วิกฤตการณ์ติมอร์ตะวันออก

ภายหลังโปรตุเกสออกไปเมื่อปี พ.ศ. 2518 โดยมิได้จัดการปกครองให้แก่ติมอร์ตะวันออกแต่อย่างใด เป็นเหตุให้ประเทศอินโดนีเซียส่งทหารเข้ายึดครองติมอร์ตะวันออกโดยผนวกเข้าเป็นจังหวัดที่ 27 ของประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งต่อมาได้ถูกคัดค้านจากประชาชนชาวติมอร์ตะวันออกเป็นเหตุให้เกิดความรุนแรงขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่การชุมนุมทางศาสนาในพิธีมิสซาที่โบสถ์โมตาเอล (Motael) เมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม พด้เดินขบวนไปยังสุสานซานตาครูซจำนวนผู้ร่วมชุมนุมจึงมีมากขึ้น และการชุมนุมก็เปลี่ยนเป็นการเรียกร้องเอกราช โดยมีนายชานานา กุฌเมา เป็นผู้นำที่มีบทบาทอย่างมากต่อการเรียกร้องเอกราชจากอินโด 

อย่างไรก็ดีเมื่อรัฐบาลอินโดนีเซียยินยอมให้ชาวติมอร์ตะวันออกลงประชามติเพื่อแยกตัวเป็นเอกราชจากอินโดนีเซีย ในวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2542 ประชาชนชาวติมอร์ตะวันออกกว่าร้อยละ 78 ออกเสียงสนับสนุนการแยกตัวเป็นเอกราช จึงก่อให้เกิดเหตุการณ์รุนแรงในติมอร์ตะวันออกโดยกลุ่มกองกำลังมิลิเทีย (militia) ที่นิยมอินโดนีเซีย สหประชาชาติจึงได้ตัดสินใจจัดตั้งกองกำลังนานาชาติ (International Force in East Timor – INTERFET) เมื่อ 15 กันยายน 2542 เพื่อส่งเข้าไปรักษาสันติภาพในติมอร์ตะวันออก ก่อนที่จะประกาศเอกราชในวันที่ 20 พฤษภาคม พ.ศ. 2545 เชื่อกันว่ามีพลเรือนอย่างน้อย 1,400 คนถูกสังหารทั้งก่อนและหลังการลงคะแนนเสียง ในขณะนี้ สหประชาชาติดำเนินการสนับสนุนติมอร์ตะวันออกภายใต้ United Nations Mission of Support in East Timor (UNMISET) ตั้งแต่ 20 พฤษภาคม  พ.ศ. 2545 ปฏิบัติการ Scorched Earth ของกลุ่มกองกำลังติดอาวุธได้ทำลายโครงสร้างพื้นฐานของเมืองดิลีไป 80% เชื่อกันว่ามีพลเรือนอย่างน้อย 1,400 คนถูกสังหารทั้งก่อนและหลังการลงคะแนนเสียง กองกำลังที่ได้รับอนุญาตจากสหประชาชาติ (INTERFET) ซึ่งประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ของ กองกำลังป้องกันออสเตรเลีย เป็นหลัก ได้ถูกส่งไปยังติมอร์ตะวันออกเพื่อสร้างและรักษาสันติภาพ

## พื้นหลัง

การประกาศเอกราชของติมอร์-เลสเต หรือแม้แต่การปกครองตนเองในระดับภูมิภาคที่จำกัดนั้นไม่ได้รับอนุญาตภายใต้ระเบียบใหม่ของซูฮาร์โต แม้ว่าความเห็นของประชาชนชาวอินโดนีเซียในช่วงทศวรรษ 1990 จะแสดงความชื่นชมต่อจุดยืนของติมอร์-เลสเตอย่างไม่เต็มใจอยู่บ้างก็ตาม แต่โดยทั่วไปแล้วเกรงกันว่าการที่ติมอร์-เลสเตเป็นอิสระจะทำให้ความสามัคคีของอินโดนีเซียไม่มั่นคง ความพยายามไกล่เกลี่ยระหว่างอินโดนีเซียและโปรตุเกสที่ดำเนินการโดยสหประชาชาติเริ่มขึ้นในช่วงต้นปี 1997 อย่างไรก็ตาม วิกฤตการณ์ทางการเงินในเอเชียปี 1997 ได้ก่อให้เกิดความวุ่นวายครั้งใหญ่ในอินโดนีเซียและนำไปสู่การการลาออกของซูฮาร์โต ในเดือนพฤษภาคม 1998 ซึ่งทำให้การดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีที่ยาวนานถึง 30 ปีของเขาสิ้นสุดลง Prabowo ซึ่งในขณะนั้นเป็นผู้บัญชาการกองหนุนทางยุทธศาสตร์ที่ทรงอิทธิพลของอินโดนีเซีย ได้ลี้ภัยไปยังจอร์แดน และปฏิบัติการทางทหารในติมอร์ตะวันออกทำให้รัฐบาลอินโดนีเซียที่ล้มละลายต้องสูญเสียเงินวันละหนึ่งล้านเหรียญ ช่วงเวลาต่อมาของ"''การปฏิรูป''" ซึ่งเป็นช่วงที่มีความเปิดกว้างและการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองในระดับหนึ่ง รวมถึงการถกเถียงที่ไม่เคยมีมาก่อนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของอินโดนีเซียกับติมอร์ตะวันออก สำหรับช่วงที่เหลือของปี 1998 ได้มีการจัดฟอรัมสนทนาขึ้นทั่วเมืองดิลีเพื่อเรียกร้องให้มีการลงประชามติ นายอาลาตัส รัฐมนตรีต่างประเทศอินโดนีเซียได้อธิบายถึงแผนการสำหรับการปกครองตนเองแบบค่อยเป็นค่อยไปซึ่งนำไปสู่ความเป็นเอกราชที่เป็นไปได้ว่าเป็น "ความเจ็บปวดล้วนๆ แต่ไม่ได้อะไรตอบแทน" สำหรับอินโดนีเซีย เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 1998 สามสัปดาห์หลังจากเข้ารับตำแหน่ง ฮาบีบีซึ่งดำรงตำแหน่งต่อจากซูฮาร์โต ได้ประกาศว่าอินโดนีเซียจะเสนอแผนพิเศษเพื่อการปกครองตนเองในติมอร์ตะวันออกในเร็วๆ นี้

ในช่วงปลายปี 1998 รัฐบาลออสเตรเลีย ของ จอห์น โฮเวิร์ด ได้ร่างจดหมายถึงอินโดนีเซียเพื่อแจ้งให้ทราบถึงการเปลี่ยนแปลงนโยบายของออสเตรเลีย และสนับสนุนให้มีการลงประชามติเพื่อเอกราชภายในหนึ่งทศวรรษ ประธานาธิบดีฮาบีบีเห็นว่าการจัดการดังกล่าวเป็นการสื่อถึง "การปกครองแบบอาณานิคม" ของอินโดนีเซีย และเขาตัดสินใจที่จะเรียกให้มีการออกเสียงประชามติในประเด็นนี้ทันที

อินโดนีเซียและโปรตุเกสประกาศเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 1999 ว่าจะมีการลงคะแนนเสียงเพื่อให้ประชาชนติมอร์ตะวันออกสามารถเลือกแผนการปกครองตนเองหรือเอกราชได้ การลงคะแนนเสียงดังกล่าว ซึ่งจะดำเนินการโดย คณะผู้แทนสหประชาชาติในติมอร์ตะวันออก (UNAMET) เดิมกำหนดไว้ในวันที่ 8 สิงหาคม แต่ต่อมาได้เลื่อนออกไปเป็นวันที่ 30 สิงหาคม อินโดนีเซียยังรับผิดชอบเรื่องความปลอดภัยอีกด้วย การจัดเตรียมดังกล่าวสร้างความกังวลในติมอร์ตะวันออก แต่ผู้สังเกตการณ์หลายคนเชื่อว่าอินโดนีเซียจะปฏิเสธไม่ให้มีการรักษาสันติภาพจากต่างประเทศในระหว่างการลงคะแนนเสียง

## การลงคะแนนเสียงและความรุนแรง

ขณะที่กลุ่มที่สนับสนุนการปกครองตนเองและเอกราชเริ่มรณรงค์ กลุ่มกึ่งทหารที่สนับสนุนการผนวกรวมเข้ากับอินโดนีเซียจำนวนหนึ่งจากติมอร์ตะวันออกเริ่มคุกคามและก่อเหตุรุนแรงทั่วประเทศ โดยอ้างว่ากลุ่ม UNAMET มีอคติสนับสนุนเอกราช และถูกพบเห็นว่าทำงานร่วมกับทหารอินโดนีเซียและได้รับการฝึกอบรม ก่อนที่ข้อตกลงเดือนพฤษภาคมจะประกาศ การโจมตีกองกำลังกึ่งทหารในเดือนเมษายนที่ Liquiça ทำให้ชาวติมอร์ตะวันออกเสียชีวิตหลายสิบคน เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 1999 กลุ่มหนึ่งซึ่งมาพร้อมกับกองทหารอินโดนีเซียได้โจมตีผู้ต้องสงสัยว่าเป็นนักเคลื่อนไหวเพื่อเอกราชในหมู่บ้าน Atara และในเดือนมิถุนายน กลุ่มอื่นได้โจมตีสำนักงาน UNAMET ใน Maliana
ทางการอินโดนีเซียอ้างว่าไม่สามารถหยุดยั้งสิ่งที่อ้างว่าเป็นความรุนแรงระหว่างกลุ่มคู่อริในติมอร์ตะวันออกได้ แต่ Ramos-Horta ก็เข้าร่วมกับกลุ่มอื่น ๆ จำนวนมากในการเยาะเย้ยแนวคิดดังกล่าวในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2542 เขากล่าวว่า “ก่อนที่ [อินโดนีเซีย] จะถอนทหาร พวกเขาต้องการสร้างความหายนะครั้งใหญ่และความไม่มั่นคงตามที่ได้ให้สัญญาไว้เสมอมา เราได้ยินเรื่องนี้จากกองทหารอินโดนีเซียในติมอร์มาโดยตลอดหลายปี”

ขณะที่ผู้นำกองกำลังติดอาวุธเตือนว่าจะเกิด "การนองเลือด" นายฟรานซิสโก โลเปส ดา ครูซ "เอกอัครราชทูตเคลื่อนที่" ของอินโดนีเซีย ได้ประกาศว่าจะ "การนองเลือดในติมอร์ตะวันออกหากประชาชนปฏิเสธดินแดนปกครองตนเอง" ผู้นำกึ่งทหารรายหนึ่งประกาศว่า “ทะเลเพลิง” จะส่งผลให้เกิดการลงคะแนนเสียงเพื่อเอกราช เมื่อวันลงคะแนนเสียงใกล้เข้ามา รายงานความรุนแรงต่อต้านเอกราชยังคงมีเพิ่มมากขึ้น

วันลงคะแนนเสียง คือวันที่ 30 สิงหาคม พ.ศ. 2542 โดยทั่วไปแล้วค่อนข้างสงบและเป็นระเบียบ มีผู้มีสิทธิ์ลงคะแนนเสียงร้อยละ 98.6 ออกมาใช้สิทธิ์ และในวันที่ 4 กันยายน เลขาธิการสหประชาชาติ โคฟี อันนัน ได้ประกาศว่ามีผู้ลงคะแนนเสียงสนับสนุนเอกราชร้อยละ 78.5 เมื่อถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงการยืนกรานของ "ระเบียบใหม่" ที่ว่าชาวติมอร์ตะวันออกสนับสนุนการรวมกลุ่ม ชาวอินโดนีเซียต่างตกใจหรือไม่ก็ไม่เชื่อที่ชาวติมอร์ตะวันออกลงคะแนนเสียงคัดค้านการเป็นส่วนหนึ่งของอินโดนีเซีย
สื่อจำนวนมากยอมรับเรื่องราวที่กล่าวโทษองค์การสหประชาชาติและออสเตรเลียที่กดดันให้ฮาบีบีหาทางแก้ไขปัญหา

เมื่อเจ้าหน้าที่ UNAMET กลับมาที่เมืองดิลีหลังการลงคะแนนเสียง เมืองต่าง ๆ ก็เริ่มถูกทำลายล้างอย่างเป็นระบบ ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังผลการเลือกตั้ง กลุ่มกึ่งทหารก็เริ่มโจมตีผู้คนและวางเพลิงรอบ ๆ เมืองหลวง ดิลี นักข่าวต่างชาติและผู้สังเกตการณ์การเลือกตั้งพากันหลบหนี และชาวติมอร์ตะวันออกหลายหมื่นคนพากันอพยพไปยังภูเขา กลุ่มอาชญากรชาวอินโดนีเซียโจมตีอาคารของ สังฆมณฑล คาทอลิกในเมืองดิลี ทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่าสองโหล วันรุ่งขึ้น สำนักงานใหญ่ของ ICRC ก็ถูกโจมตีและถูกเผาจนวอด ในเวลาต่อมา มีผู้เสียชีวิตเกือบร้อยคนในเมืองซูไอ และมีรายงานการสังหารหมู่ในลักษณะเดียวกันนี้หลั่งไหลเข้ามาจากทั่วติมอร์ตะวันออก เจ้าหน้าที่สหประชาชาติส่วนใหญ่ที่ถูกกักตัวอยู่ในเขตพื้นที่ของตนที่ดิลี ซึ่งเต็มไปด้วยผู้ลี้ภัย ปฏิเสธที่จะอพยพ เว้นแต่จะถอนผู้ลี้ภัยออกไปด้วยเช่นกัน โดยยืนกรานว่าพวกเขาขอยอมตายจากเงื้อมมือของกลุ่มกึ่งทหารดีกว่า ในเวลาเดียวกัน กองกำลังอินโดนีเซียและกลุ่มกึ่งทหารบังคับผู้คนมากกว่า 200,000 คนให้เข้าไปในติมอร์ตะวันตก ในค่ายผู้ลี้ภัยที่ฮิวแมนไรท์วอตช์บรรยายว่าเป็น "สภาพที่เลวร้าย" หลังจากผ่านไปหลายสัปดาห์ รัฐบาลออสเตรเลียได้เสนอให้อพยพผู้ลี้ภัยที่อยู่ในคอมเพล็กซ์ของสหประชาชาติพร้อมกับเจ้าหน้าที่สหประชาชาติไปที่เมืองดาร์วิน และผู้ลี้ภัยทั้งหมดและยกเว้นเจ้าหน้าที่สหประชาชาติ 4 คนก็ถูกอพยพออกไป

เมื่อคณะผู้แทนสหประชาชาติเดินทางมาถึงจาการ์ตาในวันที่ 8 กันยายน พวกเขาได้รับแจ้งจากฮาบีว่ารายงานการนองเลือดในติมอร์ตะวันออกเป็นเพียง "จินตนาการ" และ "เรื่องโกหก" นายพล วิรันโต แห่งกองทัพอินโดนีเซียยืนกรานว่าทหารของเขาสามารถควบคุมสถานการณ์ได้ และต่อมาก็แสดงความรู้สึกที่มีต่อติมอร์ตะวันออกด้วยการร้องเพลงฮิตในปี 1975 ชื่อว่า "ความรู้สึก" ในงานกิจกรรมสำหรับภริยาของทหาร

## กองกำลังถอนกำลังและรักษาสันติภาพของชาวอินโดนีเซีย

ความรุนแรงดังกล่าวทำให้ประชาชนจำนวนมากไม่พอใจในออสเตรเลีย โปรตุเกส และประเทศอื่น ๆ และนักเคลื่อนไหวในโปรตุเกส ออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา และประเทศอื่น ๆ กดดันให้รัฐบาลของตนดำเนินการ นายกรัฐมนตรีออสเตรเลีย จอห์น ฮาวเวิร์ด ปรึกษาหารือกับ โคฟี อันนัน เลขาธิการสหประชาชาติ และล็อบบี้ ประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา บิล คลินตัน ให้สนับสนุนกองกำลังรักษาสันติภาพระหว่างประเทศที่นำโดยออสเตรเลียให้เข้าไปในติมอร์ตะวันออกเพื่อยุติความรุนแรง สหรัฐฯ เสนอทรัพยากรด้านโลจิสติกส์และข่าวกรองที่สำคัญ รวมถึงกำลังพลที่ "เกินขอบเขต" เพื่อยับยั้ง แต่ไม่ได้ส่งกำลังทหารเข้าร่วมปฏิบัติการ ในที่สุด เมื่อวันที่ 11 กันยายน บิล คลินตันได้ประกาศว่า:

อินโดนีเซียซึ่งอยู่ในภาวะวิกฤตเศรษฐกิจในเอเชียได้ยอมจำนน ฮาบีบีประกาศเมื่อวันที่ 12 กันยายนว่าอินโดนีเซียจะถอนทหารและอนุญาตให้กองกำลังรักษาสันติภาพระหว่างประเทศที่นำโดยออสเตรเลียเข้าสู่ติมอร์ตะวันออก

กองทหารรักษาการณ์ของอินโดนีเซียทางตะวันออกของเกาะคือ กองพัน 745 ซึ่งส่วนใหญ่ถอนกำลังออกไปทางทะเล แต่มีกองร้อยหนึ่งที่ยึดยานพาหนะและอุปกรณ์หนักของกองพันได้ถอนกำลังออกไปทางตะวันตกตามถนนชายฝั่งทางเหนือ มุ่งหน้าสู่เมืองดิลีและชายแดนอินโดนีเซีย ทิ้งความสูญเสียและความตายไว้ตลอดทาง พวกเขาสังหารชาวบ้านผู้บริสุทธิ์และไม่มีอาวุธหลายสิบคนระหว่างทาง และใกล้เมืองดิลี สังหาร นักข่าว หนึ่งราย และพยายามสังหาร อีกสองคน

เมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2542 คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ แสดงความกังวลต่อสถานการณ์ที่เลวร้ายลงในติมอร์ตะวันออกและออก ข้อมติของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 1264 เรียกร้องให้มีกองกำลังหลายชาติเพื่อฟื้นฟูสันติภาพและความมั่นคงให้กับติมอร์ตะวันออก ปกป้องและสนับสนุนภารกิจของสหประชาชาติที่นั่น และอำนวยความสะดวกในการปฏิบัติการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมจนกว่าจะมีการอนุมัติและจัดกำลังกองกำลังรักษาสันติภาพของสหประชาชาติในพื้นที่นั้นได้

กองกำลังนานาชาติสำหรับติมอร์-เลสเต หรือ INTERFET ภายใต้การบังคับบัญชาของพลตรีปีเตอร์ คอสโกรฟแห่งออสเตรเลีย เข้าสู่เมืองดิลีเมื่อวันที่ 20 กันยายน และในวันที่ 31 ตุลาคม กองทหารอินโดนีเซียชุดสุดท้ายก็ได้ออกจากติมอร์-เลสเตไปแล้ว การมาถึงของกองทหารนานาชาตินับพันนายในติมอร์ตะวันออกทำให้กองกำลังติดอาวุธต้องหลบหนีข้ามชายแดนเข้าไปในอินโดนีเซีย ซึ่งทำให้กองกำลังติดอาวุธต้องโจมตีข้ามพรมแดนต่อกองกำลัง INTERFET เป็นระยะ ๆ

สำนักงานบริหารการเปลี่ยนผ่านของสหประชาชาติในติมอร์ตะวันออก (UNTAET) ก่อตั้งขึ้นเมื่อปลายเดือนตุลาคม และบริหารภูมิภาคนี้เป็นเวลา 2 ปี การควบคุมประเทศถูกโอนไปยัง รัฐบาลติมอร์ตะวันออก และประกาศเอกราชเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2002 ในวันที่ 27 กันยายนของปีเดียวกันนั้น ติมอร์ตะวันออกเข้าร่วมองค์การสหประชาชาติในฐานะรัฐสมาชิกลำดับที่ 191

กองกำลังทหารส่วนใหญ่ของ INTERFET เป็นของออสเตรเลีย มีทหารออสเตรเลียมากกว่า 5,500 นายในช่วงที่กองทัพมีกำลังพลสูงสุด รวมถึงกองพลทหารราบ 1 กองพล พร้อมด้วยยานเกราะและเครื่องบินสนับสนุน ในที่สุด ก็มีประเทศต่าง ๆ 22 ประเทศเข้ามาร่วมสนับสนุนกองกำลัง ซึ่งในช่วงที่กองทัพมีกำลังพลมากกว่า 11,000 นายสหรัฐอเมริกาให้การสนับสนุนด้านโลจิสติกส์และการทูตที่สำคัญตลอดช่วงวิกฤต ขณะที่เรือลาดตระเวน USS Mobile Bay (CG-53) ปฏิบัติการในมหาสมุทรเปิดอย่างไม่สะทกสะท้าน ในขณะที่เรือของออสเตรเลีย แคนาดา และอังกฤษเข้าสู่ดิลี กองพันทหารราบนาวิกโยธินสหรัฐฯ จำนวน 1,000 นาย พร้อมด้วยยานเกราะและปืนใหญ่ประจำการ ยังประจำการอยู่ที่นอกชายฝั่งบนเรือ USS Belleau Wood (LHA-3) เพื่อเป็นกองหนุนทางยุทธศาสตร์ในกรณีที่มีการต่อต้านด้วยอาวุธจำนวนมาก

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์ติมอร์-เลสเต
หมวดหมู่:อุดมการณ์เรียกร้องดินแดนของชนชาติเดียวกัน
หมวดหมู่:การยึดครองติมอร์ตะวันออกของอินโดนีเซีย