พระเจ้าเหี้ยนเต้

**พระเจ้าเหี้ยนเต้** หรือ **พระเจ้าฮั่นเหี้ยนเต้** (2 เมษายน ค.ศ. 181 -  21 เมษายน ค.ศ. 234) มีพระนามในภาษาจีนกลางว่า **ฮั่นเซี่ยนตี้** () พระนามส่วนพระองค์ **เล่าเหียบ** หรือภาษาจีนกลางเรียกว่า **หลิว เสีย** () พระนามรอง **ปั๋วเหอ** () เป็นจักรพรรดิลำดับที่ 14 และลำดับสุดท้ายของราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน ครองราชย์ตั้งแต่วันที่ 28 กันยายน ค.ศ. 189 จนกระทั่งสละราชบัลลังก์เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม ค.ศ. 220 ซึ่งเป็นผลทำให้ราชวงศ์ฮั่นสิ้นสุดด้วย ใน*[[สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน)]]* เรียกพระเจ้าเหี้ยนเต้ในช่วงก่อนขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิว่า **หองจูเหียบ** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **หฺวางจื่อเสีย** () มีความหมายว่า "ราชบุตรเหียบ (協 *เสีย*)"

หองจูเหียบเป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) หรือเล่าเหี้ยน (劉宏 *หลิว หง*) และเป็นพระอนุชาต่างมารดาของเล่าเปียน (劉辯 *หลิว เปี้ยน*) หรือหองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) ซึ่งจักรพรรดิลำดับก่อนหน้าพระองค์ 

เมื่อ ค.ศ. 189 ขณะหองจูเหียบมีพระชนมายุ 8 พรรษา พระองค์ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิหลังขุนศึกตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) ผู้เข้ากุมอำนาจในราชสำนักของราชวงศ์ฮั่นได้ปลดหองจูเปียนจากตำแหน่งจักรพรรดิและตั้งหองจูเหียบขึ้นครองราชย์แทน หองจูเหียบที่เพิ่งขึ้นครองราชย์หรือที่ในประวัติศาสตร์รู้จักในพระนามว่าพระเจ้าเหี้ยนเต้นั้นแท้จริงแล้วเป็นผู้ปกครองหุ่นเชิดภายใต้การควบคุมของตั๋งโต๊ะ เมื่อ ค.ศ. 190 เมื่อทัพพันธมิตรของเหล่าขุนศึกระดับภูมิภาคเริ่มเปิดศึกต่อต้านตั๋งโต๊ะโดยอ้างว่าเพื่อปลดปล่อยพระเจ้าเหี้ยนเต้จากการควบคุมของตั๋งโต๊ะ ตั๋งโต๊ะจึงออกคำสั่งให้ทำลายนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) และบังคับให้ย้ายนครหลวงพร้อมราษฎรไปยังเตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) หลังตั๋งโต๊ะถูกลอบสังหารเมื่อ ค.ศ. 192 พระเจ้าเหี้ยนเต้ทรงตกอยู่ภายใต้การควบคุมของลิฉุย (李傕 *หลี่ เจฺว๋*) และกุยกี (郭汜 *กัว ซื่อ*) อดีตผู้ใต้บังคับบัญชา 2 คนของตั๋งโต๊ะ เหล่าขุนศึกระดับภูมิภาคต่าง ๆ ต่างก็รับรองสิทธิธรรมของพระเจ้าเหี้ยนเต้อย่างเป็นทางการ แต่ก็ไม่ดำเนินการใด ๆ เพื่อช่วยเหลือพระองค์จากการเป็นองค์ประกัน

เมื่อ ค.ศ. 195 พระเจ้าเหี้ยนเต้สามารถเสด็จหนีจากเตียงอั๋นกลับไปซากนครลกเอี๋ยงในช่วงขัดแย้งถึงขั้นรบกันเองระหว่างลิฉุยและกุยกี พระองค์ทรงอยู่ในสภาวะที่ไม่ได้รับการช่วยเหลือระหว่างประทับที่ลกเอี๋ยง อีกหนึ่งปีต่อมา ขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) นำทัพเข้าลกเอี๋ยงเพื่อรับพระเจ้าเหี้ยนเต้มาอยู่ภายใต้การอารักขา และทูลเชิญพระองค์ไปยังฮูโต๋ (許都 *สฺวี่ตู*) ซึ่งตั้งขึ้นเป็นนครหลวงแห่งใหม่ โจโฉนั้นแสดงความจงรักภักดีต่อพระเจ้าเหี้ยนเต้เพียงในนาม แท้จริงแล้วโจโฉเป็นผู้นำราชสำนักโดยพฤตินัย โจโฉใช้พระเจ้าเหี้ยนเต้ในการเสริมสร้างความชอบธรรมให้ตัวโจโฉเองอย่างแยบยลในการโจมตีและกำจัดขุนศึกอริเพื่อรวบรวมจักรพวรรดิของราชวงศ์ฮั่นเป็นหนึ่งเดียวภายใต้การปกครองของราชสำนัก ความสำเร็จของโจโฉดูมีแนวโน้มจะเกิดเป็นจริง จนกระทั่งในฤดูหนาวของ ค.ศ. 208-209 เมื่อโจโฉพ่ายแพ้ในยุทธการที่เซ็กเพ็ก (赤壁 *ชื่อปี้*) ต่อซุนกวน (孫權 *ซุน เฉฺวียน*) และเล่าปี่ (劉備 *หลิว เป้ย์*) สองขุนศึกทางภาคใต้ ยุทธการนี้ปูทางไปสู่การกำเนิดของสามรัฐ (สามก๊ก) คือวุยก๊ก (魏國 *เว่ย์กั๋ว*) จ๊กก๊ก (蜀國 *ฉู่กั๋ว*) และง่อก๊ก (吳國 *อู๋กั๋ว*) ในเวลาต่อมา

ช่วงปลาย ค.ศ. 220 ไม่กี่เดือนหลังการเสียชีวิตของโจโฉ โจผี (曹丕 *เฉา พี*) บุตรชายและผู้สืบทอดอำนาจของโจโฉได้บังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้สละราชบัลลังก์ให้ตน จากนั้นโจผีจึงทรงก่อตั้งรัฐวุยก๊กโดยพระองค์เองเป็นจักรพรรดิ เหตุการณ์นี้ทำให้ราชวงศ์ฮั่นสิ้นสุดลงอย่างเป็นทางการและเป็นจุดเริ่มต้นของยุคสามก๊กของจีน พระเจ้าเหี้ยนเต้ที่ถูกปลดจากราชบัลลังก์ได้รับฐานันดรศักดิ์เป็น **[[เขตชานหยาง|ซันเอียง]]ก๋ง** (山陽公 *ชานหยางกง*) จากโจผี ใช้ชีวิตที่เหลืออย่างสุขสบายและได้รับการปฏิบัติอย่างดีเป็นพิเศษ พระองค์ถึงแก่พิราลัยเมื่อวันที่ 21 เมษายน ค.ศ. 234 ราว 14 ปีหลังการล่มสลายของราชวงศ์ฮั่น

## ภูมิหลังครอบครัว

หองจูเหียบหรือเล่าเหียบประสูติเมื่อ ค.ศ. 181 พระองค์เป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) ที่ประสูติด้วยพระสนมอองบีหยิน (王美人 *หวางเหม่ย์เหริน*) หรือหวาง หรง (王榮) ในช่วงที่อองบีหยินตั้งครรภ์ได้กินยาโดยมุ่งจะแท้งพระโอรส เพราะอองบีหยินกลัวโฮเฮา (何后 *เหอโฮ่ว*) ผู้เป็นจักรพรรดินีหรือฮองเฮา (皇后 *หฺวางโฮ่ว*) ของพระเจ้าเลนเต้ แต่การกินยาเพื่อจะแท้งพระโอรสนั้นไม่เป็นผลสำเร็จ  ต่อมาไม่นานอองบีหยินก็ประสูติหองจูเหียบ โฮเฮาที่ริษยาอองบีหยินทรงวางยาพิษในอาหารของอองบีหยินจนอองบีหยินเสียชีวิต พระเจ้าเลนเต้กริ้วมากและต้องการจะปลดโฮเฮาออกจากตำแหน่ง แต่เหล่าขันทีทูลวิงวอนทำให้โฮเฮาไม่ถูกปลดจากตำแหน่ง หองจูเหียบทรงได้รับการเลี้ยงดูจากตังไทฮอ (董太后 *ต่งไท่โฮ่ว*) ผู้เป็นพระมารดาของพระเจ้าเลนเต้ หองจูเหียบจึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ต่งโหว" (董侯) มีความหมายว่า "เฮาผู้มีชื่อสกุลตัง (董 *ต่ง*)" การที่หองจูเหียบทรงได้รับการดูแลจากตังไทฮอสืบเนื่องมาจากความเชื่อถือโชคลางของพระเจ้าเลนเต้ พระเจ้าเลนเต้ทรงเคยสูญเสียพระโอรสหลายพระองค์ในช่วงเวลาก่อนหน้านี้ ดังนั้นหองจูเหียบและหองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) หรือเล่าเปียน (劉辯 *หลิว เปี้ยน*) ผู้เป็นพระเชษฐาต่างมารดาจึงทรงถูกเรียกด้วยพระฉายาเช่นนี้ หองจูเปียนนั้นทรงได้รับการเลี้ยงดูโดยนักพรตลัทธิเต๋าชื่อฉือ จื๋อเหมี่ยว (史子眇) จึงทรงถูกกล่าวถึงในคำเรียกว่า "ฉื่อโหว" (史侯) มีความหมายว่า "เฮาผู้มีชื่อสกุลฉื่อ (史)" หองจูเปียนเป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้ที่ประสูติกับโฮเฮาผู้เป็นจักรพรรดินีและมีพระชนมายุมากกว่าหองจูเหียบ แต่พระเจ้าเลนเต้ทรงเห็นว่าหองจูเปียนทรงมีพฤติกรรมที่ไม่เอาจริงเอาจังเพียงพอ จึงทรงพิจารณาจะตั้งหองจูเหียบเป็นรัชทายาท แต่พระองค์ทรงลังเลตัดสินพระทัยไม่ได้

ครั้งพระเจ้าเลนเต้สวรรคตเมื่อ ค.ศ. 189 เกียนสิด (蹇碩 *เจี่ยน ชั่ว*) ขันทีผู้ทรงอิทธิพลที่พระเจ้าเลนเต้ทรงไว้วางพระทัยต้องการจะสังหารมหาขุนพลโฮจิ๋น (何進 *เหอ จิ้น*) ผู้เป็นพี่ชายของโฮเฮา แล้วจึงจะสถาปนาหองจูเหียบขึ้นครองบัลลังก์ เกียนสิดจึงจัดกำลังคนดักซุ่มในสถานที่ที่เกียนสิดนัดพบปะกับโฮจิ๋น แต่โฮจิ๋นล่วงรู้แผนการของเกียนสิดจึงชิงประกาศสถาปนาหองจูเปียนขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิองค์ใหม่ ภายหลังในปีเดียวกัน หองจูเปียนทรงแต่งตั้งหองจูเหียบให้มีฐานันศักดิ์เป็น "อ๋องแห่งปักไฮ" (渤海王 *ปั๋วไห้หวาง*) ภายหลังเปลี่ยนฐานันดรศักดิ์เป็น "ตันลิวอ๋อง" (陳留王 *เฉินหลิวหวาง*) หรือ "อ๋องแห่งตันลิว"

## การขึ้นครองราชย์และการสิ้นอำนาจของราชวงศ์ฮั่น

### การขึ้นสู่อำนาจของตั๋งโต๊ะ
หลังหองจูเปียนทรงขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ โฮจิ๋นก็กลายเป็นขุนนางที่มีอำนาจมากที่สุดในราชสำนัก โฮจิ๋นและอ้วนเสี้ยว (袁紹 *ยฺเหวียน เช่า*) ที่ปรึกษาร่วมกันวางแผนจะกำจัดกลุ่มขันที แต่ทั้งสองถูกโฮเฮายับยั้งไม่ให้ดำเนินการ ทั้งสองจึงวางแผนใหม่โดยลอบออกคำสั่งให้ขุนศึกจำนวหนึ่งให้ยกพลมายังนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*) เพื่อบีบโฮเฮาให้ทรงยอมรับข้อเรียกร้องของพวกตน หนึ่งในขุนศึกเหล่านั้นคือตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) ผู้ที่มองว่านี่จะเป็นโอกาสในการเข้าควบคุมราชสำนัก

แผนการของโฮจิ๋นถูกเหล่าขันทีล่วงรู้ เหล่าขันทีจึงวางกำลังดักซุ่มและสังหารโฮจิ๋น หลังจากนั้นอ้วนเสี้ยวจึงนำกำลังพลของตนบุกเข้าพระราชวังและสังหารขันทีส่วนใหญ่ ขันทีที่เหลือจับจักรพรรดิหองจูเปียนและหองจูเหียบเป็นองค์ประกัน แต่ท้ายที่สุดขันทีเหล่านั้นก็ถูกบีบให้ฆ่าตัวตายเมื่อสถานการณ์พลิกผัน เมื่อตั๋งโต๊ะนำพลมาถึงลกเอี๋ยงเห็นว่าสถานการณ์เอื้ออำนวยให้ตน จึงบังคับจักรพรรดิหองจูเปียนให้สละราชบัลลังก์ให้กับหองจูเหียบ (ส่วนหนึ่งเป็นเพราะหองจูเหียบทรงได้รับการเลี้ยงดูจากตังไทฮอ ซึ่งแม้ว่าตังไทฮอจะไม่มีความเกี่ยวข้องทางเครือญาติกับตั๋งโต๊ะแต่ก็เป็นที่เคารพนับถือของตั๋งโต๊ะ)  หองจูเหียบขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิซึ่งเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในพระนามว่าพระเจ้าเหี้ยนเต้ จากนั้นตั๋งโต๊ะจึงปลงพระชนม์โฮเฮาและอดีตจักรพรรดิหองจูเปียน แล้วเข้ากุมอำนาจทางการเมืองอย่างเบ็ดเสร็จ

### การบังคับย้ายนครหลวงไปทางตะวันตกและการเสียชีวิตของตั๋งโต๊ะ

ในฤดูใบไม้ผลิ ค.ศ. 190 ข้าราชการท้องถิ่นจำนวนหนึ่งรวมตัวกันเป็นกองทัพพันธมิตรนำโดยอ้วนเสี้ยวเพื่อต่อต้านตั๋งโต๊ะ แม้ว่าข้าราชการเหล่านี้ยังคงหวาดกลัวแสนนานุภาพทางทหารของตั๋งโต๊ะและไม่ได้รุดหน้าไปยังลกเอี๋ยงโดยตรง แต่ตั๋งโต๊ะก็หวั่นเกรงกำลังทหารที่รวบรวมมาของทัพพันธมิตรเช่นกัน ตั๋งโต๊ะจึงตัดสินใจย้ายนครหลวงไปทางตะวันตกไปยังเตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) นครหลวงเก่าของราชวงศ์ฮั่นซึ่งอยู่ใกล้กับฐานอำนาจของตั๋งโต๊ะในมณฑลเลียงจิ๋ว (涼州 *เหลียงโจว*; ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลกานซู่ในปัจจุบัน) มากกว่า เมื่อวันที่ 9 เมษายน ค.ศ. 190 ตั๋งโต๊ะบังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้เสด็จย้ายไปเตียงอั๋น แล้วตั๋งโต๊ะจึงให้จุดไฟเผาลกเอี๋ยงทำให้ลกเอี๋ยงเหลือเพียงซากปรักหักพัง 

หลังทัพพันธมิตรสลายตัวลง ข้าราชการจำนวนหนึ่งนำโดยอ้องอุ้น (王允 *หวาง ยฺหวิ่น*) และลิโป้ (呂布 *ลฺหวี่ ปู้*) ลอบสังหารตั๋งโต๊ะเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม ค.ศ. 192 ในตอนแรกดูเหมือนระบบการปกครองของราชวงศ์ฮั่นอาจกลับมาเป็นปกติ เนื่องจากอ้องอุ้นได้สร้างความสัมพันธ์ฉันมิตรกับข้าราชการท้องถิ่นทีต่อต้านตั๋งโต๊ะ ซึ่งในช่วงเวลานั้นข้าราชการเหล่านี้กระทำตนเป็นดั่งขุนศึกท้องถิ่นมากขึ้น แต่อ้องอุ้นไม่สามารถสยบเหล่าอดีตผู้ใต้บังคับบัญชาของตั๋งโต๊ะได้ อดีตผู้ใต้บังคับบัญชาของตั๋งโต๊ะเหล่านี้ก่อการกำเริบขึ้นและสังหารอ้องอุ้นได้ในที่สุด

### เสด็จกลับซากนครหลวงลกเอี๋ยง

เหล่าอดีตผู้ใต้บังคับบัญชาของตั๋งโต๊ะนำโดยลิฉุย (李傕 *หลี่ เจฺว๋*) และกุยกี (郭汜 *กัว ซื่อ*) เข้าควบคุมพระเจ้าเหี้ยนเต้และราชสำนัก แต่ลิฉุยและกุยกีไม่มีความทะเยอทะยานที่จริงจัง ความไร้ความสามารถในการปกครองของทั้งสองทำให้เกิดการแตกแยกของจักรวรรดิฮั่นกลายเป็นเขตอำนาจของขุนศึกคนต่าง ๆ 

เมื่อ ค.ศ. 195 ลิฉุยและกุยกีเกิดความขัดแย้งกันเองอย่างรุนแรง ลิฉุยจับพระเจ้าเหี้ยนเต้เป็นองค์ประกัน ส่วนกุยกีจับตัวเหล่าข้าราชการเป็นตัวประกัน ในระหว่างที่ทั้งสองทำศึกต่อกัน ต่อมาในปีเดียวกัน หลังการเจรจาประนีประนอมระหว่าางลิฉุยและกุยกี ทั้งสองตกลงที่จะให้ปล่อยให้พระเจ้าเหี้ยนเต้เสด็จกลับลกเอี๋ยง แต่ทันทีที่พระเจ้าเหี้ยนเสด็จออกจากเตียงอั๋น ลิฉุยและกุยกีก็เสียใจกับการตัดสินใจของพวกตนและส่งกำลังทหารไล่ตามพระเจ้าเหี้ยนเต้ไป แม้ว่าทหารของลิฉุยและกุยกีจะไม่สามารถจับกุมพระเจ้าเหี้ยนเต้ได้ แต่ราชสำนักของพระเจ้าเหี้ยนเต้ก็ตกอยู่ในสภาวะขัดสนและไม่สามารถป้องกันตนได้ เมื่อมาถึงลกเอี๋ยงก็ขาดแคลนกระทั่งปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิต ข้าราชการจำนวนมากอดอยากจนตาย ในช่วงเวลานั้น จอสิว (沮授 *จฺวี่ โช่ว*) นักยุทธศาสตร์ของอ้วนเสี้ยวเสนอให้อ้วนเสี้ยวไปรับพระเจ้าเหี้ยนเต้มาประทับในฐานอำนาจของอ้วนเสี้ยวในมณฑลกิจิ๋ว (冀州 *จี้โจว*) เพื่อที่อ้วนเสี้ยวจะได้ควบคุมราชสำนักแบบเบ็ดเสร็จ แต่นักยุทธศาสตร์คนอื่น ๆ คือกัวเต๋า (郭圖 *กัว ถู*) และอิเขง (淳于瓊 *ฉุน-ยฺหวี ฉฺยง*) คัดค้านข้อเสนอนี้ โดยให้เหตุผลว่าหากกระทำเช่นนั้นอ้วนเสี้ยวก็ต้องยอมรับการติดสินพระทัยของพระเจ้าเหี้ยนเต้ในเรื่องสำคัญ อ้วนเสี้ยวฟังคำของกัวเต๋าและอิเขง และไม่มีความคิดจะไปรับพระเจ้าเหี้ยนเต้อีก

### การควบคุมอย่างเข้มงวดโดยโจโฉ
ขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) กระทำสิ่งที่อ้วนเสี้ยวไม่กระทำคือการไปรับพระเจ้าเหี้ยนเต้ ในช่วงเวลานั้นโจโฉมีฐานะเป็นขุนศึกระดับรอง มีตำแหน่งเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลกุนจิ๋ว (兗州 *เหยี่ยนโจว*; ครอบคลุมพื้นที่ด้านตะวันตกของมณฑลชานตงและพื้นที่ด้านตะวันออกของมณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ฮูโต๋ (許 *สฺวี่* หรือ 許都 *สฺวี่ตู*; ปัจจุบันคือนครสฺวี่ชาง มณฑลเหอหนาน) โจโฉเล็งเห็นข้อได้เปรียบทางยุทธศาสตร์ของการมีจักรพรรดิอยู่ภายใต้การควบคุมและคุ้มครองของตน ดังนั้นเมื่อ ค.ศ. 196 โจโฉจึงยกพลไปทางตะวันตกไปยังลกเอี๋ยง และหลังจากได้รับความเห็นชอบจากตังสิน (董承 *ต่ง เฉิง*) และเอียวฮอง (楊奉 *หยาง เฟิ่ง*) ขุนพลของพระเจ้าเหี้ยนเต้ โดยโน้มน้าวทั้งสองเพื่อแสดงความจงรักภักดีของตนแล้ว โจโฉก็เข้าลกเอี๋ยงและได้ร่วมแบ่งปันอำนาจกับตังสินและเอียวฮองโดยหลักการ แต่ความเป็นจริงแล้วโจโฉได้กุมอำนาจบังคับบัญชาไว้โดยสมบูรณ์ 

สถานการณ์ของโจโฉนั้นแตกต่างกับของตั๋งโต๊ะ โจโฉรู้วิธีที่จะทำให้ขุนพลและขุนนางคนอื่น ๆ พึงพอใจ แม้ว่าโจโฉจะให้อำนาจแก่คนเหล่านี้เพียงเล็กน้อย แต่ก็ทำให้มั่นใจได้ว่ายังคงได้รับเกียรติ จึงเกิดการต่อต้านเพียงเล็กน้อยในราชสำนัก จากนั้นโจโฉก็ย้ายนครหลวงไปยังฮูโต๋เพื่อทำให้การกุมอำนาจราชสำนักมั่นคงขึ้น และเมื่อเอียวฮองก่อการต่อต้านโจโฉ โจโฉก็เอาชนะเอียวฮองได้ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 196 และสามารถย้ายนครหลวงได้สำเร็จ

จากนั้นโจโฉจึงเริ่มออกพระราชโองการในพระนามของพระเจ้าเหี้ยนเต้ รวมถึงพระราชโองการที่มีถ้อยคำรุนแรงประณามอ้วนเสี้ยวที่ยึดครองมณฑลใกล้เคียงหลายมณฑล แม้ว่ายังคงมอบตำแหน่งมหาขุนพล (大將軍 *ต้าเจียงจฺวิน*) อันเป็นตำแหน่งทรงเกียรติระดับสูงให้อ้วนเสี้ยวด้วยก็ตาม โจโฉและพระเจ้าเหี้ยนเต้คงคววามสัมพันธ์ฉันมิตรแต่เพียงผิวเผิน และไม่อาจป้องกันการปะทะกันครั้งใหญ่ 2 ครั้งระหว่างโจโฉและข้าราชสำนักคนอื่น ๆ 

ช่วงต้น ค.ศ. 199 ขณะที่โจโฉกำลังจะทำศึกครั้งใหญ่กับอ้วนเสี้ยว ตังสินอ้างว่าตนได้รับพระราชโองการลับจากพระเจ้าเหี้ยนเต้ (ซึ่งซ่อนในรัดพระองค์พระราชทาน) แล้วสมคบคิดกับเล่าปี่ (劉備 *หลิว เป้ย์*), ตันอิบ (种輯 *จ่ง จี๋*) และจูฮก (王子服 *หวาง จื่อฝู*) คิดการจะลอบสังหารโจโฉ ช่วงปลาย ค.ศ. 199 เล่าปี่เริ่มก่อกบฏและรอคอยให้ตังสินก่อการในนครหลวง แต่เมื่อ ค.ศ. 200 แผนสมคบคิดของตังสินถูกเปิดโปง ตังสินพร้อมด้วยตันอิบและจูฮกจึงถูกสังหาร ภายหลังเล่าปี่พ่ายแพ้ต่อโจโฉแล้วจำต้องหนีไปยังอาณาเขตของอ้วนเสี้ยว บุตรสาวของตังสินคือตังกุยหุย (董貴人 *ต่งกุ้ยเหริน*) เป็นพระสนมของพระเจ้าเหี้ยนแต้และกำลังตั้งครรภ์ พระเจ้าเหี้ยนเต้ทรงพยายามตรัสร้องขอชีวิตให้ตังกุยหุย แต่โจโฉก็ยังสั่งประหารชีวิตตังกุยหุย

ฮกเฮา (伏后 *ฝูโฮ่ว*) หรือฝู โช่ว (伏壽) จักรพรรดินีหรือฮองเฮา (皇后 *หฺวางโฮ่ว*) ของพระเจ้าเหี้ยนเต้กริ้วและหวาดกลัวต่อการเสียชีวิตของตังกุยหุย พระองค์จึงทรงพระราชหัตถเลขาไปถึงฮกอ้วน (伏完 *ฝู หวาน*) ผู้เป็นบิดาของพระองค์ ภายในพระราชหัตถเลขามีเนื้อความกล่าวหาว่าโจโฉเป็นคนโหดเหี้ยมและแฝงความนัยขอให้ฮกอ้วนเริ่มแผ่นสมคบคิดใหม่เพื่อโค่นล้มโจโฉ ฮกอ้วนหวาดกลัวโจโฉจึงไม่เคยลงมือกระทำตามพระราชหัตถเลขา พระราชหัตถเลขานี้ถูกโจโฉพบเมื่อ ค.ศ. 214 โจโฉโกรธมากและบังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้ทรงปลดฮกเฮาจากตำแหน่งจักรพรรดินี พระเจ้าเหี้ยนเต้ทรงลังเล โจโฉจึงส่งทหารเข้าไปในพระราชวังเพื่อกดดันพระองค์ ฮกเฮาทรงซ่อนพระองค์ภายในกำแพงแต่ในที่สุดพระองค์ก็ทรงถูกพบและถูกลากออกมา ขณะที่ฮกเฮาถูกนำตัวไป พระองค์ทูลขอพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้ทรงช่วยเหลือ แต่พระเจ้าเหี้ยนเต้ตรัสตอบได้เพียงว่าแม้ตัวพระองค์เองก็ไม่ทรงทราบว่าอะไรจะเกิดขึ้นกับตัวพระองค์เอง ฮกเฮาถูกสำเร็จโทษพร้อมด้วยพระโอรส 2 พระองค์ และครอบครัวเมื่อวันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 215 จากนั้นในวันที่ 6 มีนาคม ค.ศ. 215 โจโฉบังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้ทรงแต่งตั้งเฉา เจี๋ย (曹節) หรือภายหลังคือโจเฮา (曹后 *เฉาโฮ่ว*) บุตรสาวของโจโฉซึ่งเวลานั้นเป็นพระสนมให้ขึ้นเป็นจักรพรรดินีองค์ใหม่

## สละราชสมบัติและถึงแก่พิราลัย
โจโฉเสียชีวิตในวันที่ 15 มีนาคม ค.ศ. 220 ต่อมาไม่นาน โจผี (曹丕 *เฉา พี*) บุตรชายและผู้สืบทอดของโจโฉได้บังคับพระเจ้าเหี้ยนเต้ให้สละราชบัลลังก์ให้กับตน ถือเป็นการสิ้นสุดของราชวงศ์ฮั่น โจผีก่อตั้งรัฐใหม่ชื่อวุยก๊ก (魏國 *เว่ยกั๋ว*) พระราชทานฐานันดรศักดิ์ให้พระเจ้าเหี้ยนเต้เป็นซันเอียงก๋ง (山陽公 *ชานหยางกง*) และพระราชทานศักดินา 10,000 ครัวเรือน โดยมีจั๋วลู่เฉิง (浊鹿城) เป็นเมืองเอก อดีตพระเจ้าเหี้ยนเต้ยังมีฐานะเหนืออกว่าอ๋อง (王 *หวาง*) ไม่ต้องเรียกตนเองว่าเป็นขุนนางขณะที่ทูลกับจักรพรรดิแห่งวุยก๊ก และไม่ต้องคุกเข่าเมื่อรับพระราชโองการ อดีตพระเจ้าเหี้ยนเต้ถึงแก่พิราลัยในเดือนเมษายน ค.ศ. 234 พระศพได้รับการฝังอย่างสมเกียรติในฐานะจักรพรรดิโดยใช้พิธีกรรมแบบราชวงศ์ฮั่น โจยอย (曹叡 *เฉา รุ่ย*) จักรพรรดิแห่งวุยก๊กในเวลานั้นได้ทรงเข้าร่วมการไว้ทุกข์ เนื่องจากรัชทายาทของพระเจ้าเหี้ยนเต้สิ้นพระชนม์ไปแล้ว  หลิว คาง (劉康) ผู้เป็นพระนัดดาจึงได้สืบทอดฐานันดรศักดิ์ซึ่งดำรงต่อมาอีก 73 ปีและมีผู้ดำรงฐานันดรศักดิ์อีก 2 คนคือหลิว จิ่น (劉瑾) และหลิว ชิว (劉秋) เชื้อสายของพระเจ้าเหี้ยนเต้สิ้นสุดลงในยุคราชวงศ์จิ้น (晉) ในเดือนมิถุนายนหรือกรกฎาคม ค.ศ. 307 เมื่อทัพกบฏนำโดยจี๋ ซาง (汲桑) และฉือ เล่อ (石勒) บุกปล้นเมืองเงียบกุ๋น (鄴城 *เย่เฉิง*) 

ธรรมเนียมปฏิบัติที่จักรพรรดิพระราชทานฐานันดรศักดิ์ให้กับจักรพรรดิองค์ก่อนที่ถูกแย่งชิงบัลลังก์มานั้น เป็นที่รู้จักในคำเรียกว่า "สองกษัตริย์สามเคารพ" (二王三恪 *เอ้อร์หวางซานเค่อ*)

## ชื่อศักราช

*ค.ศ. 189: หย่งฮั่น ()
*ค.ศ. 190–193: ชูผิง ()
*ค.ศ. 194–195: ซิงผิง ()
*ค.ศ. 196–220: เจี้ยนอัน ()
*ค.ศ. 220: เหยียนคัง ()

## พระมเหสีและพระบุตร
* ฮกเฮา (伏后 *ฝูโฮ่ว*) หรือจักรพรรดินีแห่งตระกูลฮก (皇后 伏氏 *หฺวางโฮ่ว ฝูชื่อ*; สิ้นพระชนม์ ค.ศซ 215) ชื่อตัว โช่ว (壽)
** หลิว เฝิง อ๋องแห่งลำหยง (南陽王 劉馮 *'หนานหยางหวาง หลิว เฟิง*; สิ้นพระชนม์ 9 สิงหาคม ค.ศ. 200{{efn|*[[จือจื้อทงเจี้ยน]]* (資治通鑑) ระบุว่าหลิว เฝิงสิ้นพระชนม์ในวัน*เหรินอู่* (壬午) ในเดิอน 7 ของศักราชเจี้ยนอัน (建安) ปีที่ 5 เทียบได้กับวันที่ 9 สิงหาคม ค.ศ. 200 ในปฏิทินเกรโกรี)
** *พระโอรสองค์อื่น 2 พระองค์* (สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 215)
* โจเฮา (曹后 *เฉาโฮ่ว*) หรือจักรพรรดินีเซี่ยนมู่แห่งตระกูลโจ (獻穆皇后 曹氏 *เซี่ยนมู่หฺวางโฮ่ว เฉาชื่อ*; ค.ศ. 197–260) ชื่อตัว เจี๋ย (節)
** เจ้าหญิงฉางเล่อ (長樂公主 *ฉางเล่อกงจู่*) ชื่อตัว ม่าน ()
* ตังกุยหุย หรือ*กุ้ยเหริน*แห่งตระกูลตัง ( *ต่งกุ้ยเหริน*; เสียชีวิต ค.ศ. 200)
** *พระโอรสที่ยังไม่ประสูติ* (สิ้นพระชนม์ ค.ศ. 200)
* *กุ้ยเหริน*แห่งตระกูลโจ (曹貴人 *เฉากุ้ยเหริน*) ชื่อตัว เซี่ยน (憲)
* *กุ้ยเหริน*แห่งตระกูลโจ (曹貴人 *เฉากุ้ยเหริน*) ชื่อตัว หฺวา (華)
* *กุ้ยเหริน*แห่งตระกูลซง (宋貴人 *ซ่งกุ้ยเหริน*) ชื่อตัวโตว (都)
* ไม่ทราบ
** *พระโอรสองค์โตไม่ทราบพระนาม*
** หลิว ซี อ๋องแห่งจี้อิน (濟陰王 劉熙 *จี้อินหวาง หลิว ซี*)
** หลิว อี้ อ๋องแห่งซันหยง/ซันเอี๋ยง (山陽王 劉懿 *ชานหยางหวาง หลิว อี้*)
** หลิว เหมี่ยว อ๋องแห่งเจปัก 濟北王 劉貌 *จี้เป่ย์หวาง หลิว เหมี่ยว*)
** หลิว ตุน อ๋องแห่งตองไฮ (東海王 劉敦 *ตงไห่หวาง หลิว ตุน*)
** *พระธิดาองค์อื่น 2 พระองค์* ทั้งสองพระองค์ทรงสมรากับโจผี (ค.ศ. 187–226)

## ดูเพิ่ม
* พระราชพงศาวลีของพระมหากษัตริย์จีน (ช่วงต้น)#ราชวงศ์ฮั่น ราชวงศ์ซิน และจ๊กก๊ก
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

 
## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* 
* ตันซิ่ว (คริสต์ทศวรรษ 280 หรือ 290). *[[สามก๊กจี่]]*. เผย์ ซงจือ, อรรถาธิบาย, 429. ฮ่องกง: Zhonghua Publishing, 1971. 5 เล่ม. 
* 
*  
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).
* 

หมวดหมู่:จักรพรรดิราชวงศ์ฮั่นตะวันออก
หมวดหมู่:พระมหากษัตริย์ที่ขึ้นครองราชย์ขณะทรงพระเยาว์จากทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:จักรพรรดิจีนผู้ทรงสละราชสมบัติ
หมวดหมู่:ชนชั้นเจ้าในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น