ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหาร

thumb|250px|ผู้ช่วยทูตฝ่ายกลาโหมชิลีในปานามา (ขวา) รับการบรรยายสรุปเกี่ยวกับอาวุธยุทโธปกรณ์ของเรือ  จากเจ้าหน้าที่บริหารของเรือ (2553)

**ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหาร** () บางครั้งเรียกว่า **นักการทูตฝ่ายทหาร** () คือเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบกิจการทางทหารในคณะผู้แทนทางทูต โดยทั่วไปคือสถานทูต พวกเขามักเป็นนายทหารระดับสูงของกองทัพที่ยังคงดำรงตำแหน่งอยู่โดยได้รับสถานะทางการทูตเต็มรูปแบบและเอกสิทธิ์คุ้มครอง

โดยทั่วไปผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารจะทำหน้าที่เป็นตัวแทนของหน่วยงานด้านการป้องกันประเทศของประเทศ โดยมีหน้าที่รับผิดชอบในทุกด้านของความสัมพันธ์ทวิภาคีด้านการทหารและการป้องกันประเทศ บทบาทหลักของผู้ช่วยทูต ได้แก่ การให้คำปรึกษาแก่เจ้าหน้าที่การทูตเกี่ยวกับประเด็นด้านความมั่นคง และการรวบรวมข่าวกรองเกี่ยวกับกองทัพของประเทศเจ้าบ้าน นอกจากนี้ยังอาจได้รับมอบหมายให้ดูแลประเด็นด้านความมั่นคงอื่น ๆ เช่น การย้ายถิ่นฐาน หรือการบังคับใช้กฎหมาย หน้าที่, คุณสมบัติ และการจัดการของผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารจะแตกต่างกันไปในแต่ละรัฐบาล 

คำว่า "" เป็นภาษาฝรั่งเศส หมายถึงบุคคลที่ได้รับมอบหมาย ("ผู้ช่วยเลขานุการ") ให้ปฏิบัติหน้าที่ทางการทูตเพื่อปฏิบัติหน้าที่เฉพาะด้าน โดยทั่วไปแล้ว ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารหรือฝ่ายกลาโหมอาจมาจากเหล่าทัพใดก็ได้ แม้ว่าบางรัฐบาลจะกำหนดให้ผู้ช่วยทูตเป็นตัวแทนของเหล่าทัพเฉพาะ เช่น ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารอากาศหรือทหารเรือ

## ประวัติ
ในฐานะแนวปฏิบัติทางการทูตอย่างเป็นทางการ ระบบผู้ช่วยทูตฝ่ายกลาโหมมีต้นกำเนิดมาจากสงครามสามสิบปี (พ.ศ. 2161–2191) เมื่อ อาร์ม็อง ฌ็อง ดูว์ แปลซี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศส ดยุกแห่งริเชอลิเยอที่ 1 ได้ส่งเจ้าหน้าที่ทหารไปต่างประเทศเพื่อประสานงานกับฝ่ายพันธมิตร ติดตามความเคลื่อนไหวทางทหาร และรวบรวมข่าวกรอง ในคริสต์ศตวรรษที่ 18 ผู้ช่วยทูตฝ่ายกลาโหมได้รับมอบหมายให้ประจำการในสถานทูตมากขึ้นเรื่อย ๆ และในคริสต์ศตวรรษที่ 19 แนวปฏิบัตินี้ก็แพร่หลายไปพร้อมกับการเกิดขึ้นของกระทรวง/กรมกลาโหมแห่งชาติและการสร้างจักรวรรดิอาณานิคม คริสต์ศตวรรษที่ 20 นำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในด้านจำนวนและภูมิหลังของผู้ช่วยทูตฝ่ายกลาโหม อันเนื่องมาจากจำนวนรัฐที่เพิ่มขึ้น ลักษณะที่ซับซ้อนมากขึ้นของระบบอาวุธ และความสำคัญที่เพิ่มขึ้นของการรวบรวมข่าวกรอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงสงครามเย็น ระบบผู้ช่วยทูตฝ่ายกลาโหมได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการในอนุสัญญาเวียนนา พ.ศ. 2504 ซึ่งบัญญัติสิทธิและความรับผิดชอบของนักการทูต

## หน้าที่และความรับผิดชอบ
พลเอก เอ็ดเวิร์ด สต็อปฟอร์ด แคลร์มอนต์ ดำรงตำแหน่งผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารคนแรกของอังกฤษ (ซึ่งในตอนแรกเรียกว่า "ข้าหลวงทหาร") ประจำการอยู่ที่ปารีสเป็นเวลา 25 ปี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2399 ถึง พ.ศ. 2424 แม้ว่าจะประจำการอยู่ที่สถานทูต แต่เขาก็ประจำการอยู่ในกองบัญชาการกองทัพฝรั่งเศสในช่วงสงครามไครเมียระหว่างปี พ.ศ. 2396–2399 และในช่วงการรบครั้งต่อมา

หน้าที่ของผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารนั้นเห็นได้จากการกระทำของผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารสหรัฐในญี่ปุ่นในช่วงสงครามรัสเซีย-ญี่ปุ่นระหว่างปี พ.ศ. 2447–2448 มีนายทหารหลายนายได้รับมอบหมายให้ประจำการในคณะทูตสหรัฐ ประจำกรุงโตเกียวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2444 ซึ่งเป็นช่วงที่สหรัฐและญี่ปุ่นร่วมมือกันอย่างใกล้ชิดเพื่อตอบโต้กบฏนักมวยระหว่างปี พ.ศ. 2442–2444 ในประเทศจีน ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารผู้นี้ให้คำปรึกษาแก่เอกอัครราชทูตสหรัฐ ประจำประเทศญี่ปุ่นเกี่ยวกับกิจการทหาร ทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานระหว่างกองทัพบกสหรัฐ และกองบัญชาการใหญ่จักรวรรดิ และรวบรวมและเผยแพร่ข่าวกรอง สำนักงานผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารในโตเกียวมักจะมีผู้ช่วยสองคนและ "เจ้าหน้าที่ภาษา" จำนวนหนึ่ง ซึ่งได้รับมอบหมายให้เรียนรู้ภาษาญี่ปุ่นโดยเฉพาะในขณะที่ประจำการอยู่ในกรมทหารของกองทัพบกจักรวรรดิญี่ปุ่นในฐานะผู้สังเกตการณ์ "เจ้าหน้าที่ภาษา" เหล่านี้ทำหน้าที่แปลคู่มือการฝึกอบรมและคู่มือทางเทคนิค และรายงานสภาพการณ์ในหน่วยทหารญี่ปุ่น

ในช่วงสงครามรัสเซีย–ญี่ปุ่น (พ.ศ. 2447–2448) ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารจากองค์กรทหารตะวันตกหลายแห่งทำหน้าที่เป็นผู้สังเกตการณ์กับกองกำลังทางบกและทางทะเลของรัสเซียและญี่ปุ่น กองทัพบกสหรัฐได้มอบหมายให้นายทหารแปดนายปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารกับกองกำลังฝ่ายตรงข้ามในสนามรบ และทุกคนปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่เริ่มต้นการสู้รบในปี พ.ศ. 2447 จนกระทั่งการลงนามในพิธีสารสันติภาพในเดือนกันยายน พ.ศ. 2448 หลังสงคราม รายงานของนายทหารอังกฤษที่ประจำการกับกองกำลังญี่ปุ่นในสนามรบได้ถูกรวบรวมและตีพิมพ์เป็นสี่เล่ม ในช่วงความขัดแย้งนี้ ผู้ช่วยทูตบางคนประจำการในแมนจูเรียเป็นหลัก และบางคนประจำการในโตเกียวเป็นหลัก บางคน เช่น นายทหารเรือชาวอิตาลี เออร์เนสโต บูร์ซาญี ได้ปฏิบัติหน้าที่ทั้งในทะเลและในโตเกียว

เงื่อนไขที่ตกลงกันไว้ซึ่งอนุญาตให้ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารรวบรวมข้อมูลอาจเข้าใจผิดและนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ร้ายแรง พันตรี อาร์เธอร์ ดี. นิโคลสัน ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารสหรัฐ เสียชีวิตเมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2528 ขณะถ่ายภาพฐานทัพในเยอรมนีตะวันออก ห่างจากกรุงเบอร์ลินไปทางตะวันตกเฉียงเหนือ  มีรายงานว่าเขาสังเกตการณ์จากจุดที่ไม่ได้กำหนดเขตห้ามเข้า แม้ว่าจะอยู่ใกล้กับสถานที่ที่ถูกจำกัดก็ตาม จ่าสิบเอก เจสซี ชาทซ์ คนขับรถของนิโคลสันกล่าวว่า ไม่มีการยิงเตือน และโซเวียตปฏิเสธที่จะให้การรักษาพยาบาลแก่นิโคลสันเป็นเวลาเกือบหนึ่งชั่วโมง บทบาทของเขาได้รับการตกลงจากสหรัฐอเมริกาและสหภาพโซเวียต ทีมประสานงานของโซเวียตกำลังปฏิบัติภารกิจที่คล้ายคลึงกันในเยอรมนีตะวันตก การเดินทางเหล่านี้ได้พัฒนาเป็นรูปแบบการรวบรวมข่าวกรองที่ถูกกฎหมาย ซึ่งมักได้รับการยอมรับจากทั้งสองฝ่าย การสังหารครั้งนี้กลายเป็นเหตุการณ์ทางการทูต เพื่อเป็นการตอบโต้ สหรัฐได้ขับไล่ผู้ช่วยทหารโซเวียต สตานิสลาฟ โกรมอฟ ซึ่งได้รับการคัดเลือกเนื่องจากความมีประสิทธิภาพในการรวบรวมข่าวกรองเกี่ยวกับสหรัฐสำหรับสหภาพโซเวียตออกจากตำแหน่งในวอชิงตัน

## ดูเพิ่ม
* อุตสาหกรรมอาวุธ
* การทูตกลาโหม
* เจ้าหน้าที่การทูต
* ผู้ช่วยทูตฝ่ายวิทยาศาสตร์
* ผู้สังเกตการณ์ทางทหารแห่งสหประชาชาติ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* Craig, Gordon A. "Military diplomats in the Prussian and German service: the attachés, 1816-1914." *Political Science Quarterly* (1949) : 65-94. online
* Cullen, Glen T. (1999).  "Preparing for battle: Learning Lessons in the US Army during World War I."  U.S. Army Command and General Staff College (CGSC),  Combined Arms Research Library.
* _____, Office of the Chief of Staff, Second (military) Information Division. (1906). *Reports of the Military Observers attached to the Armies in Manchuria during the Russo-Japanese War*, Vol. I; (1907). Vol. II. Washington, D.C.: Government Printing Office.
* Hadley, Tim. *Military Diplomacy in the Dual Alliance: German Military Attaché Reporting from Vienna, 1879–1914* (Lexington Books, 2015).
* Prout, John. "The origins of the military attaché corps." *American Intelligence Journal* (2002) : 47-55. online
* Sisemore, James D. (2003). "The Russo-Japanese War, Lessons Not Learned."  CGSC.
* _____. (1907). *The Russo-Japanese War, Reports from British Officers Attached to the Japanese Forces in the Field*, Vol. I; (1908). Vol. II. London: General Staff.
* Trumpener, Ulrich. "The Service Attachés and Military Plenipotentiaries of Imperial Germany, 1871–1918." *The International History Review* 9#4 (1987) : 621-638. The Service Attachés and Military Plenipotentiaries of Imperial Germany, 1871–1918


หมวดหมู่:นักการทูตแบ่งตามบทบาท
ผู้ช่วยเลขานุการ
หมวดหมู่:คำนำหน้าชื่อ
หมวดหมู่:ผู้ช่วยเลขานุการ