มังกยอชวา

**มังสามเกียด** หรือ **มังกยอชวา** (, *มีนจีซวา*; อักษรโรมัน: Mingyi Swa;  หรือ ; 27 พฤศจิกายน ค.ศ. 1558 – ) เป็นพระมหาอุปราชาหงสาวดีใน ค.ศ. 1581 ถึง 1593 พระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระเจ้านันทบุเรง ผู้มีบทบาทสำคัญในการทำสงครามหลายครั้งกับกรุงศรีอยุธยาระหว่าง ค.ศ. 1584 ถึง 1593 จนสวรรคตในสงครามยุทธหัตถี ในประวัติศาสตร์ไทยที่แพร่หลายระบุว่าพระองค์ถูกปลงพระชนม์ในการต่อสู้แบบตัวต่อตัวโดยพระนเรศวรมหาราช อย่างไรก็ตาม ไม่มีบันทึกอื่นใดที่กล่าวถึงยุทธหัตถีอย่างเป็นทางการระหว่างทั้งสอง รวมถึงบันทึกของชาวสยามยุคแรกและบันทึกของชาวยุโรป พระราชพงศาวดารพม่าระบุว่ามังกยอชวาถูกปืนครกของสยามยิงใส่

## วัยเยาว์

มังสามเกียด หรือ มังกยอชวา เสด็จพระราชสมภพจากพระเจ้านันทบุเรงขณะเป็นพระมหาอุปราชากับอัครมเหสีหงสาวดีมิบะยาในวันที่ 27 พฤศจิกายน ค.ศ. 1558 ที่หงสาวดี (พะโค) พระองค์เป็นพระราชบุตรองค์ที่สาม และพระราชโอรสองค์แรก และมีพี่น้อง 6 พระองค์

พระราชประวัติเมื่อทรงพระเยาว์มีปรากฏใน *[[คำให้การชาวกรุงเก่า]]* กับ *[[คำให้การขุนหลวงหาวัด]]* ว่าเดิมทรงมีความสนิทสนมกับพระนเรศวรดี ต่อมาได้มีการชนไก่ระหว่างพระนเรศวรและมังกยอชวา ไก่ของพระนเรศวรชนะไก่ของมังกยอชวา มังกยอชวาจึงกล่าววาจาเหยียดหยามพระนเรศวรทำให้พระนเรศวรรู้สึกเจ็บช้ำพระทัย

เจ้าชายเติบโตที่หงสาวดีในสมัยที่พระเจ้าบุเรงนอง พระอัยกา สถาปนาจักรวรรดิที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พระเจ้าบุเรงนองสวรรคตในวันที่ 10 ตุลาคม ค.ศ. 1581 และพระเจ้านันทบุเรงขึ้นครองราชย์ต่อ พระเจ้านันทบุเรงทรงให้มังกยอชวาเป็นพระมหาอุปราชาในวันที่ 15 ตุลาคม ค.ศ. 1581 เจ้าชายที่ยังมีพระชนมายุไม่ถึง 23 พรรษา ตอนนี้กลายเป็นรัชทายาทของจักรวรรดิที่ "ขยายตัวเกินเหตุอย่างไม่สมเหตุสมผล"

## การทัพ

จักรวรรดิส่วนใหญ่ยึดโยงกันด้วยความสัมพันธ์ส่วนพระองค์ของพระเจ้าบุเรงนองกับผู้ปกครองที่เป็นข้าราชบริพารผู้จงรักภักดีต่อบุเรงนอง ไม่ใช่อาณาจักรตองอู พระเจ้านันทบุเรงกลับปรากฏว่าไม่เคยได้รับความจงรักภักดีจากข้าราชบริพารของพระองค์อย่างเต็มที่ ภายในสามปีแรก ทั้งอังวะและกรุงศรีอยุธยาก่อกบฏ พระเจ้านันทบุเรงสามารถปราบกบฏอังวะได้ แต่กบฏสยามพิสูจน์ให้เห็นว่าเป็นโครงการที่ยากกว่ามาก พระเจ้านันทบุเรงต้องพึ่งพาพระราชโอรสองค์โตของตนในการยึดสยามคืนอย่างมาก โดยระหว่าง ค.ศ. 1584 ถึง 1593 มังกยอชวาได้นำทัพสี่ในห้าครั้ง ซึ่งล้วนแต่จบลงด้วยความล้มเหลวของผู้รุกราน และสุดท้ายก็พรากชีวิตของพระองค์ไป

### ศึกเมืองคัง

ในปีที่พระเจ้านันทบุเรงขึ้นครองราชย์ เจ้าฟ้าเมืองคังแข็งเมืองต่อหงสาวดี พระเจ้านันทบุเรงจึงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระนเรศวรมหาราช สิริสุธรรมราชาแห่งเมาะตะมะ และพระมหาอุปราชา ไปปราบเมืองคัง หลังจากการตกลงกันมังกยอชวาจึงยกขึ้นไปตีเมืองคังเป็นพระองค์แรกในขึ้น 7 ค่ำ เดือน 5 ตั้งแต่สี่ทุ่มแต่ไม่สำเร็จ จนรุ่งสางจึงต้องถอยทัพกลับ หลังจากนั้นสองวันสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงสามารถตีเมืองคังได้

### การรุกรานสยามครั้งแรก (ค.ศ. 1584)
กบฏสยามเกิดขึ้นเมื่อมังกยอชวาทรงเป็นผู้ปกครองดูแลอยู่แทนพระราชบิดา ในเหตุการณ์กบฏของพระเจ้าอังวะตะโดเมงสอ กล่าวกันว่าเพราะพระมหาอุปราชาวิวาทกับพระชายาซึ่งเป็นธิดาของตะโดเมงสอถึงขั้นทำร้ายตบตีกันจนเลือดตกยางออก ทำให้นางเอาผ้าซับเลือดแล้วใส่ผอบส่งไปให้พระบิดา ทำให้พระเจ้าอังวะแยกตัวออกจากหงสาวดี ในเดือนเมษายน ค.ศ. 1584 พระเจ้านันทบุเรงและกองทัพของพระองค์จึงเสด็จไปยังพม่าตอนบนเพื่อทำการรบกับอังวะ มังกยอชวาทรงได้อยู่รักษาพระนครหงสาวดี (พะโค) พร้อมกองทัพคอยคุ้มกันแนวหลัง กองทัพสยามที่นำโดยพระนเรศวร แทนที่จะเสด็จไปยังอังวะเพื่อเข้าร่วมกับกองทัพพระเจ้านันทบุเรง กลับวนเวียนอยู่รอบหงสาวดี และฝ่าฝืนคำสั่งของมังกยอชวาอย่างเปิดเผยที่ให้เสด็จไปยังอังวะ พระนเรศวรถอนทัพไปยังเมาะตะมะและประกาศให้อยุธยาเป็นเอกราชจากหงสาวดีอย่างเป็นทางการในวันที่  พระเจ้านันทบุเรงที่ยังคงอยู่ที่พม่าตอนบนรีบส่งกองทัพสองกอง (ทหาร 11,000 นาย, ม้า 900 ตัว, ช้าง 90 เชือก) ไล่ตามกองทัพสยาม มังกยอชวาเป็นรองผู้บัญชาการทหารสูงสุดตามหลังพระราชบิดา กองกำลังรุกราน 11,000 นายจริง ๆ ไม่สามารถพิชิตสยามตามปกติได้ อย่าว่าแต่ในฤดูฝน แน่นอนว่า กองทัพฝ่ายพม่าไม่ได้เตรียมพร้อมรับมือน้ำท่วมชนบทริมแม่น้ำเจ้าพระยา และเกือบถูกเรือแจวสงครามของสยามกวาดล้างจนหมด

ในเรื่องพระนเรศวรได้ยกทัพตามไปช่วยปราบกบฏอังวะด้วยโดยยกไปอย่างช้า ๆ ความตอนนี้ต่างกันในพงศาวดารไทยกับพม่า
* **พงศาวดารไทย** กล่าวว่าพระมหาอุปราชาวางแผนประทุษร้ายพระนเรศวร ทำให้พระนเรศวรประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง และกวาดต้อนผู้คนก่อนจะหนีกลับกรุงศรีอยุธยา พระมหาอุปราชาจึงจัดทัพตามไป ให้สุรกำมาเป็นกองหน้า เมื่อสุรกำมาถูกพระนเรศวรยิงตายพระมหาอุปราชาจึงยกทัพกลับ
* **พงศาวดารพม่า** กล่าวว่าพระนเรศวรยกทัพมาถึงเมืองหงสาวดี พระมหาอุปราชาจึงมีรับสั่งให้พระนเรศวรเสด็จไปอังวะ แต่พระนเรศวรไม่ทรงฟังและยกเข้ามาตีหงสาวดีและตั้งค่ายล้อมเมืองไว้ พระมหาอุปราชาจึงทรงให้ทหารขึ้นประจำเชิงเทินกำแพงเมือง แต่เมื่อทรงรู้ข่าวว่าพระเจ้านันทบุเรงกำลังเสด็จกลับมา พระนเรศวรจึงทรงกวาดต้อนผู้คนหนีกลับกรุงศรีอยุธยา

### การรุกรานครั้งที่ 2 (ค.ศ. 1586)
ในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1586 มังกยอชวาทรงนำกองกำลังสำรวจ (ทหาร 12,000 นาย, ม้า 1,200 ตัว, ช้าง 100 เชือก) บุกสยามตอนเหนืออีกครั้งจากล้านนา เป้าหมายคือการยึดครองสยามตอนเหนือเพื่อเตรียมการสำหรับการรบครั้งใหญ่ที่วางแผนไว้ในฤดูแล้งถัดไป แต่กองทัพไม่สามารถผ่านเมืองลำปางที่มีป้อมปราการแน่นหนาได้ และต้องถอนทัพเมื่อถึงฤดูฝนในเดือนมิถุนายน

### การรุกรานครั้งที่ 3 (ค.ศ. 1586–1587)
แม้ไม่สามารถพิชิตสยามตอนเหนือได้ แต่พระเจ้านันทบุเรงยังคงวางแผนบุกสยามในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1586 โดยมุ่งเป้าไปที่เมืองหลวงของสยามโดยตรง ส่วนมังกยอชวาปล่อยให้คุ้มกันหงสาวดี การรุกรานของพระเจ้านันทบุเรงก็ล้มเหลว พระองค์ตั้งค่ายที่ทุ่งชายเคืองทางทิศตะวันออกของพระนคร ได้ทรงให้กองทัพม้าตีทัพพระยากำแพงเพชรที่มาป้องกันผู้คนที่ออกไปเกี่ยวข้าวแตกพ่าย และล้อมพระนครเป็นเวลากว่า 4 เดือน (ธันวาคม ค.ศ. 1586 ถึงเมษายน ค.ศ. 1587) แต่ไม่สามารถตีแตกได้ มีทหารเพียงส่วนน้อยจากจำนวน 25,000 นายเท่านั้นที่สามารถเดินทางกลับถึงหงสาวดีได้

### การรุกรานครั้งที่ 4 (ค.ศ. 1590–1591)
พระเจ้านันบุเรงยังไม่ยอมแพ้ ใน ค.ศ. 1590 พระองค์ทรงสั่งให้มังกยอชวานำทัพบุกทางเหนือของสยามอีกครั้ง พระเจ้านันบุเรงได้ทรงวางแผนการรุกรานอย่างเต็มรูปแบบ แต่ต้องทรงปรับลดแผนการลงเหลือเพียงการรุกรานทางตอนเหนือของสยามเท่านั้น เนื่องจากโม่ญี่นและโม่ก้อง รัฐฉานทางตอนเหนือ ก็ก่อกบฏเช่นกัน เมื่อวันที่  มังกยอชวาเข้ารุกรานสยามตอนเหนือจากล้านนา โดยพื้นฐานแล้วเป็นการรุกรานแบบเดิมเหมือนกับใน ค.ศ. 1586 ต่างแต่ความยับเยินของการพ่ายแพ้ กองทัพของพระองค์ไม่สามารถผ่านป้อมลำปางที่พระนเรศวรทรงเป็นผู้บัญชาการอีกเช่นเดียวกับครั้งก่อน แต่ต่างจาก ค.ศ. 1586 เพราะไม่เพียงมีการถอยทัพแบบปกติ แต่กองทัพที่ประกอบด้วยทหาร 24 กรมทหาร 20,000 นาย ถูกปราบอย่างราบคาบนอกเมืองลำปางในเดือนมีนาคม ค.ศ. 1591 กองทหารที่เหลือถอยหนีกลับมาอย่างอลหม่านจนทำให้พระเจ้านันบุเรงภาคทัณฑ์ให้ทำการแก้ตัวใหม่ และประหารชีวิตนายพลระดับสูงบางคน

### สงครามยุทธหัตถี (ค.ศ. 1592–1593)
ทิศทางของสงครามเริ่มเปลี่ยนไปเข้าข้างฝ่ายสยาม ในช่วงฤดูแล้ง ค.ศ. 1591–1592 พระนเรศวรได้ยกทัพขึ้นโจมตีชายฝั่งตะนาวศรีตอนบน พระเจ้านันทบุเรงและราชสำนักจึงตกลงกันที่จะยกทัพกลับเข้ารุกรานสยามอีกครั้ง พระเจ้านันทบุเรงได้แต่งตั้งมังกยอชวาเป็นแม่ทัพใหญ่อีกครั้งหนึ่ง แต่ก็ได้แต่งตั้งเจ้าเมืองบริวารแปร ตองอู และล้านนา ให้เป็นรองแม่ทัพด้วย พระองค์เสด็จจากหงสาวดีเมื่อวันพุธ เดือนอ้าย ขึ้น 7 ค่ำ ปีมะโรง พ.ศ. 2135 (ค.ศ. 1592) จากนั้นเมื่อวันที่  กองทัพสองกอง (ทหาร 24,000 นาย, ม้า 2,000 ตัว, ช้าง 150 เชือก) พยายามโจมตีอีกครั้ง การรุกรานสิ้นสุดลงด้วยความล้มเหลว และการสิ้นพระชนม์ของมังกยอชวาในยุทธการใกล้กรุงศรีอยุธยา ทั้งพงศาวดารพม่าและสยามกล่าวว่าพระองค์สิ้นพระชนม์ในยุทธการ แต่บันทึกต่างกันว่าพระองค์สิ้นพระชนม์อย่างไร และสิ้นพระชนม์เมื่อใด

#### บันทึกสยาม
[thumb|220px|right|[ตราประจำจังหวัดของไทย|ตราประจำจังหวัดสุพรรณบุรีในปัจจุบัน แสดงถึงสงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชา]]
มีบันทึกการรบของสยามที่แตกต่างกัน 4 แบบ ประวัติศาสตร์ไทยที่แพร่หลายนำข้อมูลจากบันทึกในพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา บันทึกที่แพร่หลายระบุว่ากองทัพพม่าที่นำโดยมังกยอชวาได้บุกเข้าลึกไปในสยามจนถึงหนองสาหร่าย (ปัจจุบันอยู่ในจังหวัดสุพรรณบุรี) ที่นั่นผู้รุกรานเผชิญหน้ากับกองทัพสยามที่นำโดยสมเด็จพระนเรศวร และมกุฎราชกุมารพระเอกาทศรถ พระอนุชา กองทัพทั้งสองสู้รบในวันที่  (ช้ากว่าวันที่ในพงศาวดารพม่าสิบวัน)

กล่าวกันว่ากองทัพพม่าเป็นฝ่ายได้รับชัยชนะในการปะทะครั้งแรก และกดดันกองทัพแนวหน้าของสยามได้ พระนเรศวร พระเอกาทศรถ และองครักษ์เพียงไม่กี่คนยืนหยัดต่อสู้ต่อไป แต่เนื่องจากกองหน้าอื่น ๆ ของกองทัพสยามถอยทัพ กษัตริย์และมกุฎราชกุมารจึงตกอยู่ในวงล้อมกองทัพพม่า พระนเรศวรทรงเผชิญกับความตายอันแน่วแน่ จึงทรงท้ามังกยอชวาให้สู้ตัวต่อตัวบนช้างศึก แม้ว่ากองทหารของมังกยอชวาล้อมเชื้อพระวงศ์สยามทั้งสองพระองค์ไว้ได้ แต่ด้วยเหตุผลบางประการ พระองค์จึงยอมรับคำท้านั้น (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นักประวัติศาสตร์สยาม ทรงสันนิษฐานว่า มกุฎราชกุมารพม่าทรงยอมรับคำท้านี้เพราะ "พระหฤทัยก็เป็นวิสัยกษัตริย์เหมือนกัน" และหากพระองค์ "จะไม่รับก็ละอายพระทัย") พระมหาอุปราชาได้ยินดังนั้น จึงไสช้างนามว่า พลายพัทธกอ เข้าชนเจ้าพระยาไชยานุภาพเสียหลัก พระมหาอุปราชาทรงฟันสมเด็จพระนเรศวรด้วยพระแสงของ้าว แต่สมเด็จพระนเรศวรทรงเบี่ยงหลบทัน จึงฟันถูกพระมาลาหนังขาด จากนั้นเจ้าพระยาไชยานุภาพชนพลายพัทธกอเสียหลัก สมเด็จพระนเรศวรทรงฟันด้วยพระแสงของ้าวถูกพระมหาอุปราชาเข้าที่อังสาขวา สิ้นพระชนม์อยู่บนคอช้าง ในขณะเดียวกัน พระเอกาทศรถก็สู้กับ "เจ้าเมืองชามะโรง" และสังหารได้เช่นกัน

จากนั้นกองทัพพม่าจึงเริ่มยิง ทำให้ควาญช้างด้านหน้าของพระนเรศวรและควาญช้างตรงกลางของพระเอกาทศรถเสียชีวิต กระสุนปืนยังโดนพระหัตถ์ของกษัตริย์ แต่กองทัพสยามก็เข้ามาช่วยเหลือกษัตริย์สยามและมกุฎราชกุมารให้ปลอดภัย

อย่างไรก็ตาม ไม่มีบันทึกอื่น ๆ ของสยาม รวมถึงบันทึกสองฉบับแรกเกี่ยวกับการต่อสู้ที่เขียนขึ้นใน ค.ศ. 1647 และ 1690 รายงานการปะทะอย่างเป็นทางการระหว่างพระนเรศวรและมังกยอชวา

#### บันทึกพงศาวดารพม่า
พงศาวดารพม่ารายงานว่า กองทัพของมังกยอชวาทะลวงเข้าไปถึงเขตชานเมืองอยุธยา กองทัพพระนเรศวรจึงปะทะกับกองทัพมังกยอชวาที่นั่น จากนั้นจึงเกิดการต่อสู้เมื่อวันที่  ทั้งผู้บัญชาการฝ่ายพม่าและสยามต่างต่อสู้กันบนช้างศึก ในระหว่างการสู้รบ ช้างศึกพม่าชื่อ ป๊อกจ่อเซยยะ (, Pauk-Kyaw Zeya) ที่เจ้าเมืองชามะโรง (, Zapayo) ขี่อยู่ เกิดตกมันและได้บุกโจมตีแนวหน้าของสยามไปยังพระนเรศวรในตอนแรก แต่ช้างกลับถูกผลักกลับไป ช้างศึกตัวนี้จึงกลับไปยังแนวพม่า และไล่ตามช้างของมังกยอชวา

มังกยอชวาและควาญช้างสองคนของพระองค์พยายามต่อสู้กับช้างที่กำลังโกรธแค้น แต่ช้างของพวกเขาถูกผลักออกจากตำแหน่งจนทำให้ศัตรูมองเห็นได้ ช้างทั้งสองตัวถูกสยามยิงใส่ทันที และมังกยอชวากับควาญช้างด้านหน้าถูกยิงด้วยปืนครก ควาญช้างคนกลางที่รอดชีวิตเพียงคนเดียวนาม ตุเยงบะละ (, Tuyin Bala) พยายามปกปิดการสิ้นพระชนม์ของมังกยอชวาด้วยการให้พระวรกายของมกุฎราชกุมารเอนพิงหลัง ขณะที่เขาสามารถขี่ช้างไปด้านหลังแนวรบได้ กองบัญชาการของพม่าหรือสยามไม่มีใครรู้เรื่องการสิ้นพระชนม์นี้ และการสู้รบก็ดำเนินต่อไป การสู้รบสิ้นสุดลงด้วยการที่กองทัพสยามถอยทัพกลับอยุธยา หลังการสู้รบ กองบัญชาการพม่าที่ตอนนี้นำโดยตะโดธรรมราชาที่ 3 แห่งแปรรู้เรื่องการสิ้นพระชนม์ และพวกเขาตัดสินใจถอยทัพแทนที่จะโจมตีเมืองต่อ

#### การวิเคราะห์
BJ Terwiel รายงานว่ามีบันทึกเกี่ยวกับสงครามนี้ 10 แห่งโดยนักเขียนพื้นเมือง ยุโรป และเปอร์เซีย: (สยาม 4 แห่ง, พม่าแห่งเดียว, บันทึกยุโรปในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 16 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 17 4 แห่ง และบันทึกเปอร์เซียปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 แห่งเดียว) เรื่องการยุทธหัตถีอย่างเป็นทางการระหว่างพระนเรศวรกับมังกยอชวาปรากฏในบันทึกพระราชพงศาวดารสยามเพียงแห่งเดียว จากการวิเคราะห์บันทึกสิบแห่งของ Terwiel มังกยอชวาและพระนเรศวรต่างต่อสู้กันด้วยช้างศึก แต่อาจไม่มีการท้าประลองอย่างเป็นทางการเกิดขึ้น Terwiel กล่าวว่า เป็นไปได้ยากมากที่มังกยอชวาจะตกลงประลองอย่างเป็นทางการ เพราะการตกลงเช่นนั้นจะ "เสี่ยงต่อการรุกรานอย่างแสนสาหัสที่ดำเนินไปอย่างราบรื่นและไร้อุปสรรค" ในระหว่างการสู้รบ ช้างศึกของพระนเรศวรถูกกองทัพพม่าล้อมวง ในช่วงเวลาสำคัญนั้น ช้างศึกพม่าตัวหนึ่งตกมันและโจมตีช้างของมังกยอชวา เมื่อเห็นว่ามังกยอชวากำลังลำบาก พระนเรศวรจึง "เข้าประชิด" และพระองค์ (หรือนักรบคนใดคนหนึ่งที่ขี่ม้าไปกับพระองค์ อาจเป็นชาวโปรตุเกส) ยิงปืนใส่มกุฎราชกุมารมังกยอชวาจนบาดเจ็บสาหัส พระนเรศวร "โชคดีที่รอดพ้นจากสถานการณ์อันตรายร้ายแรงได้" แต่ก็สามารถใช้ประโยชน์จากเหตุการณ์ได้อย่างรวดเร็วเช่นกัน Terwiel ระบุว่า "บันทึกของพม่าและยุโรปนั้นใกล้เคียงกับสิ่งที่อาจเกิดขึ้นจริงมากกว่า" และ "การท้าประลองกันซ้ำแล้วซ้ำเล่าของพระนเรศวร แม้ว่าจะปรากฏในหนังสือประวัติศาสตร์ไทยหลายเล่มก็ตาม ควรถูกจัดให้เป็นเพียงเรื่องเล่าในตำนานเท่านั้น"

#### ผลที่ตามมา
แม้บันทึกทั้งหมดของพม่าและสยามมีความแตกต่างกันจำนวนมาก แต่บันทึกของทั้งสองเห็นพ้องต้องกันว่ากองทัพทั้งสองได้สู้รบกันใกล้กรุงศรีอยุธยา ซึ่งมังกยอชวาพ่ายแพ้ในการรบ และกองทัพพม่าได้ล่าถอยในเวลาต่อมา นับเป็นการทัพของหงสาวดีครั้งสุดท้ายในสยาม บัดนี้สยามได้รับเอกราชแล้ว ในอีกสิบสองปีต่อมา พม่าเป็นฝ่ายตั้งรับ "สถานการณ์สงครามพลิกผันเป็นครั้งแรกในรอบ 30 ปี"

พระวรกายของมังกยอชวาถูกนำกลับไปยังหงสาวดีในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1593 กล่าวกันว่าพระเจ้านันทบุเรงทรงโศกเศร้าเสียใจอย่างยิ่ง จึงทรงจัดพิธีพระราชทานเพลิงพระศพพระโอรสองค์โตอย่างสมพระเกียรติต่อหน้าพระราชวังกัมโพชธานี เจ้าชายที่สิ้นพระชนม์มีพระชนมายุ 34 พรรษา พระเจ้านันทบุเรงผู้หวั่นไหวทรงรอนานกว่าเก้าเดือนก่อนที่จะแต่งตั้งมังรายกะยอฉะวาที่ 2 เป็นรัชทายาทองค์ใหม่ในวันที่ 

## ชีวิตส่วนพระองค์
พระมเหสีองค์แรกคือพระนางนะชีนแมดอ พระธิดาองค์เดียวในอุปราชตะโดเมงสอแห่งอังวะกับอังวะมิบะยา พระนางอยู่เคียงข้างพระองค์เมื่อครั้งขึ้นเป็นมกุฎราชกุมารใน ค.ศ. 1581 ตามบันทึกพงศาวดาร พระองค์ใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการเกี้ยวพาราสีสตรีอีกคนหนึ่งนามพระนางราชธาตุกัลยา ซึ่งเป็นพระปิตุจฉา (อาหญิง, น้องสาวของพ่อ แต่พระนางอายุน้อยกว่าพระองค์ปีเดียว) ใน ค.ศ. 1583 พระนางนะชีนแมดอทรงบ่นอย่างขมขื่นแก่พระบิดามารดาของพระนาง ซึ่งนำไปสู่ความขัดแย้งครั้งใหญ่ระหว่างพระบิดามารดาของพระนางกับพระเจ้านันนทุเรง ความขัดแย้งดังกล่าวนำไปสู่การก่อกบฏอังวะใน ค.ศ. 1584

มังกยอชวายังเกี้ยวพาราสีพระนางราชธาตุกัลยาอย่างต่อเนื่อง และพระนางปฏิเสธการเกี้ยวพาราสีของพระองค์ในอีกหลายปีต่อมา เจ้าหญิงได้รับการคุ้มครองจากพระเจ้านันนทุเรง แต่ในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1586 พระเจ้านันนทุเรงเสด็จออกจากหงสาวดีพร้อมกองทัพเพื่อเตรียมการรุกรานสยามครั้งที่สามในรัชสมัยของพระองค์ เมื่อพระราชบิดาเสด็จไปแล้ว มังกยอชวาจึงบังคับเจ้าหญิงให้เป็นพระมเหสีของตน และหย่าร้างกับพระนางนะชีนแมดออย่างเป็นทางการ พระเจ้านันนทุเรงเสด็จกลับหงสาวดีในเดือนมิถุนายน ค.ศ. 1587 เนื่องด้วยการรบที่ล้มเหลว และพระมหากษัตริย์ทรงไม่พอพระทัยอย่างยิ่งเมื่อทรงทราบข่าวที่เกิดขึ้นขณะที่พระองค์ไม่อยู่ กระนั้น พระเจ้านันทบุเรงไม่ได้ยกเลิกการสมรส พระนางราชธาตุกัลยายังคงเป็นอัครพระมเหสีของมังกยอชวาจนกระทั่งพระองค์สิ้นพระชนม์

## ในวัฒนธรรมสมัยนิยม
มีนักแสดงผู้รับบท มังกยอชวา ได้แก่

* สถาพร มุกดาประกร จากภาพยนตร์เรื่อง นเรศวรมหาราช (2500)
* ภูมิ พัฒนายุทธ จากภาพยนตร์เรื่อง มหาราชดำ (2524)
* อานนท์ สุวรรณเครือ จากละครเรื่อง สมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2530)
* วสันต์ คุ้มสอน จากภาพยนตร์เรื่อง ขุนศึก (2546)
* อภิชาติ พัวพิมล จากละครเรื่อง กษัตริยา (2546) และ มหาราชกู้แผ่นดิน (2547)
* เจษฎา รุ่งสาคร จากภาพยนตร์เรื่อง สุพรรณกัลยา (2547)
* นภัสรัญชน์ มิตรธีรโรจน์ จากภาพยนตร์เรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (2550–2557)
* อดิศร อรรถกฤษณ์ จากละครเรื่อง ขุนศึก (2555)
* อังค์กูณฑ์ ธนาทรัพย์เจริญ จากละครเรื่อง ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เดอะซีรีส์ (2560 - 2562)
* อธิบดี เพ็ชรเทศ จากละครเรื่อง จอมใจอโยธยา (2568)
* ณภัทร เสียงสมบุญ จากละครเรื่อง หงสาวดี (2569)

## ดูเพิ่ม
* รายพระนามพระมหาอุปราชาพม่า

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  [เจ้าภาพพิมพ์ในงานปลงศพ คุณหญิงปฏิภาณพิเศษ (ลมุน อมาตยกุล) ณ วัดประยุรวงศาวาส วันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2479]
*  [พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนกำแพงเพชรอรรคโยธินทร์ โปรดให้พิมพ์ครั้งแรกในงานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าจอมมารดาวาดรัชกาลที่ ๕]
* ม.จ.ชาตรีเฉลิม ยุคล. **ตามรอยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช** --กรุงเทพฯ : แพรวสำนักพิมพ์, 2549. ISBN 9748813045

หมวดหมู่:พระมหาอุปราชาพม่า
หมวดหมู่:บุคคลในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา
หมวดหมู่:ราชวงศ์ตองอู