ตังไทฮอ

**ตังไทฮอ** ( ค.ศ. 156 - 7 กรกฎาคม ค.ศ. 189) หรือในภาษาจีนกลางว่า **ต่งไท่โฮ่ว** () ไม่ทราบพระนามส่วนพระองค์ เป็นที่รู้จักในพระนามว่า **จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน** ( *เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว*) เป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา (皇太后 *หฺวางไท่โฮ่ว*) แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก (東漢 *ตงฮั่น*) ของจีน ตังไทฮอไม่เคยดำรงตำแหน่งจักรพรรดินีหรือฮองเฮา (皇后 *หฺวางโฮ่ว*) มาก่อนเพราะพระองค์เป็นพระชายาของเชื้อพระวงศ์ผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮา (侯 *โหว*) ตังไทฮอขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงเพราะพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) ที่เป็นพระโอรสของพระองค์ได้รับโอกาสขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ตังไทฮอทรงมีความขัดแย้งกับโฮเฮา (何后 *เหอโฮ่ว*) ที่เป็นพระสุณิสา (ลูกสะใภ้) ของพระองค์ เพราะตังไทฮอทรงประสงค์ให้หองจูเหียบ (皇子協 *หฺวางจื่อเสีย*)  หรือเล่าเหียบ (劉協 *หลิว เสีย*) ที่เป็นพระโอรสองค์เล็กของพระเจ้าเลนเต้ขึ้นเป็นรัชทายาท ในขณะที่โฮเฮาทรงประสงค์ให้หองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) หรือเล่าเปียน (劉辯 *หลิว เปี้ยน*) ที่เป็นพระโอรสของพระองค์เองขึ้นสืบราชบัลลังก์ถัดจากพระเจ้าเลนเต้ผู้เป็นพระบิดา พระเจ้าเลนเต้สวรรคตในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 189 ก่อนที่จะพระองค์จะได้ทรงกำหนดว่าพระโอรสองค์ใดในสององค์จะได้เป็นรัชทายาท ในที่สุดหองจูเปียนก็ได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ตังไทฮอในฐานะพระอัยกี (ย่า) ของหองจูเปียนขึ้นมามีตำแหน่งเป็นมหาจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือไทฮองไทเฮา (太皇太后 *ไท่หฺวางไท่โฮ่ว*) ในขณะที่โฮเฮาที่เป็นพระมารดาของหองจูเปียนขึ้นมามีตำแหน่งจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา ในที่สุดโฮเฮาทรงสมคบคิดกับมหาขุนพลโฮจิ๋น (何進 *เหอ จิ้น*) ผู้เป็นพี่ชายในการถอดตังไทฮอออกจากอำนาจ ตังไทฮอสิ้นพระชนม์ด้วยอาการประชวรหลังทรงสิ้นอำนาจไปไม่นาน ผู้คนต่างเชื่อกันว่าโฮเฮาและครอบครัวของพระองค์มีส่วนในการสิ้นพระชนม์ของตังไทฮอ

## พระประวัติ
ตังไทฮอเป็นชาวเมืองโฮกั้น (河間郡 *เหอเจียนจฺวิ้น*) ซึ่งอยู่บริเวณนครชางโจว (滄州) มณฑลเหอเป่ย์ (河北) ในปัจจุบัน พระองค์เป็นพระชายาของหลิว ฉาง (劉萇) ผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาแห่งหมู่บ้านเจี่ยตู๋ (解犢亭侯 *เจี่ยตู๋ถิงโหว*) หลิว ฉางเป็นพระปนัดดา (เหลน) ของหลิว ไค (劉開) พระโอรสองค์ที่ 6 ของพระเจ้าเจียงเต้ (漢章帝 *ฮั่นจางตี้*)) เมื่อ ค.ศ. 156 ตังไทฮอประสูติพระโอรสของหลิว ฉางคือเล่าเหี้ยน (劉宏 *หลิว หง*) ไม่ทราบแน่ชัดว่าตังไทฮอมีพระโอรสหรือพระธิดาองค์อื่นหรือไม่

ในเดือนมกราคม ค.ศ. 168 หลังพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 *ฮั่นหฺวานตี้*) สวรรคตโดยไม่มีพระโอรสสืบราชบัลลังก์ โต้ว เมี่ยว (竇妙) จักรพรรดินี (ภายหลังเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวง) ผู้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าหวนเต้ ทรงเลือกเล่าเหี้ยนวัย 12 พรรษาผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเฮาแห่งหมู่บ้านเจี่ยตู๋ ให้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิองค์ใหม่ เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในพระนามว่าพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 *ฮั่นหลิงตี้*) พระเจ้าเลนเต้ถวายพระสมัญญานามให้พระบิดาผู้ล่วงลับเป็น "จักรพรรดิเซี่ยวเหริน" (孝仁皇 *เซี่ยวเหรินหฺวาง*) และพระราชทานชื่อของสถานที่ฝังพระศพของพระบิดาว่า "สุสานเชิ่นหลิง" (慎陵)  พระองค์ยังทรงพระราชทานลำดับชั้นให้พระมารดาเป็น "กุ้ยเหรินแห่งสวนเชิ่น" (慎園貴人 *เชิ่น-ยฺเหวียนกุ้ยเหริน*) ในเดือนเมษายนหรือพฤษภาคม ค.ศ. 168 เมื่อ ค.ศ. 169 หลังจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวและตระกูลของพระองค์สิ้นอำนาจ พระเจ้าเลนเต้ทรงส่งข้าราชบริพารไปรับพระมารดาจากเมืองโฮกั้นมาประทับในพระราชวังหย่งเล่อ (永樂宮 *หย่งเล่อกง*) ในนครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 *ลั่วหยาว*) พระองค์ยังทรงแต่งตั้งพระมารดาขึ้นเป็น "จักรพรรดินีเซี่ยวเหริน" (孝仁皇后 *เซี่ยวเหรินหฺวางโฮ่ว*) เมื่อวันที่ 17 เมษายน ค.ศ. 169 และทรงแต่งตั้งต๋ง ฉ่ง (董寵) พี่ชายของพระมารดาให้เป็นเจ้ากรมนครบาล (執金吾 *จื๋อจินอู๋*) ภายหลังต๋ง ฉ่งต้องโทษจำคุกฐานกล่าวความเท็จว่าตนปฏิบัติตามพระเสาวนีย์ของตังไทฮอ ต๋ง ฉ่งเสียชีวิตในคุกนั้น

ตังไทฮอไม่ได้มีส่วนร่วมในราชการแผ่นดินจนกระทั่งภายหลังจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวสิ้นพระชนม์เมื่อ ค.ศ. 172 ตังไทฮอทรงส่งเสริมพระเจ้าเลนเต้ให้ขายตำแหน่งราชการเพื่อให้ได้เงิน การปฏิบัติเช่นนี้สร้างความเสียหายอย่างมากต่อระบบราชการพลเรือนของราชวงศ์ฮั่นและนำไปสู่การทุจริตอย่างแพร่หลาย เมื่อ ค.ศ. 188 ตั๋งต๋ง (董重 *ต่ง จ้ง*) หลานอาของตังไทฮอได้รับการเลื่อนตำแหน่งจากเสนาบดีรักษาราชวัง (衛尉 *เว่ย์เว่ย์*) ขึ้นเป็นขุนพลทหารม้าทะยาน (驃騎將軍 *เพี่ยวฉีเจียงจฺวิน*) และได้บัญชาการกำลังพลมากกว่า 1,000 นาย

เมื่อ ค.ศ. 181 อองบีหยิน (王美人 *หวางเหม่ย์เหริน*) พระสนมคนหนึ่งในพระเจ้าเลนเต้ ประสูติพระโอรสคือหองจูเหียบ (皇子協 *หฺวางจื่อเสีย*)  หรือเล่าเหียบ (劉協 *หลิว เสีย*) ซึ่งภายหลังคือพระเจ้าเหี้ยนเต้ (漢獻帝 *ฮั่นเซี่ยนตี้*) ไม่นานหลังประสูติพระโอรส อองบีหยินถูกวางยาพิษจนเสียชีวิตโดยโฮเฮา (何后 *เหอโฮ่ว*) จักรพรรดินีผู้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าเลนเต้ หองจูเหียบที่กำพร้าพระมารดาทรงได้รับการเลี้ยงดูโดยตังไทฮอที่เป็นพระอัยกี ตังไทฮอมักทรงโน้มน้าวพระเจ้าเลนเต้ให้แต่งตั้งหองจูเหียบเป็นรัชทายาท ตังไทฮอเกิดความขัดแย้งกับโฮเฮา เพราะโฮเฮาทรงประสงค์ให้หองจูเปียน (皇子辯 *หฺวางจื่อเปี้ยน*) หรือเล่าเปียน (劉辯 *หลิว เปี้ยน*) ซึ่งเป็นพระโอรสของพระเจ้าเลนเต้ที่ประสูติกับโฮเฮาให้เป็นรัชทายาท พระเจ้าเลนเต้สวรรคตเมื่อ ค.ศ. 189 ก่อนที่พระองค์จะได้ทรงแต่งตั้งให้พระโอรสองค์ใดองค์หนึ่งเป็นผู้สืบราชบัลลังก์

แม้ว่าเกียนสิด (蹇碩 *เจี่ยน ชั่ว*) ขันทีและคนสนิทของพระเจ้าเลนเต้ได้วางแผนจะให้หองจูเหียบขึ้นครองบัลลังก์ แต่โฮเฮาและมหาขุนพลโฮจิ๋น (何進 *เหอ จิ้น*) ผู้เป็นพี่ชายสามารถสถาปนาหองจูเปียนเป็นจักรพรรดิได้สำเร็จ หองจูเปียนเป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ในพระนามว่าจักรพรรดิฮั่นเช่าตี้ (漢少帝) โฮเฮาซึ่งมีฐานะเป็นพระมารดาของจักรพรรดิองค์ใหม่ได้ขึ้นเป็นจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือฮองไทเฮา (皇太后 *หฺวางไท่โฮ่ว*) ส่วนตังไทฮอได้ขึ้นเป็นมหาจักรพรรดินีพันปีหลวงหรือไทฮองไทเฮา (太皇太后 *ไท่หฺวางไท่โฮ่ว*) โฮเฮาและตังไทฮอเริ่มการแย่งชิงอิทธิพลในการเมืองของราชสำนัก เสาหลักที่สนับสนุนแต่ละพระองค์คือโฮจิ๋นและตั๋งต๋งก็ต่อสู้แย่งชิงอำนาจกัน ตังไทฮอทรงดำริจะให้ตั๋งต๋งช่วยพระองค์ในการกำจัดโฮจิ๋น โฮเฮาทรงล่วงรู้เรื่องนี้จึงตรัสแจ้งโฮจิ๋นและโฮเบี้ยว (何苗 *เหอ เหมียว*) ที่เป็นพี่ชายอีกคนของพระองค์ โฮจิ๋นและโฮเบี้ยวจึงตัดสินใจจะชิงลงมือโค่นตังไทฮอ

วันหนึ่ง โฮจิ๋น โฮเบี้ยว และผู้ติดตามได้หาข้ออ้างเพื่อจะย้ายตังไทฮอจากพระราชวังหย่งเล่อส่งกลับไปประทับที่บ้านเกิดในเมืองโฮกั้น จึงได้เสนอความคิดนี้ขึ้นในราชสำนัก ข้าราชสำนักและโฮเฮาต่างเห็นชอบกับความคิดนี้ จากนั้นโฮจิ๋นจึงส่งกำลังพลของตนไปล้อมจวนของตั๋งต๋งและจับกุมตั๋งต๋ง ตั๋งต๋งฆ่าตัวตายในภายหลัง ตังไทฮอทรงอยู่ในภาวะหวาดระแวงและซึมเศร้าหลังทรงทราบข่าวการเสียชีวิตของตั๋งต๋ง แล้วพระองค์ก็สิ้นพระชนม์ด้วยอาการประชวรเมื่อ ค.ศ. 189 หลังทรงอยู่ในอำนาจประมาณ 22 ปี ผู้คนทั่วไปต่างประณามว่าโฮเฮาและตระกูลของพระองค์มีส่วนในการสิ้นพระชนม์ของตังไทฮอ พระศพของตังไทฮอได้รับการเชิญกลับไปเมืองโฮกั้นและฝังเคียงข้างพระสวามีในสุสานเชิ่นหลิง

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[โฮ่วฮั่นชู]]*. เล่มที่ 8 บทพระราชประวัติพระเจ้าเลนเต้, เล่มที่ 10 (บรรพหลัง) บทพระประวัติตังไทฮอ และ โฮเฮา.
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*). ตอนที่ 2.

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 2

หมวดหมู่:จักรพรรดินีพันปีหลวงแห่งราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:พระมารดาของจักรพรรดิจีน
หมวดหมู่:ผู้หญิงจีนในคริสต์ศตวรรษที่ 2