อำเภอคอนสวรรค์

**อำเภอคอนสวรรค์** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิ ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกของจังหวัดบริเวณที่ราบสูงโคราชในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

## ประวัติศาสตร์
**อำเภอคอนสวรรค์** นับว่าเป็นอำเภอที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและมีอารยธรรมซ้อนทับกันหลายสมัย เริ่มตั้งแต่สมัยทวารวดี สมัยขอม และสมัยลาวล้านช้าง สืบเนื่องมาจนถึงสมัยปัจจุบัน 

ต่อมาในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยา บริเวณของอำเภอคอนสวรรค์ขึ้นกับเมืองท่งศรีภูมิ(ปัจจุบันคือ อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด) อยู่ภายใต้การปกครองของเจ้าแก้วมงคล บรรพบุรุษของชาวลาวอีสานกลุ่มใหญ่สายหนึ่ง ซึ่งถือว่าพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์ในขณะนั้นเป็นเขตแดนตะวันตกปลายสุดของอาณาเขตเมืองท่ง ซึ่งเมืองท่งศรีภูมิขึ้นกับอาณาจักร์ล้านช้างจำปาศักดิ์  ต่อเกิดปัญหาของการแย่งชิงเมืองท่ง ฝ่ายชนะ จึงนำเอาเมืองท่งหันมาขึ้นกับอาณาจักร์กรุงศรีอยุธยา ภายหลังกรุงศรีอยุธยาแตก จึงมาขึ้นกับอาณาจักร์กรุงธนบุรีและอาณาจักร์รัตนโกสินทร์ เดิมทีบริเวณนี้ยังรกร้าง ไม่มีผู้คนอยู่อาศัยหรือตั้งบ้านเมือง เป็นเพียงชายขอบดินแดนทางทิศตะวันตกและห่างไกลจากศูนย์กลางที่ตั้งเมืองท่งเป็นอย่างมาก(ที่ตั้งเมืองท่งอยู่ทางทิศตะวันออกเกือบสุด หากดูในแผนทีในยุคปัจจุบัน หากอิงพื้นที่จากอำเภอคอนสวรรค์ต้องข้ามพื้นที่ของจังหวัดชัยภูมิ ขอนแก่น มหาสารคาม แล้วจึงผ่านไปถึงจังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งถือว่าเมืองท่ง ณ ขณะนั้น มีอาณาเขตดินแดนที่กว้างใหญ่ไพศาลเป็นอย่างมาก) ต่อมาในปีพ.ศ. 2315 เมืองท่งศรีภูมิเปลี่ยนชื่อเมือง เป็น เมืองสุวรรณภูมิ และในปีพ.ศ. 2335 ท้าวคำพาว ตำแหน่งเมืองแสน กรมการเมืองสุวรรณภูมิ ได้ขอแยกดินแดนออกจากเมืองสุวรรณภูมิหรือเมืองท่งศรีภูมิเดิม ออกมาตั้งเป็นเมืองใหม่ นามว่า "เมืองชลบทวิบูลย์" (ปัจจุบันคือ อำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น) บริเวณพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์จึงถูกโอนย้ายมาขึ้นกับเมืองชลบทวิบูลย์หรือเมืองชนบทมานับตั้งแต่บัดนั้น ซึ่งบริเวณอำเภอคอนสวรรค์แห่งนี้ ในช่วงเวลาดังกล่าวก็ยังไม่มีเมือง ชุมชน หรือผู้คนมาอยู่อาศัย

ต่อมาล่วงเลยมาอีกหลายสิบปี จากข้อสันนิษฐาน บริเวณพื้นที่อำเภอคอนสวรรค์ เริ่มมี ผู้คนมาอยู่อาศัย และสร้างชุมชนขึ้นเป็นหลักเป็นแหล่งครั้งแรก มาก่อน ประมาณปี พ.ศ. 2369 ภายหลังจึงมีการตั้งเมืองขึ้น มีชื่อเมืองว่า "เมืองคอนสวรรค์" โดย เจ้าเมืองคอนสวรรค์คนแรก คือ **พระยาขุนหาญ** ซึ่งเป็นญาติกับเจ้าเมืองนครราชสีมาในสมัยนั้น ได้อพยพไพร่พลมาสร้างเมืองใหม่บริเวณราบลุ่มแม่น้ำชีตอนบน เมื่อตั้งบ้านเมืองแห่งใหม่ได้สำเร็จแล้ว ปรากฏว่า ชาวเมืองมีความอยู่เย็นเป็นสุข ข้าวปลาอาหารอุดมสมบูรณ์ แม้กระทั่งนกกาบินมาหากินเป็นต้องหลงใหลในความอุดมสมบูรณ์ทางพืชพรรณธัญญาหารของเมืองนี้ ดังนั้นพระยาขุนหาญจึงได้ให้นามเมืองแห่งนี้ว่า **“นครกาหลง”**

ในสมัยต่อมาเกิดสงครามแย่งชิงเมือง ส่งผลให้ชาวเมืองนครกาหลงต้องแยกย้ายกันเป็นกลุ่ม และอพยพไปตั้งถิ่นฐานอยู่ที่อื่น เช่น บ้านบัวพักเกวียน บ้านเพชรใหญ่ บ้านแท่น บ้านมอญ และบ้านดอนไก่เถื่อน ภายหลังจากสงครามสงบลง ชาวเมืองที่เหลืออยู่จึงได้ร่วมกันสร้างและบูรณะเมืองขึ้นมาใหม่อีกครั้ง พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเมืองใหม่ว่า **“บ้านสวนหม่อน”** หลายปีต่อมาเมืองก็แตกและกลายเป็นเมืองร้างอีกครั้ง

จนกระทั่งในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น มีผู้คนชาวลาวเวียงจันทน์จำนวนมากอพยพข้ามฝั่งแม่น้ำโขงเข้ามาตั้งบ้านเรือนอยู่ ณ เมืองนครกาหลงเดิม ซึ่งมีชื่อใหม่ว่า **“บ้านคอนสวรรค์”** ตั้งอยู่ในบริเวณราบลุ่มแม่น้ำชีเขต**เมืองไชยภูมิ์** 

* **การจัดตั้งอำเภอ** 

ต่อมาเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองรูปแบบใหม่ในปี พ.ศ. 2449 ซึ่งกำหนดให้เปลี่ยนการปกครองจาก “เมือง” เป็น “จังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน” เมืองไชยภูมิ์จึงเปลี่ยนเป็น จังหวัดชัยภูมิ คอนสวรรค์จึงมีฐานะเป็นตำบลหนึ่งอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอเมืองชัยภูมิ

เมื่อปี พ.ศ. 2482 ทางราชการได้แยกพื้นที่ 2 ตำบล ได้แก่ **ตำบลคอนสวรรค์**และ**ตำบลยางหวาย** ออกจากอำเภอเมืองชัยภูมิ เพื่อจัดตั้งเป็น**กิ่งอำเภอคอนสวรรค์** โดยมีที่ว่าการอำเภอและศูนย์ราชการตั้งอยู่ใกล้กับบึงหนองแวงในเขตตลาดบ้านจอก

เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2495 มีราชกิจจานุเบกษาให้จัดตั้ง **“ตำบลช่องสามหมอ”** โดยแยกออกจากตำบลคอนสวรรค์ และแยกพื้นที่บางส่วนของตำบลยางหวายเพื่อจัดตั้ง **“ตำบลโนนสะอาด”** (เดิมเขียนสะกดว่า “โนนสอาด”)

หลังจากนั้นในปี พ.ศ. 2499 ทางราชการมีประกาศ**[[ราชกิจจานุเบกษา]]** ให้ยกฐานะ กิ่งอำเภอคอนสวรรค์ สังกัดอำเภอเมืองชัยภูมิ ขึ้นเป็น **อำเภอคอนสวรรค์** และภายหลังได้มีการขยายตัวของหมู่บ้านและจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น ทางราชการจึงพิจารณาให้มีการจัดตั้งตำบลเพิ่มขึ้นตามลำดับ ดังนี้

วันที่ 26 มีนาคม พ.ศ. 2514 จัดตั้ง **“ตำบลห้วยไร่”** โดยแบ่งพื้นที่จากตำบลยางหวาย ตำบลคอนสวรรค์ และตำบลช่องสามหมอ

วันที่ 2 ตุลาคม พ.ศ. 2522 จัดตั้ง **“ตำบลบ้านโสก”** โดยแยกมาจากตำบลยางหวาย

วันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2527 จัดตั้ง **“ตำบลโคกมั่งงอย”** โดยแยกมาจากตำบลคอนสวรรค์

วันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2532 จัดตั้ง **“ตำบลหนองขาม”** โดยแยกออกจากตำบลโนนสะอาด และจัดตั้ง **“ตำบลศรีสำราญ”** โดยแยกมาจากตำบลช่องสามหมอ

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอคอนสวรรค์ ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกสุดของจังหวัดชัยภูมิ ระยะทางห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 38 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานครประมาณ 380 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอแก้งคร้อ และอำเภอโคกโพธิ์ไชย (จังหวัดขอนแก่น) 
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอแวงใหญ่ (จังหวัดขอนแก่น) และอำเภอแวงน้อย (จังหวัดขอนแก่น)
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอแก้งสนามนาง (จังหวัดนครราชสีมา)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอเมืองชัยภูมิและอำเภอแก้งคร้อ

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอคอนสวรรค์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 9 ตำบล 103 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอคอนสวรรค์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 10 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลคอนสวรรค์]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลคอนสวรรค์ (บ้านจอก หมู่ที่ 1,2,12,13 บ้านหนองชาติ หมู่ที่ 3) และบางส่วนของตำบลโคกมั่งงอย (บ้านหนองแดงน้อย หมู่ที่ 1,13)
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลคอนสวรรค์ (จังหวัดชัยภูมิ)|องค์การบริหารส่วนตำบลคอนสวรรค์]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคอนสวรรค์ (นอกเขตเทศบาลตำบลคอนสวรรค์)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยางหวาย** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยางหวายทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลช่องสามหมอ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลช่องสามหมอทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลโนนสะอาด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนสะอาดทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลห้วยไร่** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยไร่ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านโสก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านโสกทั้งตำบล
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลโคกมั่งงอย]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกมั่งงอย (นอกเขตเทศบาลตำบลคอนสวรรค์)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองขาม** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองขามทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลศรีสำราญ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีสำราญทั้งตำบล

## ภาษา
* **[[ภาษาลาว]]สำเนียง[[เวียงจันทน์]]** นิยมพูดกันมากในอำเภอคอนสวรรค์ และอำเภอต่าง ๆ ในเขตจังหวัดชัยภูมิ เนื่องจากในอดีตบรรพบุรุษของชาวชัยภูมิส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากนครเวียงจันทน์
* **[[ภาษาไทยโคราช]] หรือ ไทเดิ้ง** พบว่ามีการใช้ในหมู่บ้านโนนพันชาติ และกระจายอยู่ตามพื้นที่บางส่วนของตำบลโนนสะอาด
* **[[ภาษาไทย]]** ใช้ในการติดต่อสื่อสารกับหน่วยงานต่าง ๆ ของภาครัฐ หรืองานพิธีสำคัญทางราชการ

## งานประเพณี
* **งานของดีเมืองคอนสวรรค์** (เดิมชื่อ งานรับขวัญนกเป็ดน้ำ) จัดขึ้นโดยความร่วมมือของทุกภาคส่วนในอำเภอคอนสวรรค์ ในช่วงปลายปีของทุกปี ประมาณช่วงเดือนธันวาคม ภายในงานมีกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การประกวดสาวงามคอนสวรรค์(เดิมชื่อ ธิดานกเป็ดน้ำ) การประกวดขบวนแห่ของดีของแต่ละตำบล การเดินแบบผ้าไหม การประกวดผลผลิตทางการเกษตร ร้านหรรษากาชาด เป็นต้น
* **งานรับขวัญนกเป็ดน้ำ**  กลับมาจัดขึ้นอีกครั้งในปี 2567 โดย เทศบาลตำบลคอนสวรรค์ ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ ถึง ต้นเดือนมีนาคม ภายในงานมีกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การบายศรีสู่ขวัญเพื่อรับขวัญนกเป็ดน้ำจำนวนมากที่อาศัยอยู่บริเวณบึงหนองแวง หน้าที่ว่าการอำเภอคอนสวรรค์ การประกวดเทพพระบุตร-เทพธิดานกเป็ดน้ำ การแข่งขันกีฬา การเดินแบบผ้าไหม การออกร้าน ตลอดจนการแสดงความสามารถของเด็กเยาวชนในอำเภอคอนสวรรค์ เป็นต้น
* **งานสรงน้ำพระใหญ่ใบเสมา**  จัดขึ้นในช่วงเดือนห้า หรือเดือนเมษายนของทุกปี ที่บ้านคอนสวรรค์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมือง**นครกาหลง** ภายในงานมีการแห่น้ำกาบแก้วบัวไขมาลัยกิ่งมิ่งเมืองกาหลง เพื่อนำมาสรงเป็นพุทธบูชาแด่องค์พระใหญ่ใบเสมา (หรือ “หลวงพ่อใหญ่” ที่ชาวบ้านเรียกขาน) กลางคืนมีมหรสพสมโภชน์ และมีการแสดงแสง สี เสียง “ตำนานนครกาหลง” ตั้งแต่ยุคทวารวดี ยุขอม ยุคล้านช้าง จนถึงยุคปัจจุบัน

นอกจากนี้ยังมีงานประเพณีสำคัญทางพระพุทธศาสนา และงานบุญฮีตสิบสอง คองสิบสี่ เป็นขนบธรรมเนียมที่ชาวอีสานได้ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพชน อาทิ บุญผะเหวด บุญสงกรานต์ บุญบั้งไฟ บุญข้าวสาก บุญกฐิน เป็นต้น ซึ่งสามารถพบได้ตามหมู่บ้านต่าง ๆ ในอำเภอคอนสวรรค์

## สินค้าพื้นเมือง
อำเภอคอนสวรรค์ นับว่าเป็นดินแดนที่มีความอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติ ประกอบกับชาวบ้านมีภูมิปัญหลายด้าน ดังนั้น จึงได้นำเอาวัสดุและวัตถุดิบจากธรรมชาติและจากทางการเกษตร มารังสรรค์เป็นสินค้าพื้นเมือง เช่น
* กระติบข้าว เป็นงานหัตกรรมจากไม้ไผ่ ประดิษฐ์ขึ้นเพื่อบรรจุข้าวเหนียวนึ่ง ซึ่งเป็นอาหารหลักของคนอีสาน มีแหล่งผลิตที่ขึ้นชื่ออยู่ที่บ้านสำราญ ตำบลศรีสำราญ
* ผ้าไหม อำเภอคอนสวรรค์ นับว่าเป็นอีกหนึ่งอำเภอที่มีชื่อเสียงด้านทอผ้าไหมมัดหมี่และผ้าโทเรลายต่าง ๆ ดังนั้น การทอผ้าจึงสามารถพบเห็นได้ทั่วไปในหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านโสก บ้านโนนแต้ บ้านยางหวาย บ้านคอนสวรรค์ บ้านนามน บ้านหนองตาไก้ บ้านหนองไฮ และบ้านหนองบัวเพวัง เป็นต้น
* หม่ำ อาหารขึ้นชื่อของชาวชัยภูมิ โดยการนำเนื้อหมูหรือเนื้อวัวที่หมักกับส่วนผสมต่าง ๆ เช่น ตับ กระเทียม เกลือ บรรจุเก็บไว้ในลำไส้หมู ลักษณะคล้ายไส้กรอก ถือเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารชนิดหนึ่งของชาวอีสาน แหล่งจำหน่ายอยู่ที่ตลาดช่องสามหมอ อำเภอคอนสวรรค์ ทางออกไปจังหวัดขอนแก่น
* หมอนขิด เครื่องใช้หนุนนอนของชาวอีสาน มีสีสันและลวดลายหลากหลาย แหล่งผลิตอยู่ที่บ้านฝาย ตำบลหนองขาม และบ้านหนองบัวเพวัง ตำบลบ้านโสก

## สถานศึกษา
### โรงเรียนรัฐบาล
**ระดับชั้นมัธยมศึกษา**

**ระดับประถมศึกษา**

### โรงเรียนเอกชน
**ระดับชั้นประถมศึกษา**
* โรงเรียนอนุบาลศักดิ์ปทุม (ยุบเลิกกิจการ)
**ระดับ ปวช.และ ปวส.
* วิทยาลัยอาชีวศึกษาชัยภูมิ

==โรงพยาบาล==
* **โรงพยาบาลคอนสวรรค์** โรงพยาบาลชุมชน ระดับทุติยภูมิ ขนาด 30 เตียง (เปิดให้บริการจริงจำนวน 45 เตียง) 
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลยางหวาย (ให้บริการประชาชนในพื้นที่ตำบลยางหวาย และบางหมู่บ้านของตำบลหนองขาม ตำบลบ้านโสก)
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคอนสวรรค์
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโคกมั่งงอย
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลห้วยไร่
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่องสามหมอ
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโนนสะอาด
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านโสก
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาฮี (ประจำตำบลศรีสำราญ)
* โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านฝาย (ประจำตำบลหนองขาม ให้บริการประชาชนในพื้นที่ตำบลหนองขาม บางหมู่บ้านของตำบลโนนสะอาด ตำบลบ้านโสก)

==สถาบันทางการเงิน==
* [[ธนาคารออมสิน]] สาขาคอนสวรรค์ 
* [[ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร]] (ธ.ก.ส. คอนสวรรค์)
* **สหกรณ์การเกษตรจำกัด''' สาขาคอนสวรรค์

## แหล่งน้ำสำคัญ
* แม่น้ำชี แม่น้ำสายที่ยาวที่สุดของประเทศไทย ช่วงที่ไหลผ่านอำเภอคอนสวรรค์ ได้แก่ ตำบลโนนสะอาด ตำบลหนองขาม ตำบลยางหวาย และตำบลคอนสวรรค์ 
* ลำน้ำก่ำ เป็นลำน้ำสาขาของแม่น้ำชีไหลผ่านตำบลโนนสะอาด ตำบลหนองขาม ตำบลยางหวาย และตำบลคอนสวรรค์
* ลำห้วยสามหมอ ไหลผ่านตำบลช่องสามหมอ ตำบลศรีสำราญ และไหลลงสู่แม่น้ำชีในเขตตำบลคอนสวรรค์
* หนองแวง มีลักษณะเป็นบึงขนาดใหญ่ตั้งอยู่หน้าที่ว่าการอำเภอ อยู่ในพื้นที่รับชอบของเขตห้ามสัตว์ป่าหนองแวง
* หนองแซง
* ลำห้วยยาง
* หนองหลวง
* บึงแก่งนกโง่
* หนองเบน

## บุคคลที่มีชื่อเสียง

## อ้างอิง

คอนสวรรค์