จังหวัดนครนายก

**นครนายก** เป็นจังหวัดหนึ่งในภาคกลาง (บางหน่วยงานจัดให้อยู่ในภาคตะวันออก) ของประเทศไทย จัดตั้งขึ้นครั้งล่าสุดโดยพระราชบัญญัติจัดตั้งจังหวัดสมุทรปราการ จังหวัดนนทบุรี จังหวัดสมุทรสาคร และจังหวัดนครนายก พุทธศักราช 2489 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2489

## ประวัติศาสตร์
สันนิษฐานว่าเคยเป็นเมืองสมัยทวารวดี มีหลักฐานแนวกำแพงเนินดินและสันคูอยู่ที่ตำบลดงละคร แต่นครนายกนั้นปรากฏหลักฐานในสมัยอยุธยาเป็นเมืองหน้าด่านทางทิศตะวันออกในสมัยพระเจ้าอู่ทอง ต่อมาในปี พ.ศ. 2437 รัชกาลที่ 5 ทรงจัดลักษณะการปกครองโดยแบ่งเป็นมณฑล นครนายกได้เข้าไปอยู่ในเขตมณฑลปราจีนบุรีจนเมื่อปี พ.ศ. 2445 ทรงเลิกธรรมเนียมการมีเจ้าครองเมืองและให้มีตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดขึ้นแทน ในช่วง พ.ศ. 2486-2489 นครนายกได้โอนไปรวมกับจังหวัดปราจีนบุรีและสระบุรี หลังจากนั้นจึงแยกเป็นจังหวัดอิสระ

### ในเอกสารโบราณ
จังหวัดนครนายก ระหว่างปี พ.ศ. 2382 - 2387 ปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และต้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มีชาวต่างประเทศคือ บาทหลวงปาเลอกัวซ์ และ ดาเวนพอร์ท เดินทางมาถึงเมืองนครนายก และได้บันทึกว่า เมืองนครนายกมีพลเมืองประมาณ 5,000 คน ส่วนมากเป็นชาวลาว และมีชาวสยามอยู่ด้วย ราษฎรประกอบอาชีพในการปลูกข้าวและหาของป่าส่งไปขายที่กรุงเทพ.

### ที่มาของชื่อ
ที่มาของชื่อนครนายกนั้นไม่ชัดเจนทางประวัติศาสตร์ แนวคิดหลักของที่มาของชื่อมีดังนี้

* จังหวัดนครนายกเดิมชื่อบ้านนาแต่ภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นจังหวัดนครนายก ในสมัยกรุงศรีอยุธยาดินแดนของนครนายกเป็นป่ารกชัฏ เป็นที่ดอนทำนา หรือทำการเพาะปลูกอะไรไม่ค่อยได้ผล มีไข้ป่าชุกชุมผู้คนจึงพากันอพยพไปอยู่ที่อื่นจนกลายเป็นเมืองร้าง ต่อมาพระมหากษัตริย์ทรงทราบความเดือดร้อนของชาวเมืองจึงโปรดให้ยกเลิกภาษีค่านา เพื่อจูงใจให้ชาวเมืองอยู่ที่เดิมทำให้มีคนอพยพมาอยู่เพิ่มมากขึ้นจนเป็นชุมชนใหญ่ และเรียกเมืองนี้จนติดปากว่า เมืองนา-ยก ภายหลังจึงกลายเป็นนครนายกจนทุกวันนี้ 
* สมัยก่อนรัชกาลที่ 5 การปกครองส่วนภูมิภาคถูกแบ่งเป็นสมุหนายกและสมุหกลาโหม โดยสมุหกลาโหมปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านใต้ และสมุหนายกปกครองทั้งฝ่ายพลเรือนและทหารในหัวเมืองด้านเหนือ พื้นที่เดิมของจังหวัดนครนายกนั้นเป็นพื้นที่ที่เคยอยู่สังกัดกับสมุหกลาโหมแต่ภายหลังถูกโอนให้อยู่ภายใต้การดูแลของสมุหนายก พื้นที่ตรงนี้จึงได้ชื่อว่านครนายกนับแต่นั้นเป็นต้นมา 

## ภูมิศาสตร์
จังหวัดนี้ตั้งอยู่ที่ละติจูดที่ 14 องศาเหนือ และลองจิจูดที่ 101 องศาตะวันออก มีระยะทางจากจากกรุงเทพมหานครตามถนนรังสิต-นครนายก (ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 305) ผ่านอำเภอองครักษ์ถึงจังหวัดนครนายก ระยะทาง 105 กิโลเมตร มีเนื้อที่ประมาณ 2,122 ตารางกิโลเมตรหรือประมาณ 1,326,250 ไร่

[thumb|left|[แม่น้ำนครนายก]]
สภาพโดยทั่วไปเป็นที่ราบ ทางตอนเหนือและตะวันออกเป็นภูเขาสูงชันในเขตอำเภอบ้านนา อำเภอเมืองนครนายก และอำเภอปากพลี ส่วนหนึ่งอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ซึ่งเป็นเขตรอยต่อกับอีก 3 จังหวัด ได้แก่ สระบุรี นครราชสีมา และปราจีนบุรี ซึ่งมีเทือกเขาติดต่อกับทิวเขาดงพญาเย็น มียอดเขาสูงที่สุดของจังหวัดคือ ยอดเขาเขียวมีความสูงจากระดับน้ำทะเล 1,351 เมตร ส่วนทางตอนกลางและตอนใต้เป็นที่ราบอันกว้างใหญ่ เป็นส่วนหนึ่งของที่ราบสามเหลี่ยมลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาที่เรียกว่า "ที่ราบกรุงเทพฯ"

ลักษณะดินเป็นดินปนทรายและดินเหนียวเหมาะแก่การ ทำนา ทำสวนผลไม้ และการอยู่อาศัย

## สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* **[[คำขวัญประจำจังหวัด]]**: นครนายก เมืองในฝันที่ใกล้กรุง ภูเขางาม น้ำตกสวย รวยธรรมชาติ ปราศจากมลพิษ
* ธงประจำจังหวัด: ธงพื้นสีเขียว กลางธงมีภาพตราประจำจังหวัดนครนายก
* **[[ตราประจำจังหวัดของไทย|ตราประจำจังหวัด]]**: รูปช้างชูรวงข้าว
* **[[ต้นไม้ประจำจังหวัด]]**: ต้นสุพรรณิการ์ ()
* **ดอกไม้ประจำจังหวัด**: ดอกสุพรรณิการ์  
* **สัตว์น้ำประจำจังหวัด**: ปลาตะเพียนทอง ()


ไฟล์:Flag of Nakhon Nayok.svg|ธงประจำจังหวัดนครนายก
ไฟล์:Seal Nakhon Nayok.png|ตราประจำจังหวัดนครนายก
ไฟล์:Cochlospermum regium (yellow cotton tree) flower.jpg|ต้นสุพรรณิการ์และดอกสุพรรณิการ์ ต้นไม้และดอกไม้ประจำจังหวัด
ไฟล์:Barbonymus schwanenfeldii by OpenCage.jpg|ปลาตะเพียนทอง สัตว์น้ำประจำจังหวัด 


## การเมืองการปกครอง
### หน่วยการปกครอง
#### การปกครองส่วนภูมิภาค
200px|thumb|แผนที่อำเภอในจังหวัดนครนายก
การปกครองส่วนภูมิภาคของจังหวัดนครนายกแบ่งออกเป็น 4 อำเภอ 41 ตำบล 403 หมู่บ้าน

**ข้อมูลอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดนครนายก**



#### การปกครองส่วนท้องถิ่น
[thumb|200px|right|ภาพตัว[เทศบาลเมืองนครนายก|เมืองนครนายก]]
จังหวัดนครนายกมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรวม 46 แห่ง ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก, เทศบาลเมือง 1 แห่ง คือ เทศบาลเมืองนครนายก, เทศบาลตำบล 5 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 39 แห่ง โดยรายชื่อเทศบาลทั้งหมดในจังหวัดนครนายกมีดังนี้

* **[[เทศบาลเมืองนครนายก]]** อำเภอเมืองนครนายก
* เทศบาลตำบลท่าช้าง อำเภอเมืองนครนายก
* เทศบาลตำบลเกาะหวาย อำเภอปากพลี
* เทศบาลตำบลบ้านนา อำเภอบ้านนา
* เทศบาลตำบลพิกุลออก อำเภอบ้านนา
* เทศบาลตำบลองครักษ์ อำเภอองครักษ์

### ทำเนียบผู้ว่าราชการจังหวัด

## การศึกษา
thumb|หอพระ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์ ในจังหวัดนครนายก มีสถาบันอุดมศึกษาต่าง ๆ ได้แก่
* มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ศูนย์การศึกษา นครนายก อำเภอเมืองนครนายก 
* โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า อำเภอเมืองนครนายก
* โรงเรียนเตรียมทหาร อำเภอบ้านนา
* ศูนย์วิทยพัฒนามหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช นครนายก อำเภอบ้านนา 
* มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ องครักษ์ อำเภอองครักษ์ 
* วิทยาลัยนานาชาติเซนต์เทเรซา อำเภอองครักษ์

## บุคคลที่มีชื่อเสียง
;พระสงฆ์ พระภิกษุ
* สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท) – สมเด็จพระราชาคณะฝ่ายมหานิกาย เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ และอดีตเจ้าอาวาสวัดโมลีโลกยารามราชวรวิหาร และวัดระฆังโฆสิตารามวรมหาวิหาร
* พระราชพรหมคุณ (สวาท สุภาจาโร) - เจ้าคณะจังหวัดนครนายก เจ้าอาวาสวัดพราหมณี พระอารามหลวง
* พระครูวิมุตยาภรณ์ (เกิด ปริมุตฺโต) (หลวงพ่อเกิด) – พระเกจิอาจารย์ดัง และท่านเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดโพธิ์แทน จังหวัดนครนายก
* พระครูพิศาลธรรมประยุต (เกิด ปุณณปัญโญ) – พระเกจิอาจารย์ อดีตเจ้าอาวาสวัดสะพาน จังหวัดนครนายก
* หลวงปู่สนธิ์ สุมโน – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาคอกสุมมนาราม จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
* หลวงปู่สี ฐานิโย – อดีตเจ้าอาวาสวัดพระฉาย (เขาชะโงก) จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
* หลวงปู่ชื่น – อดีตเจ้าอาวาสวัดเขาหัวนา จังหวัดนครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
* หลวงพ่อแดง – อดีตเจ้าอาวาสวัดท่าแห จังหวัดนครนายก (ร่างเป็นหิน)
* พระครูเขมาจารคุณ (หลวงพ่อบุญถม เขมจาโร สุขทวี) อดีตเจ้าอาวาสวัดวังกระโจม อ.เมือง จ.นครนายก (สรีระไม่เน่าเปื่อย) 
* พระครูปลัดมานัส ญาณมานโส – พระสำนักสงฆ์แห่งหนึ่งในจังหวัดนครนายก
* พระครูอดิสัยกิจจาทร (สุข ปุญญวันโต) – อดีตเจ้าคณะอำเภอบ้านนา อดีตเจ้าอาวาสวัดทางกระบือ (สรีระไม่เน่าเปื่อย)
* พระครูสุตธรรมาภรณ์ (สำราญ ญาณวุฑฺโฒ) – รองเจ้าคณะจังหวัดฉะเชิงเทรา ฝ่ายมหานิกาย

;นักการเมือง
จังหวัดนครนายกมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนแรก คือ **พระยาวิเศษสิงหนาท (หร่าย รัตนกสิกร)**
* พันเอก ช่วง เชวงศักดิ์สงคราม – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตราธิการ
* ศาสตราจารย์พิเศษ เดช บุญ-หลง – อดีตรองนายกรัฐมนตรี, อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม, อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงคมนาคม และอดีตเลขาธิการนายกรัฐมนตรี
* ชาญชัย อิสระเสนารักษ์ – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
* วุฒิชัย กิตติธเนศวร – อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
* ทวีเกียรติ ดุษฎีธรรม - อดีตนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครนายก อดีตประธานสภาจังหวัดนครนายก
* สมาน ศรีงาม – เป็นนักเคลื่อนไหวทางการเมือง ปัจจุบันดำรงตำแหน่งเลขาธิการทั่วไปขบวนการประชาธิปไตยแห่งชาติ และจัดรายการวิทยุทางคลื่น F.M. 92.25
* ประเสริฐ พงษ์สุวรรณศิริ – สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดยะลา สังกัดพรรคประชาธิปัตย์
* อภัย จันทนจุลกะ – อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ในรัฐบาลของพลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ และอดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ
* ประเสริฐ เสือสวย (กำนันเสริฐ) – กำนันตำบลพรหมณี อ.เมือง จ.นครนายก เป็นเจ้าของ หจก.กุศลส่งวัสดุก่อสร้าง จำกัด ทำธุรกิจบ่อดินและเป็นผู้รับเหมาก่อสร้าง ฉายา “ขุนแผนนครนายก”

;บันเทิง

;นักกีฬา
* เทพไชยา อุ่นหนู – นักสนุกเกอร์อาชีพ
* วิษณุ ฮวดประดิษฐ์ – นักกีฬาบอคเซียพาราทีมชาติไทย

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อวัดในจังหวัดนครนายก
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดนครนายก
* รายการห้างสรรพสินค้าในจังหวัดนครนายก

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น
* เว็บไซต์อย่างเป็นทางการของจังหวัด 
* เว็บไซต์เพื่อการท่องเที่ยวและประชาสัมพันธ์จังหวัดนครนายก