เกงจิ๋ว

**เกงจิ๋ว** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **จิงโจว** () เป็นหนึ่งในเก้ามณฑลของจีนโบราณที่ถูกอ้างถึงในตำราประวัติศาสตร์จีนในยุคต้น ๆ อย่าง *[[ยฺหวี่ก้ง]]* (禹貢), *[[เอ๋อร์หย่า]]* (爾雅) และ *[[โจวหลี่]]* (周禮) 

เกงจิ๋วกลายเป็นเขตการปกครองในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*; ครองราชย์ 141–87 ปีก่อนคริสตกาล) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*; 206 ปีก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 9) มณฑลเกงจิ๋วมีอาณาเขตที่เทียบเท่ากับมณฑลหูเป่ย์ (湖北) และมณฑลหูหนาน (湖南) ในปัจจุบัน จนถึงยุคราชวงศ์สุย (隋) หลังจากนั้นมาชื่อ "เกงจิ๋ว" หรือ "จิงโจว" จึงใช้หมายถึงนครจิงโจว

## ประวัติศาสตร์
### ยุคก่อนราชวงศ์จิ๋น
ในยุครณรัฐ (戰國 *จ้านกั๋ว*) รัฐฌ้อ (楚 *ฉู่*) ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของมณฑลหูเป่ย์ (湖北) และมณฑลหูหนาน (湖南) ในปัจจุบัน เป็นพื้นที่ที่จะถูกก่อตั้งเป็นมณฑลเกงจิ๋วในยุคหลัง รัฐจิ๋น (秦 *ฉิน*) ยกเลิกการใช้ชื่อ "ฌ้อ" หรือ "ฉู่" ( "คนทีเขมา") แล้วใช้ชื่อ "เกง" หรือ "จิง" (荊) ที่เป็นคำไวพจน์แทน เพื่อหลีกเลี่ยงข้อห้ามเรื่องการระบุชื่อ เนื่องจากชื่อตัวของเจียวเสียงอ๋อง (秦莊襄王 *ฉินจฺวางเซียงหวาง*; 281-247 ปีก่อนคริสตกาล) แห่งรัฐจิ๋นคือ "จื๋อฉู่" (子楚;  "บุตรชายแห่งฉู่") เพราะหฺวาหยางฟูเหริน (華陽夫人) ผู้เป็นพระมารดาบุญธรรมของเจียวเสียงอ๋องเป็นชาวรัฐฌ้อ รัฐฌ้อถูกรัฐจิ๋นพิชิตเมื่อ 223 ปีก่อนคริสตกาลในช่วงท้าย ๆ ของการทัพรวมแผ่นดินจีนของรัฐจิ๋น

### ราชวงศ์ฮั่น
[thumb|แผนที่มณฑลในจีนในช่วงก่อน[ยุคสามก๊ก(ปลายราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เมื่อ ค.ศ. 189)]]
เมื่อ 106 ปีก่อนคริสตกาล ในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*; ครองราชย์ 141–87 ปีก่อนคริสตกาล) ในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*; 206 ปีก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 9) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็น 13 เขตการปกครองหรือมณฑล (ไม่รวมพื้นที่นครหลวงและบริเวณใกล้เคียงที่อยู่ภายใต้การควบคุมของราชสำนักโดยตรง) แต่ละมณฑลปกครองโดยข้าหลวงมณฑลหรือชื่อฉื่อ (刺史) เกงจิ๋วเป็นหนึ่งใน 13 มณฑลและเป็นมณฑลที่มีขนาดใหญ่ที่สุด มีครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลหูเป่ย์และมณฑลหูหนานในปัจจุบัน โดยมีเมืองลำหยง (南陽 *หนานหยาง*) เป็นเมืองชายแดนด้านเหนือ แต่ในเวลานั้นมณฑลเกงจิ๋วยังไม่มีที่ว่าการมณฑล และเป็นเพียงเขตปกครองแต่ในนาม

ตั้งแต่ ค.ศ. 188 เป็นต้นไป ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*; ครองราชย์ ค.ศ. 168-189) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*; ค.ศ. 25–220 ) เกงจิ๋วกลายเป็นเขตการปกครองอย่างเป็นทางการ ตำราประวัติศาสตร์ *[[ฮั่นชู]]* (漢書) ระบุว่าเกงจิ๋วมีเมืองหรือกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) ภายใต้การปกครองทั้งหมด 7 เมือง ได้แก่ ลำหยง (南陽郡 *หนานหยางจฺวิ้น*; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของมณฑลเหอหนานในปัจจุบัน), ลำกุ๋น (南郡 *หนานจฺวิ้น*; ทางตะวันตกของมณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน), กังแฮ (江夏郡 *เจียงเซี่ยจฺวิ้น*; ทางตะวันออกของมณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน), เตียงสา (長沙郡 *ฉางชาจฺวิ้น*; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของมณฑลหูหนานในปัจจุบัน), ฮุยเอี๋ยง (桂陽郡 *กุ้ยหยางจฺวิ้น*; ทางตะวันออกเฉียงใต้ของมณฑลหูหนานในปัจจุบัน), บุเหลง (武陵 *อู่หลิงจฺวิ้น*; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) และเลงเหลง (零陵郡 *หลิงหลิงจฺวิ้น*; ทางตะวันตกเฉียงใต้ของมณฑลหูหนานในปัจจุบัน) 

ก่อนที่เล่าเปียว (劉表 *หลิว เปี่ยว*) จะขึ้นเป็นเจ้ามณฑล (州牧 *โจวมู่*) ของมณฑลเกงจิ๋วในรัชสมัยพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 *ฮั่นเซี่ยนตี้*; ครองราชย์ ค.ศ. 189-220) เดิมที่ว่าการมณฑลของมณฑลเกงจิ๋วอยู่ในอำเภอหั้นสือ (漢壽縣 *ฮั่นโช่วเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอฮั่นโช่ว นครฉางเต๋อ มณฑลหูหนาน) แต่เนื่องจากเดนกบฏโพกผ้าเหลืองยังคงก่อการทางตอนใต้ของมณฑลเกงจิ๋ว ที่ว่าการมณฑลจึงย้ายไปอยู่อำเภอซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*; ปัจจุบันคือนครเซียงหยาง มณฑลหูเป่ย์)

เล่าเปียวเสียชีวิตเมื่อ ค.ศ. 208 เล่าจ๋อง (劉琮 *หลิว ฉง*) บุตรชายคนเล็กของเล่าเปียวได้สืบทอดตำแหน่งเจ้ามณฑลเกงจิ๋ว แต่เล่าจ๋องยอมจำนนและยกมณฑลเกงจิ๋วให้กับขุนศึกโจโฉ (曹操 *เฉา เชา*) ในปีเดียวกันนั้น หลังยุทธการที่เซ็กเพ็ก (赤壁 *ชื่อปี้*) ในฤดูหนาว ค.ศ. 208/209 โจโฉรักษาไว้ได้เพียงเมืองลำหยงและลำกุ๋นทางตอนเหนือของมณฑลเกงจิ๋ว ส่วนพื้นที่ตอนกลางและตอนใต้ของมณฑลเกงจิ๋วได้ถูกแบ่งปันระหว่างขุนศึกซุนกวน (孫權 *ซุน เฉฺวียน*) และเล่าปี่ (劉備 *หลิว เป้ย์*) ต่อมาโจโฉแบ่งพื้นที่จากเมือง 2 เมืองที่ตนครอบครองอยู่คือลำหยงและลำกุ๋นมาจัดตั้งเป็นเมืองใหม่อีก 2 เมืองคือซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*) และหนานเซียง (南鄉) เมืองต่าง ๆ ในมณฑลเกงจิ๋วจึงถูกแบ่งแยกไปอยู่ภายใต้การครอบครองของขุนศึก 3 คนที่ช่วงชิงกัน ลำกุ๋น เลงเหลง และบุเหลงตกเป็นของเล่าปี่ กังแฮ ฮุยเอี๋ยง และเตียงสาตกเป็นของซุนกวน ลำหยง ซงหยง และหนานเซียงตกเป็นของโจโฉ เขื่อกันว่าวลี "เกง-ซงเก้าเมือง" (荊襄九郡 *จิงเซียงจิ่วจฺวิ้น*) มีที่มาจากการแบ่งมณฑลเกงจิ๋วระหว่างสามขั้วอำนาจ เนื่องจากแต่ละฝ่ายครอบครอง 3 เมืองจึงรวมกันเป็น 9 เมือง

เมื่อ ค.ศ. 219 ลิบอง (呂蒙 *ลฺหวี่ เหมิง*) ขุนพลของซุนกวนโจมตีและยึดอาณาเขตของเล่าปี่ในเกงจิ๋วที่กวนอู (關羽 *กวาน ยฺหวี่*) ขุนพลของเล่าปี่กำลังให้การคุ้มครอง เหตุการณ์นี้ได้จุดชวนให้เกิดยุทธการที่อิเหลง (夷陵 *อี๋หลิง*) หรือยุทธการที่จูเต๋ง (猇亭 *เซียวถิง*) ที่เกิดขึ้นตามมาเมื่อ ค.ศ. 221-222 ยุทธการนี้จบลงด้วยความพ่ายแพ้ยับเยินของเล่าปี่ต่อลกซุน (陸遜 *ลู่ ซฺวิ่น*) ขุนพลของซุนกวน ตั้งแต่นั้นมา รัฐจ๊กก๊ก (蜀國 *ฉู่กั๋ว*) ที่ก่อตั้งโดยเล่าปี่ก็ไม่สามารถอ้างสิทธิ์เหนือมณฑลเกงจิ๋วได้อีก มณฑลเกงจิ๋วถูกแบ่งระหว่างระหว่างรัฐง่อก๊ก (吳國 *อู๋กั๋ว*) ที่ก่อตั้งโดยซุนกวน กับรัฐวุยก๊ก (魏國 *เว่ย์กั๋ว*) ที่ก่อตั้งโดยโจผี (曹丕 *เฉา พี*) ผู้สืบทอดอำนาจของโจโฉ

### ยุคสามก๊กและราชวงศ์จิ้น
ในยุคสามก๊ก (三國 *ซานกั๋ว*; ค.ศ. 220-280) มณฑลเกงจิ๋วถูกแบ่งออกระหว่างรัฐวุยก๊ก (ค.ศ. 220–265) และง่อก๊ก (ค.ศ. 229–280) ที่ว่าการมณฑลของมณฑลเกงจิ๋วส่วนที่ครอบครองโดยวุยก๊กอยู่ในอำเภอซินเอี๋ย (新野 *ซินเหย่*) เมืองลำกุ๋น และมีเมืองหรือกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) ภายใต้การปกครองทั้งหมด 7 เมือง ได้แก่ ลำหยง (南陽 *หนานหยาง*), กังแฮ (江夏 *เจียงเซี่ย*; ส่วนที่อยู่ทางเหนือของแม่น้ำแยงซี), ซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*), หนานเซียง (南鄉), ซินเสีย (新城 *ซินเฉิง*), เซียงหยง (上庸 *ช่างยง*) และเว่ย์ซิง (魏興) อีกด้านหนึ่ง มณฑลเกงจิ๋วส่วนที่ครอบครองโดยง่อก๊กมีที่ว่าการมณฑลในอำเภอกังเหลง (江陵 *เจียงหลิง*) เมืองลำกุ๋น มีเมืองภายใต้การปกครองทั้งหมด 11 เมือง ได้แก่ ลำกุ๋น (南 *หนาน*), กังแฮ (江夏 *เจียงเซี่ย*; ส่วนที่อยู่ทางใต้ของแม่น้ำแยงซี), เตียงสา (長沙 *ฉางชา*), เซียงตง (湘東), ฮุยเอี๋ยง (桂陽 *กุ้ยหยาง*), หลินเฮ่อ (臨賀), เลงเหลง (零陵 *หลิงหลิง*), เหิงหยาง (衡陽), บุเหลง (武陵 *อู่หลิง*), เจี้ยนผิง (建平) และงิเต๋า (宜都 *อี๋ตู*)

ในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 *ซีจิ้น*; ค.ศ. 265–316) มีการกำหนดให้ที่ว่าการมณฑลของมณฑลเกงจิ๋วตั้งอยู่ในซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*; ปัจจุบันคือนครเซียงหยาง มณฑลหูเป่ย์) มีเมืองและราชรัฐภายใต้การปกครองทั้งหมด 23 แห่ง

### ยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้
ในยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ (南北朝 *หนายเป่ย์เฉา*; ค.ศ. 420-589) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็นเขตปกครองจำนวนมาก ทำให้พื้นที่ในแต่ละเขตปกครองลดลง ราชวงศ์หลิวซ่ง (劉宋; ค.ศ. 420-479) ตั้งให้ที่ว่าการมณฑลเกงจิ๋วอยู่ในซงหยง (襄陽 *เซียงหยาง*; ปัจจุบันคือนครเซียงหยาง มณฑลหูเป่ย์) ราชวงศ์ฉีใต้ (南齊 *หนานฉี*; ค.ศ. 479–502) เปลี่ยนให้ไปตั้งในเมืองลำกุ๋น และกำหนดให้ซงหยง (เปลี่ยนชื่อเป็นจังหวัดหนิงหมาน 寧蠻府 *หนิงหมานฝู่*) เป็นที่ตั้งที่ว่าการมณฑลของอีกมณฑลคือยงจิ๋ว (雍州 *ยงโจว*) เมื่อ ค.ศ. 497 ราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 *เป่ย์เว่ย์*; ค.ศ. 386–535) จั้งตั้งเขตปกครองใหม่ชื่อเกงจิ๋วในหราง (穰; ปัจจุบันคือนครเติ้งโจว มณฑลเหอหนาน) โดยมีเมืองภายใต้การปกครองทั้งหมด 8 เมือง ภายหลังอำเภอเอกถูกย้ายไปอยู่ชานเป่ย์ (山北; ปัจจุบันคืออำเภอหลู่ชาน มณฑลเหอเหนาน) ราชวงศ์เว่ย์เหนือยังจัดตั้งเขตการปกครองชื่อเกงจิ๋วตะวันออก (東荊州 *ตงจิงโจว*) โดยมีอำเภอเอกคือฉื่อหยาง (泚陽)

### ราชวงศ์สุย
เมื่อ ค.ศ. 583 ในยุคราชวงศ์สุย (隋; ค.ศ. 581-618) จักรพรรดิสุยเหวินตี้ (隋文帝) ทรงยกเลิกระบบเมืองที่เรียกว่ากุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) และแทนที่ด้วยระบบการแบ่งเขตการปกครองด้วยจังหวัดและอำเภอ แต่จักรพรรดิสุยหยางตี้ (隋煬帝) ผู้สืบราชบัลลังก์ถัดจากจักรพรรดิสุยเหวินตี้ทรงฟื้นฟูระบบเมืองหรือกุ๋นที่ใช้ในยุคราชวงศ์จิ๋นกลับมาใช้ใหม่ ตั้งแต่นั้นมาชื่อ "เกงจิ๋ว" หรือ "จิงโจว" จึงไม่ได้มีความหมายถึงมณฑลขนาดใหญ่ที่เคยครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลหูเป่ย์และมณฑลหูหนานอีก แต่ใช้หมายถึงนครจิงโจวในปัจจุบันที่ตั้งอยู่ในมณฑลหูเป่ย์ นครจิงโจวยังเป็นที่รู้จักในชื่อหนานจฺวิ้น (南郡) หรือเมืองลำกุ๋น, เจียงหลิงจฺวิ้น (江陵郡) หรือเมืองกังเหลง, เจียงหลิงฝู่ (江陵府) หรือจังหวัดกังเหลง, และจิงโจวฝู่ (荊州府) หรือจังหวัดเกงจิ๋ว

## ดูเพิ่ม
* หูกว่าง

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ฝาง เสฺวียนหลิงและคณะ (648). *[[จิ้นชู]]*.

หมวดหมู่:มณฑลของจีนโบราณ
หมวดหมู่:มณฑลของราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:มณฑลหูเป่ย์
หมวดหมู่:มณฑลหูหนาน
หมวดหมู่:สถานที่ในสมัยสามก๊ก