จังหวัดลำพูน

**ลำพูน** ( , หละปูน) เป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดในภาคเหนือ นับเป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีประวัติศาสตร์เก่าแก่ เคยเป็นที่ตั้งของนครหริภุญชัย ในสมัยพระนางจามเทวี เดิมชื่อเมืองหริภุญไชย เป็นเมืองโบราณมีอายุประมาณ 1,343 ปี ตามพงศาวดารโยนกเล่าสืบต่อกันถึงการสร้างเมืองหริภุญไชย โดยฤๅษีวาสุเทพเป็นผู้เกณฑ์พวกเม็งคบุตร หรือชนเชื้อชาติมอญมาสร้างเมืองนี้ขึ้นในพื้นที่ระหว่างแม่น้ำสองสาย คือ แม่น้ำกวงและแม่น้ำปิง เมื่อมาสร้างเสร็จได้ส่งทูตไปเชิญราชธิดากษัตริย์เมืองละโว้พระนาม "จามเทวี" มาเป็นปฐมกษัตริย์ปกครองเมืองหริภุญไชยสืบราชวงศ์กษัตริย์ต่อมาหลายพระองค์ จนกระทั่งถึงสมัยพญาญี่บาจึงได้เสียการปกครองให้แก่พญามังราย ผู้รวบรวมแว่นแคว้นทางเหนือเข้าเป็นอาณาจักรล้านนา 

ถึงแม้ว่าเมืองลำพูนจะตกอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา แต่ก็ได้เป็นผู้ถ่ายทอดมรดกทางศิลปะและวัฒนธรรมให้แก่ผู้ที่เข้ามาปกครอง ดังปรากฏหลักฐานทั่วไปในเวียงกุมกาม เชียงใหม่ และเชียงราย เมืองลำพูนจึงยังคงความสำคัญในทางศิลปะและวัฒนธรรมของอาณาจักรล้านนา จนกระทั่งสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เมืองลำพูนจึงได้เข้ามาอยู่ในราชอาณาจักรไทย มีผู้ครองนครสืบต่อกันมาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ต่อมาภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 เมื่อเจ้าผู้ครองนครองค์สุดท้าย คือ พลตรี เจ้าจักรคำขจรศักดิ์ ถึงแก่พิราลัย เมืองลำพูนจึงเปลี่ยนเป็นจังหวัด มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้ปกครองสืบมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน นอกจากจังหวัดลำพูนจะมีชื่อเสียงในฐานะเป็นเมืองประวัติศาสตร์แล้ว ยังเป็นแหล่งเพาะปลูกลำไย พระเครื่อง โบราณสถานที่สำคัญ และผ้าทอฝีมือดี ปัจจุบันมีประตูเมืองหลักทั้งสี่ทิศคือ ทิศเหนือประตูช้างสี ทิศตะวันออกประตูท่าขาม ทิศใต้ประตูลี้ ทิศตะวันตกประตูมหาวัน มีกำแพงเมืองเก่าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือคือ ประตูท่านาง

## ภูมิศาสตร์
### อาณาเขต
ลำพูนมีพื้นที่ติดกับจังหวัดอื่น ๆ 3 จังหวัด ดังนี้
* ทิศเหนือ จรดอำเภอสารภี อำเภอสันกำแพง และอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่
* ทิศตะวันออก จรดอำเภอห้างฉัตร อำเภอสบปราบ และอำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง 
* ทิศใต้ จรดอำเภอเถิน อำเภอแม่พริก จังหวัดลำปาง และอำเภอสามเงา จังหวัดตาก 
* ทิศตะวันตก จรดอำเภอฮอด อำเภอจอมทอง อำเภอหางดง และอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่

### ที่ตั้ง
*จังหวัดลำพูน ตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร ตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 (สายเอเซีย) เป็นระยะทาง 689 กิโลเมตร ตามทางหลวงแผ่นดินสายพหลโยธิน เป็นระยะทาง 724 กิโลเมตร และตามทางรถไฟ 729 กิโลเมตร ตั้งอยู่ระหว่างเส้นรุ้งที่ 18 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 99 องศาตะวันออก อยู่ในกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบน อยู่ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่เพียง 22 ก.ม. เป็นพื้นที่ ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นศูนย์กลางความเจริญของภาคเหนือตอนบน และอนุภูมิภาค ลุ่มน้ำโขง หรือพื้นที่สี่เหลี่ยมเศรษฐกิจร่วมกับ จังหวัดเชียงใหม่
*จังหวัดลำพูนเป็นจังหวัดที่มีขนาดเล็กที่สุดของภาคเหนือมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 4,505.882 ตร.กม. หรือประมาณ 2,815,675 ไร่ หรือคิดเป็นร้อยละ 4.85 ของพื้นที่ ภาคเหนือตอนบน บริเวณที่กว้างที่สุดประมาณ 43 กม. และยาวจากเหนือจดใต้ 136 กม.
*ลักษณะภูมิอากาศ จังหวัดลำพูนตั้งอยู่ในภาคเหนือ ซึ่งตามตำแหน่งที่ตั้งอยู่ในเขตร้อนที่ค่อนไปทาง เขตอากาศอบอุ่น ในฤดูหนาวจึงมีอากาศเย็นค่อนข้างหนาว แต่เนื่องจากอยู่ลึกเข้าไปใน แผ่นดินห่างไกลจากทะเล จึงมีฤดูแล้งที่ยาวนานและอากาศจะร้อนถึงร้อนจัดในฤดูร้อน จังหวัดลำพูนมีสภาพภูมิอากาศแตกต่างกันอย่างเด่นชัด 3 ช่วงฤดู คือช่วงเดือนมีนาคม กับเมษายนมีอากาศร้อน ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม จะมีฝนตกชุกเป็นฤดูฝน และช่วงเดือนพฤศจิกายนถึง เดือนกุมภาพันธ์มีอากาศหนาวเย็นเป็นฤดูหนาว ซึ่งฤดูหนาวและฤดูร้อนนั้น เป็นช่วงฤดูแล้ง ที่มีระยะเวลาติดต่อกันประมาณ 6 เดือน ในช่วงฤดูฝนอีก 6 เดือน นั้น อากาศจะไม่ร้อนเท่ากับ ในฤดูร้อน และไม่หนาวเย็นเท่า ฤดูหนาว คือมีอุณหภูมิปานกลางอยู่ระหว่างสองฤดูดังกล่าว

### อุทยานแห่งชาติ
* อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล
* อุทยานแห่งชาติแม่ปิง

## สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
* **[[คำขวัญประจำจังหวัด]] :** พระธาตุเด่น พระรอดขลัง ลำไยดัง กระเทียมดี ประเพณีงาม จามเทวีศรีหริภุญไชย
* **[[ต้นไม้ประจำจังหวัด]] :** ต้นก้ามปูหรือจามจุรีแดง () 
* **[[ดอกไม้ประจำจังหวัด]] :** ดอกทองกวาว ()
* **[[สัตว์น้ำประจำจังหวัด]] :** อึ่งปากขวดหรืออึ่งเพ้า ()

## การเมืองการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
จังหวัดลำพูนแบ่งการปกครองแบ่งออกเป็น 8 อำเภอ 51 ตำบล 574 หมู่บ้าน ดังนี้

thumb|180px|แผนที่อำเภอในจังหวัดลำพูน

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
จังหวัดลำพูน มี เทสบาล 41 แห่ง แบ่งเป็น เทศบาลเมือง 1 แห่ง คือ เทศบาลเมืองลำพูน และมี เทศบาลตำบล 40 แห่ง ดังนี้

อำเภอเมืองลำพูน                                               

* **[[เทศบาลเมืองลำพูน]]** 
* **เทศบาลตำบลอุโมงค์** 
* **[[เทศบาลตำบลบ้านแป้น]]** 
* **เทศบาลตำบลริมปิง** 
* **เทศบาลตำบลเหมืองง่า** 
* **เทศบาลตำบลบ้านกลาง** 
* **เทศบาลตำบลเวียงยอง** 
* **เทศบาลตำบลมะเขือแจ้** 
* **เทศบาลตำบลหนองช้างคืน** 
* **เทศบาลตำบลประตูป่า** 
* **เทศบาลตำบลต้นธง** 
* **เทศบาลตำบลเหมืองจี้** 
* **[[เทศบาลตำบลท่าเชียงทอง]]** 
* **เทศบาลตำบลศรีบัวบาน** 
* **เทศบาลตำบลป่าสัก** 

อำเภอลี้

* **[[เทศบาลตำบลวังดิน]]** 
* **เทศบาลตำบลแม่ตืน** 
* **[[เทศบาลตำบลลี้]]** 
* **เทศบาลตำบลดงดำ** 
* **เทศบาลตำบลศรีวิชัย** 
* **[[เทศบาลตำบลก้อ]]** 
* **เทศบาลตำบลป่าไผ่** 

อำเภอแม่ทา

* **เทศบาลตำบลทาสบเส้า** 
* **เทศบาลตำบลทากาศ** 
* **เทศบาลตำบลทาสบชัย** 
* **เทศบาลตำบลทาปลาดุก** 
* **เทศบาลตำบลทากาศเหนือ** 
* **เทศบาลตำบลทาทุ่งหลวง**
* **เทศบาลตำบลทาขุมเงิน**

อำเภอป่าซาง

* **[[เทศบาลตำบลป่าซาง]]** 
* **[[เทศบาลตำบลม่วงน้อย]]** 
* **[[เทศบาลตำบลแม่แรง]]** 
* **[[เทศบาลตำบลมะกอก]]** 

อำเภอเวียงหนองล่อง

* **เทศบาลตำบลวังผาง** 
* **เทศบาลตำบลหนองล่อง** 
* **เทศบาลตำบลหนองยวง** 

อำเภอบ้านโฮ่ง

* **เทศบาลตำบลบ้านโฮ่ง** 
* **เทศบาลตำบลศรีเตี้ย** 

อำเภอทุ่งหัวช้าง

* **เทศบาลตำบลทุ่งหัวช้าง** 

อำเภอบ้านธิ

* **เทศบาลตำบลบ้านธิ** 

#### ผู้ว่าราชการจังหวัด

### การเมืองระดับชาติ

### การเมืองท้องถิ่น
องค์การบริหารส่วนจังหวัดลำพูน เป็นองค์กรที่ทำหน้าที่ในการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของจังหวัดลำพูน มีนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดมาจากการเลือกตั้งโดยตรง และมีสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกทั้งหมด 24 คน

ภายในพื้นที่ของจังหวัดลำพูนแบ่งออกเป็นเขตองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นระดับล่างหรือระดับพื้นฐานจำนวนทั้งหมด 57 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมือง 1 แห่ง, เทศบาลตำบล 39 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 17 แห่ง

#### นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด

#### สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด
สภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดประกอบด้วยสมาชิกจำนวน 24 คน

## ประชากร
### เชื้อชาติและภาษา
ไทยอง คือประชากรส่วนใหญ่ของจังหวัดลำพูน ตามมาด้วย ไทยวน (คนเมือง) ไทลื้อ ไทเขิน ไทใหญ่ และมอญ และประชากรส่วนหนึ่งของจังหวัดลำพูนเป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยงปกาเกอะญอ โดยเฉพาะหมู่บ้านพระบาทห้วยต้มหมู่บ้านเดียว มีประชากรของกะเหรี่ยงปกาเกอะญออาศัยพันกว่าหลังคาเรือน และเป็นหมู่บ้านต้นแบบ หมู่บ้านรักษาศีล 5

ภาษายองเป็นภาษาที่ใช้กันแพร่หลายในจังหวัดลำพูน คนในจังหวัดลำพูนมักจะพูดสำเนียงเมืองยอง เพราะชาวลำพูนส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากไทลื้อในรัฐฉานประเทศพม่าและสิบสองปันนาประเทศจีน จึงมีสำเนียงที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นแตกต่างจากคำเมืองของภาคเหนือ 

## สถานศึกษา
**อุดมศึกษา**
* มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน
* มหาวิทยาลัยธนบุรี ศูนย์ลำพูน
* มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง วิทยาเขตลำพูน
* มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ศูนย์หริภุญชัย จังหวัดลำพูน
* สถาบันการอาชีวศึกษาภาคเหนือ๑ วิทยาลัยเทคนิคลำพูน

**อาชีวศึกษา**
* วิทยาลัยเทคนิคลำพูน
*วิทยาลัยเทคโนโลยีหมู่บ้านครู ภาคเหนือ
* วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีลำพูน
* วิทยาลัยการอาชีพป่าซาง
* วิทยาลัยการอาชีพบ้านโฮ่ง
* วิทยาลัยเทคโนโลยีชรินรัตน์ลำพูน

**โรงเรียน**

## สถานที่สำคัญของจังหวัด

* วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวิหาร (พระอารามหลวงชั้นเอก ชนิด วรมหาวิหาร)
* วัดพระพุทธบาทตากผ้า (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิด สามัญ)
* พระบรมราชานุสาวรีย์พระนางจามเทวี
* วัดจามเทวี
* วัดพระธาตุดอยเวียง
* วัดพระยืน
* วัดช้างสี
* วัดรมณียาราม
* วัดพระพุทธบาทห้วยต้ม
* กู่พระอรหันต์ 24 กู่
* วัดประตูลี้
* วัดมหาวัน
* วัดพระคงฤๅษี
* วัดธงสัจจะ
* วัดสันป่ายางหลวง
* วัดสันป่ายางหน่อม
* วัดช้างรอง
* วัดไก่แก้ว
* กู่ช้าง - กู่ม้า
* วัดเจดีย์กู่เต้าจุฬามณี
* วัดต้นแก้ว
* พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติหริภุญไชย

* ดอยขะม้อ
* สะพานขาวทาชมภู
* วัดดอยติ อนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัย องค์ใหญ่ที่สุดในลำพูน
* อุโมงค์ขุนตาน เคยเป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในประเทศไทย
* อนุสาวรีย์สุเทวฤๅษี
* The Sun New Center สวนน้ำและสวนสนุก
* ถนนคนเดินจังหวัดลำพูน หน้าวัดพระธาตุหริภุญชัย ทุกวันศุกร์
* ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงพระบาทห้วยต้ม
* น้ำตกก้อ แก่งก้อ อุทยานแห่งชาติแม่ปิง
* สวนสายน้ำแร่
* หมู่บ้านแกะสลักบ้านทา
* หมู้บ้านกะเหรี่ยงพัฒนาห้วยหละ
* ถ้ำเอราวัณ
* ถ้ำหลวงผาเวียง
* ขัวมุงท่าสิงห์ และชุมชนเวียงยอง
* ดอยช้างป๋าแป่ ยอดดอยที่สุดที่ในจังหวัดลำพูน
* ศาลเจ้าพ่อขุนตาล
* ตลาดหนองดอก
* ตลาดเกษตรดอยแก้ว (กาดป่าเปา)
* อ่างเก็บน้ำแม่ตีบ
* ตลาดลำพูนจตุจักร

## วัฒนธรรมและประเพณี
* งานของดีศรีหริภุญชัย
* งานประเพณีสงกรานต์
* งานประเพณีสรงน้ำพระธาตุหริภุญชัย (แปดเป็ง)
* งานสลากย้อมเมืองหละปูน หนึ่งเดียวในโลก
* งานเทศกาลลำไย
* งานพระนางจามเทวี
* งานฤดูหนาวและกาชาด
* งานแห่แคร่หลวง ลอยกระทง อำเภอบ้านโฮ่ง
* งานแต่งสีอวดลาย ผ้าฝ้ายดอนหลวง อำเภอป่าซาง
* งานต้นกำเนิดไม้แกะสลัก และของดีอำเภอแม่ทา
* งานเทศกาลโคมแสนดวงที่เมืองลำพูน

### บุคคลที่มีชื่อเสียง
*ครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา
*ครูบาอภิชัยขาวปี ศิษย์เอกครูบาศรีวิชัยนักพัฒนานักปฏิบัติ
*ครูบาวงศ์ นักพัฒนานักปฏิบัติ
*พระสุพรหมยานเถร (พรหมา พฺรหฺมจกฺโก) พระนักปฏิบัติ
*พระพุทธพจนวราภรณ์ (จันทร์ กุสโล) พระราชาคณะเจ้าคณะรอง อดีตเจ้าคณะภาค๔-๕-๖-๗ (ธรรมยุต) อดีตเจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่
*หลวงปู่ครูบาผัด พระนักปฏิบัติ
*ภานุทัต อภิชนาธง ครูสอนศิลปินพื้นบ้านล้านนาและนักร้อง
*สุพจน์ จันทร์เจริญ นักร้อง นักแสดง
*ศตวรรษ ดุลยวิจิตร นักแสดง
*อาจารียา พรหมพฤกษ์ นักร้อง
*ภัทรากร ตั้งศุภกุล นักแสดง
*เคนี สไตลส์ นักแสดงภาพยนตร์ผู้ใหญ่ชาวอังกฤษ 
*วิทยา เลาหกุล อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทยและอดีตผู้ฝึกสอนทีมชาติไทย
*หัตฐพร สุวรรณ อดีตนักฟุตบอลทีมชาติไทย
*พรรษา มีสัตย์ธรรม อดีตผู้รักษาประตูทีมชาติไทย
*นพพร อินสีลอย (กิ่งซาง) นักมวย ครู
*สถาพร ริยะป่า (อู๋) ผู้ประกาศข่าวช่อง 8
*วีนัส นันทะชัย รองอันดับหนึ่ง Miss Thailand World 2014
*ณัฐธยาน์ ธนรณวัฒน์ นักกีฬาเหรียญทองมาราธอนกีฬาซีเกมส์ ครั้งที่ 28
*เอ็ดดี้ ตลาดแตก ศิลปินนักร้อง
*อินสนธ์ วงสาม ศิลปินแห่งชาติ
*ทวี นันทขว้าง ศิลปินแห่งชาติ
*เรวิญานันท์  ทาเกิด (เบญ) นักแสดง

## กีฬา

*สโมสรฟุตบอลลำพูน วอริเออร์ ชนะเลิศฟุตบอล ไทยลีก 2 ฤดูกาล 2564–65 

## อ้างอิง

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อวัดในจังหวัดลำพูน
* รายชื่อโรงเรียนในจังหวัดลำพูน
* รายชื่อห้างสรรพสินค้าในจังหวัดลำพูน

## แหล่งข้อมูลอื่น

* 
* 
* เจ้าเมืองลำพูน