กรอบความตกลง

**กรอบความตกลงระหว่างสหรัฐอเมริกาและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี** (; ) ได้รับการลงนามในวันที่ 21 ตุลาคม ค.ศ. 1994 ระหว่างประเทศเกาหลีเหนือ (DPRK) และสหรัฐ วัตถุประสงค์ของความตกลงคือการระงับและทดแทนโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่เกาหลีเหนือพัฒนาขึ้นเองด้วยโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แบบเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาซึ่งมีความทนทานต่อการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ได้มากกว่า และเพื่อปรับความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐและเกาหลีเหนือให้กลับสู่ระดับปกติเป็นลำดับขั้นตอน การดำเนินการตามความตกลงประสบปัญหามาตั้งแต่เริ่มต้น แต่ใจความสำคัญของความตกลงยังคงได้รับการปฏิบัติจนกระทั่งสิ้นสุดลงอย่างมีประสิทธิผลใน ค.ศ. 2003

## ภูมิหลัง

วันที่ 12 ธันวาคม ค.ศ. 1985 เกาหลีเหนือเข้าเป็นภาคีสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ (NPT) ต่อมาในวันที่ 10 เมษายน ค.ศ. 1992 ความตกลงว่าด้วยความปลอดภัยตามสนธิสัญญา NPT ของเกาหลีเหนือมีผลใช้บังคับ ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1992 เกาหลีเหนือยื่นรายงานฉบับแรกต่อทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) ภายใต้ความตกลงดังกล่าว และการตรวจสอบของ IAEA จึงเริ่มต้นขึ้น หลังจากนั้นไม่นาน ความไม่สอดคล้องกันได้ปรากฏขึ้นระหว่างการประกาศฉบับแรกของเกาหลีเหนือกับสิ่งที่ทบวงการฯ ตรวจพบ โดยมุ่งเน้นไปที่ความไม่ตรงกันระหว่างผลิตภัณฑ์พลูโทเนียมที่ประกาศกับสารละลายกากนิวเคลียร์และผลลัพธ์จากการวิเคราะห์ของทบวงการฯ ซึ่งผลวิเคราะห์หลังสุดบ่งชี้ว่ามีพลูโทเนียมที่ไม่ได้แจ้งไว้ดำรงอยู่ในเกาหลีเหนือ เพื่อหาคำตอบต่อความไม่สอดคล้องที่ตรวจพบและเพื่อพิจารณาความครบถ้วนและความถูกต้องของคำประกาศฉบับแรกที่ได้รับมา IAEA จึงร้องขอการเข้าถึงข้อมูลเพิ่มเติมและสถานที่สองแห่งที่ดูเหมือนจะเกี่ยวข้องกับการจัดเก็บกากนิวเคลียร์ แต่เกาหลีเหนือปฏิเสธการเข้าถึงสถานที่ดังกล่าว และในวันที่ 12 มีนาคม ค.ศ. 1993 เกาหลีเหนือจึงประกาศตัดสินใจถอนตัวจากสนธิสัญญา NPT

วันที่ 1 เมษายน ค.ศ. 1993 IAEA สรุปว่าเกาหลีเหนือไม่ได้ปฏิบัติตามความตกลงว่าด้วยความปลอดภัย และส่งเรื่องนี้ไปยังคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ ต่อมาภายหลังข้อมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 825 ซึ่งเรียกร้องให้เกาหลีเหนือทบทวนการตัดสินใจถอนตัวจากสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์และอนุญาตให้ผู้ตรวจสอบอาวุธจาก IAEA เข้าไปในประเทศ เกาหลีเหนือจึง "ระงับผลบังคับ" ของการถอนตัวนั้นในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1993

ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1993 เกาหลีเหนือเสนอต่อสหรัฐให้รัฐบาลทั้งสองเจรจา "แนวทางแก้ไขแบบเหมารวม" (package solution) ต่อประเด็นปัญหาทั้งหมดที่แบ่งแยกทั้งสองฝ่าย รัฐบาลคลินตันรับข้อเสนอนี้ในหลักการ แต่กำหนดเงื่อนไขว่าการเจรจาแบบ "ครอบคลุม" ดังกล่าวจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อเกาหลีเหนือเริ่มดำเนินการยอมให้มีการรื้อฟื้นการตรวจสอบของ IAEA และเริ่มการเจรจาใหม่กับเกาหลีใต้เกี่ยวกับประเด็นทางนิวเคลียร์ (เกาหลีเหนือได้ตัดการเจรจากับเกาหลีใต้ไปในช่วงปลาย ค.ศ. 1992) เกาหลีเหนือติดต่อ IAEA ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1994 โดยเสนอการตรวจสอบเพียงครั้งเดียวซึ่งมีความครอบคลุมน้อยกว่าการตรวจสอบที่ IAEA เคยดำเนินการใน ค.ศ. 1992 หลังการเจรจาที่ยากลำบากหลายสัปดาห์ IAEA ได้ประกาศในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1994 ว่าเกาหลีเหนือยอมรับ "กิจกรรมการตรวจสอบ" ตามที่ทบวงการฯ ร้องขอ ในการตอบสนอง รัฐบาลคลินตันตกลงที่จะระงับการซ้อมรบทีมสปิริต (Team Spirit) ร่วมกับเกาหลีใต้ (ข้อเรียกร้องที่มีมาอย่างยาวนานของเกาหลีเหนือ) และเริ่มต้นการเจรจารอบใหม่กับเกาหลีเหนือ โดยมีเงื่อนไขว่าเกาหลีเหนือต้องอนุญาตให้มีการดำเนินการตรวจสอบของ IAEA อย่างเต็มรูปแบบและเริ่มการเจรจาระดับสูงกับเกาหลีใต้

## ความตกลง

* **แรงจูงใจ** : เกาหลีเหนือประกาศเจตจำนงที่จะถอนตัวจาก NPT และการไม่ปฏิบัติตามความตกลงว่าด้วยความปลอดภัย IAEA
* **วันที่ลงนาม**: 21 ตุลาคม ค.ศ. 1994 โดยเอกอัครราชทูตสหรัฐ โรเบิร์ต กัลลุชชี และรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศเกาหลีเหนือ คัง ซ็อก-จู
* **สรุป**: การระงับโครงการนิวเคลียร์เกาหลีเหนือ นำไปสู่การปลดอาวุธนิวเคลียร์ในคาบสมุทรเกาหลี และความตกลงสันติภาพเบื้องต้นระหว่างสหรัฐและเกาหลีเหนือ

บทบัญญัติหลักของความตกลง ได้แก่:
* เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์หน่วงนิวตรอนด้วยแกรไฟต์ขนาด 5 MWe ของเกาหลีเหนือ รวมถึงเครื่องปฏิกรณ์ขนาด 50 MWe และ 200 MWe ที่อยู่ระหว่างการก่อสร้าง ซึ่งสามารถผลิตพลูโทเนียมเกรดอาวุธได้ง่าย จะถูกแทนที่ด้วยโรงไฟฟ้าเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบา (LWR) ขนาด 1,000 MW จำนวนสองเครื่อง ภายในกำหนดเป้าหมาย ค.ศ. 2003
* จะมีการส่งน้ำมันเพื่อการทำความร้อนและการผลิตไฟฟ้าในระหว่างที่เครื่องปฏิกรณ์ของเกาหลีเหนือถูกปิดตัวและหยุดการก่อสร้าง จนกว่าหน่วยผลิตพลังงานของเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาเครื่องแรกจะเสร็จสมบูรณ์ โดยปริมาณน้ำมันเตาอยู่ที่ 500,000 ตันต่อปี
* ทั้งสองฝ่ายจะดำเนินการไปสู่การปรับความสัมพันธ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจให้เป็นปกติอย่างสมบูรณ์
* สหรัฐจะให้การรับรองอย่างเป็นทางการด้านสันติภาพและความมั่นคงแห่งชาติต่อเกาหลีเหนือ เพื่อต่อต้านการข่มขู่หรือการใช้อาวุธนิวเคลียร์โดยสหรัฐ
* เกาหลีเหนือจะดำเนินการตามขั้นตอนเพื่อปฏิบัติตามปฏิญญาร่วมว่าด้วยการปลดอาวุธนิวเคลียร์ในคาบสมุทรเกาหลี ค.ศ. 1992 ระหว่างเกาหลีใต้และเหนือ
* เกาหลีเหนือจะคงสถานะความเป็นภาคีของสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ต่อไป
* การตรวจสอบเฉพาะกิจและตามปกติของ IAEA จะกลับมาดำเนินการอีกครั้งสำหรับสิ่งอำนวยความสะดวกที่ไม่เข้าข่ายการระงับ
* คลังเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วที่มีอยู่จะถูกจัดเก็บและกำจัดในที่สุดโดยไม่มีการแปรสภาพในเกาหลีเหนือ
* ก่อนการส่งมอบส่วนประกอบนิวเคลียร์สำคัญของเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบา เกาหลีเหนือจะต้องปฏิบัติตามความตกลงว่าด้วยความปลอดภัยกับ IAEA อย่างครบถ้วน

ยังมีบันทึกการประชุมที่เป็นความลับบางส่วนที่สนับสนุนความตกลงนี้ซึ่งไม่ได้เปิดเผยต่อสาธารณะ มีรายงานว่าบันทึกเหล่านี้รวมถึงการนำมาตรการความปลอดภัยของ IAEA เต็มรูปแบบมาใช้เมื่อส่วนประกอบหลักที่ไม่ใช่นิวเคลียร์ของหน่วยเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาเครื่องแรกเสร็จสมบูรณ์ แต่ต้องเกิดขึ้นก่อนการส่งมอบส่วนประกอบนิวเคลียร์ที่สำคัญ

ข้อผูกพันในความตกลงนี้เป็นไปโดยสมัครใจและไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย เนื่องจากไม่ได้รับการอนุมัติจากวุฒิสภาสหรัฐเช่นเดียวกับสนธิสัญญา แม้คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติจะรับทราบก็ตาม ความตกลงนี้ได้รับการลงนามภายหลังการแจ้งล่วงหน้า 90 วันของเกาหลีเหนือเรื่องเจตจำนงที่จะถอนตัวจากสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ (ซึ่งเกาหลีเหนือ "ระงับ" ไว้หลังจากผ่านไป 89 วัน) ท่ามกลางการเสริมกำลังทหารของสหรัฐใกล้กับประเทศ และแผนการของสหรัฐที่จะทิ้งระเบิดเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ย็องบย็อนที่กำลังเดินเครื่องอยู่

สหรัฐถือว่ากรอบความตกลงนี้เป็นความตกลงว่าด้วยการไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์เป็นหลัก ในขณะที่เกาหลีเหนือให้ความสำคัญกับมาตรการปรับความสัมพันธ์กับสหรัฐให้เป็นปกติมากกว่า

เงื่อนไขของข้อตกลงและสัญญาต่อเนื่องรวมถึงการปิดเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์นำร่องย็องบย็อน การละทิ้งการก่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่กว่าอีกสองแห่ง รวมถึงการบรรจุลงถังและปิดผนึกเชื้อเพลิงใช้แล้วภายใต้การตรวจสอบของ IAEA ซึ่งเชื้อเพลิงดังกล่าวอาจนำไปการแปรสภาพเพื่อสร้างพลูโทเนียมสำหรับอาวุธนิวเคลียร์ได้ เพื่อเป็นการแลกเปลี่ยน เครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาสองเครื่องจะถูกสร้างขึ้นในเกาหลีเหนือภายใน ค.ศ. 2003 ด้วยมูลค่า 4 พันล้านดอลลาร์ โดยได้รับความช่วยเหลือหลักจากเกาหลีใต้ ในระยะนั้น เกาหลีเหนือจะได้รับน้ำมันเตาหนักปีละ 500,000 ตัน โดยไม่มีค่าใช้จ่าย เพื่อชดเชยการผลิตพลังงานที่สูญเสียไป เกาหลีเหนือถูกกำหนดให้ต้องปฏิบัติตามความตกลงว่าด้วยความปลอดภัยของ IAEA อย่างครบถ้วน เพื่อให้ IAEA สามารถตรวจสอบความถูกต้องและความครบถ้วนสมบูรณ์ของการประกาศขั้นต้น ก่อนที่จะมีการส่งมอบส่วนประกอบนิวเคลียร์ที่สำคัญของเครื่องปฏิกรณ์ เมื่อโรงไฟฟ้าเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาเสร็จสิ้น เกาหลีเหนือจะต้องรื้อถอนเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์อื่น ๆ และสิ่งอำนวยความสะดวกที่เกี่ยวข้องทั้งหมด

องค์การพัฒนาพลังงานคาบสมุทรเกาหลี (KEDO) เป็นองค์กรความร่วมมือของสหรัฐ เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และรัฐอื่น ๆ อีกหลายแห่ง ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบในการดำเนินการตามส่วนที่เกี่ยวข้องกับพลังงานของความตกลง เกาหลีเหนือจะต้องชำระเงินคืนแก่ KEDO เป็นระยะเวลา 20 ปีโดยไม่มีดอกเบี้ยหลังจากที่โรงไฟฟ้าเครื่องปฏิกรณ์น้ำมวลเบาแต่ละแห่งเสร็จสมบูรณ์

มีรายงานว่าเจ้าหน้าที่ในรัฐบาลประธานาธิบดีบิล คลินตันของสหรัฐตกลงตามแผนนี้เพียงเพราะพวกเขาคิดว่ารัฐบาลเกาหลีเหนือจะล่มสลายก่อนที่โครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์จะเสร็จสิ้นเนื่องจากคิม อิล-ซ็อง ผู้นำเกาหลีเหนือเพิ่งถึงแก่อสัญกรรมได้ไม่นาน ในขณะนั้นเจ้าหน้าที่เกาหลีเหนือเองก็สงสัยว่าสหรัฐคาดการณ์ถึงการล่มสลายก่อนเวลาอันควรของเกาหลีเหนือเช่นกัน

## การดำเนินตามความตกลง

ภายหลังจากมีการลงนามในกรอบความตกลงได้ไม่นาน การควบคุมรัฐสภาสหรัฐได้เปลี่ยนมือไปสู่พรรครีพับลิกัน ซึ่งไม่สนับสนุนความตกลงนี้  สมาชิกวุฒิสภาจากพรรครีพับลิกันบางส่วนคัดค้านความตกลงอย่างรุนแรง โดยมองว่าเป็นการจำยอมสละ ในช่วงแรกมีการใช้เงินทุนฉุกเฉินของกระทรวงกลาโหมสหรัฐซึ่งไม่อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐสภาเพื่อจัดหาแหล่งน้ำมันในช่วงเปลี่ยนผ่านตามความตกลง ร่วมกับเงินทุนสนับสนุนจากนานาชาติ ต่อมาตั้งแต่ ค.ศ. 1996 รัฐสภาได้จัดสรรเงินทุนให้แม้จะมีจำนวนไม่เพียงพอเสมอไป ส่งผลให้การส่งมอบน้ำมันในช่วงเปลี่ยนผ่านตามที่ตกลงกันไว้บางส่วนเกิดความล่าช้า สตีเฟน บอสเวิร์ท ผู้อำนวยการคนแรกของ KEDO ให้ความเห็นในภายหลังว่า "กรอบความตกลงกลายเป็นเด็กกำพร้าทางการเมืองภายในเวลาเพียงสองสัปดาห์หลังจากลงนาม"

นักวิเคราะห์บางส่วนเชื่อว่าเกาหลีเหนือยอมตกลงที่จะระงับโครงการนิวเคลียร์โดยมีสาเหตุหลักจากการที่สหรัฐตกลงจะทยอยยกเลิกการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจที่มีมาแต่สงครามเกาหลี แต่เนื่องจากการคัดค้านของรัฐสภา สหรัฐจึงล้มเหลวในการปฏิบัติตามความตกลงในส่วนนี้

มีการแสวงหาเงินทุนระหว่างประเทศสำหรับโรงไฟฟ้าทดแทนที่ใช้ LWR แต่การเชิญชวนให้ยื่นประมูลอย่างเป็นทางการไม่ได้เกิดขึ้นจนกระทั่ง ค.ศ. 1998 ซึ่งความล่าช้าดังกล่าวสร้างความไม่พอใจอย่างมากต่อเกาหลีเหนือ  ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1998 เกาหลีเหนือเตือนว่าจะเริ่มการวิจัยนิวเคลียร์ใหม่หากสหรัฐไม่สามารถติดตั้ง LWR ได้ การเริ่มขุดหน้าดินในพื้นที่อย่างเป็นทางการเกิดขึ้นในวันที่ 21 สิงหาคม ค.ศ. 1997 แต่การใช้จ่ายงบประมาณที่สำคัญในโครงการLWR ไม่ได้เริ่มขึ้นจนกระทั่ง ค.ศ. 2000

ใน ค.ศ. 1998 เจ้าหน้าที่สหรัฐให้การต่อรัฐสภาว่าไม่มีการละเมิดขั้นพื้นฐานในแง่ใด ๆ ของกรอบความตกลงโดยฝ่ายเกาหลีเหนือ

โจเอล เอส. วิต ผู้ประสานงานกระทรวงการต่างประเทศเพื่อการดำเนินงานตามกรอบความตกลง (ค.ศ. 1995–2000) ในสมัยรัฐบาลคลินตัน ระบุว่า "พวกเรารู้เรื่องที่สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี (DPRK) โกงในเรื่องการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมในระดับสูงมาตั้งแต่ต้น ค.ศ. 1998"

โรเบิร์ต กัลลุชชี นักการทูตสหรัฐผู้เจรจากรอบความตกลง ได้เตือนว่าความตกลงอาจล่มสลายหากสหรัฐไม่ปฏิบัติตามพันธกรณีที่ตกลงไว้

เกิดความไม่ลงรอยกันที่เพิ่มมากขึ้นระหว่างเกาหลีเหนือและสหรัฐเกี่ยวกับขอบเขตและการดำเนินงานตามความตกลง โดยสหรัฐดำเนินการเพียงเล็กน้อยในการบรรลุพันธกรณีที่จะทำให้ความสัมพันธ์ทางการเมืองและเศรษฐกิจกลับสู่ระดับปกติ เมื่อถึง ค.ศ. 1999 การคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจยังไม่ถูกยกเลิกและยังไม่มีการสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเต็มรูปแบบระหว่างสหรัฐและเกาหลีเหนือ เกาหลีเหนือจึงเตือนว่าพวกเขาจะกลับมาวิจัยนิวเคลียร์อีกครั้งเว้นแต่สหรัฐจะปฏิบัติตามส่วนของข้อตกลงที่ให้ไว้

การก่อสร้าง LWR เครื่องแรกเริ่มขึ้นในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2002 การก่อสร้างเครื่องปฏิกรณ์ทั้งสองเครื่องล่าช้ากว่ากำหนดการอย่างมาก แผนงานเดิมกำหนดให้เครื่องปฏิกรณ์ทั้งสองเริ่มใช้งานได้ภายใน ค.ศ. 2003 แต่การก่อสร้างได้หยุดชะงักอย่างไม่มีกำหนดในช่วงปลาย ค.ศ. 2002 สมาชิกวุฒิสภากล่าวหาประธานาธิบดีคลินตันว่าประเมินค่าใช้จ่ายของโครงการต่ำกว่าความเป็นจริง

รัสต์ เดมิง รองผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอาวุโส กล่าวต่อรัฐสภาว่า "ขอพูดตามตรง ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา เราไม่ได้ปฏิบัติตามกำหนดการส่งมอบเชื้อเพลิงในแต่ละปีให้ตรงเวลาเสมอไป"

## การล่มสลาย
ในเดือนมกราคม ค.ศ. 2002 ประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู. บุชของสหรัฐระบุชื่อเกาหลีเหนือในการแถลงนโยบายประจำปีต่อรัฐสภา (State of the Union Address) ครั้งแรกของเขาว่าเป็นส่วนหนึ่งของ "แกนแห่งความชั่วร้าย" (Axis of Evil)

ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2002 คณะผู้แทนสหรัฐนำโดยเจมส์ เอ. เคลลี ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ เดินทางเยือนเกาหลีเหนือเพื่อเผชิญหน้ากับฝ่ายเกาหลีเหนือด้วยการประเมินของสหรัฐที่ว่าเกาหลีเหนือมีโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม รายงานของทั้งสองฝ่ายเกี่ยวกับการประชุมครั้งนี้มีความแตกต่างกัน โดยคณะผู้แทนสหรัฐเชื่อว่าฝ่ายเกาหลีเหนือได้ยอมรับว่ามีโครงการยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงอยู่จริง ขณะที่ฝ่ายเกาหลีเหนือระบุว่าเคลลีตั้งข้อสันนิษฐานในลักษณะสามหาว แต่กลับล้มเหลวในการแสดงหลักฐานใด ๆ เช่น ภาพถ่ายดาวเทียม และพวกเขาตอบโต้ด้วยการปฏิเสธว่าเกาหลีเหนือไม่ได้วางแผนผลิตอาวุธนิวเคลียร์โดยใช้ยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ พวกเขายังกล่าวต่อไปว่าในฐานะรัฐเอกราชที่มีอำนาจอธิปไตย เกาหลีเหนือย่อมมีสิทธิที่จะครอบครองอาวุธนิวเคลียร์เพื่อการป้องกันประเทศ แม้ในขณะนั้นจะยังไม่มีอาวุธดังกล่าวในครอบครอง ความสัมพันธ์ระหว่างสองประเทศที่เคยดูมีความหวังเมื่อสองปีก่อนหน้านั้น ได้เสื่อมถอยลงกลายเป็นความบาดหมางอย่างเปิดเผยอย่างรวดเร็ว

ข้อมูลข่าวกรองด้านยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูง (HEU) ที่เป็นฐานของข้อกล่าวหาโดยเจมส์ เคลลียังคงเป็นประเด็นที่ถกเถียงกัน โดยตามเอกสารข้อเท็จจริงของซีไอเอที่เสนอต่อรัฐสภาในวันที่ 19 พฤศจิกายน ค.ศ. 2002 ระบุว่ามี "หลักฐานชัดเจนที่บ่งชี้ว่าเกาหลีเหนือได้เริ่มก่อสร้างโรงเครื่องหมุนเหวี่ยง" และโรงงานแห่งนี้สามารถผลิต HEU ได้มากพอสำหรับสร้างอาวุธนิวเคลียร์ได้ตั้งแต่สองชุดขึ้นไปต่อปีเมื่อสร้างเสร็จ อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญบางส่วนประเมินว่าอุปกรณ์ที่เกาหลีเหนือนำเข้านั้นยังเป็นหลักฐานที่ไม่เพียงพอจะสรุปถึงโครงการเสริมสมรรถนะในระดับอุตสาหกรรม

สมาชิก KEDO พิจารณาในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2002 ว่าจะระงับการขนส่งน้ำมันเตาเพื่อตอบโต้เหตุการณ์ในเดือนก่อนหน้าหรือไม่ โดยเจมส์ เอ. เคลลี ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ เตือนเจ้าหน้าที่ญี่ปุ่นว่ารัฐสภาสหรัฐจะไม่จัดสรรงบประมาณสำหรับการขนส่งดังกล่าวหากยังคงมีการละเมิดเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง การขนส่งน้ำมันจึงถูกระงับในเดือนธันวาคม

วันที่ 10 มกราคม ค.ศ. 2003 เกาหลีเหนือประกาศถอนตัวจากสนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์อีกครั้ง ต่อมาในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2005 ในที่สุดเกาหลีเหนือก็ประกาศว่าตนได้ผลิตอาวุธนิวเคลียร์เพื่อเป็น "เครื่องป้องปรามนิวเคลียร์เพื่อการป้องกันตนเอง" วันที่ 9 ตุลาคม ค.ศ. 2006 เกาหลีเหนือทำการทดลองนิวเคลียร์ ซึ่งข่าวกรองของสหรัฐเชื่อว่าเกาหลีเหนือได้ผลิตอาวุธนิวเคลียร์อย่างง่ายไว้จำนวนหนึ่ง

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2003 KEDO ระงับการทำงานในโครงการเครื่องปฏิกรณ์น้ำความดันสูง (pressurized water reactor) หลังจากนั้น KEDO ได้เปลี่ยนจุดมุ่งหมายของความพยายามไปที่การดูแลให้สินทรัพย์ของโครงการ LWR ณ สถานที่ก่อสร้างในเกาหลีเหนือและที่โรงงานผลิตต่าง ๆ ทั่วโลก (ซึ่งลงทุนไปแล้ว 1.5 พันล้านดอลลาร์จนถึงปัจจุบัน) ได้รับการรักษาและดูแลต่อไป

แต่ละฝ่ายต่างโทษกันไปมาว่าเป็นต้นเหตุของการสิ้นสุดกรอบความตกลง โดยสหรัฐชี้ว่าโรงเสริมสมรรถนะยูเรเนียมของเกาหลีเหนือนั้นเป็นการละเมิดปฏิญญาร่วมว่าด้วยการปลดอาวุธนิวเคลียร์ในคาบสมุทรเกาหลี ค.ศ. 1992 ซึ่งระบุว่า "ฝ่ายใต้และเหนือจักต้องไม่ครอบครองโรงแปรสภาพนิวเคลียร์และโรงเสริมสมรรถนะยูเรเนียม" ส่วนเกาหลีเหนือกล่าวหาว่าสหรัฐดำเนิน "นโยบายเป็นปรปักษ์" รวมถึงการจงใจประวิงเวลาในการส่งน้ำมันเตาและความคืบหน้าในโครงการ KEDO ซึ่ง "ทำให้ความตกลงเป็นโมฆะโดยปริยาย" ตลอดจนการระบุชื่อเกาหลีเหนือเป็นส่วนหนึ่งของ "แกนแห่งความชั่วร้าย" และเป็นเป้าหมายของการชิงโจมตีด้วยนิวเคลียร์เชิงรุกของสหรัฐ

แม้ความตกลงจะล่มสลายลงเป็นส่วนใหญ่ แต่เกาหลีเหนือก็ไม่ได้เริ่มงานก่อสร้างโรงไฟฟ้าสำหรับการผลิตนิวเคลียร์ขนาดใหญ่ 2 แห่งที่ถูกระงับไว้ภายใต้ความตกลงต่อในทันที ซึ่งโรงไฟฟ้าเหล่านี้มีศักยภาพในการผลิตพลูโทเนียมเกรดอาวุธได้เพียงพอสำหรับการสร้างอาวุธนิวเคลียร์หลายชุดต่อปี กรอบความตกลงนี้ประสบความสำเร็จในการระงับการผลิตพลูโทเนียมของเกาหลีเหนือที่ศูนย์นิวเคลียร์ย็องบย็อนเป็นเวลาแปดปีตั้งแต่ ค.ศ. 1994 ถึงธันวาคม ค.ศ. 2002 อย่างไรก็ตาม กรอบความตกลงนี้ล้มเหลวในการหยุดยั้งเกาหลีเหนือจากการพัฒนาโครงการยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงที่เป็นความลับ ซึ่งเริ่มขึ้นใน "ช่วงกลางหรือปลายทศวรรษ 1990"

มีการหารือผ่านการเจรจาหกฝ่ายเกี่ยวกับความตกลงที่จะมาแทนที่ จนสามารถบรรลุความตกลงเบื้องต้นในวันที่ 19 กันยายน ค.ศ. 2005 โดยความตกลงดังกล่าวไม่ได้กล่าวถึงข้ออ้างของสหรัฐที่ว่าเกาหลีเหนือมีโครงการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมใต้ดินที่เป็นความลับ อย่างไรก็ตาม ความตกลงฉบับใหม่กำหนดให้เกาหลีเหนือต้องถอนการติดตั้งสิ่งอำนวยความสะดวกทางนิวเคลียร์ทั้งหมด ไม่ใช่เพียงแค่โรงงานเฉพาะแห่งเหมือนในกรอบความตกลง ท้ายที่สุดแล้วการเจรจาหกฝ่ายยุติลงใน ค.ศ. 2009

วันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 2006 KEDO ตัดสินใจยุติโครงการก่อสร้าง LWR อย่างเป็นทางการ

## ดูเพิ่ม
* ประเทศเกาหลีเหนือกับอาวุธอานุภาพทำลายล้างสูง
* การเจรจาหกฝ่าย
* กระบวนการสันติภาพเกาหลี ค.ศ. 2018
* การประชุมสุดยอดเกาหลีเหนือ–สหรัฐ ค.ศ. 2018
* การประชุมสุดยอดเกาหลีเหนือ–สหรัฐ ค.ศ. 2019
* การประชุมสุดยอดเขตปลอดทหารเกาหลี–สหรัฐ ค.ศ. 2019

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Agreed Framework between the USA and the DPRK – Geneva, October 21, 1994 (archived 2003-12-17)
* Press Briefing by Ambassador Gallucci on Korea (Agreed Framework), White House, October 18, 1994
* Programme for Promoting Nuclear Non-Proliferation Newsbrief, 3rd Quarter 1994 – describes negotiations leading to Agreed Framework
* Agreement on Supply of a Light-Water Reactor Project to the Democratic People's Republic of Korea – KEDO, 1995
* [Ch 14: North Korea](https://web.archive.org/web/20030403083117/http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/DeadlyArsenals/chapters%20(pdf)/Pages%20from%2014-NoKorea.pdf) – from *Deadly Arsenals*, Carnegie Endowment for International Peace (2002)
* Nautilus Institute – In-depth coverage of the North Korean situation since 1997
* North Korea's Nuclear Breach – *Carnegie Endowment for International Peace*
* Washington was on brink of war with North Korea 5 years ago, CNN, October 4, 1999
* Modernizing the US-DPRK Agreed Framework: The Energy Imperative, Nautilus Institute, February 16, 2001
* Report on Delay in Construction of Light-Water Reactor Project, KCNA, May 22, 2001
* North Korea's nuclear facilities by Google Earth

;การล่มสลายของกรอบความตกลง
* J. Kelly Failed to Produce 'Evidence' in Pyongyang – O Song Chol, DPRK Foreign Ministry, January 18, 2003
* North Korea's Nuclear Weapons Program, Larry A. Niksch, Congressional Research Service – The Library of Congress, March 17, 2003
* The History of the 1994 Agreed Framework, Daniel B. Poneman, The Forum for International Policy, March 7, 2003
* Examining the Lessons of the 1994 U.S.-North Korea Deal, PBS, April 10, 2003
* The United States, North Korea, And The End Of The Agreed Framework, Naval War College Review, Summer 2003
* Dealing With North Korea's Nuclear Programs – James A. Kelly, Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs, July 15, 2004
* Did North Korea Cheat?, Foreign Affairs, January/February 2005
* North Korea Says It Will Abandon Nuclear Efforts, *[[The New York Times]]*, September 19, 2005
* KCNA Urges U.S. to Compensate for Losses Caused by Scrapping AF, KCNA, December 19, 2005
* The Beijing Deal is not the Agreed Framework, Peter Hayes, Nautilus Institute, February 14, 2007
* 

;ปฏิญญาร่วมว่าด้วยการปลดอาวุธนิวเคลียร์ในคาบสมุทรเกาหลี
* Joint Declaration of the Denuclearization of the Korean Peninsula – text of agreement, February 19, 1992
* Joint Declaration of South and North Korea of the Denuclearization of the Korean Peninsula – analysis, Inventory of International Nonproliferation Organizations and Regimes, 2002

หมวดหมู่:ความสัมพันธ์เกาหลีเหนือ–สหรัฐ
หมวดหมู่:การเมืองเกาหลีเหนือ
หมวดหมู่:การแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์
หมวดหมู่:โครงการนิวเคลียร์เกาหลีเหนือ
หมวดหมู่:ประเทศเกาหลีเหนือในปี พ.ศ. 2537
หมวดหมู่:ตุลาคม พ.ศ. 2537
หมวดหมู่:เอกสารปี พ.ศ. 2537