ปิโตรเอเซีย

**ปิโตรเอเซีย** () หรือ **พีเอ** (PA) หรือประชาชนนิยมเรียกว่า **ปั๊มช้างแดง** เป็นอดีตสถานีบริการน้ำมันในประเทศไทย ดำเนินการโดย บริษัท ปิโตรเอเซีย (ประเทศไทย) จำกัด กิจการร่วมทุนระหว่างเครือเจริญโภคภัณฑ์, การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย (ปัจจุบันคือ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน)) และไซโนเปคจากประเทศจีน ก่อตั้งเมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2536 เปิดให้บริการเมื่อปี พ.ศ. 2537 ซึ่งภายในปิโตรเอเซียทุก ๆ แห่งจะมีเซเว่น อีเลฟเว่น ให้บริการทุกแห่ง

อย่างไรก็ตาม ปิโตรเอเซียประสบปัญหาขาดทุนอย่างต่อเนื่องตลอดมา จนกระทั่งหลังจากเปิดให้บริการเพียง 3 ปี ก็เกิดวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 เครือเจริญโภคภัณฑ์และไซโนเปคจึงถอนการลงทุน และเลิกกิจการสถานีบริการน้ำมันของปิโตรเอเซียในปี พ.ศ. 2541 โดยให้ ปตท. เข้าซื้อปิโตรเอเซียบางแห่งที่มีทำเลเหมาะสม ทำให้พีทีที สเตชั่น ที่ปรับโฉมมาจากปิโตรเอเซียเดิม มีเซเว่น อีเลฟเว่น ให้บริการทุกแห่ง ก่อนจะขยายความร่วมมือเป็นการเปิดเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น ทุกสาขา จนถึงปัจจุบัน

## ประวัติ

### การก่อตั้งและดำเนินงาน
เครือเจริญโภคภัณฑ์มีความต้องการขยายธุรกิจสู่สถานีบริการน้ำมัน เพื่อแก้ปัญหาการตัดส่วนแบ่งร้านสะดวกซื้อของเซเว่น อีเลฟเว่น จากการเปิดร้านสะดวกซื้อในสถานีบริการน้ำมัน (Gasoline Store) ของร้านสะดวกซื้อคู่แข่ง เช่น ไทเกอร์มาร์ทในเอสโซ่ สตาร์มาร์ทในคาลเท็กซ์ และร้านซีเล็คในเชลล์ เครือเจริญโภคภัณฑ์จึงชักชวนหน่วยงานที่ประกอบธุรกิจปิโตรเลียม 2 แห่ง คือ ไซโนเปค บริษัทเคมีภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ใหญ่ที่สุดของประเทศจีน และการปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย (ปตท.) รัฐวิสาหกิจด้านปิโตรเลียมของประเทศไทย เข้ามาร่วมทุนกัน จัดตั้งบริษัทปิโตรเลียมชื่อ **บริษัท ปิโตรเอเซีย (ประเทศไทย) จำกัด** () โดยจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทนี้ล่วงหน้าแล้วเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2536 และเริ่มพัฒนาสถานีบริการน้ำมันตั้งแต่เดือนกันยายนปีเดียวกัน มีสัดส่วนการถือหุ้นระหว่างเครือเจริญโภคภัณฑ์ ปตท. และไซโนเปค อยู่ที่ 35% : 35% : 30% ตามลำดับ มีสัญลักษณ์เป็นตัวอักษรภาษาอังกฤษ PA เรียงติดกันคล้ายกับรูปช้างสีแดง ประชาชนจึงนิยมเรียกว่า "ปั๊มช้างแดง"

ปิโตรเอเซียเริ่มเปิดให้บริการในปี พ.ศ. 2537 โดยมีการเปิดสถานีบริการน้ำมันจำนวน 37 สาขา ซึ่งมีสาขาแรกตั้งอยู่ที่ถนนบางนา-ตราด กิโลเมตรที่ 8 พร้อมทั้งเปิดจุดจ่ายน้ำมันขนาดเล็กอีกจำนวน 450 สาขา โดยภายในปิโตรเอเซียจะมีร้านสะดวกซื้อ เซเว่น อีเลฟเว่น ของเครือเจริญโภคภัณฑ์เปิดให้บริการทุกสาขาด้วย เพื่อให้เซเว่น อีเลฟเว่น ช่วยรองรับประชาชนที่เน้นการเดินทางเป็นหลัก โดยที่ ปตท. ในขณะนั้น ยังคงบริหารร้านสะดวกซื้ออื่น ๆ ในสถานีบริการน้ำมันพีทีที สเตชั่น ของตนเอง เช่น จอย, พีพีทีที, สไมล์ หรือ ปตท.มาร์ท เป็นต้น

### การปิดกิจการ
อย่างไรก็ตาม ปิโตรเอเซียประสบภาวะขาดทุนเฉลี่ยเดือนละ 5–7 ล้านบาท รวมการขาดทุนสะสมทั้งหมดสูงกว่า 300 ล้านบาท แม้จะมีการปรับแผนการตลาด แต่ก็ไม่ประสบความสำเร็จ โดยสาเหตุสำคัญเกิดจากพฤติกรรมของผู้บริโภคที่ส่วนใหญ่ยึดติดกับสถานีบริการน้ำมันเดิม เช่น พีทีที สเตชั่น เป็นต้น และหลังจากเปิดให้บริการได้ 3 ปี ประเทศไทยประสบภาวะวิกฤตการณ์การเงินในเอเชีย พ.ศ. 2540 ซึ่งส่งผลกระทบต่อผู้ค้าน้ำมันทุกรายที่ปิดกิจการเป็นจำนวนมาก เครือเจริญโภคภัณฑ์และไซโนเปคจึงเตรียมถอนการลงทุน โดยเสนอขายหุ้นของปิโตรเอเซียทั้งหมดให้ ปตท. ซึ่งในขณะนั้นมีปัญหาการขาดสภาพคล่องจำนวนประมาณ 2,000 ล้านบาท และยังถูกภาครัฐตัดลดงบประมาณในการลงทุนโครงการ ปตท. จึงพยายามขายหุ้นทั้งหมดของปิโตรเอเซียต่อไปให้กับกลุ่มทุนจากต่างประเทศเพื่อแบ่งเบาภาระ โดยมีกลุ่มทุนที่เคยให้ความสนใจซื้อหุ้นปิโตรเอเซียคือ อาร์โค บริษัทน้ำมันรายใหญ่ของสหรัฐ ที่เป็นเจ้าของร้านสะดวกซื้อเอเอ็มพีเอ็ม หนึ่งในร้านที่ ปตท. เคยซื้อแฟรนไชส์มาทำในประเทศไทยในปี พ.ศ. 2540 โดยมีบริษัท ทิพยประกันภัย จำกัด (มหาชน) มาร่วมลงทุน แต่สุดท้ายอาร์โคก็ถอนตัวในเวลาต่อมา

ในปี พ.ศ. 2541 เครือเจริญโภคภัณฑ์เสนอขายสถานีบริการน้ำมันปิโตรเอเซียทั้ง 37 สาขาทั่วประเทศให้กับ ปตท. ทั้งหมด เพื่อแก้ปัญหาสภาพคล่อง แต่ ปตท. ไม่รับซื้อ เนื่องจากต้องการประคับประคองพีทีที สเตชั่น ของตนที่เหลือเพียงแค่ 1,500 สาขาในขณะนั้น และเพื่อไม่ให้เกิดการแข่งขันกันเองระหว่างสถานีบริการน้ำมันของ ปตท. กับปิโตรเอเซีย ซึ่งมีหลายทำเลที่อยู่ติดกัน แต่ในที่สุด เมื่อวันที่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2541 คณะกรรมการของ ปตท. ก็อนุมัติให้เข้าซื้อสถานีบริการน้ำมันปิโตรเอเซียที่มีทำเลเหมาะสมจำนวน 17 สาขา และตกแต่งใหม่เป็นพีทีที สเตชั่น ด้วยงบประมาณ 200,000,000 บาท สองวันต่อมา (21 สิงหาคม) ผู้ถือหุ้นทั้ง 3 รายของปิโตรเอเซียก็เห็นชอบให้ยุติธุรกิจขายปลีกน้ำมัน แต่ยังคงดำเนินธุรกิจค้าส่งน้ำมันเพื่ออุตสาหกรรม และดำเนินธุรกิจร้านเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น ที่ปรับมาจากปิโตรเอเซียต่อไป ส่วนสถานีบริการน้ำมันปิโตรเอเซียที่ดูแลโดยตัวแทนจำหน่ายจำนวน 11 สาขา หากต้องการดำเนินกิจการต่อให้เปลี่ยนเป็นพีทีที สเตชั่น แต่ถ้าไม่ต้องการดำเนินกิจการต่อให้ปิดกิจการ เพื่อยุติความเสียหาย ทำให้พีทีที สเตชั่น ทุกสาขาที่ปรับมาจากปิโตรเอเซีย มีเซเว่น อีเลฟเว่น เปิดให้บริการ

### การเปิดเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น
อย่างไรก็ตาม เนื่องจากเครือเจริญโภคภัณฑ์ต้องการเปิดร้านเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น ทุกสาขาทั้งหมด เพื่อให้ผู้ใช้บริการพีทีที สเตชั่น ได้รับบริการที่เท่าเทียมกัน และต่อมาการปิโตรเลียมแห่งประเทศไทยพบว่าพีทีที สเตชั่น สาขาที่มีร้านสะดวกซื้อเซเว่น อีเลฟเว่น มีผู้เข้าใช้บริการมากกว่าสาขาที่มีร้านสะดวกซื้อรายอื่น ๆ รวมถึงเอเอ็มพีเอ็ม ที่ ปตท. ได้รับแฟรนไชส์มา ที่ไม่ประสบความสำเร็จเช่นกัน เพราะได้รับเพียงโลโก้ของเอเอ็มพีเอ็มมาติดไว้หน้าร้าน แต่ไม่ได้รับบริการต่าง ๆ มาด้วย ในที่สุด บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ที่แปรรูปจากการปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย จึงตัดสินใจยกเลิกสิทธิ์แฟรนไชส์ร้านเอเอ็มพีเอ็มและร้านสะดวกซื้อร้านอื่น ๆ ทั้งหมด และทำสัญญากับ บริษัท ซี.พี.เซเว่นอีเลฟเว่น จำกัด (มหาชน) (ชื่อในขณะนั้น) ในเครือเจริญโภคภัณฑ์ เข้ามาเปิดร้านเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น อย่างเต็มรูปแบบแทนเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2545 โดยเริ่มมีผลเมื่อปี พ.ศ. 2546 และจะมีการทบทวนการต่อสัญญาครั้งละ 10 ปี (ปัจจุบันคู่สัญญาเปลี่ยนเป็น บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) (โออาร์) ที่รับโอนพีทีที สเตชั่น มาจาก ปตท. กับ บริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) ที่เปลี่ยนชื่อจาก ซี.พี.เซเว่นอีเลฟเว่น) ทำให้ร้านสะดวกซื้อเดิมในพีทีที สเตชั่น ในขณะนั้น ถูกปรับปรุงด้านหน้าอาคารเป็นเซเว่น อีเลฟเว่น ทั้งหมด และมีการขยายสาขาร่วมกันระหว่างพีทีที สเตชั่น และเซเว่น อีเลฟเว่น ตลอดมา โดยมีเงื่อนไขว่าซีพี ออลล์ จะไม่เปิดเซเว่น อีเลฟเว่น ในสถานีบริการน้ำมันของผู้ประกอบการรายอื่น และโออาร์จะไม่เปิดร้านสะดวกซื้อรายอื่นในพื้นที่พีทีที สเตชั่น เช่นกัน

#### หลังเข้าซื้อจิฟฟี่
อย่างไรก็ตาม หลังจาก ปตท. ชนะการประมูลสถานีบริการน้ำมันเจ็ท จำนวน 146 สาขาในประเทศไทยจากโคโนโคฟิลลิปส์เมื่อปี พ.ศ. 2550 และสองปีถัดมา (พ.ศ. 2552) ได้เข้าซื้อร้านสะดวกซื้อจิฟฟี่มาบริหารในกลุ่มประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ทั้งหมดด้วย ปตท. กลับมิได้จำหน่ายกิจการจิฟฟี่ในประเทศไทยต่อให้ซีพี ออลล์ ปรับปรุงด้านหน้าอาคารเป็นเซเว่น อีเลฟเว่น แต่อย่างใด รวมถึงไม่มีแผนในการนำจิฟฟี่ไปเปิดทดแทนเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น สาขาอื่น แม้จะหมดสัญญาก็ตาม เนื่องจากจิฟฟี่ในแต่ละสาขามีสินค้าขายโดยเฉลี่ยมากกว่าร้านสะดวกซื้อร้านอื่น รวมถึงเซเว่น อีเลฟเว่นด้วย นอกจากนี้ยังพบว่า ในพีทีที สเตชั่น ที่ปรับโฉมจากเจ็ท มียอดจำหน่ายน้ำมันและยอดจำหน่ายสินค้าจากจิฟฟี่เพิ่มสูงขึ้น โดยในสัญญาการเปิดร้านสะดวกซื้อเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น ได้กำหนดจำนวนสาขาของร้านสะดวกซื้อภายในพีทีที สเตชั่น ทั้งเซเว่น อีเลฟเว่น และจิฟฟี่ ที่สามารถสร้างได้

#### การต่อสัญญา
จนถึงปัจจุบัน มีการต่อสัญญาการเปิดร้านสะดวกซื้อเซเว่น อีเลฟเว่น ในพีทีที สเตชั่น ทั้งหมด 2 ครั้ง ดังนี้

* ครั้งที่ 1 ปตท. และซีพี ออลล์ ดำเนินการต่อสัญญาเมื่อช่วงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2555 โดยต่อสัญญาไปจนถึงปี พ.ศ. 2566
* ครั้งที่ 2 โออาร์และซีพี ออลล์ ดำเนินการต่อสัญญาเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2564 โดยต่อสัญญาไปจนถึงปี พ.ศ. 2576

## ดูเพิ่ม
* เครือเจริญโภคภัณฑ์
* ซีพี ออลล์
* เซเว่น อีเลฟเว่น
* ปตท.
* ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก
* พีทีที สเตชั่น
* จิฟฟี่
* ไซโนเปค

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บริษัทไทยที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2536
หมวดหมู่:บริษัทไทยที่ปิดกิจการในปี พ.ศ. 2541
หมวดหมู่:ปตท.
หมวดหมู่:เครือเจริญโภคภัณฑ์
หมวดหมู่:เซเว่น อีเลฟเว่น