กองอาสารักษาดินแดน

**กองอาสารักษาดินแดน** (อส.; ; VDC) เป็นองค์การของรัฐ สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีฐานะเป็นนิติบุคคล เป็นหน่วยงานที่มีลักษณะพิเศษ เป็นองค์การกึ่งราชการ มีฐานะเทียบเท่ากองทัพต่าง ๆ ของกระทรวงกลาโหม เป็นกำลังกึ่งทหาร เป็นกองกำลังประจำถิ่น จัดตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 ทั้งนี้ กระทรวงมหาดไทยได้มอบหมายหรือฝากภารกิจให้กรมการปกครองเป็นหน่วยงานขับเคลื่อนกิจการกองอาสารักษาดินแดน โดยมีสำนักอำนวยการกองอาสารักษาดินแดน (สน.อส.) สังกัดกรมการปกครอง ทำหน้าที่เป็นฝ่ายอำนวยการ นอกจากนี้ยังมีหน่วยบัญชาการรักษาดินแดน (นรด.) กองทัพบกไทยทำหน้าที่เป็นฝ่ายอำนวยการฝ่ายทหาร

กองอาสารักษาดินแดนมีลักษณะโครงสร้างหน่วยงาน ลำดับการบังคับบัญชาเหมือนกับกองทัพ และมีชั้นยศเหมือนทหาร กล่าวคือ เป็นพลเรือนที่มียศเหมือนทหาร ซึ่งมีภารกิจและบทบาทหน้าที่ตามพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 คือ รักษาความสงบร่วมกับพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ ปราบปรามผู้กระทำผิดกฎหมาย การเทิดทูนและพิทักษ์รักษาไว้ซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์ไทย รวมถึงรักษาความปลอดภัยในสถานที่สำคัญ และการคมนาคม และเป็นกองกำลังส่วนหนึ่งไว้สำรองที่พร้อมจะเพิ่มเติมและสนับสนุนกำลังทหารได้เมื่อมีการร้องขอทั้งในยามปกติและยามศึกสงคราม และตามพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 หมวด 7 มาตรา 29 ได้บัญญัติไว้ว่า "เจ้าหน้าที่หรือสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนในระหว่างทำการตามหน้าที่ ให้ถือว่าเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมายลักษณะอาญา" จึงไม่ใช่ผู้ช่วยเจ้าพนักงานเหมือนอาสาสมัครทั่วไป และไม่ได้อยู่ภายใต้สังกัดกรมการปกครอง แต่เป็นเจ้าพนักงานองค์การของรัฐ ตามกฎหมายจัดตั้งกองอาสารักษาดินแดนนั่นเอง*

== ประวัติ ==
ในอดีตเมื่อมีศึกสงครามเข้ามาประชิดขอบขัณฑสีมาสยามประเทศ พระมหากษัตริย์เจ้า ขุนทหาร และราษฎรผู้รักษาชาติบ้านเมือง ก็จะลุกขึ้นสู้เพื่อรักษาพื้นแผ่นดินให้ลูกหลาน อย่างเช่นเหตุการณ์ของรัชสมัยของ[[สมเด็จพระนเรศวรมหาราช]] เหตุการณ์ของเมืองถลาง คุณหญิงจันและนางมุก หรือท้าวเทพกษัตรี ท้าวศรีสุนทร และเหตุการณ์เมืองนครราชสีมา คุณหญิงโม หรือท้าวสุรนารี เป็นต้น

ในรัชสมัย[[พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว]] ได้เกิดเหตุการณ์วิกฤติการณ์ ร.ศ.112 ขึ้น ทำให้สยามประเทศต้องเสียแผ่นดินฝังซ้ายแม่น้ำโขง หรือประเทศลาวแก่ฝรั่งเศส เนื่องจากสยามมีกำลังทหารและอาวุธไม่เพียงพอที่จะต่อสู้กับฝรั่งเศสได้ เพราะได้มีการเลิกทาสไปแล้ว จึงไม่สามารถเกณฑ์กำลังไพร่พลได้ หลังจากเหตุการณ์ดังกล่าว สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงได้ทอดพระเนตรเห็นพระราชบิดาทรงเสียพระทัยมาก และทรงมองเห็นว่า สยามเราไม่มีกำลังพลเพียงพอ และไม่มีกำลังสำรองไว้เพื่อป้องกันประเทศ จากนั้น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ก็ได้เสด็จไปทรงศึกษาต่อยังประเทศอังกฤษ ต่อมาสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงสำเร็จการศึกษาจากต่างประเทศ และเสด็จกลับประเทศ จึงทรงมีพระราชดำริจะจัดตั้งกองกำลังขึ้นเพื่อจะใช้ป้องกันประเทศในยามบ้านเมืองมีศึกสงคราม โดยมีแนวคิดมาจากกองทหารอาสาของอังกฤษ แต่ในขณะนั้นอาจจะยังไม่เหมาะแก่การตั้งกองกำลัง จึงทรงให้แปรสภาพไปเป็นอย่างอื่น เพื่อมิให้ผู้ใดได้เข้าใจความหมาย และในเวลาต่อมาพระองค์ได้เสด็จเสวยราชย์สมบัติเป็น [[พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว|พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวแล้ว]] จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนา “[[กองเสือป่า]]” ขึ้น และมี[[พระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา]]พิเศษเสือป่า ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงดำรงพระยศ นายกองใหญ่ และทรงดำรงตำแหน่งสมาชิกหมายเลข 1 และมีการพระราชทานธงชัยประจำกองเสือป่า คือ ธงศารทูลธวัช ซึ่งการจัดตั้งกองเสือป่านั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำริตั้งแต่ครั้งดำรงพระอิสริยยศเป็นพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร เมื่อมีพระราชอำนาจสมบูรณ์หลังจากเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ จึงทรงริเริ่มการจัดตั้งกองเสือป่าขึ้นทันที โดยปรากฏหลักฐานในกระแสพระราชดำรัสที่พระราชทานแก่ประชาชน ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมณเฑียรเมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2453 ความว่า

การตั้งกองเสือป่าขึ้นด้วยความมุ่งหมายจะให้คนไทยทั่วกันรู้สึกว่าความจงรักภักดีต่อผู้ดำรงรัฐสีมาอาณาจักร โดยต้องตามมติธรรมประเพณีประการ 1 ความรักชาติบ้านเมืองและนับถือศาสนาประการ 1 ความสามัคคีในคณะและไม่ทำลายซึ่งกันและกัน

โดยก่อนที่จะทรงจัดตั้งกองเสือป่าอย่างเป็นทางการ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงทดลองฝึกหัดทหารมหาดเล็กจำนวนหนึ่งที่วังสราญรมย์ตามแบบอย่างที่มีพระราชประสงค์ ซึ่งการฝึกลักษณะนี้ได้รับอิทธิพลจาก[[ลูกเสือ]] ที่ถูกก่อตั้งขึ้นใน[[ประเทศอังกฤษ]] โดยการรบแบบที่พระองค์สนพระทัยอย่างยิ่ง คือ สงครามกองโจรและการซ้อมรบในเวลากลางคืน ซึ่งถือเป็นการรบแบบใหม่ในสมัยนั้น นอกจากชื่อกองเสือป่าแล้ว ยังมีการตั้งชื่ออื่น ๆ ตามกิจกรรมและความเหมาะสมขึ้น เช่น "กองเสือป่ารักษาพระองค์" หรือ "กองเสือป่าหลวง", "กองเสือป่ารักษาแผ่นดิน" หรือ "กองเสือป่ารักษาดินแดน" ซึ่งอย่างหลังเป็นเสือป่าสำหรับข้าราชการ สามัญชน และพลเรือนทั่วพระนครและตามมณฑล โดยแบ่งเป็น 4 ภาคดูแลตามกลุ่มจังหวัด ถือเป็นต้นแบบของ[[ตำรวจตระเวนชายแดน]]ในเวลาต่อมา หลังจากทรงจัดตั้งกองเสือป่าแล้ว ยังมีพระราชดำริว่า ควรมีสถานที่ใช้รวมตัวเพื่อประโยชน์ต่าง ๆ จึงโปรดเกล้าฯ ให้มีสโมสรเสือป่าในแต่ละกองสำหรับเป็นที่ชุมนุม ประชุม สังสรรค์ เป็นที่เล่นกีฬาหลากหลายชนิด อีกทั้งเป็นที่อบรมสั่งสอนและปรึกษากิจการเสือป่าด้วย สโมสรเสือป่าจัดตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2454 บริเวณ[[สนามเสือป่า]] ปัจจุบันคือ สำนักพระราชวังสนามเสือป่า ภายหลังการเสด็จสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี [[พ.ศ. 2468]] กิจการเสือป่าได้ซบเซาและยุติลงอย่างเงียบๆ โดยไม่เคยมีการประกาศยุบเลิกหน่วยงานอย่างเป็นทางการ แต่ปรากฏหลักฐานการสิ้นสภาพอย่างสมบูรณ์เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติให้ทรัพย์สินกองเสือป่าตกเป็นของ[[คณะลูกเสือแห่งชาติ]] พุทธศักราช 2482 เพื่อโอนทรัพย์สินของกองเสือป่าไปอยู่ในความดูแลของคณะลูกเสือแห่งชาติทั้งหมด คงเหลือแต่เพียงกิจการลูกเสือเท่านั้นที่ดำเนินการสืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน แม้กิจการเสือป่าได้ล้มเลิกไปแล้วก็ตาม แต่แนวคิดการฝึกราษฏรให้เป็นกำลังสำรองเพื่อช่วยทหารป้องกันประเทศ จึงถือว่า กองเสือป่านั้น เป็นรากเหง้าหรือพื้นฐานของกองอาสารักษาดินแดน กระทรวงมหาดไทยในปัจจุบัน

; ระยะตั้งแต่ พ.ศ. 2497–ปัจจุบัน

ได้มีการประกาศใช้พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 ในวันที่ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2497 ซึ่งกองอาสารักษาดินแดนนั้น สังกัดกระทรวงมหาดไทย มีการจัดโครงสร้าง การบังคับบัญชาเหมือนกองทัพ และชั้นยศเหมือนทหาร โดยมีต้นแบบมาจากกองเสือป่า ต่อมาพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้จัดสร้างธงชัยประจำหน่วย เพื่อเป็นที่หมาย เป็นมิ่งขวัญ และเป็นที่เคารพขึ้น โดยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีตรึงหมุด ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง และประกอบพิธีพระราชทานธงชัยประจำหน่วย หรือที่เรียกว่า ธงประจำกองอาสารักษาดินแดน ณ ลานพระราชวังดุสิต เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2497 จำนวน 1 ธง และในปี 2498 ได้มีการพระราชทานธงประจำกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด และพระราชทานยศกองอาสารักษาดินแดนครั้งแรก ดังนั้น กองอาสารักษาดินแดนจึงได้ถือเอาวันที่ประกาศใช้พระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน คือ 10 กุมภาพันธ์ของทุกปี เป็นวันคล้ายวันสถาปนาหน่วยงาน วันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2568 นายกองใหญ่ อนุทิน ชาญวีรกุล ได้รับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี นับเป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกในรอบ 20 ปี ที่มาจากกองอาสารักษาดินแดน

== ธงประจำกอง (พรบ.ธง) ==
[[ไฟล์:Flag of Volunteer Defense Corps.png|right|thumb|ธงกองอาสารักษาดินแดน]]
[[ไฟล์:Flag of Provincial Volunteer Defense Corps.png|thumb|right|ธงกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด]]
ธงประจำกองอาสารักษาดินแดน เป็นธงที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สูงสุด และเป็นเกียรติยศของกองอาสารักษาดินแดน เป็นมิ่งขวัญประจำหน่วยกำลังของหน่วยต่าง ๆ โดยมีลักษณะ การได้มา และมีความสำคัญเช่นเดียวกับธงไชยเฉลิมพลประจำหน่วยทหาร หรือตำรวจ โดยกำหนดไว้ใน[[:s:พระราชบัญญัติธง พ.ศ. ๒๕๒๒|พระราชบัญญัติธง พ.ศ. 2522]] ธงนั้นถือเป็นเสมือนเครื่องหมายแทนชาติ ศาสนา และองค์พระมหากษัตริย์ เพื่อให้กำลังพลทั้งหลาย ได้ยึดเหนี่ยวเคารพเป็นมิ่งขวัญกำลังใจในการปฏิบัติหน้าที่ปกป้องอธิปไตยของชาติ รวมถึงเพื่อเป็นสัญลักษณ์หรือสิ่งแทนพระองค์ในองค์พระมหากษัตริย์ เมื่อเวลาเข้าสู่สงคราม กำลังพลทั้งปวงต้องพิทักษ์รักษาธงชัยประจำของหน่วยตนไว้ด้วยชีวิต ธงชัยประจำหน่วยจึงเป็นเครื่องหมายนำความองอาจ กล้าหาญ แห่งกำลังพลทั้งปวง ให้เข้าต่อสู้ข้าศึกศัตรูให้ได้ชัยชนะกลับมา และด้วยความที่เป็นธงที่ได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์สูงสุด จำต้องมีระเบียบปฏิบัติโดยเฉพาะ ทั้งการเก็บรักษา การเชิญธงในวาระต่าง ๆ ดังนั้น โอกาสในการเชิญธงชัยประจำกองนั้น จะต้องเป็นพิธีการสำคัญ เป็นเกียรติยศ เช่น เชิญเข้าประจำกองเกียรติยศสำหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงเสด็จพระราชดำเนินทรงตรวจพลสวนสนาม ในการสวนสนามแสดงแสนยานุภาพของกองทัพไทย เนื่องในพระราชพิธีรัชดาภิเษก เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2514 เชิญเข้าในพิธีชุมชุมกระทำสัตย์ปฏิญาณตนของผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่และสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน เป็นต้น

ธงไชย หรือธงประจำกองอาสารักษาดินแดน มีลักษณะและสีอย่างเดียวกับธงชาติ แต่ผืนธงเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขนาดกว้างด้านละ 72 เซนติเมตร ด้านหน้าของผืนธงมุมบนด้านที่ติดกับคันธงมีรูปพระมหามงกุฎและเลขหมายประจำรัชกาลของพระมหากษัตริย์ที่พระราชทานเป็นตัวเลขไทยสีเหลือง ภายใต้พระมหามงกุฎมีพระปรมาภิไธยย่อเป็นสีทองขลิบริมสีเหลืองรัศมีสีทอง ยอดธงเป็นรูปพระขรรค์ทำด้วยโลหะสีเงินและด้ามพระขรรค์ทำด้วยโลหะสีทอง ภายในประดิษฐาน[[พระพุทธรูป]]ที่ทำพิธีพุทธาภิเษกแล้ว เรียกว่า "[[พระยอดธง]]" และบรรจุ[[เส้นพระเจ้า]] (เส้นพระเกศา) ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 และที่ตรงกลางของผืนธงมีดวงกลมสีแดงขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางยาว 34 เซนติเมตร ขอบรอบวงกลมเป็นสีเหลือง มีรูปพระนเรศวรทรงช้างอยู่ภายในดวงกลมและมีความว่า “กองอาสารักษาดินแดน” หรือ "กองอาสารักษาดินแดนจังหวัด" ปักด้วยดิ้นทองเป็นแถวโค้งโอบใต้ดวงกลมนั้น ด้านหลังที่ตรงกลางของผืนธงมีรูปช่อชัยพฤกษ์และอุณาโลมอยู่ตรงกลางภายใต้พระมหามงกุฎ ปักด้วยดิ้นทอง มีแถบธงชาติเป็นโบหูกระต่ายห้อยชายทั้งสองข้าง มีส่วนยาวเลยมุมธงด้านล่าง ด้านอื่นเป็นกรุยสีเหลือง มีสักหลาดสีแดงหุ้มรอบคันธง มีหมุดทำด้วยโลหะสีทอง 33 หมุด หมุดที่ 1 เป็นรูปประเทศไทย หมุดที่ 2 เป็นรูปเสมาธรรมจักร หมุดที่ 3 เป็นรูปพระปรมาภิไธยย่อ หมุดที่ 4 เป็นรูปรัฐธรรมนูญ หมุดที่ 5 เป็นต้นไปเป็นรูปเครื่องหมายตราพระราชสีห์ 29 หมุด โดยหมุดที่ 1 จะอยู่บนสุด และหมุดต่อไปเรียงลงมาตามลำดับ

โดยความสำคัญของธงประจำกองอาสารักษาดินแดนนี้ ปรากฏในพระบรมราโชวาทในวันพิธีสวนสนามและพระราชทานธงประจำกองอาสารักษาดินแดน เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2497 ความตอนหนึ่งที่ว่า

เจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน ทั้งหลาย



== การแบ่งส่วนงานของกองอาสารักษาดินแดน ==
[[ไฟล์:Volunteer Defense Corps at Sa kaeo.jpg|thumb|เครื่องแบบกองอาสารักษาดินแดน ชุดฝึกสีกากีพราง (ซ้ายตรวจแถว) และชุดฝึกสีเขียวพราง (ขวาในแถว)]]
กองอาสารักษาดินแดน แบ่งการออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนกลาง และส่วนภูมิภาค

=== ส่วนกลาง ===
*'ส่วนกลาง** คือ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน (บก.อส.) ประกอบด้วย

# ฝ่ายอำนวยการ (ส่วนบังคับบัญชา)
# กองกำลังพล
# กองส่งกำลังบำรุง
# กองยุทธการ
# กองข่าว
# กองปฏิบัติการพิเศษ
# กองสนับสนุน

==== กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน ====
กองบัญชาการรักษาดินแดน มีโครงสร้าง ดังนี้

* ฝ่ายอำนวยการ 
** ฝ่ายอำนวยการปกครอง (ปค.)
*** หัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน (หน.ฝอ.บก.อส.)
*** รองหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน (รอง หน.ฝอ.บก.อส.)
*** ผู้ช่วยหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน (ผช.หน.ฝอ.บก.อส.)
** ฝ่ายอำนวยการสำนักอำนวยการกองอาสารักษาดินแดน (สน.อส.)
*** กองกำลังพล
*** กองข่าว
*** กองยุทธการ
*** กองส่งกำลังบำรุง
*** กองปฏิบัติการพิเศษ
*** กองสนับสนุน
* ฝ่ายปฏิบัติการ
** [[กองร้อยบังคับการและบริการที่ 1 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย.บก.บร.1 บก.อส.) – ฝ่ายอำนวยการ [[กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร
** [[กองร้อยบังคับการและบริการที่ 2 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย.บก.บร.2 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่[[ศูนย์ฝึกอบรมกองกำลังประจำถิ่นท่าสาป]] อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา
** [[กองร้อยปฏิบัติการพิเศษที่ 1 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย ปพ.1 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่[[กระทรวงมหาดไทย (ประเทศไทย)|กระทรวงมหาดไทย]] [[ถนนอัษฎางค์]] แขวงวัดราชบพิธ [[เขตพระนคร]] กรุงเทพมหานคร
** [[กองร้อยปฏิบัติการพิเศษที่ 2 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย ปพ.2 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
** [[กองร้อยปฏิบัติการพิเศษที่ 3 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย ปพ.3 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่ฝ่ายอำนวยการ [[กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] ถนนพหลโยธิน แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพมหานคร
** [[กองร้อยปฏิบัติการการฝึกที่ 1 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย ปฝ.1 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่[[ศูนย์ฝึกอบรมกองกำลังประจำถิ่นท่าสาป]] อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา
** [[กองร้อยปฏิบัติการการฝึกที่ 2 กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน]] (ร้อย ปฝ.2 บก.อส.) – ตั้งอยู่ที่[[ค่ายเพชรโยธิน]] อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี
* ที่ปรึกษา
** สำนักอำนวยการฝ่ายทหาร – เป็นนายทหารจาก[[หน่วยบัญชาการรักษาดินแดน]] (นรด.) [[กองทัพบกไทย|กองทัพบก]] (ทบ.)

=== ส่วนภูมิภาค ===
**ส่วนภูมิภาค** คือ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด (บก.อส.จ.) ประกอบด้วย

# ฝ่ายอำนวยการ (ส่วนบังคับบัญชา)
## กองปฏิบัติการ
## กองสนับสนุน
#กองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ

==== กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด ====

* ฝ่ายอำนวยการ
** ฝ่ายอำนวยการ ที่ทำการปกครองจังหวัด (ทปค.จ.)
*** หัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด (หน.ฝอ.บก.อส.จ)
*** ผู้ชวยหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด (ผช.หน.ฝอ.บก.อส.จ)
** ฝ่ายอำนวยการ กลุ่มงานคนเข้าเมือง (กง.คม.)
*** กองปฏิบัติการ
*** กองสนับสนุน
* กองร้อยบังคับการและบริการ (ร้อย บก.บร.)
* กองร้อยอาสารักษาดินแดนจังหวัด (ร้อย อส.จ.)
* กองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ (ร้อย อส.อ.)

== ตำแหน่งการบังคับบัญชาในกองอาสารักษาดินแดน ==
**สายการบังคับบัญชา (ส่วนกลาง)**

# ผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# รองผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# ผู้ช่วยผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# หัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# รองหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# ผู้ช่วยหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน
# หัวหน้ากอง และรองหัวหน้ากอง
# หัวหน้าแผนก
# ผู้บังคับกองร้อย

**สายการบังคับบัญชา (ส่วนภูมิภาค)**

# ผู้บังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# รองผู้บังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# ผู้ช่วยผู้บังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# หัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# รองหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# ผู้ช่วยหัวหน้าฝ่ายอำนวยการ กองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด
# หัวหน้ากอง และรองหัวหน้ากอง
# หัวหน้าแผนก
# ผู้บังคับกองร้อยอาสารักษาดินแดนจังหวัด

กองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ

# ผู้บังคับกองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ
# รองผู้บังคับกองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ
# ผู้ช่วยผู้บังคับกองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ
# จ่ากองร้อยอาสารักษาดินแดนอำเภอ
# ผู้บังคับหมวด และรองผู้บังคับหมวด

**สายงานสนับสนุน (ส่วนกลาง)**

# ที่ปรึกษากองอาสารักษาดินแดน
# ประจำกองบัญชาการกองอาสารักษาดินแดน

**สายงานสนับสนุน (ส่วนภูมิภาค)**

# ประจำกองบังคับการกองอาสารักษาดินแดนจังหวัด

== กำลังพลในสังกัดกองอาสารักษาดินแดน ==
กำลังพลในสังกัดกองอาสารักษาดินแดน แบ่งออกเป็น 3 ประเภท คือ ผู้บังคับบัญชา เจ้าหน้าที่ และสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน โดยมีที่มาดังนี้

# โดยตำแหน่ง คือ ข้าราชการการเมือง (รัฐมนตรีเจ้ากระทรวงและรัฐมนตรีช่วย) หรือข้าราชการในสังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย และกรมการปกครองบ้างตำแหน่งที่กำหนดไว้ในระเบียบหรือคำสั่งกองอาสารักษาดินแดน
# โดยแต่งตั้ง คือ ข้าราชการกรมการปกครองบ้างตำแหน่งที่กำหนดไว้ในระเบียบหรือคำสั่งกองอาสารักษาดินแดน หรือบุคคลผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้มีความรู้ความสามารถ และประสบการณ์ในสาขาวิชาด้านต่าง ๆ
# โดยสอบแข่งขันและคัดเลือก คือ บุคคลผู้มีความประสงค์ขอสมัครเข้ามาบรรจุและสั่งใช้เป็นสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน ทั้งนี้ ต้องเป็นผู้มีคุณสมบัติตามของพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 มาตรา 12 กำหนดไว้

== สมาชิกกองอาสารักษาดินแดน ==
สมาชิกกองอาสารักษาดินแดนต้องมีคุณสมบัติและลักษณะ ตามของพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 หมวด 1 มาตรา 12 มีประเภท คือ 3

# **ประเภทสำรอง** คือ สมาชิกที่ยังไม่ได้รับการฝึกอบรมตามหลักสูตรที่กำหนด
# **ประเภทประจำกอง** คือ สมาชิกที่ได้รับการฝึกอบรมตามหลักสูตร และบรรจุอยู่ในอัตรากำลัง
# **ประเภทกองหนุน** คือ สมาชิกที่ได้ปลดออกจากประจำกอง

== ยศกองอาสารักษาดินแดน ==
[[ไฟล์:พิธีอภิเษกเชิญคนโทน้ำไปวัดสุทัศน 18 เมษายน 62 DSCN6220.jpg|thumb|เครื่องแบบสมาชิกกองอาสารักษาดินแดน (ชุดฝึกกากีพราง)]]

**ยศกองอาสารักษาดินแดน** เป็นยศที่ต้องมีพระบรมราชโองการพระราชทานยศจากพระมหากษัตริย์ เนื่องจากกำลังพลของกองอาสารักษาดินแดนเป็นกำลังพลกึ่งทหาร ดังนั้นเพื่อความเหมาะสมในการปกครองบังคับบัญชาให้เป็นไปตามระเบียบวินัย จึงได้มีการกำหนดให้มีชั้นยศขึ้นตามพระราชบัญญัติยศ และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 หรือเมื่อต้องปฏิบัติหน้าที่ร่วมกับหน่วยทหาร หรือตำรวจ โดยแบ่งออกเป็นชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนชั้นสัญญาบัตร และชั้นยศของสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนชั้นประทวน และการแต่งตั้งผู้ใดให้ว่าที่ยศชั้นใดชั่วคราวตั้งแต่ชั้นนายหมวดตรีขึ้นไป ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมีอำนาจแต่งตั้งผู้นั้นให้ว่าที่ยศชั้นนั้นชั่วคราวได้ จนกว่าจะได้นำความกราบบังคมทูลพระมหากษัตริย์ให้ทรงมีพระบรมราชโองการพระราชทานยศแล้ว สำหรับผู้ที่จะได้รับยศตั้งแต่ชั้นนายหมู่ใหญ่ลงมานั้น ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย หรือผู้บังคับบัญชาที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยมอบหมายเป็นผู้แต่งตั้งได้ สำหรับชื่อชั้นยศในภาษาอังกฤษนั้น ยึดถือตามระเบียบ[[กระทรวงมหาดไทย (ประเทศไทย)|กระทรวงมหาดไทย]] ว่าด้วยการเรียกชื่อยศและตำแหน่งในกองอาสารักษาดินแดนเป็นภาษาอังกฤษ พ.ศ. 2511 (ซึ่งในอดีตกำหนดไว้เพื่อพลาง) โดยจำแนกออกเป็นชั้นยศ คือ

# **นายกองใหญ่** มีลักษณะเครื่องหมายยศเป็นดาวดอกพิกุล 5 ดาว มีพระมหามงกุฎพร้อมรัศมีและช่อชัยพฤกษ์ ประดับบนอินทรธนูทั้งสองข้าง ให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอและให้ช่อชัยพฤกษ์โอบดาว เป็นพระยศสำหรับพระมหากษัตริย์ พระราชินี และเป็นยศสำหรับผู้บัญชาการกองอาสารักษาดินแดน (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยโดยตำแหน่ง)
# **นายกอง** มีลักษณะเครื่องหมายยศเป็นดาวดอกพิกุลจำนวนดาวตามชั้นยศ มีพระมหามงกุฎพร้อมรัศมีและช่อชัยพฤกษ์ ประดับบนอินทรธนูทั้งสองข้าง ให้ยอดพระมหามงกุฎอยู่ทางด้านคอและให้ช่อชัยพฤกษ์โอบดาว
# **นายหมวด** มีลักษณะเครื่องหมายยศเป็นขีดจำนวนตามชั้นยศ และมีดาวดอกพิกุล 1 ดาว อยู่เหนือขีด ประดับบนอินทรธนูทั้งสองข้าง
#**นายหมู่''' มีลักษณะเครื่องหมายยศเป็นขีดจำนวนตามชั้นยศ และมีตรากองอาสารักษาดินแดนอยู่เหนือขีด ประดับบนแขวเสื้อด้านขวา

### ชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่
ชั้นยศของผู้บังคับบัญชาและเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดนชั้นสัญญาบัตร และชื่อยศภาษาอังกฤษ (เพื่อพลาง) แบ่งออกเป็น 7 ชั้นยศ ได้แก่

### ชั้นยศของสมาชิก
ชั้นยศของสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนชั้นประทวน และชื่อยศภาษาอังกฤษ (เพื่อพลาง) แบ่งออกเป็น 4 ชั้นยศ ได้แก่

ชั้นสมาชิกกองอาสารักษาดินแดนที่มิได้กำหนดเป็นชั้นยศตามพระราชบัญญัติยศ และเครื่องแบบผู้บังคับบัญชา และเจ้าหน้าที่กองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 ตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย ได้กำหนดลำดับชั้นไว้ 4 ชั้น คือ สมาชิกเอก สมาชิกโท สมาชิกตรี มีลักษณะเครื่องหมายเป็นรูปอาร์มธงชาติไทย มีดาวดอกพิกุลสีทองจำนวนดาวตามลำดับชั้น และสำหรับชั้นสมาชิก  มีลักษณะเครื่องหมายเป็นรูปอาร์มธงชาติไทยไม่มีดาว โดยใช้คำเรียกในภาษาอังกฤษ (เพื่อพลาง) ว่า Volunteer Defense Corps Member (VDC Mbr)

## บทบาทหน้าที่ ภารกิจ และอำนาจตามกฎหมาย
กองอาสารักษาดินแดนมีหน้าที่ ตามพระราชบัญญัติกองอาสารักษาดินแดน พ.ศ. 2497 หมวด 2 มาตรา 16 ดังนี้

# บรรเทาภัยที่เกิดจากธรรมชาติ และการกระทำของข้าศึก
# ทำหน้าที่ตรวจรักษาความสงบภายในท้องที่ร่วมกับพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ
# รักษาสถานที่สำคัญ และการคมนาคม
# ป้องกันการจารกรรม สดับตรับฟัง และรายงานข่าว
# ทำความช่วยเหลือให้ความสะดวกแก่ฝ่ายทหารตามที่ทหารต้องการ และตัดทอนกำลังข้าศึก
# เป็นกำลังส่วนหนึ่งไว้สำรองพร้อมที่จะเพิ่มเติมและสนับสนุนกำลังทหารได้เมื่อจำเป็น

นอกจากนั้นแล้ว ในปัจจุบัน กองอาสารักษาดินแดน หรือ อส. ยังมีภารกิจและบทบาทหน้าที่ในด้านต่าง ๆ อีกมาก ทั้งนโยบายเร่งด่วนของรัฐบาลและกระทรวงมหาดไทย ซึ่งได้ปฏิบัติหน้าที่ร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ เช่น กรมการปกครอง กองทัพบก กองทัพเรือ กองทัพอากาศ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ และหน่วยงานอื่น ๆ ในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด การปราบปรามการค้ามนุษย์ การป้องกันและปราบปรามการทำลายทรัพยากรป่าไม้ การจัดระเบียบสังคม การรักษาความสงบเรียบร้อย รวมถึงการควบคุมความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย การสร้างความปรองดองสมานฉันท์ การพัฒนาและสร้างมวลชน การบริการประชาชน การส่งเสริมการท่องเที่ยว บรรเทาภัยด้านความมั่นคง เป็นต้น

## ยุทโธปกรณ์

### ยานพาหนะภาคพื้นดิน

### อาวุธเล็ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* 

หมวดหมู่:กรมการปกครอง
อาสารักษาดินแดง
หมวดหมู่:กองกำลังกึ่งทหารในประเทศไทย

หมวดหมู่:หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายของประเทศไทย