วงศ์โคลงเคลง

**วงศ์โคลงเคลง** () เป็นชื่อวงศ์ของพืชดอกใบเลี้ยงคู่ที่ส่วนใหญ่พบในพื้นที่เขตร้อน (สองในสามของสกุลนี้มาจากพื้นที่เขตร้อนในโลกใหม่) ประกบด้วยสกุลประมาณ 175 สกุล และชนิดเท่าที่รู้จักประมาณ 5115 ชนิด ลักษณะเด่นคือ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม กลีบดอกเด่นชัด รังไข่เชื่อมติดกับฐานดอก มีระยางค์ยื่นออกมาตรงโคนอับเรณู

## ลักษณะประจำวงศ์
วงศ์โคลงเคลงเป็นวงศ์ของไม้พุ่ม ไม้ต้น ไม้ล้มลุก หรือไม้เลื้อย ซึ่งไม่มีหูใบ ใบเป็นใบเดี่ยวติดตรงข้าม บางทีพบมีหลายใบติดรอบข้อ ดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 3, 4 หรือ 5 กลีบ แกนอับเรณูยืดยาวหรือเป็นรยางค์ อับเรณูแตกโดยมีรูที่ปลาย รังไข่ติดใต้วงกลีบหรือกึ่งใต้วงกลีบมี 4 หรือ 5 ช่อง ไข่อ่อนจำนวนมากติดที่แกนผนังรังไข่ ผลแห้งแบบแก่แตก หรือผลมีเนื้อหลายเมล็ด

## อนุกรมวิธาน
ภายใต้ระบบการจัดประเภท APG III เจ็ดสกุลจากวงศ์พลองเหมือด (Memecylaceae) ถูกรวมอยู่ในสกุลนี้แล้ว

## ชนิดและการกระจายพันธุ์
กระจายพันธุ์ในเขตร้อน ทั่วโลกพบ 211 สกุล ในประเทศไทยพบ 15 สกุล ได้แก่

* **[[สกุลโคลงเคลง]]** (*Melastoma*) เป็นไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง เช่น
** โคลงเคลง *Melastoma malabathricum* L. subsp. *malabathricum* L. 
** มังเคร่ช้าง *Melastoma sanguineum* Sims.
** โคลงเคลงผลแห้ง *[[Melastoma pellrgrinianum]]* (Boissieu) F. K. Mey
** โคลงเคลงยวน *[[Melastoma saigonense]]* (Kuntze) Merr.

* **[[สกุลโคลงเคลงขนต่อม]]** (*Clidemia*) ไม้พุ่ม ขึ้นเป็นวัชพืชโดยเฉพาะคาบสมุทรมลายาและทางภาคใต้ของประเทศไทย พบในประเทศไทยเพียงชนิดเดียว คือ
** โคลงเคลงขนต่อม *Clidemia hirta* (L.) D. Don

* **[[สกุลเคลงแดง]]** (*Medinilla*) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 150 ชนิด ในไทยมีประมาณ 8–9 ชนิด ได้แก่ 
** เคลงแดง *[[Medinilla curtisii]]* Hook.f.
** เคลงใบเวียน *[[Medinilla radicans]]* (Blume) Blume
** เคลงย้อย *[[Medinilla alpestris]]* (Jack) Blume 
** เคลงหิน *[[Medinilla rubicunda]]* (Jack) Blume
** *[[Medinilla laurifolia]]* (Blume) Blume
** *[[Medinilla clarkei]]* King
** *[[Medinilla scortechnii]]* King
** *[[Medinilla speciosa]]* (Reinw. ex Blume) Blume 
** เคลงแสด *[[Medinilla succulenta]]* (Blume) Blume 

* **[[สกุลพลอง]]** (*Memecylon*) ไม้พุ่ม หรือไม้ต้นขนาดเล็กมีเนื้อไม้ เช่น
** พลองขี้ควาย *[[Memecylon caeruleum]]* Jack

* **[[สกุลเอนอ้า]]** (*Osbeckia*) ไม้พุ่ม ขึ้นตามที่โล่งแจ้ง ในประเทศไทยพบ 7 ชนิด ได้แก่
** เอนอ้าขายาว *[[Osbeckia aspericaulis]]* Hooh.f. ex Triana
** เอนอ้า *[[Osbeckia chinensis]]* L.
** โคลงเคลงตัวผู้ *[[Osbeckia cochinchinensis]]* Cogn.
** เอนอ้าน้ำ *[[Osbeckia nepalensis]]* Hook. f.
** เอนอ้าขนแข็ง *[[Osbeckia setoso-annulata]]* Geddes
** เอนอ้าขน หรือ จุกนารี *[[Osbeckia stellata]]* Buch.-Ham. ex Ker Gawl. 
** เอนอ้าหิน *[[Osbeckia thorelii]]* Guillaumin 

* **[[สกุลเคลง]]** (*Pachycentria*) ไม้พุ่มอิงอาศัย ทั่วโลกมีสมาชิกประมาณ 8 ชนิด ในไทยมี 3 ชนิด ได้แก่
** เคลงกนก *[[Pachycentria varingifolia]]* (Blume) Blume 
** เคลงก้านแดง *[[Pachycentria constricta]]* (Blume) Blume 
** เคลงก้านแดง *[[Pachycentria pulverulenta]]* (Jack) Clausing 

* **[[สกุลเครือปลาซิว]]** (*Pseudodissochaeta*) ไม้พุ่มอิงอาศัย เช่น
** เครือปลาซิว *[[Pseudodissochaeta septentrionalis]]* (W.W. Sm.) M.P. Nayar

* **[[สกุลก้ามกุ้ง]]** (*Phyllagathis*) ไม้ล้มลุกขนาดเล็ก ไม่มีลำต้น มีเหง้าใต้ดิน มักพบบนก้อนกินริมลำธารที่มีความชื้น ในป่าดิบแล้ง ในประเทศไทยพบ 5 ชนิด ได้แก่
** ก้ามกุ้งขน *[[Phyllagathis hispida]]* King 
** ก้ามกุ้งใบกลม *[[Phyllagathis rotundifolia]]* (Jack) Blume 
** ก้ามกุ้งสยาม *[[Phyllagathis siamensis]]* Cellin. & S. S.Renner 
** ก้ามกุ้งหัว *[[Phyllagathis tuberosa]]* (Hansen) Cellin. & S. S.Renner 
** ก้ามกุ้งภูวัว *[[Phyllagathis nanakorniana]]* Wangwasit, Norsaengsri & Cellin.

* **[[สกุลแปร้]]** (*Sonerila*) ไม้ล้มลุก มักบนลานหินที่มีมอสส์ ตามป่าดิบชื้น เช่น 
** แปร้น้ำเงิน *[[Sonerila maculata]]* Roxb.
** ดรุณี *[[Sonerila moluccana]]* Roxb.
** พันซี *[[Sonerila erecta]]* Jack
** สาวน้ำตก *[[Sonerila calophylla]]* Ridl.
** สาวสวรรค์ *[[Sonerila helferi]]* C.B. Clarke

### สกุลอื่น&thinsp;ๆ
ณ เดือนตุลาคม ค.ศ. 2023 มีสกุลในวงศ์โคลงเคลงที่ได้รับการยอมรับ 167 สกุล:

**[[Acanthella]]* 
**[[Aciotis]]* 
**[[Acisanthera]]* 
**[[Adelobotrys]]* 
**[[Allomaieta]]* 
**[[Alloneuron]]* 
**[[Almedanthus]]* 
**[[Amphiblemma]]* 
**[[Amphorocalyx]]* 
**[[Anaheterotis]]* 
**[[Andesanthus]]* 
**[[Anerincleistus]]* 
**[[Antherotoma]]* 
**[[Appendicularia (plant)|Appendicularia]]* 
**[[Argyrella]]* 
**[[Arthrostemma]]* 
**[[Aschistanthera]]* 
**[[Astrocalyx]]* 
**[[Astronia]]* 
**[[Astronidium]]* 
**[[Axinaea]]* 
**[[Bamlera]]* 
**[[Barthea]]* 
**[[Beccarianthus]]* 
**[[Bellucia]]* 
**[[Benna (plant)|Benna]]* 
**[[Bertolonia]]* 
**[[Bisglaziovia]]* 
**[[Blakea]]* 
**[[Blastus (plant)|Blastus]]* 
**[[Boerlagea]]* 
**[[Bourdaria]]* 
**[[Boyania]]* 
**[[Brachyotum]]* 
**[[Brasilianthus]]* 
**[[Bredia]]* 
**[[Bucquetia]]* 
**[[Cailliella]]* 
**[[Calvoa]]* 
**[[Cambessedesia]]* 
**[[Castratella]]* 
**[[Catanthera]]* 
**[[Centradenia]]* 
**[[Centradeniastrum]]* 
**[[Centronia]]* 
**[[Chaetogastra]]* 
**[[Chaetolepis]]* 
**[[Chalybea]]* 
**[[Cincinnobotrys]]* 
**[[Comolia]]* 
**[[Comoliopsis]]* 
**[[Creochiton]]* 
**[[Cyphotheca]]* 
**[[Dalenia]]* 
**[[Derosiphia]]* 
**[[Desmoscelis]]* 
**[[Dicellandra]]* 
**[[Dichaetanthera]]* 
**[[Dinophora]]* 
**[[Dionycha (plant)|Dionycha]]* 
**[[Dionychastrum]]* 
**[[Dissochaeta]]* 
**[[Dissotidendron]]* 
**[[Dissotis]]* 
**[[Driessenia]]* 
**[[Dupineta]]* 
**[[Eleotis]]* 
**[[Eriocnema]]* 
**[[Ernestia (plant)|Ernestia]]* 
**[[Feliciadamia]]* 
**[[Feliciotis]]* 
**[[Fordiophyton]]* 
**[[Fritzschia]]* 
**[[Graffenrieda]]* 
**[[Gravesia (plant)|Gravesia]]* 
**[[Guyonia]]* 
**[[Henriettea]]* 
**[[Heteroblemma]]* 
**[[Heterocentron]]* 
**[[Heterotis (plant)|Heterotis]]* 
**[[Huberia (plant)|Huberia]]* 
**[[Kendrickia (plant)|Kendrickia]]* 
**[[Kerriothyrsus]]* 
**[[Kirkbridea]]* 
**[[Lijndenia]]* 
**[[Lithobium]]* 
**[[Loricalepis]]* 
**[[Macairea]]* 
**[[Macrocentrum]]* 
**[[Macrolenes (plant)|Macrolenes]]* 
**[[Maguireanthus]]* 
**[[Mallophyton]]* 
**[[Marcetia (plant)|Marcetia]]* 
**[[Medinilla]]* 
**[[Melastoma]]* 
*†*[[Melastomites]]*
**[[Melastomastrum]]* 
**[[Memecylon]]* 
**[[Meriania]]* 
**[[Merianthera]]* 
**[[Miconia]]* 
**[[Microlicia]]* 
**[[Monochaetum]]* 
**[[Monolena]]* 
**[[Mouriri]]* 
**[[Neblinanthera]]* 
**[[Neodriessenia]]* 
**[[Nepsera]]* 
**[[Nerophila]]* 
**[[Noterophila]]* Mart.
**[[Nothodissotis]]* 
**[[Ochthephilus (plant)|Ochthephilus]]* 
**[[Ochthocharis]]* 
**[[Opisthocentra]]* 
**[[Osbeckia]]* 
**[[Ossaea]]* 
**[[Oxyspora]]* 
**[[Pachycentria]]* 
**[[Pachyloma]]* 
**[[Phainantha]]* 
**[[Phyllagathis]]* 
**[[Physeterostemon]]* 
**[[Pilocosta]]* 
**[[Plagiopetalum]]* 
**[[Pleroma (plant)|Pleroma]]* 
**[[Plethiandra]]* 
**[[Poikilogyne]]* 
**[[Poilannammia]]* 
**[[Poteranthera]]* 
**[[Preussiella]]* 
**[[Pseudodissochaeta]]* 
**[[Pseudoernestia]]* 
**[[Pternandra]]* 
**[[Pterogastra]]* 
**[[Pterolepis (plant)|Pterolepis]]* 
**[[Pyrotis]]* 
**[[Quipuanthus]]* 
**[[Rhexia]]* 
**[[Rhynchanthera]]* 
**[[Rosettea]]* 
**[[Rostranthera]]* 
**[[Rousseauxia]]* 
**[[Salpinga]]* 
**[[Sandemania]]* 
**[[Sarcopyramis]]* 
**[[Schwackaea]]* 
**[[Scorpiothyrsus]]* 
**[[Siphanthera]]* 
**[[Sonerila]]* 
**[[Spathandra]]* 
**[[Sporoxeia]]* 
**[[Stanmarkia]]* 
**[[Stussenia]]* 
**[[Styrophyton]]* 
**[[Tashiroea]]* 
**[[Tateanthus]]* 
**[[Tessmannianthus]]* 
**[[Tibouchina]]* 
**[[Tigridiopalma]]* 
**[[Triolena]]* 
**[[Tristemma (plant)|Tristemma]]* 
**[[Tryssophyton]]* 
**[[Vietsenia]]* 
**[[Votomita]]* 
**[[Warneckea]]* 
**[[Wurdastom]]* 

## อ้างอิง

### บรรณานุกรม

*  .
* 

## แหล่งข้อมูลอื่น

*PlantSystematics.org: Images of species, list of genera
* 

หมวดหมู่:วงศ์โคลงเคลง