โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว)

**โรงเรียนพยุหะวิทยา** ( ตัวย่อ : P.W.S) อักษรย่อ พ.ว. เป็นโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนาแห่งเดียวของ อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เปิดทำการสอนโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย (ค่าเทอม)ตั้งแต่ระดับชั้นก่อนปฐมวัย ปฐมวัย ประถมศึกษา มัธยมศึกษาตอนต้น มัธยมศึกษาตอนปลายสายวิทย์ – คณิต มัธยมศึกษาตอนปลายสายศิลป์ภาษา    ในปีการศึกษา 2553 ได้เปิดรับสมัครเรียนในระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพเปิดการรับสมัครครั้งแรก และปิดการรับสมัครตั้งแต่ปีการศึกษา 2555 และเปิดการสอนสุดท้ายในปีการศึกษา 2557 สืบเนื่องเหตุผลจากการที่มีบุคลากรที่ไม่เพียงพอ

## ประวัติโรงเรียน
โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว) ตั้งอยู่เลขที่ 1 หมู่ 4 ถนนพหลโยธิน ตำบลพยุหะ อำเภอพยุหะคีรี จังหวัดนครสวรรค์ เดิมนายประเสริฐ เกษมรัติ เป็นเจ้าของได้ขออนุญาตตั้งขึ้นที่วัดอินทรารามเปิดทำการสอนตั้งแต่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ต่อมาได้มอบถวายกิจการของโรงเรียนแก่วัดเขาแก้ว ได้รับอนุญาตให้จัดตั้งเป็นโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2490 โดยใช้ชื่อโรงเรียนพยุหะวิทยาตามเดิม ใช้อาคารรัตนคีรีวิทยากร เป็นอาคารเรียนหลังแรก มีพระครูนิสิตคุนากร (หลวงพ่อกัน) เป็นเจ้าของ พระธรรมคุณาภรณ์ (เช้า ฐิตปัญโญ) เป็นผู้จัดการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ภิกษุ สามเณรได้ศึกษาควบคู่ไปกับการเรียนพระปริยัติธรรม และพัฒนากิจกรรมอันเป็นสาระในวัดเขาแก้วและท้องถิ่นควบคู่กันไปอย่างไม่ขาดสาย

### ยุคที่ 1 ยุคพระธรรมไตรโลกาจารย์
ท่านเจ้าคุณธรรมไตรโลกาจารย์ (ยอด อักกวังโส ป.ธ.6) เป็นพระเถระผู้ใหญ่ที่ได้ริเริ่มก่อตั้งความเจริญรุ่งเรืองไพศาลแห่งการศึกษาและการคณะสงฆ์จังหวัดนครสวรรค์จนเจริญทั่วจังหวัด การศึกษาและการคณะสงฆ์ที่เจริญมาถึงทุกวันนี้เป็นผลงานตลอด 22 ปีของท่านเจ้าคุณ ต่อมาเห็นว่าภิกษุและสามเณรเรียนแต่ปริยัติธรรมอย่างเดียว ความรู้ไม่กว้างขวางพอ จึงรับโอนโรงเรียนพยุหะวิทยา มาจาก นายประเสริฐ เกษมรัติ ที่ตั้งอยู่ที่วัดอินทารามมาเป็นโรงเรียนของวัดเขาแก้ว เมื่อปลายปี พ.ศ. 2490 ได้รับอนุญาตจากกระทรวงศึกษาธิการ ตามใบอนุญาต ที่ 10/2490 ลงวันที่ 12 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490 ใช้ตึกรัตนคีรีวิทยากรเป็นที่เรียนแห่งแรก คณะกรรมการโรงเรียนสนับสนุนให้เปิดสอนตั้งแต่ชั้นประถมถึงชั้นมัธยมปลายได้รับอนุมัติ จากสังฆมนตรีว่าการองค์การศึกษา ด้วยความเห็นชอบของคณะสังฆมนตรีตามหนังสือที่ 73/2491 ลงวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2491 โดยใช้ศาลา และกุฏิเป็นที่เรียน ระยะหลังนายเกษม บุญศรี ส.ส.นครสวรรค์ ประธานสภาผู้แทนราษฎร ได้อภิปรายเรื่องงบประมาณสร้างอาคารเรียนได้งบประมาณ 420,000 บาท และให้โรงเรียนการช่างนครสวรรค์สร้างอาคารเรียนสองชั้นหกห้องเรียนจนแล้วเสร็จปี พ.ศ. 2500 จึงย้ายตึกรัตนคีรีวิทยากรไปเรียนที่ใหม่ เป็นสถานที่เรียนในปัจจุบันนี้

### ยุคหลังปี พ.ศ. 2541 อาจารย์สมบุญ มากบุญ
มีพระครูนิทัศนพลธรรม (ต่อ มากบุญ) เป็นผู้รับใบอนุญาต ต่อจากพระครูนิสิตคุนากร (หลวงพ่อกัน) พระครูนิทัศ์ธรรมเวที (ปลด ศรีพงษ์สุทธิ์) เป็นผู้จัดการ ต่อจากพระธรรมคุณาภรณ์ (เช้า ฐิตปัญโญ) เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 2541 นายสมบุญ มากบุญ เป็นผู้อำนวยการ ได้รับมอบหมายหน้าที่ จากผู้รับใบอนุญาตโรงเรียน, ผู้จัดการ และคณะกรรมการสถานศึกษา ให้พัฒนาโรงเรียน ไม่ว่าจะเป็นด้านวิชาการ ด้านกีฬาและนันทนาการ รวมไปถึงดนตรี-นาฏศิลป์ ซึ่งท่านได้สนับสนุนงบประมาณ เพื่อกิจการงานนักเรียนเป็นอันมาก ทำให้โรงเรียนมีชื่อเสียงที่โด่งดังเป็นอันดับต้น ๆ ของอำเภอ และเป็นที่รู้จักกันไปทั่วทั้งจังหวัดนครสวรรค์ รวมไปถึงการแข่งขันในระดับประเทศ ท่านก็สามารถที่จะนำมานักเรียนของโรงเรียนไปพิชิตรางวัลได้อยู่เสมอ ๆ และทุกครั้งที่มีการมอบวุฒิบัตรในโรงเรียน ท่านจะมีคำคมคำหนึ่งที่ติดปากท่านมาตลอดว่า **การเป็นแชมป์น่ะยาก แต่การรักษาแชมป์นั้นยากกว่า** และวลีที่ทุกคนจดจำ นั่นคือ "**สวัสดีคุณครูทุกท่าน และลูก ๆ พ.ว.ที่รักทุกคน**" ท่านมักจะตักเตือนนักเรียนด้วยความรักและเมตตา และเรียกนักเรียนทุก ๆ คนว่าลูก ทำให้นักเรียนรักและเคารพท่านเป็นอันมาก โรงเรียนก็พัฒนาไปอย่างก้าวกระโดด ไม่ว่าจะเป็น
* การสร้างสระว่ายน้ำแห่งแรกของตำบลพยุหะคีรี
* การสร้างบ้านบอลเพื่อพัฒนาทักษะความคิดของนักเรียน
* การสร้างศูนย์กีฬาและนันทนาการ ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากบริษัท เดอะ มอลล์ กรุ๊ป
* การสร้างห้องสมุดอิเล็กทรอนิกค์ที่มีการค้นคว้าข้อมูลผ่านอินเทอร์เน็ตเต็มรูปแบบ
* การสร้างลานอเนกประสงค์ ศุภชัย อัมพุช เพื่อให้นักเรียนได้เข้าแถวปฏิบัตกิจกรรมในช่วงเช้าอย่างสบาย การก่อสร้างศาลาบนเขา เป็นที่ประดิษฐานพระเพื่อให้นักเรียนกราบไหว้บูชา
* การบูรณะหอประชุม ให้เป็นห้องติดแอร์ที่เหมาะแก่การประชุมทุกรูปแบบ
* สร้างน้ำตกหน้าโรงเรียนเพื่อพัฒนาทัศนียภาพของโรงเรียน
* การพัฒนาวงดุริยางค์ ให้กลายเป็นวงโยธวาทิต การพัฒนานาฏศิลป์ไทยของโรงเรียนให้เป็นการแสดงโขนระดับจังหวัด ส่งเสริมให้นักเรียนฝึกหัดรำกลองยาวจนดังไกลไปทั้วประเทศ พัฒนาวงดนตรีไทยให้โด่งดังในกลุ่มโรงเรียนการกุศลขอวงวัดในพระพุทธศาสนา
* ส่งเสริมให้นักเรียนพัฒนาทางด้านวิชาการ เพื่อแข่งขันระดับจังหวัดและระดับประเทศ รวมไปถึงการส่งนักเรียนลงแข่งขันงานศิลปะหัตถกรรม

### ยุคปัจจุบัน (ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2555—ปัจจุบัน)
ปัจจุบันมี ผู้รับใบอนุญาต, ผู้จัดการ และคณะกรรมการสถานศึกษา ได้มอบหมายหน้าที่ นางสมพิศ ให้เข้ามาบริหารงานฝ่ายวิชาการ เป็นผู้อำนวยการเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2555 ทำการปรับเปลี่ยนโครงสร้างของโรงเรียน เพื่อให้ทันต่อยุคสมัยที่พัฒนาเพิ่มมากขึ้น เช่น การก่อสร้างอาคารรับเลี้ยงเด็กก่อนวัย เพื่อเตรียมเข้าสู่ชั้นปฐมวัย ปรับปรุงทัศนียภาพภายในโรงเรียน ปรับปรุงห้องเรียนคอมพิวเตอร์ มีการเพิ่มเติมสายงานของบุคลากร โดยท่านมีความประสงค์ให้ นักเรียนมีความรู้และพัฒนาคุณธรรม เพื่อให้นักเรียนก้าวไปเป็นเยาวชนที่ดีของชาติในอนาคต มีการเพิ่มรายวิชาการสอนเกี่ยวกับภาษาอังกฤษ เพิ่มเติมหลักสูตรอาเซียนศึกษา ปรับการเรียนให้ผู้เรียนมีการศึกษาด้วยตนเองมากขึ้น ทำให้นักเรียนมีการพัฒนาตนเอง เพื่อรับความรู้ต่าง ๆ เพิ่มมากขึ้น รวมไปถึงการพัฒนาในด้านของศักยภาพของนักเรียน 

ทางโรงเรียนได้เพิ่มการสนับสนุนนักเรียนที่มีผลการเรียนในระดับดี ให้ได้รับการศึกษาที่ตรงความต้องการ มีการเพิ่มสื่ออิเล็กทรอนิกส์มาเพื่อใช้เป็นสื่อหลักในการเรียนการสอน มีการปล่อยสัญญาณอินเทอร์เน็ตฟรีภายในโรงเรียน เพื่อให้นักเรียนได้มีการศึกษาและค้นคว้าหาความรู้ตลอดเวลา รวมไปถึงการปรับทางด้านระเบียบการศึกษา ผู้ที่ประพฤติตนไม่เหมาะสมจะได้รับการตักเตือนและติดทัณฑ์บน เพื่อไม่ให้นักเรียนได้ทำผิดซ้ำอีก มีมาตราการในการป้องกันนักเรียนจากอบายมุขต่าง ๆ มีการติดตั้งกล้องโทรทัศน์วงจรปิดเพื่อป้องกันนักเรียนจากผู้ไม่หวังดีภายนอก มีการจัดกิจกรรมเพื่อให้นักเรียนได้มีส่วนในการร่วมกันดูแลโรงเรียน เพื่อปลูกฝังนิสัยความรักโรงเรียนแก่นักเรียน มีการเพิ่มเติมหลักสูตรเพื่อให้นักเรียนพร้อมในการก้าวสู่อาเซียน สนับสนุนนักเรียนให้เข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อฝึกฝน และพัฒนาทักษะของนักเรียน เพื่อเป็นเครื่องยืนยันต่อความสามารถที่นักเรียนมี โดยได้มีทุนการศึกษาจากบริษัท เดอะ มอลล์ กรุ๊ป ซึ่งมอบโดยครอบครัวคุณศุภชัย อัมพุช ครอบครัวอัครวงศ์ และบริษัท ไทยซัมซุง ประกันชีวิต จำกัด ซึ่งมอบทุนการศึกษาเพื่อให้เด็กนักเรียนที่ฐานะทางบ้านไม่สามารถที่จะหาค่าใช้จ่ายในการศึกษเล่าเรียนได้ เพื่อให้เด็กได้มีโอกาสในการเรียนรู้

## สิ่งปลูกสร้าง
### อาคารเรียน 7 หลัง
ได้แก่
#อาคาร 1 อาคาร สธ อาคารเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 1 - 3 เป็นอาคารเรียนที่สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีห้องปฏิบัตภายในตึก 3 ห้องด้วยกัน ได้แก่ ห้องปฏิบัติการภาษาอังกฤษ (ห้องซาวด์แล็บ) ห้องลูกเสือ และห้องปฏิบัติการด้านดุริยางค์ระดับประถม 
#อาคาร 2 อาคารเรียนระดับประถมศึกษาปีที่ 4 - 6 เป็นอาคารที่ตั้งของห้องธุรการ - การเงิน และห้องทำงานของท่านผู้อำนวยการ ห้องประชุมพลธมโม มีห้องปฏิบัติการ 5 ห้อง ได้แก่ ห้องดุริยางค์หลัก ห้องศูนย์คณิตศาสตร์ ห้องวิทยาศาสตร์ระดับประถมศึกษา ห้องศิลปะ และห้องเก็บเอกสารการสอน แล้วยังเป็นตึกที่ตั้งของธนาคารโรงเรียน โดยธนาคารออมสิน (ปัจจุบัน ธนาคารโรงเรียนปิดโครงการไปตั้งแต่วันที่ 22 ส.ค. 2568)
#อาคาร 3 อาคารนิทัศพลธรรม 80 อาคารเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 1 - 3 เป็นอาคารเรียนที่ตั้งของห้องประชุมหลัก ห้องปฏิบัติงานท่านรองผู้อำนวยการฝ่ายวิชาการ ห้องประกาศข่าวสาร และห้องปฏิบัติการ 5 ห้อง ได้แก่ ห้องสมุดอี-ไลเบอร์รี่ (ปัจจุบัน เป็นห้องพักครูระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2) ห้องปฏิบัติการภาษาอังกฤษ (ซาวด์แล็บ) ห้องวิทยาศาสตร์ ห้องจริยธรรม และห้องวิชาการ
#อาคาร 4 อาคารเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 4–6 และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปัจจุบันเป็นห้องวิชาการและห้องพักครู) เป็นอาคารเรียนที่มีห้องปฏิบัติการ 3 ห้อง ได้แก่ ห้องเรียนสีเขียว ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ ห้องพยาบาล และห้องปฏิบัติงานสภานักเรียน
#อาคาร 5 อาคารอนุสรณ์สถาน 50 อาคารเรียนระดับปฐมวัย (บูรณะเสร็จสิ้นในปี 2561)
#อาคาร 6 (216ล) อาคารเรียนระดับปฐมวัย
#อาคาร 10 (216ล) อาคารเรียนกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานฯ

### อาคารทั่วไป
ได้แก่
#อาคารหอประชุมนิทัศนพลธรรม 72
#อาคารคอมพิวเตอร์และโรงอาหาร
#ตึกนิสิตคุณากร เป็นห้องนาฏศิลป์และห้องดนตรีไทย
#ห้องสมุดเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ 72 พรรษา
#อาคารนิสิตคุณากร อาคารรับดูแลเด็กก่อนปฐมวัย
#อาคารศุภชัย บุญเลี้ยง อัมพุช อาคารห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ทีทันสมัยที่สุดในอำเภอพยุหะคีรี
#ห้องพัสดุ
#สหกรณ์โรงเรียนพยุหะวิทยา
#ลานอเนกประสงค์ศุภชัย อัมพุช
#ศูนย์กีฬาและนันทนาการศุภชัย บุญเลี้ยง อัมพุช
#อาคารสระว่ายน้ำ
#ห้องปกครองและประชาสัมพันธ์

### สถานที่ที่เกี่ยวข้องกับโรงเรียนพยุหะวิทยา
#ค่ายลูกเสือโรงเรียนพยุหะวิทยา
#สนามฟุตบอลและกรีฑาโรงเรียนพยุหะวิทยา

## รายนามผู้บริหารโรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว)

**หมายเหตุ**
*ตำแหน่งที่ได้รับนั้นเป็นตำแหน่ง ณ ปัจจุบัน
*พระครูนิทัศนพลธรรม (ต่อ มากบุญ) ในขณะที่ดำรงตำแหน่งครูใหญ่ ได้มอบหมายให้นายภาณุวัฒน์ วงษ์คำภา ครูฝ่ายปกครองในสมัยนั้น ปฏิบัติหน้าที่แทนในการบริหารโรงเรียน เพื่อความสะดวกและรวดเร็วในการจัดการงาน
*นาย สมบุญ มากบุญ เป็นผู้อำนวยการเพียงคนเดียวที่ถึงแก่อนิจกรรมในระหว่างที่ดำรงตำแหน่ง
*แต่เดิม ตำแหน่งผู้บริหารจะเรียกว่า **ครูใหญ่** แล้วมาเปลี่ยนเป็น **ผู้อำนวยการ** ในสมัยของนางสมพิศ สุขศรีชวลิต
*นางสมพิศ สุขศรีชวลิต เดิมเข้ามาร่วมงานเป็นรองผู้อำนวยการด้านบุคคล แต่เนื่องจากนายสมบุญ เสียชีวิตในวันที่ 10 สิงหาคม 2555 ทางคณะกรรมการบริหาร 4 ฝ่ายจึงมีมติให้นางสมพิศ ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการแทน เพื่อความต่อเนื่องในการบริหารงาน
*เนื่องด้วยนาง สมพิศ สุขศรีชวลิต ได้ขอลาออกจากตำแหน่งในวันที่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2561 ด้วยเหตุผลส่วนตัว ทางคณะกรรมการโรงเรียนจึงได้มีมติแต่งตั้ง นางวรรณทิวา หมวกแก้ว ซึ่งแต่เดิมดำรงตำแหน่งรองผู้อำนวยการฝ่ายวิชาการ ขึ้นเป็นผู้อำนวยการ
*เนื่องด้วยพระครูนิทัศน์ธรรมเวที (ปลด ศรีพงษ์สุทธ์) ได้มรณะภาพเมื่อวันที่ 28 มีนาคม พ.ศ. 2562  พระครูนิทัศนพลธรรม (ต่อ มากบุญ) ผู้รับใบอนุญาต ได้แต่งตั้ง พระสมบูรณ์ ปญฺญาวชิโร (ดรุณศิลปี), ผศ. เป็นผู้จัดการ ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2562
*เนื่องด้วยพระครูนิทัศนพลธรรม ผู้รับใบอนุญาต ได้มรณภาพเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2563 เพื่อให้โรงเรียนพยุหะวิทยาดำเนินการได้ต่อเนื่อง โดยมติที่ประชุมคณะกรรมการบริหารโรงเรียน ขอแต่งตั้งพระสมบูรณ์ ปญฺญาวชิโร (ดรุณศิลปี), ผศ. ตำแหน่งผู้จัดการ เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนผู้รับใบอนุญาตจัดตั้งโรงเรียน ตั้งแต่วันที่ 7 มกราคม พ.ศ. 2563
*เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2563 พระสมบูรณ์ ปญฺญาวชิโร (ดรุณศิลปี), ผศ. ได้ขอลาออกจากตำแหน่งผู้จัดการและผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนผู้รับใบอนุญาต ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2563 มติที่ประชุม คณะกรรมการบริหารโรงเรียน ขอแต่งตั้งพระราชรัตนเวที, ผศ.ดร. รักษาการเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว เป็นผู้ปฏิบัติหน้าที่แทนผู้รับใบอนุญาต จัดตั้งโรงเรียนตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2563 เป็นต้นไป

ปัจจุบัน (พ.ศ. 2568) มี พระครูนิรันดร์ธรรมโชติ (เหวย จนฺทโชโต)  เจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรี รักษาการเจ้าอาวาสวัดเขาแก้ว เป็นผู้ลงนามแทนผู้รับใบอนุญาต มี นางสาวกนกทิพย์ ศิริสุวรรณ์ เป็นผู้จัดการ  มีนางสมพิศ สุขศรีชวลิต เป็นผู้อำนวยการ

## กิจกรรม-ประเพณี
*กิจกรรมปฐมนิเทศ
*กิจกรรมไหว้ครู, กิจกรรมเลือกตั้งสภานักเรียน
*กิจกรรมรับน้อง ม.ต้น – ม.ปลาย
*กิจกรรมประจำวันสำคัญทางพระพุทรศาสนา (วันอาสาฬหบูชา, วันวิสาขบูชา, วันมาฆบูชา, วันธรรมสวณะ, วันเข้าพรรษา - วันออกพรรษา)
*กิจกรรมไหว้ครูดนตรีนาฏศิลป์
*กิจกรรมวันแม่แห่งชาติ
*กิจกรรมพยุหะวิทยาเกมส์ (กีฬาสี) ในอดีต โรงเรียนพยุหะวิทยา (วัดเขาแก้ว) มีชื่อกลุ่มสี ดังนี้ **มรกตจำรูญ** **ไพทูรย์พิษฐาน** **เพทายอมรมาน** **เกียรติตระการไพลิน**
*กิจกรรมรัตนคีรีบอล (กินเลี้ยงศิษย์เก่า)
*กิจกรรมถวายทักษิณานุประทานแด่พระธรรมคุณาภรณ์ (เช้า ฐิตปัญโญ) 9 ตุลาคม ของทุกปี 
*กิจกรรมวันพ่อแห่งชาติ
*กิจกรรมวันคริสต์มาส – กินเลี้ยงปีใหม่
*กิจกรรมการแข่งขันทักษะทางด้านวิชาการ กลุ่มโรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา
*กิจกรรมบัณฑิตน้อย (เลี้ยงส่งนักเรียนที่จบ อนุบาล 3, ป.3, ป.6, ม.3, ม.6)

## อ้างอิง

http://www.payuha.ac.th
หมวดหมู่:โรงเรียนในจังหวัดนครสวรรค์
หมวดหมู่:โรงเรียนการกุศลของวัดในพระพุทธศาสนา
หมวดหมู่:สถานศึกษาในอำเภอพยุหะคีรี
หมวดหมู่:โรงเรียนที่ก่อตั้งในปี พ.ศ. 2490