บุก

**บุก** หรือ **สกุลบุก** () เป็นพืชล้มลุกอายุหลายปีหลากชนิด ในวงศ์บอน (Araceae) มีหัวใต้ดินขนาดใหญ่ ออกดอกในช่วงต้นฤดูฝน ขณะบานส่งกลิ่นเหม็นมาก เมื่อดอกโรยแล้วใบจะงอกตามออกมาเพียงใบเดียว ก้านดอกและก้านใบกลมยาว และพักตัวในฤดูแล้ง ลำต้นเหี่ยวแห้งและเหลือหัวอยู่ใต้ดิน มีเขตการกระจายพันธุ์อยู่ในภูมิภาคเขตร้อนในทวีปเอเชีย แอฟริกา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของทวีปออสเตรเลีย และหมู่เกาะในมหาสมุทรต่าง ๆ ไปจนถึงเขตอบอุ่นตอนกลาง ของประเทศจีน เกาหลี ญี่ปุ่น รวมทั้งในประเทศไทย

พืชในสกุลบุกบางชนิดกินได้ และจัดเป็น "อาหารในภาวะทุพภิกขภัย" โดยส่วนของก้านใบ ก้านดอกอ่อน และหัวใต้ดิน มาบริโภคได้ซึ่งต้องผ่านการเตรียมอาหารอย่างระมัดระวังเพื่อขจัดสารเคมีที่ก่อความระคายเคือง หัวบุกบางชนิดยังนำมาแปรรูปเป็นผงบุกซึ่งนำไปสกัดได้สารกลูโคแมนแนน ซึ่งมีศักยภาพในการใช้ประโยชน์ด้านอุตสาหกรรมอาหารเพื่อสุขภาพ ชนิดที่โดดเด่นเป็นที่รู้จักได้แก่ ดอกบุกยักษ์ (*A. titanum*) ในอินโดนีเซียซึ่งเป็นหนึ่งในพืชชนิดที่มีช่อดอกที่ใหญ่ที่สุดในโลกและเป็นที่รู้จักกันในชื่อ "ดอกซากศพ" จากกลิ่นฉุนที่เกิดขึ้นในช่วงดอกบาน และอีกชนิดคือคอนยัค ที่รู้จักดีในการใช้เป็นอาหารญี่ปุ่นเรียก *[[คนเนียกุ]]* (บุกก้อนและบุกเส้น)

## ประวัติ

บันทึกที่เก่าที่สุดของการจัดระบบอนุกรมวิธานพืชบุก คือในปี 1692 เมื่อเฮนดริค ฟาน รีเดอ  (Van Rheede tot Drakenstein) ตีพิมพ์ระบุชนิดพืช 2 ชนิดในสกุล โดยชื่อสกุล "*Amorphophallus*" ถูกระบุเป็นครั้งแรกโดยคาร์ล บรูเมอ (Carl Ludwig Blume) นักพฤกษศาสตร์ชาวดัตช์ในปี 1834 ต่อมาระหว่างปี 1876 ถึง 1911 อดอล์ฟ เองเกลอร์ (Engler) ได้รวมสกุลอื่น ๆ จำนวนหนึ่งเข้าใน *Amorphophallus* และลงในบทความเกี่ยวกับสกุลนี้ซึ่งระบุเป็นเอกสารฉบับสุดท้าย ตีพิมพ์ในปี 1911 ด้วยสีและกลิ่นของดอกจึงมักถูกเรียกว่า "purple aki" (ชื่ออาชญากรในอังกฤษช่วงปี 1995–2000) 

## อนุกรมวิธาน

ชื่อสกุล *Amorphophallus* มาจากภาษากรีกโบราณ *amorphos* "ไม่มีรูปร่าง" หรือ "ผิดรูป" + *phallos* "องคชาต" จากรูปร่างของช่อดอกเชิงลดแบบมีกาบ (spadix) ที่โดดเด่น  

บุกเป็นสกุลขนาดใหญ่ของพืชสมุนไพรที่มีหัวในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนประมาณ 200 ชนิดจากวงศ์บอน (Araceae)  

## รายชื่อชนิด

[right|thumb|[ดอกบุกยักษ์ (*Amorphophallus titanum*) ภาพขยาย]]
[right|thumb|[บุกคางคก (*Amorphophallus paeoniifolius*)]]
right|thumb|บุกเกลี้ยง (''Amorphophallus bulbifer)''
[right|thumb|''[Amorphophallus prainii*]]
[[ไฟล์:Amorphophallus_rivieri.jpg|right|thumb|*Amorphophallus rivieri*]]


* *Amorphophallus aberrans*
* *Amorphophallus abyssinicus*
** *Amorphophallus abyssinicus* subsp. *abyssinicus*
** *Amorphophallus abyssinicus* subsp. *akeassii*
** *Amorphophallus abyssinicus* subsp. *unyikae*
* *Amorphophallus albispathus*
* *Amorphophallus albus*
* *Amorphophallus amygdaloides*
* *Amorphophallus angolensis*
** *Amorphophallus angolensis* subsp. *angolensis*
** *Amorphophallus angolensis* subsp. *maculatus*
* *Amorphophallus angulatus*
* *Amorphophallus angustispathus*
* *Amorphophallus ankarana*
* *Amorphophallus annulifer*
* *Amorphophallus antsingyensis*
* *Amorphophallus aphyllus*
* *Amorphophallus ardii*
* *Amorphophallus asper*
* *Amorphophallus asterostigmatus*
* *Amorphophallus atrorubens*
* *Amorphophallus atroviridis*
* *Amorphophallus barthlottii*
* *Amorphophallus baumannii*
* *Amorphophallus beccarii*
* *Amorphophallus becquaertii*
* *Amorphophallus bonaccordensis*
* *Amorphophallus borneensis*
* *Amorphophallus boyceanus*
* *Amorphophallus brachyphyllus*
* *Amorphophallus brevispathus*
* *Amorphophallus bufo*
* *Amorphophallus bulbifer* : [[บุกเกลี้ยง]]
* *Amorphophallus calabaricus*
** *Amorphophallus calabaricus* subsp. *calabaricus*
** *Amorphophallus calabaricus* subsp. *mayoi*
* *Amorphophallus canaliculatus*
* *Amorphophallus carneus*
* *Amorphophallus chlorospathus*
* *Amorphophallus cicatricifer*
* *Amorphophallus cirrifer*
* *Amorphophallus coaetaneus*
* *Amorphophallus commutatus*
* *Amorphophallus consimilis*
* *Amorphophallus corrugatus*
* *Amorphophallus costatus*
* *Amorphophallus coudercii*
* *Amorphophallus cruddasianus*
* *Amorphophallus curvistylis*
* *Amorphophallus dactylifer*
* *Amorphophallus declinatus*
* *Amorphophallus decus-silvae* : West-Java giant amorphophallus
* *Amorphophallus discophorus*
* *Amorphophallus dracontioides*
* *Amorphophallus dunnii*
* *Amorphophallus dzuii*
* *Amorphophilus eburneus*
* *Amorphophilus echinatus*
* *Amorphophallus eichleri*
* *Amorphophallus elatus*
* *Amorphophallus elegans*
* *Amorphophallus elliottii*
* *Amorphophallus epsteinii*
* *Amorphophallus excentricus*
* *Amorphophallus forbesii*
* *Amorphophallus galbra*
* *Amorphophallus gallaensis*
* *Amorphophallus gigas* : Sumatra giant amorphophallus
* *Amorphophallus gliruroides*
* *Amorphophallus glossophyllus*
* *Amorphophallus goetzei*
* *Amorphophallus gomboczianus*
* *Amorphophallus gracilior*
* *Amorphophallus gracilis*
* *Amorphophallus haematospadix*
* *Amorphophallus harmandii*
* *Amorphophallus hayi*
* *Amorphophallus henryi* : Taiwan amorphophallus
* *Amorphophallus hetterscheidii*
* *Amorphophallus hewittii*
* *Amorphophallus hildebrandtii*
* *Amorphophallus hirsutus*
* *Amorphophallus hirtus*
* *Amorphophallus hohenackeri*
* *Amorphophallus hottae*
* *Amorphophallus impressus*
* *Amorphophallus incurvatus*
* *Amorphophallus infundibuliformis*
* *Amorphophallus interruptus*
* *Amorphophallus johnsonii*
* *Amorphophallus kachinensis*
* *Amorphophallus kiusianus*
* *Amorphophallus konjac* : [[คนเนียกุ]] (Devil's tongue, elephant foot, elephant-yam, leopard palm, snake palm, umbrella arum, voodoo lily)
* *Amorphophallus konkanensis* <small>Hett., S.R.Yadav & K.S.Patil</small>
* *Amorphophallus koratensis* <small>Gagnep.</small>  : [[บุกหูช้าง]]
* *Amorphophallus krausei* <small>Engl.</small>
* *Amorphophallus kuznetsovii* <small>(Serebryanyi) Hett. & Claudel</small>
* *Amorphophallus lacourii* <small>Linden & André</small>
* *Amorphophallus lambii* <small>Mayo & Widjaja</small>
* *Amorphophallus lanceolatus* <small>(Serebryanyi) Hett. & Claudel</small>
* *Amorphophallus lanuginosus* <small>Hett.</small>
* *Amorphophallus laoticus* <small>Hett.</small>
* *Amorphophallus lewallei* <small>Malaisse & Bamps</small>
* *Amorphophallus linearis* <small>Gagnep.</small>
* *Amorphophallus linguiformis* <small>Hett.</small>
* *Amorphophallus longicomus* <small>Hett. & Serebryanyi</small>
* *Amorphophallus longiconnectivus* <small>Bogner</small>
* *Amorphophallus longispathaceus* <small>Engl. & Gehrm.</small>
* *Amorphophallus longistylus* <small>Kurz ex Hook.f.</small>
* *Amorphophallus longituberosus* <small>(Engl.) Engl. & Gehrm.</small>
* *Amorphophallus lunatus* <small>Hett. & Sizemore</small>
* *Amorphophallus luzoniensis* <small>Merr.</small>
* *Amorphophallus lyratus* <small>(Roxb.) Kunth</small>
* *Amorphophallus macrophyllus* <small>(Gagnep. ex Serebryanyi) Hett. & Claudel</small>
* *Amorphophallus macrorhizus* <small>Craib</small>
* *Amorphophallus manta*
* *Amorphophallus margaritifer*
* *Amorphophallus margretae*
* *Amorphophallus maximus*
** *Amorphophallus maximus* subsp. *fischeri*
** *Amorphophallus maximus* subsp. *maximus*
* *Amorphophallus maxwellii*
* *Amorphophallus mekongensis*
* *Amorphophallus merrillii*
* *Amorphophallus mildbraedii*
*[[Amorphophallus minimus]]
* *Amorphophallus minor*
* *Amorphophallus mossambicensis*
* *Amorphophallus muelleri* : [[บุกคนโท]]
* *Amorphophallus mullendersii*
* *Amorphophallus mysorensis*
* *Amorphophallus nanus*
* *Amorphophallus napalensis*
* *Amorphophallus napiger*
* *Amorphophallus nicolsonianus*
* *Amorphophallus obovoideus*
* *Amorphophallus obscurus*
* *Amorphophallus ochroleucus*
* *Amorphophallus opertus*
* *Amorphophallus paeoniifolius* : Whitespot giant arum, elephant yam
* *Amorphophallus palawanensis*
* *Amorphophallus parvulus*
* *Amorphophallus paucisectus*
* *Amorphophallus pendulus* : Brunei amorphophallus
* *Amorphophallus perakensis*
* *Amorphophallus perrieri*
* *Amorphophallus pilosus*
* *Amorphophallus plicatus*
* *Amorphophallus polyanthus*
* *Amorphophallus prainii*
* *Amorphophallus preussii*
* *Amorphophallus purpurascens*
* *Amorphophallus pusillus*
* *Amorphophallus putii*
* *Amorphophallus pygmaeus*
* *Amorphophallus rhizomatosus*
* *Amorphophallus richardsiae*
* *Amorphophallus rostratus*
* *Amorphophallus rugosus*
* *Amorphophallus sagittarius*
* *Amorphophallus salmoneus*
* *Amorphophallus saraburiensis* : [[บุกรอ]]
* *Amorphophallus saururus*
* *Amorphophallus scaber*
* *Amorphophallus scutatus*
* *Amorphophallus sizemorae*
* *Amorphophallus smithsonianus*
* *Amorphophallus sparsiflorus*
* *Amorphophallus spectabilis*
* *Amorphophallus staudtii*
* *Amorphophallus stipitatus*
* *Amorphophallus stuhlmannii*
* *Amorphophallus subsymbiformis*
* *Amorphophallus sumawongii*
* *Amorphophallus sylvaticus*
* *Amorphophallus symonianus*
* *Amorphophallus synandrifer*
* *Amorphophallus taurostigma*
* *Amorphophallus tenuispadix*
* *Amorphophallus tenuistylis*
* *Amorphophallus teuszii*
* *Amorphophallus tinekeae*
* *Amorphophallus titanum* : [[ดอกบุกยักษ์|บุกยักษ์]] (titan arum, krubi) (ดอกไม้ที่มีช่อดอกใหญ่ที่สุดในโลก)
* *Amorphophallus tonkinensis*
* *Amorphophallus variabilis*
* *Amorphophallus venustus*
* *Amorphophallus verticillatus*
* *Amorphophallus yuloensis*
* *Amorphophallus yunnanensis* : Kerri's giant arum
* *Amorphophallus zengianus*
* *Amorphophallus zenkeri*
** *Amorphophallus zenkeri* subsp.* mannii*
** *Amorphophallus zenkeri* subsp. *zenkeri*


== ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ==

บุก (*Amorphophallus*) เป็นพืชพืชล้มลุก อายุหลายปี หลายชนิดมีขนาดตั้งแต่เล็กถึงใหญ่ เจริญจากหัวใต้ดิน หัวบุกมีความแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละชนิด ตั้งแต่หัวทรงกลมสม่ำเสมอของบุกคอนยัค (*A. konjac*) หัวยาวของ *A. longituberosus* และทรงกระบอก *A. macrorhizus* หรือลักษณะคล้ายหัวมันแกว หรือหน่อรอบหัว ไปจนถึงหัวที่มีลักษณะกระจุก ๆ ของ *A. coaetaneus*

ใบเดี่ยว เป็นใบประกอบแตกแขนง สองชั้น สามชั้น หรือหลายแขนง ก้านใบเป็นลำกลมตั้งตรง เกิดขึ้นมาจากกลางหัวบุก ใบแฉกและปลายใบแหลมลักษณะคล้าย[[มะละกอ|ใบมะละกอ]] ลักษณะคล้ายลำต้นซึ่งเรียกว่า ลำต้นเทียม ผิวลำต้นมีสีเขียวเข้ม บางชนิดมีลายเป็นเส้นตรง ลายกระ ลายด่าง มีสีเขียวสลับขาวหรือน้ำตาลอ่อน บางชนิดสีเขียวล้วน น้ำตาลล้วน มีทั้งชนิดที่ผิวเรียบ บางชนิดก้านใบมีหนามอ่อนทั่วทั้งก้านใบ โดยทั่วไปออกใบหลังจากดอกโรยแล้วจากกลางหัว

ดอก คล้ายดอก[[หน้าวัว]] (เป็นพืชวงศ์เดียวกัน) คือมีกาบและฝักดอกตรงกลาง เป็นดอกไม้แบบดอกรวมที่ไม่มีกลีบดอก ดอกบุกแต่ละชนิดมีขนาด สี และรูปทรงต่างกัน บางชนิดมีดอกขนาดใหญ่มากสูงได้หลายเมตรและมีกลิ่นเหม็นเหมือนเนื้อสัตว์เน่า บุกบางชนิดมีดอกเล็ก บางชนิดมีกลิ่นหอม ก้านดอกงอกโผล่ขึ้นตรงจากกลางหัวบุกเช่นเดียวกับก้านใบ ช่อดอกบุกมีกาบหุ้มช่อ ภายในช่อดอกแบ่งเป็น 3 ส่วน ส่วนแรกด้านบนสุดเป็นส่วนของจะงอยเกสรเพศผู้ ลักษณะคล้าย[[บัว|ดอกบัว]]ตูม, กลมป้อม, ยาวรี หรือทรงกระบอก ส่วนที่สองเป็นดอกเพศผู้ลักษณะคล้ายไข่ปลาเรียงชิดติดกันแน่น บางชนิดจะมีส่วนของดอกเพศผู้ที่เป็นหมันปนอยู่ ส่วนใหญ่มักเป็นสีน้ำตาลอมม่วงหรือขาวอมเขียว ข้างในมีสันหรือหูดซึ่งทำหน้าที่เป็นกับดักแมลง ส่วนที่สามด้านล่างสุดคือ ดอกเพศเมีย ประกอบด้วยยอดแกสรเพศเมีย ก้านเกสรเพศเมีย และรังไข่ 

ดอกตัวเมียที่โตเต็มที่มักจะบานเปิดรับเกสรเพศผู้ได้เพียง 1 วัน หลายชนิดช่อดอกส่งกลิ่นของเนื้อเน่าเพื่อดึงดูด[[แมลงผสมเกสร]] (แม้ว่าบางชนิดอาจมีกลิ่นหอม) ให้เดินผ่านกับดักแมลงซึ่งมีลักษณะทางเดียวคือ กาบดอกที่เรียวแคบลง แมลงผสมเกสรต้องเดินผ่านดอกตัวผู้จำนวนมากที่เจริญเต็มที่และปล่อยละอองเรณู ซึ่งตกลงบนตัวและขนของแมลงเหล่านี้ จากนั้นจะตามกลิ่นที่ปล่อยออกจากดอกเพศเมียที่ด้านล่างและเกิดการผสมเกสร ดอกของบุกยังใช้เป็นพืชอาหารโดยหนอน[[ผีเสื้อ (แมลง)|ผีเสื้อ]]และ[[ผีเสื้อกลางคืน]] (Lepidoptera) บางชนิดเช่น *Palpifer sexnotatus* และ *Palpifer sordida* 

ผลอ่อนของบุกเป็นแบบผลเบอร์รี่ทรงกลมมีสีขาวอมเหลือง เมื่อสุกแก่เปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้ม สีม่วง สีส้ม หรือสีแดง แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับชนิด มักมีจุกดำที่ปลายคล้าย[[กล้วย|ผลกล้วย]] ผลของบุกส่วนใหญ่จะมีลักษณะคล้าย ๆ กัน แต่เมล็ดภายใน แตกต่างกัน บางชนิดมีเมล็ดรูปกลม แต่ส่วนมากมีเมล็ดเป็นรูปทรงกลมรี บุกบางชนิดมีเมล็ดจำนวนมากกว่าพันเมล็ด ในขณะที่บุกชนิดที่มีขนาดเล็กชนิดอื่น มีเมล็ดจำนวนไม่เกินร้อยเมล็ด

=== วงจรชีวิต ===
บุกเป็นพืชหัวล้มลุกที่มีช่วงการเจริญเติบโตทางลำต้นต่างปีกับที่เจริญเติบโตเป็นดอก ส่วนใหญ่มีการเจริญเติบโตทางลำต้นเพียงอย่างเดียวนาน 4–6 ปี จึงเข้าสู่ช่วงออกดอก บุกซึ่งมีดอกส่วนใหญ่จะไม่มีการเจริญเติบโตทางลำต้น โดยธรรมชาติจะเริ่มงอกและเจริญเติบโตในช่วงปลายฤดูแล้งต่อฤดูฝน หัวที่งอกและเจริญเติบโตเป็นดอกจะงอกได้เร็วกว่าหัวที่เจริญเติบโตเป็นต้น โดยมีลักษณะการเจริญเติบโตแบบถ่ายหัว หัวที่เกิดใหม่จะซ้อนอยู่ด้านบนของหัวเดิม หัวเก่าจะฝ่อและเหี่ยวแห้งไปเมื่อต้นและใบเหี่ยวเฉาหรือผลสุกแก่เต็มที่ หัวก็เริ่มเข้าสู่ระยะพักตัวรอเวลาและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมเพื่องอกเป็นต้นหรือเป็นดอกในปีต่อไป

=== ชนิดเด่น ===

* *'บุกยักษ์** (''Amorphophallus titanum'' หรือ 'corpse flower' หรือ titan arum) พบที่หมู่เกาะ[[สุมาตรา]] มีช่อดอกที่ไม่มีกิ่งก้านที่ใหญ่ที่สุดในโลก โดยมีความสูงได้ถึง 2.5 เมตร (8.2 ฟุต) และกว้าง 1.5 เมตร (4.9 ฟุต) เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2015 ดอกบุกยักษ์ที่[[สวนพฤกษชาติชิคาโก]]สูงมากกว่า 1.2 เมตร (3.9 ฟุต) ซึ่งมีผู้เข้าชมหลายพันคนต่อแถวเพื่อดูและดมกลิ่น ได้รับการขนานนามว่า "อลิซ" [[นักจัดดอกไม้]]อธิบายว่ามันมีกลิ่น "กลิ่นแรงมาก เหมือนคนจรจัด ยุ้งข้าว ผ้าอ้อมสกปรก และมีกลิ่นเหมือน[[ลูกเหม็น]]เล็กน้อยด้วย" บุกยักษ์มีถิ่นกำเนิดใน[[ป่าฝน]]ของ[[ประเทศอินโดนีเซีย]] ใช้เวลาประมาณ 7-10 ปีจึงจะออกดอก
* ***Amorphophallus gigas*** ซึ่งมีลำต้นเทียมที่สูงกว่า แต่มีช่อดอกที่เล็กกว่า
* **บุกคอนยัค** (''Amorphophallus konjac'') ใช้ทำ[[คนเนียกุ]] (コンニャク) สารเพิ่มความข้นใน[[อาหารญี่ปุ่น]]และเป็นวุ้นที่กินได้ซึ่งมีกลูโคแมนแนน

<gallery>
ไฟล์:Amorphophallus titanum, Old wilted leaves. Foto © W. Barthlott, Bot.Gard. Bonn.jpg|ใบของ[[ดอกบุกยักษ์|บุกยักษ์]]ในธรรมชาติ
ไฟล์:Elephant Foot Yam Flower.jpg|โครงสร้างภายในกาบดอกของบุกคางคก ด้านบนสุด (ขวา) คือจะงอยรูปดอกบัว, ดอกเพศผู้ (กลาง) และดอกเพศเมียที่ด้านล่างของช่อดอก (ซ้าย)
ไฟล์:Amorphophallus titanum (Araceae) Titan Arum Foto © W. Barthlott, Bot.Gard. Bonn.jpg|ดอกเพศผู้ (บน) และดอกเพศเมีย (ล่าง) ทั้งคู่ไม่มีกลีบดอก
ไฟล์:Amorphophallus Sylvaticus flower.jpg|ผลบุก คล้ายผลกล้วยขนาดเล็ก มีจุกดำที่ปลาย
</gallery>

== การแพร่กระจายและถิ่นที่อยู่ ==

บุกเป็นพืชใน[[ที่ราบลุ่มแม่น้ำ|ที่ลุ่ม]]ทั่วไป เติบโตในเขตร้อนและกึ่งเขตร้อนของพื้นที่เขตร้อนของแอฟริกา, เอเชีย และ โอเชียเนีย (Paleotropical Kingdom) ไม่พบในทวีปอเมริกา แม้ว่าจะมีสกุล Dracontium คล้ายคลึงกันมากแต่ไม่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกัน บุกส่วนใหญ่เป็น[[ชนิดเฉพาะถิ่น|ชนิดพืชเฉพาะถิ่น]] บุกเติบโตได้ดีบนพื้นที่รกร้างเช่น [[ป่าทุติยภูมิ]]

=== ชนิดที่พบในประเทศไทย ===

ในประเทศไทยพบ 68 ชนิด เป็นบุกพื้นเมือง 64 ชนิด โดยพบทางภาคเหนือของไทยมากกว่า 41 ชนิด จากการสำรวจพบบุกบนพื้นที่สูงใน[[จังหวัดตาก]] [[จังหวัดแม่ฮ่องสอน|แม่ฮ่องสอน]] [[จังหวัดเชียงใหม่|เชียงใหม่]] [[จังหวัดเชียงราย|เชียงราย]] และ[[จังหวัดน่าน|น่าน]]

ชนิดที่สำคัญ ได้แก่

* [[บุกคางคก]] (''Amorphophallus paeoniifolius'')
* [[บุกเกลี้ยง]] (''Amorphophallus bulbifer'')
* [[บุกหูช้าง]] (''Amorphophallus koratensis'')
* [[บุกคนโท]] หรือ บุกเนื้อทราย (''Amorphophallus muelleri'')
* [[บุกรอ]] (''Amorphophallus saraburiensis'')

== การใช้ประโยชน์ ==

=== บุกคอนยัค ===

ปลูกใน[[เอเชียตะวันออก]]และ[[เอเชียตะวันออกเฉียงใต้]] และใช้ประโยชน์จากหัวที่เป็น[[พืชแป้ง]]ขนาดใหญ่ ใช้ทำแป้งและวุ้นก้อนในชื่อ **คนเนียกุ*' ([[อาหารญี่ปุ่น]]), โหมยฺวี่โต้วฟู (魔芋豆腐) ใน[[อาหารจีนเสฉวน]] นอกจากนี้ยังใช้แทน[[เจลาติน]]ใน[[อาหารมังสวิรัติ]] ในประเทศไทยใช้บุกคางคกและ[[บุกคนโท|บุกเนื้อทราย]] 

=== ประโยชน์ด้านสุขภาพ ===

หัวบุกคอนยัคแห้ง มี[[สารสำคัญ]]คือ สารเหนียว[[กลูโคแมนแนน]]ประมาณร้อยละ 40 สาร[[พอลิแซ็กคาไรด์]]นี้ทำให้บุกก้อนมีความหนืดสูงที่ละลายน้ำได้ และอาจมีประโยชน์ต่อสุขภาพหลายอย่าง เช่น ในยาจีนโบราณสำหรับการล้าง[[พิษ]], การควบคุม[[เนื้องอก]], การบรรเทาอาการเลือดชะงักงัน, การจัดการ[[โรคหอบหืด]], การรักษาโรคผิวหนัง และการทำให้[[เสมหะ]]เหลว ใยอาหารจากหัวบุกใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารเสริมลดน้ำหนัก

<gallery>
ไฟล์:Amorphophallus konjac knolle.jpg|หัวบุกคอนยัค (*A. konjac*)
ไฟล์:Konnyaku.jpg|คนเนียกุ (บุกก้อน)
ไฟล์:Sashimi konnyaku by woinary Ueda, Nagano.jpg|คนเนียกุ[[ซาชิมิ]]
ไฟล์:Shiratakinoodles.jpg|[[ชิราตากิ]] (Shirataki; บุกเส้น)
</gallery>

== พิษ ==
โดยทั่วไปยางที่พบในหัวบุกสด ลำต้นและใบ (ในบุกหลายชนิดเช่น บุกคอนยัค (*A. konjac*), บุกคนโท (*A. muelleri*), *A. oncophyllus*, บุกคางคก (*A. paeoniifolius'')) ประกอบด้วยสารแคลเซียมออกซาเลต (calcium oxalate) หากสัมผัสกับผิวหนังจะทำให้เกิดอาการคัน  หากเข้าตาจะทำให้เกิดการระคายเคือง มีอาการแสบตาอย่างรุนแรงและอาจทำให้ตาบอดได้ 

หัวบุกออกรสเผ็ด เป็นยาร้อน มีพิษออกฤทธิ์ต่อม้าม ตับ และระบบทางเดินอาหาร ในกลุ่มคนที่ม้าม ตับ และระบบทางเดินอาหารไม่ดี ควรหลีกเลี่ยงและหรือไม่กินมากเกินไป

## อ้างอิง

หมวดหมู่:วงศ์บอน
หมวดหมู่:พืชที่รับประทานได้
หมวดหมู่:พืชมีพิษ
หมวดหมู่:พืชหัว