นกจาบธรรมดา

**นกกระจาบธรรมดา** หรือ **นกกระจาบอกเรียบ** (, ) เป็นนกขนาดเล็กในวงศ์นกกระจาบ (Ploceidae) ที่พบในเอเชียใต้และเอเชียอาคเนย์ อาศัยในทุ่งหญ้า ไร่นา ป่าละเมาะ ป่าทุติยภูมิ พื้นที่ริมน้ำ เป็นนกที่รู้จักกันดีจากรังที่ถักสานอย่างประณีตเป็นรูปน้ำเต้าคอยาว ด้วยใบไม้และหญ้า มักสร้างเป็นหมู่ ปกติพบในต้นไม้มีหนามหรือที่ใบของไม้วงศ์ปาล์มรวมทั้งมะพร้าวและตาล บ่อยครั้งสร้างใกล้น้ำหรือห้อยเหนือน้ำที่สัตว์ล่าเหยื่อเข้าถึงยาก นกอยู่กระจายอย่างกว้างขวาง พบอย่างสามัญภายในเขตที่อยู่ แต่อาจอพยพตามฤดูขึ้นอยู่กับฝนและอาหาร ในนกกระจาบธรรมดาเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าพุทธศักราช 2535 ห้ามล่า พยายามล่า ห้ามค้า ห้ามนำเข้าหรือส่งออก ห้ามครอบครอง ห้ามเพาะพันธุ์ ห้ามเก็บหรือทำอันตรายรัง ห้ามการครอบครองและการค้ามีผลไปถึงไข่และซาก

นกกระจาบธรรมดาแบ่งเป็น 5 ชนิดย่อยตามถิ่นที่อยู่และลักษณะที่ต่างกันเล็กน้อย ชนิดย่อยต้นแบบ คือ *P. p. philippinus* พบทั่วอนุทวีปอินเดีย และชนิดย่อย *P. p.* *burmanicus* พบทางทิศตะวันออกในเอเชียอาคเนย์ส่วนที่อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของอินเดียมีสีเข้มกว่าชนิดย่อยอื่น จัดเป็นชนิดย่อย *P. p.* *travancoreensis*

## อนุกรมวิธาน
ในปี 1760 นักสัตววิทยาชาวฝรั่งเศส Mathurin Jacques Brisson ได้ระบุชนิดนกกระจาบธรรมดาในงานชื่อ *Ornithologie* โดยยกตัวอย่างที่เขาเชื่อว่ามาจากประเทศฟิลิปปินส์ และตั้งชื่อฝรั่งเศส *Le gros-bec des Philippines* ชื่อละตินว่า *Coccothraustes Philippensis* ซึ่งชื่อละตินนี้ไม่เป็นไปตามหลักการตั้งชื่อทวินาม และองค์กรชื่อสัตว์สากล (International Commission on Zoological Nomenclature) ไม่ยอมรับชื่อนี้

ในปี 1766 นักธรรมชาตินิยมชาวสวีเดนคาโรลัส ลินเนียส ได้ปรับปรุงหนังสือ *[[ซึสเตมานาตูไร|ระบบธรรมชาติ]]* (*Systema Naturae*) ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 12 ซึ่งรวมสัตว์ 240 ชนิดที่ Brisson ได้จำแนกก่อนหน้า หนึ่งในนั้นคือนกกระจาบธรรมดา ลินเนียสได้ให้คำพรรณนาสั้น ๆ และตั้งชื่อทวินาม *Loxia philippina* โดยอ้างอิงงานของ Brisson ต่อมาพบว่า Brisson เข้าใจผิดว่าตัวอย่างนั้นมาจากฟิลิปปินส์ แต่แท้จริงมาจากศรีลังกา ปัจจุบันนกกระจาบธรรมดาจัดอยู่ในสกุลนกกระจาบ (*Ploceus*) ที่นักธรรมชาติวิทยาชาวฝรั่งเศส Georges Cuvier ในปี 1816

นกมีชนิดย่อย 5 ชนิดดังต่อไปนี้
* *P. p. philippinus* (ลินเนียส, 1766) – ปากีสถาน อินเดีย (ยกเว้นตะวันตกเฉียงใต้และตะวันออกเฉียงเหนือ) ศรีลังกา และเนปาลใต้
* *P. p. travancoreensis* (Ali & Whistler, 1936) – อินเดียตะวันตกเฉียงใต้
* *P. p. burmanicus* (Ticehurst, 1932) – ภูฏาน อินเดียตะวันออกเฉียงเหนือ บังกลาเทศ ผ่านพม่าไปจนถึงจีนตะวันตกเฉียงใต้
* *P. p. angelorum* (Deignan, 1956) – ไทยและลาวตอนใต้
* *P. p. infortunatus* (Hartert, 1902) – เวียดนามใต้ คาบสมุทรมลายู เกาะบอร์เนียวและสุมาตรา เกาะชวาและบาหลี

## ลักษณะ
thumb|upright|left|''philippinus'' ตัวผู้แสดงรังแก่ตัวเมีย
thumb|upright|left|ตัวผู้เกาะอยู่ที่รังของตนในอินเดียใต้
thumb|upright|left|ฝูงนกหน้าหนาว
นกกระจาบธรรมดามีขนาดเท่านกกระจอก (จากหัวถึงโคนหาง ) มีปากแข็งหนารูปกรวย มีหางสี่เหลี่ยมสั้น บินโฉบเหมือนนกแอ่น และบินตรงตามธรรมดา

มีสีขน 2 ชุด นอกฤดูผสมพันธุ์ ทั้งตัวผู้ตัวเมียมีสีขนไม่ต่างกัน ซึ่งคล้ายกับสีขนของนกกระจอกใหญ่ตัวเมีย ส่วนบนเป็นแถบน้ำตาลอ่อนสลับลายน้ำตาลเข้ม มีลายจากขอบขนสีอ่อน ส่วนล่างเป็นสีน้ำตาลอ่อนออกขาว ไร้ลาย มีแถบคิ้วยาวสีเหลืองส้มอ่อน ปากสีเนื้อ ข้างแก้มเรียบไม่มีแถบสีเข้ม ช่วงฤดูผสมพันธุ์ตัวผู้มีสีเหลืองสดที่กระหม่อม หน้าผาก จนถึงท้ายทอย แก้มสีน้ำตาลเข้ม ปากออกน้ำตาลดำ ส่วนบนสีน้ำตาลเข้มสลับลายเหลืองจากขอบขน อกเหลือง ส่วนล่างสีน้ำตาลอ่อนหรือสีเหลืองหม่น

## พฤติกรรมและนิเวศวิทยา
เป็นนกที่ชอบอยู่เป็นฝูงหากิน เมล็ด พืช ทั้งบนไม้และบนพื้น บินต่อกันเป็นฝูง บ่อยครั้งเปลี่ยนทิศทางได้อย่างสลับซับซ้อน มักกินข้าวเปลือกและธัญพืชอื่น ๆ ในไร่นาที่เก็บแล้ว และบางครั้งสร้างความเสียหายแก่พืชเพาะปลูกที่กำลังโตได้ บางครั้งจึงจัดเป็นสัตว์รังควาน นกกระจาบธรรมดานอนที่รังซึ่งทำจากหญ้า (กกและอ้อ) ใกล้น้ำ จึงต้องพึ่งหญ้าต่าง ๆ (เช่น *Panicum maximum*) ต้องพึ่งพืชเพาะปลูกเช่นข้าวทั้งเพื่อเป็นอาหาร (กินเมล็ดในระยะงอกและเมื่อเป็นเมล็ดในระยะต้น ๆ) และเป็นวัสดุทำรัง ยังกินแมลง (เช่น ผีเสื้อ) และบางครั้งแม้แต่กินกบเล็ก ๆ จิ้งจก และมอลลัสกาโดยเฉพาะเพื่อเลี้ยงลูก การอพยพในแต่ฤดูขึ้นอยู่กับปริมาณอาหาร มักร้องต่อ ๆ กันเป็นเสียงจิ๊ด จิ๊ด จิ๊ด โดยตัวผู้ที่ร้องประสานเสียงกันบางครั้งยุติเป็นเสียงลั่นดัง จี๊ เสียงร้องในนอกฤดูผสมพันธุ์จะเบากว่า

บางครั้งนกกระจาบธรรมดาลงมาที่พื้นเพื่ออาบฝุ่น การศึกษานกที่เลี้ยงพบว่ามีลำดับชั้นทางสังคม (pecking order) ในแต่ละตัว

### การผสมพันธุ์
นกผสมพันธุ์ในฤดูมรสุม ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมที่เริ่มการผสมพันธุ์รวมทั้งระยะเวลาช่วงกลางวันโดยจบลงเมื่อถึงปลายฤดูร้อน ปกติหลังฤดูผสมพันธุ์ นกซึ่งได้รับอิทธิพลทางการผสมพันธุ์จากแสงอาทิตย์เกิดภาวะดื้อแสง (photorefractoriness) คือไม่ตอบสนองทางการผสมพันธุ์ต่อแสงแม้วันก็ยังยาวอยู่ นกในเขตอบอุ่นหมดภาวะนี้ก็ต่อเมื่อได้อยู่ในช่วงวันที่สั้น ๆ 4-6 เดือน แต่นกกระจาบธรรมดาหาเป็นเช่นนี้ไม่ เพราะภาวะนี้สามารถหมดไปได้เอง (spontaneous) ซึ่งเชื่อว่าเป็นการปรับตัวให้เข้ากับสภาวะทางนิเวศต่าง ๆ ได้ดีกว่า
นกมักทำรังเป็นหมู่โดยปกติมากถึง 20-30 รังใกล้ ๆ แหล่งอาหาร วัสดุทำรัง และน้ำ

นกรู้จักดีที่สุดเพราะตัวผู้ทำรังถักอย่างพิสดาร
รังห้อยเช่นนี้มีรูปเป็นหลอดแก้วคอยาว (สำหรับกลั่นในห้องทดลอง) มีช่องรังอยู่ตรงกลาง โดยมีท่อต่อจากข้างช่องยาวเป็นแนวตั้งลงไปยังทางออกด้านล่าง
รังถักด้วยเศษยาว ๆ จากใบข้าว ใบหญ้าหยาบ และใบของไม้วงศ์ปาล์ม (เช่นต้นมะพร้าว)
ใบอาจยาวระหว่าง 
ตัวผู้อาจต้องบินไปหาวัสดุถึง 500 ครั้งจนกว่าจะทำรังเสร็จ

นกใช้ปากที่แข็งแรงฉีกใบจากไม้วงศ์ปาล์มให้เป็นเศษยาว แล้วนำมาถักและผูกทำรัง
บ่อยครั้งห้อยเหนือน้ำ บ่อยครั้งห้อยจากต้นอาเคเชียที่มีหนาม และบางครั้งจากสายโทรศัพท์
แม้นกชอบไม้หนาม แต่บางครั้งก็ใช้ต้นไม้ริมถนนในเขตเมือง รังมักอยู่ทางทิศตะวันออกของต้นไม้ ซึ่งเชื่อว่าช่วยป้องกันมรสุมจากทิศตะวันตกเฉียงใต้
แต่นกที่ผสมพันธุ์ทีหลังก็มีโอกาสสร้างรังในทิศอื่น ๆ ของต้นไม้มากกว่า

รังที่ทิ้งแล้ว หนูเล็ก ๆ (เช่น *Mus booduga*) และนกอื่น ๆ (เช่น *Lonchura*) อาจเข้าไปอยู่
thumb|นกชนิดย่อย ''burmanicus'' ตัวผู้มีศีรษะเป็นสีเหลืองสด
thumb|ตัวเมียในอินเดียตะวันตกเฉียงเหนือ
แม้รังโดยหลักสร้างเป็นหมู่ แต่ที่สร้างเดี่ยว ๆ ก็มีอยู่
รังบ่อยครั้งสร้างมาจากใบของต้นอาเคเชียหรือไม้วงศ์ปาลม์ (โดยหลักอินทผลัมไทย) และห้อยอยู่เหนือน้ำโล่ง นกตัวผู้อายุน้อย ๆ อาจลองสร้างรังตามหญ้า ในพม่า นกบ่อยครั้งสร้างรังใต้ชายคาตึกและบ้าน แต่นี่ไม่สามัญในอินเดีย

ตัวผู้ใช้เวลาประมาณ 18 วันเพื่อสร้างรังให้เสร็จ โดยรังระยะ "หมวก" เสร็จในประมาณ 8 วัน รังสร้างเสร็จเป็นบางส่วนก่อนตัวผู้เริ่มแสดงให้ตัวเมียที่บินผ่านโดยกระพือปีกร้องเมื่อเกาะอยู่ที่รัง
ตัวเมียตรวจดูรังแล้วแสดงการยอมรับกับตัวผู้เมื่อจับคู่แล้ว ตัวผู้สร้างรังให้เสร็จโดยเพิ่มปล่องทางเข้า ตัวผู้สร้างรังเองเกือบทั้งหมด แม้คู่ตัวเมียอาจช่วยแต่งบ้าง โดยเฉพาะข้างใน
ตัวเมียอาจเปลี่ยนรังข้างในหรือเติมก้อนโคลน

งานศึกษาหนึ่งพบว่า ที่ตั้งสำคัญกว่าโครงสร้างของรังเมื่อตัวเมียเลือกรังและคู่
เพราะชอบรังที่อยู่บนไม้สูงกว่า อยู่เหนือพื้นแห้ง และอยู่บนสาขาไม้เล็ก ๆ

ทั้งตัวผู้ตัวเมียไม่ได้จับคู่เดียวตลอดชีวิต
ตัวผู้อาจสร้างรังเป็นบางส่วนหลายรังแล้วเริ่มเกี้ยวตัวเมีย
โดยทำรังให้เสร็จก็ต่อเมื่อหาคู่ได้
ตัวเมียวางไข่สีขาว แล้วฟักเป็นเวลา  ตัวผู้บางครั้งช่วยเลี้ยงลูก
ลูกนกออกจากรังหลังจากประมาณ 

หลังจากผสมพันธุ์กับตัวเมีย ตัวผู้ปกติเกี้ยวตัวเมียอื่น ๆ ที่รังซึ่งสร้างไว้ส่วนหนึ่งในที่อื่น ๆ การออกไข่ให้นกตัวอื่น (พันธุ์เดียวกัน) ฟักแล้วเลี้ยงก็มีด้วยเหมือนกัน

ลูกนกออกจากรังเมื่อยังมีขนลูกนก เปลี่ยนเมื่อสลัดขนหลังจากนั้นเมื่ออายุ  แล้วไปหาที่อยู่ใหม่ไม่ไกลจากรังเก่าโดยพบไกลจนถึง  ตัวเมียพร้อมผสมพันธุ์ในปีถัดมา แต่ตัวผู้จะใช้เพียงครึ่งปีมา นกมักสลัดขนก่อนผสมพันธุ์ นกโตแล้วยังสลัดขนเป็นครั้งที่สองหลังผสมพันธุ์ ดังนั้นจึงสลัดขนสองครั้งต่อปี งานศึกษาทางมิญชเคมี (histochemical) พบเมทาบอลิซึมของลิพิดที่สูงขึ้นที่ยอดหัวตัวผู้ในฤดูผสมพันธุ์สันนิษฐานว่า ลิพิดมีส่วนในการขนส่งสารสีแคโรทีนอยด์สีเหลืองไปที่ยอดศีรษะ แล้วสลายหลังฤดูผสมพันธุ์

เพราะรังห้อยจากไม้มีหนามและเหนือน้ำ จึงกันสัตว์ล่าเหยื่อหลายอย่างได้ แต่การถูกกาล่าก็เป็นเรื่องปกติ ไข่ทั้งหมดอาจถูกกินโดยกิ้งก่าเช่นกิ้งก่าสวน หรือโดย เช่น หนู *Vandeleuria oleracea* ซึ่งอาจยึดรังเลยก็ได้ นกกระติ๊ด เช่น *Euodice malabarica* ก็อาจยึดรัง

ไฟล์:Weaver nests, in village Behlolpur, Punjab ,India.JPG|รังห้อยจากใบต้นปาลม์ (สกุลฟีนิกซ์)
ไฟล์:Group of nest of Baya Weaver on the water-edge.jpg|รังห้อยอยู่เหนือน้ำ
ไฟล์:Baya weaver at nest I IMG 5101.jpg|นกสปีชีส์ย่อย *burmanicus* ตัวผู้อยู่ที่รังยังสร้างไม่เสร็จในระยะ "หมวก" ยังไม่ทำปล่องทางเข้า
ไฟล์:Nests in Palmyra Palm tree.jpg|รังห้อยบนต้นตาล
ไฟล์:Baya Weaver I IMG 8234.jpg|นกสปีชีส์ย่อย *burmanicus* ตัวเมียกำลังเลี้ยงลูก
ไฟล์:White-rumped Munia exploring Baya Weaver Nest.jpg|นกกระติ๊ดตะโพกขาว (*Lonchura striata*) ใช้รังนกที่ทิ้งแล้ว


## วัฒนธรรม
อินเดียมีความเชื่อพื้นบ้านว่า นกติดหิ่งห้อยกับโคลนที่ฝารังเพื่อทำแสงไฟในช่วงกลางคืน แม้ดินเหนียวก็พบในรังนกด้วยเหมือนกัน
ตัวผู้อาจเติมก้อนโคลนและมูลสัตว์ในช่องรังก่อนจับคู่กับตัวเมีย ซึ่งอาจช่วยต้านลม

ในกาลก่อน เคยฝึกนกให้เล่นแสดง
มันสามารถคาบวัตถุขึ้นได้ตามคำสั่ง อาจฝึกให้ยิงปืนใหญ่เด็กเล่น ร้อยลูกปัด เก็บเหรียญหรือวัตถุอื่น ๆ ตามนักสัตววิทยาชาวอังกฤษผู้หนึ่ง (Edward Blyth 1810-1873) "แท้จริงแล้ว นกกระจาบธรรมดาที่ฝึกแล้วความสามารถที่มหัศจรรย์มาก และต้องเห็นจึงเชื่อ สันนิษฐานว่านักแสดงได้นำนกไปทั่วประเทศ (อินเดีย) และการเล่นปกติอย่างหนึ่งก็คือ เมื่อมีสตรีและได้สัญญาณจากเจ้าของ นกจะคาบของหวานไว้ในปาก แล้ววางใส่ปากของผู้หญิง และทำอย่างนี้สำหรับสตรีทุก ๆ คน โดยทำตามสัญญาณตาและทีท่าของเจ้าของ แล้วนำปืนใหญ่จำลองออกมา ซึ่งนกบรรจุด้วยดินปืนหยาบ ๆ ..." นักธรรมชาตินิยมชาวอังกฤษผู้หนึ่ง (Robert Tytler 1818-1872) ได้เห็นการแสดงที่นกหมุนไม้เล็ก ๆ ติดไฟที่ข้างทั้งสองเหนือหัวตนเอง

นกนักเล่นแสดงได้บันทึกไว้ตั้งแต่สมัยของจักรพรรดิอักบัร (1542-1605) แห่งจักรวรรดิโมกุลแล้ว คือ

### พุทธศาสนา
คัมภีร์พุทธศาสนากล่าวถึงนกกระจาบไว้หลายแห่ง ดังเช่นตัวอย่างต่อไปนี้

ในสัมโมทมานชาดก (ชาดกว่าด้วยความพร้อมเพรียงกัน) พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า 

พระอรรถกถาจารย์อธิบายว่า ชาดกนี้กล่าวเพื่อปรารภเหตุการณ์ที่พระญาติฝ่ายเมืองกบิลพัสดุ์และเมืองโกลิยะทะเลาะกันเพราะเหตุแห่งน้ำ เป็นการแสดงโทษของการทะเลาะวิวาทและประโยชน์ของความพร้อมเพรียงกัน เรื่องในชาดกคือพระโพธิสัตว์เกิดเป็นนกกระจาบ ออกอุบายชักชวนให้หมู่นกพร้อมเพรียงกันยกตาข่ายที่ทอดลงบนฝูงนกขึ้น บินไปที่อื่นพร้อมกับตาข่าย พาดตาข่ายไว้บนไม้มีหนามแล้วหนีออกจากส่วนล่างของตาข่ายได้ นายพรานผู้จับนกไม่ได้จึงได้กล่าวกับภรรยาของตนตามพุทธพจน์นี้ ภายหลัง นกเริ่มทะเลาะวิวาทกันเพราะการเหยียบหัวกันอย่างไม่ได้ตั้งใจ ต่อมาลุกลามจนไม่สามารถพร้อมเพรียงกันยกตาข่ายหนีนายพรานไปได้ จึงถูกนายพรานจับขายเพื่อนำไปเลี้ยงชีพอีก

ในวัฏฏกชาดก พระพุทธองค์ตรัสว่า 

พระอรรถกถาจารย์อธิบายว่า ชาดกนี้กล่าวในเหตุการณ์ที่บุตรคหบดีปรารภทุกข์เพราะถูกปรักปรำว่าทำผิดเนื่องกับการอยู่ครองเรือน ภายหลังออกบวชบรรลุเป็นพระอรหันต์จึงพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ เป็นการชี้ว่าเมื่อมีทุกข์แล้วควรคิดถึงอุบายแล้วทำตามเพื่อให้พ้นออกจากทุกข์ เรื่องในชาดกคือพระโพธิสัตว์เกิดเป็นนกกระจาบ ถูกจับพร้อมกับฝูงนก จึงออกอุบายไม่กินข้าวให้ซูบผอมทำให้นายพรานขายไม่ได้ ต่อมานายพรานนำออกจากกรงวางบนมือเพื่อตรวจดูว่านกเป็นเช่นไร รู้ว่านายพรานเผลอจึงบินหนีไปได้ ภายหลังนกโพธิสัตว์เล่าเหตุการณ์นี้ให้นกอื่นฟังแล้วกล่าวคาถานี้

ในอรรถกถาซึ่งอธิบายปัจเจกพุทธาปทาน (สุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน) พระอรรถกถาจารย์อธิบายไว้ว่า พระโพธิสัตว์ผู้ได้รับพยากรณ์ว่าจะเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เกิดด้วยฐานะอันไม่ควร 18 อย่างรวมทั้งเกิดเป็นสัตว์เล็กกว่านกกระจาบ คือ

นอกจากนั้นยังกล่าวถึงนกกระจาบไว้ในที่อื่น ๆ รวมทั้ง
* วัฏฏกชาดก (อีกชาดกหนึ่ง) - กล่าวถึงความสันโดษ มักน้อย และรู้ประมาณในอาหาร
* กล่าวถึงนกต่าง ๆ รวมทั้งนกกระจาบในกุณาลชาดก ในเวสสันดรชาดก มหาวนวรรณนา

## เชิงอรรถและอ้างอิง

## อ้างอิงอื่น ๆ

* 
* Alexander, Horace (1972) Nest building of the Baya Weaver Bird. *Newsletter for Birdwatchers* . 12(9) :12.
* 
* 
* 
* Anon. (1981) Multiple Baya nests. *Newsletter for Birdwatchers* . 21(1) :2-4.
* 
* Davis, T. A. (1966) Nesting Behaviour of the Baya (*Ploceus philippinus*, L.). (Technical Report No. Nat 4/66.) Research and Training School, Indian Statistical Institute, Calcutta. 28 pages.
* 
* 
* Mathew,DN (1971) Ecology and biology of the Baya Weaver Bird *Ploceus philippinus*. Ph.D. Dissertation, University of Bombay, Bombay.
* Mohan, D. (1991) Common baya weaver bird - nest building habits. *Newsletter for Birdwatchers* . 31(9-10) :2-4.
* 
* Serrao, J.S. (1971) Nesting of the Baya Weaver Bird *Ploceus philippinus*. *Newsletter for Birdwatchers* . 11(10) :11.
* Sharma, S.K. (1995) Nests of Baya used as filling fibre in southern Rajasthan. *Newsletter for Birdwatchers* . 35(3) :57-58.
* 
* 
* Sharma, Satish Kumar (1985) A study of qualitative aspect of abnormal nesting in Baya Weaver Bird the *Ploceus philippinus* and *P. benghalensis*. J. Southern Forest Ranger's College 61:50-54.
* 
* 
* Sidhartha, D. (1981) Baya nests in October. *Newsletter for Birdwatchers* . 21(1) :8.
* Singh, T. G. M. (1980) An observation on the behaviour of Indian Baya (*Ploceus phillipinus*) in captivity during solar eclipses. Mayura 1(2) :20-21.
* Stairmand, D.A. (1971) Pre-monsoon breeding of the Baya *Ploceus philippinus*. *Newsletter for Birdwatchers* . 11(9) :12.
* Thapliyal, J. P.; Tewary, P. D. (1964) Effect of light on the pituitary, gonad and plumage pigmentation in the Avadavat (*Estrilda amandava*) and Baya Weaver (*Ploceus philippinus*). Proc. Zool. Soc. London 142, 67-71.
* Vardhani, B. P.; Rao, P. S.; Srimannarayana,G. (1992) The efficacy of certain plant extracts as repellents against House Sparrow, *Passer domesticus* and Baya Weaver Bird *Ploceus philippinus*. J. Appl. Zool. Res. 3(2) :193-194.
* Letitia Landon refers to the baya in 'Kishen Kower' from 'The Zenana' - "And the hues of the bayas like sunbeams combined;" She describes them in a note as 'Small crested sparrows, with bright yellow breasts'.

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* Baya weaver media ที่ the Internet Bird Collection

หมวดหมู่:นกจาบ
หมวดหมู่:นกที่พบในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:นกในทวีปเอเชีย
หมวดหมู่:นกที่พบในประเทศฟิลิปปินส์
หมวดหมู่:นกที่พบในประเทศไทย
หมวดหมู่:นกที่พบในประเทศปากีสถาน
หมวดหมู่:นกที่พบในประเทศอินเดีย
หมวดหมู่:สัตว์ในคัมภีร์ศาสนาพุทธ
หมวดหมู่:สัตว์ป่าคุ้มครอง