การทดลองนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ มกราคม ค.ศ. 2016

ประเทศเกาหลีเหนือทำการจุดระเบิดนิวเคลียร์ครั้งที่สี่เมื่อวันที่ 6 มกราคม ค.ศ. 2016 เวลา 10:00:01 UTC+08:30 เป็นการทดลองนิวเคลียร์ใต้ดิน ณ สถานทดลองนิวเคลียร์พุงกเย-รี ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากเมืองคิลจู อำเภอคิลจู ไปทางตะวันตกเฉียงเหนือประมาณ สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐ (USGS) รายงานว่าตรวจพบแผ่นดินไหวขนาดความสั่นสะเทือน 5.1 จากตำแหน่งดังกล่าว ขณะที่ศูนย์เครือข่ายแผ่นดินไหวจีนรายงานขนาดความสั่นสะเทือนที่ 4.9

สื่อของเกาหลีเหนือประกาศว่าประเทศได้ประสบความสำเร็จในการทดลองระเบิดไฮโดรเจนเพื่อ "การป้องกันตนเองจากสหรัฐ" อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญจากภายนอกรวมถึงเจ้าหน้าที่และหน่วยงานในเกาหลีใต้ต่างตั้งข้อสงสัยต่อคำกล่าวอ้างของเกาหลีเหนือและโต้แย้งว่าอุปกรณ์ดังกล่าวน่าจะเป็นระเบิดฟิชชัน เช่น อาวุธฟิชชันเสริมกำลัง มากกว่า ซึ่งอาวุธประเภทนี้ใช้การฟิวชันของไฮโดรเจนเพื่อสร้างหัวรบที่มีขนาดเล็กและเบากว่าเดิมเพื่อให้เหมาะกับการติดตั้งบนอุปกรณ์ส่งต่ออย่างขีปนาวุธ มากกว่าจะมุ่งเน้นการบรรลุอำนาจทำลายล้างในระดับระเบิดไฮโดรเจนที่แท้จริง

## ภูมิหลัง

ก่อนหน้านี้เกาหลีเหนือได้ทำการทดลองนิวเคลียร์ใต้ดินมาแล้วสามครั้งใน ค.ศ. 2006, 2009 และ 2013 นำไปสู่การคว่ำบาตรจากคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2015 ประธานาธิบดีสหรัฐและเกาหลีใต้เรียกร้องให้เกาหลีเหนือกลับเข้าสู่การเจรจาหกฝ่าย (six-party talks) นอกจากนี้ประธานาธิบดีทั้งสองยังกล่าวเตือนเกาหลีเหนือเกี่ยวกับการทดลองนิวเคลียร์ครั้งที่สี่

ในเดือนธันวาคม ค.ศ. 2015 คิม จ็อง-อึน ผู้นำสูงสุดเกาหลีเหนือ บอกเป็นนัยว่าประเทศมีขีดความสามารถในการปล่อยระเบิดไฮโดรเจน อุปกรณ์ที่มีอานุภาพมากกว่าระเบิดปรมาณูตามแบบที่ใช้ในการทดลองครั้งก่อน ๆ อย่างมาก คำกล่าวนี้ถูกตอบรับด้วยความเคลือบแคลงสงสัยจากทำเนียบขาวและเจ้าหน้าที่เกาหลีใต้ ในช่วงเวลาเดียวกันนี้ เกาหลีเหนือได้ติดต่อสหรัฐเกี่ยวกับความเป็นไปได้ในการเจรจาสันติภาพเพื่อยุติสงครามเกาหลี

ในการสาส์นอำนวยพรเนื่องในวันขึ้นปีใหม่ คิม จ็อง-อึนเตือนว่าการยั่วยุจาก "ผู้รุกรานภายนอก" จะถูกตอบโต้ด้วย "สงครามศักดิ์สิทธิ์แห่งความยุติธรรม"

## การกล่าวอ้างของเกาหลีเหนือ

รัฐบาลเกาหลีเหนืออธิบายถึงการทดลองครั้งนี้ว่าเป็น "ความสำเร็จอย่างสมบูรณ์" และระบุว่าเป็นการป้องกันตนเองจากสหรัฐ สื่อเกาหลีเหนืออ้างว่าระเบิดดังกล่าวถูกสร้างขึ้นหนึ่งเดือนก่อนที่การทดลองจะดำเนินการ

สื่อทางการของเกาหลีเหนือเป็นผู้ประกาศเรื่องการทดลอง โดยสถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศเกาหลี (KCTV) ระบุว่า "สหรัฐได้รวบรวมกองกำลังที่เป็นปรปักษ์ต่อสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีและยกประเด็นสิทธิมนุษยชนที่ใส่ร้ายป้ายสีขึ้นมาเพื่อขัดขวางการพัฒนาของประเทศ [ดังนั้น] จึงเป็นเรื่องยุติธรรมที่จะมีระเบิดไฮโดรเจนไว้เพื่อป้องกันตนเองจากการที่สหรัฐครอบครองอาวุธนิวเคลียร์อย่างมหาศาลและร้ายแรง ชะตากรรมของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีจะต้องไม่ถูกปกป้องโดยกองกำลังอื่นใดนอกจากตัวของสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลีเอง"

รี ชุน-ฮี ผู้ประกาศข่าวโทรทัศน์ที่เคยประกาศการถึงแก่อสัญกรรมของคิม อิล-ซ็องและคิม จ็อง-อิล ได้กลับมาจากการเกษียณอายุเพื่อประกาศเรื่องการทดลองระเบิดไฮโดรเจนต่อผู้ชมทั้งในประเทศและระดับสากล

## ข้อกังขาต่อการกล่าวอ้างเรื่องระเบิดไฮโดรเจน
แผ่นดินไหวที่เกิดจากการทดลองนิวเคลียร์ ค.ศ. 2016 มีขนาด 5.1 ใกล้เคียงกับแผ่นดินไหวขนาด 5.1 ที่เกิดขึ้นพร้อมกับการทดลองนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือครั้งก่อนหน้าใน ค.ศ. 2013 (ซึ่งเกาหลีใต้ประเมินว่ามีแรงระเบิดที่ 6–9 กิโลตันของทีเอ็นที และการประเมินของรัสเซียอยู่ที่มากกว่า 7 กิโลตันของทีเอ็นที)

ว็อน-ย็อง คิม จากหอสังเกตการณ์โลกลามอนต์-โดเฮอร์ตี อธิบายว่าครั้งนี้ "ทรงพลังกว่าการทดลองนิวเคลียร์ครั้งก่อนของเกาหลีเหนือ" และเสริมว่าเป็นเรื่องยากที่จะระบุปริมาณ "ขนาดที่แน่นอนของการจุดระเบิดนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือเพราะความลึกของอุปกรณ์ระเบิด คุณสมบัติของหินที่ล้อมรอบการระเบิดและปัจจัยอื่น ๆ ล้วนส่งผลกระทบต่อการตรวจวัดคลื่นไหวสะเทือนที่เกิดขึ้น" เพราะเกาหลีเหนือไม่ได้เปิดเผยความลึกของการทดลอง แม้จะเชื่อกันว่าวัสดุที่สถานทดลองนิวเคลียร์พุงกเย-รีจะเป็นหินแกรนิตแข็งก็ตาม

แรงสั่นสะเทือนสามารถรู้สึกได้ในฉางไป๋ หุนชุน และเหยียนจี๋ในมณฑลจี๋หลินของจีน สถานีวิทยุโทรทัศน์กลางแห่งประเทศจีน (CCTV) เผยแพร่ภาพนักเรียนที่กำลังอพยพในพื้นที่และระบุว่าพื้นดินที่โรงเรียนมัธยมในท้องถิ่นเกิดรอยร้าว ข้อมูลจากกระทรวงการต่างประเทศจีนระบุว่ารัฐบาลปักกิ่งไม่ทราบล่วงหน้าเกี่ยวกับการทดลองครั้งนี้

แม้เกาหลีเหนือจะประกาศว่าการทดลอง ค.ศ. 2016 เป็นการสาธิต "ระเบิดไฮโดรเจน" ที่ประสบความสำเร็จ แต่ผู้เชี่ยวชาญนานาชาติและสมาชิกรัฐบาลเกาหลีใต้ได้แสดงความกังขาเนื่องจากแรงระเบิดนั้นมีขนาดเล็กเกินไป โดยมองว่าการทดลองนี้อาจเกี่ยวข้องกับเพียงอาวุธฟิชชันเสริมกำลัง (boosted fission weapon) เท่านั้น

อันเดร กสโปเนอร์ จากสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์อิสระแห่งมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ด กล่าวว่าเทคโนโลยีนี้มี "ข้อได้เปรียบทางเทคนิคและทางทหารที่สำคัญหลายประการ ซึ่งอธิบายได้ว่าเหตุใดจึงมีการใช้งานในอาวุธนิวเคลียร์ที่ใช้ในกองทัพเกือบทั้งหมด รวมถึงในอินเดีย ปากีสถาน และเกาหลีเหนือ" ตามข้อมูลของไรอัน เฟท จากไวซ์นิวส์ ระบุว่าการประมาณการอย่างรวดเร็วถึงผลกระทบของอาวุธดังกล่าว "หากจุดระเบิดที่ความสูง 1,000 เมตรเหนือใจกลางโซลจะทำให้มีผู้เสียชีวิต 78,000 ราย และบาดเจ็บประมาณ 270,000 ราย" ด้านนักวิเคราะห์ แซ็ก โบแชมป์ จากว็อกซ์ ชี้ให้เห็นว่ากำลังระเบิดและเทคโนโลยีในการทดลองนี้ "จะไม่เปลี่ยนแปลงสถานะที่เป็นอยู่ในคาบสมุทรเกาหลีอย่างมีนัยสำคัญและในเชิงการทหารน่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงในระดับปริมาณมากกว่าการเปลี่ยนประเภทอาวุธ"

บรูซ ดับเบิลยู. เบนเน็ตต์ นักวิเคราะห์อาวุโสด้านการป้องกันประเทศจากแรนด์คอร์ปอเรชัน ก็แสดงความกังขาเช่นกัน โดยระบุกับบีบีซีนิวส์ว่า "แรงระเบิดที่พวกเขาควรได้รับควรจะมากกว่านี้ 10 เท่า... ดังนั้นคิม จ็อง-อึนอาจจะกำลังโกหกโดยบอกว่าพวกเขาทำการทดลองไฮโดรเจนทั้งที่ไม่ได้ทำ แต่เพียงใช้อาวุธฟิชชันที่มีประสิทธิภาพมากขึ้นเล็กน้อย หรือไม่ส่วนประกอบไฮโดรเจนของการทดลองก็ทำงานได้ไม่ดีนัก หรือส่วนประกอบฟิชชันทำงานได้ไม่ดีพอ" หลังพิจารณาข้อมูลคลื่นไหวสะเทือนซึ่งบ่งชี้แรงระเบิดที่ 6–9 กิโลตัน นักวิเคราะห์ของสหรัฐรายอื่น ๆ ก็ไม่เชื่อว่ามีการจุดระเบิดระเบิดไฮโดรเจน "สิ่งที่เรากำลังคาดการณ์คือพวกเขาพยายามสร้างอุปกรณ์นิวเคลียร์แบบเสริมกำลัง ซึ่งเป็นระเบิดปรมาณูที่มีไฮโดรเจนจำนวนเล็กน้อยที่เป็นไอโซโทปที่เรียกว่าทริเทียม" โจเซฟ ซิรินซิโอเน ประธานบริษัทความมั่นคงระดับโลก พลอฟแชส์ฟันด์ กล่าว

ในทางกลับกัน จอห์น คาร์ลสัน สมาชิกคณะกรรมาธิการวัฏจักรเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ (Nuclear Fuel Cycle Royal Commission) และอดีตหัวหน้าสำนักงานความปลอดภัยและการไม่แพร่ขยายอาวุธออสเตรเลีย ประกาศว่าการทดลองครั้งก่อน ๆ ของเกาหลีเหนือเป็นเพียงขั้นปฐมภูมิ นั่นคือการระเบิดนิวเคลียร์ "และมีแรงระเบิดที่ค่อนข้างต่ำ" อย่างไรก็ตาม ในกรณีของการทดลองครั้งนี้เขากล่าวเสริมว่า "หากเป็นจริง หมายความว่าพวกเขาได้สร้างบางสิ่งในขนาดที่เล็กลงซึ่งสามารถติดตั้งบนขีปนาวุธได้" และเกาหลีเหนือน่าจะตั้งเป้าพัฒนาอาวุธที่ "เล็กและเบาพอจะติดตั้งบนขีปนาวุธได้ โดยตัวแปรปกติคือมีเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่าหนึ่งเมตร และน้ำหนักน้อยกว่าหนึ่งตัน"

พลเรือเอก บิล กอร์ตนีย์ หัวหน้ากองบัญชาการภาคเหนือสหรัฐและกองบัญชาการป้องกันอวกาศอเมริกาเหนือ (NORAD) กล่าวในเดือนตุลาคม ค.ศ. 2015 ว่าเขาเชื่อว่าเกาหลีเหนือมีจรวดที่มีพิสัยพอจะโจมตีสหรัฐแผ่นดินใหญ่ได้และเสริมว่า "รัฐที่ปิดลับแห่งนี้ได้พัฒนา 'ระเบิดนิวเคลียร์ขนาดจิ๋ว' ที่สามารถติดตั้งกับจรวดเหล่านี้ได้แล้ว" ในทางตรงกันข้าม เดวิด อัลไบรท์ อดีตผู้ตรวจสอบนิวเคลียร์ของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) แห่งสหประชาชาติ คิดว่ารัฐบาลเปียงยางสามารถลดขนาดหัวรบสำหรับขีปนาวุธพิสัยใกล้ได้ แต่ยังไม่สามารถทำได้สำหรับขีปนาวุธข้ามทวีป หรือ ICBM

มีความแตกต่างที่ชัดเจนระหว่างอาวุธนิวเคลียร์รุ่นที่หนึ่งและรุ่นที่สอง กล่าวคือระเบิดปรมาณูและไฮโดรเจน อย่างไรก็ตาม ระเบิดรุ่นที่สองเกือบทั้งหมดจะใช้แก๊สดิวเทอเรียม-ทริเทียมเพียงไม่กี่กรัมเพื่อให้มั่นใจในความน่าเชื่อถือและความปลอดภัยของวัตถุระเบิดนิวเคลียร์ฟิชชัน จากนั้นจึงสามารถนำไปใช้เป็นระเบิดฟิชชันเสริมกำลังเดี่ยว ๆ หรือใช้เป็นส่วนปฐมภูมิของอาวุธเทอร์โมนิวเคลียร์ (ไฮโดรเจน) แบบสองขั้นตอน อาวุธในคลังแสงร่วมสมัยที่ไม่ได้ใช้การเสริมกำลังด้วยทริเทียมโดยทั่วไปจะมีแรงระเบิดในหน่วยกิโลตันที่ต่ำกว่าและส่วนใหญ่เป็นอาวุธที่ใช้เพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะ เช่น อาวุธทำลายล้างปรมาณู (atomic demolition munitions) การเสริมกำลังทริเทียมนั้นทำได้ค่อนข้างง่ายและมีข้อดีในเรื่องแรงระเบิด น้ำหนัก ขนาด ความปลอดภัย (แรงระเบิดจะเป็นศูนย์หรือน้อยมากเมื่อไม่มีทริเทียมในอาวุธ) ความทนทานต่อการเกิดฟิชชันเองที่เกิดจากหัวรบอื่น และความโปร่งใสสูงต่อรังสีเอกซ์

เจฟฟรีย์ ลูอิส ผู้เชี่ยวชาญจากศูนย์เพื่อการศึกษาการไม่แพร่ขยายอาวุธ กล่าวว่าอาวุธฟิชชันเสริมกำลังคือ "สถานการณ์ที่เป็นไปได้มากที่สุดในมุมมองของผม โดยมีการทดลองเทอร์โมนิวเคลียร์ที่ล้มเหลวเป็นอันดับสองที่ใกล้เคียงกัน"

## ปฏิกิริยาจากนานาชาติ
การทดลองดังกล่าวถูกประณามโดยรัฐบาลของหลายประเทศซึ่งเรียกร้องให้สหประชาชาติยกระดับการคว่ำบาตรต่อเกาหลีเหนือให้เข้มงวดขึ้น กระทรวงการต่างประเทศจีนประณามการทดลองนี้ และระบุว่าจีนไม่ทราบเรื่องการทดลองล่วงหน้า พร้อมทั้งเรียกร้องให้เกาหลีเหนือเข้าสู่การปลดอาวุธนิวเคลียร์ คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติได้ผ่านข้อมติที่ 2270 เพื่อดำเนินการในเรื่องดังกล่าว

## ดูเพิ่ม

* รายชื่อการทดลองอาวุธนิวเคลียร์ของเกาหลีเหนือ
* รายชื่อประเทศที่มีอาวุธนิวเคลียร์
* สนธิสัญญาไม่แพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* Fourth Generation Nuclear Weapons: Military effectiveness and collateral effects
* Arun Vishwanathan, S. Chandrashekar, L.V. Krishnan and Lalitha Sundaresan. ''North Korea's 2016 Nuclear Test: An Analysis''.  ISSSP Report No. 1-2016. Bangalore: International Strategic and Security Studies Programme, National Institute of Advanced Studies, January 10, 2016.

การทดลองนิวเคีลยร์ครั้งที่ 1
หมวดหมู่:ทวีปเอเชียในเดือนมกราคม พ.ศ. 2559
2016-01
หมวดหมู่:การทดลองอาวุธนิวเคลียร์ใต้ดิน