แวมไพร์

[thumb|240px|right|เค้าท์ออร์ล็อก แวมไพร์ จากภาพยนตร์เรื่อง ''[นอสเฟอราตู อะ ซิมโฟนี ออฟ ฮอร์เรอร์|Nosferutu : A Symphony of Horror* ที่ดัดแปลงมาจากนวนิยายเรื่อง เค้าท์แดร็กคูลา ภาพยนตร์เรื่องนี้ฉายในปี ค.ศ. 1922]]

*'แวมไพร์*' () เป็นผีชนิดหนึ่งตามความเชื่อของชาว[[ยุโรป]] ใน[[ยุคกลาง]] เชื่อว่าเป็นผีดิบ ที่มีรูปร่างหน้าตาเหมือน[[มนุษย์]]ทั่วไป แต่มีฟันแหลมคม ดื่ม[[เลือด]]ของมนุษย์ด้วยกันเป็นอาหารเพื่อหล่อเลี้ยง โดยที่แวมไพร์จะมีชีวิตเป็นอมตะ ไม่มีวันแก่และตาย จะปรากฏตัวได้แต่เฉพาะเวลากลางคืน เพราะกลางวันแพ้แสงแดด   แวมไพร์จะหลบซ่อนอยู่ในโลงของตนหรือในหลุมในเวลากลางวัน  สามารถแปลงร่างได้หลายแบบ เช่น [[ค้างคาว]], [[อีกา]], [[หมาป่า]] และ [[หมอก]] เป็นต้น สามารถกำบังกายหายตัวได้ ไม่มีเงาเมื่อกระทบกับแสงหรือสะท้อนในกระจก มีแรงมากเหมือนผู้ชาย 20 คน รวมถึงสามารถบังคับสิ่งของให้เคลื่อนที่ด้วยอำนาจของตนได้ด้วย  สิ่งที่จะกำราบแวมไพร์ได้คือ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนา เช่น [[กางเขน|ไม้กางเขน]], น้ำมนตร์ หรือแม้กระทั่งสมุนไพรกลิ่นแรงบางชนิด เช่น [[กระเทียม]] วิธีฆ่าแวมไพร์มีมากมาย เช่น ตอกลิ่มให้ทะลุหัวใจ เผา หรือ ตัดหัวด้วยจอบของสัปเหร่อ บุคคลที่ตกเป็นเหยื่อของมัน จะกลายเป็นแวมไพร์ไปด้วย และกลายเป็นสาวกของแวมไพร์ตนที่ดูดเลือดตัวเอง

ชาวยุโรปในยุคกลางนั้น หวาดกลัวแวมไพร์มาก ผู้ที่สงสัยว่าเป็นแวมไพร์ จะตกอยู่ในสถานะเดียวกับ[[แม่มด]] หรือ [[มนุษย์หมาป่า]] คือ ถูกตัดสินลงโทษด้วยการเอาถึงชีวิต   มีวิธีการป้องกันการรุกรานของแวมไพร์หลายวิธี เช่น บางหมู่บ้านจะโปรยเมล็ดข้าวไว้บนหลังคาบ้าน เพราะเชื่อว่าแวมไพร์จะง่วนกับการนับเมล็ดข้าวเป็นการถ่วงเวลาจนรุ่งเช้า หรือ โรยเศษขนมปังไว้ตั้งแต่สุสานให้แวมไพร์เดินเก็บเศษขนมนั้นวนเวียนไปมา หรือแม้แต่การวางไม้กางเขนหรือดอกกุหลาบที่มีหนามแหลมเพื่อเป็นการพันธนาการไว้ในโลง

เรื่องราวของแวมไพร์ มีมากมาย ที่เป็นนิทานพื้นบ้านและวรรณกรรม โดยวรรณกรรมที่ว่าถึงแวมไพร์ที่เก่าแก่ที่สุด มีมาตั้งแต่สมัย[[โรมโบราณ|โรมัน]]  วรรณกรรมที่มีชื่อเสียงที่สุดของแวมไพร์คือ เรื่อง[[แดรกคูลา]] ของ [[บราม สโตกเกอร์]] ที่โด่งดังจนมีการนำไปสร้างเป็นภาพยนตร์ ละคร ละครเวที หรือแม้แต่กระทั่งภาพยนตร์การ์ตูนมากมายตราบจนปัจจุบัน  เช่น ภาพยนตร์เรื่อง *Nosferatu : A Symphony of Horror* ในปี ค.ศ. 1922 เป็นต้น 

เป็นไปได้ว่าความเชื่อเรื่องของแวมไพร์ที่สามารถแปลงร่างเป็นค้างคาวได้ อาจมีที่มาจากที่ภูมิภาค[[อเมริกากลาง]]และทวีป[[อเมริกาใต้]] มีค้างคาวขนาดเล็กจำพวกหนึ่ง ในวงศ์ [[Desmodontinae]]  มีพฤติกรรมดูดเลือดสัตว์ที่ใหญ่กว่าเป็นอาหารในเวลากลางคืน ซึ่งค้าวคาวในวงศ์นี้ก็ได้มีการเรียกชื่อสามัญว่า *แวมไพร์* เช่นกัน

== ศัพทมูลวิทยา ==
[[พจนานุกรมภาษาอังกฤษ ฉบับออกซฟอร์ด]] ระบุการปรากฏครั้งแรกของคำว่า แวมไพร์ ใน[[ภาษาอังกฤษ]] เกิดขึ้นในปี ค.ศ. 1734 ในสารคดีท่องเที่ยวที่ชื่อ *Travels of Three English Gentlemen* ตีพิมพ์ในหนังสือ *Harleian Miscellany* ในปี 1745 ในวรรณกรรมเยอรมันได้มีการถกกันเรื่องแวมไพร์มาแล้ว หลังจากที่ออสเตรียเพิ่มการควบคุมเซอร์เบียเหนือและ Oltenia ในปี ค.ศ. 1718 เจ้าหน้าที่บันทึกเกี่ยวกับร่างที่ขุดมาจากหลุมศพ และ "แวมไพร์ที่ตายแล้ว" รายงานนี้เขียนขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1725 ถึง ค.ศ. 1732 และได้รับรู้สู่สาธารณะ

ในภาษาอังกฤษคำนี้มาจาก เป็นไปได้ว่าเพี้ยนจาก[[ภาษาฝรั่งเศส]] vampyre ซึ่งมาจากภาษาเยอรมันว่า Vampir ซึ่งอาจมาจาก[[ภาษาเซอร์เบีย]]ในต้น[[คริสตวรรษที่ 18]] คำว่า вампир/vampir. ตามรูปแบบภาษาเซอร์เบียซึ่งคล้ายกับ[[ภาษากลุ่มสลาวิก]] มีการใช้คือ: [[ภาษาบัลแกเรีย]] вампир (vampir), [[ภาษาเช็ก]]และ[[ภาษาสโลวัก|สโลวัก]] upír, [[ภาษาโปแลนด์]] wąpierz และ (บางทีอาจะรับอิทธิพลจากสลาวิกตะวันออก) upiór, [[ภาษารัสเซีย]] упырь (upyr'), [[ภาษาเบลารุส]] упыр (upyr), [[ภาษายูเครน]] упирь (upir'), ซึ่งมาจากภาษารัสเซียโบราณ упирь (upir') (หมายเหตุ ภาษาเหล่านี้มักยืมรูปแบบของ "vampir/wampir" จากทางตะวันตกที่เป็นคำดั้งเดิมท้องถิ่น) แต่ที่มาของคำนี้ก็ยังไม่ชัดเจนว่ามาจากภาษาอะไร

ในบรรดา รูปแบบสลาวิกดั้งเดิม *ǫpyrь และ *ǫpirь มีความเป็นไปได้ว่ามีรากศัพท์ความหมายของคำว่า "ค้างคาว" (เช็ค netopýr, สโลวัก netopier, โปแลนด์ nietoperz, รัสเซีย нетопырь / netopyr' - ชนิดของค้างคาว), คำในภาษาสโลวักอาจมีรากจาก[[ตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน|ภาษาอินโดยูโรเปียน]]ดั้งเดิม จากคำว่า "บิน" ทฤษฎีที่เก่ากว่านี้ที่ว่าว่า ภาษาสลาวิกขอยืมคำจาก[[ภาษากลุ่มเตอร์กิก|ภาษาเตอร์กิก]] คำว่า "แม่มด"  (เช่นคำว่า Tatar ubyr)

== ความเชื่อท้องถิ่น ==
ความเชื่อเกี่ยวกับแวมไพร์มีมานานกว่าพันปี ไม่ว่าจะเป็นวัฒนธรรมอย่าง [[เมโสโปเตเมีย]], [[ฮิบรู]], [[กรีกโบราณ]] และ[[โรมโบราณ|โรมัน]] มีเรื่องเล่าของ[[ปีศาจ]]และวิญญาณที่ตีความว่าเป็นที่มาของแวมไพร์สมัยใหม่ อย่างไรก็ตามเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่ดูเหมือนสิ่งมีชีวิตคล้ายแวมไพร์ ในสมัยโบราณ ความเชื่อในรูปธรรมที่เรารู้ในปัจจุบันของต้นกำเนิดแวมไพร์ มักมาจากต้น[[คริสต์ศตวรรษที่ 18|ศตวรรษที่ 18]] ทางแถบตะวันออกเฉียงใต้ของ[[ยุโรป]] เมื่อประเพณีการเล่าขานของคนหลายเผ่าพันธุ์ต่างบันทึกและตีพิมพ์ ในกรณีส่วนมาก แวมไพร์คือผีในรูปแบบปีศาจ, [[ผีตายโหง|เหยื่อฆ่าตัวตาย]], หรือผู้ใช้เวทมนตร์คาถา หรือถูกสร้างมาด้วยอำนาจวิญญาณความชั่วร้ายที่ครอบงำศพ หรือถูกกัดโดยแวมไพร์ ความเชื่อต่าง ๆ ในตำนานกระจายไปทั่วท้องที่ที่ก่อให้เกิดความผวาหวาดกลัวและมีการบังคับตามกฎหมายของคนที่เชื่อว่าเป็นแวมไพร์

=== คุณลักษณะ ===
เป็นการยากที่จะอธิบายถึงความหมายเพียงความหมายเดียวของความเชื่อเรื่องแวมไพร์ ถึงแม้ว่ามีหลายองค์ประกอบที่เหมือนกันในบางตำนานในยุโรป แวมไพร์มักมีการรายงานว่ามีลักษณะพอง มีเนื้อหนังเป็นสีม่วงหรือเข้ม จากลักษณะนี้ทำให้มีมีคุณสมบัติที่จะดื่ม[[เลือด]] ซึ่งเลือดมักจะซึมออกจากปากหรือจมูกเมื่อพบในผ้าห่อศพหรือ[[โลงศพ]] และมักมีตาซ้ายเปิด มักแต่งตัวในผ้าห่อศพจากผ้า[[ลินิน]] และมีฟัน ผมและเล็บงอกออกมาเหมือนเขี้ยวสัตว์

คุณลักษณะอื่นมาจากวัฒนธรรมสู่วัฒนธรรม แวมไพร์บางพวก อย่างเช่นในเรื่องเล่าแถบ[[ทรานซิลเวเนีย]] แวมไพร์จะผอมแห้ง ซีด และมีเล็บนิ้วยาว ขณะที่ใน[[บัลแกเรีย]]มีโพรงจมูกรูเดียว และในแวมไพร์ใน[[บาวาเรีย]]  หลับโดยขัดนิ้วโป้งและมีตาเปิดหนึ่งข้าง แวมไพร์ใน[[มอเรเวีย]] จะทำร้ายต่อเมื่อเปลือยเท่านั้น และในเรื่องเล่าชาว[[อัลบาเนีย]]จะสวม[[รองเท้า]]ส้นสูง เรื่องเล่าต่าง ๆ ของแวมไพร์ได้แพร่กระจายไปทั่วทุกส่วนของโลก ทั้งใน[[ทวีปอเมริกา|อเมริกา]]และทุกที่ และในบางครั้งก็มีการอธิบายแวมไพร์ที่แปลกพิสดาร อย่างแวมไพร์เม็กซิกัน จะมีกะโหลกเปล่าแทนหัว ใน[[บราซิล]] แวมไพร์ มีเท้าที่มีขนยาวมาจาก[[เทือกเขาร็อกกี้]] จะดูดเลือดจากทางจมูกโดยดูดจากทางหูของเหยื่อ ลักษณะทั่วไป ในบางครั้งจะอธิบายเช่น มีผมสีแดง ในบางรายงาน สามารถแปลงร่างเป็น [[ค้างคาว]] [[หนู]] [[สุนัข]] [[สุนัขจิ้งจอก]] [[แมงมุม]] หรือแม้กระทั่ง[[ผีเสื้อกลางคืน]] ในตำนานที่หลากหลาย อย่างเช่นผลงานวรรณกรรมอย่างเช่น [[แดรกคูลา]] และผู้กระหายเลือดทางประวัติศาสตร์อย่างเช่น Gilles de Rais, [[อลิซาเบธ บาโธรี่]], และ [[วลาด เทเปซ]] แวมไพร์ก็พัฒนาออกมาในรูปแบบแบบแผนสมัยใหม่

=== การเกิดแวมไพร์ ===
สาเหตุของการสืบสายสายพันธุ์แวมไพร์ มีหลากหลายรูปแบบตามความเชื่อท้องถิ่น ในสลาวิกและความเชื่อจีน หากศพที่มีสัตว์กระโดดข้ามโดยเฉพาะหมาหรือแมว จะเกรงว่าจะทำให้ศพไม่ตาย ร่างที่มีบาดแผลที่ไม่ได้รับการรักษาโดยน้ำเดือดก็เสี่ยง ในความเชื่อรัสเซีย แวมไพร์มักถูกเคยเชื่อว่าเป็นพ่อมดหรือคนที่ขบถต่อโบสถ์ในขณะที่พวกเขามีชีวิตอยู่ มีการเกิดแวมไพร์ ขึ้นเมื่อครั้งอดีตกาล ปัจจุบันเขายังคงมีชีวิตอยู่ 

การปฏิบัติทางสังคมมักเกิดขึ้นจากความพยายามป้องกันการกลับมาของคนตาย การฝังศพคว่ำลงก็แพร่ขยายไปทั่วและฝังไปกับสิ่งของของมนุษย์ อย่างเช่น เคียวด้ามยาวหรือ[[เคียวเกี่ยวข้าว]] ไว้ใกล้กับหลุมศพ เพื่อเอาใจเหล่าปีศาจที่จะเข้ามาในร่างหรือเพื่อระงับความตายที่จะไม่ทำให้พวกเขาลุกขึ้นจากหลุมศพ วิธีนี้ดูคล้ายกับวิธีปฏิบัติของชาว[[กรีกโบราณ]] ที่จะใส่[[โอโวลอส]] (เหรียญเงินเล็ก ๆ) ในปากศพ เป็นค่าธรรมเนียมในการข้าม[[แม่น้ำสติกซ์]]ในโลกหน้า แต่ก็ยังเป็นข้อถกเถียง ไฟจะช่วยขจัดวิญญาณร้ายเข้าสู่ร่างกายและนี่อาจเป็นอิทธิพลให้กับความเชื่อพื้นบ้านเกี่ยวกับแวมไพร์ ธรรมเนียมนี้ยังคงมีอยู่ในประเพณีของกรีกสมัยใหม่เกี่ยวกับ *vrykolakas* ที่จะมี[[กางเขน]]ทำจาก[[ขี้ผึ้ง]]และชิ้นส่วนเครื่องปั้นดินเผาที่จารึกไว้ว่า "Jesus Christ conquers" วางบนศพเพื่อป้องกันการกลายเป็นแวมไพร์

วิธีปฏิบัติอื่นในยุโรป เช่น การแยกเส้นเอ็นที่หัวเข่า หรือ ใช้ท่อนไม้หรือ[[อิฐ]]ยัดเข้าไปในปาก หรือการวางเมล็ดต้น[[ดอกป๊อปปี้|ป็อปปี้]], [[ข้าวฟ่าง]] หรือ[[ทราย]]บนพื้นดินของหลุมศพที่เชื่อว่าเป็นแวมไพร์ เพื่อเป็นการป้องกันแวมไพร์ในช่วงกลางคืน โดยการนับเมล็ดข้าวที่ร่วงโรย  คล้ายกับเรื่องเล่าของชาวจีนที่ว่า ถ้า[[เจียงซือ|แวมไพร์ของจีน]]กระโดดข้ามกระสอบข้าว จะต้องนับข้าวทุกเมล็ด เช่นเรื่องราวในนิทานของอินเดียและอเมริกาใต้ ที่เป็นเรื่องเล่าของพ่อมดและปีศาจหรือวิญญาณชั่วร้าย

=== การจำแนกแวมไพร์ ===
มีพิธีกรรมมากมายที่จะสามารถระบุถึงแวมไพร์ได้ หนึ่งในวิธีนั้นคือการหาหลุมศพของแวมไพร์ โดยนำม้าผู้บริสุทธิ์เดินผ่านสุสานหรือพื้นโบสถ์กับพ่อม้าบริสุทธิ์ - ม้ามักจะหยุดกะทันหันในที่ที่สงสัย โดยทั่วไปจะใช้ม้าดำ แต่ใน[[อัลบาเนีย]]จะใช้ม้าขาว หลุมที่ปรากฏบนพื้นมักจะมีลางว่าเกี่ยวข้องกับแวมไพร์

ศพที่จะเป็นแวมไพร์มักจะอธิบายว่าจะดูมีสุขภาพกว่าที่จะเป็น จะดูอ้วนและดูไม่มีสิ่งที่บ่งว่าจะเน่าเปื่อย ในบางกรณี เมื่อหลุมศพที่น่าสงสัยถูกเปิดออก ชาวบ้านก็เล่าว่า ศพดูมีเลือดไหลเวียนที่มาจากเหยื่อไปทั่วหน้า หลักฐานที่พบว่ามีแวมไพร์อยู่อย่างเช่น การตายของวัวควาย, แกะ หรือเพื่อนบ้านเอง เรื่องเล่าเกี่ยวกับแวมไพร์ทำให้รู้สึกได้ว่ามี[[โพลเทอร์ไกสท์|ส่วนร่วมผีที่ส่งเสียงหลอกหลอนคน]] อย่างเช่น หินที่ขว้างปามาโดนหลังคาหรือการเคลื่อนไหวของของในบ้าน หรือความรู้สึกอึดอัดของคนเมื่อนอนหลับ

== อ้างอิง ==


== บรรณานุกรม ==
* Barber, Paul (1988). *Vampires, Burial and Death: Folklore and Reality*. New York: Yale University Press. ISBN 0-300-04126-8.
* Bunson, Matthew (1993). *The Vampire Encyclopedia*. London: Thames & Hudson. ISBN 0-500-27748-6.
* Silver, Alain; James Ursini (1993). *The Vampire Film: From Nosferatu to Bram Stoker's Dracula''. New York: Limelight. ISBN 0-87910-170-9.

หมวดหมู่:ตำนานผีดูดเลือด
หมวดหมู่:ความเชื่อ
หมวดหมู่:ไสยศาสตร์