อำเภอนางรอง

**นางรอง** เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์ เป็นอำเภอที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 2 ของจังหวัดรองจาก อำเภอเมืองบุรีรัมย์ มีโรงพยาบาลขนาดใหญ่ ศาลจังหวัด เทศบาลเมือง และเป็นศูนย์กลางความเจริญของจังหวัดบุรีรัมย์ตอนล่าง

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอนางรองตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอชำนิและอำเภอเมืองบุรีรัมย์
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอประโคนชัยและอำเภอเฉลิมพระเกียรติ
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอละหานทรายและอำเภอปะคำ
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอโนนสุวรรณและอำเภอหนองกี่

## ประวัติศาสตร์
สมัยขอมเรืองอำนาจ เมืองนางรองหรือแคว้นพนมโรงเป็นที่อยู่ของชนชาติขอม ขอมได้ปกครองดินแดงส่วนนี้เป็นเวลานาน ได้พบซากเมืองโบราณที่แสดงว่าขอมมีอำนาจแถบนี้เป็นระยะ ๆ จากปราสาทหินพิมายและปราสาทหินพนมรุ้ง โบราณวัตถุที่ค้นพบเก่าแก่ที่สุดคือ เทวรูปต่าง ๆ และหม้อน้ำดินเผาโบราณแบบขอม 

ต่อมาเมื่อเสื่อมอำนาจลง ไทยจึงได้แผ่อาณาเขตเข้าครอบครองดินแดนแถบนี้ต่อไป การแผ่อาณาเขตของไทยในดินแดนแถบนี้ จะเห็นได้ว่ามาจาก 2 ทางคือ ทางนครราชสีมาและทางหลวงพระบาง แต่ไม่มีหลักฐานว่ามาครั้งใด สันนิษฐานว่าไทยคงจะเข้าครอบครองดินแดนแถบนี้ในสมัยกรุงสุโขทัยหรือกรุงศรีอยุธยาตอนต้น หลักฐานพอจะอ้างอิงได้คือ พระพุทธรูปโบราณที่ขุดพบ ส่วนมากเป็นพระพุทธรูปสมัยลพบุรี เมื่อไทยได้เข้าครอบครองดินแดนส่วนนี้ จึงตั้งศูนย์กลางปกครองที่เมืองนางรอง มีเจ้าเมืองปกครองติดต่อกันมาโดยตลอด สมัยกรุงศรีอยุธยา ดินแดนแถบเมืองนางรอง เมืองตลุง (อำเภอประโคนชัยในปัจจุบัน) เมืองบุรีรัมย์  เมืองพุทไธสง ต่างก็มาขึ้นกับกรุงศรีอยุธยา โดยขึ้นกับข้าหลวงใหญ่ที่นครราชสีมา ซึ่งเป็นข้าหลวงต่างพระองค์โดยตั้งเมืองชั้นจัตวา เมืองนางรองเป็นหัวเมืองชั้นเอก

หลังกรุงศรีอยุธยาแตกครั้งที่ 2 แล้ว คนไทยผู้มีอำนาจต่างก็ตั้งตนเป็นก๊กเป็นเหล่า ปกครองตนเองเพื่อจะกอบกู้เอกราช ครั้งแรกเจ้าเมืองนางรองได้เข้าร่วมกับก๊กกรมหมื่นเทพพิพิธ เจ้าเมืองพิมาย ต่อมาพระเจ้าตากสินได้รวบรวมกำลังทำการปราบก๊กต่าง ๆ จนสำเร็จ และได้ยกกองทัพมาปราบก๊กเจ้าเมืองพิมายจนได้รับชัยชนะ เจ้าเมืองนางรองเห็นว่าก๊กเจ้าเมืองพิมายพ่ายแพ้แล้ว จึงได้แยกตัวออกไปร่วมกับเจ้าเมืองจำปาศักดิ์

หลังจากพระเจ้าตากสินได้ปราบปรามหัวเมืองต่าง ๆ จนราบคาบแล้ว จึงปราบดาภิเษกขึ้นเป็นกษัตริย์และตั้งกรุงธนบุรีเป็นราชธานี ต่อมาในปี พ.ศ.2319 เจ้าเมืองนางรองได้คบคิดกับเจ้าโอ เจ้าอิน เจ้าเมืองจำปาศักดิ์แข็งเมืองไม่ขึ้นต่อกรุงธนบุรี พระเจ้ากรุงธนบุรีจึงโปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ในขณะนั้นทรงดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าพระยาจักรีมาปราบ พระยานางรองถูกเจ้าเมืองนครราชสีมาจับตัวได้ และถูกประหารชีวิตที่ต้นโพธิ์ [ต้นโพธิ์ดังกล่าวอยู่หน้าสนามโรงเรียนนางรอง (สังขกฤษณ์อนุสรณ์) ในปัจจุบัน]  เมืองนางรองจึงได้ไปขึ้นต่อเมืองนครราชสีมา

เมื่อพระยานางรองถูกประหารชีวิตแล้ว ทางเมืองหลวงได้ตั้งนายปิ่นและนายมา บุตรพระยานางรองเป็นเจ้าเมืองนางรองปกครองต่อมาจนถึงพระวิเศษสงคราม (กฤษณ์ บุญญกฤษณ์) ลูกหลานของนายปิ่นได้เป็นเจ้าเมืองปกครอง เมื่อพระวิเศษสงครามสิ้นอายุแล้วพระนางรองภักดี (สุดใจ บุญญกฤษณ์) ซึ่งเป็นบุตรได้เป็นเจ้าเมืองแทน ต่อมาพระนางรองภักดีถูกจับในข้อหาฆ่าพ่อตา (หลวงอุดมพนาเวช  ต้นตระกูลอุดมพงษ์) ทางเมืองนครราชสีมาจึงได้แต่งตั้งหลวงยกบัตร (ต้นตระกูลสุรัสวดี) มาเป็นผู้รั้งเมืองแทน ท่านผู้นี้ได้สร้างที่ทำการและที่พักขึ้น ณ ท้องสนามชุมพลบริเวณโรงเรียนบ้านนางรอง (ยุทธกาจราษฎร์วิทยาคาร) ในปัจจุบัน เป็นอันว่าเมืองนางรองสมัยมีเจ้าเมืองปกครองก็สิ้นสุดลงเพียงนี้

ในปี พ.ศ. 2435 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้โปรดเกล้าฯ จัดระบบการปกครองใหม่เป็น กระทรวง มณฑล ได้รวมเมืองนางรอง เมืองบุรีรัมย์ เมืองตลุง (อำเภอประโคนชัยในปัจจุบัน) เมืองรัตนบุรี เมืองพิมาย เมืองพุทไธสง เข้าเป็นเมืองเดียวกัน เรียกว่า "บริเวณนางรอง" มีพระนครภักดี (ทองดี) รักษาการแทนเจ้าเมืองนางรอง ต่อมาอาณาเขตของเมืองนางรองเปลี่ยนแปลงไปคือ เมืองรัตนบุรีไปขึ้นกับสุรินทร์ เมืองพิมายไปขึ้นกับนครราชสีมา แล้วจึงตั้งเมืองแป๊ะขึ้นเป็นจังหวัดเรียกว่า "จังหวัดบุรีรัมย์" เมืองนางรองจึงเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์

## ความเป็นมาของชื่ออำเภอ
เนื่องจากเป็นอำเภอที่มีประวัติยาวนาน และปรากฏชื่อเมืองมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ดังนั้นชื่ออำเภอจึงสันนิษฐานว่ามีที่มาอย่างไร โดยมีผู้สันนิษฐานไว้ 3 นัย
# อาศัยนามจากพนมรุ้ง ซึ่งเลือนมาจากภาษาเขมรว่า "พนมโรง" แปลว่า เขาชัน หรือเขาร่อง เป็นเมืองใหญ่อยู่ใกล้เขาพนมรุ้ง จึงเรียกเมืองโรง ต่อมาเปลี่ยนเป็นนางรอง
# ได้นามจากวัดโบราณทางด้านทิศตะวันตกเฉียงใต้ของกำแพงเมือง ชื่อวัดร้อง จึงได้ชื่อว่าเมืองร้องแล้วเปลี่ยนมาเป็นนางรอง หรือผู้สร้างวัดเป็นหญิงชื่อโรง เรียนนางโรง แล้วเปลี่ยนมาเป็นนางรอง
# ได้ชื่อมาจากนิทานในโบราณคดี เรื่อง นางอรพิม กล่าวว่า นางอรพิมนั่งร้องไห้จึงได้นามว่านางร้อง แล้วเพี้ยนเป็นนางรอง

## สภาพอากาศ

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอนางรองแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 15 ตำบล 188 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอนางรองประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 16 แห่ง ได้แก่

* **[[เทศบาลเมืองนางรอง]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลนางรองและตำบลถนนหัก
* **เทศบาลตำบลทุ่งแสงทอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งแสงทองทั้งตำบล
* **เทศบาลตำบลหนองโบสถ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโบสถ์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลนางรอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลนางรอง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองนางรอง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสะเดา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะเดาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลชุมแสง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลชุมแสงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองกง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองกงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลถนนหัก** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลถนนหัก (เฉพาะนอกเขตเทศบาลเมืองนางรอง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองไทร** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองไทรทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลก้านเหลือง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลก้านเหลืองทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านสิงห์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านสิงห์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลลำไทรโยง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลลำไทรโยงทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลทรัพย์พระยา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทรัพย์พระยาทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองยายพิมพ์** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองยายพิมพ์ทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหัวถนน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวถนนทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลหนองโสน** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองโสนทั้งตำบล

## ศูนย์ราชการ
* **ที่ว่าการอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ ตำบลนางรอง
* **สำนักงานที่ดินจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง** ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ ตำบลนางรอง 
**เขตพื้นที่รับผิดชอบครอบคลุม 8 อำเภอ
*** 1. อำเภอนางรอง 
*** 2. อำเภอหนองกี่ 
*** 3. อำเภอละหานทราย 
*** 4. อำเภอโนนดินแดง 
*** 5. อำเภอชำนิ 
*** 6. อำเภอโนนสุวรรณ 
*** 7. อำเภอปะคำ 
*** 8. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
* **ศาลจังหวัดนางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 950 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง
** เขตอำนาจศาลครอบคลุม 10 อำเภอ
*** 1. อำเภอนางรอง
*** 2. อำเภอบ้านกรวด
*** 3. อำเภอหนองกี่
*** 4. อำเภอปะคำ
*** 5. อำเภอละหานทราย
*** 6. อำเภอหนองหงส์
*** 7. อำเภอชำนิ
*** 8. อำเภอโนนสุวรรณ
*** 9. อำเภอโนนดินแดง
*** 10. อำเภอเฉลิมพระเกียรติ
* **สำนักงานอัยการจังหวัดนางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 88 หมู่ที่ 12 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง
* **สำนักงานบังคับคดีจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 52 หมู่ 4 ถนนโชคชัย-เดชอุดม
* **สำนักงานคุมประพฤติจังหวัดบุรีรัมย์ สาขานางรอง** ตั้งอยู่ที่ อาคารพาณิชย์เลขที่ 147/21
ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง  
* **สำนักงาน[[เทศบาลเมืองนางรอง]]** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 906 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง
* **สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบุรีรัมย์ เขต 3** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 110 ถนนสืบสหการ
* **สถานีตำรวจภูธรอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 33 ซอยมิตรอารีย์ ถนนสังขกาจประชานุสรณ์ ตำบลนางรอง 
* **สถานีตำรวจภูธรอำเภอนางรองสาขาย่อย** ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ 
* **สำนักงานกิ่งกาชาดอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ ถนนสืบสหการ 
* **กองร้อยตำรวจตระเวนชายแดนที่ 215** ตั้งอยู่ชุมชนวัดสวนป่ารักษ์น้ำ

### รัฐวิสาหกิจ
* **สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอนางรอง** สาขาที่ 171 ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 9 ถนนศรีกัลยา ตำบลนางรอง 
* **สำนักงานการประปาส่วนภูมิภาคอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 59 ถนนศรีกัลยา ตำบลนางรอง 
* **สำนักงานขนส่งอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ เลขที่ 68 ถนนเฉลิมพระเกียรติ 50 ปี ตำบลนางรอง
* **ที่ทำการไปรษณีย์อำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ 385 หมู่ 5 ถนนโชคชัย-เดชอุดม ตำบลนางรอง 
* **ศูนย์บริการลูกค้าทีโอทีอำเภอนางรอง** ตั้งอยู่ที่ ถนนประจันตเขต ตำบลนางรอง
* ธนาคารกรุงไทย
* ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์เพื่อการเกษตร
* ธนาคารออมสิน

## การศึกษา
***โรงเรียนฝ่ายประถม**(ในตัวเมืองและใกล้ตัวเมืองนางรอง)
**โรงเรียนอนุบาลนางรอง (สังขกฤษณ์อนุสรณ์)
**โรงเรียนบ้านนางรอง (ยุทธกาจราษฎร์วิทยาคาร)
**โรงเรียนบ้านหนองรีมิตรภาพที่ 225 
**โรงเรียนบ้านโคกหลวงพ่อ (พินิจศิลป์ประชานุกูล) 
**โรงเรียนถนนหัก(เพียรประจงวิทยา)
**โรงเรียนบ้านหนองเสม็ด
**โรงเรียบ้านแพงพวย(สังฆคุรุราฎร์บำรุง)
**โรงเรียนชุมชนบ้านกระเดื่อง(โศภนประชานุกูล)
**โรงเรียนบ้านตลาดเเย้
**โรงเรียนบ้านสวายสอ
***โรงเรียนฝ่ายมัธยม**
****[[โรงเรียนนางรอง]]** (โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอ)
**โรงเรียนนางรองพิทยาคม (โรงเรียนมัธยมประจำอำเภอแห่งที่ 2)
**โรงเรียนสิงหวิทยาคม 
**โรงเรียนถนนหักพิทยาคม 
**โรงเรียนพิมพ์รัฐประชาสรรค์ 
**โรงเรียนทุ่งแสงทองพิทยาคม 
**โรงเรียนเหลืองพนาวิทยาคม 
***โรงเรียนเอกชน**
**โรงเรียนมารีพิทักษ์ 
**โรงเรียนอนุบาลกมลลักษณ์
**โรงเรียนตุลยาธร
***โรงเรียนฝ่ายประถม-มัธยม**
**โรงเรียนทีโอเอวิทยา (เทศบาล ๑)
**โรงเรียนราชประชานุเคราะห์ ๕๑ 
***วิทยาลัย**
**วิทยาลัยเทคนิคนางรอง
**วิทยาลัยเทคโนโลยีบุรีรัมย์บริหารธุรกิจ

## การสาธารณสุข
* **โรงพยาบาลนางรอง**
* **โรงพยาบาลเรืองโรจน์ การแพทย์** (เอกชน)

## สถานที่สำคัญ
* **ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองนางรอง**
* **ศาลเจ้าเมืองนางรอง**
* **ศาลเจ้าพ่อสระหญ้าม้า**
* **ศาลเจ้าสมาคมพุทธธรรมสงเคราะห์ พ่งไล้ยี่จับชาเชียวเกาะ**
* **ศาลเจ้าพ่อถนนหัก**
* **ศาลเจ้าพ่อพญาดำดิน**(หลักหิน)
* **ศาลเจ้าพ่อหลวงกลาง**(ชุมชนจะบวก)
* **ศาลตาปู่บ้านมะขามโพรง**
* **ศาลตาปู่บ้านสะบ้า**
* **ศาลตาปู่บ้านผักหวาน**
* **อนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี**(ย่าโม)
***อนุสาวรีย์ท้าวปาจิต-นางอรพิม**(อนุสรณ์สถานแห่งความรัก)
* **วัดกลางนางรอง**
* **วัดป่าเรไร**
* **วัดขุนก้อง**
* **วัดร่องมันเทศ**
* **วัดสวนป่ารักษ์น้ำ**(ธุดงคสถาน)
* **วัดหัวสะพาน**
* **วัดโพธาราม**
* **วัดสายน้ำไหล**
* **วัดจอมปราสาท**
***วัดพระมารดานิจจานุเคราะห์ นางรอง**(โบสถ์คริสนิกายโรมันคาทอลิก)

### สวนสาธารณะและที่พักผ่อน
* **สวนสาธารณะหนองตาหมู่**
* **สวนสาธารณะหนองมน**
* **สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำทุ่งแหลม**
* **สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำหนองทะลอก**
* **สวนสุขภาพหน้ากาชาดนางรอง**
* **สวนสาธารณะอ่างเก็บน้ำสระท่าลาว**
* **ห้องสมุดอำเภอนางรอง**
***สนามกีฬากลางอำเภอนางรอง**

## การขนส่ง
### [[รถโดยสารประจำทาง]]
thumb|สถานีขนส่งผู้โดยสารอำเภอนางรอง
* **สายกรุงเทพ-บุรีรัมย์** ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งผู้โดยสารกรุงเทพ (จตุจักร) มาลงที่**สถานีขนส่งอำเภอนางรอง** มีบริการทั้งกิจการทัวร์, บริษัทขนส่ง จำกัด
* **สายที่ทางไกลผ่านนางรอง** เป็นรถกรุงเทพฯ-อุบลราชธานี, กรุงเทพฯ-สุรินทร์, กรุงเทพฯ-พนมรุ้ง และกรุงเทพฯ-ศรีสะเกษ ,นคราชสีมา-อุบลฯ แวะจอดรับ-ส่งผู้โดยสารที่อำเภอนารอง มีทั้งรถปรับอากาศชั้น 1 , 2 และ VIP
* **สายไประยอง**
** ระยอง-พัทยา-อรัญประเทศ-นางรอง-สุรินทร์
**ระยอง-พัทยา-อรัญประเทศ-นางรอง-บุรีรัมย์-สตึก
**ระยอง-พัทยา-บุรีรัมย์-ร้อยเอ็ด-มุกดาหาร
* **สายไปจังหวัดใกล้เคียง**
** บุรีรัมย์-นครราชสีมา (สาย 273)
** นครราชสีมา-สุรินทร์ (สาย 274)
** บุรีรัมย์-สระแก้ว
** บุรีรัมย์-จันทบุรี (สาย522)
* **สายไปต่างอำเภอ**
** บุรีรัมย์-นางรอง
** นางรอง-ตาพระยา (สระแก้ว)
** นางรอง-ชุมพวง (นครราชสีมา)
** นางรอง-ละหานทราย
** บุรีรัมย์-นครราชสีมา (รถตู้)
* **รถโดยสารในตัวเมือง**
** สองแถวสายพนมรุ้ง ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งและตลาดสดเทศบาล
** รถแท็กซี่มิเตอร์ จุดให้บริการที่ บขส
** รถยนต์รับจ้าง(เหมาระยะทาง) จุดให้บริการที่ บขส
** มอเตอร์ไซด์วินรับจ้าง จุดให้บริการ ที่ บขส/คิวรถเล็ก/ธนาคารกสิกรไทย
* **สายรถโดยสารสายไปต่างอำเภอ**
** สายปะคำ ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่งและคิวรถเล็ก (รถสองแถว)
** สายลำปลายมาศ ขึ้นรถได้ที่สถานีขนส่ง

## อ้างอิง

* ผศ.ดร.สรเชต วรคามวิชัย และคณะ. **บุรีรัมย์ ภูมิหลังประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม**. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร : บริษัท ที.เค.พริ้นติ้ง จำกัด, 2555.


นางรอง