สาธารณรัฐประชาชน

thumb|upright=1.2|แผนที่แสดงรัฐที่ใช้ชื่อ ''สาธารณรัฐประชาชน'':

**สาธารณรัฐประชาชน** () คือคำที่ใช้เรียกประเทศที่ปกครองด้วยระบอบสาธารณรัฐ เดิมคำนี้มีที่มาจากลัทธิอิงสามัญชน (populism) แต่ภายหลังการสถาปนาสหภาพโซเวียต คำนี้ก็ถูกใช้เรียกประเทศที่ปกครองด้วยระบอบคอมมิวนิสต์ อย่างไรก็ตาม คำว่า "สาธารณรัฐประชาชน" ไม่ได้จำกัดเฉพาะประเทศคอมมิวนิสต์เท่านั้น แต่ยังใช้ได้กับประเทศที่มีประวัติศาสตร์เกี่ยวข้องกับประชาชน

## สาธารณรัฐประชาชนที่เป็นลัทธิมากซ์–เลนิน

บรรดาสาธารณรัฐประชาชนแห่งแรกคือกลุ่มสาธารณรัฐที่ก่อตัวขึ้นภายหลังการปฏิวัติรัสเซีย โดยเริ่มจากยูเครนที่ประกาศตนเป็นสาธารณรัฐประชาชนในระยะเวลาสั้น ๆ ใน ค.ศ. 1917 ตามด้วยรัฐข่านคิวา และเอมิเรตบูฆอรอ ซึ่งทั้งสองเป็นดินแดนที่แยกตัวออกมาจากอดีตจักรวรรดิรัสเซียที่ประกาศตนเป็นสาธารณรัฐประชาชนใน ค.ศ. 1920 ต่อมาใน ค.ศ. 1921 รัฐในอารักขาตูวาของรัสเซียก็ประกาศตนเป็นสาธารณรัฐประชาชนเช่นกัน อีกทั้งประเทศเพื่อนบ้านอย่างมองโกเลียได้กลายเป็นสาธารณรัฐประชาชนใน ค.ศ. 1924 หลังการยุติลงของสงครามโลกครั้งที่สอง พัฒนาการในทฤษฎีแห่งลัทธิมากซ์–เลนินนำไปสู่การปรากฏขึ้นของแนวคิดประชาธิปไตยประชาชน ซึ่งเป็นแนวคิดที่เอื้อให้เกิดเส้นทางสู่สังคมนิยมผ่านประชาธิปไตยแบบหลายชนชั้นหรือหลายพรรค ประเทศซึ่งสามารถมาถึงแนวคิดนี้ได้ในระดับปานกลางจะถูกเรียกว่าสาธารณรัฐประชาชน รัฐในทวีปยุโรปที่กลายเป็นสาธารณรัฐประชาชนในช่วงเวลานี้ได้แก่ แอลเบเนีย บัลแกเรีย เชโกสโลวาเกีย ฮังการี โปแลนด์ โรมาเนีย และยูโกสลาเวีย ในทวีปเอเชีย ได้แก่ จีนที่กลายเป็นสาธารณรัฐประชาชนภายหลังการปฏิวัติคอมมิวนิสต์จีน และเกาหลีเหนือที่เป็นสาธารณรัฐประชาชนด้วย

หลายประเทศที่กล่าวข้างต้นมักเรียกตนเองว่า "รัฐสังคมนิยม" ตามรัฐธรรมนูญ ในช่วงทศวรรษ 1960 โรมาเนียและยูโกสลาเวียเลิกใช้คำว่า "ประชาชน" ในชื่ออย่างเป็นทางการ และแทนที่ด้วยคำว่า "สังคมนิยม" ซึ่งเป็นการเน้นย้ำถึงการพัฒนาทางการเมืองที่กำลังดำเนินอยู่ เชโกสโลวาเกียยังเพิ่มคำว่า *สังคมนิยม* เข้าไปในชื่อด้วย หลังกลายเป็นสาธารณรัฐประชาชนใน ค.ศ. 1948 แต่ประเทศก็ไม่ได้ใช้คำนี้เป็นชื่ออย่างเป็นทางการแต่อย่างใด แอลเบเนียใช้ทั้งสองคำนี้เป็นชื่ออย่างเป็นทางการตั้งแต่ ค.ศ. 1976 จนถึง ค.ศ. 1991 ในบางครั้งประเทศตะวันตกจะเรียกประเทศเหล่านี้ว่าเป็น "ประเทศคอมมิวนิสต์” อย่างไรก็ตาม ไม่มีประเทศใดที่มองตนในลักษณะนั้น เนื่องจากว่าลัทธิคอมมิวนิสต์เป็นระดับการพัฒนาทางการเมืองที่ประเทศตนยังไปไม่ถึง โดยคำที่มักถูกใช้โดยประเทศคอมมิวนิสต์ส่วนใหญ่ได้แก่ รัฐประชาธิปไตย-ชาตินิยม รัฐประชาธิปไตยประชาชน รัฐสังคมนิยมตะวันออก และรัฐแรงงานและชาวนา อีกทั้งพรรคคอมมิวนิสต์ในประเทศเหล่านี้ก็ปกครองร่วมกับพรรคหัวก้าวหน้าอื่น ๆ

ในช่วงยุคหลังการล่าอาณานิคม อดีตอาณานิคมของยุโรปจำนวนหนึ่งที่ได้รับเอกราชและรับเอาแนวคิดมากซ์–เลนินก็ใช้ชื่อสาธารณรัฐประชาชนเช่นกัน ได้แก่ แองโกลา เบนิน คองโก-บราซาวีล เอธิโอเปีย กัมพูชา ลาว โมซัมบิก และเยเมนใต้ หลังการปฏิวัติ ค.ศ. 1989 สาธารณรัฐประชาชนในยุโรปกลางและตะวันออก (แอลเบเนีย บัลแกเรีย ฮังการี และโปแลนด์) รวมทั้งมองโกเลีย เลิกใช้คำว่า "ประชาชน" ในชื่ออย่างเป็นทางการ เนื่องจากมองว่ามีความเกี่ยวข้องกับรัฐบาลคอมมิวนิสต์ในอดีต และได้นำระบอบประชาธิปไตยแบบเสรีนิยมมาใช้ในระบบรัฐบาล ในช่วงเวลาเดียวกัน อดีตอาณานิคมของยุโรปส่วนใหญ่ที่ใช้ชื่อสาธารณรัฐประชาชนก็เลิกใช้เช่นกัน ส่วนหนึ่งเพราะการเปลี่ยนอุดมการณ์จากมากซ์–เลนินไปสู่สังคมนิยมประชาธิปไตยหรือประชาธิปไตยสังคมนิยม

### รายชื่อสาธารณรัฐประชาชนที่เป็นลัทธิมากซ์–เลนิน
ประเทศคอมมิวนิสต์ในปัจจุบันที่ยังคงใช้คำว่า "สาธารณรัฐประชาชน" ในชื่ออย่างเป็นทางการมีดังนี้
*  สาธารณรัฐประชาชนจีน (ตั้งแต่ ค.ศ. 1949)
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (ตั้งแต่ ค.ศ. 1975)

ประเทศคอมมิวนิสต์ในอดีต:
*  สาธารณรัฐประชาชนแอลเบเนีย (ค.ศ. 1946–1976) และสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนแอลเบเนีย (ค.ศ. 1976–1992)
*  สาธารณรัฐประชาชนแองโกลา (ค.ศ. 1975–1992)
*  สาธารณรัฐประชาชนเบนิน (ค.ศ. 1975–1990)
*  สาธารณรัฐประชาชนโซเวียตบูฆอรอ (ค.ศ. 1920–1925)
*  สาธารณรัฐประชาชนบัลแกเรีย (ค.ศ. 1946–1990)
*  สาธารณรัฐประชาชนคองโก (ค.ศ. 1969–1992)
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเอธิโอเปีย (ค.ศ. 1987–1991)
*  สาธารณรัฐประชาชนฮังการี (ค.ศ. 1949–1989)
*  สาธารณรัฐประชามานิตกัมพูชา (ค.ศ. 1979–1989)
*  สาธารณรัฐประชาชนโซเวียตโคเรซม์ (ค.ศ. 1920–1925)
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี (ค.ศ. 1948–1992/ค.ศ. 2009)
*  สาธารณรัฐประชาชนมองโกเลีย (ค.ศ. 1924–1992)
*  สาธารณรัฐประชาชนโมซัมบิก (ค.ศ. 1975–1990)
*  สาธารณรัฐประชาชนโปแลนด์ (ค.ศ. 1944/ค.ศ. 1947–1989)
*  สาธารณรัฐประชาชนโรมาเนีย (ค.ศ. 1947–1965)
*  (ค.ศ. 1921–1944)
*  สาธารณรัฐประชาชนยูเครนแห่งโซเวียต (ค.ศ. 1917–1918) (รวมกับสาธารณรัฐโซเวียตยูเครน)
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเยเมน (ค.ศ. 1967–1990)
*  สหพันธ์สาธารณรัฐประชาชนยูโกสลาเวีย (ค.ศ. 1945–1963)

อย่างไรก็ตาม ยังมีชื่ออื่น ๆ ที่ใช้ในประเทศสังคมนิยมต่าง ๆ ได้แก่ "สาธารณรัฐประชาธิปไตย" (สาธารณรัฐประชาธิปไตยเยอรมนี สาธารณรัฐประชาธิปไตยโซมาลี และสหพันธ์ประชาธิปไตยยูโกสลาเวียที่ดำรงอยู่ระหว่าง ค.ศ. 1943-1946) และ "สาธารณรัฐสังคมนิยม" (สาธารณรัฐสังคมนิยมเชโกสโลวักและสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม)

## สาธารณรัฐประชาชนที่ไม่เป็นลัทธิมากซ์–เลนิน
การล่มสลายของบรรดาจักรวรรดิในทวีปยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่งส่งผลให้มีการก่อตัวขึ้นของสาธารณรัฐประชาชนที่ไม่ใช่มากซ์-เลนินจำนวนหนึ่งในช่วงการปฏิวัติ ค.ศ. 1917–1923 ซึ่งในบางครั้ง รัฐบาลเหล่านี้มักไม่ได้รับการยอมรับและเป็นคู่ขัดแย้งกับอุดมการณ์มากซ์–เลนินอีกด้วย

ดินแดนของอดีตจักรวรรดิรัสเซียได้ถูกแบ่งแยกเป็นสาธารณรัฐประชาชนที่ไม่ใช่มากซ์-เลนินจำนวนมากหลังการปฏิวัติเดือนตุลาคม เริ่มจากสาธารณรัฐประชาชนไครเมียที่เป็นศัตรูกับบอลเชวิค แต่ต่อมาถูกบอลเชวิคยึดครองและก่อตั้งเป็นสาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเทาริดา ต่อมาสาธารณรัฐประชาชนคูบันซึ่งต่อต้านบอลเชวิคถูกก่อตั้งขึ้นในภูมิภาคคูบันของรัสเซีย และดำรงอยู่กระทั่งการยึดครองพื้นที่โดยกองทัพแดง หลังจากนั้นสาธารณรัฐประชาชนยูเครนที่เอนเอียงไปทางสังคมนิยมได้ประกาศตนเป็นเอกราชจากสาธารณรัฐรัสเซีย แต่สาธารณรัฐมีความขัดแย้งกับสาธารณรัฐประชาชนยูเครนแห่งโซเวียต (ภายหลังเป็นสาธารณรัฐโซเวียตยูเครน) จนปะทุกลายเป็นสงครามประกาศอิสรภาพยูเครน สาธารณรัฐประชาชนเบลารุสพยายามก่อตั้งรัฐเบลารุสอิสระในดินแดนที่ควบคุมโดยกองทัพจักรวรรดิเยอรมัน แต่สาธารณรัฐสังคมนิยมโซเวียตเบียโลรัสเซียได้เข้ามาแทนที่หลังกองทัพเยอรมันถอนกำลังออกจากดินแดน ท้ายที่สุดดินแดนที่กล่าวมาข้างต้นก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต

ในอดีตจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการี สาธารณรัฐประชาชนยูเครนตะวันตกก่อตั้งขึ้นในภูมิภาคกาลิเชียภายใต้การชี้นำทางการเมืองโดยพวกกรีกคาทอลิก ฝ่ายเสรีนิยม และฝ่ายสังคมนิยม ซึ่งต่อมาดินแดนนี้ถูกผนวกรวมกับสาธารณรัฐโปแลนด์ที่ 2 ในขณะเดียวกันสาธารณรัฐประชาชนฮังการีได้ประกาศเอกราช แต่ถูกแทนที่โดยสาธารณรัฐโซเวียตฮังการีในเวลาสั้น ๆ และกลายเป็นราชอาณาจักรฮังการีในที่สุด

ในเยอรมนี รัฐประชาชนไบเอิร์น () เป็นรัฐสังคมนิยมและสาธารณรัฐประชาชนอายุสั้นที่ก่อตั้งขึ้นในไบเอิร์นระหว่างการปฏิวัติเยอรมัน ค.ศ. 1918–1919 ซึ่งเป็นศัตรูกับสาธารณรัฐโซเวียตไบเอิร์น โดยต่อมาถูกแทนที่เป็นเสรีรัฐไบเอิร์น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสาธารณรัฐไวมาร์

ในช่วงทศวรรษ 1960 และ 1970 แอลจีเรีย บังกลาเทศ และแซนซิบาร์ ซึ่งเป็นอดีตอาณานิคมที่ประกาศเอกราชผ่านการปฏิวัติเสรีนิยมก็ใช้คำว่าสาธารณรัฐประชาชนเป็นชื่ออย่างเป็นทางการเช่นกัน ลิเบียนำคำนี้มาใช้ ภายหลังการปฏิวัติต่อต้านกษัตริย์อิดริส

ในทศวรรษ 2010 ขบวนการแบ่งแยกดินแดนยูเครนที่ฝักใฝ่รัสเซียในช่วงสงครามรัสเซีย-ยูเครนได้ประกาศให้แคว้นดอแนตสก์และลูฮันสก์เป็นสาธารณรัฐประชาชน แต่ก็ไม่ได้รับการรับรองทางการทูตจากประชาคมนานาชาติ ใน ค.ศ. 2022 ระหว่างวิกฤตการณ์รัสเซีย–ยูเครน พ.ศ. 2564–2565 รัสเซียกลายเป็นสมาชิกสหประชาชาติชาติแรกที่รับรองทั้งสองสาธารณรัฐอย่างเป็นทางการ

### รายชื่อสาธารณรัฐประชาชนที่ไม่เป็นลัทธิมากซ์–เลนิน
สาธารณรัฐประชาชนที่ไม่เป็นลัทธิมากซ์–เลนินในปัจจุบันมีดังนี้
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนแอลจีเรีย (ตั้งแต่ ค.ศ. 1962)
*  สาธารณรัฐประชาชนบังกลาเทศ (ตั้งแต่ ค.ศ. 1971)
*  สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนเกาหลี (ตั้งแต่ ค.ศ. 1992)

สาธารณรัฐประชาชนในอดีต:
*  สาธารณรัฐประชาชนเบลารุส (ค.ศ. 1918–1919; รัฐที่ได้รับการรับรองบางส่วน)
*  สาธารณรัฐประชาชนไครเมีย (ค.ศ. 1917–1918; รัฐที่ไม่ได้รับการรับรอง)
*  (ค.ศ. 2014–2022; รัฐที่ได้รับการรับรองบางส่วน)
*  สาธารณรัฐประชาชนฮังการี (ค.ศ. 1918–1919; รัฐที่ไม่ได้รับการรับรอง)
*  สาธารณรัฐประชาชนเกาหลี (ค.ศ. 1945–1946)
*  สาธารณรัฐประชาชนคูบัน (ค.ศ. 1918–1920; รัฐที่ไม่ได้รับการรับรอง)
*  มหาสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนอาหรับลิเบีย (ค.ศ. 1977–2011)
*  (ค.ศ. 2014–2022; รัฐที่ได้รับการรับรองบางส่วน)
*  สาธารณรัฐประชาชนยูเครน (ค.ศ. 1917–1921; รัฐที่ได้รับการรับรองบางส่วน)
*  สาธารณรัฐประชาชนยูเครนตะวันตก (ค.ศ. 1918–1919; เข้าร่วมกับสาธารณรัฐประชาชนยูเครน)
*  สาธารณรัฐประชาชนแซนซิบาร์ (ค.ศ. 1963–1964)

## ดูเพิ่ม
* สาธารณรัฐประชาธิปไตย

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

*

หมวดหมู่:ระบอบการปกครอง