ภาษาบูรุศซัสกี

**ภาษาบูรุศซัสกี** (; , ) เป็นภาษาโดดเดี่ยวที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับภาษาใด ๆ ในโลก ซึ่งพูดโดยชาวบุรุศโศที่อาศัยในภาคเหนือของกิลกิต-บัลติสถาน ประเทศปากีสถาน กับผู้พูดไม่กี่ร้อยคนภาคเหนือของรัฐชัมมูและกัศมีร์ ประเทศอินเดีย ชื่ออื่น ๆ ของภาษานี้คือ ภาษากันชุต ภาษาเวอร์ชิกวรร ภาษาบูรุศกี และภาษามิยาสกี ภาษานี้มีผู้พูดใน Botraj Mohalla ในภูมิภาคHari Parbat ที่ศรีนคร

ปัจจุบัน ภาษาบูรุศซัสกีมีคำยืมจากภาษาอูรดูมาก (รวมทั้งคำยืมจากภาษาอังกฤษและภาษาสันสกฤตที่รับผ่านภาษาอูรดู) และมาจากภาษาเพื่อนบ้านเช่นกลุ่มภาษาดาร์ดิก เช่น ภาษาโคชวาร์และภาษาซีนา และมีบางส่วนมาจากกลุ่มภาษาเตอร์กิก และจากภาษาบัลติ ภาษาวาคี ภาษาปาทาน แต่ก็มีคำศัพท์ดั้งเดิมอยู่เป็นจำนวนมาก  กลุ่มภาษาดาร์ดิกเองก็มีการยิมคำไปจากภาษาบูรุศซัสกี ภาษานี้มีสำเนียงหลักๆ 3 สำเนียงแบ่งตามหุบเขาที่อาศัยอยู่คือ ฮันซา นคร และยาซิน สำเนียงยาซินได้รับอิทธิพลจากภาษาเพื่อนบ้านน้อยที่สุดและต่างจากอีกสองสำเนียงมาก แต่ทั้งสามสำเนียงยังเข้าใจกันได้

## ความสัมพันธ์
ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาใด ๆ มีความพยายามที่จะหาความสัมพันธ์ระหว่างภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาคอเคซัส หรือในสมมติฐานเคเน-คอเคเซียน George van Driem พยายามหาความสัมพันธ์ของภาษาบูรุศซัสกีกับภาษาเยนิสเซียนเพื่อตั้งเป็นตระกูลภาษาการาซุก อย่างไรก็ตาม ใน พ.ศ. 2551ได้พบความสัมพันธ์ระหว่างภาษาเยนิสเซียนกับภาษาเดเนในตระกูลภาษาเดเน-เยนิสเซียนและยังไม่พบหลักฐานแสดงความสัมพันธ์กับภาษาบูรุศซัสกี นอกจากนั้น ยังพยายามเชื่อมโยงภาษาบูรุศซัสกีกับกลุ่มภาษาปาเลโอ-บัลกันและกลุ่มภาษาบัลโต-สลาฟแต่ก็ไม่มีหลักฐานเพียงพอ

## ระบบการเขียน
ภาษาบูรุศซัสกีไม่มีระบบการเขียนเป็นของตนเอง มีการใช้อักษรอาหรับสำหรับภาษาอูรดูแต่ระบบการออกเสียงไม่ได้กำหนดแน่นอน นาซีร อัลดิน นาซิร ฮุนไซ เขียนบทกวีภาษาบูรุศซัสกีโดยใช้ตัวอักษรของภาษาอูรดู เอกสารภาษาทิเบตได้บันทึกภาษาบรูซาจากหุบเขากิลกิตซึ่งปัจจุบันคือภาษาบูรุศซัสกี เชื่อว่าภาษาบรูซาได้นำลัทธิบอนเข้าสู่ทิเบตและเอเชียกลาง อักษรของพวกเขาอาจเป็นต้นกำเนิดของอักษรทิเบตแต่ไม่มีอักษรของภาษาบรูซาเหลืออยู่ในปัจจุบัน

นักภาษาศาสตร์ที่ศึกษาภาษาบูรุศซัสกีใช้อักษรละตินในการถ่ายเสียงภาษาบูรุศซัสกีต่างกัน แบบที่แพร่หลายที่สุดเป็นแบบของ Berger พจนานุกรมภาษาบูรุศซัสกี-อูรดูใช้ระบบนี้

## สัทวิทยา
ภาษาบูรุศซัสกีมีสระ 5 เสียงคือ /i e a o u/ เป็นสระเสียงยาว โดยสระที่เน้นจะออกเสียงยาวและเปิดน้อยกว่าสระที่ไม่เน้น  กลายเป็น  สระทุกตัวมีเสียงนาสิกในสำเนียงฮันซาและนาคร

Berger (1998) จัดพยัญชนะตามหน่วยเสียง ดังตารางจำแนกเสียงและการถอดรหัสของเขา:

หมายเหตุ:

## ไวยากรณ์
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาที่มีเครื่องหมายสองชั้นและการเรียงคำในประโยคเป็นประธาน-กรรม-กริยา คำนามแบ่งเป็นสี่เพศคือ ชาย หญิง สิ่งของนับได้ และสิ่งของนับไม่ได้ บางคำเป็นทั้งนามนับได้และนามนับไม่ได้ ทำให้มีความหมายต่างกัน เช่น /balt/ หมายถึงแอปเปิล โดยถ้าเป็นนามนับได้ หมายถึง ผลแอปเปิ้ล แต่ถ้าเป็นนามนับไม่ได้หมายถึงต้นแอปเปิล

โครงสร้างของคำนามประกอบด้วยรากศัพท์ของคำนาม อุปสรรคแสดงความเป็นเจ้าของ จำนวน และปัจจัยแสดงการก จำแนกนามตามจำนวนเป็น เอกพจน์ พหูพจน์ จำแนกไม่ได้ และเป็นกลุ่ม  การกได้แก่ การกสัมบูรณ์ การกเกี่ยวพัน การกแสดงความเป็นเจ้าของ และการกแสดงสถานที่ ซึ่งเป็นได้ทั้งการแสดงตำแหน่งและทิศทาง

คำกริยาภาษาบูรุศซัสกีมีส่วนพื้นฐานสามส่วนคือ อดีตกาล ปัจจุบันกาลและความสอดคล้อง รูปอดีตเป็นรูปอ้างอิงและใช้สำหรับมาลาเชิงบังคับและการทำโดยในนาม รูปสอดคล้องคล้ายกับ  past participle กริยาแต่ละตัวจะมีอุปสรรคได้ 4 ตำแหน่งและปัจจัย 6 ตำแหน่ง

## คำนาม
### ระดับของนาม
ในภาษาบูรุศซัสกี มีคำนาม 4 ระดับซึ่งใกล้เคียงกับเพศในกลุ่มภาษาอินโด-ยุโรเปียนได้แก่ 
* m > ผู้ชาย , พระเจ้าและวิญญาณ 
* f > ผู้หญิงและวิญญาณ 
* x > สัตว์ นามนับได้ 
* y > นามธรรม ของเหลว นามนับไม่ได้ 

นอกจากนี่ยังมีระดับผสม h คือการรวมกันของ m และ f และระดับ hx คือการรวมกับของ m f และ x คำนามระดับ x ส่วนใหญ่หมายถึงสิ่งที่นับได้ สิ่งของ เช่น สัตว์ ผลไม้ ก้อนหิน ไข่ หรือเหรียญ คำนามระดับ y หมายถึงนามธรรมหรือนับไม่ได้ เช่น ข้าว ไฟ น้ำ หิมะ สำลี แต่กฎนี้ไม่ได้ตายตัวเสมอไป คำบางคำเป็นทั้งนามนับได้และนับไม่ได้ เช่น ha “บ้าน” คำที่ใกล้เคียงกัน ถ้าอยู่ในระดับต่างกันจะมีความหมายต่างกัน เช่น bayú ถ้าอยู่ในระดับ x หมายถึงเกลือเป็นกองๆ แต่ถ้าอยู่ในระดับ y หมายถึงผงเกลือ ผลไม้แต่ละผลอยู่ในระดับ x แต่ต้นไม้จะอยู่ในระดับ y กรรมจะมีเครื่องหมายแสดงว่าอยู่ในระดับ x หรือ y  คำนำหน้านามคำคุณศัพท์ จำนวนจะขึ้นกับระดับของนามที่เป็นประธาน

### การทำให้เป็นพหูพจน์
นามเอกพจน์ในภาษาบูรุศซัสกีไม่มีเครื่องหมาย ในขณะที่นามพหูพจน์แสดงโดยการเติมปัจจัย  ซึ่งต่างไปตามระดับของคำนาม 
* h-class > ปัจจัยได้แก่ : -ting, -aro, -daro, -taro, -tsaro 
* h- และ x-class > ปัจจัยได้แก่ : -o, -išo, -ko, -iko, -juko; -ono, -u; -i, -ai; -ts, -uts, -muts, -umuts; -nts, -ants, -ints, -iants, -ingants, -ents, -onts 
* y-class > ปัจจัยได้แก่ : -ng, -ang, -ing, -iang; -eng, -ong, -ongo; -ming, -čing, -ičing, -mičing, -ičang (สำเนียงนาคัร)
คำนามบางคำมีอุปสรรคได้ 2-3 แบบในขณะทีบางคำมีเฉพาะรูปพหูพจน์ เช่น bras “ข้าว” gur “ข้าวสาลี” bishké ขนเฟอร์  มีคำที่มีรูปเดียวทั้งเอกพจน์และพหูพจน์ด้วย เช่น hagúr ม้าตัวเดียว หรือม้าหลายตัว คำคุณศัพท์มีรูปพหูพจน์ที่ต่างไปขึ้นกับคำนามที่ขยาย เช่น burúm “ขาว” ถ้ากับนาม x พหูพจน์เป็น burum-išo นาม y พหูพจน์เป็น burúm-ing

### การผันคำ
ภาษาบูรุศซัสกีเป็นภาษาแบบเกี่ยวพัน มี 5 การก 

ปัจจัยของการกขึ้นกับปัจจัยพหูพจน์ เช่น  Huséiniukutse “ประชาชนของฮุสเซน” คำลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของเป็น /mo/ สำหรับ f- เอกพจน์ แต่เป็น /-e/  ในการกอื่นๆ การลงท้ายของการเป็นกรรมโดยอ้อม  /-ar/, /-r/  จะอยู่ติดกับการลงท้ายแสดงความเป็นเจ้าของของนาม f- เอกพจน์ ตัวอย่างเช่น:
* hir-e ของผู้ชาย, gus-mo ของผู้หญิง (gen.) 
* hir-ar ต่อผู้ชาย, gus-mu-r ต่อผู้หญิง (dat.) 
การแสดงความเป็นเจ้าของจะวางก่อนสิ่งที่ถูกถือครอง เช่น: Hunzue tham, 'the Emir of Hunza.' การลงท้ายของการกทุติยภูมิเกิดจากปัจจัยการกทุติยภูมิ (หรืออาคม)  และการลงท้ายปฐมภูมิ  /-e/, /-ar/ or /-um/. การลงท้ายนี้เป็นการบอกทิศทาง, /-e/ เป็นการบอกตำแหน่ง  /-ar/ เป็นการบอกจุดหมาย /-um/ เป็นการบอกที่มา  อาคมที่ใช้มีความหมายดังต่อไปนี้  
* /-ts-/ ที่
* /-ul-/ ใน 
* /-aţ-/ บน ด้วย 
* /-al-/ ใกล้ (เฉพาะสำเนียงฮันซา ) 
การลงท้ายด้วย /-ul-e/ และ /-ul-ar/ เป็นรูปแบบโบราณ ปัจจุบันถูกแทนที่ด้วย  /-ul-o/ and /-ar-ulo ตามลำดับ

## คำสรรพนาม
คำนามที่แสดงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายและแสดงความสัมพันธ์ทางเครือญาติจะไม่ใช้เดี่ยวๆแต่จะใช้คู่กับคำแสดงความเป็นเจ้าของเสมอ เช่นจะไม่พูดว่า แขน แม่ พ่อ อย่างเดียวในภาษาบูรุศวัสกี แต่จะพูด  แขนของฉัน แม่ของคุณ พ่อของเขา รากศัพท์ mi 'แม่' ไม่อยู่เดี่ยว ๆ แต่จะพบในรูป  i-mi “แม่ของเขา” , mu-mi “แม่ของพวกเขา  u-mi แม่ของคุณ   คำสรรพนามในภาษาบูรุศซัสกีจะจำแนกตามระยะห่างด้วย  เช่น  khin “เขาอยู่ที่นี่” แต่ in, เขาอยู่ที่นั่น

## ตัวเลข
ระบบตัวเลขของภาษาบูรุศซัสกีเป็นฐานยี่สิบ เช่น 20 altar, 40 alto-altar (2 x 20), 60 iski-altar (3 x 20) 
* ตัวเลขพื้นฐานคือ 1 hin (หรือ han, hik), 2 altán (or altó), 3 iskén (or uskó), 4 wálto, 5 čundó, 6 mishíndo, 7 thaló, 8 altámbo, 9 hunchó, 10 tóorumo (also toorimi and turma) และ100 tha.
* ตัวอย่างเลขประสม: 11 turma-hin, 12 turma-altan, 13 turma-isken, ..., 19 turma-hunti; 20 altar, 30 altar-toorimi, 40 alto-altar, 50 alto-altar-toorimi, 60 iski-altar 21 altar-hik, 22 altar-alto, 23 altar-iski
 
## คำกริยา
โครงสร้างคำกริยาของภาษาบูรุศซัสกีมีความซับซ้อน และมีหลายรูปแบบ มีการเปลี่ยนเสียงได้หลายแบบ กริยาแท้ของภาษาบูรุศซัสกีบ่างเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้

### กริยา 11 ตำแหน่ง
คำกริยาสามารถสร้างขึ้นด้วยระบบที่ซับซ้อน Berger ได้อธิบายเกี่ยวกับคำกริยา 11 ตำแหน่ง รากศัพท์ของคำกริยาอยู่ตำแหน่งที่ 5 นำหน้าด้วยอุปสรรคที่เป็นไปได้ 4 ตำแหน่ง และปัจจัยที่เป็นไปได้ 7 ตำแหน่ง

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* Anderson, Gregory D. S. 1997. Burushaski Morphology. In *Morphologies of Asia and Africa*, ed. by Alan Kaye. Winona Lake, IN: Eisenbrauns.
* Anderson, Gregory D. S. 1997. Burushaski Phonology. In *Phonologies of Asia and Africa*, ed. by Alan Kaye. Winona Lake, IN: Eisenbrauns.
* Anderson, Gregory D. S. 1999. M. Witzel's "South Asian Substrate Languages" from a Burushaski Perspective. *Mother Tongue* (Special Issue, October 1999).
* Anderson, Gregory D. S. forthcoming b. Burushaski. In *Language Islands: Isolates and Microfamilies of Eurasia*, ed. by D.A. Abondolo. London: Curzon Press.
* Backstrom, Peter C. *Burushaski* in Backstrom and Radloff (eds.), *Languages of northern areas, Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 2. Islamabad*, National Institute of Pakistan Studies, Qaid-i-Azam University and Summer Institute of Linguistics (1992), 31–54.
* Berger, Hermann. 1974. *Das Yasin-Burushaski (Werchikwar)*. Volume 3 of *Neuindische Studien*, ed. by Hermann Berger, Lothar Lutze and Günther Sontheimer. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
* Berger, Hermann. 1998. *Die Burushaski-Sprache von Hunza und Nager* [The B. language of H. and N.]. Three volumes: *Grammatik* [grammar], *Texte mit Übersetzungen* [texts with translations], *Wörterbuch* [dictionary]. Altogether Volume 13 of *Neuindische Studien* (ed. by Hermann Berger, Heidrun Brückner and Lothar Lutze). Wiesbaden: Otto Harassowitz.
* Grune, Dick. 1998. Burushaski – An Extraordinary Language in the Karakoram Mountains.
* 
* Karim, Piar. 2013. *Middle Voice Construction in Burushaski: From the Perspective of a Native Speaker of the Hunza Dialect. *Unpublished MA Thesis. Denton: University of North Texas. Department of Linguistics.
* Morgenstierne, Georg. 1945. Notes on Burushaski Phonology. *Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap* 13: 61–95.
* Munshi, Sadaf. 2006. *Jammu and Kashmir Burushaski: Language, language contact, and change.* Unpublished Ph.D. Dissertation. Austin: University of Texas at Austin, Department of Linguistics.
* Munshi, Sadaf. 2010. "Contact-induced language change in a trilingual context: the case of Burushaski in Srinagar". In Diachronica. John Benjamins Publishing Company. 27.1: pp32–72.

## อ่านเพิ่ม
* Bashir, Elena. 2000. A Thematic Survey of Burushaski Research. *History of Language* 6.1: 1–14.
* Berger, Hermann. 1956. Mittelmeerische Kulturpflanzennamen aus dem Burušaski [Names of Mediterranean cultured plants from B.]. *Münchener Studien zur Sprachwissenschaft* 9: 4-33.
* Berger, Hermann. 1959. Die Burušaski-Lehnwörter in der Zigeunersprache [The B. loanwords in the Gypsy language]. Indo-Iranian Journal 3.1: 17–43.
* Casule Ilija. 2016. Evidence for the Indo-European and Balkan Origin of Burushaski.München: Lincom GmbH. 205 p.Lincom Etymological Studies 05.
* Casule, Ilija. 2017. Burushaski etymological dictionary of the inherited Indo-European lexicon. München: Lincom GmbH. 325 p. (LINCOM Etymological Studies; no. 6)
* Casule, Ilija. 2018, New Burushaski etymologies and the origin of the ethnonym Burúśo, Burúśaski, Brugaski and Miśáski. Acta Orientalia. Vol. 79: 27–71.
* Lorimer, D. L. R. 1935–1938. *The Burushaski Language* (3 vols.). Oslo: Instituttet for Sammenlignende Kulturforskning.
* Munshi, Sadaf. 2016. *Burushaski Language Resource*. A digital collection of Burushaski oral literature available at URL: https://digital.library.unt.edu/explore/collections/BURUS/
* van Skyhawk, Hugh. 1996. Libi Kisar. Ein Volksepos im Burushaski von Nager. *Asiatische Studien* 133. .
* van Skyhawk, Hugh. 2003. Burushaski-Texte aus Hispar. Materialien zum Verständnis einer archaischen Bergkultur in Nordpakistan. *Beiträge zur Indologie* 38. .
* Tiffou, Étienne. 1993. *Hunza Proverbs*. University of Calgary Press. 
* Tiffou, Étienne. 1999. *Parlons Bourouchaski*. Paris: L'Harmattan. 
* Tiffou, Étienne. 2000. Current Research in Burushaski: A Survey. *History of Language* 6(1): 15–20.
* Tikkanen, Bertil. 1988. On Burushaski and other ancient substrata in northwest South Asia. *Studia Orientalia* 64: 303–325.
* Varma, Siddheshwar. 1941. Studies in Burushaski Dialectology. *Journal of the Royal Asiatic Society of Bengal, Letters* 7: 133–173.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* Burushaski Language Documentation Project
* Burushaski basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database
* Noboru. 2012. ''A reference grammar of Eastern Burushaski''.
* Jammu and Kashmir Burushaski: Language, Language contact and change

หมวดหมู่:ภาษาในประเทศปากีสถาน
บูรุศซัสกี