หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน

**หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน** (นรด.) หรือเดิมใช้ชื่อว่า **หน่วยบัญชาการกำลังสำรอง** และ **กรมการรักษาดินแดน** (ร.ด.) ตามลำดับ เป็นหน่วยงานขึ้นในสังกัดกองทัพบก ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491 มีภารกิจหลัก คือ เตรียมกำลังสำรองให้แก่กองทัพ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการฝึกอบรมเยาวชนของชาติ อันได้แก่ นักศึกษาวิชาทหาร (นศท.)

ปัจจุบัน มีที่ทำการตั้งอยู่ ณ เลขที่ 2 ถนนเจริญกรุง แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ตัวอาคารสร้างขึ้นด้วยสถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ มีความสวยงาม ตั้งแต่ พ.ศ. 2466 โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ในที่ที่เคยเป็นสวนเจ้าเชตุ และวังท้ายหับเผย ถือเป็นอาคารอนุรักษ์แห่งหนึ่ง  โดยเมื่อแรกสร้างนั้นใช้เป็นที่ตั้งของ **กรมทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์** (ปัจจุบันหน่วยทหารดังกล่าวคือกรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์)

ในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2569 พลโท นฤดล สุขมา ​ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการ​หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน รองผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดนได้แก่ พลตรี สมพล ปะละไทย

## ประวัติ
กิจการรักษาดินแดนมีที่มาจากพระราชบัญญัติจัดระเบียบป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2491 และพระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดระเบียบการป้องกันราชอาณาจักร พ.ศ. 2490 โดยให้เหตุผลว่าเพื่อให้พลเมืองมีส่วนร่วมในการปกป้องท้องที่ของตนเองโดยที่กองทัพเสียงบประมาณน้อยลง และพลเมืองไม่เสียเวลาประกอบอาชีพ ทั้งนี้เกิดขึ้นหลังรัฐประหารในประเทศไทย พ.ศ. 2490 ต่อมามีการแก้ไขสิทธิประโยชน์ตอบแทนของนักศึกษาวิชาทหารให้ได้รับการยกเว้นตามกฎหมายว่าด้วยการรับราชการทหารตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการฝึกวิชาทหาร
พ.ศ. 2494

## สัญลักษณ์

ไฟล์:Emblem of the Department of Territorial Defense, Thailand (1951-2006).png|เครื่องหมายราชการของกรมการรักษาดินแดน (พ.ศ. 2494-2549)
ไฟล์:Emblem_of_the_Department_of_Territorial_Defense,_Thailand_ (54th_anniversary_version).svg|เครื่องหมายราชการของกรมการรักษาดินแดน ซึ่งมีการเพิ่มเติมรูปรัศมีพระมหามงกุฎและช่อชัยพฤกษ์
ไฟล์:Seal_of_Army_Reserve_Command,_Royal_Thai_Army.png|เครื่องหมายราชการของหน่วยบัญชาการกำลังสำรอง (พ.ศ. 2549-2552)
ไฟล์:Official seal of the Territorial Defense Command, Royal Thai Army.png|เครื่องหมายราชการของหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (ตั้งแต่ พ.ศ. 2555 เป็นต้นมา)



## หน่วยงานในสังกัด
thumb|300px|อาคารหน่วยบัญชาการรักษาดินแดนในปี พ.ศ. 2565
thumb|300px|ลานกว้างภายในอาคารหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
* โรงเรียนการกำลังสำรอง ศูนย์การกำลังสำรอง 
* โรงเรียนรักษาดินแดน ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
* กองพันทหารราบ หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
* ค่ายฝึกนักศึกษาวิชาทหารเขาชนไก่
* ศูนย์การนักศึกษาวิชาทหาร
* ศูนย์การกำลังสำรอง

## รายนามผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน

### เจ้ากรมการรักษาดินแดน
# พลเอก สุทธิ สุทธิสารณกร (พ.ศ. 2491 - 2491)
# พลโท ขุนศิลป์ศรชัย (พ.ศ. 2491 - 2492), (พ.ศ. 2494 - 2495)
# พลตรี จำรัส จำรัสโรมรัน (พ.ศ. 2492 - 2494)
# พลโท สุรใจ พูลทรัพย์ (พ.ศ. 2495 - 2506)
# พลโท พิศิษฐ์ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2506 - 2507)
# พลโท บุญชัย บำรุงพงศ์ (พ.ศ. 2507 - 2508)
# พลโท ยุทธ สมบูรณ์ (พ.ศ. 2508 - 2513)
# พลโท อุทัย ฉายแสงจันทร์ (พ.ศ. 2513 - 2515)
# พลโท พนม โชติพิมาย (พ.ศ. 2515 - 2517)
# พลโท แสวง ขมะสุนทร (พ.ศ. 2517 - 2519)
# พลโท เอื้อม จิระพงศ์ (พ.ศ. 2519 - 2522)
# พลโท ณรงค์ฤทธิ์ มหารักขกะ (พ.ศ. 2522 - 2523)
# พลโท เทียนชัย สิริสัมพันธ์ (พ.ศ. 2523 - 2525)
# พลโท จารุ จาติกานนท์ (พ.ศ. 2525 - 2528)
# พลโท วิจิตร สุขมาก (พ.ศ. 2528 - 2530)
# พลโท วิโรจน์ แสงสนิท (พ.ศ. 2530 - 2531)
# พลโท วชิรพล พลเวียง (พ.ศ. 2531 - 2533)
# พลโท อารียะ อุโฆษกิจ (พ.ศ. 2533 - 2534)
# พลโท อานุภาพ ทรงสุนทร (พ.ศ. 2534 - 2535)
# พลโท ยุทธพันธุ์ มกรมณี (พ.ศ. 2535 - 2536)
# พลโท ประยูร มีเดช (พ.ศ. 2536 - 2538)
# พลโท การุญ ฉายเหมือนวงศ์ (พ.ศ. 2538 - 2540)
# พลโท พนม จีนะวิจารณะ (พ.ศ. 2540 - 2542)
# พลโท หาญ เพไทย (พ.ศ. 2542 - 2543)
# พลโท เกรียงไกร เจริญศิริ (พ.ศ. 2543 - 2544)
# พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544)

### เจ้ากรมการกำลังสำรองทหารบก
# พลตรี เหรียญ ดิษฐบรรจง (พ.ศ. 2513 - 2519)
# พลตรี จิตต์กวี เกษะโกมล (พ.ศ. 2519 - 2521)
# พลตรี มานะ รัตนโกเศศ (พ.ศ. 2521 - 2524)
# พลตรี ศิริชัย ลักษณียนาวิน (พ.ศ. 2524 - 2526)
# พลตรี ปัญญา ขวัญอยู่ (พ.ศ. 2526 - 2528)
# พลตรี ปราโมทย์ ระงับภัย (พ.ศ. 2528 - 2531)
# พลตรี อุทัย ชุณหเพสย์ (พ.ศ. 2531 - 2534)
# พลตรี สุพจน์ เกิดชูชื่น (พ.ศ. 2534 - 2537)
# พลตรี บรรจบ จูภาวิง (พ.ศ. 2537 - 2541)
# พลตรี ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2541 - 2544)

### ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการกำลังสำรอง
# พลโท จำลอง บุญกระพือ (พ.ศ. 2544 - 2545)
# พลโท ชาญวิช ศรีธรรมวุฒิ (พ.ศ. 2545 - 2546)
# พลโท ศักดิ์สิน ทิพย์เกษร (พ.ศ. 2546 - 2547)
# พลโท วิชญ ไขรัศมี (พ.ศ. 2547 - 2548)
# พลโท อาทร โลหิตกุล (พ.ศ. 2548 - 2549)
# พลโท มนตรี สังขทรัพย์ (พ.ศ. 2549 - 2549)
# พลโท สมเกียรติ สุทธิไวยกิจ (พ.ศ. 2549 - 2551)
# พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2551 - 2552)

### ผู้บัญชาการหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน
# พลโท สิงห์ศึก สิงห์ไพร (พ.ศ. 2552)
# พลโท ธนดล เผ่าจินดา (พ.ศ. 2552 - 2554)
# พลโท ชูเกียรติ เธียรสุนทร (พ.ศ. 2554 - 2555)
# พลโท วิชิต ศรีประเสริฐ (พ.ศ. 2555 - 2556)
# พลโท ยศนันท์ หร่ายเจริญ (พ.ศ. 2556 - 2557)
# พลโท ทลวงรณ วรชาติ (พ.ศ. 2557 - 2558)
# พลโท วีรชัย อินทุโศภณ (พ.ศ. 2558 - 2560)
# พลโท วิโรจน์ วิจิตรโท (พ.ศ. 2560 - 2561)
# พลโท ปราการ ปทะวานิช (พ.ศ. 2561 - 2564)
# พลโท วสุ เจียมสุข (พ.ศ. 2564 - 2566)
# พลโท ทวีพูล ริมสาคร (พ.ศ. 2566 - 2568)
# พลโท วัชรินทร์ มุทะสินธุ์  (พ.ศ. 2568 - ปัจจุบัน)
ยศทหารเป็นยศขณะดำรงตำแหน่งและในวงเล็บเป็นระยะเวลาที่ดำรงตำแหน่ง

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

*

หมวดหมู่:กองทัพบกไทย
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมแบบปัลลาดีโอ
หมวดหมู่:อาคารอนุรักษ์
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตพระนคร