ระบำมรณะ

[thumb|280px |“ระบำมรณะ” โดย [ไมเคิล โวลเกอมุท ราว ค.ศ. 1493 จาก “Liber chronicarum” โดยฮาร์ทมันน์ เชเดล]]
[thumb|280px|right|[เปียเตอร์ บรูเกล (ผู้พ่อ), “ชัยชนะแห่งความตาย” (The Triumph of Death) (ราว ค.ศ. 1562) ในพิพิธภัณฑ์ปราโด, มาดริด งานของบรูเกลได้รับอิทธิพลเป็นอันมากจากเฮียโรนิมัส บอส]]
[thumb|280px|“ระบำมรณะ” (หลวงพ่อกับนายอำเภอ) ปารีส [กี มาร์ชองต์ (Guy Marchant) ค.ศ. 1486]]
**ระบำมรณะ** (; ; ) เป็นอุปมานิทัศน์จากยุคกลางที่เป็นการเตือนว่าความตายเป็นสิ่งที่มีอยู่ทุกหนทุกแห่ง และ “ระบำมรณะ” เป็นสิ่งที่เชื่อมโยงทุกอย่างเข้าด้วยกัน 

“ระบำมรณะ” ประกอบด้วยความตายที่อุปมาเป็นบุคคลที่นำแถวผู้เต้นรำไปยังที่ฝังศพ ผู้ที่เต้นรำก็จะมาจากชนทุกระดับชั้นที่มักจะประกอบด้วยพระจักรพรรดิ, พระเจ้าแผ่นดิน, เด็กหนุ่ม และหญิงสาว ทั้งหมดมักจะอยู่ในรูปของโครงกระดูกหรือกึ่งเน่าเปื่อย การสร้างงาน “ระบำมรณะ” ก็เพื่อเป็นการเตือนว่าชีวิตเป็นของไม่แน่นอนและความมีเกียรติมีศักดิ์เป็นเพียงของนอกกาย ที่มาของ “ระบำมรณะ” มาจากภาพประกอบหนังสือเทศน์ ตัวอย่างที่เก่าที่สุดที่พบมาจากสุสานในปารีสในปี ค.ศ. 1424

## จิตรกรรม
งานศิลปะที่เก่าที่สุดของ “ระบำมรณะ” เป็นงานจิตรกรรมในสุสานของวัดโฮลีอินโนเซนต์ส์ในปารีสจาก ค.ศ. 1424 นอกจากนั้นก็ยังมีงานของ คอนราด วิตซ์ (Konrad Witz) ที่บาเซลจาก ค.ศ. 1440; เบิร์นท โนตเค (Bernt Notke) ที่ลือเบ็คจาก ค.ศ. 1463; และงานแกะไม้ออกแบบโดยฮันส์ โฮลไบน์ (ผู้ลูก) และแกะโดยฮันส์ ลึทเซลเบอร์เกอร์ (Hans Lützelburger) จาก ค.ศ. 1538

ความสยดสยองต่างๆ ที่เกิดขึ้นในคริสต์ศตวรรษที่ 14—จากความอดอยากที่เกิดขึ้นหลายครั้ง; สงครามร้อยปีในประเทศฝรั่งเศส; และที่สำคัญที่สุดก็คือกาฬโรคระบาดในยุโรป—เป็นสิ่งสำคัญที่มีผลต่อวัฒนธรรมทั่วไปในยุโรป บรรยากาศของความตายอันทรมานที่เห็นอยู่โดยทั่วไปที่อาจจะเกิดขึ้นกับใครก็ได้หรือเมื่อใดก็ได้ ทำให้ผู้คนหันไปหาศาสนาเพราะความรู้สึกว่าตนเองมีความผิดอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ในขณะเดียวกันก็กระตุ้นให้เกิดความต้องการที่จะมีความสนุกขณะที่ยังมีโอกาส “ระบำมรณะ” รวมทั้งสองความต้องการที่คล้ายคลึงกับละครปริศนา (mystery plays) ของยุคกลาง อุปมานิทัศน์ ของ “ระบำมรณะ” ในสมัยแรกเป็นบทสั่งสอนเพื่อเตือนถึงความตายที่จะมาถึงเมื่อใดก็ได้ และเป็นการเตือนให้มีความเตรียมพร้อมตลอดเวลา

ตัวอย่างแรกที่สุดของละครที่เป็นบทพูดสั้นๆ ระหว่าง “ความตาย” และผู้ที่กำลังจะตายแต่ละคนพบหลังจากกาฬโรคระบาดในประเทศเยอรมนี (ที่เรียกกันว่า  “Totentanz”  และในประเทศสเปนที่เรียกกันว่า “la Danza de la Muerte”) ในฝรั่งเศสคำว่า “danse macabre” คงมาจากภาษาละติน “Chorea Machabæorum” ซึ่งแปลตรงๆ ว่า “การเต้นรำมัคคาบีส” 2 มัคคาบีสจากเฉลยธรรมบัญญัติ (Deuteronomy) หนึ่งในหนังสือจากคัมภีร์ไบเบิล ที่บรรยายถึงแม่ผู้พลีชีพกับลูกเจ็ดคน ซึ่งเป็นหัวข้อที่เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายในยุคกลาง และอาจจะเป็นไปได้ว่าการพลีชีพมัคคาบีสฉลองกันในบทละครฝรั่งเศสสมัยต้นที่เป็นบทระหว่างความตายและเหยื่อของความตาย ทั้งบทละครและภาพเขียนที่วิวัฒนาการขึ้นมาใช้เป็นบทสั่งสอนสำหรับผู้คนจำนวนมากในสมัยนั้นที่ไม่มีการศึกษาและอ่านหนังสือไม่ออก

นอกจากนั้น “ระบำมรณะ” ก็ยังพบใน จิตรกรรมฝาผนัง ที่เกี่ยวกับความตายก็เป็นศิลปะที่แพร่หลาย เช่นตำนานเรื่องชายสามคนที่ยังมีชีวิตอยู่พบชายสามคนที่ตายไปแล้ว เรื่องของเรื่องคือชายสามคนขี่ม้าไป ระหว่างทางก็พบโครงกระดูกสามโครงของบรรพบุรุษผู้ที่เตือนว่า “Quod fuimus, estis; quod sumus, vos eritis” (เราเคยเป็น, เจ้าเป็น; เราเป็น, เจ้าจะเป็น) ภาพนี้จากคริสต์ศตวรรษที่ 13 เป็นต้นมายังคงเหลืออยู่หลายแห่งเช่นที่วัดของโรงพยาบาลที่วิสมาร์ 

จิตรกรรม “ระบำมรณะ” มักจะเป็นภาพการร่ายรำเป็นวงที่นำด้วย “ความตาย” ผู้ร่วมก็มีตั้งแต่ผู้มียศศักดิ์สูงที่สุดในยุคกลางที่อาจจะเป็นพระสันตะปาปา และพระจักรพรรดิ) ไปจนถึงชนชั้นต่ำทีสุดที่อาจจะเป็นขอทาน, ชาวบ้าน หรือเด็ก มือแต่ละมือของผู้ที่มีชีวิตอยู่ก็ถูกกุมโดยมือกระดูกหรือมือที่เน่าเปื่อย  ภาพ “ระบำมรณะ” ที่มีชื่อเสียงที่สุดที่ลือเบ็คในวัดมาเรียน  (ถูกทำลายระหว่างสงครามโลกครั้งที่สอง) แสดงภาพ“ความตาย” ที่ดูเหมือนจะเต้นรำออกมานอกภาพได้ ขณะที่ผู้ร่วมเต้นรำดูเงอะงะและซึมเซื่อง ความแตกต่างของวรรณะถูกทำให้ละลายหายไปเพราะความตาย เช่น “ระบำมรณะ” ของเม็ตซินที่พระสันตะปาปาสวมมงกุฏที่ถูกนำไปสู่นรกโดย “ความตาย” 

โดยทั่วไปแล้วเหยื่อแต่ละคนก็จะมีบทพูดสั้นๆ เมื่อ “ความตาย” เรียกตัวและเมื่อผู้ถูกเรียกครวญครางถึงความตายที่จะมาถึง ในหนังสือ “ระบำมรณะ” ที่พิมพ์ครั้งแรก (ไม่ทราบนาม: Vierzeiliger oberdeutscher Totentanz, Heidelberger Blockbuch, ราว ค.ศ. 1460), “ความตาย” กล่าวต่อ พระจักรพรรดิ:

:::*Her keyser euch hilft nicht das swert*
:::*Czeptir vnd crone sint hy nicht wert*
:::*Ich habe euch bey der hand genomen*
:::*Ir must an meynen reyen komen*
    
:::มหาบพิตรพระราชสมภารเจ้า พระขรรค์ของพระองค์ก็หาช่วยกันพระองค์ได้ไม่
:::ณ ที่แห่งนี้ พระคทาและพระมหามงกุฏหาประโยชน์อันใดมิได้
:::อาตมาได้จับพระหัตถ์ของพระองค์ไว้แล้ว
:::ด้วยว่าบพิตรจักต้องทรงนาฏกรรมนี้ไปกับอาตมา

ในตอนจบ “ความตาย” เรียกชาวนามาเต้นรำ ชาวนาก็ตอบว่า:

:::*Ich habe gehabt [vil arbeit gross]*
:::*Der sweis mir du[rch die haut floss]*
:::*Noch wolde ich ger[n dem tod empfliehen]*
:::*Zo habe ich des glu[cks nit hie]*

:::อาตมาได้ตรากตรำประกอบการงานต่าง ๆ
:::เหงื่อกาฬโทรมกายอาตมาหาที่ว่างเว้นมิได้
:::กระนั้น อาตมาหาอาจหลีกลี้หนีพ้นมรณะได้ไม่
:::ก็ที่นี้ จะหามีผู้ใดที่ทรงคุณพิเศษสามารถกระทำเช่นนั้นได้แล้วไม่มีเลย

[thumb|center|700px|“ระบำมรณะ” โดย [เบิร์นท โนตเคที่วัดเซนต์นิโคลัสที่ทาลลินน์]]

## งานพิมพ์
งานพิมพ์แรกที่สุดจากโรงพิมพ์ปรากฏในปี ค.ศ. 1499 ที่ลิอองโดยมัทไทอัส ฮุสส์ (Mattias Huss) 

## ดนตรี
“ระบำมรณะ” เป็นงานเขียนดนตรีมากมายหลายชิ้นเช่น
*“Danse macabre, Op. 40” โดย กามีย์ แซง-ซองส์ (Camille Saint-Saëns) ค.ศ. 1874
*“Mattasin oder Toden Tanz” โดย August Nörmiger ค.ศ. 1598
*“Песни и пляски смерти” (เพลงและระบำมรณะ) โดย โมเดสต์ มูสซอร์กสกี (Modest Mussorgsky) ค.ศ. 1875–1877
*“ซิมโฟนีหมายเลข 4” 2nd Movement โดย กุสตาฟ มาห์เลอร์ (Gustav Mahler) ค.ศ. 1901
*“Totentanz” Oratorium โดย Felix Woyrsch ค.ศ. 1905
*“Totentanz der Prinzipien” โดย อาร์โนลด์ เชินเบิร์ก (Arnold Schoenberg) ค.ศ. 1914
*“Ein Totentanz” Op. 37 สำหรับเปียนโนและออร์เคสตรา โดย วิลเฮลม เค้มพฟ์ (Wilhelm Kempff) ค.ศ. 1931
*“Der grüne Tisch” บัลเลต์ โดย เคิร์ต ยูสส์ (Kurt Jooss) ค.ศ. 1932
*“Scherzo” Op.14 ใน “Ballad of Heroes” โดย เบ็นจามิน บริต์เต็น (Benjamin Britten) ค.ศ. 1939

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:ประเพณีเกี่ยวกับความตาย
หมวดหมู่:ศิลปะเกี่ยวกับความตาย
หมวดหมู่:ปรัชญา
หมวดหมู่:ดนตรีคลาสสิก
หมวดหมู่:อุปมานิทัศน์
หมวดหมู่:ประติมานวิทยา