พีรามัสและธิสบี

[right|thumb|''ธิสบี'' โดย[จอห์น วิลเลียม วอเทอร์เฮาส์ (ค.ศ. 1909)]]

ในประมวลเรื่องปรัมปรากรีก **พีรามัสและธิสบี** () เป็นโศกนาฏกรรมรักของคู่รักหนุ่มสาวชาวบาบิโลน เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายจากมหากาพย์ *[[เมทามอร์โฟซีส]]* ของออวิด กวีชาวโรมัน และได้รับการนำมาเล่าต่อโดยนักเขียนอีกหลายคน

พีรามัสและธิสบีมาจากครอบครัวที่บาดหมางกัน พ่อแม่ของทั้งคู่นั้นต่อต้านความรักนี้ แต่พวกเขาแอบติดต่อกันผ่านรอยแยกบนกำแพงระหว่างบ้านของทั้งคู่และวางแผนพบกันใต้ต้นหม่อน แต่ด้วยความผิดพลาดหลายประการกลับนำไปสู่ความตายของทั้งคู่ ก่อนพีรามัสและธิสบีจะได้พบกัน ธิสบีถูกสิงโตตัวเมียไล่และทิ้งผ้าคลุมไว้ ด้านพีรามัสที่มาพบผ้าคลุมเข้าใจผิดคิดว่าเธอถูกสิงโตฆ่าตายจึงตัดสินใจฆ่าตัวตาย ทำให้เลือดของเขากระเซ็นไปเปื้อนผลหม่อน ส่วนธิสบีซึ่งพบว่าพีรามัสตายแล้วได้ฆ่าตัวตายตาม หลังจากนั้นเหล่าเทพได้เปลี่ยนสีของผลหม่อนเพื่อระลึกถึงความรักต้องห้ามของทั้งคู่

ฉบับของออวิดเป็นฉบับที่เก่าแก่ที่สุด แต่คาดว่าเรื่องนี้มีที่มาจากตำนานเก่าแก่ในซีลีเชีย ภูมิภาคทางใต้ของอานาโตเลีย เรื่องเล่านี้ถูกนำไปดัดแปลงหลายรูปแบบและเป็นแรงบันดาลใจให้กับ *[[โรเมโอและจูเลียต]]* และ *[[ฝันในคืนกลางฤดูร้อน]]* ของวิลเลียม เชกสเปียร์ นอกจากนี้ยังได้รับการดัดแปลงเป็นสมัยใหม่ในวรรณกรรม อุปรากรและวัฒนธรรมประชานิยม รวมถึงเป็นหัวข้องานโมเสกโรมันไปจนถึงจิตรกรรมสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา

## เนื้อหา
### ฉบับออวิด
พีรามัสและธิสบีเป็นคู่รักที่อาศัยอยู่บ้านติดกันในนครบาบิโลน พ่อแม่ของทั้งสองนั้นไม่ลงรอยกันและสั่งห้ามไม่ให้พวกเขาแต่งงานกัน แต่กระนั้นพีรามัสและธิสบีได้ลอบสื่อสารผ่านรอยแยกบนกำแพงบ้านและนัดพบกันที่หลุมศพใต้ต้นหม่อน เมื่อธิสบีมาถึงก่อน เธอเห็นสิงโตเพศเมียที่ปากชุ่มไปด้วยเลือด เธอจึงหนีไปโดยทำผ้าคลุมตกไว้ ด้านพีรามัสที่มาถึงรู้สึกตกใจมากที่เห็นผ้าคลุมของธิสบีฉีกขาดและเปื้อนเลือด เขารู้สึกเสียใจมากเพราะเข้าใจว่าธิสบีถูกสิงโตฆ่าตายไปแล้วจึงตัดสินใจจบชีวิตตนเองโดยการล้มลงบนดาบ อันเป็นวิธีฆ่าตัวตายทั่วไปของบาบิโลน ทำให้เลือดของเขาเปื้อนผลหม่อนที่มีสีขาวจนกลายเป็นสีคล้ำ ต่อมาธิสบีที่ตั้งใจกลับมาเล่าสิ่งที่เกิดขึ้นให้พีรามัสฟังพบร่างของเขาใต้ต้นหม่อน หลังจากนั้นเธออ้อนวอนพ่อแม่ของตนและพีรามัสและเหล่าทวยเทพให้ฝังศพทั้งคู่ไว้ด้วยกัน ก่อนจะใช้ดาบเล่มเดียวกันปลิดชีพตนเองตาม ท้ายที่สุดเหล่าทวยเทพที่ได้ทราบถึงโศกนาฏกรรมครั้งนี้บันดาลให้ผลหม่อนมีสีแดงเพื่อเป็นการระลึกถึง

### ต้นกำเนิดและฉบับอื่น ๆ
พีรามัสและธิสบีของออวิดที่เผยแพร่ใน ค.ศ. 8 เป็นฉบับที่เก่าแก่ที่สุด แต่เขาดัดแปลงจากตำนานกำเนิดสิ่งต่าง ๆ ซึ่งมีอยู่ก่อนแล้ว ออวิดพรรณนาว่าพีรามัสและธิสบีอาศัยอยู่ในกรุงบาบิโลน ขณะที่ทีเชียส นักประวัติศาสตร์และแพทย์จากเมืองแคเรียบันทึกถึงหลุมศพของพระเจ้าไนนัสที่อยู่ใกล้เมืองนี้ จึงเป็นไปได้ที่ตำนานนี้มีที่มาจากซีลีเชีย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิบาบิโลเนียของพระเจ้าไนนัส รวมถึงพีรามัสยังเป็นชื่อกรีกในอดีตที่ใช้เรียกแม่น้ำเจฮานทางตอนใต้ของอานาโตเลีย ซึ่ง *เมทามอร์โฟซีส* บรรยายว่าพีรามัสกลายเป็นแม่น้ำ ส่วนธิสบีกลายเป็นน้ำพุที่อยู่ใกล้เคียงหลังเสียชีวิต งานโมเสกสมัยคริสต์ศตวรรษที่ 2 ที่พบที่เมืองแพฟอสในประเทศไซปรัสแสดงฉบับที่เก่ากว่าของเรื่องเล่านี้ ฉบับอื่น ๆ ที่ยังหลงเหลือพบใน *Progymnasmata* ผลงานของนิโคเลาส์ โซฟิสตา ครูและนักพูดชาวกรีกผู้มีชีวิตช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5

[thumb|center|350px|งานโมเสกโรมันจาก[แอนติออก เป็นภาพพีรามัสและธิสบีในฐานะเทพน้ำจืด]]

## การดัดแปลงบางส่วน
เรื่องของพีรามัสและธิสบีปรากฎเป็นชีวประวัติหมายเลขสิบสอง (บางครั้งก็สิบสาม) ของ *De Mulieribus Claris* ("ว่าด้วยสตรีผู้มีชื่อเสียง") ของโจวันนี บอกกัชโช นักเขียนชาวอิตาลีสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา และใน *[[เดกาเมรอน|Decamoron]]* ของเขาในฐานะเรื่องที่ห้าของคืนที่เจ็ด ซึ่งเล่าถึงแม่บ้านผู้สิ้นหวังคนหนึ่งตกหลุมรักเพื่อนบ้านของเธอ และสื่อสารกับเขาผ่านรอยแตกบนกำแพงโดยการหย่อนเศษหินและฟางลงไปในรอยแตกนั้นเพื่อดึงดูดความสนใจของเขา

ในคริสต์ศตวรรษ 1380 เจฟฟรีย์ ชอเซอร์และจอห์น เกาเออร์ กวีชาวอังกฤษเล่าเรื่องนี้เป็นภาษาอังกฤษครั้งแรกใน *The Legend of Good Women* ("ตำนานหญิงผู้ประเสริฐ") และ *Confessio Amantis* ("คำสารภาพของคู่รัก") ตามลำดับ โดยเกาเออร์ดัดแปลงให้กลายเป็นนิทานสอนใจ *Amoryus and Cleopes* ของจอห์น เมแธมเป็นฉบับดัดแปลงภาษาอังกฤษยุคแรกอีกเรื่องหนึ่ง

โศกนาฏกรรมของโรเมโอและจูเลียตมีต้นกำเนิดมาจากเรื่องราวของออวิด โรเมโอและจูเลียตเป็นคู่รักที่ไม่สามารถอยู่ด้วยกันได้เพราะจูเลียตถูกพ่อแม่หมั้นหมายกับชายอื่น ทั้งสองครอบครัวมีความแค้นกันมาแต่อดีตและความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการตายของคนรักคนหนึ่งนำไปสู่การฆ่าตัวตายของอีกคนหนึ่งเหมือนเรื่องของพีรามัสและธิสบี โรเมโอและจูเลียตฉบับแรกสุดได้รับการตีพิมพ์ใน ค.ศ. 1476 โดยมาซุชโช ซาแลร์นิตาโน ขณะที่ฉบับปัจจุบันส่วนใหญ่ถูกเขียนขึ้นใน ค.ศ. 1524 โดยลุยจี ดา ปอร์โต เชื่อกันว่าทั้งซาแลร์นิตาโนและดา ปอร์โตได้รับแรงบันดาลใจจากงานเขียนของออวิดและบอกกัชโช การดัดแปลงที่มีชื่อเสียงที่สุดของเชกสเปียร์ในคริสต์ทศวรรษ 1590 เป็นบทละครที่ดัดแปลงมาจากบทกวี "The Tragical History of Romeus and Juliet" ของอาเธอร์ บรูค ใน ค.ศ. 1562 ซึ่งเป็นการแปลจากนวนิยายขนาดสั้นภาษาฝรั่งเศสของดา ปอร์โตอีกทีหนึ่ง

ในละครสุขนาฏกรรมเรื่อง *[[ฝันในคืนกลางฤดูร้อน]]* (องก์ที่ 5 ฉากที่ 1) ของเชกสเปียร์ ซึ่งเขียนขึ้นในคริสต์ทศวรรษ 1590 มีฉากชาวเอเธนส์แสดงเรื่องราวของ "พีรามัสและธิสบี" การแสดงของพวกเขานั้นแย่มาก จนกระทั่งถึงบทพูดคนเดียวสุดท้ายของนิค บอตทอมในบทพีรามัส และฟรานซิส ฟลูตในบทธิสบี แก่นเรื่องของความรักต้องห้ามยังปรากฏอยู่ในเนื้อเรื่องหลักของ *ฝันในคืนกลางฤดูร้อน* แม้จะแสดงออกมาในรูปแบบที่โศกเศร้าและมืดมนน้อยกว่า โดยเด็กผู้หญิงคนหนึ่งชื่อเฮอร์เมียไม่สามารถแต่งงานกับไลแซนเดอร์ ชายคนรักได้ เพราะอีเจียส พ่อของเธอรังเกียจเขาและต้องการให้เธอแต่งงานกับดิมิเทรียส ขณะเดียวกัน เฮอร์เมียและไลแซนเดอร์ก็มั่นใจว่าเฮเลนาหลงรักดิมิเทรียส

ลุยส์ เด กองโกรา กวีชาวสเปนแต่ง "Fábula de Píramo y Tisbe" ("นิทานปีราโมและติสบี") ใน ค.ศ. 1618 ในขณะที่เตโอฟีล เดอ วีว กวีชาวฝรั่งเศสเขียน *Les amours tragiques de Pyrame et Thisbée* ("โศกนาฏกรรมความรักของปีราเมและทิสบี") ซึ่งเป็นละครโศกนาฏกรรมห้าองก์ใน ค.ศ. 1621

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ตัวละครที่เป็นคู่รัก
หมวดหมู่:ประมวลเรื่องปรัมปรากรีก