ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟ

**ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟ** (Railway signalling system) เป็นระบบกลไก สัญญาณไฟ หรือระบบคอมพิวเตอร์ ในการเดินขบวนรถไฟเพื่อแจ้งให้พนักงานขับรถไฟทราบสภาพเส้นทางข้างหน้า และตัดสินใจที่จะหยุดรถ ชะลอความเร็ว หรือบังคับทิศทาง  ให้การเดินรถดำเนินไปได้อย่างปลอดภัย รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ  โดยเฉพาะในการเดินรถสวนกันบนเส้นทางเดียว หรือการสับหลีกเพื่อให้รถไฟวิ่งสวนกันบริเวณสถานีรถไฟ หรือควบคุมรถไฟให้การเดินขบวนเป็นไปตามที่กำหนดไว้กรณีที่ใช้ระบบอาณัติสัญญาณแบบคอมพิวเตอร์

ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟจะควบคุมและกำหนดทิศทางการเคลื่อนที่ และระยะเวลาในการเดินรถ ของขบวนรถที่อยู่บนทางร่วมเดียวกัน รวมทั้งการสับหลีกบริเวณสถานีรถไฟ โดยการทำงานของอุปกรณ์ต่างๆ ในระบบ จะออกแบบให้ทำงานสัมพันธ์กัน เพื่อให้พนักงานขับรถไฟสามารถตัดสินใจเดินรถได้อย่างมั่นใจ และไม่ให้เกิดความสับสน

## ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟในประเทศไทย
ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟในประเทศไทย ของการรถไฟแห่งประเทศไทย ออกแบบโดยคำนึงถึงความปลอดภัย สภาพภูมิประเทศ (ความลาดชัน, ทางโค้ง, สภาพราง) ความหนาแน่นของชุมชน และงบประมาณ

### สัญญาณประจำที่ (Wayside Signals)
[200px|thumbnail|อาณัติสัญญาณประจำที่ชนิดไฟสีสองท่า ที่[สถานีรถไฟชุมทางแก่งคอย]]ระบบอาณัติสัญญาณรถไฟในประเทศไทย มีการลักษณะใช้สัญญาณประจำที่โดยพนักงานขับรถจะต้องปฏิบัติตามท่าแสดงสัญญาณอย่างเคร่งครัด โดยสัญญาณประจำที่นั้นได้มีการกำหนดให้ตั้งอยู่ทางด้านขวาของขบวนรถในทางเดี่ยว และด้านซ้ายของขบวนรถในทางคู่ แบ่งออกเป็น 3 ชนิดดังนี้

# สัญญาณไฟสี (Color Light Signals) แบ่งเป็นประเภทไฟสีสองท่า (Two Aspect) หรือไฟสีสามท่า (Three Aspect)
# สัญญาณหางปลา (Semaphore Signals)
# หลักเขตสถานี

สัญญาณประจำที่ของการรถไฟที่ใช้มีดังนี้

**หลักเขตสถานี (Limit of Station)**  ตั้งอยู่ก่อนถึงสถานีและอยู่ภายนอกประแจอันนอกสุดของสถานี ทำหน้าที่ห้ามหรืออนุญาตให้ขบวนรถเดินเข้าสู่สถานี

**สัญญาณเตือน (Warner SIgnal หรือ Distant Signal)** ตั้งอยู่ก่อนถึงสัญญาณเข้าเขตนอก หรืออยู่ร่วมกับสัญญาณเข้าเจตนอก หรือก่อนถึงสัญญาณเข้าเขตใน(หากไม่มีสัญญาณเข้าเขตนอก) หรือก่อนถึงสัญญาณอัตโนมัติ ประมาณ 1000 ถึง 1,500 เมตร ทำหน้าที่แสดงให้ทราบถึงสัญญาณประจำที่ตัวถัดไปว่าอยู่ในท่าใด 

**สัญญาณเข้าเขตนอก (Outer Home Signal)** ตั้งอยู่ก่อนถึงสัญญาณเข้าเขตใน ทำหน้าที่ห้ามหรืออนุญาตให้ขบวนรถเดินถึงสัญญาณเข้าเขตใน

**สัญญาณเข้าเขตใน (Inner Home Signal)** ตั้งอยู่ก่อนถึงสถานีและประแจตัวนอกสุดของสถานี ทำหน้าที่ห้ามหรืออนุญาตให้ขบวนรถเดินเข้าสู่สถานี

**สัญญาณออก (Starter Signal หรือ Exit Signal)** ตั้งอยู่ในทิศทางที่ขบวนรถจะออกจากสถานี ทำหน้าที่ห้ามหรืออนุญาตให้ขบวนรถเดินเข้าสู่ตอน หรือตอนอัตโนมัติ หรือสัญญาณออกอันนอก(ถ้ามี)[200px|thumbnail|สัญญาณหางปลา จัดแสดงที่[:en:National_Railway_Museum|พิพิธภัณฑ์รถไฟแห่งชาติ ประเทศอังกฤษ]]**สัญญาณออกอันนอก (Outer Starter Signal)** ตั้งอยู่ถัดจากสัญญาณออก เป็นสัญญาณที่อยู่อันนอกสุด ทำหน้าที่เช่นเดียวกับสัญญาณออกหรือหลักเขตสับเปลี่ยน

**สัญญาณเรียกเข้า (Call-On Signal)** ตั้งอยู่ร่วมกับสัญญาณเข้าเขตนอกหรือสัญญาณเข้าเขตในชนิดไฟสี ทำหน้าที่อนุญาตให้ขบวนรถเดินผ่านสัญญาณที่อยู่ในที่ห้าม

**สัญญาณตัวแทน (Repeater Signal)** ตั้งอยู่ก่อนถึงสัญญาณประจำที่ในกรณีที่ไม่สามารถมองเห็นสัญญาณถัดไปในระยะไกลได้ (เช่นทางโค้ง) โดยแสดงสัญญาณตามท่าของสัญญาณประจำที่ตัวถัดไป

**สัญญาณอัตโนมัติ (Automatic Signal)** ตั้งอยู่ในตอนอัตโนมัติทำหน้าที่ห้ามหรืออนุญาตให้ขบวนรถเดินถึงสัญญาณประจำที่ตัวถัดไป

**สัญญาณผ่านถนนเสมอระดับทาง (Level Crossing Rail Warning Signal)** ตั้งอยู่ห่างจากขอบถนนที่ตัดผ่านทางรถไฟไม่น้อยกว่า 50 เมตร ทำหน้าที่แสดงให้พนักงานขับรถทราบว่าเครื่องกั้นถนนได้ปิดเรียบร้อยแล้วหรือไม่


### ประเภทของเครื่องสัญญาณประจำที่ (Classification of Interlocking Station)
การรถไฟแห่งประเทศไทยได้แบ่งประเภทของระบบอาณติสัญญาณประจำสถานีรถไฟ โดยแบ่งตามประเภทของสัญญาณประจำที่ที่ใช้ในแต่ละสถานีดังนี้[200px|thumbnail|อาณัติสัญญาณประจำที่ชนิดไฟสีสามท่า ที่[สถานีรถไฟชุมทางตลิ่งชัน]]

#### ประเภท ก. ประแจกลหมู่ (Class A. Fully Interlocking)

* **ก.1ก :** ประแจกลไฟฟ้าชนิดบังคับสัมพันธ์ด้วยรีเลย์ และสัญญาณไฟสี   (A1a : All Relay Interlocking with Color Light Signals)
* **ก.1ข :** ประแจกลไฟฟ้าชนิดบังคับสัมพันธ์ด้วยคอมพิวเตอร์ และสัญญาณไฟสี   (A1b : Computer Base Interlocking with Color Light Signals)
* **ก.2 :** ประแจกลไฟฟ้าชนิดบังคับสัมพันธ์ด้วยเครื่องกล และสัญญาณไฟสี   (A2 : Electromechanical Interlocking with Color Light Signals)

1) ประแจกลหมู่ชนิดควบคุมโดยเครื่องกลและไฟฟ้าสัมพันธ์กับสัญญาณไฟสี (Electromechanical Interlocking with Color Light Signals)

2) ประแจกลหมู่ชนิดควบคุมโดยสายลวดสัมพันธ์กับสัญญาณไฟสี (Electromechanical Interlocking but Operated from Lever Frame with Color Light Signals)

* **ก.3 :** ประแจสายลวดพร้อมสัญญาณหางปลาชนิดมีสัญญาณเตือน สัญญาณเข้าเขตใน และสัญญาณออกนอก   (A3 : Mechanical Interlocking with Semaphore Signals Equiped with Warner Home and Starter Signals)
* **ก.4 :** ประแจสายลวดพร้อมสัญญาณหางปลา สัญญาณเข้าเขตใน และสัญญาณออกนอก ไม่มีสัญญาณเตือน   (A4 : Mechanical Interlocking with Semaphore Signals Equiped but without Warner Either Equiped with Home and Starter)

[200px|thumbnail|อาณัติสัญญาณประจำที่ชนิดหางปลา ที่[สถานีรถไฟธนบุรี ซึ่งได้รับการอนุรักษ์ไว้]]

#### ประเภท ข. ประแจกลเดี่ยว (Class B. Semi Interlocking)
ข. ประแจกลเดี่ยว (ประแจมือ) พร้อมสัญญาณหางปลา (B : Semi Interlocking with Semaphore Signal with Hand Operated Key Locked Points)

#### ประเภท ค. (Class C.)
ค. สถานีมีเสาสัญญาณหางปลาอย่างเดียว (C: Station with Semaphore Signals Only)

#### ประเภท ง. (Class D.)
ง. สถานีใช้ป้ายเขตสถานี ไม่มีสัญญาณประจำที่ (D : Stations without Signals but with Hand Operated Key Locked Points)

#### ประเภท จ. (Class E.)
จ. สถานีใช้ป้ายหยุดรถ หรือที่หยุดรถ (E : Stopping Place)

## ดูเพิ่ม
* ตราทางสะดวก

## แหล่งข้อมูลอื่น

* การออกแบบระบบอาณัติสัญญาณรถไฟด้วยคอมพิวเตอร์
* http://www.railway.co.th/seatcheck/guest/webboards/board_posts.asp?FID=2936 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Railway_signal

หมวดหมู่:รถไฟ
หมวดหมู่:โครงสร้างพื้นฐานทางรถไฟ