ลัทธิบูชาบุคคลของเหมา เจ๋อตง

**ลัทธิบูชาบุคคลของเหมา เจ๋อตง** เป็นส่วนสำคัญของการปกครองของประธานเหมา เจ๋อตงเหนือสาธารณรัฐประชาชนจีนนับตั้งแต่การก่อตั้งรัฐใน ค.ศ. 1949 กระทั่งเขาเสียชีวิตใน ค.ศ. 1976 โดยที่สื่อมวลชน การโฆษณาชวนเชื่อและเทคนิคอื่น ๆ อีกมากมายถูกใช้โดยรัฐเพื่อยกสถานะของเหมา เจ๋อตงให้เป็นผู้นำวีรบุรุษที่ไม่เคยผิดพลาด ผู้ซึ่งสามารถยืนหยัดต่อต้านชาติตะวันตก และนำพาจีนไปสู่การเป็นแบบอย่างของคอมมิวนิสต์

เหมา เจ๋อตงเองก็ตระหนักถึงความจำเป็นของการสร้างลัทธิบูชาบุคคล โดยโทษว่าการล่มสลายของครุชชอฟเกิดจากการขาดลัทธิดังกล่าว ในช่วงปฏิวัติวัฒนธรรม ลัทธิบูชาบุคคลของเหมาพุ่งสูงขึ้นอย่างไม่เคยมีมาก่อน และเขาใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้เพื่อระดมมวลชนและโจมตีคู่แข่งทางการเมืองของเขา เช่น หลิว เช่าฉี ประธานสาธารณรัฐประชาชนจีนในขณะนั้น ใบหน้าของเหมาถูกวางอย่างแน่นหนาบนหน้าแรกของ *[[เหรินหมินรื่อเป้า|พีเพิลส์เดลี]]* ซึ่งมีคอลัมน์คติพจน์ของเขาตีพิมพ์ทุกวันด้วย และต่อมาสรรนิพนธ์ของเหมาก็ถูกตีพิมพ์ในจำนวนที่หมุนเวียนมากขึ้นไปอีก จำนวนภาพเหมือนของเหมาที่ผลิตขึ้น (1.2 พันล้านภาพ) มีมากกว่าประชากรจีนในขณะนั้น นอกเหนือจากตราประธานเหมาที่ผลิตขึ้นรวม 4.8 พันล้านชิ้น พลเมืองจีนทุกคนได้รับ ''หนังสือเล็กแดง'' – หนังสือที่รวบรวมคติพจน์จากเหมา ซึ่งต้องพกพาติดตัวไปทุกที่และแสดงในงานสาธารณะทั้งหมด และพลเมืองคาดว่าจะต้องอ่านคติพจน์จากหนังสือเล่มนี้ทุกวัน อย่างไรก็ตาม ในทศวรรษ 1970 เหมาก็วิพากษ์วิจารณ์ผู้อื่นที่สร้างลัทธิบูชาบุคคลของตนเองมากเกินไป

หลังการปฏิวัติวัฒนธรรม เติ้ง เสี่ยวผิงและคนอื่น ๆ ริเริ่มโครงการปัวล่วนฝ่านเจิ้งซึ่งเป็นการล้มล้างผลของการปฏิวัติวัฒนธรรมและเลิก (รวมถึงห้าม) การสร้างลัทธิบูชาบุคคล

## ประวัติศาสตร์
### แหล่งกำเนิดและการพัฒนา

ลัทธิบูชาบุคคลของเหมา เจ๋อตงสามารถสืบย้อนไปได้ถึงช่วงทศวรรษ 1930 ตั้งแต่การที่เขามีส่วนร่วมในเจียงซีในการเดินทัพทางไกล (ค.ศ. 1934–36) และโดยเฉพาะในช่วงยุคเหยียนอานในต้นทศวรรษ 1940 ใน ค.ศ. 1943 ระหว่างขบวนการสัตยาบันเหยียนอาน หนังสือพิมพ์เริ่มปรากฏภาพเหมือนของเหมาในบทบรรณาธิการ และในไม่ช้า "แนวคิดของเหมา เจ๋อตง" ก็กลายเป็นแผนงานอย่างเป็นทางการของพรรคคอมมิวนิสต์จีน

หลังชัยชนะของพรรคคอมมิวนิสต์จีนในสงครามกลางเมือง โปสเตอร์ รูปเหมือน และต่อมาก็มีรูปปั้นของเหมาเริ่มปรากฏขึ้นตามจัตุรัสกลางเมือง ในสำนักงาน และแม้แต่ในอพาร์ตเมนต์ของพลเมือง ใน ค.ศ. 1957 เหมาเปิดฉากการรณรงค์ต่อต้านฝ่ายขวา ซึ่งถือเป็นการสานต่อขบวนการสัตยาบันเหยียนอานและยิ่งเป็นการรวมอำนาจการปกครองของพรรคคอมมิวนิสต์และเหมาในจีนแผ่นดินใหญ่ให้มั่นคงยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม การก้าวกระโดดไกลทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายสิบล้านคนในช่วงทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน บังคับให้เหมาต้องรับบทบาทกึ่งเกษียณใน ค.ศ. 1962 ชื่อเสียงของหลิว เช่าฉี ประธานาธิบดีคนที่ 2 ของจีน เติบโตสูงมากจนท้าทายสถานะของเหมา ในการตอบสนอง เหมาเปิดฉากขบวนการศึกษาสังคมนิยมใน ค.ศ. 1963

ใน ค.ศ. 1964 คติพจน์จากประธานเหมา เจ๋อตง หรือที่รู้จักทั่วไปในชื่อ *หนังสือเล็กแดง* ได้รับการตีพิมพ์เป็นครั้งแรก ซึ่งต่อมากลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่โดดเด่นที่สุดของการปฏิวัติวัฒนธรรม

### อิทธิพลของหลิน เปียว
ลัทธิบูชาเหมาถูกผลักดันให้ถึงจุดสูงสุดโดยหลิน เปียวในช่วงกลางทศวรรษ 1960 ทันทีหลังมีประกาศ 16 พฤษภาคม หลิน เปียวกล่าวสุนทรพจน์ที่เขาแสดงทัศนะว่าประกาศ 16 พฤษภาคมนี้มีจุดประสงค์เพื่อ "ขัดขวางแผนต่อต้านการปฏิวัติ" และเพื่อสถาปนาอำนาจสูงสุดของ "ความคิดของเหมา"

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1966 ในจดหมายถึงเจียง ชิงซึ่งเผยแพร่สู่สาธารณะหลังหลิน เปียวเสียชีวิต เหมาบรรยายสุนทรพจน์ของหลินว่ามีแนวคิดที่ "น่ากังวลยิ่ง" เหมาเขียนว่า "ฉันไม่เคยคิดเลยว่าจุลสารที่ฉันเขียนจะมีพลังวิเศษขนาดนั้น ตอนนี้เขาเอาไปขยายความ ทั้งประเทศก็จะทำตาม ดูเหมือนฉากของนางหวัง ภรรยาคนขายไขกระดูกที่โอ้อวดคุณภาพสินค้าของเธอเลย" "พวกเขาประจบประแจงฉันโดยการยกย่องฉันเสียเลิศเลอ [แต่] สิ่งต่าง ๆ กลับตาลปัตร: ยิ่งถูกยกให้สูงเท่าไหร่ ก็ยิ่งล้มดังเท่านั้น ฉันเตรียมพร้อมที่จะล้มแหลกสลายทั้งเนื้อทั้งตัว ไม่เป็นอะไร สสารไม่ถูกทำลาย เพียงแค่แตกเป็นเสี่ยง ๆ เท่านั้น" เหมาได้ตกลงให้คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนเผยแพร่สุนทรพจน์ของหลินเป็นเอกสารทางการและแสดงความเห็นในจดหมายเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1966 ว่า "นี่เป็นครั้งแรกในชีวิตของฉันที่ในประเด็นสำคัญ ฉันยอมตามคนอื่นทั้งที่ไม่เห็นด้วยกับวิจารณญาณของตัวเอง หรือพูดได้ว่ามันขัดกับความตั้งใจของฉันเอง" เหมาเขียนว่าเขาไม่สามารถโต้แย้งความเห็นของหลินต่อสาธารณะได้ เพราะการทำเช่นนั้นจะทำให้ "ฝ่ายซ้าย ซึ่งทุกคนพูดแบบนั้น" เสียกำลังใจ

ใน ค.ศ. 1970 หลินสนับสนุนให้มีการแก้ไขรัฐธรรมนูญของจีนเพื่อบรรยายถึงเหมาว่าเป็น "อัจฉริยะ" แต่ เหมาปฏิเสธการแก้ไขที่วางแผนไว้นั้น

### การปฏิวัติวัฒนธรรม

การบูชาเหมาได้รับการยกระดับอย่างมีนัยสำคัญในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม แม้โครงการก้าวกระโดดไกลของเขาจะล้มเหลวครั้งใหญ่เมื่อไม่กี่ปีที่ผ่านมา คณะปฏิวัติวัฒนธรรมที่จัดตั้งขึ้นในตอนแรกไม่ต้องการใช้มาตรการรุนแรงกับผู้วิพากษ์วิจารณ์ระบอบ เหมาจึงตัดสินใจหันไปหาชนชั้นรากหญ้าของการปฏิวัติและ "สังคมนิยมที่แท้จริง" ซึ่งเขายืนยันรากฐานของอุดมการณ์ของเขาอีกครั้ง – "นอกเหนือจากกลุ่มหัวรุนแรงฝ่ายซ้าย – เฉิน ปั๋วต๋า, เจียง ชิงและหลิน เปียว พันธมิตรของเหมา เจ๋อตงในการดำเนินการครั้งนี้คือเยาวชนจีนเป็นหลัก"

เหมาพิสูจน์ "ประสิทธิภาพการต่อสู้" ของเขาอีกครั้งหลังว่ายน้ำข้ามแม่น้ำแยงซีในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1966 ในการว่ายน้ำประจำปีที่ระลึกถึงการว่ายน้ำข้ามครั้งประวัติศาสตร์ครั้งแรกของเขาใน ค.ศ. 1956 หลังจากนั้นเมื่อเขากลับปักกิ่ง เขาก็โจมตีปีกเสรีนิยมของพรรคอย่างรุนแรง ส่วนใหญ่คือประธานาธิบดีหลิว เช่าฉี หลังจากนั้นไม่นาน คณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนได้อนุมัติ *สิบหกประเด็นของเหมาว่าด้วยการปฏิวัติวัฒนธรรม* เป็นการแสดงออกถึงมุมมองและจุดประสงค์ทางการเมืองของการปฏิวัติวัฒนธรรมในช่วงแรก การปฏิวัตินี้เริ่มต้นด้วยการโจมตีอาจารย์เนี่ย ยฺเหวียนจื่อแห่งมหาวิทยาลัยปักกิ่ง หลังจากนั้น นักเรียนมัธยมศึกษาพยายามเผชิญหน้ากับครูและอาจารย์ที่มีแนวคิดอนุรักษนิยมและมักฉ้อฉล ความริเริ่มทางการเมืองนี้ได้รับการบ่มเพาะอย่างมีกลยุทธ์โดยเหมา ซึ่งกระตุ้น "ฝ่ายซ้าย" ให้รวมตัวกันเป็น "ยุวชนแดง" (เรดการ์ด) สื่อที่ควบคุมโดยฝ่ายซ้ายเปิดฉากการรณรงค์ต่อต้านปัญญาชนเสรีนิยมในเวลาต่อมา ผู้แทนบางคนของปัญญาชนเหล่านั้นรวมถึงผู้นำพรรคที่ไม่สามารถทนทานต่อการข่มเหงได้จึงฆ่าตัวตาย

วันที่ 5 สิงหาคม เหมา เจ๋อตงเผยแพร่ต้าจื้อเป้า (โปสเตอร์อักษรใหญ่) ของตนเอง เอกสารสั้น ๆ แต่มีความสำคัญอย่างยิ่งยวดมีชื่อว่าถล่มกองบัญชาการ ซึ่งเรียกร้องให้มีการเปิดโปงบุคคลสำคัญที่ถูกกล่าวหาว่าพยายามปราบปรามการปฏิวัติวัฒนธรรม

ด้วยการสนับสนุนด้านการขนส่งจากกองทัพปลดปล่อยประชาชนที่จัดหาโดยหลิน เปียว ขบวนการยุวชนแดงจึงกลายเป็นปรากฏการณ์ทั่วประเทศ การเคลื่อนไหวนี้ทำการข่มเหงผู้นำแรงงานและอาจารย์ทั่วประเทศ ทำให้พวกเขาต้องเผชิญกับการดูถูกเหยียดหยามทุกรูปแบบ และมักถูกทำร้ายร่างกาย หลังจากนั้น ในการชุมนุมที่มีผู้คนนับล้านในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1966 เหมาแสดงการสนับสนุนและอนุมัติอย่างเต็มที่ต่อการกระทำของยุวชนแดง เป็นการให้การรับรองเพิ่มเติมและอนุญาตให้พวกเขากระทำการต่อไป ไม่นานหลังจากนั้น การกระทำอย่างโหดร้ายทารุณโดยยุวชนแดงก็เกิดขึ้นมากขึ้นเรื่อย ๆ ตัวอย่างเช่น ในบรรดาปัญญาชนคนอื่น ๆ นักเขียนชาวจีนผู้มีชื่อเสียงอย่างเหลา เฉ่อก็ถูกทรมานอย่างทารุณและฆ่าตัวตาย

การประชุมสภาพรรคคอมมิวนิสต์จีนครั้งที่ 10 ซึ่งจัดขึ้นในปักกิ่งระหว่างวันที่ 1 ถึง 24 เมษายน ค.ศ. 1969 ให้การรับรองผลลัพธ์เบื้องต้นของ "การปฏิวัติวัฒนธรรม" ในรายงานนี้ จอมพลหลิน เปียว หนึ่งในผู้ใกล้ชิดที่สุดของเหมา เจ๋อตง กล่าวสดุดี "นายท้ายผู้ยิ่งใหญ่" ซึ่งแนวคิดของเขาถูกเรียกว่า "ขั้นสูงสุดในการพัฒนาลัทธิมากซ์–เลนิน" ธรรมนูญพรรคคอมมิวนิสต์จีนฉบับใหม่นี้รวม "แนวคิดของเหมา เจ๋อตง" ให้เป็นรากฐานทางอุดมการณ์ของพรรคอย่างเป็นทางการ ส่วนของโครงการในธรรมนูญยังรวมถึงข้อกำหนดที่ไม่เคยมีมาก่อนว่าหลิน เปียวคือ "ผู้สืบทอดภารกิจของสหายเหมา เจ๋อตง" การนำทั้งหมดของพรรค รัฐบาลและกองทัพถูกรวมศูนย์อยู่ในมือของประธานพรรคคอมมิวนิสต์จีน รองประธานและคณะกรรมาธิการสามัญประจำกรมการเมืองของคณะกรรมการกลาง

ในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม ลัทธิบูชาบุคคลของเหมาแสดงออกมาในรูปของการประดับตรารูปประธานเหมากันอย่างแพร่หลาย และผู้คนก็พก *หนังสือเล็กแดงน้อย* ที่รวบรวมงานเขียนของเหมาติดตัว ซึ่งจะถูกนำมาศึกษาและอ้างอิงถึงในทุกโอกาส นอกจากนี้ยังมีการ "ระบำภักดี" () ซึ่งผู้คนจะออกมาเต้นเพื่อแสดงความจงรักภักดีต่อผู้นำผู้ยิ่งใหญ่

ในงานเขียนโฆษณาชวนเชื่อ เช่น บันทึกของทหารคอมมิวนิสต์ในตำนานของกองทัพปลดปล่อยประชาชนอย่างเหลย์ เฟิง คำขวัญที่ดังกึกก้องและสุนทรพจน์ที่เร่าร้อนยกระดับลัทธิบูชาเหมาขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

คำกล่าวต่อไปนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของความคิดของยุวชนแดงเกี่ยวกับประธานเหมา ซึ่งพวกเขาเขียนไว้ในแถลงการณ์ของพวกเขา:

นักวิชาการ ต่งผิง ฮั่น เขียนไว้ว่าในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม ชาวบ้านในชนบทใช้ลัทธิบูชาบุคคลแวดล้อมตัวเหมา เจ๋อตงให้เป็นเครื่องมือทางการเมืองในการบรรลุเป้าหมายของพวกเขา ชาวบ้านธรรมดาใช้คำพูดของเหมาเปรียบเสมือนรัฐธรรมนูญโดยพฤตินัยซึ่งพวกเขาสามารถนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพในการอภิปรายการเมือง

## ปฏิกิริยาของเหมา
ในเดือนมกราคม ค.ศ. 1965 ก่อนหน้าการปฏิวัติวัฒนธรรม เหมา เจ๋อตงแสดงออกถึงความจำเป็นในการสร้างลัทธิบูชาบุคคลในการให้สัมภาษณ์กับนักข่าวชาวอเมริกัน เอ็ดการ์ สโนว์ โดยโทษว่าการล่มสลายของครุชชอฟแห่งสหภาพโซเวียตนั้นมาจากการขาดซึ่งลัทธิดังกล่าว อีกครั้งในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1970 เหมาบอกกับเอ็ดการ์ สโนว์ในการให้สัมภาษณ์อีกครั้งว่า "เราทุกคนล้วนต้องการลัทธิบูชาบุคคลบ้าง" โดยยอมรับว่าลัทธิบูชาบุคคลรอบตัวเขาในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรมนั้นจำเป็นต่อการต่อต้านหลิว เช่าฉี (ประธานาธิบดีจีนในขณะนั้น) ในช่วงไม่กี่ปีแรกของการปฏิวัติวัฒนธรรม เหมาใช้ประโยชน์จากลัทธิบูชาบุคคลของเขาเพื่อระดมประชาชน โดยเฉพาะยุวชนแดง เพื่อบรรลุเป้าหมายของเขา รวมถึงการทำลาย "สี่เก่า" และการโจมตีคู่แข่งทางการเมืองของเขา เช่น หลิว เช่าฉี

อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลังของการปฏิวัติวัฒนธรรม เหมายังวิพากษ์วิจารณ์ผู้อื่นที่ส่งเสริมลัทธิบูชาบุคคลของเขามากเกินไป ด้วยการอนุญาตจากเหมา สมาชิกบางคนของคณะปฏิวัติวัฒนธรรม เช่น คัง เชิงและจาง ชุนเฉียวกล่าวหาต่อสาธารณะว่าบางคนส่งเสริม *ลัทธิบูชาเหมา* เพียงเพื่อสะสม "ทุนทางการเมือง" หรืออิทธิพลทางการเมืองของตนเอง คนเหล่านี้ยังถูกระบุว่าเป็นพวกต่อต้านลัทธิมากซ์และต่อต้านลัทธิเลนิน และเป็นผู้ภักดีต่อหลิว เช่าฉี เหมาและคณะกรรมการกลางพรรคคอมมิวนิสต์จีนต้องการควบคุมการตีความและการใช้ *ลัทธิบูชาเหมา* อย่างสมบูรณ์ กลับกัน นักวิชาการ อเลสซานโดร รุสโซ เขียนไว้ว่าเหมาไม่เชื่อว่าความคิดของเขามีอำนาจเด็ดขาด รุสโซคิดว่าความคิดริเริ่มในการศึกษาของเหมาในช่วงไม่กี่ปีสุดท้ายของชีวิตเป็นความพยายามกระตุ้นให้ประชาชนมีส่วนร่วมทางปัญญาเพื่อทบทวนปัญหาที่เกิดจากการปฏิวัติวัฒนธรรม

เมื่อหลิน เปียวกล่าวสุนทรพจน์ที่อ้างถึง "อำนาจเด็ดขาด" ของแนวคิดการเมืองของเหมาไม่นานหลังมีประกาศ 16 พฤษภาคม เหมาเขียนเป็นการส่วนตัวว่าสุนทรพจน์ของหลินมี "แนวคิดที่น่ากังวลยิ่ง" โดยเปรียบเทียบอย่างเสียดสีกับ "นางหวังอวดฟักทองขายในตลาด" เหมาอนุญาตให้เผยแพร่สุนทรพจน์นั้น โดยอธิบายเป็นการส่วนตัวว่า "เป็นครั้งแรกในชีวิตที่ในประเด็นสำคัญ ฉันยอมให้อีกฝ่ายหนึ่งขัดต่อวิจารณญาณที่ดีกว่าของฉันเอง"

ในระหว่างการประชุมใน ค.ศ. 1967 กับคณะผู้แทนจากแอลเบเนียนำโดยฮิสนี คาโป เหมาวิพากษ์วิจารณ์ลัทธิบูชาบุคคลที่เกิดขึ้นรอบตัวเขาและยอมรับว่าตัวเขาเองต้องรับผิดชอบต่อความวุ่นวายส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นในจีน

ใน ค.ศ. 1970 ในการประชุมพรรคที่เฉิน ปั๋วต๋าประกาศถึง "อัจฉริยภาพ" ทางความคิดของเหมา เหมาวิพากษ์วิจารณ์เฉินว่าทำผิดพลาดทางการเมืองครั้งใหญ่ เหมาปฏิเสธความพยายามของหลินที่จะอ้างถึง "อัจฉริยภาพ" ของเหมาในรัฐธรรมนูญของจีนเช่นกัน เหมาคัดค้านการที่หลินพรรณนาถึงเหมาว่าอยู่เหนือพรรคและรัฐ ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1971 หลิน เปียวเสียชีวิตจากอุบัติเหตุเครื่องบินตกหลัง "ความพยายามก่อรัฐประหารที่ล้มเหลว" ต่อเหมา ซึ่งรู้จักในชื่ออุบัติการณ์หลิน เปียว เฉิน ปั๋วต๋าเสียอำนาจและถูกจำคุกใน ค.ศ. 1970 เนื่องจากเขาสนับสนุนหลิน เปียว

## ลักษณะเฉพาะ
### การโฆษณาชวนเชื่อ

ในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรมจีน ศิลปินถูกประณามว่าเป็นพวกต่อต้านการปฏิวัติ และผลงานของพวกเขาถูกทำลาย สิ่งเหล่านี้ถูกแทนที่ด้วยงานศิลปะที่รัฐบาลสร้างขึ้นเพื่อสนับสนุนลัทธิเหมา และเปลี่ยนทิศทางความพยายามไปสู่ภาคเกษตรกรรม อุตสาหกรรมและการป้องกันประเทศ ตลอดจนความกังวลในเรื่องสุขอนามัยและการวางแผนครอบครัว ภายใต้คำสั่งของหลิน เปียว ความพยายามของกองทัพปลดปล่อยประชาชนถูกนำมาใช้มากขึ้นเพื่อเสริมสร้างลัทธิบูชาบุคคลที่แวดล้อมเหมา ในที่สุดก็สร้างภาพลักษณ์สมมติเทพของเหมาขึ้นมา นอกเหนือจากนี้เพลงปฏิวัติ เช่น *เหมา เจ๋อตงคือตะวันของเรา* หรือ *เพลงสดุดีท่านประธานเหมา* ก็ถูกขับร้องโดยเด็กนักเรียน ทหาร นักโทษและพนักงานสำนักงาน ท่วงทำนองเหล่านี้ยังถูกเปิดจากลำโพงที่ติดตั้งอยู่ตามหัวมุมถนน สถานี รถไฟ หอพัก โรงอาหารและสถาบันหลักทุกแห่ง

#### งานศิลปะ
ภาพใบหน้าของเหมาปรากฏอยู่ทุกหนทุกแห่ง ตั้งแต่ภาพเหมือนในโรงเรียนและอาคารของรัฐ ไปจนถึงป้ายบอกทางบนถนนและจิตรกรรมฝาผนัง แม้กระทั่งศาลเจ้าเล็ก ๆ ในบ้านส่วนตัวก็ไม่ใช่เรื่องแปลก ภายใต้การชี้นำของความคิดลัทธิเหมา เนื้อหาของโฆษณาชวนเชื่อมีความเข้มข้นทางทหาร พร้อมด้วยข้อความเกี่ยวกับอุดมการณ์ชนกรรมาชีพ ขวัญและกำลังใจของคอมมิวนิสต์ และวีรกรรมปฏิวัติ การออกแบบและสีที่เรียบง่าย สีแดงถูกนำมาใช้อย่างมากและเป็นสัญลักษณ์ของทุกสิ่งที่เกี่ยวกับการปฏิวัติ ความดีงามและศีลธรรม การพรรณนาถึงเหมามักแสดงให้เห็นเขาในฐานะบิดาผู้ใจดี ซึ่งนำกลไกการเชื่อฟังแบบขงจื้อมาใช้ เหมามักถูกพรรณนาให้เป็นผู้นำหรือผู้กำกับมวลชน หรือปรากฏอยู่เหนือพวกเขาเหมือนกึ่งเทพ ภาพลักษณ์ของเขาถือว่าสำคัญกว่าโอกาสที่งานศิลปะโฆษณาชวนเชื่อชิ้นนั้นถูกออกแบบมา: ในหลายกรณี โปสเตอร์ที่เหมือนกันซึ่งอุทิศให้กับเหมาถูกตีพิมพ์ในปีที่ต่างกันโดยมีคำขวัญที่แตกต่างกัน

ภาพและเสียงของเหมาได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวางในภาพยนตร์จีนและใช้เป็นเครื่องมือในการรวมมวลชนเพื่อเฉลิมฉลองเหมา

#### สี่มหาสมญา
เพื่อเน้นย้ำถึงความสามารถของเขาในการชี้นำอนาคตของจีน เหมาได้รับอ้างถึงในที่สาธารณะว่า "ประธานเหมาผู้นำผู้ยิ่งใหญ่" () และเขาได้รับสมญาว่า "ผู้นำผู้ยิ่งใหญ่, ผู้บัญชาการทหารสูงสุดผู้ยิ่งใหญ่, อาจารย์ผู้ยิ่งใหญ่และนายท้ายผู้ยิ่งใหญ่" () ในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม สิ่งนี้อาจได้รับอิทธิพลจากบทบาทที่เหมามีในการนำพากองทัพแดงในการเดินทัพทางไกลเพื่อหลบหนีพรรคชาตินิยมจีน บันทึกเรื่องราวโดยเหมาและผู้ติดตามของเขาในช่วงเวลานั้นพรรณนาถึงเขาว่าเป็นผู้สร้างสรรค์ สร้างแรงบันดาลใจ และมีกลยุทธ์ยอดเยี่ยม ซึ่งเป็นการประเมินที่ขัดแย้งกับมุมมองของนักประวัติศาสตร์หลายคน

### ''หนังสือเล็กแดง''

thumb|''หนังสือเล็กแดง''
มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า '*คติพจน์จากประธานเหมา เจ๋อตง*' และเป็นสัญลักษณ์สำคัญของการปฏิวัติวัฒนธรรม หนังสือนี้ถูกใช้เพื่อส่งเสริมความนิยมของประธานเหมา และลัทธิคอมมิวนิสต์ของเขาที่เรียกว่าลัทธิเหมา ด้วยปกไวนิลสีแดงอันเป็นเอกลักษณ์ ทำให้เป็นที่รู้จักทั่วไปในชื่อ *'หนังสือเล็กแดง*' หนังสือนี้รวบรวมถ้อยแถลงทางการเมืองและวัฒนธรรมจาก สุนทรพจน์และงานเขียนของเหมา เจ๋อตง ซึ่งได้รณรงค์คำขวัญจากแถลงการณ์พรรคคอมมิวนิสต์ของคาร์ล มาคส์ที่ว่า "ชนกรรมาชีพทั่วโลกจงสามัคคีกัน!"

ตีพิมพ์ตั้งแต่ ค.ศ. 1964 กระทั่งประมาณอสัญกรรมของเหมาใน ค.ศ. 1976 มีการแจกจ่ายมากกว่าพันล้านเล่มทั่วประเทศจีน ในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม การพกพาหนังสือนี้ถือเป็นสิ่งบังคับสำหรับพลเมืองทุกคน เพื่อพวกเขาจะได้ใช้อ้างอิงเป็นแนวทางและสร้างแรงบันดาลใจได้อย่างง่ายดาย การไม่สามารถแสดงหนังสือได้เมื่อถูกร้องขอมักส่งผลให้ถูกลงโทษจากยุวชนแดง ซึ่งแตกต่างกันไปตั้งแต่การคุกคามด้วยวาจา การทุบตี ไปจนถึงการจำคุก ฉบับสุดท้ายระบุคติพจน์ 267 รายการ ครอบคลุมกว่า 25 หัวข้อ เช่น สงคราม สันติภาพ ความสามัคคี และวินัย การทำให้งานเขียนของเหมาง่ายขึ้นยังช่วยให้ชาวนาและพลเมืองชนชั้นล่างสามารถเข้าถึงความคิดและอุดมการณ์ของคอมมิวนิสต์ ช่วยเสริมสร้างการสนับสนุนลัทธิบูชาบุคคลของเขาให้แข็งแกร่งยิ่งขึ้น

#### คติพจน์เด่นจาก ''หนังสือเล็กแดง''

วลีนี้ถูกใช้ครั้งแรกในการประชุมฉุกเฉินของพรรคคอมมิวนิสต์จีนเมื่อ 7 สิงหาคม ค.ศ. 1927 ช่วงเริ่มต้นของสงครามกลางเมืองจีน

เสือกระดาษหมายถึงสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือบุคคลใดบุคคลหนึ่งที่อ้างตนหรือดูเหมือนจะมีอำนาจและ/หรือน่ากลัว แต่ในความเป็นจริงแล้วไม่มีอำนาจแท้จริงเลย วลีนี้เป็นที่รู้จักแพร่หลายโดยเหมา เจ๋อตง ซึ่งมักใช้เปรียบเทียบกับฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง เช่น รัฐบาลสหรัฐ

คติพจน์นี้จากเหมาเน้นย้ำถึงการต่อสู้และความยากลำบากของการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ รวมถึงวิธีการที่เขายินดีจะใช้เพื่อให้บรรลุเป้าหมาย โดยบ่งชี้ว่าความรุนแรงจะเป็นส่วนประกอบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ของการปฏิวัติ เหมาเป็นผู้บัญญัติวลีนี้ใน *[[รายงานการสอบสวนขบวนการชาวนาในหูหนาน]]* ค.ศ. 1927 ซึ่งเหมาได้บรรยายทฤษฎีของเขาที่ว่าชาวนาจะเป็นชนชั้นปฏิวัติในประเทศจีน

### ระบำภักดี
ในช่วงปลายทศวรรษ 1960 ระหว่างการปฏิวัติวัฒนธรรม ลัทธิบูชาบุคคลของเหมาขึ้นถึงจุดสูงสุด โดยประชาชนจะทำการแสดง "ระบำภักดี" (忠字舞; zhōngzì wǔ) เพื่อแสดงความรักต่อประธานเหมา ระบำที่เรียบง่ายนี้ไม่มีอะไรมากไปกว่าการเหยียดแขนออกจากหัวใจไปยังภาพเหมือนของเหมา โดยมีท่าทางที่มาจากระบำพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมในซินเจียง มักมีการบรรเลงเพลงปฏิวัติประกอบด้วย เช่น "ประธานเหมาผู้เป็นที่รัก", "ภูเขาทองแห่งปักกิ่ง" หรือ "การแล่นเรือในทะเลขึ้นอยู่กับนายท้าย" เนื้อเพลงบางส่วนรวมถึงคำกล่าวที่ว่า "ไม่ว่าบิดามารดาของเราจะใกล้ชิดเราแค่ไหน พวกเขาก็ไม่ใกล้ชิดเท่าความสัมพันธ์ของเรากับเหมา" ซึ่งใช้เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้เกิดจิตวิญญาณของการบูชาร่วมกัน คำขวัญเด่นที่เกี่ยวข้องกับระบำภักดีคือ "สามความภักดี" (三忠于): ความภักดีต่อประธานเหมา; ความภักดีต่อความคิดของ เหมา เจ๋อตง; ความภักดีต่อแนวทางปฏิวัติของประธานเหมา ระบำภักดี () เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันในช่วงปลายทศวรรษ 1960 ซึ่งมีการฝึกฝนเพื่อแสดงความจงรักภักดีตลอดชีวิตต่อเหมา เจ๋อตงและเพื่อฝึกวินัยโดยรวม อย่างไรก็ตาม เมื่อถึงทศวรรษ 1970 ระบำนี้ก็เริ่มจางหายไป และเมื่อการปฏิวัติวัฒนธรรมสิ้นสุดลง ระบำนี้ก็ลดความนิยมลงอย่างรวดเร็ว

### การบูชามะม่วง

ในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1966 เหมามอบมะม่วงสี่โหลให้แก่สมาชิกคณะโฆษณาชวนเชื่อจำนวน 30,000 คนที่ถูกส่งไปปราบปรามการจลาจลของยุวชนแดงที่มหาวิทยาลัยชิงหฺวา เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของความซาบซึ้ง เหมาได้มอบผลไม้เหล่านี้ให้วาง ตงซิ่ง หัวหน้าหน่วยรักษาความปลอดภัยของเขาเพื่อนำไปมอบแก่ผู้นำคณะโฆษณาชวนเชื่อ เหมาได้รับมะม่วงเหล่านี้จากคณะผู้แทนจากปากีสถาน นำโดยรัฐมนตรีต่างประเทศ เมียน อาร์ชาด ฮุสเซน และส่งต่อให้กับนักศึกษาหลายกลุ่มในเมืองหลวง "โรงงานและมหาวิทยาลัยที่ได้รับมะม่วงเต็มเปี่ยมไปด้วยความสุขจากเหตุการณ์ที่ยิ่ง ใหญ่และมีความสุขที่สุดนี้" ส่วนหนึ่งของลัทธิบูชาเหมา คือการรักษามะม่วงและนำมาจัดแสดง: บางส่วนถูกเก็บ ไว้ในโหลแก้ว บางส่วนถูกแช่ในขวดฟอร์มาลดีไฮด์ ในกรณีหนึ่ง น้ำในถังที่เก็บมะม่วงลูกหนึ่งไว้ถูกนำไปมอบให้กับคนงานในโรงงาน เพื่อให้พวกเขาสามารถ "ซึมซับ จิตวิญญาณของเหมาได้อย่างแท้จริง"

## หลังอสัญกรรมของเหมา
thumb|เย่ เจี้ยนอิง
ใน ค.ศ. 1979 ประธานคณะกรรมาธิการสามัญประจำสภาประชาชนแห่งชาติ เย่ เจี้ยนอิง อธิบายช่วงเวลาการปกครองของเหมา เจ๋อตงว่าเป็น "เผด็จการฟาสซิสต์ศักดินา" การประเมินที่แตกต่างออกไปถูกนำเสนอในภายหลัง

ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1980 พรรคคอมมิวนิสต์มีคำสั่งให้ "การโฆษณาชวนเชื่อปัจเจก" ควรลดน้อยลง และสั่งให้ลดจำนวนภาพเหมือนและรูปปั้นของเหมาในที่สาธารณะ

มาตรา 10 ถูกเพิ่มเข้าไปในธรรมนูญพรรคคอมมิวนิสต์จีนใน ค.ศ. 1982 ซึ่งห้าม "การบูชาบุคคลทุกรูปแบบ"

## มรดก

เหมายังคงเป็น "สัญลักษณ์สำคัญ" ของลัทธิคอมมิวนิสต์จีน เขายังคงได้รับเกียรติ อนุสรณ์ของเหมายังคงตั้งอยู่ในเมืองต่าง ๆ และรูปภาพของเขาประดับอยู่บนธนบัตร ตรา และสติกเกอร์ของจีน ยิ่งไปกว่านั้น อนุสรณ์บางแห่งของเหมาถูกสร้างขึ้นภายหลังอสัญกรรมของเขา บทบาทของเหมายังคงได้รับการเชิดชูในการเล่าเรื่องอย่างเป็นทางการ ในสื่อ ในการรำลึก และบ่อยครั้งในความรู้สึกนิยมของผู้คน  

เหมา เจ๋อตงได้กลายเป็นตราเชิงพาณิชย์ในประเทศจีนสมัยใหม่ นักวิชาการ หาง ตู้ สังเกตว่าภาพลักษณ์ของเหมาหลังมรณกรรมที่ถูกทำให้เป็นสินค้าเชิงพาณิชย์ได้พัฒนาขึ้นมาเองตามธรรมชาติและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว "เหมาฟีเวอร์" ในทศวรรษ 1990 ครอบคลุมทั้งการทำให้ภาพลักษณ์ของเหมาเป็นสินค้าเชิงพาณิชย์และวัฒนธรรมแดงโดยรวมในสินค้าอุปโภคบริโภค เช่น เสื้อยืด รวมถึงฉบับใหม่ของงานเขียนของเหมาและสื่อที่เน้นย้ำถึงคุณูปการของเหมา

เหมาทิ้งประเทศที่อยู่ในวิกฤตการณ์ที่ลึกซึ้งและรอบด้านไว้ให้แก่ผู้สืบทอดอำนาจของเขา หลังการก้าวกระโดดไกลและการปฏิวัติวัฒนธรรม เศรษฐกิจของจีนก็ชะงักงัน ชีวิตทางปัญญาและวัฒนธรรมถูกทำลายโดยกลุ่มหัวรุนแรงฝ่ายซ้าย วัฒนธรรมการเมืองหายไปโดยสิ้นเชิง เนื่องจากการทำให้เป็นเรื่องการเมืองสาธารณะมากเกินไปและความวุ่นวายทางอุดมการณ์ ชะตากรรมอันเลวร้ายของผู้คนนับสิบล้านทั่วประเทศจีนที่ต้องทนทุกข์ทรมานจากนโยบายไร้เหตุผลและโหดร้ายควรได้รับการพิจารณาว่าเป็นมรดกร้ายแรงอย่างยิ่งของระบอบเหมา ประมาณการจำนวนเหยื่อของระบอบเหมาแตกต่างกันอย่างมาก ตามแหล่งข้อมูลต่างๆ มีผู้เสียชีวิตระหว่างห้าแสนคน ถึง 20 ล้านคนในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม อีก 100 ล้านคนได้รับผลกระทบไม่ทางใดก็ทางหนึ่งในระหว่างนั้น จำนวนเหยื่อของ "การก้าวกระโดดไกล" มีมากกว่านั้นอีก แต่เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นประชากรในชนบท จึงไม่ทราบแม้แต่จำนวนโดยประมาณที่บ่งบอกถึงขนาดของภัยพิบัติ

อุดมการณ์ลัทธิเหมายังได้ส่งอิทธิพลอย่างมากต่อพัฒนาการของฝ่ายซ้าย รวมถึงขบวนการปฏิวัติในหลายประเทศทั่วโลก – ไม่ว่าจะเป็นเขมรแดงในกัมพูชา, ทางสว่างในเปรู, ศูนย์กลางเหมาอิสต์ในเนปาล และขบวนการคอมมิวนิสต์ในสหรัฐและยุโรป ขณะเดียวกัน ตัวจีนเอง หลังอสัญกรรมของเหมา ก็ได้เคลื่อนห่างจากแนวคิดของเหมา เจ๋อตงไปมากในด้านเศรษฐกิจ แต่ยังคงรักษาอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ไว้ การปฏิรูปที่ริเริ่มโดยเติ้ง เสี่ยวผิงใน ค.ศ. 1979 และดำเนินต่อเนื่องโดยผู้สืบทอดตำแหน่งทำให้เศรษฐกิจจีนกลายเป็นระบบทุนนิยมโดยพฤตินัย พร้อมด้วยผลที่ตามมาต่อนโยบายภายในและต่างประเทศ

ในประเทศจีนเอง ตัวตนของเหมาได้รับการประเมินอย่างคลุมเครืออย่างยิ่ง แง่หนึ่ง ประชากรส่วนหนึ่งมองว่าเขาเป็นวีรบุรุษแห่งสงครามกลางเมือง เป็นผู้ปกครองที่เข้มแข็ง เป็นบุคคลที่มีเสน่ห์ ผู้สูงอายุชาวจีนบางคนหวนคิดถึงความเชื่อมั่นในอนาคต ความเท่าเทียมกัน และการไม่มีทุจริต ซึ่งในความเห็นของพวกเขา สิ่งเหล่านี้มีอยู่ในสมัยของเหมา อีกแง่หนึ่ง หลายคนไม่สามารถให้อภัยเหมาได้สำหรับความโหดร้ายและความผิดพลาดของการรณรงค์ครั้งใหญ่ของเขา โดยเฉพาะการปฏิวัติวัฒนธรรม ทุกวันนี้ในประเทศจีน อนุญาตให้พูดถึงบทบาทของเหมาในประวัติศาสตร์สมัยใหม่ของประเทศอย่างเปิดเผย อนุญาตให้มีการอภิปรายแง่มุมเชิงลบของการปกครองของเขา อย่างไรก็ตาม การวิพากษ์วิจารณ์ที่รุนแรงเกินไปนั้นไม่เป็นที่ต้อนรับและจะถูกปราบปราม ในสาธารณรัฐประชาชนจีน สูตรอย่างเป็นทางการสำหรับการประเมินกิจกรรมของเขายังคงเป็นความเห็นที่เหมาเองเคยให้ไว้เพื่ออธิบายกิจกรรมของสตาลิน (เพื่อตอบสนองต่อการเปิดเผยในรายงานลับของครุชชอฟ) คือ: "ชัยชนะ 70 เปอร์เซ็นต์ และความผิดพลาด 30 เปอร์เซ็นต์" ด้วยวิธีนี้ พรรคคอมมิวนิสต์จีนกำลังแสวงหาการยอมรับอำนาจของตนในสถานการณ์ที่เศรษฐกิจแบบทุนนิยมในสาธารณรัฐประชาชนจีนถูกรวมเข้ากับอุดมการณ์คอมมิวนิสต์

เหมาได้รับการวาดภาพบนแสตมป์ในประเทศจีน, แอลเบเนีย และเยอรมนีตะวันออก ภาพปะติดชื่อ "มาริลีนในภาพลักษณ์ของเหมา" หรือ "มาริลีน/เหมา" (สร้างโดยฟิลิปป์ ฮาลส์แมน ช่างภาพชาวอเมริกันใน ค.ศ. 1952) กลายเป็นภาพศิลปะที่ศิลปินชื่อดังหลายคนนำไปใช้ เช่น ซัลบาโด ดาลี, และศิลปินชาวจีน ยฺหวี จูฮั่น และหฺวา จี้หมิน

### ตราประธานเหมา
ตลาดซื้อขายตราประธานเหมาเป็นเรื่องปกติในระหว่างการปฏิวัติวัฒนธรรม โดยเฉพาะในช่วงขบวนการ *ชวนเหลียน* ซึ่งเป็นช่วงที่ยุวชนแดงเดินทางไปทั่วประเทศได้ฟรีเพื่อ "แลกเปลี่ยนประสบการณ์การปฏิวัติ" ของที่ระลึกที่เกี่ยวข้องกับลัทธิเหมาเริ่มกลับมาปรากฏอีกครั้งในช่วงต้นทศวรรษ 1990 เมื่อวัยรุ่นที่ยังเด็กเกินกว่าจะจดจำสมัยปฏิวัติวัฒนธรรมเริ่มซื้อตราเหมาเพื่อความมีรสนิยมแบบเก่า ยิ่งไปกว่านั้น ในทศวรรษ 1990 ตลาดเหล่านี้ยังมุ่งเป้าไปที่ชาวตะวันตกด้วยการทำให้กลายเป็นสินค้าเชิงพาณิชย์ ตราปฏิวัติวัฒนธรรมมีอยู่ดาษดื่นในตลาดที่ชาวจีนและชาวตะวันตกนิยม และมีการขายตราจำลองใหม่ ๆ ในโรงแรมหรูและแหล่งท่องเที่ยวที่อยู่ห่างจากหอรำลึกของเหมาเพียงไม่กี่นาที "พิพิธภัณฑ์ตราเหมา" สามารถเข้าชมได้ในราคาไม่แพงและแค็ตตาล็อกของอเมริกาเคยโฆษณาขายตราเหมาในราคาเหรียญละ 12 ดอลลาร์
ตราเป็นที่นิยมมากที่สุดในช่วง ค.ศ. 1967 ถึง 1969 เมื่อการประดับตราเหล่านี้ถือเป็นสัญลักษณ์ของความจงรักภักดีต่อนายท้ายผู้ยิ่งใหญ่ มีตราจำนวนมาก รูปเคารพที่มีภาพเหมือนของเหมากลายเป็นสัญลักษณ์ของการสร้างลัทธิบูชาบุคคลของเขา มีการประมาณการว่ามีการผลิตตรากว่า 2 พันล้านชิ้นในช่วงปีของการปฏิวัติวัฒนธรรม ใน ค.ศ. 1969 เหมากล่าวว่าประเทศต้องการอะลูมิเนียมเพื่อผลิตเครื่องบิน และพวกเขาจึงเริ่มผลิตรูปเคารพน้อยลง

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์จีน
เหมา เจ๋อตง
หมวดหมู่:เหมา เจ๋อตง