สมณศักดิ์

**สมณศักดิ์** ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 หมายความว่า ยศพระสงฆ์ที่ได้รับพระราชทานมีหลายชั้น แต่ละชั้นมีพัดยศเป็นเครื่องกำหนด อาจกล่าวได้ว่า สมณศักดิ์ คือบรรดาศักดิ์ หรือยศที่พระมหากษัตริย์พระราชทานแก่ภิกษุผู้ประพฤติดี ประพฤติชอบให้ดำรงมั่นอยู่ในสมณเพศ เพื่อเป็นกำลังสืบต่ออายุพระพุทธศาสนาและเพื่อให้การปกครองคณะสงฆ์เป็นไปโดยเรียบร้อย เพราะการที่พระภิกษุรูปใดได้รับพระราชทานสมณศักดิ์ ย่อมได้รับมอบหมายภาระหน้าที่ในการปกครองหมู่คณะแห่งสงฆ์ไปพร้อมกันด้วย

## ความเป็นมาของสมณศักดิ์
ในสมัยพุทธกาล พระพุทธเจ้าได้ทรงใช้จิตวิทยาในการปกครองพระสงฆ์สาวก โดยการยกย่องผู้ที่ควรยกย่อง ป้องปรามผู้ที่ควรป้องปราม ดังจะเห็นได้จากทรงยกย่องพระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะเป็นพระอัครสาวก ฝ่ายซ้าย ฝ่ายขวา และทรงตั้งเอตทัคคะ กล่าวคือ ทรงยกย่องพระสาวกอีกส่วนหนึ่งว่ามีความเป็นเลิศในด้านต่าง ๆ แต่อย่างไรก็ตาม กรณีดังกล่าวยังมิได้ถือว่าเป็นสมณศักดิ์

เมื่อพระพุทธองค์เสด็จดับขันธปรินิพพานไปแล้ว เพื่อสามารถสืบทอดเจตนารมณ์ของพระพุทธศาสนา พระประมุขแห่งประเทศต่าง ๆ ที่นับถือพุทธศาสนา จึงได้มีการพระราชทานสมณศักดิ์แก่พระสงฆ์ โดยปรากฏหลักฐานว่ามีการพระราชทานสมณศักดิ์ และพัดยศพร้อมทั้งเครื่องประกอบสมณศักดิ์อื่น ๆ ได้รับแบบอย่างมาจากประเทศศรีลังกา

สำหรับประเทศไทยนั้นระบบสมณศักดิ์ของพระสงฆ์ เริ่มใช้มาตั้งแต่สมัยสุโขทัยในรัชสมัยพระมหาธรรมราชาลิไทย พระองค์ได้โปรดให้ราชบัณฑิตไปอาราธนาพระมหาสามีสังฆราชมาจากประเทศลังกาเพื่อให้ประกาศพระพุทธศาสนาลัทธิลังกาวงศ์ในกรุงสุโขทัย พระมหาสามีสังฆราชคงจะได้ถวายพระพรให้พระมหาธรรมราชาลิไททรงตั้งสมณศักดิ์ถวายแด่พระสงฆ์ตามราชประเพณีที่ถือปฏิบัติในประเทศลังกา ระบบสมณศักดิ์ในสมัยสุโขทัยไม่สลับซับซ้อนเพราะมีเพียง 2 ระดับชั้นเท่านั้น คือ พระสังฆราชและพระครู พอมาถึงสมัยกรุงศรีอยุธยาระบบสมณศักดิ์ได้รับการปรับให้มีระดับชั้นเพิ่มขึ้นเป็น 3 ระดับคือ สมเด็จพระสังฆราช พระสังฆราชคณะหรือพระราชาคณะ และพระครู

## ทำเนียบสมณศักดิ์ไทยในปัจจุบัน
# สมเด็จพระสังฆราช  1 พระองค์
# สมเด็จพระราชาคณะ 10 รูป
# พระราชาคณะเจ้าคณะรอง 23 รูป
# พระราชาคณะชั้นธรรม  50 รูป
# พระราชาคณะชั้นเทพ 100 รูป
# พระราชาคณะชั้นราช 210 รูป
# พระราชาคณะชั้นสามัญ  510 รูป
# พระครูสัญญาบัตรชั้นตรี-โท-เอก-พิเศษ(ไม่จำกัดจำนวน)
# พระครูฐานานุกรม ตั้งได้ตามจำนวนที่ปรากฏในสัญญาบัตรของพระราชาคณะ
# พระครูประทวนสมณศักดิ์ (พระครูผู้อุปการะการศึกษา) (ไม่จำกัดจำนวน)
# พระเปรียญ ป.ธ.9 - ป.ธ.8 - ป.ธ.7 - ป.ธ.6 - ป.ธ.5 - ป.ธ.4 - ป.ธ.3

## ลำดับเกียรติ ชั้นพัดยศสมณศักดิ์ ฐานานุกรม เปรียญในงานพระราชพิธี – รัฐพิธี
ปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2567 โดยความเห็นชอบของมหาเถรสมาคมในการประชุมครั้งที่ 9/2567 เมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2567

; สมเด็จพระราชาคณะ

:1. สมเด็จพระสังฆราชเจ้า
:2. สมเด็จพระสังฆราช
:3. สมเด็จพระราชาคณะ

; พระราชาคณะ
:4. รองสมเด็จพระราชาคณะ ชั้นหิรัญบัฏ
:5. รองสมเด็จพระราชาคณะ ชั้นสัญญาบัตร (ปัจจุบันถูกยกเลิกไปแล้ว)
:6. พระราชาคณะชั้นธรรม
:7. พระราชาคณะชั้นเทพ
:8. พระราชาคณะชั้นราช
:9. พระราชาคณะชั้นสามัญ
::- พระราชาคณะปลัดขวา-ปลัดซ้าย-ปลัดกลาง (พระสมุหวรคณิสสรสิทธิการ วัดพระเชตุพนฯ เป็นพระปลัดกลาง รูปแรก)
::- พระราชาคณะ รองเจ้าคณะภาค
::- พระราชาคณะ เจ้าคณะจังหวัด
::- พระราชาคณะ รองเจ้าคณะจังหวัด
::- พระราชาคณะชั้นสามัญเปรียญ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ
::- พระราชาคณะชั้นสามัญเปรียญ ป.ธ.9 - ป.ธ.8 - ป.ธ.7 - ป.ธ.6 - ป.ธ.5 - ป.ธ.4 - ป.ธ.3
::- พระราชาคณะชั้นสามัญเทียบเปรียญ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ
::- พระราชาคณะชั้นสามัญเทียบเปรียญ
::- พระราชาคณะชั้นสามัญยก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ
::- พระราชาคณะชั้นสามัญยก*

; [[พระครูสัญญาบัตร]]
:10. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าคณะจังหวัด]] (จจ.)
:11. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าคณะจังหวัด (รจจ.)
:12. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าอาวาส]][[พระอารามหลวง]] ชั้นเอก (จล.ชอ.)
:13. พระครูสัญญาบัตร ที่ปรึกษา[[เจ้าคณะอำเภอ]] ชั้นพิเศษ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (ทป.จอ.ชพ.วิ.)
:14. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จอ.ชพ.วิ)
:15. พระครูสัญญาบัตร เทียบเจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (ทจอ.ชพ.วิ)
:16. พระครูสัญญาบัตร ที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษ (ทป.จอ.ชพ)
:17. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษ (จอ.ชพ.)
:18. พระครูสัญญาบัตร เทียบเจ้าคณะอำเภอ ชั้นพิเศษ (ทจอ.ชพ)
:19. พระครูปลัดของ[[สมเด็จพระราชาคณะ]]
:20. พระ[[เปรียญธรรม 9 ประโยค]]
:21. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นโท (จล.ชท.)
:22. พระครูสัญญาบัตร ที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (ทป.จอ.ชอ.วิ.)
:23. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จอ.ชอ.วิ.)
:24. พระครูสัญญาบัตร เทียบเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (ทจอ.ชอ.วิ.)
:25. พระครูสัญญาบัตร ที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก (ทป.จอ.ชอ.)
:26. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าคณะอำเภอ]] ชั้นเอก (จอ.ชอ.)
:27. พระครูสัญญาบัตร เทียบเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก (ทจอ.ชอ.)
:28. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นตรี (จล.ชต.)
:29. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าคณะอำเภอ]] ชั้นโท (จอ.ชท.)
:30. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นเอก (รจล.ชอ.)
:31. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นโท (รจล.ชท.)
:32. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นตรี (รจล.ชต.)
:33. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นพิเศษ ฝ่ายวิปัสสนาธุระ หรือเทียบเท่า (ผจล.ชพ.วิ. หรือ ทผจล.ชพ.วิ.)
:34. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นพิเศษ หรือเทียบเท่า (ผจล.ชพ. หรือทผจล.ชพ.)
:35. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ หรือเทียบเท่า (ผจล.ชอ.วิ. หรือ ทผจล.ชอ.วิ.)
:36. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นเอก หรือเทียบเท่า (ผจล.ชอ. หรือทผจล.ชอ.)
:37. พระครูปลัดของ[[พระราชาคณะเจ้าคณะรอง]] ชั้นหิรัญบัฏ
:38. พระครูปลัดของ[[พระราชาคณะเจ้าคณะรอง]] ชั้นสัญญาบัตร
:39. พระครู[[ฐานานุกรม]]ชั้นเอกของสมเด็จพระสังฆราช
:40. พระ[[เปรียญธรรม 8 ประโยค]]
:41. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ชั้นโท หรือเทียบเท่า (ผจล.ชท. หรือทผจล.ชท.)
:42. พระ[[เปรียญธรรม 7 ประโยค]]
:43. พระครูปลัดของ[[พระราชาคณะชั้นธรรม]]
:44. พระครูฐานานุกรมชั้นโท ของสมเด็จพระสังฆราช (พระครูปริตร)
:45. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าคณะอำเภอ ชั้นเอก (รจอ.ชอ.)
:46. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าคณะอำเภอ ชั้นโท (รจอ.ชท.)
:47. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าคณะตำบล]] ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จต.ชอ.วิ.)
:48. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าคณะตำบล]] ชั้นเอก (จต.ชอ.)
:49. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะตำบล ชั้นโท ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จต.ชท.วิ.)
:50. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะตำบล ชั้นโท (จต.ชท.)
:51. พระครูสัญญาบัตร เจ้าคณะตำบล ชั้นตรี (จต.ชต.)
:52. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ชั้นเอก ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จร.ชอ.)
:53. พระครูสัญญาบัตร [[เจ้าอาวาส]]วัดราษฎร์ ชั้นเอก (จร.ชอ.)
:54. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ชั้นโท ฝ่ายวิปัสสนาธุระ (จร.ชท.วิ.)
:55. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ชั้นโท (จร.ชท.)
:56. พระครูสัญญาบัตร เจ้าอาวาสวัดราษฎร์ ชั้นตรี (จร.ชต.)
:57. พระครูสัญญาบัตร รองเจ้าอาวาสวัดราษฎร์ (รจร.)
:58. พระครูสัญญาบัตร ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราษฎร์ (ผจร.)
:59. พระ[[เปรียญธรรม 6 ประโยค]]
:60. พระ[[เปรียญธรรม 5 ประโยค]]
:61. พระครูปลัดของ[[พระราชาคณะชั้นเทพ]]
:62. พระครูปลัดของ[[พระราชาคณะชั้นราช]]
:63. พระครูวินัยธร
:64. พระครูธรรมธร
:65. พระครูคู่สวด
:66. พระ[[เปรียญธรรม 4 ประโยค]]
:67. พระปลัดของ[[พระราชาคณะชั้นสามัญ]]
:68. พระ[[เปรียญธรรม 3 ประโยค]]
:69. พระครูรองคู่สวด
:70. พระครูสังฆรักษ์
:71. พระครูสมุห์
:72. พระครูใบฎีกา
:73. พระสมุห์
:74. พระใบฎีกา
:75. [[พระพิธีธรรม]]

;หมายเหตุ: พระปลัดฐานานุกรมในเจ้าคณะจังหวัด หรือเจ้าคณะอำเภอ, พระวินัยธร, พระธรรมธร และ[[พระครูประทวนสมณศักดิ์]] ที่[[สมเด็จพระสังฆราช]]ทรงมีพระบัญชาแต่งตั้ง ไม่ปรากฏในประกาศฉบับนี้

== การตั้งสมณศักดิ์ ==
[[ไฟล์:สมเด็จพระญาณวโรดม (ประยูร สนฺตงฺกุโร).jpg|thumb|left|180px|ภาพพัดยศสมณศักดิ์สมเด็จพระราชาคณะ สมเด็จพระญาณวโรดม]]

=== การพิจารณาตั้งสมณศักดิ์ ===
ในอดีต การพิจารณาแต่งตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์แก่พระสงฆ์เป็นพระราชอำนาจและเป็นพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์ เมื่อทรงเห็นหรือทรงทราบด้วยพระเนตรพระกรรณว่า พระภิกษุรูปใดมีความรู้ความเชี่ยวชาญในพระไตรปิฎก มีศีลาจารวัตรน่าเลื่อมใส มีความสามารถในการปกครองหมู่คณะให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อย ทั้งยังเป็นศูนย์รวมแห่งศรัทธาของประชาชนแล้ว ก็จะพระราชทานสมณศักดิ์เพื่อเป็นเกียรติและกำลังใจ ในการจะได้ช่วยกันจรรโลงพระพุทธศาสนาสืบไป

ต่อมา ในรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] และ[[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว]] เป็นช่วงเวลาที่[[สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส]] ทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชเจ้านั้น เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกรัชกาลจะพระราชทานสมณศักดิ์แก่พระสงฆ์รูปใด ก็จะทรงปรึกษากับสมเด็จพระมหาสมณเจ้าก่อนทุกครั้ง ถือว่าเป็นจุดเริ่มต้นที่ทรงให้พระสงฆ์ร่วมพิจารณาเสนอความคิดเห็นได้

ปัจจุบัน เป็นหน้าที่ทางคณะสงฆ์จะช่วยกันพิจารณาให้ความเห็นชอบตามลำดับขั้น คือ จากเจ้าอาวาส เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ เจ้าคณะจังหวัด เจ้าคณะภาค และเจ้าคณะใหญ่ เมื่อได้รับความเห็นชอบจากเจ้าคณะผู้ปกครองตามลำดับแล้ว [[สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ]]จึงได้เสนอเรื่องเพื่อนำความขึ้นกราบบังคมทูลพระกรุณาขอพระราชทานสมณศักดิ์ ตามระเบียบของทางราชการต่อไป แต่ในการพระราชทานสมณศักดิ์ชั้นสูง เช่น สมเด็จพระสังฆราชหรือสมเด็จพระราชาคณะ ทางคณะสงฆ์ชอบที่จะถวายพระเกียรติแด่องค์พระมหากษัตริย์ด้วยการเสนอนามพระเถระที่เห็นสมควรขึ้นไปหลายรูปเพื่อให้ทรงพิจารณาตามพระราชอัธยาศัย เป็นธรรมเนียมปฏิบัติเสมอมา เพราะพระราชอำนาจส่วนนี้เป็นของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกรัชกาลเพียงพระองค์เดียว

=== พิธีทรงตั้งสมณศักดิ์ ===
การพระราชทานทรงตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์ในรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร|พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร]] จะมีการพระราชทานฯ ในพระราชพิธีเฉลิมพระชนมพรรษา 5 ธันวาคม ของทุกปี หรือในกรณีพิเศษ เช่น ใน[[พระราชพิธีฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี พ.ศ. 2549]] ในวันที่ 9 มิถุนายน 

ในรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว]] การพระราชทานตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์นั้นเป็นไปโดยพระราชอัธยาศัย หรือเป็นกรณีพิเศษ และ[[มหาเถรสมาคม]]มีกำหนดในการขอพระราชทานสมณศักดิ์สำหรับ[[พระสังฆาธิการ]]ผู้บริหารกิจการคณะสงฆ์[[ธรรมยุติกนิกาย]] [[มหานิกาย]] [[จีนนิกาย]] [[อนัมนิกาย]] ตั้งแต่ [[พระครูสัญญาบัตร]] [[พระราชาคณะ]] [[พระราชาคณะเจ้าคณะรอง]] จนถึง[[สมเด็จพระราชาคณะ]] ให้แล้วเสร็จภายในวันที่ 30 สิงหาคม ของทุกปี

ซึ่งการพระราชทานสมณศักดิ์นั้น เฉพาะการทรงตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์สำหรับพระราชาคณะขึ้นไป จะทรงตั้งในพระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ในพระบรมมหาราชวัง โดย[[พระบาทสมเด็จพระมหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร|พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร]] จะพระราชทานสุพรรณบัฏ หิรัญบัฏ หรือสัญญาบัตร แล้วแต่กรณี พร้อมพัดยศด้วยพระองค์เอง หรือจะทรงกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะดำรงพระราชอิสริยยศเป็น[[สยามมกุฎราชกุมาร|สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร]] เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ไปพระราชทานแทน แต่ในปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้[[คณะองคมนตรีไทย|องคมนตรี]]เป็นผู้แทนพระองค์ไปถวายแทน 

สำหรับการพระราชทานสมณศักดิ์เฉพาะระดับ[[พระครูสัญญาบัตร]]นั้น ในปัจจุบันพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดถวาย[[สังฆราช|สมเด็จพระสังฆราช]] เป็นผู้แทนพระองค์ หรือสมเด็จพระสังฆราชทรงมีพระบัญชาให้ [[สมเด็จพระราชาคณะ]] หรือ[[เจ้าคณะใหญ่]] ในหนนั้น ๆ ปฏิบัติหน้าที่แทนพระองค์ ในพิธีพระราชทานสัญญาบัตร [[พัดยศ]] [[ผ้าไตร]] แก่[[พระสังฆาธิการ]]ผู้บริหารกิจการคณะสงฆ์ที่ได้รับพระราชทานตั้งและเลื่อนสมณศักดิ์[[พระครูสัญญาบัตร]] ใน[[วัด]]ในเขตการปกครองของเจ้าคณะใหญ่หนนั้น ๆ ตามแต่[[มหาเถรสมาคม]]จะกำหนด

=== เหตุการณ์สำคัญ ===
ในปี พ.ศ. 2568 เดิมนั้นพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ จำนวน 2 ฉบับ ให้สถาปนาสมณศักดิ์[[สมเด็จพระราชาคณะ]] 1 รูป และ[[พระราชาคณะเจ้าคณะรอง]]อีก 3 รูป รวม 4 รูป และพระราชทานสัญญาบัตรตั้งสมณศักดิ์[[พระราชาคณะ]]อื่นอีก 77 รูป รวมทั้งสิ้น 81 รูป เนื่องในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา พ.ศ. 2568 โดยมีผลเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน และประกาศเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน พร้อมทั้งเผยแพร่ใน[[ราชกิจจานุเบกษา]]ในวันเดียวกัน แต่ในเวลาต่อมามีการปรากฏข่าวทางสื่อมวลชนว่ามีภิกษุหลายรูปที่ "ประพฤติตนไม่เหมาะสมแก่[[สมณสารูป]] และพระราชาคณะกระทำผิด[[พระธรรมวินัย]] เป็นเหตุให้[[พุทธศาสนิกชน]]ได้รับผลกระทบต่อจิตใจเป็นอย่างยิ่ง" พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้ยกเลิกพระบรมราชโองการทั้ง 2 ฉบับดังกล่าว โดยมีผลตั้งแต่เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม และประกาศเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พร้อมทั้งเผยแพร่ในราชกิจจานุเบกษาในวันเดียวกัน

== อ้างอิง ==


== แหล่งข้อมูลอื่น ==
* [[พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช)]], *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด **คำวัด,** '' วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
*  เว็บไซต์ธรรมะ เกตเวย์