ถ้ำ

thumb|250px|ถ้ำ Lechuguilla นิวเม็กซิโก สหรัฐอเมริกา
thumb|250px|ถ้ำ
**ถ้ำ** คือโพรงที่ลึกเข้าไปในภูเขา หรือเป็นช่องที่เป็นโพรงลึกเข้าไปในพื้นดินหรือภูเขา มีขนาดใหญ่พอที่มนุษย์สามารถเข้าไปได้ เกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยทั่วไปถ้ำเกิดในหินปูนที่มีน้ำใต้ดินไหลผ่านกัดเซาะ ซึ่งมักพบตามภูเขาหินปูนหรือ ภูเขาชายฝั่งทะเล นอกจากนี้ยังมีถ้ำที่ใช้เป็นที่อยู่อาศัยของมนุษย์ในยุคสังคมบุพกาล

      มนุษย์เริ่มอาศัยอยู่ในถ้ำตั้งแต่ยุคหินเก่า เพื่อให้เป็นที่หลบภัยธรรมชาติ และภัยจากสัตว์ร้าย ปัจจุบันก็ยังพบว่ามีชาวจีนภาคเหนือหลายร้อยคนอาศัยอยู่ในบ้านถ้ำบนที่ราบสูงดินเลิสส์

## ประเภทของถ้ำ
### แบ่งตามลักษณะและทิศทาง
* **ถ้ำแนวนอน** ทอดตัวยาวลึก
* **ถ้ำชั้น** ภายในแบ่งเป็นหลายๆ ชั้น
* **ถ้ำแนวตั้ง** ทอดตัวแนวตั้งลึกลงไปในดิน
* **ถ้ำแนวลาด** ทอดตัวลาดเท ไม่ขนานหรือตั้งฉากกับระดับพื้น 

### แบ่งตามโครงสร้าง
* **[[ถ้ำหินปูน]]** เกิดจากการกัดเซาะของน้ำใต้ดินและน้ำฝนจนทำให้เกิดเป็นโพรงถ้ำ
* **[[ถ้ำน้ำแข็ง]]** เป็นถ้ำในแถบขั้วโลก ส่วนใหญ่เกิดจากการละลายในธารน้ำแข็ง สามารถเกิดได้ในเขตหุบเขาที่อุณหภูมิต่ำตลอดปีด้วยเช่นกัน
* **[[โพรงหินชายฝั่ง]]** หรือ **[[ถ้ำทะเล]]** เกิดจากกระบวนการกัดเซาะพื้นหินจนเกิดเป็นโพรงถ้ำมักเจอตามแนวชายฝั่งตามรอยแตกของชั้นหินและรอยเลื่อน
* **[[ถ้ำภูเขาไฟ]]** เกิดขึ้นจากการปะทุของภูเขาไฟและการเย็นตัวของลาวาขณะไหลทะลักออกมาจากภูเขาไฟ

### แบ่งตามระบบ

* ถ้ำเป็น คือ ถ้ำที่ยังคงมีน้ำไหลภายในถ้ำ มีการเจริญเติบโตของหินงอกหินย้อย
* ถ้ำตาย คือ ถ้ำที่ไม่มีน้ำไหลผ่านภายในถ้ำ ไม่มีการเจริญเติบโตของหินงอกหินย้อย

## สิ่งที่น่าสนใจในถ้ำ
### [[หินงอก]]
ตะกอนหินปูนที่จัดตัวเป็นแท่งสูงจากพื้นถ้ำขึ้นไปหาเพดานถ้ำ เกิดจากหยดน้ำที่ไหลออกจากหินย้อยเมื่อหล่นถึงพื้นถ้ำจะเกิดการสูญเสียคาร์บอนไดออกไซด์ ทำให้สารประกอบคาร์บอเนตเกิดการสะสมตัวและค่อยๆ สูงขึ้นจากพื้นถ้ำ

### [[หินย้อย]]
ตะกอนหินปูนที่จับตัวเป็นแท่งหรือแผ่นย้อยลงมาจากเพดานถ้ำ เกิดจากน้ำใต้ดินที่มีหินปูนละลายอยู่หยดลงมาจากรอยแตกบนเพดานถ้ำ และเมื่อน้ำสูญเสียก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกไปก็จะทำให้เกิดสารประกอบคาร์บอเนตเริ่มสะสมตัวทีละน้อย และพอกยาวลงมาจากเพดานเรื่อยๆ โดยปกติมักมีลักษณะเป็นหลอดกลวงอยู่ตรงกลาง

### [[เสาหิน]]
ลักษณะของหินที่เป็นแท่งหรือเสายาวจากพื้นถ้ำจรดเพดานถ้ำ เกิดจากหินงอกหินย้อยมาบรรจบกัน

### [[หลอดหินย้อย]]
สารหินปูนที่จัดตัวเป็นหลอดหรือท่อย้อยลงมาจากเพดานถ้ำ สารประกอบคาร์บอเนตที่เกิดจะมีการเรียงตัวของผลึกในแนวยาวและย้อยลงมาทำให้มีความยาวเพิ่มขึ้น ทำให้ดูคล้ายหลอดกลวงที่มีน้ำหยดออกมา

### [[หินปูนฉาบ]]
ตะกอนที่เกิดจากน้ำที่มีสารประกอบคาร์บอเนตไหลเป็นแผ่นบางๆ บนพื้นผิวของพื้นถ้ำ ซึ่งมักจะประกอบไปด้วยหินทราเวอร์ทีน ซึ่งเป็นอีกรูปหนึ่งของสารประกอบคาร์บอเนต

### [[ม่านถ้ำ]]
เกิดจากน้ำที่มีสารคาร์บอเนตสูงที่ไหลตามผนังที่เอียงซึ่งเกิดจากแรงตึงผิวของน้ำ เมื่อน้ำเกิดสูญเสียก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จึงทำให้เกิดการตกตะกอนของสารประกอบคาร์บอเนต มีลักษณะเป็นแผ่นบางๆ ย้อยลงมาจากผนังถ้ำดูคล้ายม่าน บางแห่งจะมีสีน้ำตาลแดงสลับกับสีขาวหรือเหลืองอ่อนมีชื่อเรียกเฉพาะว่า ม่านเบคอน

### [[ไข่มุกถ้ำ]]
เกิดขึ้นจากการสะสมแคลไซต์หรืออาราโกไนต์ขนาดเล็กที่เกิดจากการตกตะกอนที่มีศูนย์กลางรอบนิวเคลียส สัมผัสกับน้ำที่ไหลจะทำให้พื้นผิวของไข่มุกถ้ำเงาวาว มีสารประกอบด้วยแคลไซต์เป็นหลัก มีลักษณะเป็นทรงกลมเป็นไข่มุกขนาดเล็ก มักพบในถ้ำหินปูน หากสัมผัสกับอากาศ อาจทำให้เสื่อมสภาพและดูหยาบได้

## สัตว์ในถ้ำ
สัตว์ในถ้ำแบ่งออกเป็น 3 ชนิด ได้แก่
# **[[ทร็อกโลไบต์]]** จะอาศัยอยู่ในถ้ำตั้งแต่เกิดจนตาย ไม่สามารถดำรงชีวิตนอกถ้ำได้ มักอยู่ในส่วนลึกของถ้ำ หาอาหารในถ้ำ เช่น จิ้งโกร่ง แมลงสองง่าม
# **[[ทร็อกโลไฟล์]]** ดำรงชีวิตอยู่ได้ทั้งในถ้ำ และภายนอก เช่น แมงมุม
# **[[สัตว์ถ้ำชั่วคราว]]** ปกติใช้ชีวิตอยู่นอกถ้ำ แต่มักมีพฤติกรรมเข้าๆ ออกๆ จากถ้ำบ่อยๆ เช่น ค้างคาว ผีเสื้อกลางคืน หมี



ไฟล์:Araneus diadematus (aka).jpg|แมงมุม
ไฟล์:Desmodus rotundus A Catenazzi.jpg|ค้างคาวดูดเลือด
ไฟล์:Grizzly.jpg|หมี



## การเตรียมตัวสำรวจถ้ำ
### อุปกรณ์
thumb|200px|right|เข็มทิศ
thumb|200px|right|กล้องถ่ายรูป
* **เครื่องแต่งกาย**
** ไฟฉายติดศีรษะ
** หมวกนิรภัย
** ชุดสำรวดถ้ำไม่มีกระเป๋า
** สนับศอก
** สนับเข่า
** ถุงมือ
** รองเท้าปีนเขา

* **อุปกรณ์พื้นฐาน**
** กระเป๋าเป้
** ผ้าห่มแบบพกพา
** ยาสามัญ
** ไฟฉาย
** แผนที่ถ้ำ
** กล้องถ่ายรูป
** เข็มทิศ
** ถ่านสำรอง
** อาหารยามฉุกเฉิน

* **อุปกรณ์มืออาชีพ**
** รองเท้าบู๊ตยาง
** เรือยางพับเก็บได้
** บันไดเชือก
** เชือก

### สิ่งสำคัญ
# เราจะไม่กลัว ถ้าศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับถ้ำ
# ไม่ควรสำรวจถ้ำคนเดียว ควรไปเป็นหมู่คณะ และมีผู้เชี่ยวชาญนำสำรวจ
# ก่อนสำรวจ ควรแจ้งสถานีตำรวจ และศูนย์ท่องเที่ยวในบริเวณนั้น
# การสำรวจถ้ำเสี่ยงต่อการหลงทาง จึงห้ามเดินพลัดหลงคนเดียว
# ถ้าจะปีนหน้าผา หรือเก็บรังนก ควรฝึกการปีนบันไดเชือกให้แม่นยำก่อน
# เตรียมอุปกรณ์ข้างต้นให้พร้อมก่อนเดินทาง
# ระมัดระวังตัว

### กฎและข้อห้าม
* ห้ามนำหินงอกหินย้อยออกจากถ้ำ
* ห้ามขีดเขียนผนังถ้ำ
* ห้ามทิ้งขยะในถ้ำ และแหล่งน้ำในถ้ำ ไม่ว่าตรงไหนก็ตามในถ้ำ
* ห้ามสัมผัสหินงอก หินย้อย

## อ้างอิง

* วิทยาศาสตร์ฉลาดรู้ เรื่อง **สำรวจถ้ำ**

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Australian Speleological Federation (ASF), AU 
* British Caving Association (BCA), UK 

หมวดหมู่:ถ้ำ
หมวดหมู่:ธรณีวิทยา
หมวดหมู่:ธรณีสัณฐานชายฝั่งและมหาสมุทร
หมวดหมู่:ธรณีสัณฐานธารน้ำ
หมวดหมู่:ธรณีสัณฐานที่เกิดจากการกร่อน