พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์

นายพลเรือโท **พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์** (3 กันยายน พ.ศ. 2386 - 25 มีนาคม พ.ศ. 2441) พระนามเดิม **หม่อมเจ้าขจร** รัฐมนตรีสภา อดีตผู้บัญชาการกรมทหารเรือ และทรงเป็นผู้บัญชาการกรมทหารเรือในสงครามระหว่างไทยกับฝรั่งเศสในกรณีพิพาท ร.ศ. 112 อีกด้วย

## พระประวัติ
พระนามเดิม หม่อมเจ้าขจร เป็นพระโอรสใน สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามหามาลา กรมพระยาบำราบปรปักษ์ ประสูติแต่หม่อมกลีบ มาลากุล ณ อยุธยา ต่อมาทรงได้รับพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น **พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าขจรจรัสวงษ์** จากนั้นในปี พ.ศ. 2428 ได้มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ทรงเป็นผู้กำกับกรมช่างสิบหมู่ สืบต่อจาก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐ์วรการ ที่สิ้นพระชนม์กรมพระคชบาล เป็นผู้ออกแบบสร้างพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ เป็นพลับพลาแบบจตุรมุข เพื่อเป็นที่ประทับในคราวเสด็จประพาสต้น เมื่อปี พ.ศ. 2433 ประดิษฐานอยู่ที่ถ้ำพระยานคร ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด ประจวบคีรีขันธ์ โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จมาทรงยกช่อฟ้าด้วยพระองค์เอง  

พระองค์รับราชการในหน้าที่ต่าง ๆ จนกระทั่ง ในปี พ.ศ. 2439 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสถาปนาพระองค์ขึ้นเป็นพระองค์เจ้าต่างกรมมีพระนามตามจารึกในพระสุพรรณบัฏว่า **พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์**

นายพลเรือโท **พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์** สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 25 มีนาคม พ.ศ. 2441 ในการนี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนรถพระที่นั่ง มีทหารม้าแห่นำเสด็จไปพระราชทานน้ำสรงพระศพ แล้วพระบรมวงษานุวงษ์ได้สรงพระศพต่อไป แล้วเจ้าพนักงานแต่งพระศพเชิญพระศพลงในพระลองใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงสวมชฎาพระราชทาน แล้วยกพระลองในพระศพขึ้นประดิษฐานเหนือแว่นฟ้า 2 ชั้น ประกอบพระโกศกุดั่นน้อย แวดล้อมด้วยเครื่องสูง 9 คัน แล้วทรงทอดผ้าไตร 30 ไตร ผ้าขาว 60 พับ พระสงฆ์สดับปกรณ์แล้วถวายอนุโมทนา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินกลับ

และเมื่อครั้ง **พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์** ประชวรอยู่นั้น พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าเสาวภาผ่องศรี พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมพระอาการประชวรด้วย

## พระโอรส-พระธิดา
**พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์** เสกสมรสกับ หม่อมเปี่ยม หม่อมจับ หม่อมทับ หม่อมเพิ่ม หม่อมสุ่น หม่อมกลิ่น หม่อมกลั่น และหม่อมอิน ทรงมีพระโอรส-พระธิดา จำนวน 11 คน จากหม่อมทั้งหมดจำนวน 8 คน หม่อมราชวงศ์ทั้ง 11 คน มีชื่อขึ้นต้นด้วย ป ปลา ตามพระนามกรมของพระองค์ เป็นอักษรพยางค์เดียวทั้งหมด

**ในหม่อมเปี่ยม**

***[[เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี (หม่อมราชวงศ์เปีย  มาลากุล)]]** สมรสกับ ท่านผู้หญิงเสงี่ยม มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 8 คน นางเลื่อน มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร 1 คน และนางเจียร มาลากุล ณ อยุธยา มีธิดา 1 คน
***หม่อมหลวงหญิงปก มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม
***หม่อมหลวงหญิงป้อง มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม
***หม่อมหลวงหญิงปอง เทวกุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม สมรสกับ หม่อมเจ้าสุรวุฒิประวัติ เทวกุล
***[[หม่อมหลวงปิ่น มาลากุล]]* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม สมรสกับ ท่านผู้หญิงดุษฎีมาลา มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม ไกรฤกษ์)
***หม่อมหลวงหญิงเปนศรี มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม
***หม่อมหลวงหญิงเปี่ยมสิน มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม
***หม่อมหลวงปนศักดิ์ มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม
***หม่อมหลวงหญิงปานตา วสันตสิงห์* เกิดจากท่านผู้หญิงเสงี่ยม สมรสกับ นายเมืองเริง วสันตสิงห์ มีบุตร 1 คน ดังนี้
***ศาสตราจารย์พิเศษ จุลสิงห์ วสันตสิงห์ อดีตอัยการสูงสุด สมรสกับ นางภัทรา วสันตสิงห์ อดีตผู้อำนวยการอาวุโส ธนาคารทหารไทย มีบุตร-ธิดา 2 คน ดังนี้
****นายศิวัช วสันตสิงห์
****นางสาวณัฏฐา วสันตสิงห์
***หม่อมหลวงประวัติ มาลากุล* เกิดจากนางเลื่อน 
***หม่อมหลวงหญิงนกน้อย มาลากุล* เกิดจากนางเจียร สมรสกับ พันเอก นายแพทย์ชุบ กาญจนลักษณ์

**ในหม่อมจับ**

***[[เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์แป้น ในรัชกาลที่ 5]]**
***[[ท้าววรคณานันท์ (หม่อมราชวงศ์แป้ม มาลากุล)]]**

**ในหม่อมทับ**

***[[ท้าววรคณานันท์ (เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์ปั้ม ในรัชกาลที่ 5)]]**
***[[เจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี (หม่อมราชวงศ์ปุ้ม มาลากุล)]]** สมรสกับ เจ้าฟองแก้ว ณ เชียงใหม่ มีบุตร 1 คน ท่านผู้หญิงนงเยาว์ มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 8 คน และนางวงศ์ มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 3 คน
***หม่อมหลวงเทียม มาลากุล (หลวงมาลากุลวิวัฒน)* เกิดจากเจ้าฟองแก้ว ณ เชียงใหม่
***หม่อมหลวงหญิงศิริปทุม มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์
***[[หม่อมหลวงปีกทิพย์ มาลากุล]]* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์ สมรสกับ นางชนัฏ มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม กาญจนะวณิชย์) มีบุตร-ธิดา 5 คน ดังนี้
***นางสาวปนัดดา มาลากุล ณ อยุธยา
***นายปีย์ มาลากุล ณ อยุธยา สมรสกับ ท่านผู้หญิงอารียา มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร 1 คน ดังนี้
**** นายธรรมา มาลากุล ณ อยุธยา สมรสกับ ทันตแพทย์หญิงอตินุช มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม ลัดพลี)
***พลเอก แป้ง มาลากุล ณ อยุธยา สมรสกับ คุณหญิงศิริรัตน์ มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม เอื้อวิทยา)
***คุณหญิงทิพยวดี ปราโมช ณ อยุธยา สมรสกับ หม่อมหลวงเสรี ปราโมช
***นางทับทิม เลน สมรสกับ นายอลาสแตร์ เลน (Alastair Lane) ชาวอังกฤษ มีธิดา 1 คน ดังนี้
****ซาร่า มาลากุล เลน
***[[หม่อมหลวงปุ่ม มาลากุล]]* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์ สมรสกับ นางอารี มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม ณ ป้อมเพชร์)
***หม่อมหลวงปืนไทย มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์ สมรสกับ นางศรียา มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม เทพหัสดิน ณ อยุธยา)
***หม่อมหลวงหญิงประสาธะนี บูรณศิริ* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์ สมรสกับ นายประยูร บูรณศิริ
***หม่อมหลวงประสันน์ มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์
***หม่อมหลวงหญิงประทิน มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์
***หม่อมหลวงปม มาลากุล* เกิดจากท่านผู้หญิงนงเยาว์
***หม่อมหลวงหญิงหวีด ภิญโญ* เกิดจากนางวงศ์ มาลากุล ณ อยุธยา สมรสกับ นายเพิ่ม ภิญโญ
***หม่อมหลวงกวิน มาลากุล* เกิดจากนางวงศ์ มาลากุล ณ อยุธยา
***หม่อมหลวงหญิงหวิว มาลากุล* เกิดจากนางวงศ์ มาลากุล ณ อยุธยา สมรสกับ นายปทุม หลิมรัตน์
***[[หม่อมราชวงศ์แป้ว มาลากุล]]**

**ในหม่อมเพิ่ม**

***[[ท้าวสมศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์ปุย มาลากุล)]]**

**ในหม่อมสุ่น**

***[[หม่อมราชวงศ์เทวาธิราช ป. มาลากุล|หม่อมราชวงศ์เทวาธิราช ป. มาลากุล (หม่อมราชวงศ์โป้ย มาลากุล)]]** สมรสกับ คุณหญิงเนื่อง มีบุตร 1 คน คุณหญิงเผื่อน มีบุตร-ธิดา 9 คน นางผัน มีธิดา 1 คน นางเล็ก มีบุตร-ธิดา 7 คน ดังนี้
***หม่อมหลวงปีย์ มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเนื่อง ข้าราชบริพารในพระองค์ในพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว
***หม่อมหลวงหญิงปุณฑริก ชุมสาย* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ นายธวัช ชุมสาย ณ อยุธยา 
***หม่อมหลวงปัณยา มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน
***หม่อมหลวงปิลันธ์ มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ ศาสตราจารย์ แพทย์หญิง คุณหญิงสุภา มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม รัตโนภาส)
***หม่อมหลวงหญิงปานีย์ เพ็ชรไทย* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ นายธรรมนูญ เพ็ชรไทย 
***หม่อมหลวงหญิงปฤศนี ศรีศุภอรรถ* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ ร้อยตรี จรินทร์ ศรีศุภอรรถ 
***หม่อมหลวงหญิงปัทมาวดี มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน
***หม่อมหลวงหญิงปารวดี กันภัย* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ นายประจวบ กันภัย
***หม่อมหลวงหญิงปราลี ประสมทรัพย์* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน สมรสกับ นายเลิศ ประสมทรัพย์ 
***หม่อมหลวงโปรพ มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเผื่อน
***หม่อมหลวงหญิงปาริชาติ มาลากุล* เกิดจากนางผัน
***หม่อมหลวงหญิงปยง ธชาศรี* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงปกิต มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงปรคำ มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงหญิงปทุมมาลย์ มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงปฐม มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงปริต มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก
***หม่อมหลวงปคุณ มาลากุล* เกิดจากนางเล็ก

**ในหม่อมกลิ่น**

***[[พระยาชาติเดชอุดม (หม่อมราชวงศ์โป๊ะ มาลากุล)]]** สมรสกับ คุณหญิงเพี้ยง มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 6 คน นางจำนวน มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 3 คน คุณหญิงบัญญัติ มาลากุล ณ อยุธยา มีบุตร-ธิดา 2 คน ดังนี้
***หม่อมหลวงหญิงปลื้มใจ บุนนาค* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง สมรสกับ หลวงไพรัชพากย์ภักดี (จริง บุนนาค)
***หม่อมหลวงปัทม์ มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง
***หม่อมหลวงหญิงปฤถา มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง สมรสกับ นายปราโมท ศิขรินทร์
***หม่อมหลวงหญิงปิยา มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง
***หม่อมหลวงประกุล มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง สมรสกับ นางชวนพิศ มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม นิมิหุต)
***หม่อมหลวงหญิงประอร มาลากุล* เกิดจากคุณหญิงเพี้ยง นางสนองพระโอษฐ์ในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 สมรสกับ หม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์ มีบุตร 2 คน และกับ ร้อยเอก หม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ 
****[[หม่อมหลวงศิริเฉลิม สวัสดิวัตน์]]* เกิดกับหม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์
****พลตรี หม่อมหลวงเพิ่มวุทธ์ สวัสดิวัตน์* เกิดกับหม่อมราชวงศ์ถนัดศรี สวัสดิวัตน์
***หม่อมหลวงประสพศิลป์ มาลากุล* เกิดจากนางจำนวน สมรสกับ นางรัตนา มาลากุล ณ อยุธยา (สกุลเดิม เสมาทอง)
***หม่อมหลวงหญิงปลุกปลื้ม ศรีประเสริฐ* เกิดจากนางจำนวน สมรสกับ พลอากาศเอก วีระ ศรีประเสริฐ 
***หม่อมหลวงปราการ มาลากุล* เกิดจากนางจำนวน
***หม่อมหลวงหญิงปริญญา อัศวอารีย์* เกิดจากคุณหญิงบัญญัติ สมรสกับ นายสุรินทร์ อัศวอารีย์
***หม่อมหลวงหญิงประกาย พิจารณ์จิตร* เกิดจากคุณหญิงบัญญัติ สมรสกับ นาวาเอก อัมพร พิจารณ์จิตร ราชนาวี

**ในหม่อมกลั่น**

***หม่อมราชวงศ์เปี๊ยะ มาลากุล** 

**ในหม่อมอิน**

***หม่อมราชวงศ์ปีก มาลากุล**

## พระเกียรติยศ
### พระอิสริยยศ
***หม่อมเจ้าขจร** (3 กันยายน พ.ศ. 2386  – พ.ศ. 2424)
***พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าขจรจรัสวงศ์** (พ.ศ. 2424 – พ.ศ. 2439)
***พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นปราบปรปักษ์** (พ.ศ. 2439 – 25 มีนาคม พ.ศ. 2441)

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

### เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ
* :
**พ.ศ. 2432 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์ฟรันทซ์ โยเซ็ฟ ชั้นที่ 2
* :
**พ.ศ. 2434 – 80px เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์แอน ชั้นที่ 1

## อ้างอิง
; เชิงอรรถ

หมวดหมู่:พระวรวงศ์เธอ
หมวดหมู่:พระองค์เจ้าตั้ง
ปราบปรปักษ์
หมวดหมู่:ราชสกุลมาลากุล
หมวดหมู่:พลเรือโทชาวไทย
หมวดหมู่:ทหารเรือชาวไทย
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ม.จ.ก. (ฝ่ายหน้า)
ปราบปรปักษ์