ขนมปังขิง (สถาปัตยกรรม)

[thumb|250px|พระตำหนักเพ็ชร [วัดบวรนิเวศราชวรวิหาร]]

[thumb|250px|คุ้มวงศ์บุรี [จังหวัดแพร่]]
**ขนมปังขิง** เป็นรูปแบบสถาปัตยกรรมที่ประกอบด้วยส่วนตกแต่งอย่างละเอียดประณีตที่เรียกว่า **การประดับประดาแบบขนมปังขิง** (gingerbread trim) เป็นคำใช้เฉพาะเพื่ออธิบายงานตกแต่งอันละเอียดของนักออกแบบชาวอเมริกันในช่วงปลายคริสต์ทศวรรษ 1860 ถึงคริสต์ทศวรรษ 1870 ซึ่งส่วนใหญ่เชื่อมโยงเข้ากับรูปแบบกอทิกช่างไม้ สถาปัตยกรรมนี้อิงแบบหลวม ๆ จากสมัยงามดั่งวาดของสถาปัตยกรรมอังกฤษในคริสต์ทศวรรษ 1830

คำว่า ขนมปังขิง มาจากภาษาอังกฤษว่า "Gingerbread" ซึ่งเป็นขนมหวานของชาวยุโรป ตกแต่งลวดลายอย่างสวยงาม มีลักษณะหงิกงอเป็นแง่งคล้ายขิง จึงใช้เป็นคำเรียกลวดลายทางสถาปัตยกรรมที่ได้รับความนิยมอย่างมากในสมัยวิกตอเรียซึ่งตรงกับสมัยการปกครองของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียแห่งสหราชอาณาจักร

สำหรับประเทศไทย **เรือนขนมปังขิง** เป็นชื่อเรียกอาคารประเภทหนึ่ง ซึ่งได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมแบบตะวันตก ซึ่งแพร่เข้ามาในประเทศไทยในสมัยรัชกาลที่ 4 มีการประดับตกแต่งลวดลายฉลุที่วิจิตรพิสดาร หรูหรา สวยงามเหมือนขนมปังขิง

## ประวัติ
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1830 ถึง 1840 ผู้สร้างบ้านชาวอเมริกันเริ่มตีความสถาปัตยกรรมฟื้นฟูกอทิกของยุโรปที่มีรายละเอียดงานก่ออิฐอันประณีตด้วยไม้ เพื่อตกแต่งบ้านโครงไม้สไตล์อเมริกัน รูปแบบนี้ยังเป็นที่รู้จักในนามกอทิกช่างไม้ รูปแบบยุคแรกเริ่มต้นด้วยงานไม้แบบง่าย เช่น ผนังไม้ระแนงฟันเลื่อยแนวตั้ง ในช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 19 ด้วยการประดิษฐ์เลื่อยฉลุแบบโต๊ะพลังไอน้ำ การผลิตแผ่นไม้บางจำนวนมากที่ตัดเป็นชิ้นส่วนตกแต่งหลากหลายรูปแบบ ช่วยให้ผู้สร้างสามารถเปลี่ยนบ้านเล็ก ๆ ที่เรียบง่ายให้กลายเป็นบ้านที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ในเวลานั้น ชิ้นส่วนลายขนมปังขิงขนาดมาตรฐานมีการผลิตขึ้นในราคาประหยัดทางชายฝั่งตะวันออกของสหรัฐ

## ในประเทศไทย

### ประวัติ
ในช่วงการล่าอาณานิคมของยุโรปในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เมื่อคริสต์ศตวรรษที่ 19 ไม้มีความต้องการสูง อุตสาหกรรมไม้ของอังกฤษเริ่มทำไม้สักในอินเดีย ซึ่งเป็นไม้เนื้อแข็งเขตร้อนที่มีถิ่นกำเนิดในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ต่อมาอุตสาหกรรมไม้สักได้ขยายจากอินเดียไปยังพม่าภายใต้การปกครองของอังกฤษ แม้ว่าประเทศไทยจะไม่ใช่อาณานิคม แต่อังกฤษยังคงต้องการขยายการทำไม้สักมายังประเทศไทย ใน ค.ศ. 1883 อังกฤษได้รับสัมปทานการทำไม้จากผู้ปกครองท้องถิ่นในจังหวัดทางภาคเหนือ ทำให้จังหวัดแพร่กลายเป็นศูนย์กลางการทำไม้สักของอังกฤษในประเทศไทย บริษัทอังกฤษและผู้ปกครองภาคเหนือของไทยได้สร้างเรือนขนมปังขิงไม้สักขึ้นตามแบบของอังกฤษ รูปแบบสถาปัตยกรรมตะวันตกที่ตกแต่งแบบขนมปังขิงผสมผสานกับองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมแบบเอเชีย เช่น แผงไม้เจาะรู ก่อให้เกิดรูปแบบที่ชาวท้องถิ่นเรียกว่า "ล้านนาโคโลเนียล"

ในช่วงเวลานั้น เรือนขนมปังขิงแบบอเมริกันที่ตกแต่งด้วยไม้ฉลุลายได้รับความนิยม รูปแบบนี้ได้รับความนิยมในอาณานิคมอังกฤษบางแห่ง รวมถึงสิงคโปร์และพม่า และต่อมาก็แพร่หลายมายังประเทศไทย คนไทยที่มีฐานะทางสังคมสูงในสมัยรัชกาลที่ 5 ได้สร้างเรือนขนมปังขิงไม้สักขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นถึงฝีมืออันประณีต 

ในที่สุด ความนิยมของเรือนขนมปังขิงในประเทศไทยก็ค่อย ๆ เลือนหายไปเนื่องจากต้นทุนการก่อสร้างและการบำรุงรักษาที่สูง ปัจจุบัน เรือนขนมปังขิงที่เหลืออยู่ในประเทศไทยสามารถพบเห็นได้ในหลายพื้นที่ในกรุงเทพฯ นครปฐม แพร่ ลำปาง และจันทบุรี

### ลักษณะ

### การรักษา

เรือนขนมปังขิงหลายหลังที่เป็นของรัฐบาลไทยหรือของวัดหลายแห่งได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี อย่างไรก็ตาม บ้านเรือนส่วนบุคคลหลายหลังมีความเสี่ยงที่จะถูกทำลายจากสภาพอากาศ เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการบำรุงรักษางานฉลุไม้ที่ประณีตบรรจงสูง อีกวิธีหนึ่งในการอนุรักษ์คือการปรับเปลี่ยนอาคาร บ้านเรือนส่วนบุคคลบางหลังได้รับการอนุรักษ์และเปลี่ยนโฉมใหม่เป็นพิพิธภัณฑ์ ยังมีเรือนขนมปังขิงร้างที่เคยเป็นบ้านพักส่วนตัวในกรุงเทพมหานคร ได้รับการบูรณะและกลายมาเป็นร้านกาแฟ

เรือนขนมปังขิงไม้สักจำนวนมากในจังหวัดทางภาคเหนือ โดยเฉพาะในจังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ และพะเยา ถูกทำลายมาตลอดหลายปี เนื่องจากเจ้าของได้รื้อถอนเพื่อขายไม้ เพราะมีความต้องการไม้สักมือสองสูงตั้งแต่ ค.ศ. 1989 (พ.ศ. 2532) เพื่อแก้ไขปัญหานี้ ชมรมอนุรักษ์สถาปัตยกรรมท้องถิ่นเมืองแพร่ได้ร่วมมือกับชุมชนในจังหวัดแพร่ เพื่ออนุรักษ์เรือนขนมปังขิงและเปลี่ยนให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของจังหวัดแพร่

### ตัวอย่างเรือนขนมปังขิง
* กรุงเทพมหานคร
** พระที่นั่งอภิเศกดุสิต ภายในพระที่นั่งวิมานเมฆ พระราชวังดุสิต 
** พระตำหนักเพ็ชร ภายในวัดบวรนิเวศวิหาร 
** วังบางพลู เชิงสะพานกรุงธนบุรี ฝั่งธนบุรี
** โรงเรียนตะละภัฏศึกษา (เดิมคือโรงละครปรีดาลัย) ภายในแพร่งนรา
** หมู่กุฏิวัดสวนพลู 
** บ้านเอกะนาค ภายในมหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา 
** บ้านขนมปังขิง เสาชิงช้า เยื้องกับศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร
** ทำเนียบท่าช้าง หรือวังถนนพระอาทิตย์
** กุฎีเจริญพาศน์ หรือมัสยิดฮุซัยนียะฮ์ ริมคลองบางหลวง เขตบางกอกใหญ่
* จังหวัดแพร่
** คุ้มวงศ์บุรี 
** คุ้มวิชัยราชา 
** บ้านขัติยะวรา 
** บ้านวงศ์พระถาง 
** คุ้มเจ้าหลวง (นครแพร่)
** คุ้มเจ้าหนานไชยวงศ์

## ตัวอย่างสำคัญ

File:Abhisek Dusit Throne Hall (6646989131).jpg|พระที่นั่งอภิเศกดุสิตที่กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
File:28 30 Guerny CMHD.jpg|อาคารสมัยวิกตอเรียหลายแห่งที่อำเภอประวัติศาสตร์เคปเมย์ รัฐนิวเจอร์ซีย์
File:Oak Bluffs Gingerbread Houses (14057570005).jpg|คอทเทจขนมปังขิงที่โอ๊กบลัฟส์ รัฐแมสซาชูเซตส์
File:Ferndale CA Gingerbread Mansion.jpg|แมนชันขนมปังขิงที่เฟิร์นเดล รัฐแคลิฟอร์เนีย สร้างขึ้นในแบบอเมริกันควีนแอนน์


## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม

* 

; หนังสือ
* น. ณ ปากน้ำ **แบบแผนบ้านเรือนในสยาม ** สำนักพิมพ์ เมืองโบราณ พ.ศ. 2548 ISBN 974-7383-85-3

;งานวิจัย
* เกศฐิศานติ ส้มทอง, การศึกษาเรื่องเรือนขนมปังขิงในเขตเทศบาลอำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่, พ.ศ. 2539, คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 

 
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมไทย
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมวิกตอเรีย
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรม