การรับรู้อากัปกิริยา

[thumb|[ซีรีบรัมเป็นส่วนในสมองที่มีหน้าที่ประสานงานเกี่ยวข้องกับการรับรู้อากัปกิริยา]]
**การรับรู้อากัปกิริยา**  หรือ**การรู้ตำแหน่งข้อและการเคลื่อนไหว**  (***' มาจากคำว่า  ""  ซึ่งแปลว่า  "ของตน"  หรือ  "แต่ละบุคคล"  และคำว่า  ""  ซึ่งแปลว่า  "การรับรู้")  เป็นความรู้สึกเกี่ยวกับตำแหน่ง  (limb position sense)  และเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวของอวัยวะในร่างกาย  (kinesthesia  หรือ  motion sense)    ที่ไม่สืบเนื่องกับการมองเห็น
เป็นกระบวนการที่ต่างจาก [[exteroception]] ซึ่งเป็นการที่บุคคลรับรู้ตัวกระตุ้นภายนอกร่างกาย  และ [[interoception]]  ซึ่งเป็นการที่บุคคลรับรู้ความรู้สึกเป็นต้นว่า  ความเจ็บปวดและความหิว  และการเคลื่อนไหวของอวัยวะภายใน

==ประวัติ==
ควมรู้สึกเกี่ยวกับตำแหน่งและการเคลื่อนไหวของอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายได้รับการพรรณนาครั้งแรกในปี ค.ศ. 1557 โดยจูเลียส ซีซาร์ สคาลิเกอร์  ว่าเป็น  "การรับรู้ความเคลื่อนไหว"  (sense of locomotion) 
ในปี ค.ศ. 1826  ชาลส์ เบ็ลล์  พรรณนาความคิดของเขาในเรื่องของการรับรู้ในกล้ามเนื้อ 
ซึ่งได้รับเครดิตว่า  เป็นงานวิจัยงานแรกที่พรรณนาถึงกลไกที่ส่งข้อมูลทางกายภาพแบบป้อนกลับไปยังสมอง 
ความคิดของเบ็ลล์ก็คือการสั่งงานเกิดขึ้นในสมองแล้วส่งไปที่กล้ามเนื้อ  และรายงานเกี่ยวกับสภาพกล้ามเนื้อก็จะส่งกลับไปที่สมอง  

ในปี ค.ศ. 1880 เฮ็นรี ชาลส์ตัน บาสเชียน  เสนอว่าคำว่า  "การรับรู้การเคลื่อนไหว  (kinaesthesia)"  แทนคำว่า  "การรับรู้ในกล้ามเนื้อ  (muscle sense)"  เพราะเหตุว่า  ข้อมูลที่ส่งไปทาง[[afferent nerve fiber|ใยประสาทนำเข้า]]กลับไปยังสมอง  มาจากโครงสร้างอื่น ๆ นอกจากกล้ามเนื้อ  รวมทั้ง[[เส้นเอ็น]]  [[ข้อต่อ]]  และ[[ผิวหนัง]] 

ในปี ค.ศ. 1889 แอลเฟร็ด โกลด์เชเดอร์ เสนอการแบ่งประเภทของการรับรู้การเคลื่อนไหวออกเป็น 3 อย่างรวมทั้ง  ความรู้สึกในกล้ามเนื้อ  ความรู้สึกในเส้นเอ็น  และความรู้สึกเกี่ยวกับข้อต่อ 

ในปี ค.ศ. 1906  ชาลส์ สก็อตต์ เชอร์ริงตัน  พิมพ์ผลงานชิ้นสำคัญที่เสนอศัพท์ของกระบวนการรับรู้ความรู้สึกต่าง ๆ รวมทั้งคำว่า  "proprioception" "interoception" และ "exteroception" 
'''exteroceptor''' เป็น''อวัยวะ''มีหน้าที่สร้างข้อมูลเกี่ยวกับสภาวะภายนอกร่างกายรวมทั้ง  ตา  หู  ปาก  และผิวหนัง 
ส่วน '''interoceptor''' สร้างข้อมูลเกี่ยวกับอวัยวะภายใน  ในขณะที่คำว่า  proprioception  (คือการรับรู้อากัปกิริยา)  หมายถึงความสำนึกรู้การเคลื่อนไหวที่ได้มาจากข้อมูลทางกล้ามเนื้อ  เส้นเอ็น  และข้อต่อ 
เพราะการแบ่งประเภทโดยวิธีนี้  นัก[[สรีรวิทยา]]และนัก[[กายวิภาคศาสตร์]]จึงได้สืบต่อการค้นหาปลายประสาทที่มีกิจหน้าที่โดยเฉพาะในการส่งข้อมูลเกี่ยวกับข้อต่อและความตึงเกร็งของกล้ามเนื้อ  (เช่นปลายประสาทที่เรียกว่า  '''[[muscle spindle]]''' และ [[Pacinian corpuscles]]
เชื่อกันอย่างกว้างขวางว่า  muscle spindle  มีบทบาทที่สำคัญในการรับรู้อากัปกิริยา  เพราะ  ปลายประสาทที่สำคัญที่สุดของ  muscle spindle  ตอบสนองต่อระดับความเปลี่ยนแปลงของความยาวและความเร็วในการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อ  ดังนั้น  จึงมีบทบาทในการรับรู้ทั้งตำแหน่งทั้งการเคลื่อนไหวของอวัยวะ  
ส่วนปลายประสาทที่สำคัญรองลงมา ตรวจจับความเปลี่ยนแปลงความยาวของกล้ามเนื้อ  และดังนั้น  จึงส่งข้อมูลเกี่ยวกับการรับรู้ตำแหน่งของอวัยวะเพียงเท่านั้น 
โดยย่อ ๆ แล้ว  muscle spindle  ก็คือ  ปลายประสาทรับรู้การขยายออกของกล้ามเนื้อ 
นอกจากนั้นแล้ว  ก็เป็นที่ยอมรับว่า  ปลายประสาทรับความรู้สึกที่ผิวหนังคือ  '''cutaneous receptor'''  ก็มีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับการรับรู้อากัปกิริยา  โดยให้ข้อมูลการรับรู้ที่แม่นยำเกี่ยวกับตำแหน่งและการเคลื่อนไหวของข้อต่อ  รวมเข้าไปกับข้อมูลที่มาจาก muscle spindle

==องค์ประกอบ==
===การรับรู้การเคลื่อนไหว===
'''การรับรู้การเคลื่อนไหว''' (***' หรือ **kinaesthetic** หรือ **motion sense**) ซึ่งเป็นองค์ประกอบแรกในการรับรู้อากัปกิริยา   เป็นความสำนึกรู้การเคลื่อนไหวรวมทั้งตำแหน่งของอวัยวะในร่างกาย  โดยใช้อวัยวะรับรู้ความรู้สึกที่เรียกว่า  **ปลายประสาทรับรู้อากัปกิริยา** หรือ **ตัวรู้อากัปกิริยา  ()**  ในข้อต่อและกล้ามเนื้อ  การค้นพบ*การรับรู้การเคลื่อนไหว*  เป็นส่วนเบื้องแรกของศึกษา*การรับรู้อากัปกิริยา*  และถึงแม้ว่าคำว่า  การรับรู้อากัปกิริยา  (proprioception)  และการรับรู้ความเคลื่อนไหว  (kinesthesia)  มักจะใช้แทนกันและกัน  แต่ว่า  ตามความเป็นจริงแล้ว  กระบวนการเหล่านั้นมีองค์ประกอบที่ต่างกันหลายอย่าง

อย่างแรกก็คือ  การรับรู้การเคลื่อนไหวไม่รวมการรับรู้การทรงตัวหรือความสมดุล  (equilibrium หรือ balance)  ซึ่งเป็นข้อมูลที่มาจากหูชั้นใน  เป็นองค์ประกอบ  ต่างจากการรับรู้อากัปกิริยาซึ่งรวมข้อมูลเช่นนี้  
ตัวอย่างเช่น  ความอักเสบของหูชั้นในอาจจะทำความรู้สึกความสมดุลให้เสียหาย  ดังนั้น  ก็ทำให้การรับรู้อากัปกิริยาให้เสียหาย  แต่ไม่ทำการรับรู้ความเคลื่อนไหวให้เสียหาย  (เพราะนิยามของการรับรู้ความเคลื่อนไหว  ไม่รวมการรับรู้การทรงตัวว่าเป็นองค์ประกอบ) 
ผู้ที่มีความเสียหายอย่างนี้  สามารถจะเดินได้โดยต้องอาศัยการเห็นเพื่อทรงตัว   คือบุคคลนั้นจะไม่สามารถเดินได้โดยปิดตา 

ความแตกต่างอีกอย่างก็คือ  การรับรู้การเคลื่อนไหวพุ่งความสนใจไปที่การเคลื่อนไหวของร่างกาย   ในขณะที่การรับรู้อากัปกิริยาเป็นความสำนึกในการเคลื่อนไหวและพฤติกรรมของร่างกาย  
ด้วยเหตุนี้  จึงอาจกล่าวได้ว่า  การรับรู้การเคลื่อนไหวเกี่ยวข้องกับพฤติกรรม  (behavioral)  มากกว่า  ในขณะที่การรับรู้อากัปกิริยาเกี่ยวข้องกับการรับรู้  (cognitive)  มากกว่า   

การรับรู้การเคลื่อนไหวหมายเอาการเคลื่อนไหวทั้งที่ทำเองและคนอื่นทำให้  (เช่นขยับแขนขาให้ไปที่อื่น)

### การรับรู้ตำแหน่งข้อต่อ
องค์ประกอบสำคัญรองลงมาของการรับรู้อากัปกิริยาก็คือ  **การรับรู้ตำแหน่งข้อต่อ**  (****  ตัวย่อ  JPS)  ซึ่งวัดได้โดยการให้ผู้รับการทดสอบจับคู่ตำแหน่งของข้อต่อ  ที่จะกล่าวถึงต่อไป

บ่อยครั้ง  มักเข้าใจว่า  ความสามารถใน*การรับรู้ความเคลื่อนไหว*และใน*การรับรู้ตำแหน่งข้อต่อ*  ทั้งสองอย่างนั้นมีความสัมพันธ์กัน  แต่จริง ๆ แล้ว  หลักฐานแสดงว่า  ความสามารถทั้งสองอย่างนั้น  ไม่มีความสัมพันธ์กันอย่างสำคัญ  
นี้บอกเป็นนัยว่า  แม้ความสามารถเหล่านั้นจะมีความเกี่ยวข้องกับการรับรู้อากัปกิริยาเหมือนกัน   แต่ก็เกิดจากระบบทางกายภาพที่ต่างกัน

*การรับรู้ความเคลื่อนไหว* มีองค์ประกอบที่สำคัญของทักษะการเคลื่อนไหวกายด้วยกล้ามเนื้อ  (muscle memory)  และทักษะการประสานงานระหว่างมือและตา  การฝึกหัด  (หรือการหัดซ้อม)  สามารถพัฒนาทักษะเหล่านี้  
อีกอย่างหนึ่ง  ความสามารถในการหวดไม้กอล์ฟหรือในการรับลูกบอล ขาด*การรับรู้ตำแหน่งของข้อต่อ*ที่ได้รับการฝึกฝนเป็นอย่างดีไม่ได้  
นั่นก็คือ  การรับรู้อากัปกิริยาต้องทำให้เป็นอัตโนมัติผ่านการฝึก  เพื่อที่จะเปิดโอกาสให้บุคคลใส่ใจในเรื่องอื่น  เช่นการรักษากำลังใจของตน  หรือการเห็นว่าคนอื่น ๆ อยู่ที่ไหน  (แทนที่จะต้องมากังวลเหมือนกับตอนเริ่มฝึกใหม่ ๆ ว่า  มีท่าทางเหมาะสมถูกต้องในการทำกิจกรรมนั้นไหม)

## การเกิดขึ้นของการรับรู้อากัปกิริยา
การรับรู้อากัปกิริยาเริ่มต้นที่การทำงานของปลายประสาทรับรู้อากัปกิริยา  (proprioceptor)  ในระบบประสาทส่วนปลาย   
เป็นกระบวนการซึ่งเชื่อว่าได้รับข้อมูลมาจากเซลล์ประสาทรับความรู้สึกในหูชั้นใน  (ซึ่งบอกการเคลื่อนไหวและการทรงตัว)  จากปลายประสาทรับรู้การขยายออก  (stretch receptor)  ในกล้ามเนื้อ  และจากเส้นเอ็นรั้งข้อต่อ  (ซึ่งบอกตำแหน่งของกาย)  
มีปลายประสาทที่ทำหน้าที่การรับรู้อย่างนี้โดยเฉพาะ  ซึ่งเรียกว่า  ปลายประสาทรับรู้อากัปกิริยา  (proprioceptor)  เหมือนกับมีปลายประสาทรับความรู้สึกเฉพาะอย่างสำหรับแรงกด  แสง  อุณหภูมิ  เสียง  และความรู้สึกทางประสาทอื่น ๆ

TRPN ซึ่งเป็นประตูไอออนอย่างหนึ่งในตระกูล  transient receptor potential channel  ได้รับการวิจัยว่ามีหน้าที่รับรู้อากัปกิริยาในแมลงวันทอง  ในหนอนนีมาโทดา ใน  *[[Xenopus laevis]]* และในปลาม้าลาย  แต่ว่า  ยังไม่มีการค้นพบหน่วยรับรู้อากัปกิริยาเช่น  TPRN  ในมนุษย์ 

ถึงแม้ว่า  จะเป็นที่รู้กันว่าการรับรู้การเคลื่อนไหวของนิ้วมืออาศัยความรู้สึกที่ผิวหนัง  แต่ว่างานวิจัยเร็ว ๆ นี้พบว่า  การรู้จำวัตถุโดยสัมผัส  (haptic perception)  ที่อาศัยการรับรู้ความเคลื่อนไหวเหมือนกัน  ก็ต้องอาศัยแรงกลต่าง ๆ ที่ประสบในขณะสัมผัสด้วย  
ผลงานวิจัยนี้เป็นปัจจัยในการสร้างรูปร่างต่าง ๆ แบบเสมือน  (virtual  คือไม่มีอยู่จริง ๆ เหมือนกับ  virtual realitiies)  รู้ได้ทางสัมผัสที่มีลักษณะต่าง ๆ กัน

### การรับรู้อากัปกิริยาที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจและนอกอำนาจจิตใจ
ในมนุษย์  การรับรู้อากัปกิริยาแยกออกเป็นแบบที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจและที่นอกอำนาจจิตใจ 
* **การรับรู้อากัปกิริยาใต้อำนาจจิตใจ**  (conscious proprioception) ส่งข้อมูลไปยังซีรีบรัมทางวิถีประสาท  posterior column-medial lemniscus pathway
* **การรับรู้อากัปกิริยานอกอำนาจจิตใจ** (unconscious proprioception) ส่งข้อมูลโดยหลักไปยังซีรีเบลลัมทางวิถีประสาท dorsal spinocerebellar tract และทางวิถีประสาท ventral spinocerebellar tract 

การตอบสนองนอกอำนาจจิตใจเห็นได้ในรีเฟล็กซ์การรับรู้อากัปกิริยาในมนุษย์ที่เรียกว่า  righting reflex  คือ  เมื่อกายเอียงไปทางด้านไหนก็ตาม  บุคคลนั้นก็จะตั้งหัวให้ตรง  เป็นการปรับระดับตาให้เสมอกับแนวนอน   ปฏิกิริยานี้เห็นได้แม้ในเด็กทารกเมื่อเด็กเริ่มควบคุมกล้ามเนื้อคอได้  การควบคุมกล้ามเนื้อคอได้มีซีรีเบลลัมเป็นเหตุ  ซึ่งเป็นส่วนของสมองที่อิทธิพลในการทรงตัว

## การประยุกต์ใช้
### การวินิจฉัยโรคทางประสาท
มีการทดสอบที่ค่อนข้างจะเฉพาะเจาะจงที่ทดสอบความสามารถในการรับรู้อากัปกิริยาของสัตว์ที่รับการทดสอบ เป็นการวินิจฉัยโรคทางประสาท  (neurological disorder)  รวมการทดสอบที่ตรวจสอบรีเฟล็กซ์โดยใช้ตาหรือสัมผัสเป็นต้นว่า  placing reflexes  ซึ่งเป็นการทดสอบการรับรู้อากัปกิริยาโดยสัมผัสในสัตว์โดยเฉพาะของแมวและสุนัข  

เพื่อการวินิจฉัยรักษาพยาบาลในมนุษย์   การทดสอบต่อไปนี้วัดความสามารถของบุคคลในการรับรู้อากัปกิริยาโดยไม่ใช้ตาช่วย  

#### ให้จับคู่ตำแหน่งข้อต่อ
**การจับคู่ตำแหน่งข้อต่อ  ()**  เป็นวิธีการวัดการรับรู้อากัปกิริยา  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง  เป็นการวัดความสามารถในการรับรู้ตำแหน่งข้อต่อ  โดยที่ไม่อาศัยข้อมูลจากตาหรือระบบการทรงตัว  (vestibular system)  เป็นตัวช่วย  
เพื่อทำการทดสอบนี้   พึงให้ผู้รับการทดสอบปิดตา แล้วเคลื่อนข้อต่อหนึ่งไปยังอีกตำแหน่งหนึ่งเป็นระยะเวลาหนึ่ง  แล้วก็นำข้อต่อนั้นกลับมาที่เดิม  หลังจากนั้น ก็ให้ผู้รับการทดสอบเคลื่อนข้อต่อไปยังตำแหน่งนั้น  
โดยวัดความผิดพลาด  ความสามารถในการบ่งชี้มุมของข้อต่อในสถานการณ์ต่าง ๆ ก็จะวัดได้  วิธีการนี้เป็นวิธีการที่แม่นยำที่สุดในปัจจุบันในการวัดการรับรู้อากัปกิริยา  (โดยที่ไม่วัดความสามารถอย่างอื่นร่วมด้วย)  

งานวิจัยเร็ว ๆ นี้พบว่า  ความถนัดซ้ายขวา  อายุ  การเคลื่อนไหวเองหรือให้ผู้อื่นเคลื่อนให้  และระยะเวลาที่ให้ข้อต่อดำรงอยู่ในมุมเป้าหมาย  มีอิทธิพลต่อความสามารถในการจับคู่ตำแหน่งข้อต่อ  
การจับคู่ตำแหน่งข้อต่อใช้ในการวินิจฉัยรักษาทั้งในอวัยวะเบื้องบนและเบื้องล่าง

#### ให้ชี้ทิศทางการเคลื่อนไหว
เพื่อทดสอบนิ้วมือหรือข้อมือ หรือนิ้วโป้งเท้า  ให้คนไข้หลับตา  แล้วขยับนิ้วมือหรือข้อมือหรือนิ้วโป้งเท้าของคนไข้ขึ้นหรือลง  โดยที่ไม่ต้องขยับเกิน 1-2 มิลลิเมตร ปกติคนไข้จะสามารถบอกทิศทาง  ความเร็ว  และมุมของการเคลื่อนไหวนั้นได้  

เพื่อทดสอบข้อต่อที่สะโพกและหัวเข่า  ให้คนไข้นอนหงายแล้วปิดตา  แล้วขยับขาของคนไข้ไปยังตำแหน่งใหม่  แล้วให้คนไข้บอกทิศทางของการเคลื่อนไหว

#### การทดสอบไหล่และข้อศอก
เพื่อทดสอบไหล่และข้อศอก  ให้คนไข้หลับตา  แล้วเอานิ้วชี้มาวางที่ปลายจมูกของตน

#### การทดสอบโดยการทรงตัว
สามารถใช้ Roberg's test ซึ่งเป็นวิธีทดสอบการทรงตัวในการทดสอบอากัปกิริยาได้  ให้คนไข้ยืนขาชิดกันแล้วปิดตา  ผลการทดสอบเป็นบวกถ้าคนไข้ยืนส่ายไปมาหรือล้มเมื่อปิดตา  ซึ่งอาจจะบ่งถึงรอยโรคที่  dorsal column  ความบกพร่องของหูชั้นใน  รอยโรคที่ซีรีเบลลัม  หรือภาวะ  sensory ataxia  ซึ่งเกิดจากรอยโรคใน  dorsal column  เช่นกัน

### การทดสอบความเมา
เจ้าหน้าที่ตำรวจชาวอเมริกันทดสอบความมึนเมาจากสุรา  โดยใช้วิธีทดสอบการรับรู้อากัปกิริยาที่เรียกว่า  **"การทดสอบความไม่เมาในสนาม ([[field sobriety test]])"**  คือให้ผู้รับการทดสอบแตะจมูกในขณะที่ปิดตา  ผู้ที่มีการรับรู้อากัปกิริยาที่เป็นปกติจะทำการไม่พลาดเกินกว่า  20  มิลลิเมตร  ในขณะที่ผู้ที่มีการรับรู้อากัปกิริยาในระดับที่ลดลง  (ซึ่งเป็นอาการของคนเมาสุรา)  จะสอบไม่ผ่าน  เพราะความยากลำบากในการกำหนดตำแหน่งของแขนขาโดยสัมพันธ์กับจมูกของตน

### การเรียนรู้ทักษะใหม่
เพราะมีการรับรู้อากัปกิริยา  เราจึงสามารถที่จะเรียนรู้เพื่อจะเดินในที่มืดสนิดโดยไม่เสียการทรงตัว  และในขณะที่กำลังเรียนทักษะ  เรียนการเล่นกีฬา  หรือเรียนวิธีการสร้างศิลปะใหม่ ๆ  ปกติแล้วจะขาดความคุ้นเคยเกี่ยวกับอากัปกิริยาของร่างกายที่มีในการทำกิจกรรมนั้น ๆ ไม่ได้  
ถ้าไม่มีการประสานข้อมูลเกี่ยวกับอากัปกิริยาของร่างกายที่เหมาะสม  นักวาดรูปย่อมไม่สามารถป้ายสีที่ผ้าใบโดยที่ไม่แลดูมือของตนที่กำลังเคลื่อนพู่กันไปที่ส่วนต่าง ๆ  ของผ้าใบได้  
คนขับรถก็จะไม่สามารถขับรถ  เพราะไม่สามารถมองดูพวงมาลัย  ดูคันเร่ง  และดูถนนหนทางที่อยู่ข้างหน้าไปพร้อม ๆ กันได้  ผู้พิมพ์คีย์บอร์ดก็จะไม่สามารถพิมพ์แบบสัมผัสโดยไม่ต้องแลดูแป้นพิมพ์ได้  นักเต้นบัลเล่ย์ก็จะไม่อาจเต้นให้งดงามได้  และคนโดยทั่ว ๆ ไปก็จะไม่สามารถแม้แต่จะเดินโดยไม่มองดูที่ที่ตนต้องวางเท้าได้

น.พ. โอลิเว่อร์ แซกส์  ครั้งหนึ่งได้รายงานกรณีของหญิงสาวผู้สูญเสียการรับรู้อากัปกิริยาเพราะการติดเชื้อไวรัสที่ไขสันหลัง  
เมื่อเริ่มมีปัญหานี้ใหม่ ๆ เธอไม่สามารถแม้แต่จะเคลื่อนไหวร่างกายอย่างเป็นปกติ  ไม่สามารถจะควบคุมน้ำเสียงของเธอ  เพราะการควบคุมเสียงอาศัยการรับรู้อากัปกิริยา  ต่อมา  เธอต้องฝึกทำกิจกรรมต่าง ๆ  ใหม่โดยใช้ตากับระบบรับรู้การทรงตัว  (vestibular system)  ในหูชั้นใน  ในการเคลื่อนไหวร่างกายโดยไม่มีข้อมูลจากระบบการรับรู้อากัปกิริยา  และใช้หูเพื่อช่วยควบคุมน้ำเสียงของเธอ  
ในที่สุด  เธอจึงจะสามารถทำการเคลื่อนไหวที่แข็ง ๆ และช้า ๆ  และใช้คำพูดด้วยน้ำเสียงที่เกือบเป็นปกติ  ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นความสำเร็จผลดีที่สุดที่เป็นไปได้ในกรณีที่ขาดการรับรู้อากัปกิริยาอย่างนี้  เธอไม่สามารถแม้จะรู้ระดับกำลังที่ต้องใช้ในการหยิบจับวัถถุ  ดังนั้น  เธอจึงจับวัตถุต่าง ๆ เกินกำลังจนกระทั่งรู้สึกเจ็บปวด  เพื่อให้แน่ใจว่า  เธอจะไม่ทำวัตถุเหล่านั้นตก

### การฝึก
thumb|การฝึกอวัยวะส่วนล่าง
การรับรู้อากัปกิริยาสามารถฝึกได้โดยหลายวิธี    
การโยนของสลับมือในการเล่นกล  เป็นวิธีฝึกการตอบสนองให้ว่องไวขึ้น  ฝึกการกำหนดตำแหน่งของอวัยวะในปริภูมิ  และฝึกการเคลื่อนไหวที่มีประสิทธิภาพไม่สิ้นเปลืองความพยายาม  
ส่วนการใช้กระดานทรงตัวสามารถฟื้นฟูหรือเพิ่มความสามารถในการรับรู้อากัปกิริยา  โดยเฉพาะอย่างยิ่งโดยเป็นวิธีฟื้นฟูบำบัดความบาดเจ็บที่ข้อเท้าหรือเข่า  

ส่วนการยืนบนขาเดียว  หรือวิธีดัดกายอย่างอื่น ๆ  เป็นส่วนหนึ่งของกายบริหารแบบโยคะ  หวิงชุน และไท่เก็ก  ที่สามารถใช้พัฒนาการรับรู้อากัปกิริยาเช่นเดียวกัน 

งานวิจัยหลายงานแสดงว่า  การดัดกายเหล่านี้จะมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นถ้าปิดตาทำ  เพราะว่า  ข้อมูลจากตาเป็นข้อมูลป้อนกลับสำคัญที่ใช้ในการทรงตัว  (และดังนั้น  เมื่อปิดตาจึงต้องอาศัยการรับรู้อากัปกิริยามากขึ้นในการทรงตัว)  

มีอุปกรณ์อย่างอื่นที่ใช้เพิ่มการรับรู้อากัปกิริยาโดยเฉพาะ  เช่นลูกบอลเพื่อออกกำลังกาย  ซึ่งช่วยการทรงตัวและบริหารกล้ามเนื้อท้องและหลัง

## ความบกพร่อง
การสูญเสียหรือความบกพร่องของการรับรู้อากัปกิริยาแบบชั่วคราว  อาจจะเกิดขึ้นเป็นระยะ ๆ ในช่วงพัฒนาการ  โดยเฉพาะในช่วงวัยรุ่น  
การเปลี่ยนแปลงในร่างกายที่อาจจะมีผลต่อความบกพร่องของการรับรู้อากัปกิริยา  คือ  การเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างรวดเร็วของน้ำหนักตัวหรือขนาดตัว  เนื่องจากการเพิ่มขึ้นลดลงอย่างรวดเร็วของไขมัน  เช่นโดยการดูดไขมันออกเป็นต้น  และ/หรือ  การเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างรวดเร็วของกล้ามเนื้อ  เพราะการเพาะกาย   การใช้อะนาบอลิกสเตอรอยด์  และความอดอยากเป็นต้น  
นอกจากนั้นแล้ว  ยังสามารถเกิดขึ้นกับบุคคลที่มีความอ่อนตัว  (flexibility)  ความยืดหยุ่นได้  (stretching)  และความบิดตัวได้  (contortion)  ที่สูงขึ้น  
อวัยวะที่สามารถเคลื่อนไหวได้ในระดับที่ไม่เคยมีมาก่อน  หรือว่าไม่สามารถทำได้หลังจากวัยเด็ก  อาจจะทำความสับสนให้กับความรู้สึกเกี่ยวกับตำแหน่งของอวัยวะต่าง ๆ  
อาการที่จะเกิดขึ้นได้แก่  เกิดความรู้สึกอย่างเฉียบพลันว่า  เท้าหรือขาของตนหายไป  เกิดความจำเป็นในการดูแขนขาของตนเพื่อจะให้แน่ใจว่ายังอยู่  และมีการหกล้มในขณะที่เดินโดยเฉพาะเมื่อกำลังใส่ใจในสิ่งอื่นนอกจากการเดิน

การรับรู้อากัปกิริยาบางครั้งอาจมีความบกพร่องขึ้นมาเฉย ๆ โดยเฉพาะเมื่อเหนื่อย  กายของตนอาจจะรู้สึกใหญ่เกินหรือเล็กเกิน  หรืออวัยวะบางส่วนอาจจะเหมือนกับมีขนาดผิดไป  
ปรากฏการณ์ที่คล้ายกันอาจจะเกิดขึ้นในขณะชัก หรือในขณะมีสัญญาณบอกเหตุไมเกรน (migraine auras)  
ปรากฏการณ์เหล่านี้ได้รับสันนิษฐานว่าเกิดจากการกระตุ้นแบบผิดปกติของส่วนในสมองกลีบข้าง  ซึ่งมีหน้าที่ประสานข้อมูลจากส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

ยังมีเทคนิคหลอกระบบการรับรู้อากัปกิริยาอีกด้วย  เช่นการหลอกด้วย  Pinocchio illusion	

ความรู้สึกถึงการรับรู้อากัปกิริยามักจะไม่ปรากฏเพราะว่ามนุษย์โดยมากจะปรับตัวต่อตัวกระตุ้นที่มีอยู่ตลอดเวลา  ซึ่งเป็นกระบวนการที่เรียกว่า  "habituation  (ความเคยชิน)",  "desensitization  (การลดความรู้สึก)", หรือ "adaptation  (การปรับตัว)"   
ผลก็คือความรู้สึกเกี่ยวกับการรับรู้อากัปกิริยาย่อมอันตรธานไป  เหมือนกับกลิ่นที่อันตรธานไปเมื่อเคยชิน  จุดดีอย่างหนึ่งก็คือ  กิจกรรมหรือความรู้สึกที่ไม่ได้รับการสังเกต  สามารถดำเนินต่อไปเป็นเบื้องหลัง  ในขณะที่บุคคลนั้นใส่ใจในเรื่องอื่น    

บุคลลผู้มีการตัดแขนขาอาจจะมีความรู้สึกที่สับสนเกี่ยวกับความมีอยู่ของอวัยวะนั้น  ซึ่งเป็นกลุ่มอาการที่เรียกว่า  กลุ่มอาการหลงผิดว่าแขนขายังคงอยู่  (phantom limb syndrome)  
ความรู้สึกเกี่ยวกับอวัยวะแฟนตอม  (คืออวัยวะที่ไม่มีแต่รู้สึกเหมือนว่ามี)  อาจเกิดขึ้นเป็นความรู้สึกทางอากัปกิริยาว่า  มีอยู่  โดยไม่มีการเคลื่อนไหว  หรือความรู้สึกว่า  มีการเคลื่อนไหว  มีแรงกด  มีความเจ็บปวด  มีความคัน  หรือความรู้สึกร้อนเย็น  
มีทฤษฎีหลายอย่างเกี่ยวกับสมุฏฐานของความรู้สึกและประสบการณ์อื่น ๆ เกี่ยวกับอวัยวะแฟนตอม  

แจ็ค เซ้า ผู้เป็นนายแพทย์ประจำ ร.พ. วอลเตอร์ รีด ในเมืองวอชิงตัน ดี.ซี.  ได้เสนอทฤษฎีบนพื้นฐานความคิดเกี่ยวกับ  **"ความทรงจำในการรับรู้อากัปกิริยา"**  (proprioceptive memory)  
ทฤษฎีนี้เสนอว่า  สมองดำรงความทรงจำเกี่ยวกับตำแหน่งเฉพาะที่ ๆ ของอวัยวะต่าง ๆ ดังนั้น  เมื่อมีการตัดอวัยวะออก  ก็จะมีข้อมูลขัดแย้งกันระหว่างระบบสายตา  ซึ่งเห็นความที่อวัยวะนั้นไม่มีอยู่จริง ๆ และระบบความทรงจำซึ่งยังจำว่าอวัยวะนั้นเป็นส่วนประกอบที่ยังมีอยู่ในร่างกาย  
ความรู้สึกและความเจ็บปวดในอวัยวะแฟนตอม  อาจเกิดขึ้นหลังจากตัดอวัยวะอื่น ๆ นอกจากแขนขาในร่างกาย  เช่นการตัดเต้านม  การถอนฟัน  (มีผลเป็นกลุ่มอาการหลงผิดว่าฟันยังคงอยู่)  และการตัดตาออก  (มีผลเป็นกลุ่มอาการหลงผิดว่าตายังคงอยู่)  

ความบกพร่องแบบชั่วคราวของระบบรับรู้อากัปกิริยา  สามารถเกิดจากการใช้วิตามิน B6  (pyridoxine และ pyridoxamine) เกินขนาด  
ความบกพร่องจะกลับไปสู่ภาวะปกติหลังจากที่การบริโภควิตามินกลับไปสู่ระดับปกติ  นอกจากนั้น  ความบกพร่องอาจเกิดขึ้นเพราะเกิดความเป็นพิษต่อเซลล์  (cytotoxicity)  เช่นเพราะเคมีบำบัด  (การให้คีโม)

มีการเสนอว่า  แม้อาการมีเสียงในหู  (tinnitus)  และการไม่ได้ยินเสียงในความถี่บางระดับ  ก็อาจจะก่อให้เกิดข้อมูลอากัปกิริยาที่ผิดพลาด  ซึ่งเมื่อศูนย์สมองที่ประมวลผลได้รับแล้ว  อาจจะก่อให้เกิดความสับสนอย่างอ่อน ๆ 

การรับรู้อากัปกิริยาอาจจะมีความเสียหายอย่างถาวรในคนไข้ที่มีโรคเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวข้อต่อเกินขนาด  หรือ Ehlers-Danlos Syndrome  ซึ่งเป็นโรคพันธุกรรมมีผลให้เนื้อเยื่อยึดต่อ  (connective tissue) ในส่วนต่าง ๆ ของร่างกายไม่แข็งแรง  
หรืออาจจะเกิดขึ้นเพราะการติดเชื้อไวรัสดังที่รายงานโดย น.พ. แซกส์  (ดูด้านบน) ส่วนผลของการสูญเสียการรับรู้อากัปกิริยาที่มีความเสียหายอย่างร้ายแรงได้รับการตรวจสอบโดย โรเบรส์-เดอ-ลา-ทอร์ ในปี ค.ศ. 2006

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น ๆ
* Neuroscience Tutorial  See "Basic somatosensory pathway", Eastern International College.
*Joint & Bone – Ehlers-Danlos/Joint Hypermobility Syndrome – Proprioception 
* Humans have six senses, why does everyone think we only have five? at Everything2
*''Proprioception'' this essay by Charles Wolfe takes its cue from such thinkers & artists as Charles Olson, Merleau-Ponty, James J. Gibson, and Andy Clark to illustrate the view of the "priority of dynamic embodied activity over isolated 'mental' and 'physical' regions" to define this concept
*WNYC – Radio Lab: Where Am I? (May 05, 2006)   radio program looks at the relationship between the brain and the body
*The Dancers Mind ABC (Aust) podcast on the nature of proprioception.
* 

หมวดหมู่:การรับรู้อากัปกิริยา
หมวดหมู่:ระบบรับความรู้สึก