ระบบรัฐสภา

**ระบบรัฐสภา** () หรือ **[[ประชาธิปไตย]]แบบรัฐสภา** () เป็นกลไกการปกครองที่ฝ่ายบริหารหรือรัฐบาลมีที่มาจากรัฐสภาซึ่งทำหน้าที่ตัดสิน และมีความรับผิดชอบต่อสภา ในระบบรัฐสภา ตำแหน่งประมุขแห่งรัฐ และตำแหน่งหัวหน้ารัฐบาลมักจะแยกออกจากกัน โดยหัวหน้ารัฐบาลเป็นนายกรัฐมนตรี ในขณะที่ประมุขแห่งรัฐเป็นพระมหากษัตริย์ตามการสืบสันตติวงศ์ หรือประธานาธิบดีจากการเลือกตั้ง ระบบรัฐสภาสมัยใหม่มีต้นกำเนิดในอังกฤษใน ศตวรรษที่17 

โดยมีประเทศที่ใช้ระบบสาธารณรัฐระบบรัฐสภาได้แก่ เยอรมนี อิตาลี อินเดีย ออสเตรีย ฮังการี ตุรกี อิรัก อิสราเอล ปากีสถาน สิงคโปร์ ไอร์แลนด์ ไอซ์แลนด์ ฟินแลนด์ กรีซ เซอร์เบีย เช็กเกีย บัลแกเรีย เนปาล บังกลาเทศ เอธิโอเปีย ซูรินาม เป็นต้น

ส่วนประเทศที่ใช้ระบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญได้แก่ สหราชอาณาจักร ญี่ปุ่น ไทย กัมพูชา มาเลเซีย สเปน สวีเดน นอร์เวย์ เนเธอร์แลนด์ เบลเยียม เดนมาร์ก แคนาดา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ลักเซมเบิร์ก ลิกเตนสไตน์ โมนาโก อันดอร์รา เป็นต้น

## ประวัติของระบบรัฐสภา
ตั้งแต่สมัยโบราณ เมื่อสังคมเป็นชนเผ่า มีสภาหรือหัวหน้าหมู่บ้านที่การตัดสินใจของเขาได้รับการประเมินโดยผู้เฒ่าผู้แก่ในหมู่บ้าน ในที่สุด สภาเหล่านี้ก็พัฒนาไปสู่ระบบรัฐสภาสมัยใหม่

รัฐสภาแรกย้อนกลับไปยุโรปในยุคกลาง โดยเฉพาะในปี 1188 พระเจ้าอัลฟอนโซที่ 9 กษัตริย์แห่งเลออน (สเปน) ได้ประชุมสามรัฐในกอร์เตสแห่งเลออน กอร์เตสแห่งกาตาลุญญาเป็นรัฐสภาแรกของยุโรปที่ได้รับอำนาจในการผ่านกฎหมายอย่างเป็นทางการ นอกเหนือจากประเพณี ตัวอย่างแรกของรัฐบาลแบบรัฐสภาพัฒนาขึ้นในเนเธอร์แลนด์และเบลเยียมในปัจจุบันในช่วงการกบฏของชาวดัตช์ (1581) เมื่ออำนาจอธิปไตย นิติบัญญัติ และบริหาร ถูกยึดครองโดยรัฐสภาแห่งเนเธอร์แลนด์จากพระเจ้าเฟลิเปที่ 2 แห่งสเปน แนวคิดสมัยใหม่ของรัฐบาลแบบรัฐสภาเกิดขึ้นในราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ระหว่างปี 1707 ถึง 1800 และร่วมสมัย ระบบรัฐสภาในสวีเดนระหว่างปี 1721 ถึง 1772

ในอังกฤษ ซีมง เดอ มงฟอร์ เอิร์ลที่ 6 แห่งเลสเตอร์ ถูกจดจำว่าเป็นหนึ่งในบิดาแห่งประชาธิปไตยแบบมีผู้แทนสำหรับการประชุมรัฐสภาที่มีชื่อเสียงสองครั้ง ครั้งแรก ได้ปลดกษัตริย์จากอำนาจที่ไม่มีขอบเขตในปี 1258 และครั้งที่สองในปี 1265 ซึ่งรวมถึงประชาชนทั่วไปจากเมือง ต่อมาในศตวรรษที่ 17 รัฐสภาอังกฤษบุกเบิกแนวคิดและระบบบางอย่างของประชาธิปไตยเสรีโดยสิ้นสุดด้วยการปฏิวัติอันรุ่งโรจน์และการผ่านร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยสิทธิพื้นฐานของพลเมือง ค.ศ. 1689

ในราชอาณาจักรบริเตนใหญ่ พระมหากษัตริย์ทรงเป็นประธานคณะรัฐมนตรีและเลือกคณะรัฐมนตรีตามทฤษฎี แต่เนื่องจากพระเจ้าจอร์จที่ 1 แห่งบริเตนใหญ่ ไม่สามารถพูดภาษาอังกฤษได้ ทำให้ความรับผิดชอบในการเป็นประธานคณะรัฐมนตรีตกเป็นของรัฐมนตรีคนสำคัญ นั่นคือ นายกรัฐมนตรีคนแรก รอเบิร์ต วอลโพล การขยายสิทธิ์ในการเลือกตั้งทำให้รัฐสภามีอำนาจในการควบคุมรัฐบาลมากขึ้น และตัดสินใจว่าใครจะสามารถเป็นนายกรัฐมนตรีได้ ในที่สุด พระราชบัญญัติปฏิรูปครั้งใหญ่ปี 1832 ทำให้รัฐสภามีอำนาจเหนือกว่า โดยเป็นผู้ตัดสินว่าใครจะเป็นนายกรัฐมนตรี

ประเทศอื่น ๆ ได้รับการยอมรับในที่สุดว่าเป็นระบบเวสต์มินสเตอร์ โดยมีผู้บริหารรับผิดชอบต่อสภาล่างของรัฐสภาสองสภา และใช้อำนาจในนามของหัวหน้ารัฐบาล อำนาจที่มอบให้กับหัวหน้ารัฐบาลอย่างเป็นทางการ – ดังนั้นการใช้วลีเช่น รัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (ในระบอบประชาธิปไตยแบบมีพระมหากษัตริย์) หรือรัฐบาลของประธานาธิบดี (ในสาธารณรัฐระบบรัฐสภา) ระบบดังกล่าวแพร่หลายอย่างยิ่งในอาณานิคมอังกฤษที่เก่าแก่กว่า ซึ่งหลายแห่งมีรัฐธรรมนูญประกาศใช้โดยรัฐสภาอังกฤษ เช่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ แคนาดา เสรีรัฐไอริช และสหภาพแอฟริกาใต้ รัฐสภาบางแห่งเหล่านี้ได้รับการปฏิรูปจากหรือพัฒนาขึ้นในตอนแรกที่แตกต่างจากต้นแบบอังกฤษดั้งเดิม: วุฒิสภาออสเตรเลียตั้งแต่เริ่มก่อตั้งสะท้อนให้เห็นถึงวุฒิสภาสหรัฐ มากกว่าสภาขุนนางอังกฤษ ในขณะที่ตั้งแต่ปี 1950 ไม่มีสภาสูงในนิวซีแลนด์ ประเทศเหล่านี้หลายแห่ง เช่น ประเทศตรินิแดดและโตเบโก และประเทศบาร์เบโดส ได้ตัดสัมพันธ์เชิงสถาบันกับสหราชอาณาจักรโดยการเป็นสาธารณรัฐที่มีประธานาธิบดีพิธีการของตนเอง แต่ยังคงรักษาระบบรัฐบาลแบบเวสต์มินสเตอร์ แนวคิดเรื่องความรับผิดชอบของรัฐสภาและรัฐบาลที่รับผิดชอบได้แพร่กระจายไปพร้อมกับระบบเหล่านี้

ระบอบประชาธิปไตยและระบบรัฐสภาปรากฏมากขึ้นในยุโรปในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง โดยถูกบังคับใช้โดยผู้ชนะสงครามประชาธิปไตยอย่างสหรัฐอเมริกา อังกฤษ และฝรั่งเศส ต่อประเทศที่พ่ายแพ้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสาธารณรัฐไวมาร์ของเยอรมนีและสาธารณรัฐออสเตรียที่ 1 การขยายเขตเมือง การปฏิวัติอุตสาหกรรม และนวยุคนิยมในศตวรรษที่ 19 ทำให้ความต้องการของฝ่ายรากฐานและขบวนการประชาธิปไตยสังคมนิยมที่เกิดขึ้นใหม่ไม่สามารถเพิกเฉยได้ กองกำลังเหล่านี้เข้ามามีบทบาทเหนือรัฐหลายแห่งที่เปลี่ยนผ่านสู่รัฐสภา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่สาม ซึ่งพรรคฝ่ายซ้ายกลางและพันธมิตรของตนครองรัฐบาลเป็นเวลาหลายทศวรรษ อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของลัทธิฟาสซิสต์ในช่วงทศวรรษที่ 1930 ทำให้ระบอบประชาธิปไตยแบบรัฐสภาสิ้นสุดลงในอิตาลีและเยอรมนีและประเทศอื่น ๆ 

หลังจากสงครามโลกครั้งที่สอง อำนาจฝ่ายอักษะที่พ่ายแพ้ถูกยึดครองโดยฝ่ายสัมพันธ์ ในประเทศเหล่านั้นที่ถูกยึดครองโดยประชาธิปไตยฝ่ายสัมพันธมิตร (สหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และฝรั่งเศส) รัฐธรรมนูญแบบรัฐสภาถูกนำมาใช้ ส่งผลให้เกิดรัฐธรรมนูญแบบรัฐสภาของอิตาลีและเยอรมนีตะวันตก (ปัจจุบันคือเยอรมนีทั้งหมด) และรัฐธรรมนูญปี 1947 ของญี่ปุ่น ประสบการณ์ของสงครามในประเทศที่ถูกยึดครองซึ่งรัฐบาลประชาธิปไตยที่ถูกต้องตามกฎหมายได้รับอนุญาตให้กลับมาเสริมสร้างความมุ่งมั่นของสาธารณชนต่อหลักการรัฐสภา ในเดนมาร์ก รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ถูกเขียนขึ้นในปี 1953 ในขณะที่การอภิปรายที่ยาวนานและรุนแรงในนอร์เวย์ส่งผลให้ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่อรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยที่ฝังรากลึกของประเทศ

## ลักษณะ
ระบบรัฐสภาอาจเป็น ระบบสองสภา โดยมีสภาสองแห่ง (หรือสองห้อง) หรือ ระบบสภาเดียว โดยมีเพียงสภาเดียว สภาสองสภาโดยปกติจะประกอบด้วย สภาล่าง ที่ได้รับเลือกตั้งโดยตรงโดยมีอำนาจในการกำหนดรัฐบาลบริหาร และ สภาสูง ซึ่งอาจแต่งตั้งหรือเลือกตั้งผ่านกลไกที่แตกต่างจากสภาล่าง

### ประเภท
นักวิชาการด้านประชาธิปไตย เช่น อารันด์ ไลฟ์ฮาร์ท (Arend Lijphart) แยกแยะประชาธิปไตยแบบรัฐสภาออกเป็นสองประเภท คือ ระบบเวสต์มินสเตอร์และระบบฉันทามติ

#### ระบบเวสต์มินสเตอร์
[thumb|right|upright=0.9|[พระราชวังเวสต์มินสเตอร์ในกรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร ระบบเวสต์มินสเตอร์มีต้นกำเนิดมาจากรัฐสภาอังกฤษ]]
* ระบบเวสต์มินสเตอร์มักพบในประเทศในเครือจักรภพแห่งประชาชาติและประเทศที่ได้รับอิทธิพลจากประเพณีการเมืองของอังกฤษ รัฐสภาเหล่านี้มักมีรูปแบบการอภิปรายที่ตรงกันข้ามกันมากขึ้น และการประชุมสภาเต็มรูปแบบมีความสำคัญมากกว่าคณะกรรมการ รัฐสภาบางแห่งในรูปแบบนี้ได้รับการเลือกตั้งโดยใช้การลงคะแนนแบบคะแนนเสียงที่เหนือกว่า (ระบบแบ่งเขตคะแนนสูงสุด) เช่น สหราชอาณาจักร แคนาดา อินเดีย และมาเลเซีย ในขณะที่บางประเทศใช้รูปแบบการแทนค่าสัดส่วน เช่น ไอร์แลนด์ และนิวซีแลนด์ สภาผู้แทนราษฎรออสเตรเลียได้รับเลือกตั้งโดยใช้การลงคะแนนแบบโหวตทันที ในขณะที่วุฒิสภาได้รับเลือกตั้งโดยใช้การแทนค่าสัดส่วนผ่านการโหวตแบบย้ายคะแนนได้ ระบบการลงคะแนนส่วนใหญ่ช่วยให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งสามารถลงคะแนนให้กับผู้สมัครที่ระบุชื่อได้มากกว่ารายชื่อปิด ระบบเวสต์มินสเตอร์ส่วนใหญ่ใช้หลักเกณฑ์แบบเข้มงวด โดยรัฐมนตรีจะต้องเป็นสมาชิกของรัฐสภาในเวลาเดียวกัน ในขณะที่ระบบเวสต์มินสเตอร์บางระบบ เช่น บังกลาเทศ อนุญาตให้แต่งตั้งรัฐมนตรีนอกรัฐสภา และบางประเทศ (เช่น จาไมกา) อนุญาตให้บุคคลภายนอกได้รับการแต่งตั้งเข้าสู่กระทรวงผ่านสภาสูงที่ได้รับการแต่งตั้ง แม้ว่ารัฐมนตรีส่วนใหญ่ (ซึ่งจำเป็นต้องรวมถึงนายกรัฐมนตรี) จะต้องมาจากภายใน (สภาล่าง) ของรัฐสภา

#### ระบบฉันทามติ
[thumb|right|upright=0.9|[อาคารไรชส์ทาคในกรุงเบอร์ลิน ประเทศเยอรมนี ระบบฉันทามติใช้ในประเทศยุโรปตะวันตกส่วนใหญ่]]
* ต้นแบบรัฐสภาของยุโรปตะวันตก (เช่น สเปน เยอรมนี) มีแนวโน้มที่จะมีระบบการอภิปรายแบบฉันทามติมากกว่า และมักจะมีห้องประชุมแบบครึ่งวงกลม ระบบฉันทามติมีแนวโน้มที่จะใช้การแทนค่าสัดส่วนกับรายชื่อพรรคแบบเปิดมากกว่ารัฐสภาแบบเวสต์มินสเตอร์ คณะกรรมการของรัฐสภาเหล่านี้มักมีความสำคัญมากกว่าสภาเต็มรูปแบบ ประเทศยุโรปตะวันตกส่วนใหญ่ไม่ใช้หลักเกณฑ์แบบเข้มงวด และอนุญาตให้มีรัฐมนตรีนอกรัฐสภาเป็นเรื่องปกติ เนเธอร์แลนด์ สโลวาเกีย และสวีเดน นำหลักการของความเป็นคู่มาใช้เป็นรูปแบบหนึ่งของการแบ่งแยกอำนาจ โดยสมาชิกสภาต้องลาออกจากตำแหน่งในสภาเมื่อได้รับการแต่งตั้ง (หรือเลือกตั้ง) เป็นรัฐมนตรี

### การแต่งตั้งหัวหน้ารัฐบาล

การดำเนินการระบบรัฐสภาก็อาจแตกต่างกันไปตามวิธีการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีและรัฐบาล และว่ารัฐบาลต้องการการอนุมัติอย่างชัดเจนจากรัฐสภาหรือไม่ แทนที่จะเป็นเพียงการขาดการคัดค้าน ในขณะที่ระบบรัฐสภาส่วนใหญ่ เช่น อินเดีย กำหนดให้นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีคนอื่น ๆ เป็นสมาชิกของสภานิติบัญญัติ ในประเทศอื่น ๆ เช่น แคนาดา และสหราชอาณาจักร สิ่งนี้มีอยู่เพียงแค่เป็นธรรมเนียม ประเทศอื่น ๆ เช่น นอร์เวย์ สวีเดน และกลุ่มประเทศเบเนลักซ์ กำหนดให้สมาชิกที่ดำรงตำแหน่งของสภานิติบัญญัติลาออกจากตำแหน่งดังกล่าวเมื่อได้รับการแต่งตั้งเป็นผู้บริหาร

* **หัวหน้ารัฐบาลแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีซึ่งอาจจะได้รับการสนับสนุนจากเสียงข้างมากในรัฐสภา** ในขณะที่ในกรณีส่วนใหญ่ นายกรัฐมนตรีในระบบเวสต์มินสเตอร์เป็นผู้นำของพรรคใหญ่ที่สุดในรัฐสภา แต่การแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีโดยเทคนิคเป็นสิทธิพิเศษที่ใช้ออกโดยหัวหน้ารัฐบาล (ไม่ว่าจะเป็นพระมหากษัตริย์ ผู้ว่าการทั่วไป หรือประธานาธิบดี) ระบบนี้ใช้ใน:

** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* **หัวหน้ารัฐบาลแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีซึ่งจะต้องได้รับการไว้วางใจภายในเวลาที่กำหนด** ระบบนี้ใช้ใน:

** 

* **หัวหน้ารัฐบาลแต่งตั้งผู้นำพรรคการเมืองที่มีจำนวนที่นั่งส่วนใหญ่ในรัฐสภาเป็นนายกรัฐมนตรี**. ตัวอย่างเช่น ในกรีซ หากไม่มีพรรคใดมีเสียงข้างมาก ผู้นำของพรรคที่มีจำนวนที่นั่งส่วนใหญ่จะได้รับ *ภารกิจสำรวจ* เพื่อรับความไว้วางใจจากรัฐสภาภายในสามวัน หากผู้นำดังกล่าวไม่สามารถได้รับความไว้วางใจจากรัฐสภา ผู้นำของพรรคที่ใหญ่เป็นอันดับสองจะได้รับ *ภารกิจสำรวจ* หากล้มเหลว ผู้นำของพรรคการเมืองที่ใหญ่เป็นอันดับสามจะได้รับ *ภารกิจสำรวจ* เป็นต้น ระบบนี้ใช้ใน:

** 

* **หัวหน้ารัฐบาล ''เสนอ'' ชื่อผู้สมัครนายกรัฐมนตรีซึ่งจะถูกส่งต่อไปยังรัฐสภาเพื่อขออนุมัติก่อนแต่งตั้ง** ตัวอย่างเช่น สเปน ซึ่งกษัตริย์ส่งข้อเสนอไปยังสภาผู้แทนราษฎรเพื่อขออนุมัติ นอกจากนี้ เยอรมนี ภายใต้กฎหมายพื้นฐานสำหรับสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (รัฐธรรมนูญ) บุนเดิสทาคลงคะแนนเลือกผู้สมัครที่เสนอชื่อโดยประธานาธิบดีสหพันธ์ ในกรณีเหล่านี้ รัฐสภาสามารถเลือกผู้สมัครรายอื่นซึ่งจะได้รับการแต่งตั้งโดยหัวหน้ารัฐบาล ระบบนี้ใช้ใน:

** 
** 
** 

* **รัฐสภา ''เสนอ'' ชื่อผู้สมัครซึ่งหัวหน้ารัฐบาลมีหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญในการแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี** ตัวอย่างเช่น ญี่ปุ่น ซึ่งจักรพรรดิแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีตามการเสนอชื่อของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ นอกจากนี้ ไอร์แลนด์ ซึ่งประธานาธิบดีแห่งไอร์แลนด์แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีตามการเสนอชื่อของไอย์เรินน์ ระบบนี้ใช้ใน:

** 
** 
** 

* **เจ้าหน้าที่สาธารณะ (อื่นที่ไม่ใช่หัวหน้ารัฐบาลหรือตัวแทน) ''เสนอ'' ชื่อผู้สมัคร ซึ่งหากได้รับอนุมัติจากรัฐสภาจะได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี** ตัวอย่างเช่น ภายใต้เครื่องมือการปกครองของสวีเดน (1974) อำนาจในการแต่งตั้งบุคคลเพื่อจัดตั้งรัฐบาลได้ย้ายจากพระมหากษัตริย์ไปยังประธานสภาและรัฐสภาเอง ประธานเสนอชื่อผู้สมัคร ซึ่งจากนั้นจะได้รับเลือกตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี (statsminister) โดยรัฐสภาหากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรส่วนใหญ่ไม่ลงคะแนนต่อต้านผู้สมัคร (เช่น พวกเขาสามารถได้รับเลือกตั้งแม้ว่าจะมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรลงคะแนนไม่เห็นด้วยมากกว่าเห็นด้วย) ระบบนี้ใช้ใน:

** 

* **การเลือกตั้งโดยตรงจากการเลือกตั้งประชาชน** ตัวอย่างเช่น อิสราเอล 1996-2001 ซึ่งนายกรัฐมนตรีได้รับเลือกตั้งในการเลือกตั้งทั่วไปโดยไม่คำนึงถึงความเกี่ยวข้องทางการเมือง และขั้นตอนดังกล่าวสามารถอธิบายได้ว่าเป็นระบบกึ่งรัฐสภา This ระบบนี้ใช้ใน:

**  (1996–2001)

### อำนาจยุบสภาและการจัดการเลือกตั้ง
นอกจากนี้ ยังมีความแตกต่างกันในเรื่องเงื่อนไข (ถ้ามี) สำหรับรัฐบาลที่จะมีสิทธิ์ยุบสภา:
* ในบางประเทศ โดยเฉพาะประเทศที่ดำเนินการภายใต้ระบบเวสต์มินสเตอร์ เช่น สหราชอาณาจักร เดนมาร์ก มาเลเซีย ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ นายกรัฐมนตรีมียสิทธิ์ที่จะเรียกการเลือกตั้งตามต้องการ ในสเปน นายกรัฐมนตรีเป็นเพียงคนเดียวที่มีอำนาจตามกฎหมายในการเรียกการเลือกตั้งตามมาตรา 115 ของรัฐธรรมนูญแห่งเสปน
* ในอิสราเอล รัฐสภาสามารถลงมติยุบตัวเองเพื่อเรียกการเลือกตั้ง หรือ นายกรัฐมนตรีสามารถเรียกการเลือกตั้งฉับพลันด้วยความยินยอมของประธานาธิบดีหากรัฐบาลของเขาติดขัด การไม่ผ่านงบประมาณจะเรียกการเลือกตั้งฉับพลันโดยอัตโนมัติ
* ประเทศอื่น ๆ อนุญาตให้เรียกการเลือกตั้งได้เฉพาะในกรณีที่รัฐบาลถูกอภิปรายไม่ไว้วางใจ การลงคะแนนเสียงข้างมากเพื่อสนับสนุนการเลือกตั้งก่อนกำหนด หรือความยุ่งยากในการเจรจาต่อรองในรัฐสภา ข้อกำหนดเหล่านี้อาจถูกหลีกเลี่ยงได้ ตัวอย่างเช่น ในเยอรมนีในปี 2548 แกร์ฮาร์ท ชเรอเดอร์จงใจปล่อยให้รัฐบาลของเขาแพ้การลงมติไม่ไว้วางใจเพื่อเรียกการเลือกตั้งก่อนกำหนด
* ในสวีเดน รัฐบาลสามารถเรียกการเลือกตั้งฉับพลันได้ตามต้องการ แต่รัฐสภาสวีเดน (ริกส์ดอก) ที่เพิ่งได้รับเลือกตั้งจะได้รับเลือกตั้งเพื่อเติมเต็มวาระของริกส์ดอกก่อนเท่านั้น การใช้ตัวเลือกนี้ครั้งสุดท้ายคือในปี 1958
* ในกรีซ จะมีการเลือกตั้งทั่วไปหากรัฐสภาไม่สามารถเลือกหัวหน้ารัฐบาลคนใหม่เมื่อสิ้นสุดวาระ ในเดือนมกราคม 2558 รัฐธรรมนูญข้อนี้ถูกใช้ประโยชน์โดยซิริซาเพื่อกระตุ้นการเลือกตั้งฉับพลัน ชนะการเลือกตั้ง และขับไล่คู่แข่งอย่างพรรคประชาธิปัตย์ใหม่ ออกจากอำนาจ
* ในอิตาลี รัฐบาลไม่มีอำนาจเรียกการเลือกตั้งฉับพลัน การเลือกตั้งฉับพลันสามารถเรียกได้โดยหัวหน้ารัฐบาลเท่านั้น หลังจากปรึกษากับประธานทั้งสองสภาของรัฐสภา
* นอร์เวย์ มีลักษณะเฉพาะในระบบรัฐสภา เนื่องจากรัฐสภานอร์เวย์ (สตูติงเงอ) ทำหน้าที่ตลอดทั้งสี่ปี
* ในออสเตรเลีย ภายใต้เงื่อนไขบางอย่างที่ไม่เหมือนใคร นายกรัฐมนตรีสามารถขอให้ผู้สำเร็จราชการเรียกการยุบสภาสองครั้ง ซึ่งจะยุบสภาทั้งหมดแทนที่จะเป็นเพียงครึ่งเดียวของวุฒิสภา – โดยมีผลในการเลือกตั้งสมาชิกสภาทั้งหมดพร้อมกัน

ระบบรัฐสภาสามารถเปรียบเทียบกับระบบประธานาธิบดีซึ่งดำเนินการภายใต้การแบ่งแยกอำนาจที่เข้มงวดมากขึ้น โดยฝ่ายบริหารไม่ใช่ส่วนหนึ่งของหรือไม่ได้รับการแต่งตั้งโดยหน่วยงานรัฐสภาหรือนิติบัญญัติ ในระบบดังกล่าว รัฐสภาหรือสภาคองเกรสไม่เลือกหรือปลดหัวหน้ารัฐบาล และรัฐบาลไม่สามารถขอการยุบสภาก่อนกำหนดได้ เช่นเดียวกับกรณีของรัฐสภา (แม้ว่ารัฐสภาอาจยังสามารถยุบตัวเองได้ เช่น ในกรณีของไซปรัส) นอกจากนี้ยังมีระบบกึ่งประธานาธิบดีที่ดึงดูดทั้งระบบประธานาธิบดีและระบบรัฐสภาโดยการรวมประธานาธิบดีที่ทรงพลังเข้ากับผู้บริหารที่รับผิดชอบต่อรัฐสภา ตัวอย่างเช่น สาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ห้า

รัฐสภายังสามารถนำไปใช้กับรัฐบาลท้องถิ่นและระดับภูมิภาคได้ ตัวอย่างคือ ออสโล ซึ่งมีคณะผู้บริหาร (Byråd) เป็นส่วนหนึ่งของระบบรัฐสภา ประเทศที่ถูกถ่ายโอนอำนาจของสหราชอาณาจักรก็เป็นรัฐสภาเช่นกัน ซึ่งเช่นเดียวกับรัฐสภาสหราชอาณาจักรอาจจัดการเลือกตั้งก่อนกำหนด ซึ่งเกิดขึ้นกับรัฐสภาไอร์แลนด์เหนือในปี 2017 และ 2022 เท่านั้น

### กฎหมายต่อต้านการย้ายพรรค

ประเทศประชาธิปไตยแบบรัฐสภาบางประเทศ เช่น อินเดีย ปากีสถาน และบังกลาเทศ ได้ออกกฎหมายห้ามการข้ามฟากหรือการเปลี่ยนพรรคหลังการเลือกตั้ง ภายใต้กฎหมายเหล่านี้ ผู้แทนที่ได้รับเลือกตั้งจะสูญเสียที่นั่งในรัฐสภาหากพวกเขาขัดต่อพรรคของตนในการลงคะแนนเสียง

ในรัฐสภาอังกฤษ สมาชิกสามารถข้ามไปยังพรรคอื่นได้ ในแคนาดาและออสเตรเลีย ไม่มีข้อจำกัดสำหรับนักการเมืองในการเปลี่ยนฝ่าย ในนิวซีแลนด์ กฎหมายการวากะ-จัมป์ปิ้งกำหนดว่า ส.ส. ที่เปลี่ยนพรรคหรือถูกขับออกจากพรรคอาจถูกขับออกจากรัฐสภาตามคำขอของผู้นำพรรคเดิม

### อธิปไตยของรัฐสภา

ประเทศประชาธิปไตยแบบรัฐสภาบางประเทศ เช่น สหราชอาณาจักรและนิวซีแลนด์ มีการตรวจสอบอำนาจนิติบัญญัติของรัฐสภาที่อ่อนแอหรือไม่มีอยู่ โดยที่พระราชบัญญัติใหม่ใด ๆ จะมีผลบังคับใช้เหนือกฎหมายก่อนหน้านี้ทั้งหมด กฎหมายทั้งหมดไม่มีการฝังรากอย่างเท่าเทียมกัน โดยที่การตรวจสอบทางตุลาการอาจไม่ทำให้กฎหมายดังกล่าวเป็นโมฆะหรือแก้ไขได้อย่างสิ้นเชิง เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในระบบรัฐสภาอื่น ๆ เช่น เยอรมนี ในขณะที่หัวหน้ารัฐบาลของทั้งสองประเทศ (พระมหากษัตริย์ และหรือผู้ว่าการทั่วไป) มีอำนาจตามกฎหมายในการเพิกเฉยต่อร่างกฎหมายใด ๆ ที่ผ่านรัฐสภา แต่การตรวจสอบนี้ไม่ได้ถูกใช้ในอังกฤษนับตั้งแต่พระราชบัญญัติมิลีเซียสกอตแลนด์ปี 1708

ในขณะที่ทั้งสหราชอาณาจักรและนิวซีแลนด์มีกฎหมายหรือกฎของรัฐสภาบางฉบับที่กำหนดเสียงข้างมากพิเศษหรือขั้นตอนทางกฎหมายเพิ่มเติมสำหรับกฎหมายบางฉบับ เช่น ก่อนหน้านี้กับพระราชบัญญัติรัฐสภาคงที่ปี 2011 (FTPA) สิ่งเหล่านี้สามารถถูกเลี่ยงผ่านการประกาศใช้กฎหมายอื่นที่แก้ไขหรือเพิกเฉยเสียงข้างมากพิเศษเหล่านี้ เช่น พระราชบัญญัติการเลือกตั้งทั่วไปของรัฐสภาต้นปี 2019 ซึ่งเลี่ยงเสียงข้างมากสองในสามที่จำเป็นสำหรับการยุบสภาล่วงหน้าภายใต้ FTPA ซึ่งเปิดทางให้มีการยุบสภาล่วงหน้าสำหรับการเลือกตั้งทั่วไปปี 2019

### ตัวชี้วัด
ตัวชี้วัดรัฐสภาช่วยให้สามารถเปรียบเทียบความแข็งแกร่งของระบบรัฐสภาของแต่ละประเทศได้อย่างเป็นปริมาณ ตัวชี้วัดรัฐสภาอย่างหนึ่งคือ ดัชนีอำนาจรัฐสภา

## ประเทศ

### แอฟริกา

### สหรัฐอเมริกา
[thumb|[รัฐสภาเบลีซ]]
[thumb|[รัฐสภาแคนาดา]]

### เอเชีย
right|thumb|สภาแห่งชาติอาร์เมเนีย (National Assembly of Armenia)
thumb|อาคารรัฐสภาบังกลาเทศ (Jatiya Sangsad Bhaban)
thumb|อาคารรัฐสภาอินเดีย (Sansad Bhavan)
thumb|ศูนย์การประชุมแบกแดด (Baghdad Convention Center) ซึ่งเป็นที่ตั้งของสภาผู้แทนราษฎรอิรัก
thumb|อาคารเนสเซ็ท (Knesset) ของอิสราเอลในกรุงเยรูซาเล็ม 	
thumb|รัฐสภามาเลเซีย

### ยุโรป
thumb|right|The administrative building of the Albanian Parliament
[thumb|right|The [Congress of Deputies, the lower chamber of Spanish Parliament]]

### โอเชียเนีย
[thumb|[รัฐสภาออสเตรเลีย]]
[thumb|[รัฐสภาวานูวาตู]]

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อสภานิติบัญญัติแบ่งตามประเทศ
* นิติธรรม
* ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ
* สาธารณรัฐระบบรัฐสภา
* ระบบสภาเดี่ยว
* ระบบสองสภา
* ระบบสามสภา
* ระบบสี่สภา

## อ้างอิง

หมวดหมู่:คำศัพท์การเมือง
หมวดหมู่:เสรีนิยม
หมวดหมู่:สภานิติบัญญัติ
หมวดหมู่:ระบอบการปกครอง