บริษัทอินเดียตะวันออก

267px|thumb|"อีสต์อินเดียเฮาส์" สำนักงานใหญ่บริษัทฯ

**บริษัทอินเดียตะวันออกอันทรงเกียรติ** ()  หรือในเวลาต่อมาคือ **บริษัทอินเดียตะวันออกของบริเตน** (British East India Company) เป็นบริษัทร่วมทุนสัญชาติอังกฤษในช่วงแรก ซึ่งเดิมถูกก่อตั้งขึ้นเพื่อแสวงหาการค้ากับภูมิภาคอินเดียตะวันออก แต่ในภายหลังได้ดำเนินการค้าส่วนใหญ่กับอนุทวีปอินเดียและจีน และยังมีหน้าที่ปกครองอาณานิคมในอนุทวีปอินเดีย บริษัทอินเดียตะวันออกถือได้ว่ามีความเก่าแก่ที่สุดเมื่อเทียบกับบริษัทอินเดียตะวันออกของชาติทวีปยุโรปอื่น ๆ 

เมื่อแรกก่อตั้ง บริษัทได้รับพระราชทานตราตั้งโดยสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 1 ให้เป็น *"ข้าหลวงแลบริษัทพาณิชย์แห่งลอนดอนซึ่งจักทำการค้าไปยังอินเดียตะวันออก"* เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม ค.ศ. 1600 บริษัทนี้เกิดขึ้นจากการร่วมทุนระหว่างพ่อค้าและชนชั้นสูงในอังกฤษ รัฐบาลมิได้ถือหุ้นอยู่ในบริษัทแต่ก็มีการอำนวยความสะดวกต่างๆให้แก่บริษัท เช่น สนับสนุนกำลังทหารและกองเรือปืน การดำเนินงานของบริษัทมีส่วนแบ่งถึงครึ่งหนึ่งของมูลค่าการค้าระหว่างประเทศของทั้งโลก สร้างรายได้ในรูปแบบภาษีให้แก่รัฐบาลอังกฤษมหาศาล บริษัทเป็นผู้จัดหาสินค้าสำคัญคือ ผ้าฝ้าย, ผ้าไหม, สีย้อมผ้า, เกลือ, ดินประสิว, ใบชา และฝิ่น 

ในอินเดียเอง ก็มีนิคมของชาติยุโรปอื่นๆตั้งอยู่เช่นกัน เช่นของประเทศปรัสเซีย(เยอรมัน), เนเธอร์แลนด์ และฝรั่งเศส แต่ในปี 1740 อังกฤษได้ขัดแย้งกับประเทศปรัสเซียและฝรั่งเศสจากผลของสงครามสืบราชบัลลังก์ออสเตรีย การต่อสู้นั้นเกิดขึ้นทั้งในยุโรปและบางส่วนของอินเดีย จักรวรรดิโมกุลเลือกที่จะยืนอยู่ข้างฝรั่งเศสและทำสงครามกับบริษัท อย่างไรก็ตาม กองเรือของบริษัทซึ่งนำโดยพันเอกรอเบิร์ต ไคลฟ์ สามารถมีชัยเหนือกองทัพราชวงศ์โมกุลและฝรั่งเศส บริษัทจึงเข้าปกครองภาคเบงกอล ต่อมาหลังฝรั่งเศสพ่ายแพ้ในสงครามเจ็ดปี ฝรั่งเศสก็เสียดินแดนพิหารในอินเดียให้แก่อังกฤษ และจำยอมถอนอิทธิพลออกจากอนุทวีปอินเดีย

เดิมที บริษัทมีอำนาจสิทธิขาดในการปกครองอินเดียทั้งหมด แต่เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติรัฐบาลอินเดีย ค.ศ. 1858 บริษัทก็ถูกลดบทบาท กฎหมายฉบับนี้ทำให้อำนาจการปกครองในอินเดียขึ้นตรงต่อพระเจ้าแผ่นดินอังกฤษ

## กองเรือ
180px|thumb|เจมส์ แลงคาสเตอร์ ผู้บัญชาการคนแรกของบริษัทอินเดียตะวันออก
เรือเดินสมุทรของบริษัทอินเดียตะวันออก มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า อีสต์อินเดียแมน (East Indiamen) หรือเรียกว่า "อินเดียแมน" (Indiamen). มีรายนามเรือต่อไปนี้:
* *[[Red Dragon (1595)|Red Dragon]]* (ค.ศ. 1595)
* *[[Doddington (East Indiaman)]]* สูญหาย ค.ศ. 1755
* *[[Royal Captain (East Indiaman)|Royal Captain]]* (ก่อน ค.ศ. 1773)
* *[[Wreck of the Grosvenor|Grosvenor]]* (สูญหาย ค.ศ. 1782)
* *[[General Goddard (1782)|General Goddard]]* (ค.ศ. 1782)
* *[[Earl of Abergavenny (East Indiaman)|Earl of Abergavenny]]* (ค.ศ. 1797)
* *[[Earl of Mornington (East Indiaman)|Earl of Mornington]]* (ค.ศ. 1799); packet ship
* *[[Lord Nelson (East Indiaman)|Lord Nelson]]* (ค.ศ. 1799)
* *[[Kent (1820)|Kent]]* (1820): สูญหายระหว่างการเดินทางครั้งที่ 3
* *[[Nemesis (1839)|Nemesis]]* (ค.ศ. 1839): first British-built ocean-going iron warship
* *[[Agamemnon (ship)|Agamemnon]]* (ค.ศ. 1855)

## สัญลักษณ์
### ธงแสดงสัญชาติ



ไฟล์:British East India Company flag.svg|ค.ศ. 1600–1858
ไฟล์:Flag of the British East India Company (1707).svg|ค.ศ. 1707–1800
ไฟล์:Flag of the British East India Company (1801).svg|ค.ศ. 1801–1858



### ตราอาร์ม

## ดูเพิ่ม
* ราชวิทยาลัยบริษัทอินเดียตะวันออก

## แหล่งค้นคว้าเพิ่มเติม
* ปรีดี หงษ์สต้น. (2562). *บริษัทอินเดียตะวันออกอังกฤษ*. กรุงเทพฯ: ยิปซี.
* รัชตพงศ์ มะลิทอง. (2566). “สมาคมพ่อค้าอันยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งจักรวาล”: จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ. *วารสารประวัติศาสตร์*. 48. 351-78.

## อ้างอิง

หมวดหมู่:บริษัทข้ามชาติ

หมวดหมู่:บริติชอินเดีย
หมวดหมู่:บริษัทที่ก่อตั้งในคริสต์ศตวรรษที่ 16
หมวดหมู่:บริติชสิงคโปร์
หมวดหมู่:บริติชมาลายา
หมวดหมู่:สิงคโปร์ภายใต้การปกครองของสหราชอาณาจักร
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์กัลกัตตา
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เบงกอล
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์เบงกอลตะวันตก
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์สิงคโปร์
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อินเดีย
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์อังกฤษ
หมวดหมู่:ลัทธิล่าอาณานิคม
หมวดหมู่:สิ้นสุดในคริสต์ศตวรรษที่ 19