แม่เจ้าบัวไหล

**บัวไหล** (พ.ศ. พ.ศ. 2390–2475) บ้างเรียก **แม่เจ้าหลวง** หรือ **บัวไหล เทพวงศ์** เป็นชายาคนที่สองของเจ้าพิริยเทพวงษ์ อดีตเจ้าผู้ครองเมืองแพร่ และยังเป็นย่าของโชติ แพร่พันธุ์ หรือยาขอบ นักเขียนนวนิยายชื่อดัง

## ประวัติ
แม่เจ้าบัวไหล เกิดที่เมืองน่าน เป็นธิดาคนเล็กจากทั้งหมดสี่คนของเจ้าไชยสงคราม (หรือ แสนไชยสงคราม) จากหนังสือ *เชื้อสายเจ้าหลวงเมืองแพร่ 4 สมัย* ระบุว่าเขามีเชื้อสายเจ้าเจ็ดตนจากเมืองพะเยา ส่วนมารดาชื่ออิ่นคำ เป็นภรรยาคนที่สอง และเป็นเชลยศึกเชื้อสายยอง ซึ่งถูกกวาดไปไว้ที่อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน (บางแห่งว่าบ้านถิ่น จังหวัดแพร่) บัวไหลมีพี่ชายฝาแฝด คือ เจ้าจอมแปง กับเจ้าเทพรส และมีพี่สาวชื่อเจ้าสามผิว ซึ่งเจ้าเทพรส พี่ชาย เป็นต้นสกุลรสเข้ม ในวัยเยาว์บัวไหลได้รับการอบรมเลี้ยงดูแบบเจ้านายตามขนบธรรมเนียมล้านนามาเป็นอย่างดี

ส่วนที่มาของชื่อ บัวไหล มีหลายสำนวน สำนวนหนึ่งว่า เมื่อแรกเกิด เจ้าไชยสงครามต้องคดีกับกงสุลอังกฤษ เขาต้องนำลูกสาวคนเล็กนี้ล่องเรือลงใต้ไปด้วยเพื่อแก้คดีที่กรุงเทพมหานคร จึงตั้งชื่อดังกล่าว อีกสำนวนหนึ่งอธิบายว่า เพราะบุตรสาวคนนี้เกิดขึ้นมาในช่วงที่บิดาจะต้องติดต่อราชการไปมาระหว่างเมืองน่านกับพะเยาอยู่เนือง ๆ จึงตั้งชื่อดังกล่าว
[thumb|left|''[ราชกิจจานุเบกษา ถอดบัวไหลออกจากสามัญสมาชิกตติยจุลจอมเกล้า*]]
บัวไหลเข้าเป็นชายาคนที่สองของ[[เจ้าพิริยเทพวงษ์]] เจ้าผู้ครองเมืองแพร่ ซึ่งเป็น[[ประเทศราช]]ขนาดน้อยที่สุดในบรรดาประเทศราชทั้งห้าทางตอนเหนือของสยาม ทั้งสองมีบุตรด้วยกันเจ็ดคน ได้แก่ เจ้ากาบคำ [[เจ้าเวียงชื่น บุตรรัตน์|เจ้าเวียงชื่น]] เจ้าสุพรรณวดี เจ้ายวงคำ เจ้ายวงแก้ว เจ้าหอมนวล และ[[เจ้าอินทร์แปลง เทพวงศ์|เจ้าอินทร์แปลง]] (หรืออินทร์แปง) บัวไหลเคยดำรงตำแหน่งเป็นผู้สำเร็จราชการแทนเจ้าพิริยเทพวงศ์ ปกครองเมืองแพร่อยู่เจ็ดวัน จึงถูกเรียกขานอย่างยกย่องว่า *แม่เจ้าหลวง*

หลังเกิด[[กบฏเงี้ยว]]ขึ้นเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม พ.ศ. 2445 และถูกทางการสยามปราบปราม เจ้าพิริยเทพวงษ์หนีออกจากเมืองแพร่ไป[[หลวงพระบาง]] ฝ่ายสยามได้ทำการปลดเจ้าพิริยเทพวงษ์ลงเป็นไพร่ ให้เรียกว่า *น้อยเทพวงษ์* พร้อมกับยึดคุ้มหลวงและทรัพย์สมบัติ ส่วนบัวไหลถูกถอดและถูกริบ[[เครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้า]] ชั้น[[ตติยจุลจอมเกล้า]] หลังเหตุการณ์ดังกล่าว เจ้าเวียงชื่น ธิดา และ[[พระยาราชวงศ์ (บุญศรี บุตรรัตน์)|พระยาราชวงศ์ (น้อยบุญศรี)]] บุตรเขย ก่อ[[อัตวินิบาตกรรม]]ด้วยการดื่มยาพิษจนเสียชีวิตทั้งคู่ ส่วนบัวไหลถูกควบคุมตัวไปกักไว้ที่กรุงเทพมหานคร พร้อมกับบุตรธิดา โดยอยู่ภายใต้การดูแลของ[[สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ]] เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย เป็นระยะเวลา 4-5 ปี จึงได้รับพระบรมราชานุญาตให้กลับภูมิลำเนาได้

ในบั้นปลาย บัวไหลอาศัยอยู่กับคุณหญิงหอมนวล ราชเดชดำรง ธิดาคนเล็กและลูกเขยที่จวนข้าหลวง[[จังหวัดเชียงราย]] จนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2475

== ความสนใจ ==
บัวไหลมีฝีมือในเชิงเย็บปักถักร้อย ซึ่งได้รับการถ่ายทอดจากอิ่นคำ พระมารดาซึ่งเป็นเชลยชาวยอง โดยเฉพาะการนำปีกแมลงทับมาประดับร่วมกับผ้าลูกไม้ ทั้งเคยปักผ้าม่านและหมอนขวาน รวมถึงเครื่องใช้ต่าง ๆ ถวาย[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] เป็นที่โปรดปรานยิ่งนัก พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จัดห้องไว้โดยเฉพาะ แล้วพระราชทานนามว่า *ห้องบัวไหล'' ถือเป็นเกียรติยศที่สูงส่ง และมีผลงานสำคัญอีกหนึ่งชิ้น คือ ผ้าปักไหมคำเป็นตัวอักษรธรรมล้านนาบนพระคัมภีร์ยาวต่อเนื่องกันหลายแผ่น ทำขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 หรือเมื่อบัวไหลมีอายุได้ 23 ปี ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่วัดพระพุทธบาทมิ่งเมือง ซึ่งสำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร เคยมีแนวคิดที่จะยื่นเสนอให้เป็นมรดกความทรงจำแห่งโลก

## เครื่องราชอิสริยาภรณ์
 ต่อมาวันที่ 8 ตุลาคม พ.ศ. 2446 ถูกเรียกคืนเครื่องราชอิสริยาภรณ์

## อ้างอิง
### เชิงอรรถ

### บรรณานุกรม
* 

หมวดหมู่:แม่เจ้า
หมวดหมู่:สกุลเทพวงศ์
หมวดหมู่:ผู้ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ต.จ. (ฝ่ายใน)
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดแพร่
หมวดหมู่:ชาวไทยเชื้อสายไทลื้อ
หมวดหมู่:บุคคลจากจังหวัดน่าน
หมวดหมู่:ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ที่เป็นสตรี
หมวดหมู่:เจ้าหญิงแพร่