พระยาชัยสุนทร (จารย์ละ)

**[[พระยาชัยสุนทร (จารย์ละ)]]** หรืออีกนามเรียกว่า “**ท้าวละหรือจารย์ละ**” เป็นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6 (พ.ศ. 2395–2396) เป็นต้นเชื้อสายตระกูล วงศ์กาฬสินธุ์“ ซึ่งผู้ใช้นามสกุลส่วนใหญ่ตั้งรกรากและอาศัยอยู่ในจังหวัดสกลนครในปัจจุบัน และ ศิริกุล ซึ่งผู้ใช้นามสกุลส่วนใหญ่ตั้งรกรากและอาศัยอยู่ในจังหวัดกาฬสินธุ์ในปัจจุบัน

## ชาติกำเนิด
เกิดเมื่อราวปี พ.ศ. ใดไม่ปรากฏ บิดาคือพระธานี (หมาป้อง) อุปฮาดเมืองสกลนคร ส่วนมารดาไม่ปรากฏนาม ซึ่งเป็นบุตรของพระยาไชยสุนทร (เจ้าโสมพะมิตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 1 ส่วนมารดาไม่ปรากฏนาม มีพี่น้องร่วมสายโลหิต เป็นชายได้แก่ ท้าวเจียม ท้าวลาว ท้าวละ ท้าวหล้า ส่วนบุตรหญิงไม่ปรากฏนาม

## การรับราชการ

เมื่อเติบโตขึ้นได้บวชเป็นพระภิกษุที่เมืองกาฬสินธุ์แล้วลาสิกขามารับราชการกรมการเมืองกาฬสินธุ์เป็นที่ “ทิดปัดสาหรือท้าวจารย์ละ” ในสมัยพระยาไชยสุนทร (เจียม) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 3 ได้เป็นที่ราชวงศ์ ในสมัยพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 และอุปฮาดเมืองกาฬสินธุ์ ในสมัยพระยาไชยสุนทร (ทอง) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 5

โปรดเกล้าฯ พระราชทานเครื่องยศแก่กรมการเมืองประกอบบรรดาศักดิ์ ดังนี้

**เจ้าเมืองกาฬสินธุ์**
“พานเงินเครื่องในถมสำรับหนึ่ง คนโทเงินถมยาดำหนึ่ง ลูกประคำทองหนึ่ง กระบี่บั้งเงินหนึ่ง สัปทนปัศตูหนึ่ง เสื้อเข้มขาบริ้วดีตัวหนึ่ง แพรทับทิมติดขลิบผืนหนึ่ง ชวานปักทองผืนหนึ่ง แพรขาวผืนหนึ่ง ผ้าปูมผืนหนึ่ง” พร้อมตราประทับประจำตำแหน่งเจ้าเมืองกาฬสินธุ์คือ “เทวดานั่งแท่นถือพระขรรค์และดอกบัว”

**อุปฮาด**
“ถาดหมากเงินคนโทเงินสำรับหนึ่ง สัปทนแพรคันหนึ่ง เสื้อเข้มขาบริ้วดีตัวหนึ่ง ผ้าโพกขลิบผืนหนึ่ง ผ้าดำปักทองผืนหนึ่ง แพรขาวผืนหนึ่ง ผ้าปูมผืนหนึ่ง”

**ราชวงศ์**
“ถาดหมากเงินคนโทเงินสำรับหนึ่ง สัปทนแพรคันหนึ่ง เสื้อเข้มขาบลายก้านแย่งตัวหนึ่ง ผ้าโพกขลิบผืนหนึ่ง ผ้าดำปักทองผืนหนึ่ง แพรขาวผืนหนึ่ง ผ้าปูมผืนหนึ่ง”

**ราชบุตร** 
“เสื้ออัตลัตดอกถี่ตัวหนึ่ง ผ้าโพกขลิบผืนหนึ่ง ผ้าดำปักทองผืนหนึ่ง แพรขาวผืนหนึ่ง ผ้าปูมผืนหนึ่ง”

## เหตุการณ์สำคัญ

*ปี พ.ศ. 2394 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เสด็จสวรรคต พระยาไชยสุนทร (ทอง) และกรมการเมืองก็ลงไปกรุงเทพ ร่วมถวายเพลิงศพด้วยในครั้งนั้น พระยาไชยสุนทร (ทอง) ได้ป่วยไข้ป่า ก็ถึงแก่กรรมที่กรุงเทพมหานคร เจ้าเมืองจึงว่างลง ทางกรมการเมืองกาฬสินธุ์ที่ไปร่วมถวายเพลงพระบรมศพ ต่างก็เข้าหาข้าราชการผู้ใหญ่ที่กรุงเทพฯ ขอตำแหน่งหน้าที่ราชการ ในครั้งนั้นราชวงศ์เกษ ได้เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 4 นัยว่าจะได้รับการแต่งตั้งเป็นเจ้าเมืองกาฬสินธุ์แต่ไม่กล้ารับ จึงทูลขอให้อุปฮาดจารย์ละ เป็นเจ้าเมือง ราชวงศ์กิ่ง เป็นอุปฮาดและท้าวเกษเป็นราชวงศ์ ท้าวขี่เป็นราชบุตร
*ปี พ.ศ. 2395 ให้อุปฮาด (จารย์ละ) รักษาราชการเมืองกาฬสินธุ์เป็นว่าที่พระยาไชยสุนทร เจ้าเมืองกาฬสินธุ์
*ปี พ.ศ. 2396 กรมการเมืองกาฬสินธุ์กลับจากงานถวายเพลิงพระบรมศพแล้ว ยังไม่ได้เชิญพระบรมราชโองการลงมาถึงเมืองกาฬสินธุ์ พระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) ก็ถึงแก่อนิจกรรม ดังนั้นอุปฮาดกิ่ง จึงรักษาราชการเมืองกาฬสินธุ์อยู่ระยะหนึ่ง

## ถึงแก่กรรม
พระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6 ถึงแก่กรรมด้วยโรคชรา รับราชการเป็นเจ้าเมืองสนองพระเดชพระคุณ 1 ปี ที่โฮงเจ้าเมือง ในเมืองกาฬสินธุ์ เมื่อปี พ.ศ. 2496 สืบมาภายหลังลูกหลานเรียกขานทานว่า “อัญญาหลวงเฒ่า” สิ้นประวัติพระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 6 เพียงเท่านี้

## ทายาท
**พระยาไชยสุนทร (จารย์ละ) สมรสกับอัญญานางจันทร์**และมีบุตร 7 คน ได้แก่
# **หลวงพรหมจักร (พรหมา)** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
# **หลวงสินธุธานี (เทพ)** สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน ได้แก่ หลวงวรบุตร (บุญจันทร์), ขุนแสงสะท้าน (กอ) เป็นต้น
# **ท้าวบัว** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ **ต้นสกุล ศิริกุล**
# **นางเบ้า** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
# **ท้าวคาน** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
# **ท้าวคม** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
# **นางอุด** สมรสกับ พระไชยราช (ไชย) บุตรคนที่ 4 ของพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 11 คน ได้แก่ 1) ท้าวคำขาน 2) ท้าวคำสาร 3) นางข่าว 4) นางคำขาว 5) ท้าวปี 6) ท้าวชาลี 7) ท้าวคำสิงห์ 8) ท้าวคำแสน 9) ท้าวคำส่อง 10) ท้าวคำตัน 11) ท้าวคำจันทร์

## สายสกุลทายาทและเครือญาติ
* **วงศ์กาฬสินธุ์** ต้นสกุลคือ **หลวงสินธุธานี (เทพ)** สมรสกับใครสืบไม่ได้ มีบุตร 3 คน ได้แก่

#**หลวงวรบุตร (บุญจันทร์)** สมรสใครสืบไม่ได้ มีบุตร 6 คน ได้แก่ 1) นายเทียม 2) นางเจียรพันธ์ 3) นายตัน 4) นายอินทร์ 5) นายพรหม 6) นายดวง
#**ขุนแสงสะท้าน (กอ)** สมรสกับ นางขำ บุตรของพระศรีวงศ์ (สี) ซึ่งเป็นบุตรคนที่ 3 ของพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 2 คน ได้แก่ 1) นายเหลี่ยม 2) นางอุดร

***นางอุด** สมรสกับ พระไชยราช (ไชย) บุตรคนที่ 4 ของพระยาไชยสุนทร (หล้า) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 4 มีบุตร 11 คน ได้แก่

#**ท้าวคำขาน** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวคำสาร** ได้รับการแต่งตั้งเป็นที่ “**ท้าวสีหาราช**” สมรสกับ นางข่าง บุตรี 8 ของพระยาไชยสุนทร (โคตร) เจ้าเมืองกาฬสินธุ์ ลำดับที่ 9 มีบุตร 11 คน ได้แก่ 1) นายฮุย 2) นางติ่ง 3) ขุนรสทะเสน (หด) 4) นายหนูหลอด 5) นางถัน 6) นางตัน 7) นางสอน 8) นายดอกซ้อน 9) นางเงิน 10) นางเอิบ 11) นางผิง
#**นางข่าว** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**นางคำขาว** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวปี** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวชาลี** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวคำสิงห์** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวคำแสน** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวคำส่อง** สมรสกับใครสืบไม่ได้และมีบุตรกี่คนไม่ปรากฏ
#**ท้าวคำตัน** สมรสกับ นางหมาแพง มีบุตร 2 คน ได้แก่ 1) นางพัน 2) นายบุญมาก เป็นต้น
#**ท้าวคำจันทร์** สมรสกับ นางกลม มีบุตร 4 คน ได้แก่ 1) นางเปลี่ยน 2) นายหำ 3) นายกุ 4) นายแดง

ท่านเหล่านี้คือผู้ใช้นามสกุล **”วงศ์กาฬสินธุ์”** รุ่นแรกโดยส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในตัวอำเภอเมืองของจังหวัดสกลนคร

***ศิริกุล** ต้นสกุลคือ ขุนแก้วไกรสอน บุตรท้าวโง่น หลานท้าวบัว เหลนพระยาชัยสุนทร

## สายตระกูล



## อ้างอิง


หมวดหมู่:เจ้าเมืองกาฬสินธุ์
ชัยสุนทร (จารย์ละ)
หมวดหมู่:ราชวงศ์ลาว
หมวดหมู่:เชื้อสายเจ้าโสมพะมิตร