บลูเทรน

right|thumb|รถบลูเทรนฟูจิ"Fuji"
250px|right|thumb|รถบลูเทรนฟูจิ+ฮายาบูสะ ในวันที่ถูกยกเลิก 13 มีนาคม 2552

**บลูเทรน** () () เป็นชื่อเล่นของตู้รถนั่งและตู้รถนอนของญี่ปุ่น รถไฟบลูเทรนประกอบด้วยห้องนอน โดยห้องนอนหนึ่งห้องมี 4 เตียง(คลาสบี) และห้องนอนหนึ่งห้องมี 1 เตียง (คลาสเอ) ไม่สามารถปรับเป็นรถนั่งได้ โดยปกติในประเทศญี่ปุ่นจะใช้รถบลูเทรนพ่วงเป็นขบวนรถทางไกล โดยใช้หัวรถจักรไฟฟ้าตระกูล EF ตระกูล ED และ หัวรถจักรดีเซลตระกูล DD ทำขบวน โดยให้บริการโดย JR East () JR West () และ JR Hokkaido () รถบลูเทรนมีทั้งหมด 5 รุ่น คือ รุ่น 20(20系) รุ่น 14(14系) รุ่น 15(15系) รุ่น 24(24系) รุ่น 25(25系) ส่วนรถโดยสารรุ่น 12 ไม่นับว่าเป็นบลูเทรน

## ประวัติ
รถบลูเทรนนั้นถือกำเนิดครั้งแรกในปี 2499 โดยบลูเทรนที่ออกวิ่งให้บริการครั้งแรกของประเทศญี่ปุ่นจะเป็นรุ่น 20 (20系) เนื่องจากสีที่พ่นลงที่ตัวตู้รถขณะนั้นใช้สีน้ำเงินเป็นหลัก คาดด้วยแถบสีขาวนวลสองเส้นขนาดไปกับตัวรถ จากจุดกำเนิดของบลูเทรนรุ่น 20 นี้เอง จึงทำให้รถโดยสารประเภทเดียวกันที่ถูกสร้างขึ้นมาภายหลัง และออกวิ่งให้บริการประชาชนที่ประเทศญี่ปุ่น ไม่ว่าจะเป็นรุ่น 14(14系), 15(15系), 24(24系), 25(25系) ก็ถูกเรียกว่าบลูเทรนเช่นเดียวกันกับรุ่นที่ผ่านมา
ต่อมาในปี 2514 บลูเทรนรุ่นใหม่จึงได้ถือกำเนิดขึ้น โดยรุ่นใหม่นี้มีความแตกต่างจากรุ่น 20 ตรงที่ว่า ไม่ต้องมีรถไฟฟ้ากำลัง (พาวเวอร์ เจเนเรเตอร์ คาร์ - Power Generator Car) เฉพาะก็สามารถวิ่งทำขบวนได้ โดยตู้รถรุ่นใหม่ที่ว่านี้ได้รับการออกแบบมาให้ติดตั้งเครื่องกำเนิดไฟฟ้าที่ใต้ท้องตู้รถโดยสาร อีกทั้งยังสามารถที่จะจ่ายกระแสไฟฟ้าไปเลี้ยงตู้รถที่อยู่ข้างเคียงที่ไม่มีเครื่องกำเนิดกระแสไฟฟ้าได้อีกด้วย ซึ่งบลูเทรนรุ่นใหม่ที่ว่านี้มีชื่อเรียกว่า บลูเทรนรุ่น 14​ (14系) นั้นเอง

บลูเทรนรุ่น 14(14系) ที่ผลิตออกมานั้นมีทั้งตู้รถรถนั่งและตู้รถรถนอน โดยแยกชุดกันทำขบวน แต่ในระยะหลังก็ได้นำมาพ่วงทำขบวนร่วมกันก็มีบ้าง เช่นปัจจุบันรถ ฮามานาซุ(Hamanasu)() วิ่งสายเหนือเชื่อมระหว่างจังหวัดอะโอโมริกับจังหวัดซัปโปโร ทำขบวนโดยรถรุ่น 14 นั่งและนอน ในส่วนตู้รถรถนั่งในประเทศไทยมีให้บริการอยู่ในสายใต้ กรุงเทพ – ตรัง   
รุ่นนี้เป็นรุ่นที่ผลิตออกมาเพื่อใช้พ่วงเข้ากับรถบลูเทรนอิซึโมะ(Izumo)() ขบวนที่ 3 (ไป) และ 4 (กลับ) เป็นครั้งแรก โดยมีรถนอนชั้น 1 และชั้น 2 พิเศษทำขบวน ต่อมาเมื่อบริษัทเจอาร์ยกเลิกการให้บริการของบลูเทรนอิซึโมะ(Izumo) ขบวนที่ 3 และ 4 ตู้รถนอนชั้น 1 และชั้น 2 พิเศษนี้ได้ถูกนำไปใช้พ่วงทำขบวนกับรถบลูเทรนอากาซึกิ(Akatsuki)() แทน โดยในครั้งนี้ได้ทำการปรับปรุงรถบลูเทรนนั่งธรรมดารุ่น 14 ซีรีส์ 0 ให้กลายเป็นรุ่น 14 ซีรีส์ 300 ให้ชื่อว่า Segato ซึ่งเป็นรถนั่งชั้น 2 พิเศษ 3 แถว มีห้องล็อบบี้อยู่ปลายสุดตู้รถให้บริการอยู่เพียงไม่กี่ปีและท้ายสุดในปี 2551 บริษัทเจอาร์ได้ทำการยกเลิกบลูเทรนขบวนอะกาซึกิ(Akatsuki)() ลง และตู้รถโดยสารทั้งหมดนี้ปัจจุบันได้ถูกแยกสิ้นส่วนทำลายเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เหลือไว้เพียงแต่รูปภาพและโมเดลให้ดูต่างหน้าเท่านั้น

บลูเทรนขบวนแรกที่ให้บริการในญี่ปุ่นคือบลูเทรนอะซากาเซะ(Asakaze)() วิ่งระหว่างโตเกียว-ฮากาตะในปี 2499 โดยใช้รถปรับอากาศบลูเทรนรุ่น20 ทำขบวน และมีผู้นิยมใช้เป็นจำนวนมากจึงทำให้เกิดบลูเทรนมากถึง 26 สาย

ต่อมาในปี 2507 ญี่ปุนได้เปิดบริการชินกันเซ็นขึ้น ความจำเป็นของรถบลูเทรนจึงค่อยๆลดลงและถูกยกเลิกไปทีละขบวน

ขบวนอะซากาเซะ(Asakaze) () ถูกยกเลิกการวิ่งไปในวันที่ 13 มีนาคม 2548
thumb|centre|ตราสัญลักษณ์ของรถนอนบลูเทรน
## ขบวนรถบลูเทรนที่เคยให้บริการในญี่ปุ่น
*โฮกูโตเซ (Hokutosei) () วิ่งระหว่างโตเกียว(สถานีอุเอโนะ)-ซัปโปโร (ยกเลิกปี 2015)
*ทไวไลต์เอ็กซ์เพรซ (Twilight Express) () วิ่งระหว่างโอซากะ -ซัปโปโร (ยกเลิกปี 2015)
*แคสซิโอเปีย (Cassiopeia) (ญี่ปุ่น:カシオペア)วิ่งระหว่างโตเกียว(สถานีอุเอโนะ)-ซัปโปโร(ยกเลิกปี 2016)
*อาเกโบโนะ (Akebono) (ญี่ปุ่น:あけぼの)วิ่งระหว่างโตเกียว (สถานีอุเอโนะ)-อาโออิโมริ โดยวิ่งไปทางสายหลักอุเอะซึ (ยกเลิกปี 2014)
*โฮกุริกุ (Hokuriku) (ญี่ปุ่น:北陸) วิ่งจากโตเกียว(สถานีอุเอะโนะ)-คานาซาวะ (ยกเลิกปี 2010)
*นิฮงไก (Nihonkai) (ญี่ปุ่น:日本海)วิ่งจากโอซากะ-อาโออิโมริ(ยกเลิกปี 2013)
*ฟูจิ (Fuji) (富士) วิ่งจากโตเกียว ไป โออิตะ (ยกเลิกปี 2009)
*ฮายาบูซะ (Hayabusa) (はやぶさ) วิ่งจากโตเกียว ไป คุมาโมโตะ (ยกเลิก2009)
*อาซากาเซะ (Asakaze) (あさかぜ) วิ่งจากโตเกียว ไป ชิโมโนเซกิ(ยกเลิกปี2005)
*ซากุระ (Sakura) (さくら) วิ่งจากโตเกียว ไป นางะซากิ (ยกเลิกปี 2005)
*อากัตสึกิ (Akatsuki) (あかつき) วิ่งจาก เกียวโต ไป นางะซากิ (ยกเลิกปี 2008)
*นาฮะ (Naha) (なは) วิ่งจาก เกียวโต ไป คุมาโมโตะ (ยกเลิกปี 2008)
*ซูอิเซ (Suisei) (彗星) วิ่งจาก เกียวโต ไป มินามิ มิยาซากิ (ยกเลิกปี 2005)


ไฟล์:Naha akatsuki.jpg|ขบวนNahaและAkatsuki
ไฟล์:EF81 136-akebono.jpg|ขบวนAkebono
ไฟล์:EF66 55 asakaze No.1.jpg|ขบวนAsakaze
ไฟล์:JNR EF66 42 20050308.jpg|ขบวนFujiและHayabusa
ไฟล์:BLUE TRAIN IZUMO.jpg|ขบวนIzumo
ไฟล์:Hokutosei DD51 1137 20120903.jpg|ขบวนHokutosei
ไฟล์:Nihonkai EF81 106 20130106.jpg|ขบวนNihonkai
ไฟล์:14 series Sakura Tokyo 20040613.JPG|ขบวนSakura

## ขบวนรถด่วนบลูเทรนที่เคยให้บริการ
*ฮามานาสึ (Hamanasu) (はまなす) วิ่งจากอาโอโมริ ไปยังเมือง ซัปโปโร (ยกเลิกปี2559) รถไฟบางส่วนได้นำมาไทยเพื่อดัดแปลงเป็นรถท่องเที่ยว
*กิงงะ (Ginga) (銀河) วิ่งจากโตเกียวไปยังโอซากะ (ยกเลิกปี 2008)
thumb|centre|ขบวนรถด่วน'''ฮามานะสึ'''ที่สถานีอาโอโมริ

## ชนิดตู้รถโดยสารของบลูเทรน
### หน้าตาของตู้รถไฟภายนอก
รถบลูเทรนที่วิ่งทำขบวนนั้นสามารถแบบชนิดตู้รถได้ดังต่อไปนี้
#บลูเทรนคาดแถบเงิน 2 เส้นประตูบานพับ
#บลูเทรนคาดแถบขาว 2 เส้นประตูบานพับ
#บลูเทรนคาดแถบขาว 2 เส้นประตูบานพับ
#บลูเทรนคาดแถบทอง 3 เส้นประตูบานพับ
#บลูเทรนคาดแถบทอง 3 เส้นประตูบานเลื่อน
บลูเทรนรุ่นคาดแถบขาวหรือเงินนี้เป็นบลูเทรนยุคแรกของรุ่น มีความเก่าแก่ที่สุดในบรรดาบลูเทรนรุ่น 24 และ 25 โดยในยุคแรกเตียงที่ติดตั้งอยู่ในห้องโดยสารนั้นจะเป็นแบบ 3 ชั้น ต่อมาได้มีการปรับให้เหลือเพียงแค่ 2 ชั้นเหมือนที่เห็นในปัจจุบัน บลูเทรนคาดแถบขาวนี้ต่อมาบางส่วนได้ถูกนำมาดัดแปลงเป็นบลูเทรนคาดทองประตูบานเลือนและนำไปพ่วงทำขบวนกับขบวนรถ ฮกกุโตเซ อะเกโบโน่ นิฮงไก ฮามานะสึ
### สัญลักษณ์ตู้นอนชั้นB

## การอ่านทะเบียนรถ
### ตัวอักษรตัวแรก
*オ = O   มีน้ำหนักประมาณ 32.5 – 37.5 ตัน
*ス = SU  มีน้ำหนักประมาณ 37.5 – 42.5 ตัน
*マ = MA  มีน้ำหนักประมาณ 42.5 – 47.5 ตัน
*カ = KA  มีน้ำหนักมากกว่า 47.5 ตัน
### ตัวอักษรตัวที่สอง
*ロ   = RO   ตู้นอนชั้น A 
*ハ   = HA   ตู้นอนชั้น B หรือ ตู้ลอบบี้
*シ   = SHI  ตู้หน่ายอาหาร
*二   = NI   รถมีห้องสัมภาระและตู้ปั่นไฟ
*フ   = FU   รถที่มีห้องสำหรับเจ้าหน้าที่ไว้ควบคุมระบบการทำงานของตัวรถ
*ロネ = RONE ตู้นอนชั้น A 
*ハネ = HANE รถนอนชั้น B 

## ในประเทศไทย
thumb|รถปรับอากาศนั่งและนอนชั้นที่ 2 (บนท.ป.JR) ที่ได้รับการปรับปรุงภายนอกเป็นสีม่วง
การรถไฟแห่งประเทศไทยได้รับมอบรถบลูเทรนที่ใช้แล้วจากประเทศญี่ปุ่นโดยไม่คิดค่าตอบแทนจำนวนทั้งสิ้น 62 คัน แบ่งเป็น 3 ชุด ได้แก่ ชุดที่ 1 ปี พ.ศ. 2547 จำนวน 20 คัน จากบริษัท JR-West ชุดที่ 2 ปี พ.ศ. 2551 จำนวน 32 คัน จากบริษัท JR-West และชุดที่ 3 ปี พ.ศ. 2559 จำนวน 10 คัน จากบริษัท JR-Hokkaido โดยนำมาทำการปรับความกว้างล้อ (Regauge) จาก 1067 มิลลิเมตร ตามมาตรฐานทางรถไฟญี่ปุ่น เป็น 1000 มิลลิเมตร ตามมาตรฐานทางรถไฟในประเทศไทยและภูมิภาคอาเซียน และปรับปรุงเล็กน้อย 

รถบลูเทรนที่ได้รับมอบจากบริษัท JR-West เคยใช้เป็นรถไฟด่วนพิเศษ ไปมหกรรมพืชสวนโลกเฉลิมพระเกียรติฯ ราชพฤกษ์ 2549 เรียกว่า ขบวนรถด่วนพิเศษราชพฤกษ์ หรือขบวนพิเศษโดยสารที่ 963/964 กรุงเทพ-เชียงใหม่-กรุงเทพ ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2549 - 31 มกราคม 2550 ในปัจจุบันการรถไฟแห่งประเทศไทยยุติการให้บริการรถบลูเทรนแล้ว เนื่องจากตัวรถที่เริ่มชำรุดและเก่า ประกอบกับค่าบำรุงรักษาใช้จ่ายมาก จึงได้ทำการยกเลิกไปเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2559 โดยให้โดยสารครั้งสุดท้ายในขบวน 13/14 กรุงเทพ-เชียงใหม่-กรุงเทพ หลังจากยกเลิกรถบลูเทรนแล้ว
ขบวน13/14 ใช้ตู้โดยสารรุ่น ฮุนได(บนอ.ป),โตกิว(บนท.ป),แดวูรุ่นเก่า(บนท.ป) แทนบลูเทรน ปัจจุบันการรถไฟฯ ได้นำรถบลูเทรนบางส่วนไปใช้งานเป็นรถเสริมในบางขบวน รวมถึงนำไปดัดแปลงเป็นรถจัดเฉพาะปรับอากาศ (บจพ.ป.) จำนวน 3 คัน และล่าสุดได้นำรถบลูเทรนจำนวน 16 คันมาปรับปรุงใหม่ในสีเทาแดง และดัดแปลงระบบเพื่อใช้งานร่วมกับรถไฟฟ้ากำลังปรับอากาศ (บฟก.ป.) เพื่อลดมลพิษในการนำขบวนรถขึ้นสถานีกลางกรุงเทพอภิวัฒน์ต่อไป        

รถบลูเทรนที่ได้รับมอบจากบริษัท JR-Hokkaido ในปี พ.ศ. 2559 เป็นรถนั่งปรับอากาศทั้ง 10 คัน แบ่งเป็นรุ่น Oha 14 จำนวน 5 คัน และรุ่น Suhafu 14 จำนวน 5 คัน ปัจจุบันอยู่ในโครงการดัดแปลงเป็นรถไฟท่องเที่ยวชุดแรกของ รฟท.ตามนโยบายของรัฐบาล ซึ่งจะนำมาใช้ในเส้นทาง กรุงเทพ-น้ำตก และ เชียงใหม่-ลำปาง

### หมายเลขและรุ่นรถที่ได้รับมอบมา
จากบริษัท JR-West ปี พ.ศ. 2547 จำนวน 20 คัน
*Oha 14 หมายเลข 74-76,78-81
*Ohafu 15 หมายเลข 21
*Ohane 14 หมายเลข 33
*Ohane 15 หมายเลข 10,11,25
*Suhanefu 14 หมายเลข 25,50
*Suhanefu 15 หมายเลข 5,6,9,10,11,13
จากบริษัท JR-West ปี พ.ศ. 2551 จำนวน 32 คัน
*Ohane 25 หมายเลข 76,162,163,165,168,170,171,174,186,187,188,192,193,194,195,197,199,200,205
*Ohanefu 15 หมายเลข 8,15,17,18,137,139,148,301,302,302
*Orone 25 หมายเลข 302,304
*Suha 25 หมายเลข 301

จากบริษัท JR-Hokkaido ปี พ.ศ. 2559 จำนวน 10 คัน

* Oha 14 หมายเลข 503,507,508,510,531
* Suhafu 14 หมายเลข 506,509,551,555,556

## อ้างอิง

* การรถไฟฯ จัด “รถบลูเทรน” เข้าขบวนรถสายใต้ให้บริการประชาชน 
* บลูเทรนรุ่น 14
* ตระกูลบูลเทรน

หมวดหมู่:รถไฟ
หมวดหมู่:การขนส่งระบบรางในประเทศญี่ปุ่น