เอียน สตีเวนสัน

**เอียน พรีทีแมน สตีเวนสัน** (,  ) เป็นจิตแพทย์ชาวอเมริกันผู้เกิดในแคนาดา
เขาทำงานให้กับมหาวิทยาลัยเวอร์จิเนียสาขาแพทยศาสตร์เป็นเวลา 50ปี เป็นหัวหน้าแผนกจิตเวชระหว่าง ได้รับตำแหน่งศาสตราจารย์ระหว่าง และเป็นศาสตราจารย์จิตเวชด้านวิจัยตั้งแต่ปี2002 จนสิ้นอายุขัย

เพราะเป็นผู้จัดตั้งและผู้อำนวยการแผนกการศึกษาการรับรู้ (Division of Perceptual Studies) ของมหาวิทยาลัย ซึ่งตรวจสอบเรื่องเหนือธรรมชาติ (paranormal) เขาจึงกลายเป็นที่รู้จักเพราะได้ตรวจสอบกรณีของคนที่เขาพิจารณาว่า แสดงนัยว่ากลับชาติมาเกิด ซึ่งเป็นแนวคิดว่า ความรู้สึก ความจำ และแม้แต่ลักษณะทางร่างกายสามารถถ่ายโอนจากชาติหนึ่งไปสู่อีกชาติหนึ่ง
ในการสืบสวนกรณีในประเทศต่างๆ เป็นระยะเวลา 40ปี เขาได้ตรวจสอบกรณีเด็ก 3,000รายที่อ้างว่า จำชาติก่อนๆ ได้
จุดยืนของเขาคือว่า โรคกลัว  (philia) ความสามารถแปลกๆ และความเจ็บป่วยบางอย่าง ไม่สามารถอธิบายได้อย่างสมบูรณ์โดยกรรมพันธุ์หรือสิ่งแวดล้อม
เขาเชื่อว่า นอกเหนือจากกรรมพันธุ์และสิ่งแวดล้อม การกลับชาติมาเกิดใหม่อาจเป็นปัจจัยที่สาม

ในปี1982 สตีเวนสันช่วยก่อตั้งสมาคมเพื่อการสำรวจทางวิทยาศาสตร์ (Society for Scientific Exploration) 
เป็นนักเขียนราว 300บทและหนังสือ 14เล่มเรื่องการกลับชาติมาเกิด รวมทั้ง *Twenty Cases Suggestive of Reincarnation* (กรณีศึกษา 20รายที่แสดงนัยว่ากลับชาติมาเกิด, 1996)
*Cases of the Reincarnation Type* (กรณีศึกษาประเภทกลับชาติมาเกิด 4เล่มระหว่าง) และ *European Cases of the Reincarnation Type* (กรณีศึกษายุโรปประเภทกลับชาติมาเกิด, 2003)
งานใหญ่ที่สุดของเขาเป็นชุดหนังสือสองเล่มมี 2,268หน้าปี1997 คือ *Reincarnation and Biology: A Contribution to the Etiology of Birthmarks and Birth Defects* (การกลับชาติมาเกิดกับชีววิทยา - ผลงานในเรื่องสมุฏฐานของตำหนิผิวและความพิการแต่กำเนิด)
ซึ่งรายงานกรณี 200รายที่ตำหนิผิวและความพิการดูคล้ายแผลของคนตายผู้ที่เด็กสามารถระลึกถึงชีวิตได้
เขาเขียนหนังสือเรื่องเดียวกันที่สั้นกว่า (1997) สำหรับผู้อ่านทั่วไปคือ *Where Reincarnation and Biology Intersect* (จุดที่การกลับชาติมาเกิดบรรจบกับชีววิทยา)

งานของเขาได้รับการตอบรับอย่างหลายหลาก
ในบทความประกาศมรณกรรมของสตีเวนสันในหนังสือพิมพ์*[[เดอะนิวยอร์กไทมส์]]* ได้เขียนว่า ผู้สนับสนุนมองเขาว่าเป็นอัจฉริยะที่คนเข้าใจผิด, นักวิทยาศาสตร์โดยมากมองข้ามงานวิจัยของเขา และผู้กล่าวร้ายมองเขาว่าจริงใจแต่ถูกหลอกง่าย
ชีวิตและผลงานของเขากลายเป็นประเด็นของหนังสือเชิงสนับสนุน 3งาน คือ *Old Souls: The Scientific Search for Proof of Past Lives* (1999) โดยนักข่าวของ*[[เดอะวอชิงตันโพสต์]]* ทอม ชโรเดอร์, *Life Before Life* (2005) ของจิตแพทย์และผู้ร่วมงานที่มหาวิทยาลัยเวอร์จิเนียคือจิม ทักเกอร์และ *Science, the Self, and Survival after Death* (2012) โดยผู้ร่วมงาน   
ส่วนผู้ไม่เห็นด้วยโดยเฉพาะนักปรัชญาชาวอินเดียซี.ที.เค. ชารี (C. T. K. Chari, 1909-1993) และชาวออสเตรีย-อเมริกัน  (1923-2004) ได้ยกปัญหาหลายอย่างรวมทั้งข้ออ้างว่าเด็กหรือพ่อแม่ที่สตีเวนสันสัมภาษณ์หลอกเขา ว่าเขาถามคำถามนำเด็ก ว่าเขามักทำงานร่วมกับคนแปลซึ่งเชื่อสิ่งที่ผู้รับสัมภาษณ์กล่าว และว่าข้อสรุปของเขามีความเอนเอียงเพื่อยืนยัน (confirmation bias) เพราะกรณีที่ไม่สนับสนุนสมมติฐานของเขาไม่ได้นับว่า เป็นหลักฐานค้าน

## พื้นเพ
### ชีวิตส่วนตัวและการศึกษา
สตีเวนสันเกิดในกรุงมอนทรีออลแล้วโตขึ้นในเมืองออตตาวากับพี่น้องอีกสองคน
บิดาเขาคือ จอห์น เป็นทนายชาวสก็อตที่ทำงานเป็นผู้สื่อข่าวในแคนาดาสำหรับทั้งหนังสือพิมพ์อังกฤษ*[[เดอะไทมส์]]* และหนังสือพิมพ์อเมริกัน*[[เดอะนิวยอร์กไทมส์]]*
มารดาของเขาคือ รุท สนใจในเรื่องเทวญาณและมีหนังสือจำนวนมากในประเด็นนี้ ซึ่งสตีเวนสันเองยกว่า ทำให้สนใจเรื่องเหนือธรรมชาติตั้งแต่เด็กๆ 
เมื่อเป็นเด็ก เขามักนอนป่วยเพราะหลอดลมอักเสบ ซึ่งสืบไปถึงวัยผู้ใหญ่ จึงทำให้เขารักอ่านหนังสือตลอดชีวิต
ตามผู้ร่วมงานที่มหาวิทยาลัยเวอร์จิเนียคือเคลลี เขาเก็บรายการหนังสือที่ได้อ่านรวมเป็น 3,535เล่มระหว่าง
เขาศึกษาแพทยศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยเซนต์แอนดรูส์ในประเทศสกอตแลนด์ระหว่าง แต่ต้องศึกษาจนจบในแคนาดาเพราะสงครามโลกครั้งที่สอง
เขาได้ปริญญาวิทยาศาสตรบัณฑิต (B.S.c.) จากมหาวิทยาลัยแมคกิลล์ใน และแพทยศาสตรบัณฑิตในปี1943
และแต่งงานกับ ตั้งแต่ปี1947 จนถึงเธอเสียชีวิตในปี1983
ในปี1985 เขาแต่งงานใหม่กับ ดร.  (1926-2009) ผู้เป็นศาสตราจารย์ทางประวัติศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยหญิงแห่งหนึ่ง (Randolph-Macon Woman's College) ในรัฐเวอร์จิเนีย
เธอไม่ได้เห็นร่วมกับเขาในเรื่องเหนือธรรมชาติ แต่อดทนแนวคิดของเขาในรูปแบบที่สตีเวนสันเรียกว่า "ความเงียบอย่างมีเมตตา"

### อาชีพต้นๆ
หลังจากจบการศึกษา สตีเวนสันทำงานวิจัยในสาขาชีวเคมี
เขาเป็น "แพทย์ประจำบ้าน" (residency) ที่ รพ.รอยัลวิกตอเรียในกรุงมอนทรีออล (1944-1945) แต่เพราะปัญหาปอดอย่างต่อเนื่อง อาจารย์ที่มหาวิทยาลัยแมคกิลล์จึงแนะนำให้ย้ายไปอยู่ที่รัฐแอริโซนาเพื่อสุขภาพ
เขาจึงไปเป็นแพทย์ประจำบ้านที่ รพ.เซนต์โจเซฟในเมืองฟีนิกซ์ (รัฐแอริโซนา) ระหว่าง
ต่อจากนั้น เขาก็ได้ตำแหน่งแพทย์ประจำบ้านต่อยอด (fellowship) ทางอายุรศาสตร์ที่มูลนิธิแพทย์แห่งหนึ่ง (Alton Ochsner Medical Foundation) ในเมืองนิวออร์ลีนส์  ต่อจากนั้น ได้ตำแหน่ง Denis Fellow in Biochemistry ที่มหาวิทยาลัยทูเลนสาขาแพทยศาสตร์ ( แล้วจากนั้นตำแหน่ง Commonwealth Fund Fellow in Medicine ที่มหาวิทยาลัยคอร์เนลสาขาแพทยศาสตร์และ รพ.นิวยอร์ก 
เขาเปลี่ยนสัญชาติเป็นคนอเมริกันในปี1949

ผู้ร่วมงานคือเคลลีเขียนว่า สตีเวนสันรู้สึกไม่ชอบใจในคตินิยมลดทอน (reductionism) ที่ได้ประสบในสาขาชีวเคมี จึงต้องการศึกษาบุคคลโดยรวม
แล้วกลายมาสนใจเวชศาสตร์กายเหตุจิต (psychosomatic medicine) จิตเวช และจิตวิเคราะห์ โดยในปลายทศวรรษ1940 เขาได้ทำงานที่ รพ.นิวยอร์กโดยสำรวจโรคกายเหตุจิตและผลของความเครียดโดยเฉพาะว่า ทำไมบางคนตอบสนองเป็นโรคหืด และบางคนเป็นความดันโลหิตสูง

เขาสอนนักศึกษาแพทย์ที่ระหว่าง เริ่มจากเป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ แล้วก็ศาสตราจารย์ทางจิตเวช
ในคริสต์ทศวรรษ1950 เขาได้พบนักเขียนชาวอังกฤษอัลดัส ฮักซลีย์ (1894-1963) ผู้สนับสนุนให้ใช้สารก่ออาการโรคจิต (psychedelic drug) จึงได้ศึกษาผลของแอลเอสดีและ mescaline โดยเป็นนักวิชาการคนแรกๆ ที่ได้ทำเช่นนี้
เขาเขียนว่าได้ลองแอลเอสดีเองจนได้ "ความสงบเงียบอย่างสมบูรณ์" ถึง 3วัน
ว่าเขารู้สึกในตอนนั้นว่า "จะไม่โกรธต่อไปอีก" แต่พบว่า "นั่นไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้น แต่ความจำเกี่ยวกับเรื่องนั้นคงยืนว่าเป็นอะไรที่ควรมุ่งหวัง"

เริ่มจากปี1951 เขาได้ศึกษาจิตวิเคราะห์ที่สถาบันจิตวิเคราะห์นิวออร์ลีนส์และสถานบันจิตวิเคราะห์วอชิงตัน โดยได้ปริญญาจากสถาบันหลังในปี1958 ปีหนึ่งหลังจากได้ตำแหน่งเป็นหัวหน้าสาขาจิตเวชที่มหาวิทยาลัยเวอร์จิเนีย
เขาท้วงหลักความเชื่อในจิตเวชและจิตวิเคราะห์ในสมัยนั้นว่า บุคลิกภาพเปลี่ยนแปลงในช่วงวัยเด็กได้ง่ายกว่า
ผลงานตีพิมพ์ของเขาคือ *Is the human personality more plastic in infancy and childhood?* (จริงหรือที่บุคลิกภาพมนุษย์เปลี่ยนแปลงได้ง่ายกว่าในวัยทารกและวัยเด็ก) ตีพิมพ์ใน*วารสารจิตเวชอเมริกัน* (ปี1957) 
ไม่ได้การยอมรับจากผู้เชี่ยวชาญเยี่ยงกัน
เขาเขียนว่า การตอบสนองเช่นนั้นช่วยเตรียมตัวให้เขายอมรับการถูกปฏิเสธที่เขาประสบในผลงานเรื่องเหนือธรรมชาติ

## งานวิจัยเรื่องการกลับชาติมาเกิด
### ความสนใจเบื้องต้น
สตีเวนสันได้ระบุความสนใจตลอดอาชีพของเขาว่า ทำไมคนหนึ่งจึงเกิดโรคอย่างหนึ่ง แต่อีกคนหนึ่งกลับได้โรคต่างกัน
เขาได้กลายมาเชื่อว่า ทั้งสิ่งแวดล้อมและกรรมพันธุ์ไม่สามารถอธิบายความกลัว ความเจ็บป่วย และความสามารถพิเศษบางอย่าง และว่า การถ่ายโอนบุคลิกภาพหรือความจำบางประการอาจให้คำอธิบายที่สามได้
แต่ก็ยอมรับว่า ไม่มีหลักฐานทางกระบวนการฟิสิกส์ที่บุคลิกภาพสามารถรอดการเสียชีวิตแล้วถ่ายโอนไปยังอีกร่างหนึ่ง และเขาก็ระมัดระวังไม่ทุ่มตัวอย่างบริบูรณ์ไปที่จุดยืนว่า การกลับชาติมาเกิดใหม่มีจริงๆ
เขาเพียงแต่ให้เหตุผลว่า ตามความคิดของเขา กรณีงานศึกษาของเขาไม่สามารถอธิบายได้ด้วยสิ่งแวดล้อมหรือพันธุกรรม และว่า "การกลับชาติมาเกิดใหม่เป็นคำอธิบายที่ดีสุดสำหรับกรณีที่ชัดเจนกว่าที่เราตรวจสอบ แม้จะไม่ใช่คำอธิบายเดียว"
จุดยืนของเขาไม่เกี่ยวกับศาสนา แต่เป็นสิ่งที่ศาสตราจารย์กิตติคุณทางปรัชญาที่มหาวิทยาลัยจอร์เจียสเตตคือรอเบิร์ต อัลมีเดอร์ เรียกว่า สมมติฐานการกลับชาติมาเกิดแบบน้อยสุด (minimalistic reincarnation hypothesis)
อัลมีเดอร์ระบุสมมติฐานนี้ว่า
มีอะไรที่เป็นแก่นของบุคลิกภาพมนุษย์บางอย่าง ซึ่งเราไม่สามารถวิเคราะห์เป็นเพียงแต่เป็นสภาพสมอง หรือลักษณะของสภาพสมอง อนึ่ง หลังจากการตายทางชีวภาพ ลักษณะเป็นแก่นที่ลดทอนไม่ได้นี้บางครั้งคงยืนต่อไปชั่วระยะหนึ่งโดยกระบวนการบางอย่าง ในที่บางที่ และเพราะเหตุผลใดเหตุผลหนึ่ง มีอย่างเป็นอิสระจากสมองและร่างกายของบุคคลเดิม นอกจากนั้น หลังจากช่วงระยะหนึ่ง ลักษณะเป็นแก่นของบุคลิกภาพมนุษย์ที่ลดทอนไม่ได้นี้บางอย่าง เพราะเหตุผลอย่างใดอย่างหนึ่ง และโดยกลไกอย่างหนึ่ง ได้มาอยู่ในร่างกายมนุษย์อื่นๆ ไม่ว่าจะหลังจากช่วงตั้งครรภ์ระยะหนึ่ง หรือเมื่อเกิด หรือหลังจากเกิดไม่นาน

ในปี1958 และ1959 สตีเวนสันได้เขียนบทความหลายบทให้กับนิตยสาร *Harper's* เกี่ยวกับปรจิตวิทยา (การศึกษาปรากฏการณ์ทางจิตที่อธิบายไม่ได้) รวมทั้งโรคกายเหตุใจ และการรับรู้นอกเหนือประสาทสัมผัส (extrasensory perception หรือ ESP) และในปี1958 เขาได้ส่งประกวดบทความที่ชนะรางวัลของ American Society for Psychical Research
ซึ่งให้เป็นอนุสรณ์แด่นักจิตวิทยาวิลเลียม เจมส์ 
โดยได้รางวัลเรียงความดีสุดในเรื่อง "ปรากฏการณ์ทางจิตเหนือธรรมชาติและความสัมพันธ์กับปัญหาเรื่องการดำรงอยู่ของบุคลิกภาพมนุษย์หลังจากร่างกายตาย"
เรียงความของสตีเวนสันคือ *The Evidence for Survival from Claimed Memories of Former Incarnations* (หลักฐานสนับสนุนการอยู่รอดของความจำจากชาติที่แล้วดังอ้าง) ในปี1960 ได้ทบทวนกรณีบุคคลที่ตีพิมพ์ 44ราย โดยมากเป็นเด็ก ผู้อ้างว่าจำชาติก่อนๆ ได้
ซึ่งได้ความสนใจจากนักสื่อวิญญาณและนักปรจิตวิทยาไอลีน เจ. การ์เรตต์ (1893-1970) ผู้จัดตั้งมูลนิธิปรจิตวิทยา (Parapsychology Foundation) แล้วได้ให้ทุนแก่สตีเวนสันเพื่อเดินทางไปยังอินเดียและสัมภาษณ์เด็กคนหนึ่งที่อ้างว่าจำชาติก่อนๆ ได้
ตามผู้ดำเนินรอยตามสตีเวนสันคือแพทย์ทางกุมารจิตเวชจิม ทักเกอร์ สตีเวนสันพบกรณีอื่นๆ อีก 25รายภายในระยะ ในอินเดีย จึงสามารถพิมพ์หนังสือเล่มแรกเกี่ยวกับประเด็นนี้ในปี1966 คือ *กรณีศึกษา 20รายที่แสดงนัยว่ากลับชาติมาเกิด*

ต่อมาเชสเตอร์ คาร์ลสัน (1906-1968) นักประดิษฐ์การถ่ายสำเนาและผู้ร่วมจัดตั้งบริษัทซีร็อกซ์ได้ช่วยเหลือในด้านเงินทุนอีก
ทักเกอร์เขียนว่า นี่ทำให้สตีเวนสันสามารถวางตำแหน่งหัวหน้าสาขาจิตเวชแล้วจัดตั้งหน่วยต่างหากในสาขาคือแผนกศึกษาบุคลิกภาพ แล้วภายหลังจึงเปลี่ยนชื่อเป็นแผนกการศึกษาการรับรู้ (Division of Perceptual Studies)
เมื่อคาร์ลสันเสียชีวิตในปี1968 เขาได้มอบทุน (เท่ากับเงินประมาณ ในปี2020 คือประมาณ ) ทิ้งไว้ให้กับมหาวิทยาลัยเวอร์จิเนียเพื่อต่องานของสตีเวนสัน
มรดกนี้สร้างความโต้แย้งภายในสถาบันเพราะธรรมชาติของงานวิจัย แต่สถาบันก็ได้รับเงินไว้ และสตีเวนสันจึงได้ตำแหน่งศาสตราจารย์จิตเวชคาร์ลสัน (Carlson Professor of Psychiatry) เป็นคนแรก

## กรณีศึกษา
### อย่างคร่าวๆ
มรดกที่ว่านี้ทำให้สตีเวนสันสามารถเดินทางไปในที่ต่างๆ ได้ บางครั้งถึง  เก็บข้อมูลกรณีศึกษาถึง 3,000รายเป็นการสัมภาษณ์กับเด็กๆ ตั้งต้นแต่แอฟริกาไปตลอดถึงรัฐอะแลสกา
ตามนักข่าวของ*[[เดอะวอชิงตันโพสต์]]* ทอม ชโรเดอร์ 
"เมื่อสัมภาษณ์พยานและทบทวนดูเอกสาร ดร. สตีเวนสันได้พยายามหาคำอธิบายคำให้การแบบอื่นๆ เช่นว่าเด็กได้ข้อมูลโดยวิธีปกติบางอย่าง ว่าพยานฉ้อฉลหรือหลงผิด ว่าความสัมพันธ์เกิดโดยบังเอิญหรือเข้าใจผิด
แต่ในกรณีจำนวนมาก ดร. สตีเวนสันก็ได้สรุปว่า คำอธิบายธรรมดาไม่พอ"

ในบางกรณี เด็กอาจมีตำหนิวผิวหรือความพิการที่เข้ากับลักษณะบางประการทางกายของบุคคลในชาติก่อนที่เด็กดูเหมือนจะจำได้
ในหนังสือ *การกลับชาติมาเกิดกับชีววิทยา - ผลงานในเรื่องสมุฏฐานของและความพิการแต่กำเนิด* (1997) สตีเวนสันตรวจสอบตำหนิวผิวหรือความพิการของเด็ก 200รายที่เด็กอ้างว่าจำชาติก่อนได้
รวมทั้งเด็กๆ ที่มีนิ้วผิดปกติหรือไม่มี ผู้กล่าวว่าจำชีวิตของคนที่เสียนิ้วไปได้
เด็กชายคนหนึ่งที่มีตำหนิผิวคล้ายกับแผลทางเข้าและทางออกของผู้ที่เด็กกล่าวว่า จำชีวิตของบุคคลที่ถูกยิงได้
และเด็กคนหนึ่งที่มีแผลเป็นรอบๆ ศีรษะกว้าง 3ซม.ผู้กล่าวว่า เธอจำชีวิตของชายที่ได้ผ่าตัดที่กะโหลกศีรษะได้ 
ในกรณีหลายรายตามความเห็นของสตีเวนสัน การให้การของพยานหรือรายงานการชันสูตรพลิกศพดูเหมือนจะสนับสนุนว่าบุคคลที่ตายไปแล้วจริงๆ มีการบาดเจ็บดังว่า
เช่น ในกรณีของเด็กชายที่จำชีวิตของคนที่ถูกยิงได้ พี่น้องหญิงของคนตายบอกสตีเวนสันว่า พี่น้องชายของเธอยิงตัวเองที่คอ
และเด็กได้โชว์สตีเวนสันตำหนิวผิวที่คอ
สตีเวนสันแนะว่า เขาอาจมีตำหนิวผิวที่ยอดศีรษะเช่นกันโดยเป็นสัญลักษณ์ของแผลทางออก แล้วก็พบตำหนิผิวใต้ผมของเด็กจริงๆ

### การตอบสนอง

#### ข้อวิจารณ์
วารสารแพทย์ *[[JAMA]]* เรียกบทความ*กรณีศึกษาประเภทกลับชาติมาเกิด* (1975) ของสตีเวนสันว่าเป็นการรวบรวมกรณีศึกษาที่ "อุตสาหะและไม่ได้ใส่อารมณ์"
ที่ "ยากจะอธิบายด้วยข้อสมมุติอื่นๆ นอกเหนือจากการกลับชาติมาเกิด"
*วารสารโรคประสาทและจิต* (*Journal of Nervous and Mental Disease*) อุทิศวารสารฉบับเดือนกันยายน1977 โดยมากให้แก่งานวิจัยของสตีเวนสัน
ในวารสารฉบับนั้น จิตแพทย์ชาวอเมริกันแฮโรลด์ ลีฟ เรียกสตีเวนสันว่าเป็นผู้ตรวจสอบที่มีระเบียบและรอบคอบแล้วเพิ่มว่า "เขาไม่ก็กำลังทำความผิดพลาดอย่างมโหฬาร หรือไม่เขาก็จะเป็นที่รู้จัก (โดยผมก็กล่าวกับเขาเองเช่นกัน) ว่าเป็น 'กาลิเลโอของคริสต์ศตวรรษที่20'"
วารสารฉบับนี้ปรากฏว่าเป็นที่นิยม บรรณาธิการของวารสารได้กล่าวว่า เขาได้รับคำขอให้พิมพ์ซ้ำถึง 

แม้จะได้ความสนใจเช่นนี้ในเบื้องต้น นักวิทยาศาสตร์โดยมากก็ไม่สนใจงานของเขา
ตามบทความประกาศมรณกรรมของเขาในหนังสือพิมพ์*[[เดอะนิวยอร์กไทมส์]]* ผู้กล่าวร้ายเขามองเขาว่า "จริงใจ ดื้อรั้น แต่โดยหลักแล้วก็ถูกชักนำไปในทางที่ผิด หลงผิดไปเพราะถูกหลอกได้ง่าย เพราะการคิดตามความปรารถนา และเพราะความโน้มเอียงในการมองเห็นว่าเป็นวิทยาศาสตร์ในขณะที่คนอื่นมองเป็นไสยศาสตร์"
นักวิจารณ์เสนอว่า เด็กหรือพ่อแม่ของเด็กได้หลอกเขา ว่าเขาพร้อมเกินไปที่จะเชื่อ และว่าเขาถามด้วยคำถามชักนำ
อนึ่ง นักวิจารณ์กล่าวว่า ผลที่ได้มีความเอนเอียงเพื่อยืนยัน เพราะกรณีที่ไม่สนับสนุนไม่ได้นับว่า เป็นหลักฐานค้าน
นักปรัชญาในเรื่องศาสนาผู้หนึ่ง (Leonard Angel) ให้สัมภาษณ์กับหนังสือพิมพ์*เดอะนิวยอร์กไทมส์*ว่า สตีเวนสันไม่ได้ทำตามมาตรฐานที่เหมาะสม
"แต่คุณจะต้องตรวจดูอย่างระมัดระวังเพื่อให้เห็น
ซึ่งเป็นเหตุผลที่เขาโน้มน้าวบุคคลเป็นจำนวนมากได้"

นักวิมตินิยมได้เขียนว่า หลักฐานของสตีเวนสันเป็นหลักฐานโดยเรื่องเล่า และถ้าใช้หลักมีดโกนอ็อกคัม ก็จะมีข้ออธิบายธรรมดาๆ สำหรับกรณีเหล่านี้โดยไม่ต้องอ้างเรื่องเหนือธรรมชาติ
นักเขียนผู้หนึ่ง (Terence Hines) ได้เขียนว่า

ศาสตราจารย์ทางจิตวิทยาผู้หนึ่ง (Robert A. Baker) เขียนว่า ประสบการณ์ที่ระบุว่าเป็นของชาติก่อนหลายกรณีที่สตีเวนสันและนักปรจิตวิทยาอื่นๆ ได้ตรวจสอบสามารถอธิบายเป็นปัจจัยทางจิตวิทยาได้
คือ เขายกว่า การระลึกถึงอดีตชาติเป็นความผสมผสานกันระหว่าง cryptomnesia
กับการกุเหตุความจำเสื่อม (confabulation)

นักเขียนชาวอังกฤษผู้มีชื่อเสียงคนหนึ่ง (Ian Wilson) ได้กล่าวว่า กรณีศึกษาจำนวนมากของสตีเวนสันเกี่ยวกับเด็กยากจนที่ระลึกถึงชีวิตที่ร่ำรวยหรืออยู่ในชั้นวรรณะที่สูงกว่า 
เขาคาดว่า กรณีเช่นนี้อาจเป็นกลเม็ดหาเงินจากครอบครัวของคนตายที่เด็กระบุว่ากลับชาติมาเกิด

นักปรัชญาซี.ที.เค. ชารีแห่งมหาวิทยาลัยมัทราสคริสเตียนคอลเลจแห่งเมืองเจนไน ประเทศอินเดีย ผู้เชี่ยวชาญทางปรจิตวิทยา ได้เขียนว่า สตีเวนสันซื่อเกินไป และกรณีศึกษาของเขามีปัญหาเพราะเขาไร้ความรู้ทางพื้นเมือง
ชารีเขียนว่า กรณีงานศึกษาของเขาหลายรายมาจากสังคมต่างๆ เช่นอินเดีย ที่คนเชื่อเรื่องการกลับชาติมาเกิด และเรื่องเหล่านี้จึงเป็นเพียงสิ่งที่เกิดเนื่องกับวัฒนธรรม (cultural artifact)
เขาระบุว่า สำหรับเด็กๆ ในประเทศเอเชียหลายประเทศ การระลึกถึงชาติก่อนๆ เท่ากับการมีเพื่อนจินตนาการ (imaginary friend)
นักปรัชญาอีกท่าน (Keith Augustine) 
ก็ให้เหตุผลเช่นกัน
โต้ว่า เป็นสังคมเหล่านั้นเท่านั้นที่ฟังเรื่องราวเกี่ยวกับชาติที่แล้วของเด็ก ซึ่งถ้าเป็นคนยุโรปหรือสหรัฐ ผู้ใหญ่ปกติก็จะไม่สนใจและไม่ตรวจสอบโดยประการทั้งปวง
เพื่อแก้ปัญหาทางวัฒนธรรมเช่นนี้ เขาได้เขียนบทความ*กรณีศึกษายุโรปประเภทกลับชาติมาเกิด* (2003) ที่เขาตรวจสอบ ในยุโรป

นักปรัชญาพอล เอ็ดวาร์ดส ซึ่งเป็นหัวหน้าบรรณาธิการของสารานุกรมปรัชญา (Encyclopedia of Philosophy) ของสำนักพิมพ์แม็กมิลแลน ได้กลายมาเป็นผู้วิจารณ์สตีเวสันคนหลัก
เริ่มตั้งแต่ปี1986 เขาได้อุทิศบทความหลายบทแก่งานของสตีเวนสัน แล้วได้กล่าวถึงสตีเวนสันในหนังสือปี1996 คือ *Reincarnation: A Critical Examination* (การกลับชาติมาเกิด - การตรวจสอบเชิงวิเคราะห์) เขาระบุว่า มุมมองของสตีเวนสันเป็น "เรื่องไร้สาระน่าหัวเราะ" และเมื่อตรวจสอบอย่างละเอียด กรณีศึกษาของเขาก็จะมีข้อบกพร่องใหญ่ และ "ไม่เริ่มแม้แต่เพิ่มน้ำหนักถ่วงอย่างสำคัญเพื่อรับกับข้อสันนิษฐานเบื้องต้นซึ่งต่อต้านการกลับชาติมาเกิด"
เขาเขียนว่า สตีเวนสัน "ชัดเจนว่าอยู่ในโลกของความเพ้อฝัน" (cloud-cuckoo-land)

แชมป์ แรนซัมซึ่งสตีเวนสันได้จ้างเป็นผู้ช่วยในช่วงคริสต์ทศวรรษ1970 ได้เขียนรายงานที่ไม่ได้พิมพ์เกี่ยวกับงานของสตีเวนสัน ซึ่งเอ็ดวาร์ดสได้อ้างในหนังสือ *Immortality* (1992) และ *Reincarnation* (1996)
เอ็ดวาร์ดสเขียนว่า ตามแรนซัม สตีเวนสันถามเด็กด้วยคำถามนำ เติมเรื่องเล่าให้เต็ม ไม่สัมภาษณ์โดยใช้เวลาพอ และทิ้งระยะมากเกินไประหว่างจุดที่เด็กอ้างว่าจำชาติก่อนได้กับการสัมภาษณ์
เพราะมักเป็นปีๆ หลังจากอ้างว่าระลึกชาติได้ที่สตีเวนสันจะได้ยินเรื่อง
ในกรณี 1,111รายที่แรนซัมได้ตรวจดู มีเพียง เท่านั้นที่ครอบครัวคนตายไม่ได้ติดต่อกับเด็กก่อนจะสัมภาษณ์
ตามแรนซัม กรณี 7รายจาก ที่ว่ามีข้อบกพร่องอย่างยิ่ง
เขายังเขียนด้วยว่า การแสดงกรณีของสตีเวนสันมีปัญหา เพราะเขารายงานข้อสรุปของพยาน แทนที่จะรายงานข้อมูลที่เป็นมูลฐานของข้อสรุป
ปัญหาเกี่ยวกับกรณีจะรายงานในอีกส่วนหนึ่งของหนังสือ แทนที่จะกล่าวเลยเมื่อพูดถึงกรณีเหล่านั้น
แรนซัมได้สรุปว่า ทั้งหมดนี่เป็นเพียงหลักฐานโดยเรื่องเล่าแบบอ่อนสุดๆ

ในหนังสือ *Death and Personal Survival* (1992) อัลมีเดอร์ระบุว่า แรนซัมผิดพลาดเมื่อกล่าวว่ามีกรณีเพียง 11รายที่ไร้การติดต่อกันระหว่างครอบครัวเช่นที่ว่า
เพราะมี 23ราย

เอ็ดวาร์ดสอ้างกรณีของเด็กชายคอร์ลิสส์ ช็อตกิน จูเนียร์ ในเมืองแองกูน รัฐอะแลสกา ที่สตีเวนสันบันทึกไว้ในหนังสือ*กรณีศึกษา 20รายที่แสดงนัยว่ากลับชาติมาเกิด* (1966) ว่าเป็นตัวอย่างที่อาศัยคำพูดของหลานสาวของวิกเตอร์ วินเซนต์ผู้เป็นชาวประมงเป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียว
โดนช็อตกินดูเหมือนจะจำชีวิตของวินเซนต์ได้
เอ็ดวาร์ดสเขียนว่า ปัญหาต่างๆ ในกรณีนี้รวมทั้งครอบครัวมีความเชื่อทางศาสนาว่ามีการกลับชาติมาเกิด ช็อตกินมีตำหนิผิวที่กล่าวว่าคล้ายกับแผลเป็นของวินเซนต์ แต่สตีเวนสันไม่เคยเห็นแผลเป็นนี้เอง และรายละเอียดสำคัญทั้งหมดได้มาจากหลานสาว
เอ็ดวาร์ดสกล่าวว่า ไม่ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับเธอ ยกเว้นว่ามีคนบอกเขาว่า เธอมักจะต่อหรือสร้างเรื่อง
เอ็ดวาร์ดสกล่าวว่า ปัญหาคล้ายๆ กันสามารถพบได้ในกรณีศึกษาของสตีเวนสันทั้งหมด
เมื่อกล่าวแก้ให้สตีเวนสัน อัลมีเดอร์เขียนในปี1997 ว่า กรณีช็อตกินเป็นรายที่มีหลักฐานอ่อนกว่า

เอ็ดวาร์ดสกล่าวหาว่า สตีเวนสันเรียกตนเองว่าเป็นนักวิทยาศาสตร์แต่ไม่ประพฤติเยี่ยงนักวิทยาศาสตร์
ตามเอ็ดวาร์ดส เขาไม่ตอบสนองต่อหรือแม้แต่กล่าวถึงข้อโต้แย้งที่สำคัญ
บรรณานุกรมขนาดใหญ่ในหนังสือ *Children Who Remember Previous Lives* (1987) ของสตีเวนสันไม่ได้อ้างอิงแม้แต่เอกสารฉบับเดียวหรือหนังสือเล่มเดียวของผู้มีความเห็นตรงกันข้าม

สตีเวนสันเขียนคำนำของหนังสือ *Second Time Round* (1975) ที่ชาวอังกฤษคนหนึ่งคือเอ็ดวาร์ด ไรออลได้พูดถึงสิ่งที่เขาเชื่อว่าจำได้จากอดีตชาติที่เคยเกิดเป็นจอห์น เฟล็ตเชอร์ ผู้เกิดในเมืองทอนทันปี1645 ประเทศอังกฤษ แล้วเสียชีวิตอีก 40ปีต่อมาใกล้ๆ บ้านของเขาในหมู่บ้านเวสทันซอยแลนด์ มณฑลซัมเมอร์เซต
สตีเวนสันได้ตรวจสอบกรณีนี้แล้วพบว่า เรื่องทางประวัติศาสตร์จากหนังสือของไรออลทั้งหมดแม่นยำ
จึงเขียนไว้ว่า "ผมคิดว่า เป็นไปได้มากว่าเขามีความจำจากอดีตชาติของจริง แล้วจริงๆ เขาคือ จอห์น เฟล็ตเชอร์ ผู้กลับชาติมาเกิดอีกตามที่เขาเชื่อ"
แต่ในปี1976 แพทย์นักเขียนจอห์น เทย์เลอร์พบว่า โบสถ์เวสทันซอยแลนด์ระหว่าง ไม่มีบันทึกการเกิด การแต่งงาน หรือการเสียชีวิตของบุคคลชื่อว่าเฟล็ตเชอร์
เพราะไม่สามารถหาร่องรอยของชื่อนี้ได้ จึงสรุปว่า ไม่มีใครชื่อจอห์น เฟล็ตเชอร์จริงๆ และความจำดังว่าเป็นเรื่องที่ไรออลได้เพ้อฝันขึ้นเป็นปีๆ
สตีเวนสันภายหลังเปลี่ยนความเห็นของเขาในกรณีนี้
ในหนังสือ*กรณีศึกษายุโรปประเภทกลับชาติมาเกิด* เขาเขียนว่า "ผมไม่เชื่อแล้วว่า ความจำของเอ็ดวาร์ด ไรออลตามที่ปรากฏ 'ทั้งหมด' มาจากอดีตชาติ เพราะรายละเอียดบางอย่างผิดอย่างชัดเจน" แต่เขาก็ยังกล่าวว่า ไรออลได้ข้อมูลเกี่ยวกับมณฑลซัมเมอร์เซตช่วงคริสต์ศตวรรษที่17 ด้วยวิธีเหนือธรรมชาติ

#### การสนับสนุน
ในหนังสือ *Death and Personal Survival* เมื่อสนับสนุนสตีเวนสัน อัลมีเดอร์ระบุการฟันธงล่วงหน้าของเอ็ดวาร์ดส คือการมีจิตโดยไร้สมองช่วงระหว่างชีวิตเป็นไปไม่ได้ และความเป็น "วัตถุนิยมหัวรั้น" บังคับให้เขามองงานของสตีเวนสันว่า ต้องเป็นตัวอย่างการฉ้อฉลหรือความคิดหลงผิด
ตามอัลมีเดอร์ ในกรณีที่เอ็ดวาร์ดสได้กล่าวถึง จริงๆ ได้มีการตรวจสอบว่าเป็นการฉ้อฉลหรือไม่
ในบทความที่ติพิมพ์ใน *Scientific American* ปี2013 ที่ทบทวนงานของสตีเวนสันในเชิงบวก ศาสตราจารย์การสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ผู้หนึ่งเขียนว่า 

## จิตวิทยาภาษาศาสตร์
แม้สตีเวนสันโดยมากจะเล็งกรณีเด็กที่จำอดีตชาติได้ แต่เขาก็ศึกษากรณีสองรายที่ผู้ใหญ่ใต้การสะกดจิตดูเหมือนจะจำอดีตชาติและสามารถใช้ภาษาขั้นพื้นฐานที่ไม่ได้เรียนรู้ในชาตินี้
ซึ่งเขาจัดปรากฏการณ์นี้ว่า เซโนโกลสซี (xenoglossy)
นักภาษาศาสตร์ซาราห์ โทมาสัน (Sarah Thomason) เมื่อวิจารณ์กรณีเหล่านี้ เขียนว่าสตีเวนสัน "ไม่ชำนาญด้านภาษา" และกรณีเหล่านี้ไม่น่าเชื่อ
โทมาสันสรุปว่า "หลักฐานทางภาษาศาสตร์อ่อนเกินไปที่จะสนับสนุนข้ออ้างว่ามีเซโนโกลสซี"
ส่วนนักภาษาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยโทรอนโต  เขียนว่า สตีเวนสันเขียนจดหมายโต้ตอบกับนักภาษาศาสตร์โดยเลือกเอาแต่ที่ชอบและไม่สมเป็นมืออาชีพ
เช่น ได้เขียน จ.ม. โต้ตอบกับนักภาษาศาสตร์คนหนึ่งเป็นเวลา 6ปี "โดยไม่เคยสนทนาเรื่องสิ่งที่นักภาษาศาสตร์ต้องทราบ"
นักภาษาศาสตร์อีกผู้หนึ่งคือวิลเลียม ฟรอว์ลีย์เขียนว่า "สตีเวนสันไม่ได้พิจารณาหลักฐานทางภาษาศาสตร์ในกรณีเหล่านี้พอให้อ้างเหตุผลเหนือธรรมชาติ"

## การเกษียณ การเสียชีวิต และการทดลอง
thumb|180px|
กุมารจิตเแพทย์จิม ทักเกอร์ได้สืบต่องานของสตีเวนสันที่มหาวิทยาลัยเวอร์จิเนีย
สตีเวนสันได้ลาจากตำแหน่งผู้อำนวยการแผนกการศึกษาการรับรู้ในปี2002 แม้จะดำรงตำแหน่งเป็นศาสตราจารย์จิตเวชด้านวิจัย
ศาสตราจารย์  ผู้เป็นบรรณาธิการของ *Journal of Near-Death Studies* (วารสารงานศึกษาประสบการณ์เกือบตาย) เป็นผู้ได้ตำแหน่งแทน
ส่วนทางจิตเวชและ (ในเวลานั้น) คือ จิม ทักเกอร์ ได้สืบต่องานวิจัยในเด็กของสตีเวนสัน ดังที่เขียนไว้ในหนังสือของเขาคือ *Life Before Life: A Scientific Investigation of Children's Memories of Previous Lives* (ชีวิตก่อนชีวิตนี้ - การตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับความจำเด็กในอดีตชาติ, 2005)

สตีเวนสันเสียชีวิตเพราะปอดบวมในเดือนกุมภาพันธ์2007 ที่บ้านของเขาในเมืองชาร์ลอตส์วิลล์ รัฐเวอร์จิเนีย 
ในพินัยกรรม เขาได้มอบทุนสำหรับตำแหน่งศาสตราจารย์สตีเวนสัน (Stevenson Chair) ในสาขาปรัชญาและประวัติวิทยาศาสตร์รวมทั้งแพทยศาสตร์ให้กับแผนกการศึกษาแพทยศาสตร์ทางสังคมของมหาวิทยาลัยแมคกิลล์ (McGill University Department of Social Studies of Medicine)
ผู้ที่ได้ดำรงตำแหน่งนี้ตั้งแต่ตั้งขึ้นได้แก่ ศาสตราจารย์ประวัติศาสตร์ทางสถาปัตยกรรม  

เพื่อเป็นการทดสอบการรอดทางบุคลิกภาพหลังจากเสียชีวิต ในคริสต์ทศวรรษ1960 สตีเวนสันได้ตั้งรหัสกุญแจรหัสโดยใช้คำลับหรือวลีลับ แล้วเก็บกุญแจไว้ในตู้เก็บเอกสารของแผนกที่มหาวิทยาลัย แล้วบอกว่าเขาจะพยายามส่งรหัสที่ว่านั้นให้กับเพื่อนร่วมงานหลังจากเสียชีวิต
เอมิลี วิลเลียมส์ ให้สัมภาษณ์กับ*[[เดอะนิวยอร์กไทมส์]]*ในปี2007 ว่า "น่าจะเป็นอย่างนี้ว่า ถ้าใครฝันอย่างชัดเจนถึงเขา แล้วดูเหมือนจะมีคำหรือวลีที่ให้อย่างซ้ำๆ คือดิฉันไม่รู้ว่ามันจะเป็นเช่นไรอย่างแน่นอน แต่ถ้ามันดูเหมือนจะมีหวังพอ พวกเราจะพยายามไขกุญแจด้วยรหัสที่ให้"
นิตยสารออนไลน์สหรัฐ*เดอร์มอร์นิงนิวส์* รายงานในเดือนตุลาคม2014 ว่า ยังไขกุญแจที่ว่านี่ไม่ได้

## ผลงาน
;หนังสือ

*(1960). *Medical History-Taking*. Paul B. Hoeber.
*(1966). *Twenty Cases Suggestive of Reincarnation*. University of Virginia Press.
*(1969). *The Psychiatric Examination*. Little, Brown.
*(1970). *Telepathic Impressions: A Review and Report of 35 New Cases*. University Press of Virginia.
*(1971). *The Diagnostic Interview* (2nd revised edition of *Medical History-Taking*). Harper & Row.
*(1974). *Twenty Cases Suggestive of Reincarnation* (second revised and enlarged edition). University of Virginia Press.
*(1974). *Xenoglossy: A Review and Report of A Case*. University of Virginia Press.
*(1975). *Cases of the Reincarnation Type, Vol. I: Ten Cases in India*. University of Virginia Press.
*(1978). *Cases of the Reincarnation Type, Vol. II: Ten Cases in Sri Lanka*. University of Virginia Press.
*(1980). *Cases of the Reincarnation Type, Vol. III: Twelve Cases in Lebanon and Turkey*. University of Virginia Press.
*(1983). *Cases of the Reincarnation Type, Vol. IV: Twelve Cases in Thailand and Burma*. University of Virginia Press.
*(1984). *Unlearned Language: New Studies in Xenoglossy*. University of Virginia Press.
*(1997). *Reincarnation and Biology: A Contribution to the Etiology of Birthmarks and Birth Defects*. Volume 1: *Birthmarks*. Volume 2: *Birth Defects and Other Anomalies*. Praeger Publishers.
*(1997). *Where Reincarnation and Biology Intersect*. Praeger Publishers (a short, non-technical version of *Reincarnation and Biology*).
*(2000). *Children Who Remember Previous Lives: A Question of Reincarnation* (revised edition).
*(2003). *European Cases of the Reincarnation Type*. McFarland & Company.
*(2019). *Handbook of Psychiatry volume Five*

;บทความคัดสรร

*(1949). "Why medicine is not a science", *Harper's*, April.
*(1952). "Illness from the inside", *Harper's*, March.
*(1952). "Why people change", *Harper's*, December.
*(1954). "Psychosomatic medicine, Part I", *Harper's*, July.
*(1954). "Psychosomatic medicine, Part II", *Harper's*, August.
*(1957). "Tranquilizers and the mind", *Harper's*, July.
*(1957). "Schizophrenia", *Harper's*, August.
*(1957). "Is the human personality more plastic in infancy and childhood?", *American Journal of Psychiatry*, 114(2), pp.&nbsp;152-161.
*(1958). "Scientists with half-closed minds" *Harper's*, November.
*(1959). "A Proposal for Studying Rapport which Increases Extrasensory Perception," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 53, pp.&nbsp;66-68.
*(1959). "The Uncomfortable Facts about Extrasensory Perception", *Harper's*, July.
*(1960). "The Evidence for Survival from Claimed Memories of Former Incarnations," *Journal of the American Society for Psychical Research, 54, pp. 51-71.
*(1960). "The Evidence for Survival from Claimed Memories of Former Incarnations": Part II. Analysis of the Data and Suggestions for Further Investigations, *Journal of the American Society for Psychical Research*, 54, pp. 95-117.
*(1961). "An Example Illustrating the Criteria and Characteristics of Precognitive Dreams," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 55, pp. 98-103.
*(1964)."The Blue Orchid of Table Mountain," *Journal of the Society for Psychical Research*, 42, pp.401-409.
*(1968)."The Combination Lock Test for Survival," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 62, pp.246-254.
*(1970)."Characteristics of Cases of the Reincarnation Type in Turkey and their Comparison with Cases in Two other Cultures," *International Journal of Comparative Sociology*, 11, pp.1-17.
*(1970)."A Communicator Unknown to Medium and Sitters," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 64, pp.53-65.
*(1970). "Precognition of Disasters," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 64, pp.187-210.
*(1971)."The Substantiability of Spontaneous cases," *Proceedings of the Parapsychological Association*, No.5, pp.91-128.
*(1972)."Are Poltergeists Living or Are They Dead?," *Journal of the American Society for Psychical Research*, 66, pp.233-252.
*(1977). 
*(1983). 
*(1986). 
*(1993). 
*with Emily Williams Cook and Bruce Greyson (1998). 
*(1999). 
*(2000). 
*(2000). 
*(2001). 
*with Satwant K. Pasricha; Jürgen Keil; and Jim B. Tucker (2005). 
*(2005).Foreword and afterword in Mary Rose Barrington and Zofia Weaver.*A World in a Grain of Sand: The Clairvoyance of Stefan Ossowiecki*.McFarland Press.

*งานของสตีเวนสันจำนวนมากหาได้ออนไลน์ที่ลิงก์นี้ [http://www.pflyceum.org/167.html Link]

== ดูเพิ่ม ==
* [[ปัญหายากของการรับรู้อารมณ์]]
* [[ควอเลีย]]

== เชิงอรรถ ==


== อ้างอิง ==


== บรรณานุกรม ==
*[[Robert F. Almeder|Almeder, Robert]] (1992). *Death and Personal Survival: The Evidence for Life After Death*. Rowman and Littlefield.
*
* Bache, Christopher (2000). *Dark Night, Early Dawn: Steps to a Deep Ecology of Mind*. State University of New York Press.
*Brody, Eugene B. (1977). [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1977/09000/Research_in_Reincarnation_and_Editorial.1.aspx "Research in Reincarnation and Editorial Responsibility: An Editorial"], *The Journal of Nervous and Mental Disease*, 165(3), September.
*Cadoret, Remi J. (2005). [http://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleid=177497 "Review of European Cases of the Reincarnation Type"], *American Journal of Psychiatry*, 162(4), April.
*[[Robert Todd Carroll|Carroll, Robert T.]] (July 7, 2009). [http://www.skepdic.com/stevenson.html "Ian Stevenson (1918-2007)"], *The Skeptic's Dictionary*.
**The Daily Telegraph* (February 12, 2007).  (obituary).
*Debus, Allen G. (1968). *World Who's Who in Science*. Marquis-Who's Who.
*[[Paul Edwards (philosopher)|Edwards, Paul]] (1992). "Introduction" and "The Dependence of Consciousness on the Brain," in Paul Edwards (ed.). *Immortality*. Prometheus Books.
*Edwards, Paul (1996). *Reincarnation: A Critical Examination*. Prometheus Books.
*[[Margalit Fox|Fox, Margalit]] (February 18, 2007). [https://www.nytimes.com/2007/02/18/health/psychology/18stevenson.html "Ian Stevenson Dies at 88; Studied Claims of Past Lives"], *The New York Times*.
*[[Terence Hines|Hines Terence]] (2003). *Pseudoscience and the Paranormal*. Prometheus Books. 
*Hopkins Tanne, Janice (April 2, 2007). [http://www.bmj.com/cgi/content/extract/334/7595/700 "Obituaries: Ian Pretyman Stevenson"], *British Medical Journal*.
*Kelly, Emily Williams (2007). [http://www.medicine.virginia.edu/clinical/departments/psychiatry/sections/cspp/dops/publicationslinks/Stevenson-s-Obit-Emily.pdf "Ian P. Stevenson"] , University of Virginia School of Medicine, February (obituary).
*Kelly, Edward F. and Kelly, Emily Williams (2007). *Irreducible Mind: Toward a Psychology for the 21st Century*. Rowman & Littlefield.
*Lester, David (2005). *Is There Life After Death? An Examination of the Empirical Evidence*. McFarland. 
*[[Harold Lief|Lief, Harold]] (1977). [http://journals.lww.com/jonmd/Citation/1977/09000/Commentary_on_Dr__Ian_Stevenson_s__the_Evidence_of.3.aspx "Commentary on Ian Stevenson’s 'The Evidence of Man’s Survival After Death'"], *The Journal of Nervous and Mental Disease*, 165(3), September.
*McClelland, Norman C. (2010). *Encyclopedia of Reincarnation and Karma*. McFarland.
*Pandarakalam, James Paul (April 2, 2007). [http://www.bmj.com/rapid-response/2011/11/01/professor-ian-stevenson-emperor-parapsychology "Professor Ian Stevenson, an emperor in parapsychology"], *British Medical Journal* (obituary).
*[[Tom Shroder|Shroder, Tom]] (February 11, 2007). [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/02/10/AR2007021001393.html "Ian Stevenson; Sought To Document Memories Of Past Lives in Children"], *The Washington Post* (obituary).
*
*Stevenson, Ian (1966). *Twenty Cases Suggestive of Reincarnation*. University of Virginia Press.
*
*Stevenson, Ian (1989)., The Flora Levy Lecture in the Humanities.
*Stevenson, Ian (1992). [https://www.scientificexploration.org/docs/7/jse_07_4_stevenson.pdf "Birthmarks and Birth Defects Corresponding to Wounds on Deceased Persons"] , paper presented at the Eleventh Annual Meeting of the Society for Scientific Exploration, Princeton University, June 11–13.
*
*Stevenson, Ian (2006)., *Journal of Scientific Exploration*, 20(1).
*
*Tucker, Jim B. (2005). *Life Before Life: A Scientific Investigation of Children's Memories of Previous Lives*. St. Martin's Press.
*University of Virginia (undated)., School of Medicine.
*University of Virginia (undated)., Division of Perceptual Studies, School of Medicine.
*University of Virginia (undated). [http://www.medicine.virginia.edu/clinical/departments/psychiatry/sections/cspp/dops/we_are-page#history "History and description"] , Division of Perceptual Studies, School of Medicine.
*Woodhouse, Mark (1996). *Paradigm Wars: Worldviews for a New Age*. Frog Books.

== แหล่งข้อมูลอื่น ==
;เอียน สตีเวนสัน/การกลับชาติมาเกิด
*[[Robert Almeder|Almeder, Robert]] (2000). , interview with Robert Almeder, professor of philosophy at Georgia State University (video).
*Moallem, Ehsan (2014). , presentation of Ian Stevenson's work by Ehsan Moallem (video)
*Almeder, Robert (1988). "Response to 'Past Tongues Remembered'," *Skeptical Inquirer*, 12, Spring.
*Almeder, Robert (1987). *Beyond Death*. Charles C. Thomas.
*Alvarado, Carlos S. [http://archived.parapsych.org/newsletters/Ian-Stevenson-Bibliography.html "Ian Stevenson, Selected Bibliography"] , Parapsychological Association.
*
*[[Paul Edwards (philosopher)|Edwards, Paul]] (1986). "The Case Against Reincarnation: Part 1," *Free Inquiry*, 6, Fall, pp.&nbsp;24–34.
*Edwards, Paul (1986/7). "The Case Against Reincarnation: Part 2," *Free Inquiry*, 7, Winter, pp.&nbsp;38–43.
*Edwards, Paul (1987a). "The Case Against Reincarnation: Part 3," *Free Inquiry*, 7, Spring, pp.&nbsp;38–49.
*Edwards, Paul (1987b). "The Case Against Reincarnation: Part 4," *Free Inquiry*, 7, Summer, pp.&nbsp;46–53.
*Griffin, David Ray (1997). *Parapsychology, Philosophy, and Spirituality: A Postmodern Exploration*. SUNY Press (particularly chapter 6, [https://books.google.com/books?id=xCmeJQJldFsC&pg=PA184 "Evidence from Cases of the Reincarnation Type"]).
*
**Almeder, Robert (2001). [http://philpapers.org/rec/ALMORAv "On reincarnation: A reply to Hales"], *Philosophia*.
**Hales, Steven (2001b). "Reincarnation redux," *Philosophia*, 28(1–4): 359–367.
*Irwin, Harvey J. (2004). *An Introduction to Parapsychology*. McFarland.
*Martin, Raymond (1994). [https://books.google.com/books?id=5Ibd4TJyv5gC&pg=PA344 "Survival of Bodily Death: A Question of Values"], in John Donnelly (ed.) *Language, Metaphysics, and Death*. Fordham University Press.
*Rockley, Richard (1 November 2002). [https://web.archive.org/web/20090807184113/http://skepticreport.com/sr/?p=482 "Book Review: *Children who remember previous lives, A question of reincarnation*, Ian Stevenson"], *Skeptic Report*.
*[[Lewis Spence|Spence, Lewis]] (2003). [https://books.google.com/books?id=gq1LhcH48GQC&pg=PA884 "Stevenson, Ian"], *Encyclopedia of Occultism and Parapsychology*. Kessinger Publishing.
*
*
*[[Ian Wilson (author)|Wilson, Ian]] (1981). *Mind Out of Time?: Reincarnation Claims Investigated*. Orion Books Limited.
*

;จิต
*Almeder, Robert (2011). [https://books.google.com/books?id=3DTBkby85pYC&pg=PA16 "The Major Objections from Reductive Materialism Against Belief in the Existence of Cartesian Mind-Body Dualism"], in Alexander Moreira-Almeida and Franklin Santana Santos, *Exploring Frontiers of the Mind-Brain Relationship*, Springer, pp.&nbsp;16–33
*
*Levine, Joseph (2001). *Purple Haze: The Puzzle of Consciousness*. Oxford University Press.
*[[Roger Penrose|Penrose, Roger]] (1994). *Shadows of the Mind: A Search for the Missing Science of Consciousness*. Oxford University Press.
*Velman, Max and Schneider, Susan (2007). *The Blackwell Companion to Consciousness*. University of Oxford Press.
*[[Philip David Zelazo|Zelazo, Philip David]]; [[Morris Moscovitch|Moscovitch, Morris]]; and [[Evan Thompson|Thompson, Evan]] (eds.) (2007). *The Cambridge Handbook of Consciousness*. University of Cambridge Press.

;เรื่องอื่นๆ
*Almeder, Robert (1998). *Harmless naturalism: The limits of science and the nature of philosophy*. Open Court Publishers.
*
*Schumacher, Bernard N. (2005). *Death and Mortality in Contemporary Philosophy''. Cambridge University Press.

หมวดหมู่:นักวิชาการชาวอเมริกัน
หมวดหมู่:นักวิชาการชาวแคนาดา
หมวดหมู่:แพทย์ชาวอเมริกัน
หมวดหมู่:นักวิจัยทางการแพทย์ชาวแคนาดา
หมวดหมู่:ปรจิตวิทยา
หมวดหมู่:นักวิทยาศาสตร์ชาวอเมริกัน
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยเซนต์แอนดรูส์
หมวดหมู่:ศิษย์เก่าจากมหาวิทยาลัยแมคกิลล์