อิจิ๋ว

**อิจิ๋ว** ในภาษาจีนกลางเรียกว่า **ยฺวี่โจว** () เป็นหนึ่งในเก้ามณฑล ของจีนยุคโบราณ ภายหลังได้กลายเป็นเขตการปกครองในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*; ครองราชย์ 141-87 ปีก่อนคริสตกาล) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*; 206 ก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 9)

## ประวัติศาสตร์
### ก่อนยุคราชวงศ์จิ๋น
ตำราประวัติศาสตร์ก่อนยุคราชวงศ์จิ๋น (秦 *ฉิน*; 221–206 ก่อนคริสตกาล) เช่น คัมภัร์ *[[ชูจิง]]* (書經) บท*[[ยฺหวี่ก้ง]]* (禹貢), ตำรา *[[เอ๋อร์หยา]]* (爾雅), *[[โจวหลี่]]* (周禮) และ*[[ลฺหวี่ชื่อชุนชิว]]* (呂氏春秋) ต่างก็ระบุถึงเก้ามณฑล ชื่อมณฑลอิจิ๋วปรากฏในทุกตำราแม้ว่าแต่ละตำราจะมีรายชื่อของเก้ามณฑลที่แตกต่างออกไปก็ตาม *โจวหลี่* ระบุว่าอิจิ๋วคือมณฑลเหอหนาน (河南) ส่วน *ลฺหวี่ชื่อชุนชิว* บันทึกว่า "ระหว่างแม่น้ำฮองโห (黃河 *หฺวางเหอ*) และแม่น้ำฮั่นซุย (漢水 *ฮั่นฉุ่ย*) คืออิจิ๋ว อันเป็นที่ตั้งของรัฐจิว (周 *โจว*)"

### ราชวงศ์ฮั่น
เมื่อ 106 ปีก่อนคริสกาลในรัชสมัยพระเจ้าฮั่นบู๊เต้ (漢武帝 *ฮั่นอู่ตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันตก (西漢 *ซีฮั่น*; 206 ก่อนคริสตกาล - ค.ศ. 9) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็น 13 เขตการปกครองหรือมณฑล (ยกเว้นพื้นที่ภายใต้การปกครองของราชสำนักส่วนกลาง) แต่ละมณฑลมีผู้ปกครองคือข้าหลวงมณฑล (刺史 *ชื่อฉื่อ*) อิจิ๋วเป็นหนึ่งใน 13 มณฑล พื้นที่ภายใต้การปกครองประกอบด้วย ทางเหนือของแม่น้ำห้วย (淮河 *หฺวายเหอ*), ทางตะวันออกของลุ่มแม่น้ำยี (汝河 *หรู่เหอ*), อำเภอเฟิง (豐縣 *เฟิงเซี่ยน*) และอำเภอเพ่ย์ (沛縣 *เพ่ย์เซี่ยน*) ในมณฑลเจียงซู (江蘇) แต่อิจิ๋วยังไม่มีที่ว่าการมณฑลและเป็นเขตปกครองแต่ในนาม

เมื่อ ค.ศ. 188 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*; ค.ศ. 25-220) ที่ว่าการของมณฑลอิจิ๋วได้รับก่อตั้งในอำเภอเจียวก๋วน (譙縣 *เฉียวเซี่ยน*; ปัจจุบันคือนครปั๋วโจว มณฑลอานฮุย) พื้นที่ภายใต้การปกครองของมณฑลอิจิ๋วได้แก่ บางส่วนทางตะวันออกของมณฑลเหอหนาน (河南) และทางตะวันตกของมณฑลอานฮุย (安徽) มีเมืองหรือกุ๋น (郡 *จฺวิ้น*) ใต้การปกครอง 2 เมือง ได้แก่ เองฉวน (潁川 *อิ่งชฺวาน*) และยีหลำ (汝南 *หรู่หนาน*) และมีราชรัฐหรือก๊ก (國 *กั๋ว*) 4 รัฐ ได้แก่ เหลียง (梁), ไพก๊ก (沛 *เพ่ย์*), เฉิน (陳) และโลก๊ก (魯 *หลู่*)

### ยุคสามก๊ก
ในยุคสามก๊ก (三國 *ซานกั๋ว*; ค.ศ. 220-280) มณฑลอิจิ๋วอยู่ในรัฐวุยก๊ก (魏國 *เว่ย์กั๋ว*; ค.ศ. 220–265) โดยกำหนดให้ที่ว่าการมณฑลอยู่ในอำเภออานเฉิง (安城縣 *อานเฉิงเซี่ยน*; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของอำเภอเจิ้งหยาง มณฑลเหอหนาน ทางฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของแม่น้ำยีช่วงใต้) มีเมืองหรือกุ๋นใต้การปกครองทั้งหมด 9 เมือง ได้แก่ เองฉวน (潁川 *อิ่งชฺวาน*), เฉิน (陳), โลก๊ก (魯 *หลู่*), ยีหลำ (汝南 *หรู่หนาน*), เจียวก๋วน (譙 *เฉียว*), อี้หยาง (弋陽), หยางอาน (陽安), เชงเอี๋ยง (襄城 *เซียงเฉิง*) และหรู่อิน (汝陰) และมีราชรัฐ 2 รัฐ ได้แก่ เหลียง (梁) และไพก๊ก (沛 *เพ่ย์*)

### ราชวงศ์จิ้นและยุคสิบหกรัฐ
ในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันตก (西晉 *ซีจิ้น*; ค.ศ. 265–316) ที่ว่าการมณฑลตั้งอยู่ในอำเภอเฉิน (陳縣 *เฉินเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอหฺวายหยาง มณฑลเหอหนาน) มีเมืองและราชรัฐภายใต้การปกครองทั้งหมด 10 แห่ง

ที่ว่าการมณฑลของมณฑลอิจิ๋วมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันออก (東晉 *ตงจิ้น*; ค.ศ. 317-420) และเขตแดนก็ไม่มีการกำหนดตายตัว มณฑลอิจิ๋วมีอำนาจปกครองครอบคลุมดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำห้วย และบางส่วนของมณฑลอานฮุยและมณฑลเจียงซูตามแนวแม่น้ำแยงซีในช่วงเวลาที่มณฑลอิจิ๋วมีพื้นที่มากที่สุดในยุคราชวงศ์จิ้นตะวันออก ต่อมาเมื่อ ค.ศ. 329 มีการตั้งที่ว่าการมณฑลอิจิ๋วในอำเภอบูอาว (蕪湖縣 *อู๋หูเซี่ยน*; ทางตะวันออกของนครอู๋หู มณฑลอานฮุย) หลัง ค.ศ. 338 ที่ว่าการมณฑลยังคงเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ตามตำแหน่งต่อไปนี้คือ จูเฉิง (邾城; ทางตะวันตกเฉียงเหนือของนครหฺวางกาง มณฑลหูเป่ย์ในปัจจุบัน), บูอาว (蕪湖 *อู๋หู*), งิวจู๋ (牛渚 *หนิวจู่*; ปัจจุบันคือแขวงไฉ่ฉือ นครหม่าอานชาน มณฑลอานฮุย), ลี่หยาง (歷陽; ปัจจุบันคืออำเภอเหอ มณฑลอานฮุย), หม่าโถว (馬頭; ชายฝั่งด้านใต้ของแม่น้ำห้วย บริเวณทางใต้ของอำเภอหฺวาย-ยฺเหวี่ยน มณฑลอานฮุยในปัจจุบัน), เจียวก๋วน (譙 *เฉียว*; ปัจจุบันคือนครปั๋วโจว มณฑลอานฮุย), กูฉู (姑孰; ปัจจุบันคืออำเภอตางถู มณฑลอานฮุย) ตั้งแต่ ค.ศ. 416 เป็นต้นไป ที่ว่าการมณฑลของมณฑลอิจิ๋วอยู่ในอำเภอฉิวฉุน (壽春 *โช่วฉุน*; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย)

ในยุคสิบหกรัฐ (十六國 *ฉือลิ่วกั๋ว*; ค.ศ. 304-439) มณฑลอิจิ๋วอยู่ภายใต้การปกครองของรัฐเจ้าหลัง (後趙 *โฮ่วเจ้า*) ที่ว่าการมณฑลย้ายไปอำเภอฮูโต๋ (許昌縣 *สฺวี่ชางเซี่ยน*; ทางตะวันออกของนครสฺวี่ชาง มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน) ภายหลังรัฐฉินแรก (前秦 *เฉียนฉิน*) เปลี่ยนชื่อมณฑลเป็น "อิจิ๋วตะวันออก" หรือ "ตงยฺวี่โจว" (東豫州) และกำหนดให้ที่ว่าการมณฑลตั้งอยู่ในอำเภอลกเอี๋ยง (洛陽縣 *ลั่วหยางเซี่ยน*; ทางตะวันออกเฉียงเหนือของนครลั่วหยาง มณฑลเหอหนานในปัจจุบัน)

### ราชวงศ์เหนือ-ใต้
ในยุคราชวงศ์เหนือ-ใต้ (南北朝 *หนานเป่ย์เฉา*; ค.ศ. 420-589) แผ่นดินจีนถูกแบ่งออกเป็นเขตการปกครองย่อยจำนวนมาก พื้นที่ของแต่ละเขตการปกครองจึงมีขนาดเล็กลง มณฑลอิจิ๋วตกอยู่ใต้การปกครองของหลายราชวงศ์ ผ่านการเปลี่ยนชื่อและการเปลี่ยนที่ว่าการมณฑลหลายครั้ง

* ราชวงศ์หลิวซ่ง (劉宋; ค.ศ. 420-479) ก่อตั้งมณฑลอิจิ๋วใต้หรือหนานยฺวี่โจว (南豫州) โดยมีที่ว่าการมณฑลที่กูฉู (姑熟; ปัจจุบันคืออำเภอตางถู มณฑลอานฮุย)
* ราชวงศ์ฉีใต้ (南齊 *หนานฉี*; ค.ศ. 479-502) ก่อตั้งมณฑลอิจิ๋วอีกแห่งหนึ่งนอกเหนือจากอิจิ๋วใต้ โดยมีที่ว่าการมณฑลอยู่ที่ฉิวฉุน (壽春 *โช่วชุน*; ปัจจุบันคืออำเภอโช่ว มณฑลอานฮุย)
* เมื่อ ค.ศ. 500 มณฑลอิจิ๋วตกอยู่ภายใตการปกครองของราชวงศ์เว่ย์เหนือ (北魏 *เป่ย์เว่ย์*; ค.ศ. 386-535) และเปลี่ยนชื่อเป็นหยางโจว (揚州) หรือยังจิ๋ว ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นลั่วโจว (洛州) แล้วเปลี่ยนชื่อซือโจว (司州) เป็นยฺวี่โจวหรืออิจิ๋ว โดยมีที่ว่าการมณฑลในอำเภอช่างไช่ (上蔡縣 *ช่างไช่เซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอหรู่หนาน มณฑลเหอหนาน)
* เมื่อ ค.ศ. 506 ราชวงศ์เหลียง (梁; ค.ศ. 502-557) ตั้งที่ว่าการมณฑลอิจิ๋วในหับป๋า (合肥 *เหอเฝย์*; ปัจจุบันคือนครเหอเฝย์ มณฑลอานฮุย) เมื่อ ค.ศ. 526 เปลี่ยนชื่อเป็นอิจิ๋วใต้หรือหนานยฺวี่โจว ครั้นถึงช่วงปลายราชวงศ์เหลียง ที่ว่าการมณฑลย้ายไปอยู่หฺวายหนิง (懷寧; ปัจจุบันคืออำเภอเฉียนชาน มณฑลอานฮุย) เมื่อ ค.ศ. 550 เปลี่ยนชื่อมณฑลเป็นจิ้นโจว (晉州) โดยมีที่ว่าการมณฑลในหลำเซียง (南昌 *หนานชาง*; ปัจจุบันคือนครหนานชาง มณฑลเจียงซี) เมื่อ ค.ศ. 557 เปลี่ยนชื่อมณฑลเป็นเจียงโจว (江州) หรือกังจิว
* เมื่อ ค.ศ. 550 มณฑลอิจิ๋วมาอยู่ใต้การปกครองของราชวงศ์เว่ย์ตะวันออก (東魏 *ตงเว่ย์*; ค.ศ. 534-550) และเปลี่ยนชื่อกลับเป็นหยางโจวหรือยังจิ๋ว
* เมื่อ ค.ศ. 573 มณฑลอิจิ๋วมาอยู่ใต้การปกครองของราชวงศ์เฉิน (陳; ค.ศ. 557-589) และเปลี่ยนชื่อกลับเป็นอิจิ๋ว
* เมื่อ ค.ศ. 579 ราชวงศ์โจวเหนือ (北周; ค.ศ. 557–581) เปลี่ยนชื่ออิจิ๋วเป็นหยางโจว (揚州) หรือยังจิ๋ว ภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นชูโจว (舒州) และเจินโจว (溱州)

### ราชวงศ์สุยและถัง
ในช่วงต้นศักราชต้าเย่ (大業; ค.ศ. 605-618) ในยุคราชวงศ์สุย (隋; ค.ศ. 589–618) อิจิ๋วถูกเปลี่ยนชื่อเป็นไช่โจว (蔡州) และกำหนดให้ที่ว่าการมณฑลตั้งอยู่ที่ลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาง*; ปัจจุบันคือนครลั่วหยาง มณฑลเหอหนาน) เมื่อ ค.ศ. 607 เปลี่ยนชื่อเป็นเหอหนานจฺวิ้น (河南郡) หรือเมืองโห้หล้ำ

มณฑลอิจิ๋วได้รับการฟื้นฟูขึ้นใหม่ในช่วงต้นราชวงศ์ถัง (唐; ค.ศ. 618–907) และตั้งที่ว่าการมณฑลในอำเภอยีเอ๋ง (汝陽縣 *หรู่หยางเซี่ยน*; ปัจจุบันคืออำเภอหรู่หนาน มณฑลเหอหนาน) เมื่อ ค.ศ. 742 เปลี่ยนชื่อเป็นหรู่หนานจฺวิ้น (汝南郡) หรือเมืองยีหลำ และเมื่อ ค.ศ. 758 ได้ถูกเปลี่ยนชื่อกลับเป็นอิจิ๋ว เมื่อประมาณ 762 หรือ ค.ศ. 763 เปลี่ยนชื่อเป็นไช่โจว (蔡州) อีกครั้ง

### ราชวงศ์เหลียว
ในยุคราชวงศ์เหลียว (遼; ค.ศ. 907–1125) ที่นำโดยชาวคีตัน (契丹 *ฉี่ตาน*) มณฑลอิจิ๋วไปอยู่ภายใต้การปกครองของสายตระกูลอ๋องแห่งเฉิน (陳王 *เฉินหวาง*) โดยตั้งให้เป็นเขตปกครองทางการทหารของนครหลวงช่างจิง (上京; ปัจจุบันคือกองธงซ้ายปาหลิน เขตปกครองตนเองมองโกเลียใน) ที่ว่าการมณฑลตั้งอยู่ใกล้เคียงทางตะวันตกเฉียงเหนือของกองธงจาหลู่เท่อ (扎鲁特旗 *จาหลู่เท่อฉี*) เขตปกครองตนเองมองโกเลียในในปัจจุบัน

### ราชวงศ์จิน
มณฑลอิจิ๋วถูกยกเลิกไปในยุคราชวงศ์จิน (金; ค.ศ. 1115-1234) ที่ปกครองโดยชาวนฺหวี่เจิน (女真)

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:มณฑลของจีนโบราณ
หมวดหมู่:มณฑลของราชวงศ์ฮั่น