงกับฆ่าตัวตาย ในขณะที่คนอื่น ๆ ที่ปฏิเสธการรับตำแหน่งก็จะถูกบังคับให้รับตำแหน่ง

ในช่วงเวลานั้นมีคนผู้หนึ่งชื่อซือหม่า จื๋อ (司馬直) เพิ่งได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมือง (太守 *ไท่โฉ่ว*) ของเมืองกิลกกุ๋น (鉅鹿郡 *จฺวี้ลู่จฺวิ้น*) ซือหม่า จื๋อนั้นมีชื่อเสียงในฐานะข้าราชการที่ซื่อสัตย์จึงมีคำสั่งให้ซือหม่า จื๋อจ่ายด้วยจำนวนเงินที่น้อยกว่าปกติคือสามพัน*เฉียน* เมื่อซือหม่า จื๋อได้รับคำสั่งก็คร่ำครวญว่า "ข้าควรเป็นดั่งบิดาผู้รักราษฎรเหมือนลูก แต่ข้ากลับถูกบังคับให้เอารัดเอาเปรียบราษฎรเพื่อสนองพระประสงค์ (ของจักรพรรดิ) ข้าไม่อาจทนกระทำเช่นนี้ได้" ซือหม่า จื๋อพยายามขอลาออกจากตำแหน่งโดยอ้างว่าป่วย แต่คำร้องของซือหม่า จื๋อถูกปฏิเสธ เมื่อซือหม่า จื๋อเดินทางไปถึงท่าข้ามเมิ่งจิน (孟津) ใกล้กับลกเอี๋ยง ได้เขียนฎีกาเพื่อชี้ให้เห็นถึงปัญหาทั้งหมดของราชสำนักและอ้างถึงอุทาหรณ์ในประวัติศาสตร์เพื่อทูลเตือนจักรพรรดิ จากนั้นซือหม่า จื๋อก็ฆ่าตัวตายด้วยการกลืนยาพิษ หลังพระเจ้าเลนเต้ทรงอ่านฎีกาของซือหม่า จื๋อ พระองค์ก็ทรงหยุดการระดมทุนเพื่อบูรณะพระราชวังเป็นการชั่วคราว แต่ก็ดำเนินโครงการก่อสร้างต่อไปหลังจากนั้นไม่นาน พระองค์โปรดให้สร้างหอภายในอุทยานตะวันตกแล้วบรรจุทรัพย์สมบัติและผ้าไหมที่นำมาจากกรมการเกษตร พระองค์ยังเสด็จประพาสบ้านเกิดของพระองค์ในเมืองโฮกั้น (河間郡 *เหอเจียนจฺวิ้น*) พระองค์เข้าถือสิทธิ์ในที่ดินในเมืองโฮกั้นและใช้ก่อสร้างพระนิเวศและหอสูง เนื่องจากพระเจ้าเลนเต้ทรงมีพื้นเพที่ยากจนเมื่อครั้งยังทรงฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาระดับล่าง พระองค์จึงมีพระประสงค์แรงกล้าที่จะสะสมทรัพย์สินส่วนพระองค์ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ โดยเฉพาะเมื่อทรงเห็นว่าพระเจ้าหวนเต้ซึ่งเป็นจักรพรรดิลำดับก่อนหน้าพระองค์ทรงหลงเหลือมรดกไม่มากนักให้กับพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้จึงไม่เพียงนำทรัพย์สินมาจากพระคลังหลวง แต่ยังทรงได้รับมาจากขันทีระดับล่างที่รับใช้พระองค์ด้วย

พระเจ้าเลนเต้มักตรัสว่า "เตียวเสียงสี (เตียวเหยียง) เป็นบิดาของเรา เตียวเสียงสี (เตียวต๋ง) เป็นมารดาของเรา" ด้วยความที่เหล่าขันทีเป็นที่ไว้วางพระทัยและเป็นที่โปรดปรานจากพระเจ้าเลนเต้เป็นอย่างสูง เหล่าขันทีจึงประพฤติผิดจากกฎหมายบ้านเมืองและใช้อำนาจในทางมิชอบ ถึงขนาดสร้างคฤหาสน์ส่วนตนอย่างฟุ่มเพือยโดยมีลักษณะเฉกเช่นพระราชวังหลวง ครั้งหนึ่งพระเจ้าเลนเต้เสด็จเยี่ยมหอสูงหย่งอันโหว (永安侯臺 *หย่งอันโหวไถ*) เหล่าขันทีต่างกังวลว่าพระองค์จะทอดพระเนตรเห็นคฤหาสน์ของพวกตนและรู้สึกผิดสังเกต จึงทูลพระเจ้าเลนเต้ว่า "ฝ่าบาทมิควรเสด็จขึ้นที่สูง หาไม่แล้วราษฎรจะแตกตื่น" พระเจ้าเลนเต้ทรงเชื่อและยกเลิกการเสด็จเยี่ยมหอสูงทั้งปวง

เมื่อ ค.ศ. 186 พระเจ้าเลนเต้ทรงมอบหมายขันทีซ่ง เตี่ยน (宋典) และปี้ หลาน (畢嵐) ร่วมกับขุนนางคนอื่น ๆ ให้กำกับดูแลการโครงการก่อสร้างใหม่ อันได้แก่โถงพระโรงใหม่หนึ่งแห่ง รูปหล่อสำริดขนาดใหญ่สี่รูป ระฆังสัมฤทธิ์ใบใหญ่สี่ใบ และรูปปั้นสัตว์พ่นน้ำได้ พระองค์ยังมีพระราชโองการให้สร้างเหรียญเงินและให้ใช้หมุนเวียนอย่างกว้างขวาง หลายคนต่างเห็นว่านี่เป็นการแสดงถึงความสุรุ่ยสุร่ายของพระเจ้าเลนเต้และส่อเค้าว่าท้ายที่สุดแล้วเหรียญเงินเหล่านี้จะกระจัดกระจายไปทุกแห่งหน ซึ่งเกิดเป็นความจริงขึ้นมาเมื่อเกิดเหตุความวุ่นวายในลกเอี๋ยงหลังการสวรรคตของพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้ทรงแต่งตั้งให้ขันทีเตียวต๋ง (趙忠 *เจ้า จง*) เป็นขุนพลทหารม้าและรถรบ (車騎將軍 *เชอฉีเจียงจฺวิน*) แต่หลังจากนั้น 100 วัน พระองค์ทรงปลดเตียวต๋งออกจากตำแหน่ง

เมื่อ ค.ศ. 188 พระเจ้าเลนเต้ทรงดำเนินการตามการทูลเสนอของเล่าเอี๋ยน (劉焉 *หลิว เยียน*) โดยทรงเพิ่มอำนาจทางการเมืองและการทหารของผู้ปกครองมณฑลและทรงเลือกข้าราชการคนสำคัญให้ไปดำรงตำแหน่งเป็นผู้ปกครองมณฑล 

เมื่อ ค.ศ. 189 พระเจ้าเลนเต้ประชวรหนัก จึงเกิดประเด็นปัญหาเรื่องการสืบราชบัลลังก์ขึ้น พระเจ้าเลนเต้มีพระโอรสที่ยังทรงพระชนม์ชีพในเวลานั้นอยู่ 2 พระองค์ ได้แก่ หองจูเปียนหรือเล่าเปียนพระโอรสที่ประสูติจากโฮเฮา และหองจูเหียบ (皇子協 *หฺวางจื่อเสีย*) หรือเล่าเหียบ (劉協 *หลิว เสีย*) พระโอรสที่ประสูติจากพระสนมอองบีหยิน (王美人 *หวางเหม่ย์เหริน*) เนื่องจากพระโอรสองค์ก่อน ๆ ของพระเจ้าเลนเต้สิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์อยู่บ่อยครั้ง ภายหลังพระเจ้าเลนเต้จึงทรงเชื่อว่าพระโอรสจะต้องทรงได้รับการเลี้ยงดูนอกพระราชวังโดยพ่อแม่บุญธรรม ดังนั้นเมื่อหองจูเปียนประสูติ พระเจ้าเลนเต้จึงทรงมอบหมายให้ฉือ จื๋อเหมี่ยว (史子眇) นักพรตลัทธิเต๋าที่พระองค์ทรงไว้วางพระทัย ให้เป็นผู้ถวายการเลี้ยงดูหองจูเปียน หองจูเปียนจึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ฉื่อโหว" (史侯) มีความหมายว่า "เฮา (侯 *โหว*) ผู้มีชื่อสกุลฉื่อ (史)" ภายหลังเมื่อหองจูเหียบประสูติ พระองค์ทรงได้รับการเลี้ยงดูจากตังไทฮอผู้เป็นพระมารดาของพระเจ้าเลนเต้ หองจูเหียบจึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ต่งโหว" (董侯) มีความหมายว่า "เฮาผู้มีชื่อสกุลตัง (董 *ต่ง*)" หองจูเปียนซึ่งประสูติจากจักรพรรดินีมีพระชนมายุมากกว่า แต่พระเจ้าเลนเต้ทรงมองว่าความประพฤติของหองจูเปียนไม่เอาจริงเอาจังเพียงพอ จึงทรงพิจารณาจะแต่งตั้งให้หองจูเหียบเป็นรัชทายาท แต่พระองค์ยังทรงลังเลตัดสินพระทัยไม่ได้ 

ภายหลังพระเจ้าเลนเต้เลนเต้สวรรคตในปีเดียวกันนั้น เกียนสิด (蹇碩 *เจี่ยน ชั่ว*) ขันทีผู้มีอำนาจซึ่งพระเจ้าเลนเต้ไว้วางพระทัย ต้องการสังหารมหาขุนพลโฮจิ๋นพี่ชายของโฮเฮาเสียก่อน จากนั้นจึงจะตั้งให้หองจูเหียบเป็นจักรพรรดิ จึงวางกำลังดักซุ่มในงานเลี้ยงที่เกียนสิดเชิญโฮจิ๋นมาเข้าร่วม แต่โฮจิ๋นรู้เรื่องนี้และประกาศตั้งหองจูเปียนเป็นจักรพรรดิอย่างเด็ดขาด

## ชื่อศักราช
* *[[เจี้ยนหนิง]]* (建寧) หรือกิยงเหลง: ค.ศ. 168–172
* *[[ซีผิง]]* (熹平): ค.ศ. 172–178
* *[[กวางเหอ]]* (光和) หรือกองโห: ค.ศ. 178–184
* *[[จงผิง]]* (中平) หรือจงเปง: ค.ศ. 184–189

## พระราชวงศ์
### พระมเหสีและพระราชบุตร
* จักรพรรดินีซ่งแห่งตระกูลซ่ง (皇后 宋氏 *หฺวางโฮ่ว ซ่งชื่อ*; สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 178)
* โฮเฮา (何后 *เหอโฮ่ว*) หรือจักรพรรดินีหลิงซือแห่งตระกูลเหอ (靈思皇后 何氏 *หลิงซือหฺวางโฮ่ว เหอชื่อ*; สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 189)
** หองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) หรือเล่าเปียน อ๋องแห่งฮองหลง (弘農懷王 劉辯 *หงหนางหวาง หลิวเปี้ยน*; ค.ศ. 176–190) พระโอรสองค์แรก
* อองบีหยิน (王美人 *หวางเหม่ย์เหริน*) หรือจักรพรรดินีหลิงหฺวายแห่งตระกูลหวาง (靈懷皇后 王氏 *หลิงหฺวายหฺวางโฮ่ว หวางชื่อ*; เสียชีวิต ค.ศ. 181) ชื่อตัว หรง ()
** หองจูเหียบ (皇子協 *หฺวางจื่อเสีย*) หรือเล่าเหียบ พระเจ้าเหี้ยนเต้ (孝獻皇帝 劉協 *เซี่ยวเซี่ยนหฺวางตี้ หลิวเสีย*; ค.ศ. 181–234) พระโอรสองค์ที่สอง
* ไม่ทราบ
** เจ้าหญิงว่านเหนียน (萬年公主 *ว่านเหนียนกงจู่*) พระธิดาองค์แรก

## ดูเพิ่ม
* พระราชพงศาวลีของพระมหากษัตริย์จีน (ช่วงต้น)#ราชวงศ์ฮั่น ราชวงศ์ซิน และจ๊กก๊ก
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ซือหม่า กวาง (ค.ศ. 1084). *[[จือจื้อทงเจี้ยน]]*.
* ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[โฮ่วฮั่นชู]]*.
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันออก
หมวดหมู่:ชนชั้นเจ้าในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ขณะทรงพระเยาว์จากทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์จีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:บุคคลจากเป่าติ้ง
หมวดหมู่:กวีชาวจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2
หมวดหมู่:กวีจากมณฑลเหอเป่ย์