สวนลุมพินี

**สวนลุมพินี** หรือที่นิยมเรียกสั้น ๆ ว่า **สวนลุม** เป็นสวนสาธารณะระดับย่านใจกลางกรุงเทพมหานคร บนที่ดินขนาดใหญ่จำนวน 360 ไร่ที่ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า ล้อมรอบด้วยถนนทั้ง 4 ด้าน คือ ถนนพระรามที่ 4 ถนนราชดำริ ถนนวิทยุ และถนนสารสิน ในพื้นที่แขวงลุมพินี เขตปทุมวัน เปิดให้บริการตั้งแต่ปี พ.ศ. 2468 ถือเป็นสวนสาธารณะแห่งแรกของประเทศไทย ปัจจุบันอยู่ภายใต้การดูแลโดยกรุงเทพมหานคร

เดิมพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานที่ดินผืนนี้ไว้สำหรับการจัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์ เพื่อจัดแสดงสินค้าไทยเป็นครั้งแรก และหลังจากจัดงานเสร็จสิ้นแล้วให้จัดทำเป็นสวนสาธารณะสำหรับประชาชนเข้ามาพักอาศัย พร้อมทั้งพระราชทานนามว่า "สวนลุมพินี" ซึ่งเป็นชื่อสถานที่ประสูติของพระโคตมพุทธเจ้าในประเทศเนปาล แต่เนื่องจากพระองค์เสด็จสวรรคตก่อน งานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์จึงถูกยกเลิก

## ประวัติ
สวนลุมพินีเป็นสวนสาธารณะแห่งแรกของกรุงเทพมหานคร เป็นพระราชมรดกที่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า พระราชทานไว้แก่ชาวพระนคร โดยมีจุดเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2468 ซึ่งเป็นปีที่พระองค์ทรงครองราชสมบัติครบ 15 ปี เสมอด้วยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประกอบกับเศรษฐกิจตกต่ำหลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง จึงมีพระราชดำริที่จะจัดงานแสดงพิพิธภัณฑ์สรรพสินค้าและทรัพยากรธรรมชาติ ดังเช่นประเทศตะวันตกที่ทำได้ผลมาแล้ว เรียกว่า สยามรัฐพิพิธภัณฑ์ โดยทรงเลือกบริเวณทุ่งศาลาแดง ซึ่งเป็นที่ดินส่วนพระองค์ที่เหลือจากการแบ่งไปให้เป็นพื้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยไปแล้ว เป็นสถานที่จัดงานเพื่อขยายกรุงเทพมหานครออกสู่ชานเมืองมากยิ่งขึ้น และทรงสละพระราชทรัพย์เป็นทุนประเดิมในการเตรียมสถานที่ พร้อมทั้งหารายได้จากการออกสลาก รายได้จากการจัดงาน และเงินบริจาคจากประชาชน โดยมีพระราชดำริว่าเมื่อเลิกการจัดงานแล้ว สถานที่จัดงานดังกล่าวควรจัดทำเป็นสวนพฤกษชาติ เพื่อให้ประชาชนได้ศึกษาและใช้พักผ่อน ส่วนรายละเอียดงานประกอบด้วยการแสดงหัตถกรรม 11 อย่าง ที่จะมีการประกวดชิงรางวัลทั้งหมด มีกำหนดจัดงานในช่วงฤดูหนาว ประมาณเดือนมกราคมถึงมีนาคม พ.ศ. 2468 (นับศักราชแบบเก่า) และมีกำหนดพิธีเปิดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์ในวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2468 ครั้งนั้นมีการขุดสระกว้าง สร้างเกาะลอยกลางน้ำ ตัดถนน และสร้างถาวรวัตถุ เช่น หอนาฬิกา ตึกแบบกรีก โดยพระองค์พระราชทานชื่อสวนสาธารณะว่า **สวนลุมพินี** ตามชื่อสถานที่ประสูติแห่งพระโคตมพุทธเจ้า ณ ตำบลลุมพินีวัน ประเทศเนปาล แต่เนื่องด้วยพระองค์เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 ก่อนกำหนดเปิดงานประมาณ 2 เดือน งานดังกล่าวจึงถูกยกเลิกไปเนื่องจากอยู่ในช่วงถวายความอาลัย 

เมื่อสิ่งก่อสร้างสำหรับงานถูกรื้อถอนออกไป สวนลุมพินีจึงถูกปล่อยเป็นพงรก สองปีต่อมาคือ พ.ศ. 2470 กรมนคราทร กระทรวงมหาดไทย (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็นกรมโยธาเทศบาล กรมโยธาธิการ และปัจจุบันถูกรวมเป็นกรมโยธาธิการและผังเมือง แต่งานด้านการดูแลสวนสาธารณะในพื้นที่กรุงเทพมหานครในปัจจุบัน ซึ่งรวมถึงสวนลุมพินี ถูกโอนมาขึ้นกับกรุงเทพมหานคร) เริ่มขนกองขยะจากตอนกลางของจังหวัดพระนคร ไปเทที่สระใหญ่ทางตอนเหนือฟากตะวันออกของสวนลุมพินี ทำให้น้ำในสระดังกล่าวเน่าเหม็นลง มีลูกน้ำเป็นจำนวนมาก และขยะดังกล่าวยังปิดทางทำให้น้ำไม่สามารถไหลลงคลองได้เหมือนในอดีต ทำให้เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (แย้ม ณ นคร) และชาวตะวันตกที่อาศัยอยู่โดยรอบได้รับความเดือดร้อน จึงร่วมกันลงชื่อร้องเรียนกรมนคราทร แต่กรมนคราทรก็ยังคงขนขยะไปเทลงสระนี้เช่นเดิมจนสระเต็มเมื่อปี พ.ศ. 2472 กลุ่มผู้ร้องเรียนจึงทยอยย้ายออกจากพื้นที่ในช่วงดังกล่าว หลังจากนั้นเจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิตสอบถามไปยังกรมนคราทร ได้รับคำตอบว่าเป็นส่วนหนึ่งของแผนแม่บทในการสร้างสนามโปโล แต่เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิตสันนิษฐานว่าน่าจะเป็นเพราะเป็นวิธีทิ้งขยะทดแทนการถมในพื้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในอดีตที่ติดปัญหารถขนขยะไม่สามารถเข้าพื้นที่ดังกล่าวได้ในฤดูฝน ต่อมา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้น เขียนจดหมายชี้แจงว่าการเทขยะลงสระในสวนลุมพินีเป็นเพราะพระองค์พิจารณาเป็นอย่างดีแล้ว และผู้ที่ได้รับกลิ่นเหม็นจากขยะดังกล่าว "ถือว่าเป็นจมูกส่วนน้อย แต่บังเอิญเป็นจมูกเจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต และฝรั่ง" 

ปีถัดมา (พ.ศ. 2471) สวนลุมพินีได้ถูกรื้อฟื้นอีกครั้ง โดยนายพลตำรวจตรี พระยาคทาธรบดีสีหราชบาลเมือง (เทียบ อัศวรักษ์) อดีตจเรตำรวจ ข้าราชบริพารใกล้ชิดรัชกาลที่ 6 ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ในการเช่าพื้นที่ด้านทิศใต้ของสวนลุมพินี จำนวน 90 ไร่ จัดทำเป็น *วนาเริงรมย์* มีลักษณะคล้ายสวนสนุก ประกอบด้วยการแสดงมหรสพ การขายอาหาร การละเล่น แข่งว่าว วิ่งวัว ชิงช้า ม้าหมุน ที่ให้ความเพลิดเพลินและความสนุกสนานแก่ประชาชน และนำค่าเช่ามาปรับปรุงที่ดิน โดยพระองค์พระราชทานพระบรมราชานุญาตตามที่ผู้เช่าประวงค์ ส่วนพื้นที่ที่เหลืออีก 270 ไร่ พระองค์พระราชทานให้รัฐบาลดูแลผ่านทางกรมนคราทร และมีรับสั่งให้ใช้เป็นสวนสาธารณะเท่านั้นตามพระราชประสงค์ของสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช ห้ามนำไปใช้ในกิจกรรมอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาตจากพระองค์ และ/หรือ กุลทายาท (คือพระมหากษัตริย์ในราชวงศ์จักรีทุกพระองค์) แต่วนาเริงรมย์เปิดอยู่ได้ไม่นาน สวนลุมพินีก็ถูกทิ้งให้เป็นที่รกร้างอีกครั้ง และเป็นสถานที่ที่เกิดเหตุฆาตกรรมขึ้นอยู่บ่อยครั้ง 

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2478 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร หม่อมหลวงกรี เดชาติวงศ์ นายช่างชั้น 1 กองช่างนคราธร จึงเข้ามาปรับปรุงสวนลุมพินีให้กลับมาเป็นสวนสาธารณะอีกครั้ง โดยติดต่อนายโอวบุ้นโฮ้ว เศรษฐีจากสิงคโปร์ ให้เข้ามาช่วยสร้างสนามกีฬาสำหรับเด็กขึ้น และจัดตั้งสวนเพาะชำขยายพันธุ์ไม้สำหรับตกแต่ง ต่อมาในสมัยสงครามโลกครั้งที่สอง สวนลุมพินีกลายเป็นที่ตั้งของค่ายทหารญี่ปุ่น ร่วมกับพื้นที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โรงเรียนช่างกลปทุมวัน โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา และโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ซึ่งทั้งหมดตั้งอยู่ใกล้กับศูนย์บัญชาการกองทัพญี่ปุ่นประจำประเทศไทยที่ถนนสาทร สวนแห่งนี้จึงลดบทบาทลงthumb|สวนลุมพินี พ.ศ. 2489หลังจากสงครามโลกครั้งที่สองสงบลง สวนลุมพินีจึงถูกนำกลับมาใช้เป็นสถานที่จัดงานต่าง ๆ อีกครั้ง โดยมีงานระดับชาติหลายงานที่จัดขึ้นที่สวนลุมพินี เช่น งานฉลองรัฐธรรมนูญ การประกวดนางสาวไทย วันลอยกระทง วันเด็กแห่งชาติ และรายการโชว์จากต่างประเทศต่าง ๆ โดยมีการวางรางรถไฟเล็กเพื่อพาผู้โดยสารเยี่ยมชมโดยรอบบริเวณงาน รวมถึงใช้จัดงานกาชาดมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561

สวนลุมพินีเคยมีภัตตาคารที่โด่งดังชื่อ *Peninsula* หรือชื่อภาษาไทย คือ *กินรีนาวา* เป็นภัตตาคารอาหารจีนขนาดใหญ่ สร้างเป็นรูปเรืออยู่กลางน้ำใกล้เกาะลอย

ในปี พ.ศ. 2568 สวนลุมพินีจะมีอายุครบ 100 ปี กรุงเทพมหานครจึงจัดทำโครงการปรับภูมิทัศน์และปรับปรุงทัศนียภาพต่าง ๆ ภายในสวนให้ทันวาระครบรอบ โดยเริ่มมีการดำเนินการตั้งแต่ในสมัยที่หม่อมราชวงศ์สุขุมพันธุ์ บริพัตร เป็นผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2558 หรือเป็นเวลา 10 ปีก่อนถึงวาระดังกล่าว

## ภายในสวน
thumb|300px|ภูมิทัศน์เมืองโดยรอบสระเก็บน้ำสวนลุมพินีภายในสวนลุมพินี
* พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2485 เพื่อระลึกถึงมหากรุณาธิคุณขององค์ผู้ให้กำเนิดสวนลุมพินี
* ลานตะวันยิ้ม ลานเพื่อกิจกรรมนันทนาการที่ออกแบบเพื่อคนพิการโดยเฉพาะ เช่น มีทางลาดแทนขั้นบันได สนามเด็กเล่นชนิดพิเศษ ที่จอดรถคนพิการ และสิ่งอำนวยความสะดวกเพื่อคนด้อยโอกาสครบครัน
* สโมสรพลเมืองอาวุโสแห่งเมืองกรุงเทพมหานคร' ตั้งอยู่ ณ อาคารลุมพินีสถาน เป็นที่พบปะสังสรรค์ พักผ่อนออกกำลังกายและฝึกอาชีพของผู้สูงอายุ เปิดบริการเวลา 08.00 – 18.00 น. ทุกวัน และในอาคารยังมีเวทีลีลาศหมุนได้ใช้เป็นที่จัดกิจกรรมลีลาศและฝึกสอนในวันเสาร์ – อาทิตย์
* ศูนย์สร้างโอกาสเด็กสวนลุมพินี ให้บริการแนะนำ ปรึกษา ช่วยเหลือ สอนหนังสือแก่เด็กเร่ร่อน เปิดบริการ 10.00 – 19.00 น. ทุกวัน
* ห้องสมุดประชาชนสวนลุมพินี เสนอบริการในรูปแหล่งค้นคว้าความรู้จากหนังสือและวิดีทัศน์ เปิดบริการเวลา 08.00 – 20.00 น. วันอังคาร – อาทิตย์
* ศูนย์เยาวชนลุมพินี นำเสนอกิจกรรมกีฬา และฝึกสอนแก่เด็กและเยาวชน จัดสถานที่และอุปกรณ์กีฬาไว้ให้บริการสมาชิก เช่น ฟุตบอล ว่ายน้ำ บาสเก็ตบอล ฝึกสอนลีลาศ เปิดบริการ วันจันทร์ – ศุกร์ เวลา 10.00 – 20.00 น. และวันเสาร์ – อาทิตย์ เวลา 10.00 – 18.00 น.
* ศูนย์อาหารศรีไทยเดิม จำหน่ายอาหาร เครื่องดื่ม เปิดบริการ เวลา 04.30 – 10.00 น. ทุกวัน
* จักรยานน้ำ เป็นจุดบริการของกรุงเทพมหานคร โดยสำนักวัฒนธรรมกีฬาและการท่องเที่ยว อยู่ตรงข้าม    เกาะลอยใกล้ห้องสมุด
* ธรรมะในสวนกิจกรรมทางพุทธศาสนา เพื่อเป็นประโยชน์ต่อสังคม โดยมีการทำบุญตักบาตร และแสดงธรรมะโดยพระสงฆ์ ทุกวันอาทิตย์สุดท้ายของเดือน เวลา 06.00 – 08.00 น.
* ดนตรีในสวน มีการจัดแสดงดนตรีไทยและสากล เช่น การบรรเลงเพลงจากวงดุริยางค์ซิมโฟนีกรุงเทพ
## พระบรมราชานุสาวรีย์

**พระบรมราชานุสาวรีย์[[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว|พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า]] ณ สวนลุมพินี** เป็นพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า องค์แรกของประเทศไทย ซึ่งคณะรัฐมนตรีในรัฐบาลจอมพล แปลก พิบูลสงคราม จัดสร้างขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติแด่พระองค์ โดยประดิษฐานที่หัวมุมด้านตะวันตกเฉียงใต้ของสวนลุมพินี ซึ่งเป็นที่ดินที่พระองค์พระราชทานสำหรับการจัดงานสยามรัฐพิพิธภัณฑ์เมื่อปี พ.ศ. 2468 และจัดสร้างเป็นสวนสาธารณะในเวลาต่อมา โดยพระบรมราชานุสาวรีย์จุดนี้เป็นจุดหลักที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกรัชกาล หรือผู้แทนพระองค์ จะเสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางพวงมาลาถวายบังคมพระบรมรูปเป็นประจำในวันสมเด็จพระมหาธีรราชเจ้าของทุกปี

### ประวัติ
เดิมนั้น สมาคมนักเรียนเก่าวชิราวุธวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้ริเริ่มโครงการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาธีรราชเจ้า (รัชกาลที่ 6) มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2475 โดยวางแผนรวบรวมทุนจากนักเรียนเก่าวชิราวุธวิทยาลัย เพื่อจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ไว้ประดิษฐานในวชิราวุธวิทยาลัย แต่เมื่อข่าวแพร่กระจายออกไปนั้น มีประชาชนที่จงรักภักดีและสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณร่วมกันบริจาคทรัพย์สมทบทุนจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์จำนวนมาก สมาคมฯ จึงเปลี่ยนแปลงแนวคิดเกี่ยวกับสถานที่ประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 เป็นพื้นที่สาธารณะแทน เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถวายสักการะได้โดยสะดวก และปรับแผนเป็นการนำเสนอโครงการให้รัฐบาลพิจารณาดำเนินการแทน

เมื่อสมาคมนักเรียนเก่าวชิราวุธวิทยาลัยนำเสนอให้คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 9 นำโดยนายกรัฐมนตรี จอมพล แปลก พิบูลสงคราม แล้ว คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบในหลักการของโครงการและรับดำเนินการ เป็นส่วนหนึ่งของโครงการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์พระมหากษัตริย์ไทย 8 พระองค์เพื่อประดิษฐานไว้ในจังหวัดที่เป็นแหล่งหรือมูลเดิมแห่งการก่อตั้งพระเกียรติประวัติของแต่ละพระองค์ โดยอีก 7 พระองค์ได้แก่ พระเจ้าพรหมมหาราช พ่อขุนรามคำแหงมหาราช สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช สมเด็จพระนารายณ์มหาราช และสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี และคณะรัฐมนตรีได้อนุมัติให้จัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ก่อนเป็นองค์แรก เนื่องจากมีคณะบุคคลที่จงรักภักดีในรัชกาลที่ 6 กำลังดำเนินการรวบรวมทุนเพื่อสร้างพระบรมรูปถวายเป็นอนุสรณ์แด่พระองค์อยู่บ้างแล้ว ประกอบกับในช่วงเวลาดังกล่าวนั้น เทศบาลนครกรุงเทพ กำลังมีโครงการบูรณะสวนลุมพินี ให้เป็นสวนสาธารณะที่สมบูรณ์ในจังหวัดพระนคร จึงเห็นว่าเป็นเวลาที่เหมาะสมในการประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ที่สวนลุมพินี นอกจากนี้ รัฐบาลยังเล็งเห็นว่ารัชกาลที่ 6 มีพระราชกรณียกิจสำคัญที่โดดเด่นในการปลุกใจคนไทยให้สำนึกรักในประเทศชาติ ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายรัฐนิยมของรัฐบาลในขณะนั้น

เดิมนั้นรัฐบาลวางกำหนดการให้ก่อสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ให้แล้วเสร็จและทำพิธีเปิดในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2483 ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระองค์ โดยมอบหมายให้กรมศิลปากรออกแบบและดำเนินการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ และมอบหมายให้กรมโฆษณาการ (ปัจจุบันคือกรมประชาสัมพันธ์) ดำเนินการชักชวนเรี่ยไรเงิน โดยติดต่อกับคณะกรรมการจังหวัดต่าง ๆ และบุคคลหรือคณะบุคคลที่จะร่วมบริจาคทรัพย์ โดยรัฐบาลวางงบประมาณจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ไว้ประมาณ 60,000 บาท หากเรี่ยไรได้มากกว่างบประมาณ รัฐบาลจะพิจารณาใช้งบประมาณจำนวนที่เกินมาสำหรับจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติรัชกาลที่ 6 แต่หากยังขาดเหลือ รัฐบาลจะพิจารณาอนุมัติงบประมาณแผ่นดินมาช่วยจุนเจือต่อไป 

คณะกรรมการจัดหาเงินเรี่ยไรของกรมโฆษณาการมีเงินทุนจากการบริจาคมาตั้งแต่ พ.ศ. 2475 พร้อมทั้งยังได้รับพระราชทานทรัพย์สมทบ จำนวนหนึ่งจากพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ซึ่งประทานพระอนุญาตให้หักเงินรายได้ของพระองค์ 2 ใน 3 จากรายได้ทั้งหมด และอีกจำนวนหนึ่งจากสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา จากนั้นคณะกรรมการฯ ได้จัดงานวชิราวุธานุสรณ์ ครั้งที่ 1 ที่สวนอัมพร ระหว่างวันที่ 1–3 มีนาคม พ.ศ. 2482 ได้ยอดเงินประมาณ 100,000 บาทเศษ ซึ่งเกินจำนวนสำหรับการก่อสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 คณะกรรมการจัดสร้าง ประกอบด้วยกรมศิลปากร กรมโยธาเทศบาล (ปัจจุบันคือกรมโยธาธิการและผังเมือง) และสมาคมนักเรียนเก่าวชิราวุธวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ จึงเริ่มดำเนินการจัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 โดยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ตือ การทำเขื่อน ถมดิน และปรับพื้นที่บริเวณโดยรอบแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์, การก่อสร้างแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ ซึ่งเทศบาลนครกรุงเทพฯ ดำเนินการจัดสร้างในสองส่วนแรก และการตกแต่งเครื่องประดับอนุสาวรีย์ พร้อมทั้งหล่อและแต่งองค์พระบรมรูป ซึ่งได้มอบหมายให้กรมศิลปากรดำเนินการ โดยกรมศิลปากรได้มอบหมายต่อให้ศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี เป็นผู้ออกแบบและปั้นหล่อพระบรมรูป มีพิธีเททองหล่อเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2484 ณ สวนศิวาลัย ในพระบรมมหาราชวัง โดยเริ่มหล่อจากส่วนพระเศียรก่อน แล้วจึงหล่อส่วนพระองค์ การหล่อพระบรมรูปทั้งองค์เสร็จเรียบร้อยเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2484 โดยเป็นการหล่อพระบรมรูปองค์ใหญ่ในประเทศได้สำเร็จเป็นครั้งแรกในประเทศไทย เนื่องจากพระบรมรูปก่อนหน้านี้ต้องส่งออกไปหล่อในต่างประเทศ โดยเฉพาะในทวีปยุโรป

ในตอนแรกคณะรัฐมนตรีวางกำหนดการประกอบพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2484 แต่เนื่องด้วยการก่อสร้างบริเวณโดยรอบแท่นฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ยังไม่เรียบร้อย จึงเลื่อนกำหนดการไปประกอบพิธีเปิดในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2485 ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของรัชกาลที่ 6 และเนื่องจากวันขึ้นปีใหม่ของประเทศไทยในขณะนั้นมีการเปลี่ยนแปลงจากวันที่ 1 เมษายน มาเป็นวันที่ 1 มกราคมแล้ว จึงมีกำหนดจัดงานฉลองวันขึ้นปีใหม่พร้อมกันด้วย โดยการเตรียมงานทั้งหมดเสร็จสมบูรณ์แล้ว แต่ก็ต้องเลื่อนออกไปอีกครั้ง เนื่องจากทหารญี่ปุ่นเข้าบุกครองประเทศไทยเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2484 ในสงครามแปซิฟิก ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของสงครามโลกครั้งที่สอง คณะรัฐมนตรีจึงระงับพิธีไปก่อนจนกว่าเหตุการณ์จะสงบลง จนกระทั่งวันที่ 27 มีนาคม พ.ศ. 2485 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาทิตย์ทิพอาภา ประธานคณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในขณะนั้น เสด็จแทนพระองค์ไปทรงเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 อย่างเป็นทางการ แต่งดกิจกรรมเฉลิมฉลองทั้งหมดเนื่องจากประเทศไทยในขณะนั้นยังอยู่ในภาวะสงคราม

### รูปแบบศิลปะ สถาปัตยกรรม และประติมากรรม
พระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวองค์นี้ พระบรมรูปหล่อด้วยโลหะรมดำ มีขนาดสองเท่าครึ่งของพระองค์จริง พระอิริยาบถประทับยืน ฉลองพระองค์ชุดจอมพลทหารบก พระหัตถ์ซ้ายทรงกุมพระแสงกระบี่ พระหัตถ์ขวาทรงถือพระคทา ประดิษฐานบนแท่นฐานสี่เหลี่ยมย่อมุม 2 ชั้น มีฐานบัวรองรับ ชั้นบนเป็นฐานทรงแคบสูง ชั้นล่างมีพานพุ่มหล่อโลหะตั้งไว้ทั้ง 4 มุม ด้านหน้าติดแผ่นโลหะหล่อรูปตราวชิราวุธ ด้านหลังเป็นแผ่นโลหะหล่อคำจารึกพระบรมราชานุสาวรีย์ ฐานชั้นล่างทำเป็นปีกยื่นออกไปทั้ง 2 ข้าง แต่ละข้างมีบันไดลดหลั่นลงมา ทั้งหมดตั้งอยู่บนลานคอนกรีต มีบันไดนำขึ้นไปยังจุดสักการะหน้าพระบรมราชานุสาวรีย์ ฐานและบัลลังก์พระบรมรูปภายในเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก ภายนอกถือปูนทำเป็นหินล้าง

### การปรับปรุง
ในปี พ.ศ. 2554 กรุงเทพมหานครตรวจพบสภาพความเสียหายและจุดชำรุดทรุดโทรมโดยรอบลานพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวในบริเวณสวนลุมพินีหลายจุด จึงอนุมัติให้ดำเนินโครงการปรับปรุงลานพระบรมราชานุสาวรีย์ใหม่ทั้งหมด โดยใช้แบบการปรับปรุงลานพระบรมราชานุสาวรีย์ที่สำนักการวางผังและพัฒนาเมืองจัดทำไว้ และตั้งงบประมาณสำหรับการปรับปรุงไว้จำนวน 45,000,000 บาท โดยเน้นอนุรักษ์รูปแบบเดิมของลานพระบรมราชานุสาวรีย์ คือ การรื้อฟื้นน้ำพุทรงกลมแบบดั้งเดิม เสริมต้นไม้ใหญ่ตัดแต่งและเพิ่มร่มเงา จัดรูปแบบสวนตามแนวทางเดิมในอดีตโดยการปรับภูมิทัศน์ด้วยพืชพรรณเขตร้อน (Tropical Landscape) และใช้วัสดุในการปรับปรุงที่มีความเหมาะสม โดยการปรับปรุงดำเนินการแล้วเสร็จเมื่อกลางเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2554

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2567–2568 ในโอกาสครบรอบ 100 ปีของสวนลุมพินี กรุงเทพมหานครได้ดำเนินการปรับปรุงสวนลุมพินีในหลายบริเวณ ซึ่งรวมถึงการปรับปรุงลานพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ด้วย เช่น การปรับปรุงทางเท้า (ปูกระเบื้องใหม่) และการปรับปรุงรั้วกั้นระหว่างลานพระบรมราชานุสาวรีย์กับขอบถนนแยกศาลาแดง เป็นต้น

## การเดินทาง
[250px|thumb|right|[สะพานเขียว ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของสวนลุมพินี เป็นทางเดินที่ใช้เชื่อมต่อไปยังสวนเบญจกิติ]]
### [[รถไฟฟ้าในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล|รถไฟฟ้า]]
*  **[[รถไฟฟ้ามหานคร]]**: 
** สถานีสีลม และ สถานีลุมพินี
*  **[[รถไฟฟ้าบีทีเอส]]**: 
** สถานีราชดำริ และ สถานีศาลาแดง

### [[องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ|รถประจำทาง]]
* ถนนพระราม 4 สาย 4(3-36) 14(3-39) 45(3-9E) 46(3-10) 47(3-41) 50(2-7) 67(3-43) 74 76(4-14) 115(1-45) 141(4-24E) 167(4-26) 507(3-13) 514(1-54) 514E(1-55E) 1240 A3 2-28(177) 3-31(เพิ่มช่วง)
* ถนนวิทยุ สาย 13(3-38) 17(4-3) 50(2-7) 62(3-42) 76(4-14) 514(1-54) A3 2-28(177)
* ถนนสารสิน สาย 13(3-38) 17(4-3) 50(2-7) 514(1-54) A3 2-28(177)
* ถนนราชดำริ สาย 14(3-39) 15(4-2) 24(2-39) 50(2-7) 74 76(4-14) 77(3-45) 504(1-18E) 514(1-54) A3 2-28(177) 3-53 4-35

## สถานที่ใกล้เคียง
right|thumb|199x199px|โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์เมื่อมองจากสวนลุมพินี
ในบริเวณใกล้เคียงสวนลุมพินี ยังเป็นที่ตั้งของสถานที่สำคัญหลายแห่ง เช่น
* โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย
* อับดุลราฮิม เพลส
* วัน แบงค็อก
* ดุสิต เซ็นทรัล พาร์ค (โรงแรมดุสิตธานีเดิม)

## อ้างอิง

*  สวนลุมพินี
* สวนลุมพินี  จากสำนักสวนสาธารณะ กรุงเทพมหานคร

## แหล่งข้อมูลอื่น
* รายละเอียดและภาพของสวนลุมพินี 
* ภาพพาโนรามา 360 องศา สวนลุมพินี
* ภาพพาโนรามา 360 องศา สวนลุมพินี บริเวณเกาะกลางน้ำ
* 

ลุมพินี
ลุมพินี
หมวดหมู่:โบราณสถานในเขตปทุมวัน‎
ลุมพินี
หมวดหมู่:ก่อตั้งในกรุงเทพพระมหานครในปี พ.ศ. 2468