เลียดก๊ก

***เลี่ยกั๋ว*** ตามสำเนียงมาตรฐาน หรือ ***เลียดก๊ก*** ตามสำเนียงฮกเกี้ยน (; "รัฐต่าง ๆ") หรือชื่อเต็มตามสำเนียงมาตรฐานว่า ***ตงโจวเลี่ยกั๋วจื้อ*** (; "บันทึกเรื่องรัฐต่าง ๆ สมัยโจวตะวันออก") เป็นนวนิยายจีนซึ่งเฝิง เมิ่งหลง (馮夢龍) ประพันธ์ขึ้นในช่วงปลายยุคราชวงศ์หมิง มีเนื้อหาเริ่มด้วยราชวงศ์โจวตะวันตกถึงแก่ความพินาศ ราชวงศ์โจวตะวันออกขึ้นแทนที่ แต่บ้านเมืองระส่ำระสายจนแตกแยกออกเป็นรัฐน้อยใหญ่ต่าง ๆ ในยุควสันตสารทและยุครณรัฐ ไปจบที่จิ๋นซีฮ่องเต้รวมแผ่นดินเป็นผลสำเร็จ

หนังสือเรื่องนี้ถือเป็นหนึ่งในนิยายอิงประวัติศาสตร์จีนโบราณที่มีชื่อเสียงมากที่สุด เนื้อหาอ้างอิงจากเอกสารจีนดั้งเดิมจำนวนมาก เช่น *[[จั่วจฺว้าน]]* ของจั่ว ชิวหมิง *[[ฉื่อจี้]]* ของซือหม่า เชียน และตำราศักดิ์สิทธิ์โบราณบางเล่ม เช่น *[[หลี่จี้]]* และ *[[ชือจิง]]*

## ช่วงเวลาตีพิมพ์
หนังสือเรื่องเลียดก๊กฉบับภาษาจีนมีการพิมพ์เผยแพร่ออกมาหลายฉบับ ทั้งส่วนบทนำเรื่องที่เขียนโดย ไช่ หยวนฟ่าง () และวันที่เผยแพร่ต่างระบุข้อมูลไว้ไม่เหมือนกัน บางฉบับระบุว่าตีพิมพ์ครั้งแรกในรัชกาลจักรพรรดิเฉียนหลง ปีที่ 1 (ค.ศ. 1736) บางฉบับก็ว่าตีพิมพ์เมื่อรัชกาลจักรพรรดิเฉียนหลง ปีที่ 17 (ค.ศ. 1752) หรือรัชกาลจักรพรรดิเฉียนหลง ปีที่ 32 (ค.ศ. 1767)

## ประวัติงานประพันธ์
ในสมัยราชวงศ์หมิง ระหว่างรัชกาลของจักรพรรดิเจียจิ้งถึงรัชกาลจักรพรรดิหลงชิ่ง อวี๋ เส้าอวี๋ () ได้รวบรวมเรื่องเล่าเกี่ยวกับบรรดารัฐโบราณต่าง ๆ ขึ้นเป็นหนังสือเล่มหนึ่งชื่อ *"เลี่ยกั๋วจื้อฉวน"* (; "บันทึกพงศาวดารรัฐต่างๆ") ประกอบด้วยเนื้อหารวม 8 เล่ม จำนวน 226 ตอน และมีจำนวนอักขระราว 280,000 ตัวอักษร

ต่อมาในช่วงปลายราชวงศ์หมิง เฝิง เมิ่งหลง ได้ปรับปรุงหนังสือ *"เลี่ยกั๋วจื้อฉวน"* ขึ้นใหม่ในชื่อ *"ซินเลี่ยกั๋วจื้อ"* (; "บันทึกเรื่องรัฐต่างๆ ฉบับใหม่") มีเนื้อหา 108 บท เพิ่มความยาวเรื่องจนมีจำนวนอักขระมากถึงราว 700,000 ตัวอักษร ในครั้งนี้เขาได้อ้างอิงข้อมูลจากเอกสารสำคัญเช่น *[[จั่วจฺว้าน]],* *[[ฉื่อจี้]]* ตัดเรื่องราวและตำนานที่ขัดแย้งจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ และขยายรายละเอียดสำคัญต่างๆ เพิ่มขึ้นมากมาย

ถึงสมัยราชวงศ์ชิง รัชกาลจักรพรรดิเฉียนหลง ไช่ หยวนฟ่าง ได้ปรับปรุงและขัดเกลา *"ซินเลี่ยกั๋วจื้อ"* อีกเล็กน้อย โดยเพิ่มบทนำ คู่มือการอ่าน บทวิจารณ์จำนวนมาก และเชิงอรรถบางส่วน พร้อมทั้งตั้งชื่อหนังสือใหม่ว่า *"ตงโจวเลี่ยกั๋วจื้อ"* (; "บันทึกเรื่องรัฐต่าง ๆ สมัยโจวตะวันออก") แบ่งเนื้อหาออกเป็น 27 เล่ม จำนวนบท 108 บท  หนังสือเล่มนี้ถือได้ว่าเป็นเพียงฉบับอธิบายขยายความของ *"ซินเลี่ยกั๋วจื้อ"* เท่านั้น แต่เมื่อเวลาผ่านไปเกือบ 200 ปี *"ตงโจวเลี่ยกั๋วจื้อ"* กลับกลายเป็นหนังสือ "เลียดก๊ก" ที่ได้รับความนิยมแพร่หลายมากที่สุด ทำให้ปัจจุบันมีผู้ที่รู้จัก *"เลี่ยกั๋วจื้อฉวน"* และ *"ซินเลี่ยกั๋วจื้อ"* เพียงน้อยนิด

## เนื้อหาโดยรวม
เรื่องราวของหนังสือเลียดก๊กเริ่มต้นขึ้นในช่วงปีที่ 39 แห่งรัชกาลพระเจ้าโจวเซฺวียนแห่งราชวงศ์โจว (ตรงกับ 789 ปีก่อน ค.ศ.) อันเป็นช่วงปลายของยุคราชวงศ์โจวตะวันตก และสิ้นสุดในปีที่ 26 แห่งรัชกาลฉินอ๋องเจิ้ง ผู้ซึ่งสถาปนาตนเองขึ้นเป็นจิ๋นซีฮ่องเต้และรวมแผ่นดินจีนให้เป็นหนึ่งเดียวสำเร็จ (221 ปีก่อน ค.ศ.) ครอบคลุมระยะเวลากว่าห้าร้อยปีของยุควสันตสารทและยุครณรัฐ เนื้อหาเหตุการณ์ที่ได้บันทึกไว้เต็มไปด้วยความเข้มข้นและความลึกลับซับซ้อน บรรยายถึงความรุ่งเรืองและความเสื่อมถอยของบรรดาห้าอธิราชแห่งยุควสันตสารทและเจ็ดรัฐใหญ่แห่งยุครณรัฐ ผู้ประพันธ์ได้เปิดเผยและประนามความเลวร้าย การกดขี่ขูดรีด และความหรูหราฟุ่มเฟือยของบรรดาเจ้าผู้ปกครองต่าง ๆ เช่น พระเจ้าโจวโยวแห่งราชวงศ์โจว, ฉีเซียงกง, เฉินหลิงกง, ซ่งคังอ๋อง ขณะเดียวกันก็สรรเสริญและยกย่องบรรดาเจ้าผู้ปกครองและขุนนางข้าราชการผู้เปี่ยมด้วยสติปัญญา ซึ่งมีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงกระแสการเมืองและส่งเสริมความก้าวหน้าของสังคม เช่น ฉีหวนกงกับก่วนจ้ง, เว่ยเหวินโหวกับซีเหมินเป้า, ฉินเซี่ยวกงกับซางยาง, สี่กงจื่อรณรัฐ เรื่องราวเหล่านี้ส่วนใหญ่เล่าไว้สอดคล้องกับบันทึกทางประวัติศาสตร์ฉบับต่างๆ ซึ่งได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง

## รายชื่อตอน

รายชื่อตอนของหนังสือเลียดก๊กดังต่อไปนี้เป็นรายชื่อตามต้นฉบับภาษาจีน สำหรับเลียดก๊กฉบับภาษาไทยนั้นแปลเนื้อความต่อเนื่องตั้งแต่ต้นเรื่องจนจบเรื่องโดยไม่มีการระบุชื่อตอน

## งานแปล
หนังสือเล่มนี้ได้รับการแปลไปเป็นภาษาต่างประเทศถึงหลายภาษา ซึ่งรวมไปถึงภาษาเกาหลี ไทย และเวียดนาม โดยฉบับภาษาเกาหลีแปลเสร็จใน พ.ศ. 2546 ส่วนฉบับภาษาเวียดนาม Nguyễn Đỗ Mục แปลเสร็จใน พ.ศ. 2476

### ฉบับแปลไทย

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยรับสั่งให้แปล *เลียดก๊ก* เป็นภาษาไทยเมื่อ พ.ศ. 2362 วันที่รับสั่งและรายชื่อคณะผู้แปลมีจารึกไว้ในบานแพนกสมุดไทยดังนี้

"ศุภมัสดุ จุลศักราชพันร้อยแปดสิบ ปีเถาะ เอกศก อาษาฒมาส ศุกลปักษ์ อัฐมีดิถี คุรุวาระ พระบาทสมเด็จบรมบพิตรพระเจ้าอยู่หัวเสด็จออกพระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน มีพระราชโองการดำรัสสั่งให้จัดข้าทูลละอองแปลเลียดก๊กพงศาวดารจีนนี้เป็นคำไทยไว้สำหรับแผ่นดิน

"ข้าพระพุทธเจ้า กรมหมื่นนเรศร์โยธี หนึ่ง เจ้าพระยายมราช หนึ่ง เจ้าพระยาวงศาสุรศักดิ์ หนึ่ง พระยาโชดึก หนึ่ง ขุนท่องสือ หนึ่ง จมื่นไวยวรนาถ หนึ่ง เล่ห์อาวุธ หนึ่ง จ่าเรศ หนึ่ง หลวงลิขิตปรีชา หนึ่ง หลวงญาณปรีชา หนึ่ง ขุนมหาสิทธิโวหาร หนึ่ง

"ห้องสินแลในเลียดก๊กนั้นว่าด้วยองค์พระเจ้าบู๊อ๋องครองเมืองทั้งปวงคิดทำศึกกัน ข้าพเจ้า หลวงลิขิตปรีชา เจ้ากรมอาลักษณ์ ชำระขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย"

วิธีแปลนั้นเป็นอย่างเดียวกับเรื่อง *[[สามก๊ก]]* ดังที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ว่า

"ลักษณะการแปลหนังสือจีนเป็นภาษาไทยแต่โบราณ (หรือแม้จนชั้นหลังมา) อยู่ข้างลำบาก ด้วยผู้รู้หนังสือจีนไม่มีใครชำนาญภาษาไทย ผู้ชำนาญภาษาไทยก็ไม่มีใครรู้หนังสือจีน การแปลจึงต้องมีพนักงานเป็นสองฝ่ายช่วยกันทำ ฝ่ายผู้ชำนาญหนังสือจีนแปลความออกให้เสมียนจดลง แล้วผู้ชำนาญภาษาไทยเอาความนั้นเรียบเรียงแต่งเป็นภาษาไทยให้ถ้อยคำแลสำนวนความเรียบร้อยอีกชั้นหนึ่ง [...]  แต่สำนวนแปลคงจะไม่สู้ตรงกับสำนวนที่แต่งไว้ในภาษาจีนแต่เดิม เพราะผู้แปลมิได้รู้สันทัดทั้งภาษาจีนแลภาษาไทยรวมอยู่ในคนเดียวเหมือนเช่นแปลหนังสือฝรั่งกันทุกวันนี้"

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

* เลียดก๊ก (ห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ)

หมวดหมู่:วรรณกรรมในคริสต์ศตวรรษที่ 16
หมวดหมู่:วรรณกรรมจีน