ปตานี

**ปตานี** (; ) หรือเรียก **ปตานีรายา** () หรือ **ปตานีเบอซาร์** ( "ปตานีใหญ่") เป็นภูมิภาคประวัติศาสตร์ในส่วนเหนือของคาบสมุทรมลายู กินอาณาบริเวณจังหวัดภาคใต้ของประเทศไทย ได้แก่ จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส

ภูมิภาคปตานีมีความสัมพันธ์ในอดีตกับซิงกอรา (สงขลา) ลิกอร์ (นครศรีธรรมราช) ลิกอร์ (ใกล้สุราษฎร์ธานี) และกลันตัน ย้อนไปถึงเมื่ออาณาจักรปัตตานีเป็นรัฐสุลต่านมลายูกึ่งเอกราชที่ถวายบรรณาการแก่ราชอาณาจักรสุโขทัยและอยุธยาของไทย รัฐสุลต่านปตานีได้รับเอกราชช่วงสั้น ๆ หลังกรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าในปี 2310 แต่กลับมาอยู่ใต้การควบคุมของไทยอีกในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก

ในช่วงปีหลังมีขบวนการแบ่งแยกซึ่งมุ่งตั้งรัฐอิสลามมลายู ชื่อ **ปาตานีดารุสซาลาม** (, ڤطاني د ارالسلام) ซึ่งกินอาณาบริเวณสามจังหวัดภาคใต้และสงขลาบางส่วนของไทย การรณรงค์เกิดความรุนแรงหลังปี 2544 ทำให้เกิดปัญหาการก่อความไม่สงบยืดเยื้อและการใช้กฎอัยการศึก

## ชื่อ

### ตำนานก่อตั้งเมือง
ตามตำนาน ผู้ก่อตั้งปตานีเป็นรายาจากโกตามะลิฆา (Kota Malikha) นามพญาตูนักปา อินทิรา (Phaya Tunakpa Inthira) วันหนึ่งขณะที่พญาตูนักปาล่าสัตว์นั้น พระองค์ทอดพระเนตรกระจงเผือกที่สวยงามขนาดเท่าแพะวิ่งหนีหายไป พระองค์ทรงถามราษฎรว่าสัตว์ตัวนั้นหายไปไหน พวกเขาตอบว่า: "ปะตา นี ละฮ์!" ("หาดนี้แหละ!" ในภาษามลายูปัตตานี) พวกเขาค้นหากระจงแต่กลับพบชายชาวประมงวัยชราที่ระบุตนเองเป็น เจ๊ะตานี (Che' Tani) ชายชราพูดว่าตนถูกส่งโดยพระอัยกาของรายาเพื่อสร้างเมืองใหม่ที่อยู่ไกล แต่กลับป่วยระหว่างทาง เนื่องจากไปต่อไม่ได้ จึงหยุดอยู่ที่นี่ ภายหลังรายาสั่งให้สร้างเมืองในบริเวณที่กระจงหายตัวไป เมืองนั้นภายหลังเป็นปตานี ซึ่งเชื่อว่าตั้งชื่อตาม "หาดแห่งนี้" ที่กระจงหายตัวไป หรือตามชายชรานาม ปะตานี หมายถึง "พ่อตานี"

### ปตานี, ปัตตานี
ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย อักขรวิธีปัตตานี ปตานี และปาตานีกลายเป็นคำที่มีความขัดแย้งที่ใช้เรียกพื้นที่ที่ครอบคลุมจังหวัดปัตตานี , ยะลา, นราธิวาส และสงขลาบางส่วน โดยปตานีหรือปาตานีในภาษามลายูเขียนด้วยอักษร "t" ตัวเดียว แต่ในข้อมูลไทยเขียนตัว "t" สองตัว เมื่อเขียนเป็นภาษาไทย "ปตานี" (Patani) จึงออกเสียงต่างจาก "ปัตตานี" (Pattani) ส่วน "P'tani" เป็นศัพท์ภาษามลายูดั้งเดิมที่ใช้เรียกภูมิภาคนี้ โดยมีการใช้งานเป็นเวลานาน และมักไม่เขียนในภาษาไทย ดังนั้น ในขณะที่ "Patani" ในทางวิชาการเป็นคำเดียวกับ "P'tani" แต่ "Patani" ที่มี "t" ตัวเดียว มีความหมายแฝงทางการเมืองบางส่วน

## วัฒนธรรม
"ปตานี" ตามมุมมองทางวัฒนธรรม อาจหมายถึงดินแดนอาณาจักรปัตตานีในอดีต รวมถึงพื้นที่กว้างใหญ่ที่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรนี้เช่นกัน

### ภูมิหลังทางวัฒนธรรม: ประเพณีปตานี

ผู้อาศัยในภูมิภาคปตานีเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมมลายูมาโดยตลอด โดยมีภูมิหลังทางประวัติศาสตร์ที่มีอิทธิพลสำคัญมาจากศาสนาอิสลาม

ผู้คนในปตานีพูดภาษามลายูปัตตานี ซึ่งเป็นภาษามลายูรูปแบบหนึ่ง ปตานีมีวัฒนธรรมที่ซับซ้อนและโดดเด่น ซึ่งประกอบด้วยวรรณกรรมมุขปาฐะอันหลากหลาย พิธีเก็บเกี่ยวข้าว ภาพวาดสีสันสดใสบนตัวเรือกอและ และการแสดงละครวายัง ชาวปตานีอาศัยอยู่ในพื้นที่ชายแดนทางตอนเหนือสุดของคาบสมุทรมลายู ตลอดหลายศตวรรษที่ผ่านมา พวกเขาปรับตัวให้เข้ากับวิถีชีวิตที่กลมกลืนกับชุมชนชาวจีน ชาวพุทธ ชาวอินเดีย ชาวอาหรับ และโอรังอัซลี

แม้ชาวปตานีมีความสัมพันธ์ทางชาติพันธุ์กับชาวมลายูเพื่อนบ้านทางตอนใต้ แต่อาณาจักรปัตตานีที่ปกครองโดยสุลต่านในอดีตนิยมถวายบรรณาการแด่กษัตริย์สยามในกรุงเทพฯ กษัตริย์สยามทรงจำกัดพระองค์เองเป็นเวลาหลายศตวรรษที่ให้ปตานีถวายบรรณาการในรูปแบบของบุหงามาศ ซึ่งเป็นต้นไม้เชิงพิธีที่ประดับด้วยทองคำเปลวและดอกไม้ อันเป็นสัญลักษณ์แห่งการยอมรับอำนาจของสยาม ปล่อยให้ผู้ปกครองปตานีส่วนใหญ่อยู่ตามลำพัง

### คริสต์ศตวรรษที่ 20: ถูกบังคับดูดกลืน
จนกระทั่งถึงศตวรรษที่ 20 รัฐบาลในกรุงเทพมหานครยังคงอาศัยเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นในการดำเนินนโยบายต่าง ๆ ภายในภูมิภาคปตานี รวมถึงการยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายแพ่งไทย ซึ่งอนุญาตให้ชาวมุสลิมยังคงปฏิบัติตามกฎหมายท้องถิ่นที่อิงตามศาสนาอิสลามในประเด็นเรื่องมรดกและครอบครัวได้ แต่ทว่า ใน พ.ศ. 2477 จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ริเริ่มกระบวนการการแผลงเป็นไทย ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อการกลืนกลายทางวัฒนธรรมของชาวปตานีและกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ ในประเทศไทย

พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติถูกบังคับใช้ อันเป็นผลมาจากกระบวนการการแผลงเป็นไทยที่ส่งเสริมแนวคิดเรื่อง "ความเป็นไทย" และเป้าหมายรวมศูนย์อำนาจ "รัฐนิยม ฉบับที่ 3" มุ่งเป้าไปที่ชาวปตานีโดยตรง ใน พ.ศ. 2487 กฎหมายแพ่งของไทยถูกบังคับใช้ทั่วทั้งแผ่นดิน รวมถึงภูมิภาคปตานี โดยยกเลิกข้อยินยอมเดิมที่มีต่อระบบการปกครองของศาสนาอิสลามในท้องถิ่น หลักสูตรการศึกษาได้รับการปรับปรุงให้เน้นไทยเป็นหลัก โดยสอนทุกวิชาเป็นภาษาไทย ศาลมุสลิมแบบดั้งเดิมที่ใช้พิจารณาคดีแพ่งถูกยกเลิกและแทนที่ด้วยศาลแพ่งที่รัฐบาลกลางในกรุงเทพมหานครเป็นผู้ดำเนินการและอนุมัติ กระบวนการกลืนกลายทางวัฒนธรรมและการมองว่าการนำวัฒนธรรมไทย-พุทธมาบังคับใช้ในสังคมของพวกเขา กลายเป็นสิ่งที่รบกวนความสัมพันธ์อันกลมกลืนระหว่างชาวปตานีเชื้อสายมลายูและรัฐไทย

เมื่อถูกปฏิเสธการรับรองว่าเป็นชนกลุ่มน้อยทางชาติพันธุ์ที่มีวัฒนธรรมแยกจากกัน ผู้นำปตานีจึงต่อต้านนโยบายของรัฐบาลไทยที่มีต่อพวกเขา และขบวนการชาตินิยมก็เริ่มเติบโตขึ้น นำไปสู่ความขัดแย้งในภาคใต้ของประเทศไทย เดิมทีเป้าหมายของขบวนการชาตินิยม เช่น องค์การปลดปล่อยสหปัตตานี (PULO) คือการแบ่งแยกดินแดน มุ่งสู่การต่อสู้ด้วยอาวุธเพื่อจัดตั้งรัฐเอกราชที่ชาวปตานีสามารถดำรงชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี โดยไม่ต้องถูกยัดเยียดคุณค่าทางวัฒนธรรมที่แปลกแยก

### คริสต์ศตวรรษที่ 21: วัฒนธรรมท้องถิ่นตกอยู่ในความเสี่ยง
หลัง พ.ศ. 2544 ขบวนการก่อความไม่สงบในปตานีถูกยึดครองโดยกลุ่มที่มีผู้นำส่วนใหญ่เป็นครูสอนศาสนาแนวซะละฟี ซึ่งส่งเสริมศาสนา ปฏิเสธอุดมการณ์การสร้างชาติของขบวนการแบ่งแยกดินแดนในยุคแรก
กลุ่มก่อความไม่สงบในปัจจุบันประกาศลัทธิญิฮาดแบบแข็งข้อและไม่ได้แบ่งแยกดินแดนอีกต่อไป พวกเขามีเป้าหมายทางศาสนาที่สุดโต่งและข้ามชาติ เช่น การสถาปนารัฐเคาะลีฟะฮ์อิสลาม ซึ่งทำลายอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมหรือชาตินิยมปตานีแบบสร้างสรรค์ กลุ่มอิงแบบซะละฟีต่อต้านมรดกและการปฏิบัติของชาวมุสลิมเชื้อสายมลายูดั้งเดิม โดยกล่าวหาว่าไม่เป็นอิสลาม พวกเขาไม่ได้กังวลเกี่ยวกับคุณค่าทางวัฒนธรรมของปตานี แต่มีเป้าหมายโดยตรงคือการทำให้ภูมิภาคปตานีไม่สามารถปกครองได้

ในสถานการณ์ปัจจุบัน การรักษาอัตลักษณ์ที่ปราศจากอิทธิพลของอิสลามสุดโต่งนั้นแทบจะเป็นไปไม่ได้สำหรับประชาชนในภูมิภาคปตานีที่อัปโชคแห่งนี้ กิจกรรมของกลุ่มกบฏในปัจจุบันได้เปลี่ยนแปลงโฉมหน้าของสังคมปตานีด้วยการบังคับใช้กระแสศาสนาที่รุนแรงและการบังคับใช้กฎซาละฟีที่เข้มงวดต่อประชาชนในพื้นที่

## ดูเพิ่ม
* อาณาจักรปตานี
* สี่รัฐมาลัย

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* From Bunga Mas to Minarets 
* Asia Times - Thai insurgents extend their reach

หมวดหมู่:ภูมิภาคในประวัติศาสตร์
หมวดหมู่:ศาสนาอิสลามในประเทศไทย
หมวดหมู่:ภาคใต้
หมวดหมู่:คาบสมุทรมลายู