แมคดอนเนลล์ดักลาส F/A-18 ฮอร์เน็ท

**แมคดอนเนลล์ดักลาส F/A-18 ฮอร์เน็ท** (McDonnell Douglas F/A-18 Hornet) เป็นเครื่องบินขับไล่พหุภารกิจแบบสองเครื่องยนต์ ความเร็วเหนือเสียง ใช้งานได้ทุกสภาพอากาศ และสามารถขึ้นลงจากเรือบรรทุกเครื่องบิน ถูกออกแบบให้ทำหน้าที่ทั้งเป็นเครื่องบินขับไล่และเครื่องบินโจมตีภาคพื้น จึงใช้ตัวย่อว่า F/A

F/A-18 ฮอร์เน็ท ถูกออกแบบโดยบริษัทแมคดอนเนลล์ดักลาสร่วมกับนอร์ธรอปคอร์ปอเรชัน โดยพัฒนามาจาก นอร์ธรอป YF-17 โมเดลที่แพ้การคัดเลือกให้กับ YF-16 ในโครงการเครื่องบินขับไล่น้ำหนักเบาของกองทัพอากาศสหรัฐ แต่ต่อมา กองทัพเรือสหรัฐหยิบเอา YF-17 มาใช้ในโครงการเครื่องบินขับไล่อากาศนาวีและพัฒนาเป็น F/A-18 ขณะที่นาวิกโยธินสหรัฐก็ได้นำไปใช้งานเช่นกัน นอกจากนี้ ฮอร์เน็ทยังถูกใช้งานโดยกองทัพอากาศของหลายประเทศ 

F/A-18 ถูกออกแบบมาให้มีความหลากหลายในการปฏิบัติภารกิจสูง ด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์การบินที่ทันสมัย จอแสดงผลในห้องนักบิน และคุณลักษณะด้านอากาศพลศาสตร์ที่ยอดเยี่ยม โดยเฉพาะในการบินที่มุมปะทะสูง เครื่องบินสามารถติดตั้งอาวุธได้หลายประเภท ทำหน้าที่ได้ทั้งเป็นเครื่องบินคุ้มกัน การป้องกันภัยทางอากาศ การข่มการป้องกันภัยทางอากาศของข้าศึก, การสกัดกั้น, การสนับสนุนทางอากาศโดยใกล้ชิด และการลาดตระเวนทางอากาศ ความหลากหลายและความเชื่อถือได้ทำให้ฮอร์เน็ท เป็นทรัพยากรสำคัญของกองทัพเรือสหรัฐ

F/A-18 ฮอร์เน็ทเข้าประจำการในปี 1983 และเข้าร่วมปฏิบัติการรบครั้งแรกในการทิ้งระเบิดในลิเบียของสหรัฐในปี 1986 ต่อมามีบทบาทในสงครามอ่าวเปอร์เซียปี 1991 และสงครามอิรักปี 2003 นอกจากนี้ F/A-18 ฮอร์เน็ท ยังเป็นพื้นฐานสู่การพัฒนาเป็น F/A-18E/F ซูเปอร์ฮอร์เน็ท ซึ่งเป็นรุ่นที่ขยายขนาดและออกแบบใหม่เพื่อแทนที่ฮอร์เน็ทรุ่นดั้งเดิมและ F-14 ทอมแคท ในกองทัพเรือสหรัฐ โดยฮอร์เน็ทรุ่นดั้งเดิมของกองทัพเรือถูกปลดประจำการทั้งหมดในปี 2019 หลังจากการประจำการของ F-35C ไลท์นิงทู 

ปัจจุบัน ถึงแม้ฮอร์เน็ท A/B/C/D ถูกปลดประจำการจากกองทัพสหรัฐอย่างสมบูรณ์แล้ว แต่แต่ยังคงประจำการในบางประเทศ ยังคงรองรับอาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศรุ่นใหม่อย่าง AIM-9X จึงยังคงตอบโจทย์ในฐานะฝ่ายป้องกัน อีกทั้งยังเป็นเครื่องที่ดูแลซ่อมบำรุงง่าย แต่ไม่เหมาะใช้งานในฐานะฝ่ายรุก เนื่องจากขาดคุณสมบัติสเตลธ์และระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่ทันสมัย ทำให้เสียเปรียบเมื่อเผชิญระบบป้องกันภัยทางอากาศรุ่นใหม่หรือเครื่องบินขับไล่ยุคที่ 4.5 ขึ้นไป

## การพัฒนา
### ต้นกำเนิด
กองทัพเรือสหรัฐเริ่มโครงการ VFAX เพื่อจัดหาเครื่องบินขับไล่พหุภารกิจที่สามารถทดแทน A-4 สกายฮอว์ก, A-7 คอแซร์ทู, และ F-14 ทอมแคท ที่ยังเหลืออยู่ รวมถึงทำหน้าที่เสริมความสามารถให้กับ F-14 ทอมแคท ต่อมาในเดือนสิงหาคม 1973 สภาคองเกรสได้กำหนดให้กองทัพเรือมุ่งหาเครื่องบินทางเลือกที่มีต้นทุนต่ำกว่า F-14 บริษัทกรัมแมนเสนอรุ่น F-14X ซึ่งเป็น F-14 แบบลดสเปก ขณะที่แมคดอนเนลล์ดักลาสเสนอรุ่นดัดแปลงของ F-15 สำหรับกองทัพเรือ แต่ทั้งสองแบบยังคงมีราคาสูงเกือบเท่า F-14 อยู่ดี 

ในช่วงฤดูร้อนปีเดียวกัน รัฐมนตรีกลาโหม เจมส์ อาร์. ชเลซิงเงอร์ จึงสั่งให้กองทัพเรือทำการประเมินเครื่องบินที่เคยเข้าแข่งขันในโครงการเครื่องบินขับไล่น้ำหนักเบา (LWF) ของกองทัพอากาศ ซึ่งได้แก่ YF-16 และ YF-17 ทั้งนี้ การแข่งขันของกองทัพอากาศเน้นเครื่องบินขับไล่สำหรับกลางวันโดยไม่รวมขีดความสามารถด้านการโจมตี ต่อมาในเดือนพฤษภาคม 1974 คณะกรรมาธิการการทหารของสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐได้โยกงบประมาณจำนวน 34 ล้านดอลลาร์ จากโครงการ VFAX ไปสู่โครงการใหม่ชื่อ NACF ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อใช้ประโยชน์สูงสุดจากเทคโนโลยีที่พัฒนาในโครงการเครื่องบินขับไล่น้ำหนักเบา (LWF) ของกองทัพอากาศ

### YF-17 ถูกออกแบบใหม่
แม้ว่า YF-16 เคยชนะการแข่งขันโครงการ LWF ของกองทัพอากาศสหรัฐ แต่กองทัพเรือกลับไม่มั่นใจว่าเครื่องบินขับไล่แบบเครื่องยนต์เดี่ยวและล้อขึ้นลงแคบอย่าง F-16 จะสามารถดัดแปลงสำหรับปฏิบัติการบนเรือบรรทุกเครื่องบินได้ง่ายและคุ้มค่า จึงปฏิเสธข้อเสนอรุ่นดัดแปลง Vought Model 1600 และในวันที่ 2 พฤษภาคม 1975 กองทัพเรือได้ประกาศเลือก YF-17 เป็นพื้นฐานของเครื่องบินใหม่

เนื่องจากโครงการ LWF ไม่สอดคล้องกับข้อกำหนด VFAX กองทัพเรือจึงมอบหมายให้แมคดอนเนลล์ดักลาสและนอร์ธอร์ปพัฒนาเครื่องบินใหม่โดยใช้หลักการจาก YF-17 เมื่อวันที่ 1 มีนาคม 1977 รัฐมนตรีทบวงทหารเรือประกาศว่าเครื่องบินลำใหม่นี้จะได้รับชื่อว่า F-18 “ฮอร์เน็ท” ตามลักษณะความคล่องแคล่วของ "แมลงต่อ" และเพื่อสืบทอดชื่อจากเรือบรรทุกเครื่องบิน USS Hornet

thumb|F/A-18A ลำแรก ขณะจัดแสดงในปี 1978
นอร์ธอร์ปจับมือแมคดอนเนลล์ดักลาส ฝ่ายแรกผลิตส่วนกลางและท้ายลำตัว ส่วนหางดิ่ง และเป็นผู้พัฒนาเวอร์ชันภาคพื้นดิน F-18L สำหรับตลาดส่งออก ส่วนแมคดอนเนลล์ดักลาสผลิตปีก หางตรึง และส่วนหัวลำตัว รวมทั้งทำการประกอบขั้นสุดท้าย และเป็นผู้รับเหมาหลักสำหรับรุ่นใช้งานทางทะเล F-18 รุ่นต้นแบบ) ถูกปรับปรุงครั้งใหญ่จาก YF-17 เพื่อรองรับการใช้งานบนเรือ เช่น เสริมความแข็งแรงโครงเครื่องและหางเกี่ยว เพิ่มปีกพับ ชุดยิงจากแคทาพัลต์ และล้อหน้าเป็นคู่ เพิ่มความจุเชื้อเพลิงกว่า 2,000 กก. ขยายปีกและหางตรึง ขยายลำตัวท้าย และติดตั้งเครื่องยนต์แบบแยกมุมออก การเปลี่ยนแปลงนี้เพิ่มน้ำหนักขึ้นราว 10,000 ปอนด์ แต่แลกมาด้วยสมรรถนะที่เหมาะสมกับกองทัพเรือ ระบบควบคุมถูกแทนที่ด้วย fly-by-wire ดิจิทัลสำรองเผื่อขัดข้อง 4 ชั้น ซึ่งเป็นครั้งแรกในเครื่องบินรบสายการผลิต อายุโครงเครื่องถูกออกแบบไว้ 6,000 ชั่วโมงบิน

แต่เดิมแล้ว กองทัพเรือสหรัฐมีแผนจัดหาจำนวน 780 เครื่องในสามรุ่นย่อย คือ F-18A (ขับไล่ที่นั่งเดี่ยว), A-18A (โจมตีที่นั่งเดี่ยว) และ TF-18A (สองที่นั่ง) ต่อมาหลังการปรับปรุงอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์และสถานีบรรทุกอาวุธ A-18A และ F-18A จึงรวมกันเป็น F/A-18A ในปี 1980 และ TF-18A ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น F/A-18B อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 เมษายน 1984

### F-18L ของนอร์ธรอป
F-18L ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อเป็นเครื่องบินขับไล่สำหรับการส่งออก โดยปรับจาก F/A-18A ให้เป็นรุ่นที่ไม่ต้องเสริมความแข็งแรงเพื่อใช้งานบนเรือบรรทุกเครื่องบิน ทำให้มีน้ำหนักเบากว่า F/A-18A ราว 3,490 กิโลกรัม และมีสมรรถนะที่ดีกว่า น้ำหนักที่ลดลงมาจากการใช้ระบบล้อที่ง่ายกว่า การตัดกลไกพับปีก และลดความจุเชื้อเพลิง แม้จะมีการปรับลดเหล่านี้ F-18L ยังมีชิ้นส่วนเหมือนกับ F/A-18 ถึง 71% และระบบสำคัญกว่า 90% เช่น เรดาร์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และระบบต่อต้านการรบกวนต่อมาได้มีการพัฒนา F/A-18L รุ่นใหม่ให้สอดคล้องกับ F/A-18A ของกองทัพเรือสหรัฐ โดยยังคงเป็นเครื่องบินภาคพื้นดิน แต่เพิ่มสมรรถนะด้วยปีกไม่พับที่แข็งแรงขึ้น ความสามารถบรรทุกอาวุธเพิ่มจาก 13,700 เป็น 20,000 ปอนด์ มีจุดติดตั้งอาวุธ 11 ตำบลมากกว่า F/A-18A และสามารถติดตั้งจรวด AIM-7 Sparrow หรือ Skyflash ที่รางปลายปีกได้ ทั้งยังเสริมความทนทานให้รองรับแรงกดได้ 9g เทียบกับ 7.5g ของ F/A-18A 

แต่ความร่วมมือระหว่างสองบริษัทกลับมีปัญหาจากการแข่งขันการขายในตลาดต่างประเทศ นอร์ธรอปเชื่อว่าแมคดอนเนลล์ดักลาสนำเทคโนโลยี F-18L ไปใช้กับ F/A-18 ที่เสนอขายต่างประเทศ เกิดการฟ้องร้องกันตั้งแต่ปี 1979 จนถึงปี 1985 จึงได้มีการยุติคดี โดยแมคดอนเนลล์ดักลาสจ่ายเงินชดเชย 50 ล้านดอลลาร์ และได้สิทธิ์ขาย F/A-18 ในตลาดส่งออก ข้อตกลงใหม่นี้กำหนดให้แมคดอนเนลล์ดักลาสเป็นผู้รับเหมาหลัก ส่วนนอร์ธรอปเป็นผู้รับเหมาช่วง ผลิตส่วนท้ายลำตัวฮอร์เน็ท รุ่น A/B จนถึง ซูเปอร์ฮอร์เน็ท ในเวลาต่อมา ขณะที่โครงการ F-18L ค่อย ๆ ถูกยกเลิก และตลาดส่วนใหญ่ตกเป็นของ F-16 และ F/A-18 ส่วน F-20 ไทเกอร์ชาร์ค ของนอร์ธรอปไม่เข้าสู่สายการผลิต

## การออกแบบ
F/A-18 เป็นเครื่องบินขับไล่พหุภารกิจแบบสองเครื่องยนต์ ปีกกึ่งกลางลำตัว ได้รับการออกแบบให้มีความคล่องตัวสูงและรองรับภารกิจที่หลากหลาย จุดเด่นสำคัญมาจากอัตราส่วนแรงขับต่อน้ำหนักที่ดี ระบบควบคุมการบิน fly-by-wire ดิจิทัล ที่มีความแม่นยำ และส่วนขยายโคนปีกด้านนำ (LERX) ซึ่งช่วยสร้างกระแสการไหลวน เพิ่มแรงยกและการควบคุมแม้ในมุมโจมตีสูง ปีกทรงสี่เหลี่ยมคางหมูมุมกวาด 20 องศา มีแผงด้านนำและแฟลปเต็มช่วง ด้านท้ายมีแฟลปแบบซิงเกิลสลอตและ aileron เต็มสปาน หางดิ่งเอียงออกด้านนอกพร้อมหางเสถียรขนาดใหญ่และแฟลปท้ายปีกที่ทำหน้าที่เป็น flaperon ทำให้ Hornet รักษาสมรรถนะในมุมโจมตีสูงได้ดีมาก NASA ยังได้นำ F/A-18 มาทดลองในโครงการ HARV โดยติดตั้ง thrust vectoring เพื่อพิสูจน์ความสามารถการควบคุมที่มุมโจมตีถึง 65–70 องศา ซึ่งเป็นระดับที่เครื่องบินรบทั่วไปทำไม่ได้

thumb|right|ฮอร์เน็ททำกรวยไอน้ำขณะใช้ความเร็วใกล้เสียง (transonic)
ฮอร์เน็ทเป็นหนึ่งในเครื่องบินรุ่นแรกที่ใช้จอแสดงผลมัลติฟังก์ชัน (MFD) ทำให้นักบินสามารถสลับบทบาทจากขับไล่เป็นโจมตีทันที เพิ่มความยืดหยุ่นทางยุทธวิธี นอกจากนี้ยังเป็นเครื่องบินกองทัพเรือลำแรกที่ติดตั้งระบบบัสข้อมูลแบบดิจิทัล (multiplex bus) ทำให้ง่ายต่อการบูรณาการและการอัปเกรดอุปกรณ์ในอนาคต ฮอร์เน็ทยังถูกออกแบบให้ บำรุงรักษาง่ายและทนทาน เมื่อเทียบกับรุ่นเก่าอย่าง F-14 และ A-6 โดยมีความขัดข้องต่ำกว่าสามเท่า แต่ใช้เวลาซ่อมบำรุงเพียงครึ่งเดียว 

เครื่องยนต์ General Electric F404 แม้แรงขับไม่สูงที่สุด แต่มีชื่อเสียงด้านความทนทานและความน่าเชื่อถือ สามารถทำงานต่อเนื่องได้แม้เผชิญสภาพการบินยากลำบาก และมีโอกาสเกิดอาการดับเครื่องยนต์หรือหยุดทำงานกลางอากาศน้อยมาก จุดเด่นอีกประการคือการถอดเปลี่ยนสะดวก โดยทีมช่างเพียง 4 คนสามารถเปลี่ยนเครื่องยนต์ได้ภายใน 20 นาที เครื่องบินยังทำความเร็วได้สูงสุด มัค 1.8 ที่ระดับความสูง 40,000 ฟุต ระบบช่องลมของ F/A-18 ใช้แบบ fixed pitot intake คล้าย F-16 ซึ่งง่ายและใช้การซ่อมบำรุงน้อย ต่างจากช่องลมแบบปรับเรขาคณิตของ F-4, F-14 และ F-15 แม้จะด้อยกว่าด้านประสิทธิภาพที่ความเร็วสูงมาก แต่แลกมาด้วยความน่าเชื่อถือและความเรียบง่าย ผลการศึกษาของนาวิกโยธินสหรัฐในปี 1989 ระบุว่า เครื่องบินที่นั่งเดียวมีความเหมาะสมกับการรบอากาศ-สู่อากาศ ขณะที่รุ่นสองที่นั่งเหมาะกับภารกิจโจมตีซับซ้อนภายใต้การต่อต้านหนาแน่นและสภาพอากาศเลวร้าย โดยมีลูกเรือสองนายช่วยแบ่งภาระงาน

## ประวัติการใช้งาน
### สหรัฐอเมริกา
#### เข้าประจำการ
[thumb|right|200px|F/A-18 ฮอร์เน็ทบนดาดฟ้าเรือของเรือบรรทุกเครื่องบิน[ยูเอสเอส แฮร์รี่ เอส ทรูแมน (ซีวีเอ็น-75)|ยูเอสเอส แฮร์รี่ เอส ทรูแมน]]

แมกดอนเนลล์ ดักลาสได้ผลิตF/A-18Aลำแรกในวันที่ 13 กันยายน  2521 มันทำการบินครั้งแรกในวันที่ 18 พฤศจิกายน 

ในเดือนมีนาคม 2522 ร้อยโทจอห์น แพดเจทท์ได้กลายเป็นนักบินกองทัพเรือคนแรกที่บินF/A-18 จากนั้นF/A-18Aจำนวน 9 ลำและF/A-18Bจำนวน 2 ลำถูกนำไปพัฒนาระบบการบิน

[thumb|left|F/A-18 กำลังขึ้นจากเรือ[ยูเอสเอส คิทตี้ ฮอว์ค (ซีวี-63)|ยูเอสเอส คิทตี้ ฮอว์ค]]

ฮอร์เน็ทเริ่มเข้าประจำการในฝูงบินมากมายรวมทั้งในกองนาวิกโยธินเมื่อวันที่ 7 มกราคม  2526 และในฝูงบินของกองทัพเรือในเดือนมีนาคม 2526 เพื่อเข้าแทนที่F-4 A-7Eตามลำดับ รายงานตอนแรกจากกองบินนั้นเป็นที่น่าพอใจ มันระบุว่าฮอร์เน็ทเชื่อถือได้และแตกต่างจากรุ่นก่อนหน้ามันอย่างมากนั้นก็คือF-4  

ฝูงบินผาดโผนบลู แองเจิลของกองทัพเรือสหรัฐฯ เปลี่ยนมาใช้F/A-18 ฮอร์เน็ทในปี 2529 เมื่อมันเข้ามาแทนที่A-4 สกายฮอว์ค บลู แองเจิลใช้F/A-18Aและบีในงานแสดงและงานอื่นๆ นักบินบลู แองเจิลต้องมีชั่วโมงบิน 1,350 ชั่วโมงและมีใบรับรองจากเรือบรรทุกเครื่องบิน แบบบีที่มีสองที่นั่งใช้เพื่อบุคคลสำคัญหรือทำการแสดงปกติได้หากจำเป็น

#### เข้าสู้รบ

F/A-18 ทำการรบครั้งแรกในเดือนเมษายน 2529 เมื่อฝูงบินจากเรือยูเอสเอส คอรัล ซีทำภารกิจต่อสู้กับการป้องกันทางอากาศของลิเบียในปฏิบัติการไพรรีไฟร์ (Operation Prairie Fire) และเข้าโจมตีเมืองเบนกาซิของลิเบีย

ในสงครามอ่าวครั้งแรก F/A-18 ของกองทัพเรือสหรัฐฯ สองลำถูกทำลายและสูญเสียนักบิน ในวันที่ 17 มกราคม  2534 ในวันแรกของสงคราม นาวาตรีสกอตต์ สไปเชอร์ถูกยิงตกและถูกแจ้งว่าสูญหาย F/A-18 Eลำที่บินโดยเรือโทโรเบิร์ต ดิวเยอร์ (ถูกแจ้งว่าถูกสังหารแต่ไม่พบศพ) สูญหายในทางเหนือของอ่าวเปอร์เซียหลังจากเสร็จสิ้นภารกิจในอิรัก

นักบินF/A-18 ได้ชื่อจากการสังหารสองครั้งในช่วงสงครามอ่าว ทั้งสองครั้งเป็นเครื่องมิก-21 ในวันแรกของสงครามนักบินจากกองทัพเรือสหรัฐฯ เรือโทนิก มอนกิลโลและนาวาตรีมาร์ค ฟ็อกซ์ถุกส่งออกจากเรือ|ยูเอสเอส ซาราโตกาในทะเลแดงเพื่อเข้าทิ้งระเบิดสนามบินในทางใต้ของอิรัก ในขณะเดินทางพวกเขาพบว่ามิก-21 กำลังเข้ามาทางพวกเขา ฮอร์เน็ทยิงมิกสองลำตกและกลับเข้าสู่การทิ้งระเบิดก่อนกลับสู่เรือซาราโตกา  ความสามารถในการอยู่รอดของฮอร์เน็ทถูกทดสอบเมื่อฮอร์เน็ทถูกยิงใส่เครื่องยนต์ทั้งสองและบินเป็นระยะทาง 201 กิโลเมตรกลับฐาน มันถูกซ่อมแซมและบินได้Eกครั้งภายในไม่กี่วัน ตลอดสงครามอ่าวF/A-18 ทำการบิน 4,551 ครั้งโดยมี 10 ลำที่ได้รับความเสียหายและรวมทั้งสองลำที่ถูกยิงตก

เมื่อA-6 อินทรูเดอร์ถูกปลดประจำการในปี 2534 บทบาทของมันถูกแทนที่ด้วยF/A-18 มันได้แสดงความหลากประโยชน์และความช่าเชื่อถือของมันในปฏิบัติการดีเซิร์มสตอร์มด้วยการยิงเครื่องบินรบของข้าศึกตกและตามาด้วยการทิ้งระเบิดใส่ศัตรูด้วยเครื่องบินลำเดิม มันได้ทำลายสถิติของอากาศยานในเรื่องการใช้ประโยชน์ ความน่าเชื่อถือ และการดูแลรักษา

ทั้งF/A-18A/ซีของกองทัพเรือและF/A-18A/ซี/ดีของนาวิกโยธินถูกใช้งานต่อในปฏิบัติการเซาท์เธิร์นวอชท์และเหนือบอสเนียและคอซอวอในปี 2533 ฮอร์เน็ตของกองทัพเรือสหรัฐฯ ทำการบินในปฏิบัติการเอ็นดัวริงฟรีดอม ทั้งF/A-18A/ซี และF/A-18E/เอฟที่ใหม่กว่าถูกใช้ในปฏิบัติการปลดปล่อยอิรัก F/A-18Cหนึ่งลำตกเพราะยิงกันเองโดยขีปนาวุธเอ็มไอเอ็ม-104 เพเทรียตและEกสองลำชนกันเหนืออิรักเมื่อปี 2548 ในเดือนมกราคม 2550 F/A-18E/F-ซูเปอร์ฮอร์เน็ทสองลำของกองทัพเรือชนกันกลางอากาศและตกลงในอ่าวเปอร์เซีย

### เข้าประจำการนอกสหรัฐฯ

ถึงแม้ว่าอากาศยานของกองทัพเรือนั้นจะขายไม่ดีนักในการส่งออก แต่F/A-18 ก็ถูกซื้อและเข้าประจำการในหลายๆ ประเทศ ฮอร์เน็ทรุ่นส่งออกนั้นจะคล้ายคลึงกับแบบของสหรัฐฯ เนื่องมาจากว่าไม่มีลูกค้ารายใดที่มีเรือบรรทุกเครื่องบิน แบบที่ส่งออกนั้นจึงไม่มีระบบลงจอดสำหรับภารกิจดังกล่าวและทางกองทัพอากาศออสเตรเลียก็นำส่วนยึดกับแท่นส่งออก  ยกเว้นของแคนาดา ลูกค้าทุกรายซื้อฮอร์เน็ทผ่านทางกองทัพเรือสหรัฐฯ ซึ่งทำหน้าที่เหมือนผู้จัดการการขายแต่ก็ต้องประสบกับการขาดทุน แคนาดาได้สั่งซื้อโดยตรงจากบริษัทผู้ผลิต 

#### ออสเตรเลีย
กองทัพอากาศออสเตรเลียได้ซื้อF/A-18Aจำนวน 57 ลำและF/A-18Bสองที่นั่งสำหรับการฝึกจำนวน 18 ลำ โดยมีในประจำการทั้งหมด 71 ลำและสูญเสียไป 4 ลำ F/A-18 ลำแรกถูกส่งให้กับกองทัพอากาศในวันที่ 29 ตุลาคม  2527 ทางกองบินคาดหวังว่าจะถูกปลดประจำการใน 2558 และถูกแทนที่ด้วยF-35 ไลท์นิ่ง 2

มีสามทางเลือกที่ถูกพิจารณาในการแทนที่เครื่องมิราจ 3 ของกองทัพอากาศออสเตรเลีย ทางเลือกได้แก่F-15 Eเกิล F-16 ไฟท์ติ้งฟอลคอน และF/A-18 แบบใหม่ F-15 ถูกมองข้ามเพราะรุ่นที่ถูกนำเสนอนั้นไม่สามารถทำการโจมตีทางพื้นดินได้ F-16 ถูกมองว่าไม่เหมาะเพราะมีเครื่องยนต์เดียว ผลที่ตามมาก็คือออสเตรเลียทำสัญญาในเดือนตุลาคม 2524 เครื่องบินสองลำแรกถูกผลิตขึ้นในสหรัฐฯ ส่วนที่เหลือนำไปประกอบในออสเตรเลีย การส่งเกิดขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ 2528 และเดือนพฤษภาคม 2533 ความแตกต่างระหว่างของออสเตรเลียกับของสหรัฐฯ คือ 

* การนำส่วนที่ใช้ยึดกับแท่นส่งบนเรือบรรทุกเครื่องบินออก
* เพิ่มความถี่วิทยุ
* ระบบประเมินข้อมูลที่ด้อยกว่าของออสเตรเลีย
* เครื่องบันทึกวิดีโอและเสียงที่พัฒนา
* ที่นั่งที่แตกต่าง
* ใช้ระบบลงจอดธรรมดาแทนระบบลงจอดบนเรือบรรทุกเครื่องบิน

ใน 2544 ออสเตรเลียวางกำลังเครื่องบินสี่ลำที่ฐานทัพอากาศไดโก การ์เซียเพื่อทำหน้าที่ป้องกันในปฏิบัติการร่วมกับรัฐบาลร่วมที่ต้องการจัดการกับกลุ่มตาลิบันในอัฟกานิสถาน ในปี 2546 ฝูงบินหมายเลข 75 ใช้F/A-18 จำนวน 14 ลำในกาตาในสวนหนึ่งของปฏิบัติการฟอลโคเนอร์และเครื่องบินเหล่านี้ได้ทำหน้าที่ในตอนที่บุกอิรัก

#### แคนาดา
[right|thumb|CF-18A ฮอร์เน็ทของ[แคนาดานอกชายฝั่งฮาวาย การทำลายห้องนักบินที่ส่วนท้องนั้นก็เพื่อหลอกนักบินศัตรูในตอนที่ต่อสู้กัน]]

แคนาดาเป็นลูกค้าส่งออกรายแรกของฮอร์เน็ทเพื่อเข้าแทนที่ซีF-104 ซีF-101 วูดู และซีF-116 ฟรีดอม แคนาดาได้สั่งซื้อรุ่นเอจำนวน 98 ลำและรุ่นบีจำนวน 40 ลำ

ในปี 2534 แคนาดานำCF-18 จำนวน 26 เครื่องเข้าร่วมสงครามอ่าวโดยตั้งฐานอยู่ที่กาตา ในเดือนมิถุนายน 2542 CF-18 จำนวน 18 ลำเข้าสู่ฐานทัพอากาศที่เอเวียโน่ประเทศอิตาลีและพวกมันได้ทำหน้าที่ทั้งอากาศสู่อากาศและอากาศสู่พื้นในยูโกสลาเวีย

เครื่องบินเผชิญกับโครงการพัฒนาเพื่อการใช้งานที่นานขึ้นถึงปี 2563 เป็นการพัฒนาF-18AและF-18Bให้กลายเป็นF/A-18Cและดี CF-18 มีจำนวนทั้งสิ้น 80 ลำ ประกอบด้วยแบบที่นั่งเดียว 62 ลำและสองที่นั่ง 18 ลำที่ถูกเลือกเข้าโครงการพัฒนา เมื่อถึงปี 2546 แคนาดามีทั้งหมด 123 ลำในประจำการและสูญเสียไป 15 ลำ

#### ฟินแลนด์

กองทัพอากาศฟินแลนด์ได้วั่งซื้อF-18C/ดีจำนวน 64 ลำ การส่งเริ่มในวันที่ 7 มิถุนายน  2538 ฮอร์เน็ทได้เข้ามาแทนที่มิก-21และซาอับ 35 ดราเคน เครื่องบินลำหนึ่งถูกทำลายในการชนกลางอากาศในปี 2544 F-18CEกลำที่ได้รับความเสียหายถูกสร้างขึ้นใหม่เป็นF-18D 

F-18Cของฟินแลนด์ยังมีระบบป้องกันการรบกวนที่เรียกว่าเอเอสพีเจ (Airborne-Self-Protection-Jammer) กองทัพเรือสหรัฐฯ ต่อมาได้ติดตั้งระบบดังกล่าวที่เรียกว่าเอแอลคิว-165 ในเครื่องซูเปอร์ฮอร์เน็ต ฮอร์เน็ทของฟินแลนด์ถูกใช้เพื่อป้องกันเท่านั้น

ฟินแลนด์ได้ปรับเปลี่ยนระบบมากมายของF-18 มีทั้งหมวกแบบเอชเอ็มเอส (helmet mounted sights) หน้าจอแสดงแบบใหม่ และเซ็นเซอร์ ฮอร์เน็ท 63 ลำใช้อาวุธโจมตีภาคพื้นดินอย่างAGM-154ซี เจซอว์ การพัฒนายังรวมทั้งการใช้ขีปนาวุธอากาศสู่อากาศแบบAIM-9 เอกซ์ ไซด์ไวน์เดอร์และAIM-120ซี-7 แอมแรม การพัฒนานี้มีมูลค่าประมาณ 1-1.6 พันล้านยูโรและวางแผนงานว่าจะเสร็จสิ้นในปี 2558 หลังจากพัฒนาเครื่องบินจะอยู่ประจำการจนถึงปี 2568

#### คูเวต
กองทัพอากาศคูเวตมีF/A-18CและF/A-18Dจำนวน 39 ลำในปี 2551  อากาศยานเหล่านี้ถูกสั่งซื้อล่วงหน้าก่อนการเข้าบุกอิรักในเดือนสิงหาคม 2533 การส่งเริ่มขึ้นในวันที่ 8 ตุลาคม  2534  F/A-18C/ดีถูกแทนที่ด้วยA-4เคยู สกายฮอว์ค
#### มาเลเซีย
กองทัพอากาศมาเลเซียมีF/A-18Dจำนวน 9 ลำ  กองทัพอากาศแบ่งการสั่งซื้อระหว่างF/A-18 และมิโคยัน มิก-29

#### สเปน
[thumb|right|200px|F-18 ของ[สเปน]]

กองทัพอากาศสเปนได้สั่งซื้อEF-18Aจำนวน 60 ลำและEF-18Bจำนวน 12 ลำ ("E"ย่อมาจากคำว่า"España"ที่แปลว่าของสเปน) ต่อมาชื่อได้ถูกเปลี่ยนเป็นซี.15 และซีE.15 โดยกองทัพอากาศสเปน  การส่งเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน  2528 ปัจจุบันเครื่องบินทั้งหมดถูกพัฒนาเป็นF-18A+/บี+ ใกล้เคียงกับF/A-18C/ดี

ใน 2548 สเปนได้รับF/A-18Aจำนวน 24 ลำที่เคยเป็นของกองทัพเรือสหรัฐฯ โดยมีทางเลือกเพิ่มEกหก หกลำแรกถูกส่งในเดือนธันวาคม 2548 ก่อนหน้าการส่งพวกมันถูกดัดแปลงด้วยเครื่องยนต์เอฟ404 และการดัดแปลงที่ทางสเปนเป็นผู้เรียกร้อง พวกมันเป็นส่วนเกินส่วนแรกของกองทัพเรือสหรัฐฯ

ฮอร์เน็ทของสเปนทำงานในทุกภาพอากาศและทั้งกลางวันกลางคืน ในสงครามในแต่ละฝูงบินที่แนวหน้าจะมีบทบาทหลักของตนเอง การเติมเชื้อเพลิงจะทำหน้าที่โดยเคซี-130เอชและโบอิง 707ทีที 

#### สวิตเซอร์แลนด์
กองทัพอากาศสวิตเซอร์แลนด์ได้ซื้อแบบซี 26 ลำและแบบดี 8 ลำ แบบดีลำหนึ่งสูญเสียในการตก  การส่งเริ่มขึ้นในวันที่ 25 มกราคม  2539

ในท้ายปี 2550 สวิตเซอร์แลนด์ได้ขอโครงการพัฒนาF/A-18C/ดี เพื่อขยายระยะการใช้งานของF/A-18C/ดี ในเดือนตุลาคม 2551 กองบินฮอร์เน็ทของสวิตมีเที่ยวบิน 50,000 เที่ยวบิน

### ประเทศที่อาจใช้งาน

F/A-18CและF/A-18Dถูกพิจารณาโดยกองทัพเรือฝรั่งเศสในช่วงปี 2523 สำหรับการนำไปใช้งานบนเรือบรรทุกเครื่องบิน และEกครั้งในปี 2533 สำหรับใช้งานบนเรือบรรทุกเครื่องบินพลังงานนิวเคลียร์

ออสเตรเลีย  ชิลี สาธารณรัฐเชค ฮังการี, ฟิลิปปินส์ โปแลนด์ และสิงคโปร์ ประเมินฮอร์เน็ทแต่ก็ไม่ได้ซื้อมัน ไทยได้สั่งซื้อฮอร์เน็ทแบบซีและดีแต่ด้วยปัญหาการเงินของเอเชียในปลาย 2533 ทำให้การสั่งซื้อถูกยกเลิก

F-18แอลสำหรับกรีซก็ไม่ได้ถูกผลิตในปี 2523 และถูกเลือกโดยกองทัพอากาศกรีซ แต่ทางรัฐบาลของกรีซก็เลือกF-16 ไฟท์ติ้งฟอลคอนและมิราจ 2000 แทน

## แบบต่าง ๆ
### A-บี

**F/A-18A**เป็นแบบที่นั่งเดียวและ**F/A-18B**นั้นเป็นแบบที่สองที่นั่ง พื้นที่สำหรับห้องนักบินที่มีสองที่นั่งได้ปรับเปลี่ยนตำแหน่งของอุปกรณ์และลดเชื้อเพลิงภายในลงไป 6% ฮอร์เน็ทสองที่นั่งมีความสามารถในการต่อสู้ที่เหมือนเดิม แบบบีนั้นใช้สำหรับการฝึกเป็นหลัก

### ซี/ดี
**F/A-18C**เป็นแบบที่นั่งเดียวและ**F/A-18D**เป็นแบบสองที่นั่ง แบบดีสามารถนำไปใช้ฝึกหรือเป็นเครื่องบินโจมตีในทุกสภาพอากาศ แบบดีที่มีสองที่นั่งมีที่นั่งสำหรับนักบินผู้ช่วยที่จะควบคุมระบบอาวุธต่างๆ แบบดีนั้นใช้โดยนาวิกโยธินสหรัฐฯ สำหรับการโจมตีในตอนกลางคืน

F/A-18Cและดีเป็นผลจากการพัฒนาในปี 2530 ที่รวมทั้งการพัฒนาเรดาร์ ระบบการบิน และความสามารถในการบรรทุกขีปนาธแบบใหม่อย่างAIM-120 แอมแรมและAGM-65 มาเวอร์ริก และAGM-84 ฮาร์พูน การพัฒนายังรวมทั้งรบบดีดตัวของมาร์ตินเบเกอร์และเครื่องป้องกันคลื่นรบกวน เรดาร์ภาคพื้นดินทำให้นักบินสามารถหาเป้าหมายในสภาพที่ยากลำบากได้

นอกจากนี้ แบบดี 60 ลำถูกทำให้มีความสามารถโจมตีตอนกลางคืน สิ่งเหล่านี้ก็คือเซ็นเซอร์แบบเอทาร์ส (ATARS) ในตำแหน่งเดียวกับปืน

ด้วยการเริ่มในปี 2535 เครื่องยนต์ที่เพิ่มสมรรถนะแบบเอฟ404-จีE-402 ทำให้มันมีแรงขับคงที่สูงสุดเพิ่มขึ้นEก 10% จากเครื่องยนต์ปกติของฮอร์เน็ท  ตั้งแต่ปี 2536 เลเซอร์หาระยะแบบเอเอเอส-38A-ไนท์ฮอว์คได้ถูกเพิ่มเข้าไปทำให้มันสามารถหาเป้าเองได้ เลเซอร์ดังกล่าวทำให้ฮอร์เน็ทมีความสามารถในการโจมตีเป้าหมายที่มีเลเซอร์จากอากาศยานลำอื่นเป็นผู้ชี้เป้า

การสร้างF/A-18Cสิ้นสุดลงในปี 2542 ในปี 2543 F/A-18Dลำสุดท้ายถูกส่งให้กับนาวิกโยธินสหรัฐฯ

### E/F-ซูเปอร์ฮอร์เน็ท

thumb|ยูเอสเอส แฮร์รี่ เอส ทรูแมน (ซีวีเอ็น-75)

**F/A-18E**แบบที่นั่งเดียวและ**F/A-18F-ซูเปอร์ฮอร์เน็ท**แบบสองที่นั่งได้ใช้ชื่อและการออกแบบจากF/A-18 แต่โดยรวมแล้วก็ถูกออกแบบใหม่ ซูเปอร์ฮอร์เน็ทมีโครงสร้างใหม่ 25% ส่วนหน้าของเครื่องยนต์ที่ใหญ่ขึ้น เครื่องยนต์จีE เอฟ414 ที่ทรงพลังกว่า และระบบการบินที่ยอดเยี่ยม อากาศยานในปัจจุบันกำลังอยู่ในการผลิตและจะถูกส่งมอบให้กับ 22 ฝูงบิน EA-18จี โกรว์เลอร์เป็นF/A-18Aฟสองที่นั่งสำหรับสงครามอิเล็คทรอนิคซึ่งมันจะมาแทนที่EA-6 พราว์เลอร์A-6บี พราว์เลอร์ของกองทัพเรือ

### แบบอื่นๆ ของสหรัฐฯ
;F-18 (อาร์) : รุ่นนี้เป็นรุ่นเสนอสำหรับการสอดแนม มันมีทั้งเซ็นเซอร์ที่เข้ามาแทนปืนขนาด 20 ม.ม. ต้นแบบสองลำแรกทำการบินในเดือนสิงหาคมพ.ษ. 2527 อย่างไรก็ตามแบบดังกล่าวก็ไม่ถูกผลิต

;อาร์F-18D : รุ่นนี้เป็นรุ่นสองที่นั่งสำหรับสอดแนมที่ถูกเสนอให้กับกองนาวิกโยธินสหรัฐฯ ในช่วงกลางถึงปลายปี 2523 มันมีเรดาร์พิเศษ ระบบถูกยกเลิกหลังจากขาดงบประมาณในปี 2531 ความสามารถนี้ถูกนำไปใช้กับF/A-18D (อาร์ซี) ในเวลาต่อมา

;ทีF-18A : รุ่นของF/A-18Aแบบสองที่นั่งสำหรับการฝึก ต่อมาถูกเปลี่ยนชื่อเป็น**F/A-18B**

;F-18 เอชเออาร์วี : เป็นเครื่องบินที่นั่งเดียวสำหรับนาซ่า

### แบบสำหรับส่งออก

;F-18แอล : รุ่นนี้เป็นF/A-18 ฮอร์เน็ทขนาดเบาที่ตั้งฐานบินบนบก มันถูกออกแบบเป็นเครื่องบินรบชั้นยอดแบบที่นั่งเดียวและอากาศยานโจมตีภาคพื้นดิน เดิมทีมันถูกประกอบโดยนอร์ธรอปให้เป็นรุ่นส่งออกของF/A-18 ฮอร์เน็ท F-18แอล มีขนาดเบากว่าเนื่องมาจากการนำเอาอุปกรณ์การลงจอดบนเรือบรรทุกเครื่องบินออก ถึงกระนั้นลูกค้าก็เลือกที่จะซื้อฮอร์เน็ทแบบธรรมดามากกว่าและF-18แอลก็ไม่เคยเข้าสู่การผลิต

;(A- F/A-18A/บี
* ** (A- F/A-18A**: เป็นรุ่นหนึ่งที่นั่งที่สร้างให้กับกองทัพอากาศออสเตรเลีย
* ** (A- F/A-18B**: เป็นรุ่นฝึกที่มีสองที่นั่งที่สร้างให้กับกองทัพอากาศสหรัฐฯ
: "F/A-18A"  เป็นรุ่นดั้งเดิมของบริษัท มันถูกประกอบขึ้นในออสเตรเลียโดยบริษัทแอโรสเปซเทคโนโลยีตั้งแต่ปี 2528 จนถึง 2533 ด้วยอุปกรณ์ที่ผลิตโดยแมคดอนเนลล์ดักลาส ความแตกต่างระหว่าง (A- F/A-18A/บีและF/A-18A/บีของสหรัฐฯ ก็คือของออสเตรเลียนั้นไม่มีที่ยึดกับเครื่องส่งบนเรือบรรทุกเครื่องบิน มันถูกแทนที่ด้วยอุปกรณ์สำหรับภาคพื้นดินแทน ฮอร์เน็ทของออสเตรเลียได้เข้าโครงการพัฒนามากมาย โครงการนี้เรียกว่า ฮัค (Hornet Upgrade) โครงการนี้ครั้งแรกได้พัฒนาF/A-81ซีของออสเตรเลีย โครงการพัฒนาครั้งที่สองและปัจจุบันได้พัฒนาระบบการบินของทั้งกองบิน 

;CF-18 ฮอร์เน็ท
* **CF-18A** : เป็นรุ่นหนึ่งที่นั่งที่ผลิตให้กับกองทัพอากาศของแคนาดา กองทัพของแคนาดาเรียกมันว่า**CF-188A-ฮอร์เน็ท**
* **CF-18B** : เป็นรุ่นสองที่นั่งสำหรับการต่อสู้และการฝึกที่สร้างให้กับกองทัพแคนาดา ทางการกองทัพแคนาดาเรียกมันว่า**CF-188บี ฮอร์เน็ท**

thumb|right|F/A-18Cของกองทัพอากาศสวิซกำลังนำเครื่องขึ้น
;EF-18 ฮอร์เน็ท
* **EF-18A**: เป็นรุ่นหนึ่งที่นั่งของกองทัพอากาศสเปน ทางกองทัพอากาศสเปนเรียกมันว่า**ซี.15**
* **EF-18B**: เป็นรุ่นสองที่นั่งสำหรับการฝึกของกองทัพอากาศสเปน กองทัพอากาศสเปนเรียกมันว่า**ซีE.15**

;KAF-18 ฮอร์เน็ท
* **KAF-18C**: เป็นรุ่นหนึ่งที่นั่งของกองทัพอากาศคูเวต
* **KAF-18D**: เป็นรุ่นสองที่นั่งสำหรับการฝึกของกองทัพอากาศคูเวต

;F-18C/ดี ฮอร์เน็ท
* กองทัพอากาศฟินแลนด์ใช้F/A-18C/ดี ฮอร์เน็ท ฮอร์เน็ทแบบดีสองลำแรกถูกผลิตโดยแมคดอนเนลล์ดักลาส  F-18Cแบบที่นั่งเดียว 57 ลำถูกประกอบโดยบริทพาเทียในฟินแลนด์  

;F-18C/ดี ฮอร์เน็ท
* สวิตเซอร์แลนด์ใช้F-18C/ดี F-18 ของสวิซเดิมที่ไม่มีความสามารถในการโจมตีภาคพื้นดินจนกระทั่งมีการเพิ่มฮาร์ดแวร์ใหม่เข้าไป

## ประเทศผู้ใช้งาน
thumb|right|350px|สีน้ำเงินแสดงประเทศผู้ใช้F/A-18

;
* กองทัพอากาศออสเตรเลียมีF/A-18Aจำนวน 55 ลำและF/A-18Bจำนวน 16 ลำในปี 2551
;
* กองทัพอากาศฟินแลนด์มีF-18Cจำนวน 55 ลำและF-18Dจำนวน 7 ลำอยู่ในประจำการเมื่อ 2551
;
* กองทัพอากาศคูเวตมีF/A-18Cจำนวน 28 ลำและF/A-18Dจำนวน 7 ลำในประจำการเมื่อปี 2551
;
* กองทัพอากาศมาเลเซียมีF/A-18Dจำนวน 8 ลำในประจำการเมื่อ 2551
;
* กองทัพอากาศสเปน
;
* กองทัพอากาศสวิซมีF/A-18Cจำนวน 26 ลำและF/A-18Dจำนวน 7 ลำในประจำการเมื่อ 2551

;
* กองทัพเรือสหรัฐฯ มีF/A-18A/บี/ซี/ดีจำนวน 409 ลำในประจำการเมื่อปี 2551-2562
* กองนาวิกโยธินสหรัฐฯ มีF/A-18A/บี/ซี/ดีจำนวน 238 ลำในประจำการเมื่อปี 2551
* นาซ่า

## รายละเEยด F-18 ฮอร์เน็ท
300px|right
* **ผู้สร้าง**: บริษัท แมคดอนเนลล์ดักลาส และ นอร์ธรอป ปัจจุบันอยู่ในการผลิตของโบอิง (สหรัฐอเมริกา) 
* **ประเภท**: เจ๊ตขับไล่ครองความเป็นจ้าวอากาศ ที่นั่งเดียว ประจำเรือบรรทุกอากาศยาน
* **เครื่องยนต์**: เทอร์โบแฟน เยเนอรัล อิเล็คตริค เอฟ404-จีอี-402 ให้แรงขับเครื่องละ 11,000 ปอนด์ และ 17,750 ปอนด์ เมื่อสันดาปท้าย 2 เครื่อง
* **กางปีก**: 11.43 เมตร
* **ความยาว** : 17.1 เมตร
* **ความสูง** : 4.7 เมตร
* **พื้นที่ปีก** : 37.16 ตารางเมตร
* **ความเร็วสูงสุด**: 1.8 มัค (1,915 กม./ชม.) ที่ระยะสูง 40,000 ฟุต
* **รัศมีทำการรบ**: 770 กิโลเมตร
* **เพดานบินรบ**: 50,000 ฟุต
* **พิสัยบิน**:กว่า 2,017 กิโลเมตร
* **น้ำหนักรวมปกติ**: 15,230 กิโลกรัม
* **น้ำหนักวิ่งขึ้นสูงสุด**: 19,960 กิโลกรัม
* **อาวุธ** :ปืนใหญ่อากาศ เอ็ม 61 ขนาด 20 มม. 6 ลำกล้อง 1 กระบอก พรัอมกระสุน 540 นัด
** อาวุธปล่อยอากาศสู่อากาศ: AIM-7 F-สแปโรว์ ที่ใต้ปีกและลำตัว
** ขีปนาวุธอากาศสู่อากาศ:  AIM-9 ไซด์ไวน์เดอร์ ที่ปลายปีก
** ขีปนาวุธอากาศสู่พื้น: AGM-65 มาเวอร์ริก AGM-88 ฮาร์ม AGM-154
** อาวุธต่อต้านเรือรบ: AGM-84 ฮาร์พูน
** สามารถติดตั้งอาวุธได้ถึง 9 ตำแหน่ง คือ ปลายปีก 2 แห่ง ใต้ปีก 4 แห่ง และ ใต้ลำตัว 3 แห่ง รวมเป็นน้ำหนัก 6,215 กิโลกรัม

## อ้างอิง

อ
อ
หมวดหมู่:เครื่องบินขับไล่สัญชาติสหรัฐ
หมวดหมู่:เครื่องบินขับไล่ยุคที่สี่
หมวดหมู่:เครื่องบินโจมตี
อ
อ
หมวดหมู่:อากาศยานไอพ่นสองเครื่องยนต์
หมวดหมู่:อากาศยานที่บินครั้งแรกในปี 2521