กระทรวงคมนาคม (ประเทศไทย)

**กระทรวงคมนาคม** () เป็นหน่วยงานราชการส่วนกลางประเภทกระทรวงของไทย มีหน้าที่เกี่ยวกับดูแลระบบการขนส่งและบริการคมนาคม ให้มีความคุ้มค่าและทั่วถึง ธุรกิจการขนส่ง การวางแผนจราจร และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคม อย่างเสมอภาคโดยทั่วถึงกัน

## ประวัติ
thumb|อาคารที่ทำการกระทรวงคมนาคม ภาพจากปี 1964
ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีการปฏิรูปราชการบริหารส่วนกลางเสียใหม่ตามแบบอย่างอารยประเทศ โดยจัดจำแนกราชการเป็นกรมกองต่าง ๆ มีหน้าที่เป็นหมวดเหล่า ไม่ก้าวก่ายกัน โดยได้มีการจัดตั้ง *กรมโยธาธิการ* ขึ้น ในปี 2433 เพื่อดูแลการก่อสร้างถนน ขุดคลอง และการช่างทั่วไป รวมทั้งการไปรษณีย์ โทรเลข และการรถไฟ โดยในขณะนั้น เริ่มมีการสร้างถนนตั้งแต่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งคือ ถนนเจริญกรุง ซึ่งเป็นถนนสายแรกของประเทศไทย

ต่อมาในปี 2435 จึงได้ยกฐานะกรมต่างๆ ขึ้นเป็นกระทรวง ทำให้ได้เปลื่ยนชื่อเป็น *กระทรวงโยธาธิการ* โดยมีอำนาจหน้าที่ ตามเดิม

ต่อมาในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ ให้เปลื่ยนนามจาก **กระทรวงโยธาธิการ** เป็น **กระทรวงคมนาคม** เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2455 โดยมีอำนาจหน้าที่ ในการดูแลเกี่ยวกับ การขนส่งทางรถไฟ การขนส่งทางบก การขนส่งทางน้ำ และการสื่อสาร

ต่อมา เนื่องด้วยปัญหาสภาพเศรษฐกิจ หลังสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง ทำให้ต้องมีการตัดทอน ส่วนราชการที่ซ้ำซ้อน เพื่อประหยัดงบประมาณแผ่นดิน จึงได้ยุบกระทรวง แล้วรวมเข้ากับ กระทรวงพาณิชย์ เป็น *กระทรวงพาณิชย์และคมนาคม* ในปี 2475 (ต่อมาได้รวมกับ กระทรวงเกษตราธิการ เป็น *กระทรวงเกษตรพาณิชยการ* และ *กระทรวงเศรษฐการ* ตามลำดับ)

ต่อมาได้ตรา พระราชบัญญัติปรับปรุง กระทรวง ทบวง กรม (แก้ไขเพิ่มเติม) พ.ศ. 2477 กำหนดหน้าที่ใน กระทรวงเศรษฐการออกเป็นทบวง โดยได้จัดตั้ง **ทบวงพาณิชย์และคมนาคม** ก่อนที่จะยุบอีกครั้ง ในปีเดียวกัน

จนกระทั่งในปี 2484 ก็ได้มีการจัดตั้ง *กระทรวงคมนาคม* ขึ้นใหม่ ตาม พระราชบัญญัติ กระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2484 โดยแบ่งส่วนราชการดังนี้

* *สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี*
* *สำนักงานปลัดกระทรวง*
* *กรมการขนส่ง* (ยกฐานะ กองการบินพาณิชย์ กระทรวงเศรษฐการ)
* ''กรมเจ้าท่า'' (โอนจาก กระทรวงเศรษฐการ)
* ''กรมไปรษณีย์โทรเลข'' (โอนจาก กระทรวงเศรษฐการ)
* *กรมทาง* (ยกฐานะ กองทาง กรมโยธาเทศบาล กระทรวงมหาดไทย)
*''กรมรถไฟ'' (โอนจาก กระทรวงเศรษฐการ)

ต่อมา ในปี 2545 ตาม พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 ได้แยกงานการสื่อสารและโทรคมนาคมไปจัดตั้งเป็นกระทรวงใหม่คือกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร โดยให้กระทรวงมีอำนาจหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการขนส่งและบริการคมนาคม ธุรกิจคมนาคม การวางแผนจราจร และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านการคมนาคมอย่างเสมอภาคโดยทั่วถึงกัน

ปี พ.ศ. 2562 พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม ฉบับที่ 18 พ.ศ. 2562 มีผลบังคับใช้วันที่ 15 เมษายน 2562 โดยให้ยกฐานะของสำนักงานโครงการพัฒนาระบบราง สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร ขึ้นจัดตั้งเป็นกรมการขนส่งทางราง

ในวันที่​ 8​ เมษายน​ พ.ศ. 2563 รัฐบาลแต่งตั้งปลัดกระทรวงคมนาคมดำรงตำแหน่ง​ หัวหน้าศูนย์ปฏิบัติการแก้ไขสถานการณ์ฉุกเฉินด้านคมนาคมและการขนส่งทั่วราชอาณาจักรซึ่งเป็นศูนย์ภายในศูนย์บริหารสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019

## ที่ทำการกระทรวง
เดิมที่ทำการของกระทรวง เมื่อครั้งยังใช้ชื่อ กระทรวงโยธาธิการนั้น แต่แรกเริ่มนั้น ต้องใช้ที่ทำการของกรมไปรษณีย์ (ไปรษณียาคาร) ไปพลางก่อน ซึ่งแต่เดิมเป็นบ้านของ พระปรีชากลการ (สำอาง อมาตยกุล) ต่อมา เมื่อได้สร้างที่ว่าการกระทรวงขึ้นที่บริเวณวังเดิมของ พระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นเจริญผลภูลสวัสดิ์ จึงได้ย้ายไปใช้เป็นที่ทำการตั้งแต่วันที่ 24 มกราคม 2438 จนกระทั่งเป็นกระทรวงคมนาคมต่อมา เมื่อมีการยุบเลิกกระทรวงคมนาคม ก็ได้ใช้ที่ทำการของ กระทรวงพาณิชย์ เป็นที่ทำการ

ต่อมาเมื่อได้มีการตั้ง กระทรวงคมนาคม ขึ้นใหม่ เมื่อปี 2484 จึงต้องอาศัยของ อาคารที่ว่าการกรมไปรษณีย์โทรเลข (ไปรษณีย์กลาง บางรัก) ในชั้น 2 ทิศเหนือเป็น ที่ทำการกระทรวงไปก่อน และได้ย้ายไปอยู่ที่บริเวณ ท่าช้างวังหน้า ต่อมาจึงได้ย้ายไปที่บริเวณ ถนนราชดำเนินนอก ซี่งเป็นที่ตั้งของกระทรวงมาจนถึงบัดนี้ โดยได้เปิดใช้งานเมื่อวันที่ 3 เมษายน 2497

## ตรากระทรวงคมนาคม
alt=|center|thumb|220x220px

แต่เดิม ตราพระรามทรงรถ เป็นตราใหญ่ของ กระทรวงโยธาธิการ ซึ่งเดิมใช้ ตราอินทรทรงช้าง แต่มีขนาดโตไป จึงโปรดให้เปลี่ยนเป็น ตราพระรามทรงรถ ให้เข้ากับเรื่องตรวจถนนหรือสร้างเมือง ครั้นยุบเลิก กระทรวงโยธาธิการ มารวมกันกับราชการส่วนอื่น ตราดวงนี้จึงตกมาเป็น ตราตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงพาณิชย์และคมนาคม ครั้นเมื่อปรับปรุง กระทรวงนี้ขึ้นใหม่ เปลี่ยนชื่อเป็นกระทรวงเศรษฐการ ตราพระรามทรงรถ ยังใช้เป็นตราตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเศรษฐการ ต่อมาในปี 2484 ได้ยุบกระทรวงเศรษฐการ แยกเป็นกระทรวงการเศรษฐกิจ และกระทรวงคมนาคม ตราพระรามทรงรถ จึงตกมาเป็นตราของกระทรวงคมนาคม ตามประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ลงวันที่ 3 ตุลาคม 2484

## หน่วยงานสังกัดกระทรวง

กระทรวงคมนาคมมีส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจในสังกัด ดังนี้

### ส่วนราชการ
* สำนักงานรัฐมนตรี
* สำนักงานปลัดกระทรวงคมนาคม
* กรมการขนส่งทางบก
* กรมทางหลวง
* กรมเจ้าท่า (เคยใช้ชื่อ กรมการขนส่งทางน้ำและพาณิชยนาวี ในช่วงปี พ.ศ. 2545 ถึงปี พ.ศ. 2552)
* กรมท่าอากาศยาน 
* กรมทางหลวงชนบท
* สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร
* กรมทางหลวง
* กรมการขนส่งทางราง

### รัฐวิสาหกิจ
* บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน)
* การท่าเรือแห่งประเทศไทย
* การรถไฟแห่งประเทศไทย
* บริษัท ขนส่ง จำกัด
* การทางพิเศษแห่งประเทศไทย
* การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย
* องค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ
* บริษัท วิทยุการบินแห่งประเทศไทย จำกัด
* สถาบันการบินพลเรือน
* บริษัท รถไฟฟ้า ร.ฟ.ท. จำกัด *(จัดตั้งในฐานะบริษัทลูกของการรถไฟแห่งประเทศไทย แต่เป็นรัฐวิสาหกิจที่ขึ้นตรงต่อกระทรวงคมนาคม)*
* บริษัท เอสอาร์ที แอสเสท จำกัด

### องค์การมหาชน
* สถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (องค์การมหาชน)

### หน่วยงานอื่นของรัฐ
* สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (เป็นหน่วยงานที่แยกออกจาก กรมการบินพลเรือน)
* บริษัท โรงแรมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ จำกัด

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม

* รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมของไทย
* รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคมของไทย
* ปลัดกระทรวงคมนาคมของไทย

## แหล่งข้อมูลอื่น
* กระทรวงคมนาคม 


หมวดหมู่:การขนส่งในประเทศไทย
หมวดหมู่:หน่วยงานของรัฐบาลไทยในเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย
หมวดหมู่:กระทรวงที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2455
หมวดหมู่:ก่อตั้งในสยามในปี พ.ศ. 2455
ไทย