พระเจ้าไซรัสมหาราช

**พระเจ้าไซรัสที่ 2 แห่งเปอร์เซีย** ( ; ) โดยทั่วไปรู้จักกันในพระนาม **พระเจ้าไซรัสมหาราช** เป็นผู้ก่อตั้งจักรวรรดิเปอร์เซียอะคีเมนิด พระองค์นำราชวงศ์อะคีเมนิดขึ้นมามีอำนาจด้วยการเอาชนะจักรวรรดิมีดซ์และรวบรวมรัฐอารยะก่อนหน้าทั้งหมดในตะวันออกใกล้โบราณ ขยายดินแดนขนานใหญ่จนกระทั่งพิชิตเอเชียตะวันตกส่วนใหญ่และเอเชียกลางหลายแห่ง เพื่อสร้างสิ่งที่จะกลายเป็นหน่วยการเมืองที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษย์สมัยนั้น

หลังพิชิตจักรวรรดิมีดซ์ พระเจ้าไซรัสนำกองทัพจักรวรรดิไปพิชิตจักรวรรดิลิเดียและภายหลังจักรวรรดิบาบิโลเนียใหม่ พระองค์ยังนำทัพไปยังเอเชียกลางที่ก่อให้เกิดการทัพที่มีการกล่าวถึงว่า "ให้ทุกประชาชาติอยู่ภายใต้การปกครองโดยไม่มีข้อยกเว้น" พระเจ้าไซรัสถูกกล่าวหาว่าสวรรคตในสงครามกับ Massagetae สมาพันธ์ชนเผ่าอิหร่านตะวันออกร่อนเร่ ริมแม่น้ำซีร์ดาร์ยาในเดือนธันวาคม 530 ปีก่อน ค.ศ. อย่างไรก็ตาม เซโนฟอนแห่งเอเธนส์อ้างว่าพระเจ้าไซรัสยังไม่สวรรคตขณะสู้รบ และเสด็จกลับไปยังนครเปอร์เซเปอลิสที่ทำหน้าที่เป็นเมืองหลวงเชิงพิธีของอะคีเมนิด จักรพรรดิแคมไบซีสที่ 2 พระราชโอรส ขึ้นครองราชย์ต่อ และการทัพไปยังแอฟริกาเหนือนำไปสู่การพิชิตอียิปต์, นูเบีย และCyrenaicaเพียงระยะสั้น

สำหรับชาวกรีก พระองค์เป็นที่รู้จักในพระนาม **ไซรัสผู้พี่** ( ) พระเจ้าไซรัสมีชื่อเสียงเป็นพิเศษในบรรดานักวิชาการร่วมสมัย เนื่องมาจากนโยบายของพระองค์ในการเคารพขนบธรรมเนียมและศาสนาของผู้คนในดินแดนที่พระองค์พิชิต พระองค์มีอิทธิพลในการพัฒนาระบบการปกครองส่วนกลางที่พอซอร์กอดเพื่อปกครองเซแทร็ปชายแดนของจักรวรรดิที่เป็นประโยชน์ต่อทั้งผู้ปกครองและราษฎร หลังการพิชิตบาบิโลนของอะคีเมนิด พระเจ้าไซรัสทรงออกคำสั่งพระราชกฤษฎีกาการฟื้นฟูที่พระองค์ทรงอนุญาตและสนับสนุนให้ชาวยิวกลับไปยังบริเวณที่เคยเป็นอาณาจักรยูดาห์ ทำให้การคุมขังที่บาบิโลนสิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการ พระองค์ได้รับการกล่าวถึงในคัมภีร์ฮีบรูและทิ้งมรดกต่อศาสนายูดาห์ เนื่องจากบทบาทของพระองค์ในการอำนวยความสะดวกต่อการกลับไปยังไซออน เหตุการณ์อพยพที่ชาวยิวเดินทางกลับดินแดนอิสราเอลหลังพระเจ้าไซรัสสถาปนา Yehud Medinata และสร้างพระวิหารในกรุงเยรูซาเลมขึ้นมาใหม่ หลังถูกทำลายในช่วงการล้อมเยรูซาเลมของบาบิโลน รายงานจากหนังสืออิสยาห์ บทที่ 45:1 ไซรัสได้รับการเจิมจากพระเจ้าของชาวยิวสำหรับภารกิจนี้ในฐานะพระเมสสิยาห์ พระองค์เป็นเพียงบุคคลเดียวที่ไม่ใช่ชาวยิวที่ได้รับการยกย่องในระดับนี้

นอกจากอิทธิพลของพระองค์ต่อธรรมเนียมทั้งโลกตะวันออกและโลกตะวันตกแล้ว ไซรัสยังได้รับการยอมรับจากความสำเร็จในด้านสิทธิมนุษยชน การเมือง และยุทธศาสตร์ทางทหาร ชื่อเสียงของจักรวรรดิอะคีเมนิดในโลกสมัยโบราณขยายออกไปไกลตะวันตกสุดถึงเอเธนส์ที่ชาวกรีกชนชั้นสูงได้นำเอาวัฒนธรรมของชนชั้นปกครองเปอร์เซียมาใช้เป็นของตนเอง ในฐานะผู้ก่อตั้งจักรวรรดิอิหร่านองค์แรก ไซรัสมีบทบาทสำคัญในการกำหนดอัตลักษณ์ประจำชาติอิหร่าน จักรวรรดิอะคีเมนิดขยายแนวคิดศาสนาโซโรอัสเตอร์ไปไกลทางตะวันออกถึงจีน พระองค์ยังคงเป็นบุคคลประจำลัทธิในอิหร่านสมัยใหม่ โดยสุสานพระเจ้าไซรัสที่พอซอร์กอดเป็นจุดแสดงความเคารพของพลเมืองในประเทศหลายล้านคน

## ศัพทมูลวิทยา

พระนาม *Cyrus* เป็นรูปแผลงละตินจากพระนามในภาษากรีกว่า  (*Kỹros*) ซึ่งมาจากพระนามภาษาเปอร์เซียโบราณว่า *Kūruš* มีการบันทึกพระนามและความหมายภายในจารึกสมัยโบราณในหลายภาษา โดย Ctesias กับพลูทาร์ก นักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณ ระบุว่า ไซรัสได้รับการตั้งพระนามจากดวงอาทิตย์ (*Kuros*) แนวคิดที่ตีความเป็นความหมาย "ดั่งสุริยะ" (*Khurvash*) ด้วยการระบุความสัมพันธ์ของ *khor* (ดวงอาทิตย์) คำนามภาษาเปอร์เซีย ซึ่งใช้คำอุปสรรค *-vash* สำหรับความคล้ายกัน Karl Hoffmann เสนอแนะคำแปลจากความหมายในรากศัพท์อินโด-ยูโรเปียนว่า "ขายหน้า" และพระนาม "Cyrus" จึงหมายถึง "ความอับอายของศัตรูในการประลองทางวาจา" ความเป็นไปได้อีกแบบอาจหมายถึง "เจ้าเด็กน้อย" คล้ายกับในภาษาเคิร์ดว่า *kur* ("ลูกชาย, เด็กน้อย") หรือในภาษาออสซีเชียว่า *i-gur-un* ("ถือกำเนิด") และ *kur* (กระทิงหนุ่ม) ในภาษาเปอร์เซียและโดยเฉพาะในประเทศอิหร่าน พระนามของพระเจ้าไซรัสสะกดเป็น *คูโรช* (, , ) ส่วนในคัมภีร์ไบเบิล พระองค์ได้รับการเรียกขานในภาษาฮีบรูเป็น *โคเรช* () หลักฐานบางส่วนชี้ให้เห็นว่าพระเจ้าไซรัสคือแคย์ โฆสโรว์ กษัตริย์เปอร์เซียในตำนานจากราชวงศ์แคยอนียอน และตัวละครใน *[[ชอฮ์นอเม]]* มหากาพย์เปอร์เซีย

อย่างไรก็ตาม นักวิชาการบางส่วนเชื่อว่าทั้ง Cyrus หรือ Cambyses ไม่ใช่พระนามภาษาเปอร์เซีย โดยเสนอว่า Cyrus เป็นพระนามที่มีต้นตอจากเอลาม และพระนามนั้นหมายถึง "ผู้ทรงให้ความเอาใจใส่" ในภาษาเอลามที่สูญหายแล้ว เหตุผลหนึ่งคือ ชื่อในภาษาเอลามอาจลงท้ายด้วย *-uš* ไม่มีข้อความภาษาเอลามใดที่สะกดชื่อในรูปแบบนี้ เว้นแต่ *Kuraš* เท่านั้น ขณะเดียวกััน ภาษาเปอร์เซียโบราณไม่อนุญาตให้ชื่อลงท้ายด้วย *-aš* ดังนั้นจึงมีเหตุผลที่ผู้พูดชาวเปอร์เซียเปลี่ยนรูปเดิมของ *Kuraš* ไปเป็นรูปที่ตรงตามไวยากรณ์กว่าว่า *Kuruš* ในขณะที่อาลักษณ์ชาวเอลามจะไม่มีเหตุผลในการเปลี่ยนชื่อต้นฉบับ *Kuraš* ไปเป็น *Kuruš* เนื่องจากทั้งสองรูปยอมรับได้ ดังนั้น *Kuraš* น่าจะเป็นรูปเดิม ความเห็นนักวิชาการอีกอันคือ *Kuruš* เป็นพระนามที่มีต้นตอจากอินโด-อารยัน เพื่ออุทิศแด่ทหารรับจ้าง Kuru และ Kamboja ชาวอินโด-อารยันจากอัฟกานิสถานตะวันออกและอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือที่ช่วยในการพิชิตตะวันออกกลาง

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

### ข้อมูลสมัยโบราณ

* The Nabonidus Chronicle of the Babylonian Chronicles
* *The Verse account of Nabonidus*
* *The Prayer of Nabonidus* (one of the Dead Sea scrolls)
* The Cyrus Cylinder

* Herodotus (*[[Histories (Herodotus)|The Histories]]*)
* Ctesias (*Persica*)

* The biblical books of *[[Book of Isaiah|Isaiah]]*, *[[หนังสือดาเนียล|Daniel]]*, *[[Book of Ezra|Ezra]]* and *[[Book of Nehemiah|Nehemiah]]*
* Flavius Josephus (*[[Antiquities of the Jews]]*)
* Thucydides (*[[History of the Peloponnesian War]]*)
* Plato (*[[Laws (dialogue)]]*)
* Xenophon (*[[Cyropaedia]]*)
* Quintus Curtius Rufus (*Library of World History*)
* Plutarch (*[[Plutarch's Lives]]*)
* Fragments of Nicolaus of Damascus
* Arrian (*[[Anabasis Alexandri]]*)
* Polyaenus (*Stratagems in War*)
* Justin (''Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'' ) 
* Polybius (*[[The Histories (Polybius)]]*)
* Diodorus Siculus (*[[Bibliotheca historica]]*)
* Athenaeus (*[[Deipnosophistae]]*)
* Strabo (*History*)
* Quran (*[[ซูลก็อรนัยน์|Dhul-Qarnayn]]*, *[[Al-Kahf]]*)

### ข้อมูลสมัยใหม่

* 
* 
* 
* Church, Alfred J. (1881). **. London: Seeley, Jackson & Halliday.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Frye, Richard N. (1962). *The Heritage of Persia*. London: Weidenfeld and Nicolson. 
* 
* 
* 
* 
* 
* Moorey, P.R.S. (1991). *The Biblical Lands*, VI. New York: Peter Bedrick Books . 
* Olmstead, A. T. (1948). *History of the Persian Empire [Achaemenid Period]*. Chicago: University of Chicago Press. 
* Palou, Christine; Palou, Jean (1962). *La Perse Antique*. Paris: Presses Universitaires de France.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Cyrus Cylinder  Full Babylonian text of the Cyrus Cylinder as it was known in 2001; translation; brief introduction
* Xenophon, *Cyropaedia: the education of Cyrus*, translated by Henry Graham Dakyns and revised by F.M. Stawell, Project Gutenberg.

หมวดหมู่:บุคคลในศตวรรษที่ 6 ก่อนคริสตกาล

หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์อาร์เคเมนิด
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์เปอร์เซีย
หมวดหมู่:มหาราชแห่งประเทศอิหร่าน
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ผู้ทรงก่อตั้ง
หมวดหมู่:ผู้ก่อตั้งเมือง