มะลิ

มะลิ เป็นไม้พุ่มหรือไม้เถาในวงศ์มะลิ มีประมาณ 200 ชนิด มีถิ่นกำเนิดในพื้นที่เขตร้อนและกึ่งเขตร้อนในแถบทวีปยุโรป เอเชีย และแอฟริกา ลักษณะดอกและกลิ่นมีความแตกต่างกันไปตามแต่ละชนิดหรือพันธุ์

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
มะลิมีทั้งชนิดไม้ผลัดใบและไม้ไม่ผลัดใบที่ลำต้นตั้งตรงหรือกางออก หรือเป็นไม้พุ่มและไม้เถา ใบเรียงใบแบบตรงข้ามหรือเรียงใบแบบสลับ สามารถเป็นใบเดี่ยว มีสามใบ หรือเป็นแบบขนนก ดอกมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว  มีสีขาวหรือเหลือง บางชนิดมีสีแดงเรื่อ ดอกแบบช่อกระจุก หนึ่งกระจุกมีอย่างน้อยสามดอก บางชนิดเป็นดอกเดี่ยวที่ปลายแขนง แต่ละดอกมี 4 - 9 กลีบดอก มี 2 ช่อง และ 1 - 4 ออวุล มีเกสรเพศผู้ที่มีก้านชูอับเรณูสั้นๆ 2 เกสร ใบประดับรูปแถบหรือรูปไข่ วงกลีบเลี้ยงรูประฆัง ดอกมีกลิ่นหอม ผลแบบเบอร์รี เปลี่ยนเป็นสีดำเมื่อสุก

จำนวนโครโมโซมพื้นฐานของสกุลคือ 13 สปีชีส์ส่วนมากเป็น diploid (2n=26) อย่างไรก็ตาม ยังมี polyploidy (จำนวนโครโมโซมมากกว่าปกติ) ปรากฏอยู่ในธรรมชาติ โดยเฉพาะใน *[[Jasminum sambac]]* (2n=39), *[[Jasminum flexile]]* (2n=52), *[[Jasminum primulinum]]* (2n=39), และ *[[Jasminum angustifolium]]* (2n=52)

## การกระจายพันธุ์และถิ่นอาศัย
มะลิมีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนในพื้นที่ทวีปเอเชีย, ทวีปแอฟริกา, และออสตราเลเซีย มีประมาณ 200 ชนิด มีเพียงชนิดเดียวที่มีถิ่นกำเนิดในยุโรป มีศูนย์กลางความหลากหลายในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

แม้ว่าจะไม่มีถิ่นกำเนิดในยุโรป มะลิหลายชนิดได้ปรับตัวกลายเป็นพืชพื้นถิ่นในแถบเมดิเตอร์เรเนียน เช่น มะลิสเปน (*[[Jasminum grandiflorum]]*) ที่มีถิ่นกำเนิดจากประเทศอิหร่านและทางตะวันตกของเอเชียใต้ และปัจจุบันได้กลายเป็นพืชท้องถิ่นในคาบสมุทรไอบีเรีย

*[[Jasminum fluminense]]* (บางครั้งถูกเข้าใจผิดเป็นมะลิบราซิล) และ *[[Jasminum dichotomum]]* (Gold Coast Jasmine) เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในรัฐฮาวายและรัฐฟลอริดา *[[Jasminum polyanthum]]* เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในประเทศออสเตรเลียเช่นกัน

## อนุกรมวิธาน
สปีชีส์ภายใต้สกุล *Jasminum* จัดอยู่ภายใต้เผ่า Jasmineae ของวงศ์ Oleaceae *Jasminum* แบ่งเป็น 5 หมู่ ประกอบด้วย *Alternifolia*, *Jasminum*, *Primulina*, *Trifoliolata*, และ *Unifoliolata* ชื่อสกุลกลายมาจากคำว่า *Yasameen* ("ของขวัญจากพระเจ้า") ในภาษาเปอร์เซียมาเป็นภาษาอาหรับและภาษาละติน

### สปีชีส์

ประกอบด้วย:

* *[[Jasminum abyssinicum|J.&nbsp;abyssinicum]]* Hochst. ex DC.&nbsp;&nbsp;– forest jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum adenophyllum|J.&nbsp;adenophyllum]]* Wall.&nbsp;&nbsp;– bluegrape jasmine, pinwheel jasmine, princess jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum angulare|J.&nbsp;angulare]]* Vahl
* *[[Jasminum angustifolium|J.&nbsp;angustifolium]]* (L.) Willd.
* *[[Jasminum auriculatum|J.&nbsp;auriculatum]]* Vahl&nbsp;&nbsp;– Indian hasmine, needle-flower jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum azoricum|J.&nbsp;azoricum]]* L.
* *[[Jasminum beesianum|J.&nbsp;beesianum]]* Forrest & Diels&nbsp;&nbsp;– red jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum dichotomum|J.&nbsp;dichotomum]]* Vahl&nbsp;&nbsp;– Gold Coast jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum didymum|J.&nbsp;didymum]]* G.Forst.
* *[[Jasminum dispermum|J.&nbsp;dispermum]]* Wall.
* *[[Jasminum elegans|J.&nbsp;elegans]]* Knobl.
* *[[Jasminum elongatum|J.&nbsp;elongatum]]* (P.J.Bergius) Willd.
* *[[Jasminum floridum|J.&nbsp;floridum]]* Bunge
* *[[Jasminum fluminense|J.&nbsp;fluminense]]* Vell.
* *[[Jasminum fruticans|J.&nbsp;fruticans]]* L.
* *[[Jasminum grandiflorum|J.&nbsp;grandiflorum]]* L.&nbsp;&nbsp;– Catalonian jasmine, jasmin odorant, royal jasmine, Spanish jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum humile|J.&nbsp;humile]]* L.&nbsp;&nbsp;– Italian jasmine, Italian yellow jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum lanceolarium|J.&nbsp;anceolarium]]* Roxb.
* *[[Jasminum mesnyi|J.&nbsp;mesnyi]]* Hance&nbsp;&nbsp;– Japanese jasmine, primrose jasmine, yellow jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum multiflorum|J.&nbsp;multiflorum]]* (Burm.f.) Andrews&nbsp;&nbsp;– Indian jasmine, star jasmine, winter jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum multipartitum|J.&nbsp;multipartitum]]* Hochst.&nbsp;&nbsp;– starry wild jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum nervosum|J.&nbsp;nervosum]]* Lour.
* *[[Jasminum nobile|J.&nbsp;nobile]]* C.B.Clarke
* *[[Jasminum nudiflorum|J.&nbsp;nudiflorum]]* Lindl.&nbsp;&nbsp;– winter jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum odoratissimum|J.&nbsp;odoratissimum]]* L.&nbsp;&nbsp;– yellow jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum officinale|J.&nbsp;officinale]]* L.&nbsp;&nbsp;– common jasmine, jasmine, jessamine, poet's jasmine, summer jasmine, white jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum parkeri|J.&nbsp;parkeri]]* Dunn&nbsp;&nbsp;– dwarf jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum polyanthum|J.&nbsp;polyanthum]]* Franch.
* *[[Jasminum sambac|J.&nbsp;sambac]]* (L.) Aiton&nbsp;&nbsp;– Arabian jasmine, Sambac jasmine&nbsp;
* *[[Jasminum simplicifolium|J.&nbsp;simplicifolium]]* G.Forst.
* *[[Jasminum sinense|J.&nbsp;sinense]]* Hemsl.
* *[[Jasminum subhumile|J.&nbsp;subhumile]]* W.W.Sm.
* *[[Jasminum subtriplinerve|J.&nbsp;subtriplinerve]]* Blume
* *[[Jasminum tortuosum|J.&nbsp;tortuosum]]* Willd.
* *[[Jasminum urophyllum|J.&nbsp;urophyllum]]* Hemsl.

## ความเกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและชนชาติ
เนื่องจากมะลิมีหลายพันธุ์ และขึ้นอยู่ในภูมิภาคเอเชีย มะลิจึงมีความสำคัญต่อวัฒนธรรมของชนชาติต่างๆ ในแถบเอเชียใต้ และตะวันออกเฉียงใต้
* คนไทยนิยมนำดอกมะลิมาใช้ลอยน้ำเย็นเพื่อดื่ม ตกแต่ง ร้อยเป็นมาลัยบูชาพระ และทำเครื่องหอม นอกจากนี้มะลิยังเป็นสัญลักษณ์ของวันแม่ด้วยมีสีขาวบริสุทธิ์ ส่งกลิ่นหอมได้ไกลและได้นาน อีกทั้งยังออกดอกได้ตลอดทั้งปี โดยตีความเปรียบกับความรักบริสุทธิ์ของแม่ที่มีต่อลูกไม่เสื่อมคลาย
* มะลิ (melati putih) เป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศอินโดนีเซีย
* มะลิฉัตร หรือ มะลิลา (Arabian jasmine) เป็นดอกไม้ประจำชาติของประเทศฟิลิปปินส์

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:สกุลมะลิ
หมวดหมู่:ไม้ดอกไม้ประดับ
หมวดหมู่:พืชแบ่งตามสกุล
หมวดหมู่:ดอกไม้ที่เป็นอาหาร