วัดมงคลชัยพัฒนา

**วัดมงคลชัยพัฒนา** เป็นพระอารามหลวง ชั้นตรีชนิดสามัญ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งอยู่เลขที่ 45 หมู่ที่ 5 ตำบลห้วยบง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสระบุรี โดยได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2475 และครั้งที่สอง เมื่อวันที่ 13 มีนาคม พ.ศ. 2528 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกขึ้นเป็นพระอารามหลวง เมื่อวันพฤหัสบดีที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2565 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ยก วัดมงคลชัยพัฒนา เป็น พระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ นับเป็นพระอารามหลวงแห่งแรกในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว

## ประวัติ
วัดมงคลชัยพัฒนา เดิมชื่อ วัดมงคล สร้างขึ้นมาแต่ปลายรัชกาลที่ 4 นับแต่สร้างเป็นวัดแล้ว ชาวบ้าน ชาววัด ได้ร่วมมือกันทะนุบำรุงวัดมงคลชัยพัฒนาด้วยดีตลอดมา จนเมื่อ พ.ศ. 2524 วัดมงคลชัยพัฒนา ได้สร้างพระอุโบสถใหม่ขึ้นแทนหลังเดิมที่ทรุดโทรมลงไปตามกาลเวลา เมื่อได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งที่สองแล้ว วัดมงคลชัยพัฒนา ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจาก สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จมาทรงตัดหวายลูกนิมิตในพระอุโบสถ ในวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2533 

ต่อมาพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้พระราชทานแนวพระราชดำริ *"บ้าน วัด โรงเรียน"* หรือ *"บวร*" เมื่อวันที่ 17 กันยายน พ.ศ. 2524 ให้แก่ส่วนราชการ และภาครัฐต่าง ๆ นำไปแก้ไขปัญหาสังคมในปัจจุบัน และในอนาคต ให้เกิดความสุขสงบตลอดไป อีกทั้งยังถือว่าเป็นแนวทางในการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ และทรงมีพระราชประสงค์ที่จะให้วัดเป็นศูนย์รวมจิตใจ และศรัทธาในการประสานงานพัฒนา ทั้งทางด้านวัตถุ และจิตใจ พร้อมกับเป็นสถานที่ให้ความรู้ อบรม แลกเปลี่ยนทางวิทยาการด้านเกษตรกรรม เพื่อให้ประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เพียบพร้อมด้วยความขยัน และชื่อสัตย์ มีความจงรักภักตีต่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ จึงมีพระราชดำรัสให้จัดตั้ง *"โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา อันเนื่องมาจากพระราชดำริ"* ขึ้น ณ บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา จังหวัดสระบุรี

ดังนั้นการพัฒนาอาชีพด้านเกษตรกรรม จึงได้กำเนิดขึ้น ณ สถานที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา ตามที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงมีจินตนาการเกี่ยวกับการพัฒนาวัด และสภาพที่ดินทำกินที่แห้งแล้ง ราษฎรมีฐานะยากจน ประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำเพื่อการเกษตร ต่อจากนั้นทรงพบว่ามีวัดแห่งหนึ่งในจังหวัดสระบุรี ที่มีความยากจนดั่งที่ทรงจินตนาการไว้ จึงมีพระราชดำริเมื่อปี พ.ศ. 2531 ให้เจ้าหน้าที่มูลนิธิชัยพัฒนาไปจัดหา และซื้อที่ดินติดกับวัดมงคลชัยพัฒนา ตำบลห้วยบง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดสระบุรี เพื่อดำเนินการพัฒนาด้านการเกษตรตามแนว *[[ทฤษฎีใหม่|"ทฤษฎีใหม่"]]* ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานให้แก่เกษตรกรในการทดลองทำเป็นตัวอย่างให้เห็นเป็นรูปธรรม เป็นแห่งแรกของประเทศไทย ต่อมาพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ พระราชทานนามจากวัดมงคล เป็น วัดมงคลชัยพัฒนา เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2534 ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จังหวัดนราธิวาส กับนายสุเมธ ตันติเวชกุล เลขาธิการมูลนิธิชัยพัฒนา นับจากนั้นมาถึงปัจจุบัน

เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2536 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการดำเนินงาน *"โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา อันเนื่องมาจากพระราชดำริ"* ได้บำเพ็ญพระราชกุศลถวายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ พระอุโบสถวัดมงคลชัยพัฒนา และได้พระราชทานพระบรมรูปหล่อโลหะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีลักษณะเต็มพระองค์ ประทับนั่งบัลลังก์ แก่ พระศรีญาณวงศ์ เจ้าอาวาสวัดมงคลชัยพัฒนาในขณะนั้นเก็บรักษาไว้

จากนั้นสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงมีแนวพระราชดำริในการพัฒนาเด็กเล็ก ให้มีความพร้อมทุกด้านในการศึกษาสำหรับอนาคต *"ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กสิรินธร วัดมงคลชัยพัฒนา"* จึงได้รับพระมหากรุณาธิคุณจัดตั้งขึ้น โดยได้รับพระราชทานพระนามาภิไธย *"สิรินธร"* เป็นชื่อของศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก นับเป็นมงคลนามสูงสุดอีกด้วย พร้อมทั้งพระองค์ยังได้เสด็จมาเปิดการดำเนินการในวันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2538 และได้ดำเนินการเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

และในวันที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2563 สมเด็จพระนางเจ้าสุทิดา พัชรสุธาพิมลลักษณ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินเป็นการส่วนพระองค์ ไปทอดพระเนตรการดำเนินงาน *“โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา อันเนื่องมาจากพระราชดำริ”* จังหวัดสระบุรี

#### วัดมงคลชัยพัฒนาได้ทำการก่อสร้างถาวรวัตถุต่าง ๆ ตามที่ปรากฏในปัจจุบัน คือ
พ.ศ. 2537 นายวิสุทธิ์ นางสมจิตร อัศววัลลภ ได้สร้างกุฏิเจ้าอาวาส น้อมถวายพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และมูลนิธิชัยพัฒนาได้ก่อสร้างอาคารเอนกประสงค์ *[[มูลนิธิชัยพัฒนา|"มูลนิธิชัยพัฒนา"]]* ถวายวัดมงคลชัยพัฒนาไว้ ซึ่งใช้เป็นประโยชน์มากมาย ทั้งทางวัดเอง ชาวบ้าน ประชาชนโดยทั่วไป โรงเรียน และส่วนราชการ เช่น ใช้เป็นที่อบรมปฏิบัติธรรม ปฏิบัติศาสนกิจ บำเพ็ญกุศล ประชุม สัมมนา จัดนิทรรศการ และเป็นที่ทำการของศูนย์พัฒนาเด็กเล็กสิรินธร วัดมงคลชัยพัฒนา หรือแม้กระทั่งให้ทางราชการใช้เป็นที่ทำการชั่วคราว ของที่ว่าการอำเภอเฉลิมพระเกียรติ เมื่อครั้งที่ตั้งขึ้นเป็นอำเภอใหม่ และยังไม่มีที่ว่าการอำเภอ ในปี พ.ศ. 2539

พ.ศ. 2539 นายวิชิต นางวัชรี ดุรงคพิทยา ได้สร้างอาคารเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เพื่อน้อมถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ซึ่งอาคารหลังนี้ได้ใช้ประโยชน์มากมาย โดยใช้เป็นที่พักของพระภิกษุ สามเณรได้เป็นจำนวนมาก ใช้เป็นที่บำเพ็ญกุศล ปฏิบัติธรรม รักษาศีลของอุบาสก อุบาสิกา ใช้เป็นที่ประชุม สัมมนา ตลอดจนเป็นที่ตั้งของห้องสมุด *"พระศรีญาณวงศ์"* อีกด้วย

ซึ่งจะเห็นได้ว่า การก่อสร้างถาวรวัตถุภายในวัดมงคลชัยพัฒนา เป็นประโยชน์สูงสุดต่อหลายฝ่าย สมดังพระราชประสงค์ตามกระแสพระราชดำริเรื่อง *"บวร"* โดยให้วัดเป็นศูนย์กลางของการพัฒนาในด้านต่าง ๆ ทั้งทางด้านจิตใจ ทรัพยากรธรรมชาติ ทรัพยากรมนุษย์ พัฒนาอาชีพทางด้านเกษตรกรรม และพัฒนาคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน โดยการร่วมมือกับทางราชการ นอกจากนี้วัดมงคลชัยพัฒนายังมีประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ในหลาย ๆ เหตุการณ์ ดังกล่าวมาแล้ว

## อาณาเขตติดต่อ
*ทิศเหนือ : ติดต่อกับที่ดินของนางจันทร์ โล่เงิน และทางสาธารณะ
*ทิศใต้ : ติดต่อกับเขตที่ดินของนางศรีวภา แม้นบุตร
*ทิศตะวันออก : ติดต่อที่ดินของนายเนย สาบุตร และทางสาธารณะ
*ทิศตะวันออก : ติดต่อกับเขตที่ดินของนายสมจิตร ท้าวครุฑ และเขตที่ดินแปลงทฤษฎีใหม่พระราชทาน

## ปูชนียวัตถุที่สำคัญ

#### พระประธานในพระอุโบสถ
เป็นพระพุทธชินราช จำลอง ปางมารวิชัย ได้ทำการสร้างขึ้นพร้อมกับการสร้างอุโบสถหลังใหม่

#### พระพุทธนิโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ จำลอง
เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ได้ทำการสร้างพร้อมกับการสร้างพระอุโบสถหลังใหม่ มีประวัติความเป็นมาคือ องค์จริงประดิษฐานที่วัดศาลาแดง ซึ่งเป็นพระพุทธรูปพระราชทานคู่เมืองสระบุรี เป็นพระพุทธรูปหนึ่งในสี่องค์ ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร โปรดเกล้าฯ พระราชทาน ให้แก่ชาวสระบุรี เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2511 ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เพื่อเป็นพระพุทธรูปประจำทิศตะวันออก โดยพระราชทานแก่จังหวัดต่าง ๆ ทั้งสี่ทิศ ได้แก่ ทิศเหนือ ที่จังหวัดลำปาง ทิศใต้ ที่จังหวัดพัทลุง ทิศตะวันตก ที่จังหวัดราชบุรี และทิศตะวันออก ที่จังหวัดสระบุรี ซึ่งในเวลาต่อมามูลนิธิชัยพัฒนาร่วมกับวัดมงคลชัยพัฒนา ได้ขอพระบรมราชานุญาตจัดสร้างพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ จำลอง เท่าองค์จริง ขนาดหน้าตัก 49 นิ้ว จำนวน 3 องค์ หน้าตัก 29 นิ้ว จำนวน 2 องค์ เพื่อหาทุนสมทบทุนมูลนิธิชัยพัฒนา

#### พระบรมรูปหล่อโลหะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช
มีประวัติความเป็นมาคือ เมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2536 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการดำเนินงาน *"โครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณวัดมงคลชัยพัฒนา อันเนื่องมาจากพระราชดำริ"* และได้บำเพ็ญพระราชกุศล ถวายสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ พระอุโบสถวัดมงคลชัยพัฒนา และได้พระราชทานพระบรมรูปหล่อโลหะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช มีลักษณะเต็มพระองค์ประทับนั่งบัลลังก์ แก่ พระศรีญาณวงศ์ เจ้าอาวาสวัดมงคลชัยพัฒนาในขณะนั้นเก็บรักษาไว้ และมีพระราชกระแสรับสั่งว่า

*"วันนี้ได้นำพระบุญญาธิการของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ไว้ที่นี้ เพื่อความเป็นสิริมงคล และความเจริญรุ่งเรืองของสถานที่นี้"*

นับเป็นนิมิตหมายอันดี แสดงถึงวีรกรรมที่กล้าหาญของบรรพบุรุษชาติ ที่มีพระมหากษัตริย์นักรบที่ทรงพระปรีชาสามารถยิ่งในประวัติศาสตร์ชาติไทย ได้ทรงต่อสู้ฟันฝ่าอุปสรรค เพื่อปกป้องประเทศชาติให้พ้นภัยจากข้าศึก เฉกเช่นเดียวกับ *"ชัยชนะแห่งการพัฒนา"* อันเป็นความหมายของมูลนิธิชัยพัฒนา ที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้พระราชทานขึ้นเพื่อช่วยเหลือประชาชน ให้มีความร่มเย็นเป็นสุข และอยู่ดีกินดี อันจะนำไปสู่ความมั่นคงของประเทศ สมดังที่องค์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพยายามต่อสู้ และคิดค้นหาแนวทางแก้ไขปัญหาความทุกข์ยากให้แก่ราษฎรของพระองค์ เพียงเพื่อต้องการให้พวกเขาเหล่านั้นมีความสุข มีความพออยู่พอกิน อันยั่งยืนตลอดมา

## ลำดับเจ้าอาวาส
ลำดับเจ้าอาวาส เท่าที่พอบันทึกไว้ มี 13 รูป ตามลำดับ ดังนี้

## อ้างอิง

หมวดหมู่:วัดในอำเภอเฉลิมพระเกียรติ (จังหวัดสระบุรี)
หมวดหมู่:พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ