อำเภอเชียงดาว

**เชียงดาว** () เป็นหนึ่งในอำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำปิงซึ่งเป็นแม่น้ำสายสำคัญของประเทศไทย และเป็นหนึ่งในสองของแม่น้ำที่บรรจบมาเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา และอำเภอเชียงดาวมีอายุในการจัดตั้งเป็นอำเภอครบ 100 ปี ในปี พ.ศ. 2551 (ตั้งเป็นอำเภออย่างเป็นทางการในวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2451)***' และในวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2564 [[ยูเนสโก]]ได้ประกาศตั้ง[[เครือข่ายพื้นที่สงวนชีวมณฑลโลก|พื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งใหม่ของโลก]] คือ [[ดอยหลวงเชียงดาว|พื้นที่สงวนชีวมณฑลดอยเชียงดาว]] นับเป็น[[พื้นที่สงวนชีวมณฑลโลกในประเทศไทย|พื้นที่สงวนชีวมณฑลลำดับที่ 5 ของประเทศไทย]] 
[[ไฟล์:Chiang Dao (11899663535).jpg|thumb|275x275px|นกในบริเวณ[[เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว]] แต่ทว่า[[ความหลากหลายทางชีวภาพ|ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต]]ของที่นี่แตกต่างไปโดยสิ้นเชิง โดยจะมี[[สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น]]อยู่เป็นจำนวนมาก และพืชพรรณที่หายากหลายชนิด อีกทั้งยังเป็นแหล่งอาศัยของ[[กวางผา]] [[สัตว์กีบคู่]]ประเภทเดียวกับ[[เลียงผา]] ที่พบเพียงไม่กี่แห่งเท่านั้นในประเทศไทย]]

== ที่ตั้งและอาณาเขต ==
อำเภอเชียงดาวมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้
* '''ทิศเหนือ''' ติดต่อกับ[[รัฐฉาน]] ([[ประเทศพม่า]]) และ[[อำเภอไชยปราการ]]
* '''ทิศตะวันออก''' ติดต่อกับอำเภอไชยปราการและ[[อำเภอพร้าว]]
* '''ทิศใต้''' ติดต่อกับ[[อำเภอแม่แตง]] 
* '''ทิศตะวันตก''' ติดต่อกับ[[อำเภอปาย]] ([[จังหวัดแม่ฮ่องสอน]]) และ[[อำเภอเวียงแหง]]
[[ไฟล์:ChiangDaoCave1.jpg|thumb|275x275px|[[วัดถ้ำเชียงดาว]] หรือ '''วัดบ้านถ้ำ''' ก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2310 ตั้งอยู่ในบริเวณเขาหลวงเชียงดาว หน้าถ้ำมีธารน้ำไหล มีน้ำไหลออกมาจากถ้ำตลอดปี]]
[[ไฟล์:วัดถ้ำผาปล่อง เชียงดาว.jpg|thumb|275x275px|วัดถ้ำผาปล่องตั้งอยู่บนยอดเขาสูงทางขึ้นโดยใช้บันได 510 ขั้นขึ้นไปจนถึงสำนักสงฆ์ เป็นสถานปฏิบัติธรรมอันเงียบสงบ]]
[[ไฟล์:ChiangDaoCave2.jpg|thumb|275x275px|ถ้ำเชียงดาว ภายในมีหินงอกหินย้อยที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติที่สวยงาม บางแห่งเป็นซอกหลืบ เมื่อฉายไฟ จะมีประกายระยิบระยับ สามารถจินตนาการเป็นรูปต่าง ๆ ได้มากมาย ]]
[[ไฟล์:ปลายยอด ณ ดอยหลวงเชียงดาว.jpg|thumb|275x275px|ยอดดอยหลวงเชียงดาว เป็นภูเขา[[หินปูน]]ที่สูงที่สุดในประเทศไทย มีความสูง 2,275 เมตร ]]
[[ไฟล์:Chiang Dao (23809224910).jpg|thumb|275x275px|ดอยเชียงดาว]]

==  ประวัติ ==
เดิมเมื่อครั้งนครเชียงใหม่ยังเป็นราชธานี ในเขตท้องที่อำเภอเชียงดาว เคยเป็นที่ตั้งของหัวเมืองน้อยใหญ่ ตามแนวชายแดนซึ่งขึ้นกับนครเชียงใหม่ คือ [[เทศบาลตำบลเมืองงาย|เมืองงาย]] [[อำเภอเวียงแหง|เมืองแหง]] เมืองคอง และ[[ตำบลเมืองนะ|เมืองนะ]] จะมีประชาชนที่อาศัยอยู่ตามแนวชายแดน คือ ชาวไทยส่วนใหญ่ ส่วนชาวพื้นเมืองจะอาศัยอยู่บริเวณเมืองคองและทางตอนใต้ของเมืองงายลงมา ต่อมาในปี พ.ศ. 2451 หัวเมืองเหล่านี้ได้ยกฐานะขึ้นเป็นอำเภอเชียงดาว มีเจ้าราชบุตร ณ เชียงใหม่ ดำรงตำแหน่งเป็นนายอำเภอคนแรกของอำเภอเชียงดาว  

อำเภอเชียงดาวเป็นอำเภอที่มีเมืองเก่าตั้งอยู่ในท้องที่หลายเมือง เท่าที่ทราบในปัจจุบันได้แก่ 1.เมืองเชียงดาว 2.เมืองงาย 3.เมืองนะ 4.เมืองคอง เมื่อ พ.ศ. 2525 เมืองเก่าทั้งสี่เมืองนี้ไม่ปรากฏหลักฐานอย่างชัดเจนว่าสร้างขึ้นในยุคสมัยใด แม้จะมีการกล่าวถึงในพงศาวดารบ้างก็เพียงแต่อ้างถึงเท่านั้น อ้างเพื่อประกอบเหตุการณ์จังหวัดเชียงใหม่บ้างประกอบเหตุการณ์สงครามระหว่างไทยกับพม่าใน[[สมัยกรุงศรีอยุธยา]]บ้างเท่านั้น ไม่มีรายละเอียดใด ๆ กล่าวถึงเมืองทั้งสี่นี้เลย การศึกษาเกี่ยวกับเมืองทั้งสี่เมืองนี้จึงต้องอาศัยค้าบอกกล่าวของผู้สูงอายุในรุ่นหลังประกอบกับเหตุการณ์ของเมืองเชียงใหม่ เหตุการณ์สงครามระหว่างไทย–พม่า จากซากเมืองเก่า ซากเจดีย์ร้าง แล้วประมาณเอา ความน่าจะเป็นว่าสร้างอยู่ในยุคใดสมัยใด 
* วันที่ 30 มิถุนายน 2450 เปลี่ยนแปลงเขต[[อำเภอฝาง|แขวงปิงเหนือ]]กับ[[อำเภอแม่แตง|แขวงแม่แตง]] [[มณฑลพายัพ]] โดยโอนพื้นที่กิ่งแขวงเชียงดาว แขวงปิงเหนือ มาขึ้นกับแขวงแม่แตง***' ตั้งเป็นกิ่งแขวงเชียงดาว อำเภอแม่แตง
*วันที่ 12 กรกฎาคม 2451 รวมกิ่งแขวงเชียงดาวและกิ่งแขวงเมืองแหง แขวงแม่แตง เป็น **อำเภอเชียงดาว**
*วันที่ 10 มิถุนายน 2490 ตั้งตำบลแม่นะ แยกออกจากตำบลเชียงดาว
* วันที่ 7 มกราคม 2500 จัดตั้งสุขาภิบาลเชียงดาว ในท้องที่หมู่ 4, 6 ตำบลเชียงดาว
* วันที่ 24 สิงหาคม 2516 จัดตั้งตำบลเชียงดาว (เฉพาะเขตสุขาภิบาลเชียงดาว) ตำบลเมืองนะ ตำบลเมืองงาย และตำบลแม่นะ เป็น สภาตำบลเชียงดาว สภาตำบลเมืองนะ สภาตำบลเมืองงาย และสภาตำบลแม่นะ 
* วันที่ 26 กรกฎาคม 2520 ตั้งตำบลเปียงหลวง แยกออกจากตำบลเมืองแหง
* วันที่ 16 สิงหาคม 2522 ตั้งตำบลปิงโค้ง แยกออกจากตำบลเมืองงาย
* วันที่ 5 พฤษภาคม 2524 แยกพื้นที่ตำบลเมืองแหง และตำบลเปียงหลวง อำเภอเชียงดาว มาตั้งเป็น **กิ่งอำเภอเวียงแหง**  และกำหนดให้ขึ้นการปกครองกับอำเภอเชียงดาว
* วันที่ 21 มิถุนายน 2526 ตั้งตำบลทุ่งข้าวพวง แยกออกจากตำบลเมืองงาย
* วันที่ 3 พฤศจิกายน 2536 ยกฐานะจากกิ่งอำเภอเวียงแหง อำเภอเชียงดาว เป็น **อำเภอเวียงแหง**
* วันที่ 3 ธันวาคม 2536 ตั้งตำบลแสนไห แยกออกจากตำบลเปียงหลวง
* วันที่ 7 ตุลาคม 2537 จัดตั้งสุขาภิบาลเมืองงาย ในท้องที่หมู่ 1–4, 9–10 ตำบลเมืองงาย
* วันที่ 30 มกราคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลเชียงดาว (เฉพาะเขตสุขาภิบาลเชียงดาว) สภาตำบลแม่นะ สภาตำบลปิงโค้ง สภาตำบลเมืองงาย (เฉพาะนอกเขตสุขาภิบาลเมืองงาย) สภาตำบลทุ่งข้าวพวง และสภาตำบลเมืองนะ เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงดาว องค์การบริหารส่วนตำบลแม่นะ องค์การบริหารส่วนตำบลปิงโค้ง องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองงาย องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งข้าวพวง และองค์การบริหารส่วนตำบลตำบลเมืองนะ
* วันที่ 25 ธันวาคม 2539 ยกฐานะจากสภาตำบลเมืองคอง เป็น องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองคอง
* วันที่ 25 พฤษภาคม 2542 ยกฐานะจากสุขาภิบาลเชียงดาว และสุขาภิบาลเมืองงาย เป็น เทศบาลตำบลเชียงดาว และเทศบาลตำบลเมืองงาย ตามลำดับ ด้วยผลของกฎหมาย
* วันที่ 15 กรกฎาคม 2551 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองนะ เป็น เทศบาลตำบลเมืองนะ
* วันที่ 18 กรกฎาคม 2551 เปลี่ยนแปลงชื่อองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองงาย อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ เป็นองค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุปู่ก่ำ และจัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุปู่ก่ำ เป็น เทศบาลตำบลพระธาตุปู่ก่ำ จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลปิงโค้ง เป็น เทศบาลตำบลปิงโค้ง จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งข้าวพวง เป็น เทศบาลตำบลทุ่งข้าวพวง
* วันที่ 24 สิงหาคม 2555 จัดตั้งองค์การบริหารส่วนตำบลแม่นะ เป็น เทศบาลตำบลแม่นะ
thumb|275x275px|ไบรโอไฟต์ที่ดอยหลวงเชียงดาว

## การแบ่งเขตการปกครอง
### การปกครองส่วนภูมิภาค
อำเภอเชียงดาวแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 7 ตำบล 83 หมู่บ้าน ได้แก่

### การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอเชียงดาวประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่
* **[[เทศบาลตำบลเชียงดาว]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงดาว เฉพาะบางส่วนของหมู่ที่ 4, 6–8, 13
* **[[เทศบาลตำบลเมืองงาย]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองงาย เฉพาะหมู่ที่ 2 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 3–4, 9–11
* **[[เทศบาลตำบลเมืองนะ]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองนะทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลพระธาตุปู่ก่ำ]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองงาย เฉพาะหมู่ที่ 5–8 และบางส่วนของหมู่ที่ 1, 3–4, 9–11
* **[[เทศบาลตำบลปิงโค้ง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปิงโค้งทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลทุ่งข้าวพวง]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งข้าวพวงทั้งตำบล
* **[[เทศบาลตำบลแม่นะ]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่นะทั้งตำบล
* **[[องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงดาว]]** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงดาว เฉพาะหมู่ที่ 1–3, 5, 9–12, 14–16 และบางส่วนของหมู่ที่ 4, 6–8, 13
* **องค์การบริหารส่วนตำบลเมืองคอง** ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเมืองคองทั้งตำบล

## พื้นที่สงวนชีวมณฑล
ดอยหลวงเชียงดาว ได้รับการประกาศให้เป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งใหม่ของโลกจากยูเนสโก (UNESCO) เมื่อวันที่ 15 กันยายน พ.ศ. 2564 ในการประชุมคณะกรรมการสภาประสานงานระหว่างชาติว่าด้วยโครงการด้านมนุษย์และชีวมณฑล (International Co-orinating Council on the Man and the Biosphere Programme: MAB-ICC) ครั้งที่ 33 ในระหว่างวันที่ 13-17 กันยายน พ.ศ. 2564 ณ เมืองอาบูจา ประเทศไนจีเรีย ซึ่งองค์การยูเนสโกมีกำหนดประกาศให้และพื้นที่สงวนชีวมณฑลดอยเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ เป็น 1 ใน 20 พื้นที่สงวนชีวมณฑลแห่งใหม่ของโลก

ดอยเชียงดาวมีคุณค่าสำคัญที่ควรค่าต่อการเป็นพื้นที่สงวนชีวมณฑล ได้แก่

* มีสังคมพืชกึ่งอัลไพน์ ที่เชื่อมโยงกับสังคมพืชในเทือกเขาหิมาลัย ทางตอนใต้ของจีน
* มีภูมิประเทศเขาหินปูนอันโดดเด่น
* มีภูมิปัญญาเหมืองฝาย ตัวอย่างกลไกการจ่ายแทนคุณระบบนิเวศ ในพื้นที่บ้านปางมะโอ พื้นที่แกนกลางที่ได้รับการดูแลโดยเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว มาเป็นเวลากว่า 40 ปี
* มีศักยภาพการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในพื้นที่ โดยมีการจัดการผลกระทบจากการท่องเที่ยวที่เข้มข้น โดยเฉพาะเส้นทางศึกษาธรรมชาติยอดดอยหลวงเชียงดาว
* มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม อาทิ วัฒนธรรมของชาวไทยใหญ่ ม้ง มูเซอ ลีซอ ปกากะญอ และวัฒนธรรมล้านนา ซึ่งแต่ละกลุ่มสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติ
ดอยเชียงดาว ถือเป็นพื้นที่ที่มีความพร้อมเอื้อต่อการวิจัยในพื้นที่ เนื่องจากมีสถานีวิจัยในพื้นที่ โดยเฉพาะด้านการอนุรักษ์สัตว์ป่า ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวมีประสบการณ์โดดเด่นในการจัดการพื้นที่คุ้มครองเพื่ออนุรักษ์สัตว์ป่า โดยเฉพาะความสำเร็จในการอนุรักษ์กวางผาในถิ่นที่อยู่ นอกจากนี้ ในพื้นที่ดอยเชียงดาวยังมีสถานีวิจัยต้นน้ำ และสถานีวิจัยเกษตรพื้นที่สูง

## อ้างอิง


ชเยีงดาว
หมวดหมู่:เชียง
หมวดหมู่:เขตแดนไทย–พม่า