กิ้งก่าหนาม

*สำหรับกิ้งก่าหนามชนิดที่พบในทะเลทรายของออสเตรเลีย ดูที่: [[กิ้งก่าปีศาจหนาม]]*

**กิ้งก่าหนาม** () เป็นสัตว์เลื้อยคลานประเภทกิ้งก่าจำพวกหนึ่ง จัดอยู่ในสกุล *Phrynosoma* ในวงศ์ย่อยกิ้งก่าหนามอเมริกาเหนือ (Phrynosomatinae) ในวงศ์อีกัวนา (Iguanidae) )

มีรูปร่างตัวอ้วนป้อม ลำตัวสั้น หางสั้น แลดูคล้ายกบหรือคางคก มีลักษณะเด่น คือ มีหนามสั้น ๆ อยู่รอบลำตัวและส่วนหัว ซึ่งพัฒนามาจากเกล็ด ในส่วนที่เป็นเขาจริง ๆ เป็นกระดูกแข็งมีอยู่ส่วนหัว

กระจายพันธุ์อยู่ในพื้นที่แห้งแล้งที่เป็นทะเลทรายทางตอนใต้ของสหรัฐอเมริกาต่อกับภาคเหนือของเม็กซิโก เช่น เท็กซัส และนิวเม็กซิโก มีพฤติกรรมที่อยู่เฉย ๆ นิ่ง ๆ กับพื้น เมื่อเคลื่อนที่ก็ช้ากว่ากิ้งก่าทั่วไป หากินแมลงเล็ก ๆ เช่น มด ด้วยการนิ่งอยู่เฉย ๆ แล้วตวัดกินเอา

กิ้งก่าหนามมีวิธีการป้องกันตัวที่นับได้ว่าหลากหลายและแปลกประหลาดมากอย่างหนึ่ง ในอาณาจักรสัตว์โลกทั้งหมด เมื่อถูกคุกคาม สามารถที่จะพองตัวขึ้นมาเพื่อให้หนามเล็ก ๆ บนตัวทิ่มแทงผู้รุกรานได้ รวมถึงการเปลี่ยนสีเพื่อพรางตัวกลมกลืนไปกับสิ่งแวดล้อมที่เป็นพื้นกรวดทรายหรือพุ่มไม้เตี้ย ๆ ได้อย่างดีเยี่ยมและรวดเร็ว อีกทั้งยังมีเส้นขีดสีขาว 2 เส้น บนหลังที่ดูคล้ายกับกิ่งไม้หรือหญ้าแห้ง ๆ อีกด้วย

และการป้องกันตัวที่พิเศษที่สุด คือ การสามารถพ่นเลือดออกจากตาเพื่อไล่ผู้รุกรานให้หนีไปได้ด้วย ในเลือดนั้นมีสารเคมีบางอย่างที่ยังไม่มีการศึกษาไปถึงว่าเป็นอะไร แต่เป็นสารเคมีที่มีกลิ่นฉุน มีรสชาติที่ไม่พิศมัย สร้างความรำคาญแก่สัตว์กินเนื้อขนาดใหญ่ เช่น หมาจิ้งจอก, หมาโคโยตี้ ที่จับกินเป็นอาหาร ที่เมื่อโดนเลือดนี้พ่นเข้าใส่ จะปล่อยตัวกิ้งก่าทันที และเอาหัวถูไถไปกับวัสดุต่าง ๆ เพื่อลบกลิ่นและเลือดให้ออก กิ้งก่าหนามพ่นเลือดได้จากการบีบของกล้ามเนื้อในเปลือกตาให้พ่นออกมาเข้าปากของผู้ที่มารุกราน ซึ่งกิ้งก่าหนามจะใช้วิธีนี้ต่อเมื่อถูกคาบอยู่ในปากหรืออยู่ในตำแหน่งที่ใกล้ปากแล้วเท่านั้น โดยเลือดที่ถูกบีบพุ่งออกมานั้น เกิดจากเส้นเลือดดำที่ปิดตัวเอง ทำให้เกิดความดันขึ้นในโพรงกะโหลก จนตาทั้ง 2 ข้างพองออก เลือดแดงจะรวมตัวกันเป็นจำนวนมากในเส้นเลือดฝอยจนมากพอในปริมาณที่จะปล่อยพุ่งออกมาได้ จากการศึกษาพบว่าสามารถพ่นได้มากถึง 54 ครั้ง ภายในเวลาไม่ถึง 2 นาที แม้จะดูว่าเสียเลือดไปเป็นจำนวนมาก แต่กิ้งก่าหนามจะไม่เป็นอะไรเลย และร่างกายสามารถผลิตเลือดใหม่ขึ้นทดแทนได้ในเวลาไม่นาน  
thumb|ส่วนหัวและส่วนหลังบางส่วน
## การจำแนก
สามารถจำแนกออกได้ 14 ชนิด โดยมีเพียงชนิดเดียวเท่านั้นที่ไม่มีหนามรอบตัวและไม่พ่นเลือด คือ กิ้งก่าหนามหางกลม และชนิดที่ใหญ่ที่สุด คือ กิ้งก่าก่าหนามเท็กซัส 

* *[[Phrynosoma asio]]* Cope, 1864 – กิ้งก่าหนามยักษ์
* *[[Phrynosoma braconnieri]]* Duméril & Bocourt, 1870  – กิ้งก่าหนามหางสั้น
* *[[Phrynosoma cerroense]]* Stejneger, 1893  – กิ้งก่าหนามเกาะเซโดรส
* *[[Phrynosoma cornutum]]* (Harlan, 1825) – กิ้งก่าหนามเท็กซัส
* *[[Phrynosoma coronatum]]* (Blainville, 1835) – กิ้งก่าหนามอ่าว
* *[[Phrynosoma ditmarsi]]* Stejneger, 1906  – กิ้งก่าหนามหิน
* *[[Phrynosoma douglasii]]* (Bell, 1829) – กิ้งก่าหนามสั้นเล็ก
* *[[Phrynosoma hernandesi]]* Girard, 1858 – กิ้งก่าหนามสั้นใหญ่
* *[[Phrynosoma mcallii]]* (Hallowell, 1852) – กิ้งก่าหนามหางแบน
* *[[Phrynosoma modestum]]* Girard, 1852 – กิ้งก่าหนามหางกลม
* *[[Phrynosoma orbiculare]]* (Linnaeus, 1789) – กิ้งก่าหนามทะเลทรายชิวาวา
* *[[Phrynosoma platyrhinos]]* Girard, 1852 – กิ้งก่าหนามทะเลทราย
* *[[Phrynosoma solare]]* Gray, 1845 – กิ้งก่าหนามสวย
* *[[Phrynosoma taurus]]* Dugès, 1868 – กิ้งก่าหนามเม็กซิโก

## อ้างอิง

## แหล่งข้อมูลอื่น

หมวดหมู่:สัตว์ที่พบในทวีปอเมริกาเหนือ
หมวดหมู่:วงศ์กิ้งก่าหนามอเมริกาเหนือ
หมวดหมู่:สัตว์เลื้อยคลานที่เป็นสัตว์เลี้ยง