กระดูกงู

**กระดูกงู** () เป็นองค์ประกอบโครงสร้างตามยาวที่อยู่ด้านล่างสุดของพาหนะทางน้ำ มีความสำคัญต่อเสถียรภาพ ในเรือใบบางลำ อาจมีจุดประสงค์เพื่อการควบคุมพลศาสตร์ของไหลและการถ่วงสมดุล การวางกระดูกงู (keel laying) มักเป็นขั้นตอนแรกในการสร้างเรือ ตามธรรมเนียมการต่อเรือของอังกฤษและอเมริกา เหตุการณ์นี้ถือเป็นวันเริ่มต้นการสร้างเรือ

## นิรุกติศาสตร์
คำว่า "keel" มาจากภาษาอังกฤษเก่า  ภาษานอร์สเก่า  หมายถึง "เรือ" หรือ "กระดูกงู" คำนี้มีความพิเศษตรงที่นักวิชาการบางคนถือว่าเป็นคำแรกในภาษาอังกฤษที่ถูกบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร โดยกิลดาสบันทึกไว้ในผลงานภาษาละตินของเขาชื่อ *[[De Excidio et Conquestu Britanniae]]* ในศตวรรษที่ 6 ภายใต้การสะกดว่า *cyulae* (เขากล่าวถึงเรือสามลำที่ชาวแซกซันมาถึงเป็นครั้งแรก) 

 เป็นคำภาษาละตินที่แปลว่า "กระดูกงู" และเป็นที่มาของคำว่า careen (หมายถึง การทำความสะอาดกระดูกงูและตัวเรือโดยทั่วไป มักทำโดยการเอียงเรือตะแคงข้าง) ตัวอย่างของการใช้คำนี้คือ Careening Cove ชานเมืองแห่งหนึ่งในซิดนีย์ ประเทศออสเตรเลีย ที่มีการทำความสะอาดเรือด้วยวิธีนี้ในสมัยอาณานิคมตอนต้น

## ประวัติศาสตร์

### ต้นกำเนิด

การใช้กระดูกงูในเรือใบมีมาตั้งแต่สมัยโบราณ ซากเรือสินค้ากรีกโบราณที่รู้จักกันในชื่อเรือไครีเนีย (Kyrenia ship) บ่งชี้ถึงจุดเริ่มต้นของกระดูกงูอย่างน้อยก็ย้อนไปถึง 315 ปีก่อนคริสตกาล ซากเรืออับปางอูลูบูรุน ( 1325&nbsp;ปีก่อนคริสตกาล) มีกระดูกงูที่ยังไม่สมบูรณ์ แต่อาจเป็นเพียงแผ่นไม้ตรงกลางมากกว่าจะเป็นกระดูกงู
### รูปแบบการสร้าง

#### ขึ้นโครงก่อน (Frame first)
ในการสร้างตัวเรือแบบต่อชิด (carvel-built) การสร้างเริ่มต้นด้วยการวางกระดูกงู ตามด้วยท้ายเรือและทวนหัวเรือ จากนั้นจึงติดตั้งโครง ณ จุดสำคัญต่าง ๆ ตลอดแนวกระดูกงู ในภายหลัง จึงมีการติดตั้งกระดูกงูเสริม (keelson) เข้ากับกระดูกงู โดยใช้วิธีสลักเกลียวหรือใช้หมุดไม้

#### ขึ้นกระดานก่อน (Plank first)

การสร้างแบบขึ้นกระดานก่อนที่ยังคงใช้งานอยู่ในปัจจุบันคือการสร้างตัวเรือแบบต่อช้อน (clinker-built) ซึ่งใช้แผ่นกระดานที่วางซ้อนทับกันและถูกดัดเข้ารูปเพื่อให้เกิดเป็นรูปทรงตัวเรือ ระบบเก่าแก่กว่านั้นได้แก่ วิธีสร้างจากท้องเรือ (bottom-based method) ซึ่งใช้สำหรับวางแผ่นกระดานที่อยู่สองข้างของกระดูกงูของเรือค็อก (และยังคงใช้ในการต่อเรือของชาวดัตช์จนถึงศตวรรษที่ 17) วิธีนี้เกี่ยวข้องกับการใช้แผ่นกระดานที่เรียบเสมอกันที่ถูกตัดให้ได้รูปทรงของตัวเรือ ระบบที่เก่าแก่ยิ่งกว่าคือการเข้ากระดานแบบลิ่มและเดือย (mortice and tenon) เพื่อเชื่อมต่อแผ่นกระดานแบบชนขอบในแถบเมดิเตอร์เรเนียนช่วงสมัยคลาสสิก ในระบบนี้ ความแข็งแรงส่วนใหญ่ของตัวเรือมาจากแผ่นกระดาน โดยมีโครงเรือ (frames) ให้ความแข็งแรงเพิ่มเติม ในทุกระบบที่กล่าวมา การเชื่อมกระดูกงู ทวนหัวเรือ (stem) และท้ายเรือ (sternpost) เป็นจุดเริ่มต้นของการสร้าง

## กระดูกงูโครงสร้าง
กระดูกงูโครงสร้างคือส่วนประกอบโครงสร้างที่อยู่ล่างสุดซึ่งเป็นแกนหลักในการสร้างตัวเรือ กระดูกงูจะทอดยาวไปตามแนวกึ่งกลางลำเรือ ตั้งแต่หัวเรือจรดท้ายเรือ กระดูกงูมักเป็นส่วนแรกของตัวเรือที่ถูกสร้างขึ้น และการวางกระดูกงู หรือการวางกระดูกงูในแคร่ที่ใช้ในการสร้างเรือ อาจถือเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างเรือนั้น ๆ ปัจจุบัน เรือขนาดใหญ่และทันสมัยมักถูกสร้างขึ้นจากส่วนตัวเรือที่สร้างสำเร็จรูปเป็นชุด ๆ แทนการสร้างรอบกระดูกงูเพียงชิ้นเดียว ดังนั้นกระบวนการต่อเรือจึงเริ่มต้นด้วยการตัดแผ่นเหล็กแผ่นแรก

กระดูกงูที่พบมากที่สุดคือ "กระดูกงูแบบเรียบ" (flat plate keel) ซึ่งติดตั้งอยู่ในเรือเดินสมุทรและเรือประเภทอื่น ๆ ส่วนใหญ่ รูปแบบของกระดูกงูที่พบในเรือขนาดเล็กคือ "กระดูกงูแบบท่อน" (bar keel) ซึ่งอาจติดตั้งในเรือลากอวน เรือลากจูง และเรือข้ามฟากขนาดเล็ก ในกรณีที่อาจมีการเกยตื้น กระดูกงูประเภทนี้เหมาะสมด้วยขนาดที่ใหญ่ แต่ก็มักมีปัญหาเรื่องกินน้ำลึกที่เพิ่มขึ้นโดยไม่มีพื้นที่สินค้าเพิ่มเติม หากมีการติดตั้งท้องเรือสองชั้น (double bottom) กระดูกงูเกือบทั้งหมดจะเป็นแบบเรียบ เนื่องจากแบบท่อนมักเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นแบบเปิด ซึ่งอาจมีการติดตั้งกระดูกงูแบบเรียบได้เช่นกัน

## กระดูกงูไฮโดรไดนามิก
กระดูกงูแบบไฮโดรไดนามิกมีจุดประสงค์หลักในการทำปฏิกิริยากับน้ำและเป็นลักษณะเฉพาะของเรือใบบางประเภท กระดูกงูแบบไฮโดรไดนามิกชนิดติดตายมีความแข็งแรงเชิงโครงสร้างที่สามารถรองรับน้ำหนักของเรือได้

### กระดูกงูเรือใบ
ในเรือใบ กระดูกงูมีจุดประสงค์สองประการ: 1) ทำหน้าที่เป็นปีกใต้น้ำ (foil) เพื่อลดการเคลื่อนที่ด้านข้างของเรือเมื่อแล่นใบ และ 2) ทำหน้าที่เป็นน้ำหนักถ่วงแรงด้านข้างของลมที่กระทำต่อใบเรือซึ่งทำให้เกิดการเอียงข้าง ในฐานะแผ่นใต้น้ำ กระดูกงูจะใช้การเคลื่อนที่ไปข้างหน้าของเรือเพื่อสร้างแรงยกเพื่อต้านแรงลมที่พัดไปทางท้ายเรือ ในฐานะน้ำหนักถ่วง กระดูกงูจะชดเชยโมเมนต์การเอียงที่เพิ่มขึ้นตามมุมการเอียงที่มากขึ้น แผ่นใต้น้ำที่เกี่ยวข้องได้แก่ ปีกกลางแบบเคลื่อนย้ายได้ (movable centreplates) ซึ่งทำจากโลหะ จึงมีจุดประสงค์รองเป็นการถ่วงน้ำหนัก และเซ็นเตอร์บอร์ดและแด็กเกอร์บอร์ดซึ่งมีน้ำหนักเบากว่า จึงไม่มีจุดประสงค์รองเป็นการถ่วงน้ำหนัก

กระดูกงูเรือใบแบบเคลื่อนที่ได้อาจหมุนได้ (เรียกว่า centreboard, centreplate หรือ swing keel) หรือหดกลับขึ้นด้านบนได้ (เรียกว่า lifting/retracting keel หรือ daggerboard) หรือแกว่งไปด้านข้างในน้ำได้ (เรียกว่า canting keel) เพื่อย้ายผลของการถ่วงน้ำหนักไปยังด้านใดด้านหนึ่งและช่วยให้เรือสามารถแล่นในตำแหน่งที่ตั้งตรงมากขึ้น

## ดูเพิ่ม
* พิธีเหรียญ
* กระดูกงูเสริม
* กระดูกงูเทียม
* แดกเกอร์บอร์ด
* ลีบอร์ด
* บิลจ์บอร์ด
* บรูซฟอยล์
* คีลฮอลลิง – การลงโทษทางทะเลสมัยโบราณ
* บล็อกกระดูกงู
* ระยะใต้กระดูกงู

## เชิงอรรถ

## บรรณานุกรม

* Rousmaniere, John, *The Annapolis Book of Seamanship*, Simon & Schuster, 1999
* *Chapman Book of Piloting* (various contributors), Hearst Corporation, 1999
* Herreshoff, Halsey (consulting editor), *The Sailor's Handbook*, Little Brown and Company
* Seidman, David, *The Complete Sailor*, International Marine, 1995
* Jobson, Gary, *Sailing Fundamentals*, Simon & Schuster, 1987

หมวดหมู่:คำศัพท์ทางทะเล
หมวดหมู่:นาวาสถาปัตยกรรม
หมวดหมู่:อุปกรณ์เรือใบและอุปกรณ์ผูกเรือ
หมวดหมู่:ส่วนประกอบของเรือใบ
หมวดหมู่:การต่อเรือ