วิหาร

[thumb|390x390px|วิหาร[วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร]]
**วิหาร** คืออาคารที่ประดิษฐานพระพุทธรูปคล้ายเป็นที่ประทับของพระโคตมพุทธเจ้า คู่กับอุโบสถ แต่ไม่มีวิสุงคามสีมาเหมือนอุโบสถ ไม่มีใบเสมา

## ความหมาย
วิหารตามความหมายในทางพุทธศาสนา หมายถึง ที่พักอาศัยในป่า กระท่อม ที่อยู่อาศัย ที่พัก กุฏิ (สำหรับพระภิกษุ) สถานที่ประชุมของภิกษุ ตึกใหญ่สำหรับภิกษุทั้งหลายอยู่อาศัย วิหาร และวัด เป็นต้น

คำว่า **วิหาร** แต่เดิมใช้ในความหมายว่า วัด เช่นเดียวกับคำว่า อาราม อาวาส เช่น เวฬุวัน วิหาร เชตวันมหาวิหาร 

คำว่า "วิหาร" ยังกำหนดใช้เป็นคำลงท้ายสร้อยนามพระอารามหลวงต่าง ๆ เพื่อแสดงให้รู้ว่าวัดที่มีสร้อยนามอย่างนี้เป็นพระอารามหลวงสำคัญ

จากหนังสือ *[[ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา]]* ระบุเนื้อความในพุทธประวัติ ตอนที่พญานาคเข้าปรกกันพายุฝนให้พุทธองค์ จากหนังสือที่ยกมานี้อธิบายอย่างชัดเจนว่านาคนั้นแปลงปรกเป็นอาคาร โดยมีการ "ผกพังพานเป็นเพดานบังปิดเบื้องบน" จึงอาจสันนิษฐานว่า วิหารคือคือนาคที่แปลงมาเป็นอาคาร

## ประวัติ
วิหารแห่งแรก ได้ปรากฏในพุทธประวัติ เมื่อพระพุทธเจ้าทรงกล่าวอนุญาต เสนาสนะ คือ ที่นอน ที่พำนัก 5 ชนิด หนึ่งในนั้น ได้แก่ วิหาร ซึ่งหมายถึงกุฏิมีหลังคา มีชายคา สองข้าง เป็นลักษณะของสิ่งปลูกสร้างเพื่อเป็นที่สำหรับพระภิกษุสงฆ์เป็นที่เร้น เพื่อความ สำราญ เพื่อบำเพ็ญสมถวิปัสนา ยังประโยชน์แก่พระศาสนา

ในด้านการวางผังของวัดไทย ในสมัยอยุธยาวิหารเป็นที่ประดิษฐานพระที่สำคัญที่สุดของวัดซึ่งแตกต่างจากอุโบสถที่มีขนาดย่อมกว่า จนย่างเข้าสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ธรรมเนียมนิยมเปลี่ยนแปลงอีกครั้งเมื่ออุโบสถของวัดสําคัญหลายวัดถูกเลื่อนชั้นขึ้นเป็นประธานของพระอาราม แทนที่พระสถูปปรางค์องค์ใหญ่ ขณะที่วิหารถูกลดความสําคัญลงไป 

## ประเภท
วิหารมีหลายแบบ เช่น

* **วิหารคด** คือวิหารที่มีลักษณะคดอยู่ตรงมุมกำแพงแก้วของอุโบสถ อาจมีหลังเดียวก็ได้ โดยมากจะมี 4 มุม และประดิษฐานพระพุทธรูปไว้ภายใน
* **วิหารทิศ** คือวิหารที่สร้างออกทั้ง 4 ด้านของพระสถูปเจดีย์ อาจอยู่ตรงมุมหรือด้านข้าง
* **วิหารยอด** คือวิหารที่มียอดเป็นรูปทรงต่าง ๆ เช่น วิหารยอดเจดีย์ อาจอยู่ตรงมุมหรือด้านข้าง
* **วิหารหลวง** คือวิหารที่ด้านท้ายเชื่อมต่อกับพระสถูปเจดีย์หรือพระปรางค์
* **วิหารราย** คือ วิหารขนาดย่อม ๆ มีทั้งลักษณะอย่าง วิหารโถง และ วิหารกั้นฝารอบ สร้างเป็นหลัง ๆ เรียงรายอยู่รอบเขตพุทธาวาส 
* **วิหารน้อย** คือ วิหารหลังย่อม ๆ ที่สร้างขึ้นสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ สร้างไว้ในบริเวณใดบริเวณหนึ่งในเขตพุทธาวาส 
* **วิหารแกลบ** คือ วิหารขนาดเล็กมาก ภายในวิหารมีพื้นที่ขนาดพอรับรองพระภิกษุนั่งได้เพียงรูปเดียว วิหารแกลบใช้เป็นสถานที่สำหรับพระภิกษุเจริญกัมมัฏฐาน
* **วิหารพระไสยาสน์** คือ วิหารที่สร้างขึ้น สำหรับประดิษฐานพระพุทธรูปปางไสยาสน์ วิหารประเภทนี้ มีทั้งที่สร้างขนาดใหญ่ และขนาดย่อม ตามส่วนที่ต้องการบังแดดและฝน ให้แก่พระพุทธรูป


ไฟล์:พระวิหารคด วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม.jpg|วิหารคดวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
ไฟล์:พระวิหารทิศ วัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร.jpg|วิหารทิศวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร
ไฟล์:วัดพระธาตุลำปางหลวง2727.jpg|วิหารหลวงวัดพระธาตุลำปางหลวง
ไฟล์:ศาลารายรอบพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม.jpg|วิหารรายหรือศาลารายรอบพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ไฟล์:พระวิหารน้อยวัดหน้าพระเมรุ.jpg|วิหารน้อยวัดหน้าพระเมรุ
ไฟล์:วิหารแกลบ วัดเขาเหลือ.jpg|วิหารแกลบวัดเขาเหลือ
ไฟล์:พระวิหารพระพุทธไสยาสน์วัดราชโอรสารามด้านหน้าตรง.jpg|วิหารพระพุทธไสยาสน์วัดราชโอรสาราม

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต *พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด *'คำวัด,**' วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548

หมวดหมู่:พุทธศาสนสถาน
หมวดหมู่:คำศัพท์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:ประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม
หมวดหมู่:องค์ประกอบของพุทธศาสนสถาน
หมวดหมู่:สถาปัตยกรรมพุทธ