วงศ์เพียงพอน

**วงศ์เพียงพอน** หรือ **วงศ์วีเซล** () เป็นวงศ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ในอันดับสัตว์กินเนื้อวงศ์หนึ่ง ใช้ชื่อวงศ์ว่า Mustelidae (มาจากภาษาละตินคำว่า *Mustela* หมายถึง "เพียงพอน")

ลักษณะโดยรวมของสัตว์ในวงศ์นี้ คือ มีหัวกลม ใบหูสั้นกลม ขาสั้นเตี้ย ลำตัวเพรียวยาว หางยาว มีขนที่อ่อนนุ่มและหนาทั้งตัวและหาง อุ้งเล็บตีนแหลมคม ในปากมีฟันที่แหลมคม มีฟันตัดเหมาะสมสำหรับการกินเนื้อ ซึ่งสามารถเขียนเป็นสูตรได้ว่า  ส่วนใหญ่เป็นสัตว์ที่หากินในเวลากลางคืน เป็นสัตว์ที่คล่องแคล่วว่องไว ปราดเปรียว และกินอาหารได้หลากหลายไม่เลือกทั้งพืชและสัตว์ หลายชนิด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เพียงพอน จะล่ากระต่ายกินเป็นอาหาร ทั้งที่เป็นสัตว์ที่มีขนาดใหญ่กว่า โดยทำการล่าเป็นฝูงและมุดเข้าไปลากดึงเอาถึงในโพรงจากลำตัวที่เพรียวยาว

ลักษณะเด่นคือประการ คือ ส่วนมากยกเว้นนากทะเล จะมีต่อมกลิ่นใกล้กับรูทวาร ซึ่งผลิตสารเคมีที่เป็นของเหลวเหมือนน้ำมันสีเหลือง มีกลิ่นฉุนสำหรับใช้ประกาศอาณาเขตและใช้เป็นการประกาศทางเพศ และเมื่อปฏิสนธิแล้ว ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิจะยังไม่ฝังตัวเข้ากับผนังมดลูก แต่จะลอยอยู่อย่างนั้น ซึ่งอาจกินเวลานับ 10 เดือน จะฝังตัวเฉพาะเมื่อถึงฤดูกาลที่อาหารอุดมสมบูรณ์เท่านั้น ก่อนที่จะพัฒนาต่อมาเป็นตัวอ่อนและพัฒนาต่อมาจนกระทั่งคลอดออกมาในฤดูที่อาหารอุดมสมบูรณ์ อุณหภูมิอากาศพอเหมาะแก่ลูกอ่อนที่เกิดขึ้นมา ซึ่งตัวแม่จะออกลูกและเลี้ยงดูลูกไว้ในโพรงดินหรือโพรงไม้ ลูกอ่อนจะยังไม่ลืมตา และมีขนบาง ๆ ปกคลุมตัวเท่านั้น จนกระทั่งอายุได้ราว 2-3 เดือน จึงจะเริ่มหย่านม และออกมาใช้ชีวิตเองตามลำพังเมื่ออายุได้ราว 1 ปี

พบกระจายพันธุ์ไปในหลายพื้นที่รอบโลก ทั้งในป่าทึบ, ที่ราบสูง, พื้นที่ชุ่มน้ำ, ชายฝั่งทะเล ตลอดจนชุมชนเมืองของมนุษย์ จนกระทั่งหลายชนิดเป็นสัตว์รังควานสร้างความเสียหายให้แก่มนุษย์

## การจำแนก
แบ่งออกได้เป็น 57 ชนิด ใน 22 สกุล
[thumb|การล่ากระต่ายของ[สโทธ หรือเออร์มิน]]
***วงศ์ย่อย [[Lutrinae]]** (นาก)
**สกุล *[[Aonyx]]*
***นากเล็กเล็บสั้นแอฟริกา, *A. capensis*
***นากเล็กเล็บสั้น, *A. cinerea*
**สกุล *[[Enhydra]]*
***นากทะเล, *E. lutris*
**สกุล *[[Lontra]]*
***นากแม่น้ำอเมริกาเหนือ, *L. canadensis*
***นากแม่น้ำใต้, *L. provocax*
***นากแม่น้ำนีโอทรอปิคอล, *L. longicaudis*
***นากทะเลอเมริกาใต้, *L. felina*
**สกุล *[[Lutra]]*
***นากยุโรป, *L. lutra*
***นากจมูกขน, *L. sumatrana*
**สกุล *[[Hydrictis]]*
***นากคอจุด, *H. maculicollis*
**สกุล *[[Lutrogale]]*
***นากใหญ่ขนเรียบ, *L. perspicillata*
**สกุล *[[Pteronura]]*
***นากยักษ์, *P. brasiliensis*
***วงศ์ย่อย [[Mustelinae]]** (แบดเจอร์)
**สกุล *[[Arctonyx]]*
***หมูหริ่ง, *A. collaris*
**สกุล *[[Eira (genus)|Eira]]*
***ไทย์รา, *E. barbara*
**สกุล *[[Galictis]]*
***ไกรซันใหญ่, *G. vittata*
***ไกรซันเล็ก, *G. cuja*
**สกุล *[[Gulo]]*
***วูล์ฟเวอรีน, *G. gulo*
**สกุล *[[Ictonyx]]*
***โพลแคทลายแถบ, *I. striatus*
***โพลแคทลายแถบสะฮารา, *I. libycus*
**สกุล *[[Lyncodon]]*
***เพียงพอนพาตาโกเนีย, *L. patagonicus*
**สกุล *[[Martes]]* (มาร์เทิน, หมาไม้)
***หมาไม้อเมริกา, *M. americana*
***หมาไม้, *M. flavigula*
***บีชมาร์เทิน, *M. foina*
***หมาไม้นิลกิรี, *M. gwatkinsii*
***หมาไม้ต้นสน, *M. martes*
***หมาไม้ญี่ปุ่น, *M. melampus*
***ฟิชเชอร์, *M. pennanti*
***เซเบิล, *M. zibellina*
**สกุล *[[Meles (genus)|Meles]]*
***แบดเจอร์ญี่ปุ่น, *M. anakuma*
***แบดเจอร์เอเชีย, *M. leucurus*
***แบดเจอร์ยุโรป, *M. meles*
**สกุล *[[Mellivora]]*
***ฮันนี่แบดเจอร์, *M. capensis*
**สกุล *[[Melogale]]* (หมาหริ่ง)
***หมาหริ่งบอร์เนียว, *M. everetti*
***หมาหริ่งจีน, *M. moschata*
***หมาหริ่งชวา, *M. orientalis*
***หมาหริ่งพม่า, *M. personata*
**สกุล *[[Mustela]]* (วีเซล, เพียงพอน)
***เพียงพอนอเมซอน, *M. africana*
***เพียงพอนภูเขา, *M. altaica*
***เออร์มิน, *M. erminea*
***โพลแคททุ่งหญ้าสเตปป์, *M. eversmannii*
***เพียงพอนโคลัมเบีย, *M. felipei*
***เพียงพอนหางยาว, *M. frenata*
***เพียงพอนญี่ปุ่น, *M. itatsi*
***เพียงพอนท้องเหลือง, *M. kathiah*
***เพียงพอนยุโรป, *M. lutreola*
***เพียงพอนภูเขาอินโดนีเซีย, *M. lutreolina*
***เพียงพอนตีนดำ, *M. nigripes*
***เพียงพอนสีน้ำตาล, *M. nivalis*
***เพียงพอนเหลือง, *M. nudipes*
***โพลแคทยุโรป, *M. putorius*
****เฟอเรท, *M. p. furo*
***เพียงพอนไซบีเรีย, *M. sibirica*
***เพียงพอนเส้นหลังขาว, *M. strigidorsa*
***เพียงพอนอียิปต์, *M. subpalmata*
**สกุล *[[Neovison]]*
***มิงค์อเมริกา, *N. vison*
***มิงค์ทะเล, *N. macrodon* († สูญพันธุ์ไปในศตวรรษที่ 19)
**สกุล *[[Poecilogale]]*
***เพียงพอนแถบแอฟริกา, *P. albinucha*
**สกุล *[[Taxidea]]*
***แบดเจอร์อเมริกา, *T. taxus*
**สกุล *[[Vormela]]*
***โพลแคทลายหินอ่อน, *V. peregusna*

สำหรับในประเทศไทยพบทั้งหมด 10 ชนิด คือ นากเล็กเล็บสั้น, นากยุโรป, นากจมูกขน, นากใหญ่ขนเรียบ, หมูหริ่ง, หมาไม้, หมาหริ่งพม่า, เพียงพอนเหลือง, เพียงพอนไซบีเรีย และเพียงพอนเส้นหลังขาว ซึ่งเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองทั้งหมด

#### สูญพันธุ์
มีหลายสกุลที่สูญพันธุ์ไปแล้วตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์
**[[Brachypsalis]]*
**[[Chamitataxus]]*
**[[Cyrnaonyx]]*
**[[Ekorus]]*
**[[Megalictis]]*
**[[Oligobunis]]*
**[[Potamotherium]]*
**[[Sthenictis]]*

## ความผูกพันกับมนุษย์
[thumb|150px|right|รูปวาด ''"[Lady with an ermine|สตรีกับเออร์มิน"* (Lady with an ermine) (จริง ๆ แล้วคือ [[ferret|เฟอเรท]])]]
สัตว์ในวงศ์เพียงพอนมีความผูกพันกับมนุษย์อย่างมาก ตั้งแต่อดีตด้วยการไล่ล่าเอาหนังและขนมาทำเป็น[[เสื้อขนสัตว์]] เช่น มิงค์, นาก, เพียงพอน, เออร์มิน หรือหมาไม้ แต่ด้วยความที่เป็นสัตว์ที่มีขนาดเล็ก ดังนั้นการทำเสื้อขนสัตว์หนึ่งตัว ต้องใช้จำนวนมิงค์หรือนากถึง 40 ตัว จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1975 [[กองทุนสัตว์ป่าโลก]] (WWF) ได้เรียกร้องให้รัฐบาลประเทศต่าง ๆ ยกเลิกการค้าหนังนาก ซึ่งก็ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี ทำให้นากได้รับความคุ้มครอง แต่กระนั้นในบางพื้นที่ก็ยังคงมีการลักลอบกันอยู่จนถึงปัจจุบัน

ในบางจำพวกอย่าง หมาไม้ หรือเพียงพอน เป็นสัตว์รังควานในพื้นที่[[ยุโรป]]และ[[อเมริกาเหนือ]] ที่สร้างความเสียหายให้แก่[[เครื่องเรือน]]และเครื่องยนต์ของรถในบ้านเรือน ด้วยการที่เป็นสัตว์ที่ปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่มนุษย์อาศัยอยู่ได้เป็นอย่างดี แต่จากการที่เป็นสัตว์กินเนื้อ และชอบล่าสัตว์เล็ก ๆ เช่น [[หนู]] หรือกระต่าย ทำให้มีการใช้[[เฟอเรท]]สำหรับล่าหนูที่สร้างความเสียหายแก่พื้นที่ทางการเกษตรในบางพื้นที่ เช่น สหรัฐอเมริกา สำหรับในประเทศไทย ของเหลวคล้ายน้ำมันกลิ่นฉุนจากต่อมใกล้ทวารของหมูหริ่ง หรือ หมาหริ่งใช้ทำ[[ยา]]ใน[[การแพทย์แผนไทย]]ได้ด้วย

ที่[[นิวซีแลนด์]] ซึ่งเป็นดินแดนห่างไกลจากแผ่นดินใหญ่ เป็นที่ ๆ มี[[สิ่งมีชีวิตถิ่นเดียว]]อยู่อย่างหลากหลาย โดยที่ไม่มีสัตว์ผู้ล่าอยู่เลย แต่ทว่าเมื่อชาวตะวันตกเข้าไปบุกเบิก เออร์มิน หรือสโทธก็ได้ติดเข้าไปด้วย และกลายมาเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานการขยายพันธุ์ของนกที่บินไม่ได้หลายชนิดที่นั่น เช่น [[นกกีวี]] ทำให้อยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์ในปัจจุบัน

ที่[[เวียดนาม]]มีการให้เพียงพอนกินเมล็ดกาแฟ แล้วให้[[เอนไซม์]]ในกระบวนการย่อยของเพียงพอนถ่ายมูลออกมา เพื่อเก็บขายในราคาที่สูงมาก เรียกว่า "กาแฟขี้เพียงพอน" เช่นเดียวกับ[[กาแฟขี้ชะมด]] ที่ได้จาก[[อีเห็น]]

อีกทั้งยังมีการนำมาเลี้ยงเป็น[[สัตว์เลี้ยง]] โดยการศึกษาทาง[[ดีเอ็นเอ]]พบว่ามีการเลี้ยงเฟอเรทเป็นสัตว์เลี้ยงของมนุษย์มานานกว่า 2,500 ปีมาแล้ว และมีเฟอเรทปรากฏในหน้าประวัติศาสตร์โลกมาตั้งแต่อดีต เช่น เป็นสัตว์เลี้ยงของ[[สมเด็จพระราชินีนาถอลิซาเบธที่ 1 แห่งอังกฤษ]] และปรากฏในภาพวาดของ[[เลโอนาร์โด ดา วินชี|ลีโอนาร์โด ดา วินชี]] ที่ชื่อ *"สตรีกับเออร์มิน"'' (Lady with an Ermine) เป็นต้น 

## See also
* List of heaviest extant mustelids

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

*

หมวดหมู่:สัตว์
หมวดหมู่:สัตว์มีแกนสันหลัง
หมวดหมู่:สัตว์มีกระดูกสันหลัง
หมวดหมู่:วงศ์เพียงพอน
หมวดหมู่:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม
หมวดหมู่:สัตว์กินเนื้อ