สงครามกลางเมืองรัสเซีย

**สงครามกลางเมืองรัสเซีย** (7 พฤศจิกายน ค.ศ. 1917 — 16 มิถุนายน ค.ศ. 1923) เป็นความขัดแย้งทางการเมืองที่ต่อสู้กันหลายฝ่ายในพื้นที่จักรวรรดิรัสเซียเดิม ซึ่งเหตุการณ์เริ่มต้นจากการล้มล้างอำนาจรัฐบาลชั่วคราวรัสเซียที่เป็นประชาธิปไตยสังคมนิยมในระหว่างการปฏิวัติเดือนตุลาคม โดยมีหลายฝ่ายที่ประสงค์จะแย่งชิงอำนาจเพื่อกำหนดอนาคตทางการเมืองของรัสเซีย ผลที่ตามมาจากความขัดแย้งนี้นำไปสู่การก่อตั้งสหพันธ์สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตรัสเซียและสหภาพโซเวียตในภายหลังในพื้นที่ส่วนใหญ่ของอดีตจักรวรรดิ สงครามกลางเมืองถือเป็นจุดสิ้นสุดของการปฏิวัติรัสเซียและเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นในคริสต์ศวรรษที่ 20

สงครามกลางเมืองรัสเซียเป็นความขัดแย้งที่ซับซ้อนและรุนแรง ซึ่งฝ่ายที่สำคัญได้แก่กองทัพแดงที่นำโดยพรรคบอลเชวิกและเลนินซึ่งต้องการสร้างรัฐสังคมนิยม กับฝ่ายกองทัพขาวซึ่งเป็นกลุ่มต่อต้านการปฏิวัติและต้องการฟื้นฟูระบอบเก่าหรือจัดตั้งรัฐบาลแบบอื่นๆ นอกจากนี้ยังมีฝ่ายชาติพันธุ์ต่าง ๆ และกลุ่มปฏิวัตินอกระบบอื่น ๆ ที่เข้าร่วมสู้รบด้วย การต่อสู้ในสงครามกลางเมืองนี้ครอบคลุมพื้นที่กว้างขวางของรัสเซียและมีความสูญเสียทั้งทางกำลังคนและทรัพยากรจำนวนมาก ผลจากชัยชนะของกองทัพแดงทำให้ระบบสังคมนิยมได้รับการสถาปนาเป็นรูปธรรม และวางรากฐานการปกครองโดยพรรคคอมมิวนิสต์ที่ครองอำนาจในสหภาพโซเวียตไปจนกระทั่งยุคสมัยหลังสงครามเย็น

ระบอบราชาธิปไตยรัสเซียยุติลงหลังการสละราชสมบัติของซาร์นีโคไลที่ 2 ในระหว่างการปฏิวัติเดือนกุมภาพันธ์ และประเทศเข้าสู่สถานะรัฐทวิอำนาจ ซึ่งความตึงเครียดของอำนาจควบคู่สิ้นสุดลงเมื่อเกิดการปฏิวัติเดือนตุลาคมที่นำโดยบอลเชวิค โดยได้ล้มล้างอำนาจของรัฐบาลชั่วคราวของสาธารณรัฐรัสเซียใหม่ บอลเชวิคเข้ายึดอำนาจโดยไม่ได้รับการรับรองในระดับสากลและสถานการณ์ภายในประเทศจุดประกายให้เกิดสงครามกลางเมือง ซึ่งสองกองกำลังที่ใหญ่ที่สุดประกอบด้วย กองทัพแดงที่ต่อสู้เพื่อการก่อตั้งรัฐสังคมนิยมซึ่งนำโดยบอลเชวิคของวลาดีมีร์ เลนิน และกองกำลังพันธมิตรอย่างหลวม ๆ ที่เรียกขานกันว่ากองทัพขาว ซึ่งเป็นแนวหลักของฝ่ายการเมืองที่ต่อต้านบอลเชวิคทั้งฝ่ายขวาและฝ่ายซ้าย นอกจากนี้ยังมีกลุ่มสังคมนิยมที่ขัดแย้งกับบอลเชวิค โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มอนาธิปไตยยูเครนมัคนอวช์ชีนาและพรรคสังคมนิยมปฏิวัติฝ่ายซ้าย เช่นเดียวกันกับกองทัพเขียวซึ่งไม่ฝักใฝ่อุดมการณ์ใด ๆ ต่อต้านบอลเชวิค ขบวนการขาว และการแทรกแซงของต่างชาติ มีทั้งหมดสิบสามชาติที่เข้าแทรกแซงประเทศเพื่อต่อต้านกองทัพแดง โดยที่โดดเด่นคือการแทรกแซงของฝ่ายสัมพันธมิตร ซึ่งมีเป้าประสงค์หลักคือการสร้างแนวรบด้านตะวันออกของสงครามโลกครั้งที่หนึ่งอีกครั้ง สามชาติมหาอำนาจกลางได้เข้าแทรกแซงรัสเซียเช่นกัน เพื่อคานกับการแทรกแซงของฝ่ายสัมพันธมิตร โดยมีเป้าประสงค์หลักในการรักษาดินแดนที่พวกเขาได้รับในสนธิสัญญาเบรสท์-ลีตอฟสก์ที่ลงนามกับรัสเซียโซเวียต

ในช่วงแรกของสงคราม บอลเชวิคสามารถรวมอำนาจควบคุมเหนือพื้นที่ส่วนใหญ่ของอดีตจักรวรรดิ การลงนามในสนธิสัญญาเบรสท์-ลีตอฟสก์ ซึ่งเป็นการสงบศึกอย่างเร่งด่วนกับจักรวรรดิเยอรมัน ส่งผลให้รัสเซียถูกยึดครองดินแดนอันกว้างใหญ่ในระหว่างความโกลาหลจากการปฏิวัติ ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1918 หน่วยทหารเชโกสโลวักในรัสเซียกระทำการกบฏในไซบีเรีย ซึ่งการตอบสนองต่อเหตุการณ์นี้ ฝ่ายสัมพันธมิตรเริ่มเข้าแทรกแซงรัสเซียเหนือและไซบีเรีย และได้รวมกับกองกำลังอื่นในการจัดตั้งรัฐบาลชั่วคราวแห่งรัสเซียทั้งปวง ทำให้บอลเชวิคสูญเสียการควบคุมดินแดนเหลือเพียงพื้นที่ส่วนใหญ่ของรัสเซียยุโรปและบางส่วนของเอเชียกลาง ใน ค.ศ. 1919 กองทัพขาวดำเนินการรุกหลายแนวรบจากฝั่งตะวันออกในเดือนมีนาคม จากฝั่งใต้ในเดือนกรกฎาคม และฝั่งตะวันตกในเดือนตุลาคม อย่างไรก็ตาม การรุกของกองทัพขาวถูกตอบโต้จากการรุกกลับแนวรบด้านตะวันออก การรุกกลับแนวรบด้านใต้ และความพ่ายแพ้ของกองทัพตะวันตกเฉียงเหนือ

ในระหว่าง ค.ศ. 1919 กองทัพขาวถอยทัพและในช่วงเริ่มต้น ค.ศ. 1920 ได้ปราชัยทั้งหมดสามแนวรบ แม้ว่าบอลเชวิคจะเป็นฝ่ายชนะ แต่ขอบเขตของรัฐรัสเซียนั้นลดลง อันเนื่องจากกลุ่มชาติพันธุ์ที่ไม่ใช่รัสเซียจำนวนมากถือโอกาสขณะประเทศระส่ำระสายผลักดันการประกาศเอกราชของชาติตนเอง ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1921 ระหว่างสงครามโปแลนด์–โซเวียต ได้มีการลงนามในสนธิสัญญาสันติภาพรีกา ซึ่งแบ่งแยกดินแดนพิพาทในเบลารุสและยูเครนระหว่างสาธารณรัฐโปแลนด์กับรัสเซียโซเวียต ทางการโซเวียตพยายามที่จะรวมประเทศเอกราชทั้งหมดที่แยกตัวออกจากอดีตจักรวรรดิอีกครั้ง แต่ก็ประสบผลสำเร็จเพียงบางส่วนเท่านั้น เอสโตเนีย ฟินแลนด์ ลัตเวีย และลิทัวเนียสามารถขับไล่การบุกครองของโซเวียตได้สำเร็จ ในขณะที่ยูเครน เบลารุส (อันเป็นผลมาจากสงครามโปแลนด์–โซเวียต) อาร์มีเนีย อาเซอร์ไบจาน และจอร์เจียถูกยึดครองโดยกองทัพแดง ในระหว่าง ค.ศ. 1921 รัสเซียโซเวียตสามารถพิชิตขบวนการชาตินิยมยูเครนและยึดครองคอเคซัส แม้ว่ายังมีการก่อการกำเริบต่อต้านบอลเชวิคในเอเชียกลางที่ดำเนินไปจนกระทั่งปลายทศวรรษ 1920

กองทัพภายใต้การบัญชาการของอะเลคซันดร์ คอลชัคถูกบีบบังคับให้ล่าถอยกำลังไปทางตะวันออก กองทัพแดงรุกหน้าต่อไปทางตะวันออก แม้จะพบการต้อต้านในชีตา ยาคุต และมองโกเลีย ในแนวรบทางใต้ กองทัพแดงสามารถแยกกองทัพดอนกับกองทัพอาสาสมัครและบีบบังคับให้อพยพไปยังโนโวรอสซีสค์ในเดือนมีนาคม และไปยังไครเมียในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 1920 หลังจากนั้นมีการต่อต้านบอลเชวิคเป็นระยะ ๆ เป็นเวลาหลายปีกระทั่งการล่มสลายของกองทัพขาวในยาคูเตียในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1923 แต่ขบวนการบาสมาชิในเอเชียกลางและดินแดนฮาบารอฟสค์ยังคงดำเนินต่อกระทั่ง ค.ศ. 1934 สงครามกลางเมืองรัสเซียสร้างความเสียหายต่อมนุษยชาติเป็นอย่างมาก โดยมีผู้เสียชีวิตจากสงครามประมาณ 7 ถึง 12&nbsp;ล้านคน ซึ่งส่วนใหญ่ล้วนเป็นพลเมืองทั้งสิ้น

## เชิงอรรถ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## หนังสืออ่านเพิ่ม

* Acton, Edward, V. et al. eds. *Critical companion to the Russian Revolution, 1914–1921* (Indiana UP, 1997).
* Brovkin, Vladimir N. (1994). *Behind the Front Lines of the Civil War: Political Parties and Social Movements in Russia, 1918–1922*. Princeton UP. excerpt 
* Dupuy, T. N. *The Encyclopedia of Military History* (many editions) Harper & Row Publishers.
* Ford, Chris. "Reconsidering the Ukrainian Revolution 1917–1921: The Dialectics of National Liberation and Social Emancipation." *Debatte* 15.3 (2007): 279–306.
* Peter Kenez. *Civil War in South Russia, 1918: The First Year of the Volunteer Army* (U of California Press, 1971).
* Lincoln, W. Bruce. *Red victory: A history of the Russian Civil War* (1989).
* Luckett, Richard. *The White Generals: An Account of the White Movement and the Russian Civil War* (Routledge, 2017).
* Marples, David R. *Lenin's Revolution: Russia, 1917–1921* (Routledge, 2014).
* Moffat, Ian, ed. *The Allied Intervention in Russia, 1918–1920: The Diplomacy of Chaos* (2015)
* Polyakov, Yuri. *[https://archive.org/details/civilwarrussia The Civil War in Russia: Its Causes and Significance]* (Novosti, 1981).
* Serge, Victor. *Year One of the Russian Revolution* (Haymarket, 2015).
* Smele, Jonathan D. "Still Searching for the 'Third Way': Geoffrey Swain's Interventions in the Russian Civil Wars". *Europe-Asia Studies* 68.10 (2016): 1793–1812. .
* Smele, Jonathan D. "'If Grandma had Whiskers...': Could the Anti-Bolsheviks have won the Russian Revolutions and Civil Wars? Or, the Constraints and Conceits of Counterfactual History." *Revolutionary Russia* (2020): 1–32. .
* Stewart, George. *The White Armies of Russia: A Chronicle of Counter-Revolution and Allied Intervention* (2008) excerpt 
* Stone, David R. "The Russian Civil War, 1917–1921," in *The Military History of the Soviet Union*.
* Swain, Geoffrey (2015). *The Origins of the Russian Civil War* excerpt 

### แหล่งข้อมูลปฐมภูมิ
* Butt, V. P., et al., eds. *The Russian Civil War: Documents from the Soviet Archives* (Springer, 2016).
* McCauley, Martin, ed. *The Russian Revolution and the Soviet State 1917–1921: Documents* (Springer, 1980).
* Murphy, A. Brian, ed. *The Russian Civil War: Primary Sources* (Springer, 2000) online review 

## แหล่งข้อมูลอื่น

*Newsreels about Russian Civil War // Net-Film Newsreels and Documentary Films Archive
*Sumpf, Alexandre: Russian Civil War, in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Mawdsley, Evan: International Responses to the Russian Civil War (Russian Empire), in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Read, Christopher: Revolutions (Russian Empire), in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Peeling, Siobhan: War Communism, in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Beyrau, Dietrich: Post-war Societies (Russian Empire), in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Brudek, Pawe³: Revolutions (East Central Europe), in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Melancon, Michael S.: Social Conflict and Control, Protest and Repression (Russian Empire), in: 1914–1918 online. International Encyclopedia of the First World War.
* Russian Revolution and Civil War archive at libcom.org/library 
* "BBC History of the Russian Revolution" (3 February 2007)
* "Russian Civil War" (Spartacus History, downloaded 3 January 2006)
* "Russian Civil War 1918–1920" (On War website, downloaded 4 January 2006)
* "Civil War of 1917–1922 at Encyclopedia of Russian History (3 February 2007)

หมวดหมู่:สงครามกลางเมือง
หมวดหมู่:สงครามยุคใหม่
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์รัสเซีย
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับรัสเซีย
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับโซเวียตรัสเซีย (ค.ศ. 1917–1922)
หมวดหมู่:สงครามเกี่ยวข้องกับสหภาพโซเวียต