ประวัติศาสตร์มองโกเลีย

อาณาจักรชนเผ่าเร่ร่อนต่างๆ รวมทั้งเผ่าซฺยงหนู (ช่วงศตวรรษที่ 3 ก่อนปีคริสตกาล จนถึง ศตวรรษที่ 1 ปีคริสต์ศักราช) เผ่าเซียนเปย์ (ค.ศ. 93–234) เผ่าโหรวหรัน (ค.ศ. 330–555) เผ่าถู๋เจีย (ค.ศ. 552–744) และเผ่าอื่นๆ ต่างได้ปกครองพื้นที่ของมองโกเลียในปัจจุบัน ชาวคิตันที่ได้ใช้ภาษามองโกเลีย ได้สถาปนาอาณาจักรที่ได้เป็นที่รู้จักกันในชื่อว่า ราชวงศ์เหลียว (ค.ศ. 907–1125) ในทวีปเอเชียกลางและปกครองมองโกเลียและบางส่วนของดินแดนรัสเซียตะวันออกไกล ทางตอนเหนือของเกาหลี และจีนทางตอนเหนือในปัจจุบัน

ในปี ค.ศ. 1206 เจงกีส ข่านสามารถรวบรวมและพิชิตชนเผ่ามองโกล การหลอมรวมกันของพวกเขาได้กลายเป็นกองกำลังสู้รบเพื่อสร้างจักรวรรดิที่ยิ่งใหญ่ที่มีมายาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์โลก จักรวรรดิมองโกล(ค.ศ. 1206–1368) ศาสนาพุทธในมองโกเลียได้เริ่มต้นขึ้นด้วยจักรพรรดิแห่งราชวงศ์หยวนได้ทรงหันมานับถือศาสนาพุทธแบบทิเบต

ภายหลังจากการล่มสลายของราชวงศ์หยวนของจีนที่นำโดยชาวมองโกลในปี ค.ศ. 1368 ชาวมองโกลได้กลับเข้าสู่วังวนของการสู้รบกันเองก่อนหน้านี้ ชาวมองโกลยังกลับไปนับถือลัทธิหมอผีอันเก่าแก่ของพวกเขาเองภายหลังจากจักรวรรดิของพวกเขาล่มสลายและมีเพียงในศตวรรษที่ 16 และ 17 ศาสนาพุทธได้กลับมาอีกครั้งนึง

ในช่วงท้ายของศตวรรษที่ 17 มองโกเลียในปัจจุบันได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ที่ปกครองโดยราชวงศ์ชิงที่นำโดยชาวแมนจู ในช่วงการล่มสลายของราชวงศ์ชิงในปี ค.ศ. 1912 แต่มองโกเลียได้ประกาศอิสรภาพและอยู่ภายใต้การปกครองของบอจด์ ข่านในปี ค.ศ. 1911 และเป็นส่วนหนึ่งของจีนในปี ค.ศ. 1919 แล้วมองโกเลียก็อยู่ภายใต้การปกครองของบอจด์ ข่านเหมือนเดิมในปี ค.ศ. 1921 แล้วก็เกิดการปฏิวัติมองโกเลียในปี ค.ศ. 1921 จนถึงปี ค.ศ 1924 ได้สถาปนาสาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียในการปกครองคอมมิวนิสต์จนถึงปี ค.ศ. 1945 เพื่อให้ได้รับการยอมรับในระดับสากล ผลที่ตามมาคือ มองโกเลียได้อยู่ภายใต้อิทธิพลของสหภาพโซเวียตที่แข็งแกร่งในปี ค.ศ. 1924 สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลียได้ถูกประกาศขึ้นและการเมืองของมองโกเลียได้เริ่มเป็นไปตามรูปแบบเดียวกับการเมืองของสหภาพโซเวียตในช่วงสมัยนั้น ภายหลังจากการปฏิวัติในปี ค.ศ. 1989 การปฏิวัติมองโกเลียในปี ค.ศ. 1990 ได้นำไปสู่ระบบหลายพรรคการเมือง รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในปี ค.ศ. 1992 และได้ถูกเปลี่ยนผ่านสู่ระบบเศรษฐกิจแบบตลาด

## อ้างอิง
*Janhunen, Juha (2014). Mongolian. Amsterdam: John Benjamins. p. 4. ISBN 9789027238252.
*Хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажлын ололт амжилт, Institute of Mongolian Archaeology Archived 2013-12-26 at the Wayback Machine
*Eleanora Novgorodova, Archäologische Funde, Ausgrabungsstätten und Skulpturen, in Mongolen (catalogue), pp. 14-20
*Davaadorzhiĭn Ganbold, Da Haliun – Facts about Mongolia, p.34
*Tumen D., "Anthropology of Archaeological Populations from Northeast Asia" (PDF) pages 25, 27
*"The Mysterious Scythians Burst Into History". United Church of God. Archived from the original on 2011-04-24.
*SPIEGEL ONLINE, Hamburg, Germany (25 August 2006). "Archeological Sensation: Ancient Mummy Found in Mongolia". SPIEGEL ONLINE.
*"Altaic languages". Encyclopædia Britannica.
*"Mongolia - Early Development, ca. 220 B.C.-A.D. 1206".
*Ts. Baasansuren "The scholar who showed the true Mongolia to the world", Summer 2010 vol. 6 (14) Mongolica, pp. 40

## บทอ่านเพิ่มเติม
* Batbayar, Bat-Erdene. *Twentieth Century Mongolia* (Global Oriental, 2000).
* Batbayar, Tsedendambyn, and Sharad Kumar Soni. *Modern Mongolia: A concise history* (Pentagon Press, 2007).
* Bawden, Charles. "Mongolia: Ancient and Modern" *History Today* (Feb 1959) 9#2 p103-112. 
* Bold, Bat-Ochir. *Mongolian Nomadic Society: a reconstruction of the 'medieval' history of Mongolia* (Routledge, 2013).
* Buyandelgeriyn, Manduhai. "Dealing with uncertainty: shamans, marginal capitalism, and the remaking of history in postsocialist Mongolia." *American Ethnologist* 34#1  (2007): 127–147. online
* Christian, David. *A History of Russia, Central Asia and Mongolia, Vol. 1: Inner Eurasia from Prehistory to the Mongol Empire* (1998) excerpt
* Christian, David. *A History of Russia, Central Asia and Mongolia, Volume II: Inner Eurasia from the Mongol Empire to Today, 1260-2000* (John Wiley & Sons, 2018). excerpt
* Kaplonski, Christopher. *Truth, history and politics in Mongolia: Memory of heroes* (Routledge, 2004).
* Sanders, Alan J. K. (2010). ''Historical Dictionary of Mongolia''. Scarecrow Press. 
* Volkov, Vitaliĭ Vasil’evich. "Early nomads of Mongolia." in *Nomads of the Eurasian steppes in the Early Iron Age* ed by Jeannine Davis-Kimball, et al. (1995): 318-332 online.
* Weatherford, Jack. * Genghis Khan and the Making of the Modern World* (2005) a best-seller excerpt.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* John Stewart Bowman "Columbia Chronologies of Asian History and Culture"
* Map of the Capital Districts of the Kidan Empire
* Map of the Kidan period
* Kidans and Jurjens
* Dual Manichaeism in Uighuria and Iran
* Realm of the Mongols
* Mongolia – Entry on Mongolia from the 1907 *Catholic Encyclopedia*
* Biography of Zanabazar and history of dissemination of Buddhism in Mongolia by Don Croner
* History of Mongolia : Chronology and details 
*Face Music – History: Horsemen – Nomads
*The Xiongnu Empire
*Maps
*History of Mongolia 
*PREHISTORY OF MONGOLIA
*Fossils found in Khentii aimag of Mongolia might Prehistoric Rhinoceros 
*Dinosaurs from Mongolia as reported in 1924
*Rock Art and Surface Archaeology of Mongolia: Baga Oigor and Tsagaan Salaa
*Petroglyphic Complexes of the Mongolian Altai
*High Altai - Central Asia - Petroglyphs - Prehistoric Rock Paintings
*PREHISTORIC PARK - MYSTERIES OF PREHISTORIC MONGOLIA
*Archeological Sensation: Ancient Mummy Found in Mongolia
*Mongolia and the Altai Mountains: Origins of Genetic Blending Between Europeans and Asians
*Prehistoric bone hats found in Inner Mongolia
*MONGOLIA -- TEN PREHISTORIC SITES DISCOVERED
*Two prehistoric villages found in Mongolia
*4000-year-old prehistoric portraits discovered in Inner Mongolia New prehistoric discoveries in Alxa League, Inner Mongolia 
* New prehistoric discoveries in Alxa League, Inner Mongolia 
*Palaeocritti - a guide to prehistoric animals
*Ordos Man And Inner Mongolia 
*The Rock Art of Inner Mongolia & Ningxia (China)

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์มองโกล