สกุลพุนชัส

[thumb|[ปลาตะเพียนหน้าแดง (*Sahyadria denisonii*) ซึ่งเดิมเคยอยู่ในสกุลนี้ แต่ปัจจุบันแยกอยู่ในสกุล *[[Sahyadria]]*]]
**สกุลพุนชัส** () เป็นสกุลหนึ่งในวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) มีอยู่ด้วยกันมากมายหลายชนิด ใช้ชื่อสกุลว่า *Puntius*

## ที่มาและลักษณะ
สกุลนี้เดิมทีในปี ค.ศ. 1816 คูเวียร์และโคลเกท  ได้เสนอให้ตั้งชื่อสกุลของปลาที่อยู่ในวงศ์ย่อย Cyprininae ว่า *[[Barbus]]* โดยใช้ปลาชนิด *[[Cyprinus barbus]]* (Linnaeus, 1758) เป็นต้นแบบ โดยกำหนดลักษณะของปลาที่อยู่ในสกุลนี้ว่า ปากโค้ง อยู่หน้าสุดหรืออยู่ใต้จะงอยปาก ขากรรไกรหุ้มด้วยริมฝีปากซึ่งอาจจะเป็นแผ่นหนังเรียบ แต่ไม่มีตุ่ม มีหนวด 2 คู่ หรือ 1 คู่ หรือไม่มีหนวด ตาไม่มีเยื่อหุ้มเหมือนวุ้นอยู่รอบ ๆ ฟันที่ลำคอมี 3 แถว ครีบหลังค่อนข้างสั้นอยู่ตรงข้ามกับครีบท้อง ก้านครีบเดี่ยวก้านสุดท้ายของครีบหลังอาจแข็ง ขอบอาจจะเป็นฟันหยักคล้ายจักหรือเรียบ ก้านครีบเดี่ยวอาจมีปลายแหลมและไม่แข็ง ครีบก้นค่อนข้างสั้น บางชนิดอาจมีก้านครีบเดี่ยวก้านที่สองของครีบก้นเป็นหนามแข็ง หรือในบางชนิดก้านครีบเดี่ยวก้านสุดท้ายของครีบก้นมีจักเป็นฟันเลื่อย เกล็ดแบบขอบบางเรียบ เกล็ดบริเวณรูทวารไม่ใหญ่กว่าที่อื่น เส้นข้างลำตัวในบางชนิดอาจสมบูรณ์ ในบางชนิดไม่สมบูรณ์ โดยชนิดที่เส้นข้างลำตัวที่สมบูรณ์ส่วนปลายของเส้นไปสิ้นสุดที่กึ่งกลางของฐานครีบหาง

แต่เมื่อพิจารณาแล้วพบว่า หลักเกณฑ์นี้มีขอบเขตที่กว้าง ไม่เหมาะแก่การที่จะเป็นลักษณะทางการอนุกรมวิธานของสกุล ซึ่งเมื่อนักมีนวิทยารุ่นหลังได้ศึกษาเพิ่มเติมพบว่าสามารถแบ่งออกเป็นสกุลอื่น ๆ ได้อีกถึง 10 สกุล และได้มีการตั้งชื่อสกุลใหม่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ  จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1822 แฮมิลตัน ได้ตั้งชื่อสกุลนี้ใหม่ว่า *Puntius* (มาจากภาษาเบงกอลคำว่า *pungti* หมายถึง ปลาในวงศ์ปลาตะเพียนขนาดเล็ก) และได้กำหนดลักษณะสำคัญของสกุลนี้ไว้ว่า มีลำตัวยาว แบนข้างมากบ้างหรือน้อยบ้าง จะงอยปากทู่สั้น ตำแหน่งของปากอยู่ปลายสุดหรือใต้จะงอยปาก ขากรรไกรบนยื่นมากบ้าง น้อยบ้าง ริมฝีปากบาง มีร่องระหว่างริมฝีปากและกระดูกขากรรไกรบนและล่าง แต่จะมีเอ็นคั่นตรงกึ่งกลางขากรรไกรล่าง นัยน์ตาของบางชนิดมีเยื่อไขมันเป็นวงเล็ก ๆ กระดูกใต้ตาเล็ก มีหนวดที่ริมฝีปากบน 1 คู่ และมุมปาก 1 คู่ บางชนิดอาจไม่มีหนวดที่ริมปาก บนครีบหลังมีก้านครีบแขนง 7-9 ก้าน และที่ฐานครีบมีเกล็ดคลุมตำแหน่งของครีบหลังอาจอยู่ตรงข้ามครีบท้อง หรือาจจะอยู่ด้านหน้าหรือหลังจุดเริ่มต้นของครีบท้อง ก้านครีบเดี่ยวก้านสุดท้ายเป็นหนามแข็ง เกล็ดมีขนาดใหญ่หรือปานกลาง เส้นข้างลำตัวสมบูรณ์ในบางชนิด ไม่สมบูรณ์ในบางชนิด และปลยเส้นข้างลำตัวไปสิ้นสุดที่กึ่งกลางหรือเกือบกึ่งกลางฐานครีบหาง เกล็ดตามแนวเส้นข้างลำตัวมีประมาณ 17-38 แถว ปลายท่อบนเกล็ดเส้นข้างลำตัวไม่แยกเป็นแฉก เยื่อกระดูกแก้มเชื่อมติดกับเอ็นขอบคาง มีฟันที่ลำคอ 3 แถว 

ซึ่งแฮมิลตันได้นำไปตั้งให้กับปลาที่พบในประเทศอินเดียเป็นครั้งแรก แต่มิได้ระบุว่าเป็นชนิดใดที่เป็นต้นแบบ ถือเป็นการผิดหลักในการอนุกรมวิธาน เพื่อแก้ปัญหานี้ ต่อมาในปี ค.ศ. 1863 บลีกเกอร์ ได้เสนอให้ใช้ปลาชนิด *[[Puntius sophore]]* (Hamilton, 1822) ตั้งชื่อไว้เป็นต้นแบบ และได้แบ่งสกุลพันชัสนี้ออกเป็น 3 สกุลย่อย โดยใช้หนวดเป็นเกณฑ์ 

แต่ทว่าการใช้หนวดเป็นเกณฑ์แบ่งแยกนั้น ก็ยังมีข้อจำกัด และได้ก่อให้เกิดการถกเถียงตามมาตลอด   จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1996 เรนโบธ  ได้เสนอให้แบ่งแยกสกุลของปลาในวงศ์ปลาตะเพียนนี้ที่พบในภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ ออกเป็น 4 สกุล โดยสกุลพุนชัสเองก็เป็นหนึ่งในนั้นด้วย และทำให้ชื่อสกุลต่าง ๆ เหล่านี้กลายมาเป็นชื่อพ้องที่ซ้ำซ้อนกันในปัจจุบัน โดยสกุลพุนชัสนี้ได้ข้อสรุปว่า ก้านครีบเดี่ยวของครีบหลังมีขอบเรียบ มีหนวดที่ริมฝีปากบน 1 คู่ และซี่กรองเหงือกของเหงือกอันแรกมีจำนวน 12 ถึง 20 อัน 

ต่อมาในปี ค.ศ. 2003 ได้มีการศึกษาและอนุกรมวิธานปลาในวงศ์ปลาตะเพียนใหม่ โดยเฉพาะในสกุลพุนชัสนี้ จึงได้มีการจำแนกแยกออกเป็นสกุลใหม่และนำเข้าผนวกรวมกับสกุลเดิมที่เคยใช้ ทำให้สมาชิกในสกุลพุนชัสลดลง เหลืออยู่ประมาณ 53 ชนิด (จากเดิมประมาณ 140 ชนิด)

## การจำแนก


* *[[Puntius ambassis]]* (Day, 1869)
* *[[Puntius amphibius]]* (Valenciennes, 1842) 
* *[[Puntius aphya]]* (Günther, 1868)
* *[[Puntius arenatus]]* (Day, 1878)
* *[[Puntius bantolanensis]]* (Day, 1914)
* *[[Puntius bimaculatus]]* (Bleeker, 1863) 
* *[[Puntius bramoides]]* (Valenciennes, 1842)
* *[[Puntius brevis]]* (Bleeker, 1850) (ปลาตะเพียนทราย)
* *[[Puntius burmanicus]]* (Day, 1878)
* *[[Puntius cauveriensis]]* (Hora, 1937)
* *[[Puntius chelynoides]]* (McClelland, 1839) 
* *[[Puntius chola]]* (Hamilton, 1822)
* *[[Puntius crescentus]]* Yazdani & Singh, 1994
* *[[Puntius deccanensis]]* Yazdani & Babu Rao, 1976 
* *[[Puntius dorsalis]]* (Jerdon, 1849) 
* *[[Puntius fraseri]]* (Hora & Misra, 1938) 
* *[[Puntius guganio]]* (Hamilton, 1822) 
* *[[Puntius jacobusboehlkei]]* (Fowler, 1958)
* *[[Puntius kamalika]]* Anjana Silva, Maduwage & Pethiyagoda, 2008
* *[[Puntius kelumi]]* Pethiyagoda, Anjana Silva, Maduwage & Meegaskumbura, 2008
* *[[Puntius khohi]]* Dobriyal, Singh, Uniyal, Joshi, Phurailatpam & Bisht, 2004
* *[[Puntius layardi]]* (Günther, 1868)
* *[[Puntius madhusoodani]]* Krishna Kumar, Benno Pereira & Radhakrishnan, 2012
* *[[Puntius mahecola]]* (Valenciennes, 1844) 
* *[[Puntius masyai]]* Smith, 1945 (ปลาตะเพียนมัศยะ)

* *[[Puntius melanostigma]]* (Day, 1878)
* *[[Puntius morehensis]]* Arunkumar & Tombi Singh, 1998
* *[[Puntius mudumalaiensis]]* Menon & Rema Devi, 1992
* *[[Puntius muzaffarpurensis]]* Srivastava, Verma & Sharma, 1977
* *[[Puntius nangalensis]]* Jayaram, 1990
* *[[Puntius ophicephalus]]* (Raj, 1941) 
* *[[Puntius parrah]]* Day, 1865
* *[[Puntius paucimaculatus]]* Wang & Ni, 1982
* *[[Puntius pugio]]* Kullander, 2008
* *[[Puntius punjabensis]]* (Day, 1871)
* *[[Puntius puntio]]* (Hamilton, 1822)  
* *[[Puntius sachsii]]* (Ahl, 1923) 
* *[[Puntius sahyadriensis]]* Silas, 1953 
* *[[Puntius schanicus]]* (Boulenger, 1893)
* *[[Puntius sharmai]]* Menon & Rema Devi, 1993
* *[[Puntius snyderi]]* Ōshima, 1919
* *[[Puntius sophore]]* (Hamilton, 1822) 
* *[[Puntius sophoroides]]* (Günther, 1868)
* *[[Puntius spilopterus]]* (Fowler, 1934)
* *[[Puntius takhoaensis]]* Nguyễn & Doan, 1969
* *[[Puntius terio]]* (Hamilton, 1822) 
* *[[Puntius tetraspilus]]* (Günther, 1868)
* *[[Puntius thermalis]]* (Valenciennes, 1844)
* *[[Puntius thomassi]]* (Day, 1874)
* *[[Puntius titteya]]* Deraniyagala, 1929 (ปลาเชอร์รี่บาร์บ)
* *[[Puntius viridis]]* Plamoottil & Abraham, 2014
* *[[Puntius vittatus]]* Day, 1865
* *[[Puntius waageni]]* (Day, 1872)


## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:วงศ์ปลาตะเพียน
หมวดหมู่:สกุลพุนชัส