ร็อกเซลานา

**ฮิวร์เรม ซุลตาน** (ตุรกีออตโตมัน: ; ) หรือเป็นที่รู้จักในพระนามว่า **ร็อกเซลานา** (; ราว พ.ศ. 2045 – 15 เมษายน พ.ศ. 2101) เป็นพระชายาเอกในสุลต่านสุลัยมานแห่งจักรวรรดิออตโตมัน

พระองค์เป็นที่รู้จักในฐานะพระชายาเอกในองค์สุลต่าน (ตุรกีออตโตมัน: خاصکي سلطان‎ *Haseki Sultan*) ที่ทรงพระราชอำนาจทางการเมืองผ่านพระราชสวามี และทรงบทบาทสำคัญยิ่งต่อกิจการของรัฐ

## พระนาม
พระองค์เป็นที่รู้จักในหมู่ชาวออตโตมันว่า **ฮาเซคี ฮืร์เรม ซุลตาน** () หรือ **ฮืร์เรม ฮาเซคี ซุลตาน** () อันมีความหมายว่า "พระชายาเอกฮิวร์เรม" โดยคำว่า *"ฮิวร์เรม"* มาจากคำเปอร์เซียยุคกลางว่า *"คูร์ราม"* (; "ผู้ให้ความสุข") บ้างก็ว่ามาจากคำอาหรับว่า *"กะรีมะฮ์"* (; "ผู้มีใจเอื้ออารี")

ส่วน**ร็อกเซลานา** () บางแห่งอาจสะกดเป็น **ร็อกโซเลนา** (), **ร็อกโซลานา** (), **ร็อกเซลาเน** (), **โรซซา** () หรือ**รูชีจา** () ล้วนเป็นพระสมัญญานามที่กินความหมายไปถึงเชื้อสายรูทีเนีย หรือ รูซึน () ของพระองค์ ซึ่งคำดังกล่าวเป็นชื่อหนึ่งของชาวยูเครนช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 15 ที่เรียกตามชื่อชาวร็อกโซลานี () ชาติพันธุ์โบราณที่เคยตั้งถิ่นฐานบริเวณนั้นมาก่อน ดังนั้นพระสมัญญานามดังกล่าวจึงมีความหมายว่า "หญิงชาวรูทีเนีย"

## พระประวัติ
### พระชนม์ชีพช่วงต้น
จากการศึกษาในปัจจุบัน ข้อมูลของร็อกเซลานาขณะทรงพระเยาว์มีน้อยนัก ไม่ว่าจะเป็นพื้นเพของพระองค์ว่ามีเชื้อสายอะไร หรือการกล่าวถึงในอาณาจักรโปแลนด์อันเป็นมาตุภูมิ มีการสันนิษฐานว่าร็อกเซลานามีพระนามเดิมว่า **อะเลคซันดรา** () หรือ **อะนัสตาซียา ลีซอฟสกา** () จากหลักฐานของมีฮาลอน ลึทวึน (Mikhalon Lytvyn) ทูตของแกรนด์ดัชชีลิทัวเนียประจำรัฐข่านไครเมีย ช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 16 โดยในเอกสาร "เกี่ยวกับประเพณีของตาตาร์, ลิทัวเนีย และมอสโก" () ซึ่งในส่วนการค้าเขาระบุว่า *"[...] พระชายาผู้เป็นที่รักของจักรพรรดิตุรกีพระองค์ปัจจุบัน พระชนนีของผู้สืบสันดานในพระองค์ [พระราชโอรส] นางผู้อยู่ในการปกครองของพระองค์หลังนิราศไปจากแดนดินของเรา"*

ส่วนหลักฐานช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 และต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 เช่นจากหลักฐานของซามูเอล ทวาร์โดฟสกี (Samuel Twardowski) กวีโปแลนด์ผู้ค้นคว้าศึกษาเกี่ยวกับตุรกี ได้ระบุว่าร็อกเซลานามีพระชนกเป็นนักบวชอีสเติร์นออร์โธด็อกซ์ชาวยูเครน พระองค์ประสูติที่เมืองโรฮาตึน (Rohatyn) 68&nbsp;กิโลเมตรทางตะวันออกเฉียงใต้ของเมืองลวอฟ (Lwów) ซึ่งเป็นเมืองหลักของรูทีเนีย (Ruthenia Voivodeship) ที่ขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของราชอาณาจักรโปแลนด์ (ปัจจุบันอยู่ทางตะวันตกของประเทศยูเครน) ล่วงมาในช่วงปี พ.ศ. 2063 ร็อกเซลานาถูกชาวตาตาร์ไครเมียจับไปเป็นทาสหลังการบุกปล้นครั้งหนึ่งจากหลาย ๆ ครั้งในบริเวณดังกล่าว เบื้องต้นเชื่อว่าพระองค์คงถูกนำไปไว้ที่เมืองคัฟฟาในไครเมีย ซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าทาส ก่อนส่งต่อไปยังเมืองคอนสแตนติโนเปิล แล้วทรงถูกคัดเลือกให้ไปประจำในฮาเร็มของสุลต่านสุลัยมาน

### พระชายาเอกในองค์สุลต่าน

### สิ้นพระชนม์
ร็อกเซลานา สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2101 พระศพถูกฝังในสุสานหลวงในมัสยิดซิวเลย์มานีเย ที่มีลักษณะเป็นรูปโดมภายในตกแต่งด้วยกระเบื้องจากอิซนิค มีภาพวาดสวนบนสรวงสวรรค์เพื่อสดุดีพระจริยวัตรของพระองค์ โดยสุสานหลวงของพระองค์ตั้งอยู่ในกับสุสานหลวงของพระสวามีที่แยกต่างหาก

## พระราชกรณียกิจ
นอกเหนือจากบทบาททางการเมืองที่โดดเด่นแล้ว ร็อกเซลานาทรงมีส่วนร่วมในการก่อสร้างอาคารสาธารณะจำนวนหลายแห่งตั้งแต่มักกะฮ์จนถึงเยรูซาเลม ที่เป็นเสมือนมูลนิธิการกุศลทำนองเดียวกับซูไบดะฮ์ ภริยาของเคาะลีฟะฮ์ฮารูนาลรอชิดเคยทำไว้ เบื้องต้นพระองค์ทรงอุปถัมภ์โรงเรียนสอนพระคัมภีร์อัลกุรอานจำนวนสองแห่ง มีการให้สร้างบ่อน้ำพุ และโรงพยาบาลสำหรับสตรีที่ตั้งอยู่ใกล้ตลาดนางทาสในคอนสแตนติโนเปิลเพื่อเป็นสาธารณประโยชน์ มีการก่อสร้างโรงอาบน้ำฮาเซคีฮิวร์เรมซุลตานฮามามึ () เพื่อรองรับอิสลามิกชนที่มาปฏิบัติศาสนกิจที่มัสยิดอายาโซเฟีย และโปรดให้ก่อสร้างโรงทานฮาเซคีซุลตานอีมาเรต () เพื่อบริจาคซุปแก่ราษฎรผู้ยากไร้ ที่ในหนึ่งวันสามารถเลี้ยงคนได้ 500 คนต่อสองมื้อ

## พระอนุสรณ์
thumb|170px|left|ร็อกเซลานาในตราไปรษณียากรยูเครน พ.ศ. 2540
ร็อกเซลานา เป็นที่รู้จักทั้งในตุรกีและโลกตะวันตก ที่ส่วนมากเป็นจะปรากฏในรูปแบบของงานศิลป์จำนวนมาก ในปี พ.ศ. 2104 สามปีหลังการสิ้นพระชนม์ กาบรีแยล บูแน็ง () นักเขียนชาวฝรั่งเศส ได้แต่งบทประพันธ์โศกเรื่อง *ลาโซลตาน* () ที่ร็อกเซลานามีบทบาทสำคัญในการสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายมุสตาฟา ถือเป็นละครเวทีเรื่องแรกของฝรั่งเศสที่เกี่ยวกับออตโตมัน นอกจากจะเป็นแรงบันดาลใจสำหรับจิตรกรแล้ว พระองค์ยังเป็นแรงบันดาลใจแก่โจเซฟ ไฮเดิน () ในการแต่งซิมโฟนีหมายเลข 63 เพื่อใช้สำหรับละครเวทีที่มีร็อกเซลานาเป็นตัวละครของเรื่อง

ในสเปน ร็อกเซลานามักปรากฏในงานเขียนของเกเบโด () และโดยเฉพาะผลงานของโลเป เด เบกา () นักเขียนบทละคร ที่เขียนเรื่อง *สันนิบาตอันศักดิ์สิทธิ์* (The Holy League) ที่มีทิเชียนเป็นตัวละครไปปรากฏตัวในสภาสูงของเวนิส เบื้องต้นได้กล่าวว่าเขาเพียงแค่ไปเยือนองค์สุลต่าน และแสดงพระรูปร็อกเซลานาที่เขาวาด

ในยูเครน ชาวมุสลิมในเมืองมารีอูปัล ได้เปิดมัสยิดที่สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติร็อกเซลานา เมื่อปี พ.ศ. 2550

ในตุรกี ได้มีละครอิงประวัติศาสตร์ช่วงรัชกาลสุลต่านสุลัยมานที่ร็อกเซลานามีบทบาทสำคัญ ได้แก่ *ฮิวร์เรม ซุลตาน* (; ปี พ.ศ. 2546) และซีรีส์เรื่อง   *ศตวรรษแห่งความเกรียงไกร* หรือ *มูห์เตแชม ยิวซ์ยีล* (; ปี พ.ศ. 2554–2558)

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
*.
*Peirce, Leslie P. *The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire* (Oxford University Press, 1993)
*There are many historical novels in English about Roxelana: P.J. Parker's *Roxelana and Suleyman* (2012; Revised 2016); Barbara Chase Riboud's *Valide* (1986); Alum Bati's *Harem Secrets* (2008); Colin Falconer, Aileen Crawley (1981-83), and Louis Gardel (2003); *Pawn in Frankincense*, the fourth book of the *[[Lymond Chronicles]]* by Dorothy Dunnett; and pulp fiction author Robert E. Howard in *[[The Shadow of the Vulture]]* imagined Roxelana to be sister to its fiery-tempered female protagonist, Red Sonya.
* David Chataignier, "Roxelane on the French Tragic Stage (1561-1681)" in *Fortune and Fatality: Performing the Tragic in Early Modern France*, ed. Desmond Hosford and Charles Wrightington (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2008), 95–117.
* Parker, P. J. *Roxelana and Suleyman* (Raider Publishing International, 2011).
* Thomas M. Prymak, "Roxolana: Wife of Suleiman the Magnificent," *Nashe zhyttia/Our Life*, LII, 10 (New York, 1995), 15-20. An illustrated popular-style article in English with a bibliography.
* Galina Yermolenko, "Roxolana: The Greatest Empresse of the East," *The Muslim World*, 95, 2 (2005), 231-48. Makes good use of European, especially Italian, sources and is familiar with the literature in Ukrainian and Polish.
* Galina Yermolenko (ed.), *Roxolana in European Literature, History and Culture* (Farmham, UK: Ashgate, 2010). 318 pp.&nbsp;Illustrated. Contains important articles by Oleksander Halenko and others, as well as several translations of works about Roxelana from various European literatures, and an extensive bibliography.
* For Ukrainian language novels, see Osyp Nazaruk (1930) (English translation is available), Mykola Lazorsky (1965), Serhii Plachynda (1968), and Pavlo Zahrebelnyi (1980).
* There have been novels written in other languages: in French, a fictionalized biography by Willy Sperco (1972); in German, a novel by Johannes Tralow (1944, reprinted many times); a very detailed novel in Serbo-Croatian by Radovan Samardzic (1987); one in Turkish by Ulku Cahit (2001).

### อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* 

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ทศวรรษ 1500
หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2101
หมวดหมู่:ชาวยูเครน
หมวดหมู่:บุคคลในคริสต์ศตวรรษที่ 16
หมวดหมู่:บุคคลในจักรวรรดิออตโตมัน
หมวดหมู่:บุคคลจากศาสนาคริสต์ที่เปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม
หมวดหมู่:บุคคลจากแคว้นอีวานอ-ฟรันกิวสก์