อำเภอยะรัง

**ยะรัง** (มลายูปัตตานี: بينيا ليمو ; บินยา ลิโม, บินยา ลีมอ) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดปัตตานี

## ที่ตั้งและอาณาเขต
อำเภอยะรังตั้งอยู่ทางตอนกลางของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
* **ทิศเหนือ** ติดต่อกับอำเภอเมืองปัตตานี
* **ทิศตะวันออก** ติดต่อกับอำเภอยะหริ่ง อำเภอมายอ และอำเภอทุ่งยางแดง
* **ทิศใต้** ติดต่อกับอำเภอรามันและอำเภอเมืองยะลา (จังหวัดยะลา)
* **ทิศตะวันตก** ติดต่อกับอำเภอเมืองยะลา (จังหวัดยะลา) อำเภอแม่ลาน และอำเภอหนองจิก 

## ประวัติ
ยะรัง เป็นชุมชนสมัยแรกเริ่มประวัติศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคใต้ของประเทศไทย เชื่อว่าเป็นที่ตั้งอาณาจักรโบราณที่มีชื่อว่า "ลังกาสุกะ" หรือ "ลังยาเสียว" ตามที่มีหลักฐานปรากฏในเอกสารของจีน ชวา มลายูและอาหรับ ลักษณะของเมืองโบราณยะรังสันนิษฐานว่ามีผังเมืองเป็นรูปวงรีขนาดใหญ่ในพื้นที่ประมาณ 9 ตารางกิโลเมตร ผลจากการศึกษาทางโบราณคดี ที่พบหลักฐานยุคสมัยเดียวกันที่เมืองโบราณยะรัง อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี แหล่งโบราณคดีบริเวณบ้านท่าสาป -เขากำปั่น อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา และเมืองโบราณบูจังค์ วัลเลย์ (Bujang Valley) ที่รัฐเคดาห์ ประเทศมาเลเซีย ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่า อาจมีเส้นทางข้ามคาบสมุทรทางบก (Transpeninsular route) ที่ใช้ติดต่อเดินทางระหว่างเมืองชายฝั่งทะเลตะวันตก (มหาสมุทรอินเดีย) และชายฝั่งทะเลตะวันออก (ทะเลจีนใต้) มาอย่างน้อยตั้งแต่เมื่อราว 1,000 กว่าปีมาแล้ว เมืองโบราณจาเละเป็นเมืองที่มีความเจริญในช่วงปี พ.ศ  700 -1400 ซึ่งมีทิศเหนือ ติดต่อเมืองสงขลา และพัทลุง ทิศใต้ แผ่ไปจนถึงแหลมมลายู ทิศตะวันตกและทิศตะวันออก จรดชายฝั่งทะเลมีซากโบราณและโบราณวัตถุสมัยศรีวิชัยและทวารวดี เมืองโบราณยะรังเป็นชุมชนที่มีความสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีเป็นอย่างมาก อาจมีความสัมพันธ์กับอาณาจักร ‘ลังกาสุกะ’ ซึ่งเป็นอาณาจักรหนึ่งบนคาบสมุทรมลายู มีหลักฐานอยู่ในเอกสารจีน อาหรับ ชวา และมลายู ในราวพุทธศตวรรษที่ 13 และสันนิษฐานว่าน่าจะมีศูนย์กลางอยู่ในบริเวณจังหวัดปัตตานีในปัจจุบันและอาจมีอิทธิพลคลุมไปถึงรัฐมาเลเซียด้วย อีกทั้งจะต้องเป็นเมืองท่าที่สำคัญตั้งอยู่ใกล้ทะเล และเป็นดินแดนที่มั่งคง มีบทบาททางการเมือง ทางเศรษฐกิจ เกี่ยวข้องกับดินแดนใกล้เคียงอยู่เสมอและได้ทำการติดต่อค้าขายกับชาวต่างประเทศอย่างกว้างขวางมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 12

อำเภอยะรัง คำว่า "ยะรัง" สันนิษฐานว่าเป็นคำแผลงมาจากคำว่า "บราแว" ในภาษามลายูท้องถิ่น ซึ่งตรงกับภาษาไทยว่า "พะวัง" หรือ "พระราชวัง" สาเหตุที่ได้เรียกพื้นที่แถบนี้ว่า "บราแว" หรือ "พระราชวัง" นั้น เนื่องมาจากว่ามีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่แสดงให้เห็นว่า พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณ ชื่อ "โกตามาหาลิไฆ" ปัจจุบันยังมีซากกำแพงดิน คูเมือง สระ (บ่อโบราณ) และซากปรักหักพังของโบราณสถานหลายแห่งในพื้นที่ หมู่ที่ 3 บ้านปราแว ตำบลยะรัง จากคำว่า "ปราแว" ซึ่งแปลว่า "พระราชวัง" หรือ "พระวัง" หลายร้อยปี ต่อมาก็กลายเป็น "ยะรัง" เมื่อตั้งชื่ออำเภอก็ได้นำชื่อนี้มาตั้งเป็นชื่อของอำเภอ นอกจากนี้ในภาษามลายูปัตตานี "พระราชวัง" จะอ่านว่า "บิน ยาลิโม" หรือ "บิน ยาลิมอ (Bina Yalimo)

* วันที่ 1 สิงหาคม 2452 สร้างศาลาขึ้นที่เขาตูม ท้องที่อำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี
* วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลคลองใหม่ แยกออกจากตำบลกระโด และตำบลปิตูมุดี ตั้งตำบลเมาะมาวี แยกออกจากตำบลกระโด และตำบลกอลำ ตั้งตำบลวัด แยกออกจากตำบลระแว้ง
* วันที่ 28 พฤศจิกายน 2499 จัดตั้งสุขาภิบาลยะรัง ในท้องที่บางส่วนของตำบลยะรัง และบางส่วนของตำบลปิตูมุดี
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลยะรัง เป็นเทศบาลตำบลยะรัง ด้วยผลของกฎหมาย

## การแบ่งเขตการปกครอง
thumb|พื้นที่ตำบลเมาะมาวี อำเภอยะรัง

### การปกครองท้องที่
อำเภอยะรังแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 12 ตำบล 72 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอยะรังประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 13 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลยะรัง]]** ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลยะรังและตำบลปิตูมุดี
* **องค์การบริหารส่วนตำบลยะรัง ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลยะรัง (นอกเขตเทศบาลตำบลยะรัง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสะดาวา** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะดาวาทั้งตำบล
* **[[ตำบลประจัน|องค์การบริหารส่วนตำบลประจัน]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลประจันทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลสะนอ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสะนอทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลระแว้ง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลระแว้งทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลปิตูมุดี** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปิตูมุดี (นอกเขตเทศบาลตำบลยะรัง)
* **องค์การบริหารส่วนตำบลวัด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวัดทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลกระโด** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกระโดทั้งตำบล
* **[[ตำบลคลองใหม่ (อำเภอยะรัง)|องค์การบริหารส่วนตำบลคลองใหม่]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลคลองใหม่ทั้งตำบล
* **[[ตำบลเมาะมาวี|องค์การบริหารส่วนตำบลเมาะมาวี]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมาะมาวีทั้งตำบล
* **[[ตำบลกอลำ|องค์การบริหารส่วนตำบลกอลำ]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกอลำทั้งตำบล
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเขาตูม ** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาตูมทั้งตำบล

## อ้างอิง


ยะรัง