เพลงมหาชัย

**เพลงมหาชัย** เป็นเพลงเกียรติยศสำหรับพระบรมวงศ์ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ใช้เป็นเพลงเดินธงในพิธีการสำคัญทางทหาร และใช้บรรเลงในการอวยพร เคยเป็นเพลงชาติของราชอาณาจักรไทยในช่วงหลังเปลี่ยนแปลงการปกครองสยาม พ.ศ.2475 เพียง 7 วันเท่านั้น และเปลี่ยนเพลงไป

## ประวัติ
เพลงมหาชัยเดิมเป็นเพลงไทยอัตราสองชั้น มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ใช้บรรเลงคู่กับเพลงมหาฤกษ์ในโอกาสอันเป็นมงคลต่าง ๆ จนเรียกขานกันโดยทั่วไปว่า "มหาฤกษ์-มหาชัย" ต่อมาสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เพลงนี้บรรจุอยู่ในเพลงปี่พาทย์ เรื่องเวียนเทียน หรือทำขวัญ เป็นเพลงในลำดับที่ 5 ที่เริ่มจาก เพลงนางนาค แล้วออก เพลงมหาฤกษ์ มหากาล สังข์น้อย มหาชัย ดอกไม่ไทร และดอกไม้ไพร ตามลำดับ   นอกจากนี้เพลงมหาชัย ยังปรากฏอยู่ในเพลงตับมโหรี เรื่องทำขวัญครั้งกรุงเก่า โดยเป็นเพลงในลำดับที่ 6 ซึ่งมี พัดชา นางนาค นางนกครวญ สรรเสริญพระจันทร์ มอญแปลง มหาชัย มโนราห์โอด ราโค หงส์ไซร้ดอกบัว เนรปาตี

ใน พ.ศ. 2438 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ขณะทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงกลาโหม ทรงพระนิพนธ์เพลงมหาชัยทางสากลขึ้นจากเพลงมหาชัยแบบดั้งเดิมของไทย แล้วประทานให้พระยาวาทิตบรเทศนำไปเรียบเรียงประสานเสียงสำหรับแตรวงทหารบรรเลงเป็นเพลงเดิน และทรงให้ มร.ยาคอบ ไฟต์ (บิดาของพระเจนดุริยางค์) เรียบเรียงดนตรีสำหรับให้แตรวงทหารม้าบรรเลงด้วยเครื่องดนตรีทองเหลือง (Brass Band) ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ได้ทรงนำเพลงนี้มาแก้ไขปรับปรุงใหม่ให้รัดกุมยิ่งขึ้น โดยให้วงดุริยางค์ทหารบกและทหารเรือบรรเลงกันเป็นเพลงเคารพหรือเพลงคำนับพระบรมวงศ์ที่มีศักดิ์ไม่ถึงสมเด็จพระบรมราชินี

เพลงมหาชัยทางสากลที่ใช้เป็นเพลงคำนับนี้ใช้บรรเลงอย่างเดียว ไม่มีคำร้อง รัฐบาลไทยได้จัดเพลงนี้ให้เป็น 1 ใน 6 เพลงสำคัญของแผ่นดิน ตามมติคณะรัฐมนตรีลงวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2546

## การบรรเลง

เพลงมหาชัยใช้เป็นเพลงเกียรติยศของพระบรมวงศานุวงศ์ที่มีศักดิ์ต่ำกว่าสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี หรือก็คือได้รับพระราชทานเศวตฉัตรตั้งแต่ 5 ชั้นลงมา ซึ่งในปัจจุบัน ได้แก่ 

* สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี
* ทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี กรมหมื่นสุทธนารีนาถ
* สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา
* สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา 
* สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอทิตยาทรกิติคุณ
* พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล

รวมถึงใช้บรรเลงต้อนรับและส่งผู้แทนพระองค์ของพระบรมวงศานุวงศ์ข้างต้นด้วย นอกจากนี้ ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ยังได้รับสิทธิให้ใช้เพลงนี้เป็นเพลงคำนับด้วยเช่นกัน

เพลงมหาชัย ยังใช้บรรเลงเมื่อผู้เป็นประธานหรือแขกเกียรติยศสูงสุดของงานมาถึง และเมื่อผู้เป็นประธานของงานกล่าวคำปราศรัยจบ และใช้บรรเลงในงานรับรองบุคคลสำคัญ งานสโมสรสันนิบาต การดื่มอวยพรเลี้ยงคณะทูตเพื่อกระชับสัมพันธไมตรีระหว่างชาติ 

ในพิธีการทางทหาร เพลงมหาชัยจะใช้บรรเลงเป็นเพลงเดินธง ในขณะที่ทำการเชิญธงชัยเฉลิมพลเข้าประจำที่หน้าพลับพลาที่ประทับ ในพิธีถวายสัตย์ปฏิญาณตนและสวนสนามของทหารรักษาพระองค์ และ ในกิจการลูกเสือ เพลงมหาชัยจะใช้บรรเลงเป็นเพลงเดินธง ในขณะที่ทำการเชิญธงคณะลูกเสือแห่งชาติและธงลูกเสือประจำจังหวัด ในงานพิธีสำคัญทางกิจการลูกเสือ ด้วยเช่นกัน หมู่เชิญธงจะเดินในท่าเดินเปลี่ยนสูงระหว่างทำการเชิญธงจนกว่าหมู่เชิญธงที่เข้าร่วมพิธีดังกล่าวทุกหมู่จะเข้าประจำที่ทั้งหมด

## การดัดแปลง
### เพลงชาติมหาชัย
ในช่วงการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 คณะราษฎรได้นำเอาเพลงมหาชัย (ทางร้องแบบไทยเดิม) มาใช้เป็นเพลงปฏิวัติ มีชื่อว่า **"เพลงชาติมหาชัย"** โดยใช้คำร้องของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี  เพลงนี้แต่งขึ้นเพื่อใช้ขับร้องและบรรเลงปลุกเร้าใจประชาชน ก่อให้เกิดความรักชาติและสร้างความสามัคคี ในระหว่างที่มีการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองทำนองเดียวกันกับเพลงปฏิวัติอื่น ๆ และมีความคิดจะใช้เพลงนี้เป็นเพลงสำหรับชาติในลักษณะเดียวกับเพลง La Marseillaise ของฝรั่งเศส แต่ไม่ได้รับความนิยมจากประชาชน ภายหลังจึงได้เปลี่ยนมาใช้เพลงชาติไทยฉบับประพันธ์ทำนองโดยพระเจนดุริยางค์ แทน

จากการค้นคว้าของ ดร.สุกรี เจริญสุข ได้จัดเพลงนี้ให้เป็นเพลงชาติ (National anthem) ลำดับที่ 4 ของประเทศไทย

เนื้อเพลงชาติมหาชัยมีดังนี้
:สยามอยู่คู่ฟ้าอย่าสงสัย 
:เพราะชาติไทยเป็นไทยไปทุกเมื่อ
:ชาวสยามนำสยามเหมือนนำเรือ 
:ผ่านแก่งเกาะเพราะเพื่อชาติพ้นภัย
::เราร่วมใจร่วมรักสมัครหนุน 
::วางธรรมนูญสถาปนาพาราใหม่
::ยกสยามยิ่งยงธำรงชัย 
::ให้คงไทยตราบสิ้นดินฟ้า

### เพลงปลุกใจ
พลตรี หลวงวิจิตรวาทการได้แต่งเนื้อร้องใส่ทำนองเพลงมหาชัย เพื่อใช้เป็นเพลงประกอบบทละครปลุกใจให้รักชาติ ขับร้องหมู่โดยนักร้องกรมศิลปากร มีเนื้อร้องดังต่อไปนี้



(*พูด*)
ไปเถอะยอดรัก 
ไปรบสู้เสียสละ 
เพื่อประเทศชาติที่รักของเรา

(*ดนตรีขึ้นเพลงมหาชัย*)

(*พูด*)
ขอไทยเราอยู่เป็นไทย		ขอไทยเราอยู่คู่ฟ้า
ขอปวงหมู่ประชา		ไทยเป็นสุขและสมบูรณ์พูนผล
ใครกล้ามาผจญ		จงให้ศัตรูทุกคนแพ้ภัยมลายไป

(*ร้องทำนองเพลงมหาชัยทางสากล*) *
ขอไทยเราอยู่เป็นไทย		ขอไทยเราอยู่คู่ฟ้า
ขอปวงหมู่ประชา		ไทยเป็นสุขและสมบูรณ์พูนผล
ใครกล้ามาผจญ		จงให้ศัตรูทุกคนแพ้ภัยมลายไป
</poem>
</center>

=== บทร้องโดย เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ===
ในปี พ.ศ. 2550 [[เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์]] ได้ประพันธ์เนื้อร้องบทหนึ่งโดยใส่ทำนองตามเพลงมหาชัยทางสากล ปรากฏความดังต่อไปนี้



เพลงมหาชัยซึ่งขับร้องด้วยบทร้องข้างต้น ได้มีการบันทึกเสียงอยู่ในซีดีชุด บันทึกเสียงเพลงเกียรติยศ - National Music "Songs of Honor" โดย[[วงดุริยางค์ฟีลฮาร์โมนิกแห่งประเทศไทย]] [[มหาวิทยาลัยมหิดล]] ปรากฏเป็นเพลงลำดับที่ 4 จากทั้งทมด 13 เพลง ในซีดีชุดนี้

คำแปล เพลงมหาชัย เป็นภาษาอังกฤษ



== ดูเพิ่ม ==
* [[เพลงมหาฤกษ์]]
* [[สรรเสริญพระบารมี|เพลงสรรเสริญพระบารมี]]
* [[เพลงเกียรติยศ]]
* [[เพลงชาติไทย]]

== อ้างอิง ==


== แหล่งข้อมูลอื่น ==

=== หนังสือและบทความ ===
* ฟรานซีส นันตะสุคนธ์. (2567). “มหาชัย”: ประวัติศาสตร์เพลงสยามผ่านเอกสารโน๊ตเพลง. *วารสารประวัติศาสตร์ ธรรมศาสตร์''. 11(2): 30-58.

### แหล่งข้อมูลออนไลน์
* เพลงสำคัญของแผ่นดินจากเว็บไซต์ กรมประชาสัมพันธ์
* ฟังเพลงสำคัญของแผ่นดิน บรรเลงโดยวงดนตรีต่างๆ จาก เว็บไซต์ของสำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ 
* ประวัติเพลงมหาฤกษ์-มหาชัย จากดนตรีไทยดอตคอม
* ฟังเพลงมหาชัย (เพลงปลุกใจ)  ผลงานของหลวงวิจิตรวาทการ ที่ http://www.thaidances.com/ 

มหาชัย
มหาชัย