ปริภูมิ-เวลา

330px|thumb|'''แผนภาพปริภูมิ-เวลา''' เส้นระหว่างนาฬิกาทุกเรือนมีความยาวเท่ากันที่หนึ่งชั่วโมงแสง (1.07 พันล้านกิโลเมตร) แต่หากเรามองแผนภาพนี้ในฐานะผู้สังเกตการณ์ เราจะรู้สึกว่าเส้นสีน้ำเงินมีความยาวกว่าเส้นเขียว

ในวิชาฟิสิกส์ **ปริภูมิ-เวลา** () เป็นแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ใด ๆ ที่รวมปริภูมิและเวลาเข้าด้วยกันเป็นความต่อเนื่องประสานเดียว ปริภูมิ-เวลาของเอกภพนั้นเดิมตีความจากมุมมองปริภูมิแบบยุคลิด (Euclidean space) ซึ่งถือว่าปริภูมิประกอบด้วยสามมิติ และเวลาประกอบด้วยหนึ่งมิติ คือ "มิติที่สี่" โดยการรวมปริภูมิและเวลาเข้าไปในแมนิโฟลด์ (manifold) เดียวที่เรียกกันว่า ปริภูมิ-เวลาแบบมินคอฟสกี (Minkowski space) นักฟิสิกส์ได้ทำให้ทฤษฎีทางฟิสิกส์จำนวนมากดูมีความเรียบง่ายขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ตลอดจนอธิบายการทำงานของเอกภพทั้งระดับใหญ่กว่าดาราจักรและเล็กกว่าอะตอมได้อย่างเป็นรูปแบบเดียวกันมากยิ่งขึ้น

## คำอธิบาย

ในกลศาสตร์ดั้งเดิมที่ไม่เป็นเชิงสัมพัทธ์, การใช้ปริภูมิแบบยุคลิดแทนปริภูมิเวลามีความเหมาะสม, เนื่องจากเวลานั้นถือว่าเป็นสากลและคงที่, ดำรงอยู่อย่างเป็นอิสระในฐานะแห่งสถานะของการเคลื่อนที่ของผู้สังเกตการณ์ (observer) ในบริบทเชิงสัมพัทธภาพ, เวลาไม่สามารถแยกออกจากสามมิติของปริภูมิได้เพราะอัตราของการสังเกตที่ซึ่งเวลาได้ผ่านไปสำหรับวัตถุนั้นขึ้นอยู่กับความเร็วของวัตถุเทียบกับผู้สังเกตการณ์และยังขึ้นอยู่กับความแรงของสนามความโน้มถ่วง (gravitational field) อีกด้วย ซึ่งสามารถที่จะชะลอการล่วงไปของเวลาสำหรับวัตถุที่มองเห็นได้โดยผู้สังเกตการณ์ที่อยู่ภายนอกของสนาม

ในจักรวาลวิทยา, แนวคิดของปริภูมิเวลาจะเป็นการรวมเอาทั้งปริภูมิและเวลาเข้าด้วยกันให้กลายเป็นเอกภพ (universe) ที่เป็นนามธรรมเพียงหนึ่งเดียว  ในทางคณิตศาสตร์นั้น มันก็คือแมนิโฟลด์ที่ประกอบไปด้วย "เหตุการณ์" ซึ่งจะถูกอธิบายได้ตามประเภทของระบบพิกัดบางอย่าง  โดยปกติแล้ว มิติเชิงพื้นที่ทั้ง 3 มิติ (ความยาว, ความกว้าง, ความสูง) และอีกมิติหนึ่งชั่วขณะ (เวลา) เป็นสิ่งจำเป็นต้องมี

## ประวัติ

ในช่วงกลางคริสตศตวรรษที่ 19 การทดลองต่าง ๆ เช่น การสังเกตจุดอาราโก (Arago spot) และการวัดความแตกต่างของอัตราเร็วแสงในอากาศเทียบกับน้ำ (Differential measurements of the speed of light in air versus water) ถือเป็นการพิสูจน์ลักษณะคลื่นของแสง ซึ่งตรงข้ามกับทฤษฎีอนุภาคหรือทฤษฎีคอพัสคิวลาร์ของแสง (Corpuscular theory) การแพร่กระจายของคลื่นนั้นถือว่าต้องมีตัวกลางที่เคลื่อนไหวได้ ในกรณีของคลื่นแสงนั้น ถือว่าเป็นอีเธอร์นำแสง (Luminiferous aether) ซึ่งเป็นตัวกลางเชิงสมมติฐาน

## ดูเพิ่ม
* Basic introduction to the mathematics of curved spacetime
* Complex spacetime
* Einstein's thought experiments
* Four-dimensionalism
* Geography
* Global spacetime structure
* List of spacetimes
* Metric space
* Philosophy of space and time
* Present
* Time geography

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## อ่านเพิ่ม
* 
* George F. Ellis and Ruth M. Williams (1992) *Flat and curved space–times*. Oxford University Press. 
* Lorentz, H. A., Einstein, Albert, Minkowski, Hermann, and Weyl, Hermann (1952) *The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs*. Dover.
* Lucas, John Randolph (1973) *A Treatise on Time and Space*. London: Methuen.
*  Chapters 17–18.
* 
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* Albert Einstein on space–time 13th edition Encyclopædia Britannica Historical: Albert Einstein's 1926 article
* Encyclopedia of Space–time and gravitation Scholarpedia Expert articles
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: "Space and Time: Inertial Frames" by Robert DiSalle.

หมวดหมู่:ฟิสิกส์ทฤษฎี
หมวดหมู่:เวลา
หมวดหมู่:เวลาทางฟิสิกส์
หมวดหมู่:แบบจำลองเชิงแนวคิด
หมวดหมู่:ปริภูมิ-เวลา
หมวดหมู่:ทฤษฎีสัมพัทธภาพ
หมวดหมู่:หลักการสำคัญของฟิสิกส์