ปรัชญาสังคมศาสตร์

**ปรัชญาสังคมศาสตร์** เป็นการศึกษาตรรกวิทยา วิธีวิทยาและรากฐานของสังคมศาสตร์ เช่น จิตวิทยา เศรษฐศาสตร์และรัฐศาสตร์ นักปรัชญาสังคมศาสตร์มีความเกี่ยวข้องกับความแตกต่างและความคล้ายคลึงกันระหว่างสังคมศาสตร์และ วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ความสัมพันธ์เชิงสาเหตุระหว่างปรากฏการณ์ทางสังคม การดำรงอยู่ของกฎทางสังคมที่เป็นไปได้และความสำคัญเชิงภววิทยาของโครงสร้างและหน่วยงานทางสังคม

## Auguste Comte และปฏิฐานนิยม
Comte อธิบายมุมมองเชิงญาณวิทยาของปฏิฐานนิยมเป็นครั้งแรกในผลงาน *[[หลักสูตรปรัชญาบวก|The Course in Positive Philosophy]]* ซึ่งเป็นชุดข้อความที่ตีพิมพ์ระหว่างปี ค.ศ.1830 - 1842 ตามมาด้วยผลงานปี 1848 ก็คือ *[[มุมมองทั่วไปของ Positivism|A General View of Positivism]]* (ตีพิมพ์เป็นภาษาอังกฤษในปี 1865) ผลงานสามเล่มแรกส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์กายภาพที่มีอยู่แล้ว (คณิตศาสตร์ ดาราศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี ชีววิทยา) ในขณะที่สองเล่มหลังเน้นที่มาของสังคมศาสตร์อย่างหลีกเลี่ยงไมได้ การสำรวจทฤษฎีการพึ่งพาแบบวงจรและการสำรวจในวิทยาศาสตร์และการจำแนกวิทยาศาสตร์ในลักษณะนี้ Comte อาจถือได้ว่าเป็นนักปรัชญาวิทยาศาสตร์สมัยใหม่คนแรกในความหมายนี้ สำหรับเขา วิทยาศาสตร์กายภาพจำเป็นต้องมาก่อน ก่อนที่มนุษยชาติจะสามารถนำความพยายามของตนไปสู่ "ราชินีแห่งวิทยาศาสตร์" ของสังคมมนุษย์ที่ท้าทายและซับซ้อนที่สุดได้ ดังนั้น *ทัศนะปฏิฐานนิยม*ของเขาจึงกำหนดขึ้นเพื่อกำหนดรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับเป้าหมายเชิงประจักษ์ของวิธีการทางสังคมวิทยา

Comte ได้เสนอแนวคิดวิวัฒนาการทางสังคม โดยเสนอว่าสังคมต้องผ่านสามขั้นตอนในการแสวงหาความจริงตาม 'กฎสามขั้น' แบบทั่วไป แนวคิดนี้มีความคล้ายคลึงกับมุมมองของคาร์ล มาร์กซ์บางประการที่ว่าสังคมมนุษย์จะก้าวหน้าไปสู่จุดสูงสุดของสังคมคอมมิวนิสต์  พวกเขาต่างก็ได้รับอิทธิพลอย่างลึกซึ้งจาก Henri de Saint-Simon ผู้ซึ่งเป็นนักสังคมนิยมยูโทเปียในยุคแรก ซึ่งเคยเป็นครูและที่ปรึกษาของ Comte ทั้ง Comte และมาร์กซ์มีจุดมุ่งหมายเพื่อพัฒนาอุดมการณ์ทางวิทยาศาสตร์ในโลกใหม่ เพื่อปลุกปั่นความเป็นทางโลก (secularisation) ของยุโรป

สังคมวิทยายุคแรกของ Herbert Spencer (เฮอร์เบิร์ต สเปนเซอร์) เกิดขึ้นเป็นปฏิกิริยาต่อ Comte อย่างกว้างขวาง  งานเขียนหลังการพัฒนาต่าง ๆ ในชีววิทยาวิวัฒนาการ  สเปนเซอร์พยายาม (เปล่าประโยชน์) ปรับกฏเกณฑ์ในสิ่งที่อธิบายได้ว่าเป็นคำศัพท์ทางลัทธิดาร์วินทางสังคม (แม้ว่าสเปนเซอร์จะเป็นผู้สนับสนุนลัทธิลามาร์ค มากกว่าลัทธิดาร์วิน)

ทฤษฎีสังคมวิทยาสมัยใหม่เริ่มต้นด้วยงานเขียนของ Émile Durkheim (1858–1917) ในขณะที่ Durkheim ปฏิเสธรายละเอียดส่วนใหญ่ของปรัชญาของ Comte เขายังคงรักษาและขัดเกลาวิธีการของมัน โดยยืนยันว่าสังคมศาสตร์เป็นความต่อเนื่องเชิงตรรกะของธรรมชาติในขอบเขตของกิจกรรมของมนุษย์ และยืนยันว่าพวกเขายังคงยึดความเป็นภววิสัย เหตุผลนิยม และการเข้าใกล้ความสมเหตุสมผล Durkheim ก่อตั้งภาควิชาสังคมวิทยาแห่งยุโรปแห่งแรกขึ้นที่มหาวิทยาลัยบอร์โดซ์ ในปี ค.ศ. 1895 ในปีเดียวกันนั้น เขาได้โต้แย้งในงานเขียน *[[กฎของวิธีการทางสังคมวิทยา|The Rules of Sociological Method]]* (1895) ไว้ว่า:  "เป้าหมายหลักของคุณ คือ การขยายความมีเหตุผลทางวิทยาศาสตร์ไปสู่ความประพฤติของมนุษย์... สิ่งที่เราเรียกว่าปฏิฐานนิยมเป็นเพียงผลที่ตามมาของลัทธิเหตุผลนิยม” หนังสือ *[[การฆ่าตัวตาย (หนังสือ Durkheim)|Suicide]]* (1897) ของ Durkheim เป็นกรณีศึกษาอัตราการฆ่าตัวตายในหมู่ประชากรคาทอลิกและโปรเตสแตนต์ ซึ่งเป็นการวิเคราะห์ทางสังคมวิทยาที่แตกต่างจากจิตวิทยาหรือปรัชญา

อย่างไรก็ตาม มุมมองแบบปฏิฐานนิยมมีความเกี่ยวข้องกับ 'ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์'; ซึ่งเป็นทัศนะที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติอาจนำไปใช้กับทุกด้านของการสำรวจ ไม่ว่าจะเป็นทางปรัชญา ทางวิทยาศาสตร์เชิงสังคมหรือศาสตร์อื่น ๆ ในบรรดานักสังคมศาสตร์และนักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ ลัทธิปฏิฐานนิยมแบบออร์โธดอกซ์ได้เสื่อมความนิยมไปนานแล้ว  ทุกวันนี้ ผู้ปฏิบัติงานทางด้านสังคมศาสตร์และวิทยาศาสตร์กายภาพยอมรับผลกระทบที่บิดเบือนของอคติของผู้สังเกตการณ์และข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง ข้อสงสัยนี้ได้ทำให้วิธีการนิรนัยของวิทยาศาสตร์ถูกลดทอนความสำคัญลงโดยนักปรัชญาอย่างเช่น Thomas Kuhn และขบวนการทางปรัชญาแบบใหม่ เช่น ลัทธิสัจนิยมเชิงวิพากษ์และลัทธิปฏิบัตินิยมใหม่ ลัทธิปฏิฐานนิยมได้รับการสนับสนุนโดย 'เทคโนแครต' ซึ่งเป็นผู้ที่เชื่อมั่นในความก้าวหน้าทางสังคมผ่านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ นักปรัชญาและนักสังคมวิทยา อย่าง Jürgen Habermas ได้วิพากษ์การใช้เหตุผลเป็นเครื่องมืออันบริสุทธิ์ว่าหมายถึงการคิดเชิงวิทยาศาสตร์กลายเป็นสิ่งที่คล้ายคลึงกับตัวอุดมการณ์เอง

Durkheim, Marx และ Weber มักได้รับการยกย่องว่าเป็นบิดาแห่งสังคมศาสตร์ร่วมสมัย วิธีการทางปฏิฐานนิยมได้รับความนิยมในทฤษฎีพฤติกรรมนิยมในประวัติศาสตร์ของจิตวิทยา

## ญาณวิทยา
ในสาขาวิชาใด ๆ จะมีความโน้มเอียงทางปรัชญาอย่างมากในโครงการของนักวิทยาศาสตร์ ความโน้มเอียงเหล่านี้บางส่วนเกี่ยวข้องกับธรรมชาติของความรู้ทางสังคม ธรรมชาติของความเป็นจริงทางสังคม และตำแหน่งของการควบคุมของมนุษย์ในการดำเนินการ ปัญญาชนไม่เห็นด้วยกับขอบเขตที่ว่าสังคมศาสตร์ควรเลียนแบบวิธีการที่ใช้ในวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ ผู้ก่อตั้งปฏิฐานนิยม (positivists) ของสังคมศาสตร์โต้แย้งว่าปรากฏการณ์ทางสังคมสามารถศึกษาด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์แบบดั้งเดิม แนวคิดนี้มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์ ลัทธิธรรมชาตินิยมและกายภาพนิยม  หลักคำสอนที่ว่าปรากฏการณ์ทั้งหมดจะถูกลดทอนในท้ายที่สุดสำหรับเอกลักษณ์ทางกายภาพและกฎทางกายภาพ ฝ่ายตรงข้ามของลัทธิธรรมชาตินิยม รวมถึงผู้สนับสนุนวิธี *[[verstehen]]* โต้แย้งว่าจำเป็นต้องมีแนวทางการตีความในการศึกษาการกระทำของมนุษย์ซึ่งเป็นเทคนิคที่แตกต่างจากวิทยาศาสตร์ธรรมชาติอย่างสิ้นเชิง งานพื้นฐานสำหรับปรัชญาสังคมศาสตร์จึงเป็นการตั้งคำถามถึงขอบเขตที่แนวคิดปฏิฐานนิยมอาจมีลักษณะเป็น 'วิทยาศาสตร์' ที่เกี่ยวข้องกับรากฐานทางญาณวิทยาพื้นฐาน การอภิปรายเหล่านี้ยังคงแพร่หลายในสังคมศาสตร์ร่วมสมัยที่พิจารณาถึงอัตวิสัย, ภววิสัย, intersubjectivity และการปฏิบัติจริงในการจัดการของทฤษฎีและการวิจัย นักปรัชญาสังคมศาสตร์ตรวจสอบญาณวิทยาและวิธีวิทยาเพิ่มเติม รวมถึงแนวคิดสัจนิยม สัจนิยมเชิงวิพากษ์ อุปกรณ์นิยม  หน้าที่นิยม โครงสร้างนิยม นิยัตินิยม ปรากฏการณ์วิทยาและหลังโครงสร้างนิยม 

แม้ว่าโดยพื้นฐานแล้ว นักสังคมศาสตร์ทั้งหมดตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ยอมรับว่าสาขาวิชาเผชิญกับความท้าทายที่แตกต่างจาก วิทยาศาสตร์ธรรมชาติ  ความสามารถในการนิยามความสัมพันธ์เชิงสาเหตุทำให้เกิดการอภิปรายแบบเดียวกับอภิทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ บางครั้งลัทธิปฏิฐานนิยมก็เผชิญกับภาพล้อเลียนในฐานะสายพันธุ์ของประสบการณ์นิยมที่ไร้เดียงสา แต่คำนี้มีประวัติอันยาวนานในการใช้งานตั้งแต่ Comte ไปจนถึงงานเขียนของ Vienna Circle และอื่น ๆ ในทำนองเดียวกัน ถ้าลัทธิปฏิฐานนิยมสามารถระบุความเป็นสาเหตุได้ ก็จะเปิดโอกาสให้แนวคิดของลัทธิเหตุผลนิยมเชิงวิพากษ์ ไม่ใช่ justificationism เกิดขึ้น นำเสนอโดย คาร์ล พอปเปอร์ ที่ตัวเองอาจจะถูกโต้แย้งผ่านแนวคิดการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ทางญาณวิทยาของโทมัส คูห์น

นักตีความชาวเยอรมันในยุคแรก เช่น Wilhelm Dilthey เป็นผู้บุกเบิกความแตกต่างระหว่างวิทยาศาสตร์ธรรมชาติและสังคมศาสตร์ ('Geisteswissenschaft') ทำให้เกิดแนวคิดอปฏิฐานนิยมของ Max Weber และ Georg Simmel อย่างมาก และยังคงดำเนินต่อไปด้วย ทฤษฎีวิพากษ์ ตั้งแต่ทศวรรษที่ 1960  วิธีการนิรนัยของวิทยาศาสตร์ถูกลดทอนลงในช่วงเวลาเดียวกันกับการวิพากษ์ "ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์" หรือ 'วิทยาศาสตร์ในฐานะ*อุดมการณ์*' Jürgen Habermas ให้เหตุผลใน *On the Logic of the Social Sciences* (1967) ว่า "วิทยานิพนธ์เชิงปฏิฐานนิยมของวิทยาศาสตร์ที่เป็นหนึ่งเดียว ซึ่งหลอมรวมวิทยาศาสตร์ทั้งหมดเข้ากับรูปแบบทางวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ มีความล้มเหลวเนื่องจากความสัมพันธ์อันใกล้ชิดระหว่างสังคมศาสตร์และประวัติศาสตร์ รวมไปถึงข้อเท็จจริงที่ว่าพวกเขาอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจความหมายในสถานการณ์เฉพาะที่สามารถอธิบายได้เฉพาะอย่างลึกลับเท่านั้น… การเข้าถึงความเป็นจริงก่อนโครงสร้างที่เป็นสัญลักษณ์ไม่สามารถได้มาจากการสังเกตเพียงอย่างเดียว" ทฤษฎีสังคม *Verstehende* เป็นข้อสงสัยในงานเขียนทางด้านปรากฏการณ์วิทยา เช่น *Phenomenology of the Social World* (1932) ของ Alfred Schütz และ *[[ความจริงและวิธีการ|Truth and Method]]* (1960) ของ Hans-Georg Gadamer ปรากฏการณ์วิทยาจะพิสูจน์ว่ามีอิทธิพลต่อทฤษฎีที่มีเนื้อหาเป็นศูนย์กลางของนักหลังโครงสร้างนิยมในภายหลัง

ช่วงกลางศตวรรษที่ 20 จุดเปลี่ยนทางภาษานำไปสู่การเกิดขึ้นของสังคมวิทยาเชิงปรัชญามากขึ้น เช่นเดียวกับมุมมองที่เรียกว่า "แนวคิดหลังสมัยใหม่" เกี่ยวกับการได้มาซึ่งความรู้ทางสังคม บทวิจารณ์สังคมศาสตร์ที่โดดเด่นอย่างหนึ่งซึ่งพบได้ในข้อความ Wittgensteinian ของ Peter Winch *เรื่อง The Idea of Social Science and its Relation to Philosophy* (1958) Michel Foucault ให้การวิพากษ์อย่างมีศักยภาพในวงศาวิทยา แม้ว่า Habermas และ Richard Rorty ต่างก็โต้แย้งว่า Foucault แค่นำระบบความคิดดังกล่าวมาแทนที่ด้วยอีกระบบความคิดหนึ่ง

ปัญหาพื้นฐานอย่างหนึ่งสำหรับนักจิตวิทยาเชิงสังคม คือ การศึกษาสามารถเข้าใจอย่างลึกซึ้งในแง่ของความหมายและจิตสำนึกที่อยู่เบื้องหลังการกระทำทางสังคม เช่นเดียวกับจิตวิทยาพื้นบ้าน หรือข้อเท็จจริงที่มีวัตถุประสงค์ เป็นธรรมชาติ วัตถุนิยม และพฤติกรรมมากกว่านั้น ซึ่งจะต้องได้รับการศึกษาพิเศษ   ปัญหานี้มีความสำคัญเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่อยู่ในแวดวงสังคมศาสตร์ที่ศึกษาปรากฏการณ์ทางจิตเชิงคุณภาพ เช่น จิตสำนึก การเชื่อมโยงความหมาย และการแสดงทางจิต   เพราะการปฏิเสธการศึกษาความหมายจะนำไปสู่การจัดประเภทงานวิจัยดังกล่าวว่าไม่เป็นวิทยาศาสตร์  ประเพณีที่ทรงอิทธิพล เช่น ทฤษฎีทางจิตวิทยาและการปฏิสัมพันธ์เชิงสัญลักษณ์ อาจเป็นเหยื่อรายแรกของการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ดังกล่าว ปัญหาทางปรัชญาที่รออยู่เบื้องหลังตำแหน่งที่แตกต่างกันเหล่านี้ได้นำไปสู่ความมุ่งมั่นในวิธีการบางประเภทซึ่งบางครั้งมีความทับซ้อนกัน  ถึงกระนั้น นักวิจัยหลายคนได้ชี้ให้เห็นถึงการขาดความอดทนสำหรับผู้เสนอวิธีการที่หัวรั้นเกินไป ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

การวิจัยทางสังคมยังคงพบเห็นได้ทั่วไปและมีประสิทธิภาพในทางปฏิบัติ โดยคำนึงถึงสถาบันทางการเมืองและธุรกิจ Michael Burawoy ได้แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างสังคมวิทยาเชิงสาธารณะ ซึ่งมุ่งเน้นไปที่การประยุกต์ใช้จริง และ *สังคมวิทยาเชิงวิชาการ* หรือ *สังคมวิทยาเชิงวิชาชีพ* ซึ่งเกี่ยวข้องกับการสนทนาระหว่างนักสังคมศาสตร์และนักปรัชญาท่านอื่น ๆ

## ภววิทยา
โครงสร้างและหน่วยงานทางสังคม ก่อให้เกิดการถกเถียงในทฤษฎีทางสังคมอย่างยาวนาน: "โครงสร้างทางสังคมกำหนดพฤติกรรมของปัจเจกบุคคลหรือหน่วยงานของมนุษย์หรือไม่" คำว่า 'หน่วยงาน' ในที่นี้ หมายถึง ความสามารถของปัจเจกบุคคลในการดำเนินการอย่างอิสระและตัดสินใจอย่างอิสระ ในขณะที่ 'โครงสร้างทางสังคม' หมายถึง ปัจจัยที่จำกัดหรือส่งผลต่อการเลือกและการกระทำของปัจเจกบุคคล (เช่น ชนชั้นทางสังคม ศาสนา เพศ ชาติพันธุ์ และอื่น ๆ) การอภิปรายเกี่ยวกับความแรกเริ่มของโครงสร้างหรือหน่วยงานเกี่ยวข้องกับแกนหลักของภววิทยาทางสังคม ("โลกทางสังคมสร้างขึ้นจากอะไร", "อะไรเป็นสาเหตุในโลกทางสังคม และอะไรคือผลกระทบที่ตามมา") ความพยายามที่จะประนีประนอมกับการวิพากษ์ของแนวคิดหลังสมัยใหม่กับโครงการที่ครอบคลุมของสังคมศาสตร์ คือการพัฒนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสหราชอาณาจักร เกี่ยวกับลัทธิสัจนิยมเชิงวิพากษ์ นักสัจนิยมเชิงวิพากษ์ที่สำคัญ เช่น Roy Bhaskar ลัทธิปฏิฐานนิยมแบบดั้งเดิมทำให้เกิด 'การใช้เหตุผลผิดพลาดทางญาณวิทยา' โดยไม่สามารถจัดการกับเงื่อนไขทางภววิทยาที่ทำให้วิทยาศาสตร์เป็นไปได้ นั่นคือ ตัวโครงสร้างและหน่วยงานทางสังคมเอง
 

## ดูเพิ่มเติม

* Hard and soft science
* Intercultural philosophy
* Philosophy of economics
* Philosophy of history
* Philosophy of psychology
* Political philosophy
* Social constructionism
* Social fact
* Social philosophy

## บรรณานุกรม

* Braybrooke, David (1986). Philosophy of Social Science. Prentice Hall. ISBN 0-13-663394-3.
* Bunge, Mario. 1996. *Finding Philosophy in Social Science.* New Haven, CT: Yale University Press.
* Hollis, Martin (1994). The Philosophy of Social Science: An Introduction. Cambridge. ISBN 0-521-44780-1.
* Little, Daniel (1991). Varieties of Social Explanation : An Introduction to the Philosophy of Social Science. Westview Press. ISBN 0-8133-0566-7.
* Rosenberg, Alexander (1995). Philosophy of Social Science. Westview Harper Collins.
* Kaldis, Byron (ed.) (2013) *Encyclopedia of Philosophy and the Social Sciences*, Sage

### วารสาร

* *[[Philosophy of the Social Sciences (journal)|Philosophy of the Social Sciences]]*

### การประชุม

* Philosophy of Social Science Roundtable
*  EUROPEAN NETWORK FOR THE PHILOSOPHY OF THE SOCIAL SCIENCES

### หนังสือ
*  Encyclopedia of Philosophy and the Social Sciences, Byron Kaldis, SAGE, 2013
* Philosophy of Social Science by Alexander Rosenberg
* The Philosophy of Social Science: An Introduction by Martin Hollis
* Contemporary Philosophy of Social Science: A Multicultural Approach by Brian Fay
* Philosophy of social science: the methods, ideals, and politics of social inquiry by Michael Root

## เชื่อมโยงภายนอก

* 
* Philosophy of social sciences (From Robert Audi's *Cambridge Encyclopedia of Philosophy*)
* Philosophy of social sciences (Routledge Encyclopedia of Philosophy Online)

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ปรัชญาสังคม
หมวดหมู่:ปรัชญาสังคมศาสตร์