เล่าเอี๋ยน

**เล่าเอี๋ยน**, **เล่าเอียง** หรือ **เล่าเอียน** (เสียชีวิต ค.ศ. 194) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า **หลิว เยียน** () ชื่อรอง **จฺวินหลาง** () เป็นขุนนางและขุนศึกชาวจีนในช่วงปลายยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออกของจีน เล่าเอี๋ยนยังเป็นเชื้อพระวงศ์ของราชวงศ์ฮั่นด้วย ช่วงเวลาโดยมากที่เล่าเอี๋ยนรับราชการดำรงตำแหน่งเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (ครอบคลุมพื้นที่ของมณฑลเสฉวนและนครฉงชิ่งในปัจจุบัน) ที่ซึ่งเล่าเอี๋ยนได้พัฒนาให้เป็นฐานอำนาจอิสระของตน อาณาเขตของเล่าเอี๋ยนได้ถูกส่งต่อไปยังเล่าเจี้ยงผู้เป็นบุตรชาย และท้ายที่สุดก็ถูกยึดครองโดยเล่าปี่ผู้ก่อตั้งรัฐจ๊กก๊กในยุคสามก๊ก

## ประวัติ
เล่าเอี๋ยนเป็นผู้เป็นสืบเชื้อสายของหลิว ยฺหวี (劉餘) ผู้เป็นหลังจงฮองหรืออ๋องกงแห่งฬ่อ (魯恭王 *หลู่กงหวาง*) ในช่วงต้นยุคราชวงศ์ฮั่น เนื่องจากตระกูลสาขาของตระกูลเล่า (劉 *หลิว*) ที่เล่าเอี๋ยนเป็นสมาชิกมีอำนาจมาก และเนื่องจากตัวเล่าเอี๋ยนเองพิสูจน์ตนเองได้ว่าเป็นรัฐบุรุษที่มีความสามารถ จึงได้เลื่อนตำแหน่งในราชสำนักอย่างรวดเร็ว แต่ในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 160 หลังการเสียชีวิตของจู้ เถียน (祝恬) ผู้เป็นอาจารย์ของเล่าเอี๋ยน เล่าเอี๋ยนจึงลาออกจากตำแหน่งเพื่อไปไว้ทุกข์ตามประเพณี ตำแหน่งสูงสุดที่เล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งคือเสนาบดีพิธีการ ( *ไท่ฉาง*) ซึ่งเป็นตำแหน่งที่รับผิดชอบด้านพระราชพิธีที่เกี่ยวข้องกับจักรพรรดิ ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ ราชสำนักกลายเป็นสถานที่ที่มีความอันตรายทางการเมือง เล่าเอี๋ยนจึงต้องการอยู่ให้ห่างไกลจากราชสำนัก ตอนแรกเล่าเอี๋ยนต้องการเป็นผู้ปกครองเมืองเกาจี (交趾 *เจียวจื่อ*) แต่ต่ง ฝู () ที่ปรึกษาของเล่าเอี๋ยนแนะนำให้ไปเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋ว (益州 *อี้โจว*) ซึ่งในเวลานั้นถือว่าเป็นมณฑลที่ล้าหลังและอยู่ห่างไกลของจักรวรรดิฮั่นจะเป็นการดีกว่า เล่าเอี๋ยนทำตามคำแนะนำแล้วนำกำลังทหารส่วนตัวไปรับตำแหน่งใหม่ในปี ค.ศ. 188

หลังเล่าเอี๋ยนมาถึงมณฑลเอ๊กจิ๋วก็เผชิญหน้ากับวิกฤตครั้งแรก หม่า เซียง () และเจ้า จือ () เริ่มก่อกบฏในภูมิภาคนั้นโดยอ้างตนเป็นส่วนหนึ่งของกบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนขอความร่วมมือจากตระกูลท้องถิ่นที่มีอิทธิพลในการระดมกำลังทหารเข้าปราบกบฏ

เมื่อเล่าเอี๋ยนควบคุมภูมิภาคได้อย่างมั่นคง ก็วางแผนจะตั้งตนเป็นอิสระจากราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น ขั้นแรกของแผนการคือการส่งเตียวฬ่อ (張魯 *จาง หลู่*) และจาง ซิว () ไปโจมตีของซู กู้ () ข้าราชการของราชวงศ์ฮั่นที่เมืองฮันต๋ง (漢中 *ฮั่นจง*) และเข้ายึดอาณาเขต เตียวฬ่อสังหารจาง ซิวแล้วจึงยึดกำลังทหารของจาง ซิวมาเป็นตน จากนั้นจึงสงหารซู กู้และยึดครองอาณาเขตของซู กู้เป็นผลสำเร็จ เตียวฬ่อก่อตั้งรัฐกันชนที่ตั้งตนเป็นอิสระระหว่างมณฑลเอ๊กจิ๋วของเล่าเอี๋ยนกับราชสำนักส่วนกลางของราชวงศ์ฮั่น

ขั้นต่อไปของเล่าเอี๋ยนในการควบคุมภูมิภาคตือการควบคุมอิทธิพลของตระกูลท้องถิ่นซึ่งมีทรัพย์สินและกำลังทหารส่วนตัวขนาดใหญ่ของตนเอง เล่าเอี๋ยนประหารชีวิตผู้นำของตระกูลมากกว่า 10 ตระกูล แต่เจี่ย หลง () ผู้นำตระกูลที่มีอิทธิพลตระกูลหนึ่งได้รวมกลุ่มกับตระกูลอื่น ๆ และก่อกบฏขึ้น แม้ว่ากำลังทหารของตระกูลต่าง ๆ มีความเข้มแข็ง แต่ในท้ายที่สุดทัพของเล่าเอี๋ยนก็เอาชนะได้ ภัยคุกคามต่อมามาจากชนเผ่าเกี๋ยง (羌 *เชียง*) ที่เข้าโจมตีอำเภอกิมก๊ก ( *เหมียนจู๋*) อันเป็นอำเภอเอกในอาณาเขตของเล่าเอี๋ยน แต่ทัพเล่าเอี๋ยนก็สามารถปกป้องอาณาเขตจากการทำลายล้างได้สำเร็จ

ราวเดือนเมษายน ค.ศ. 194 เมื่อลิฉุย (李傕 *หลี่ เจฺว๋*) และกุยกี (郭汜 *กัว ซื่อ*) ยึดครองนครเตียงอั๋น (長安 *ฉางอาน*) หลังการเสียชีวิตของตั๋งโต๊ะ (董卓 *ต่ง จั๋ว*) ในช่วงเวลานั้นบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนคือเลาเฉีย (劉範 *หลิว ฟ่าน*), หลิว ต้าน (劉誕) และเล่าเจี้ยง (劉璋 *หลิว จาง*) รับราชการในตำแหน่งต่าง ๆ อยู่ในนครเตียงอั๋น เล่าเอี๋ยนร่วพทัพของหันซุย (韓遂 *หาน ซุ่ย*) และม้าเท้ง (馬騰 *หม่า เถิง*) พยายามเข้าโจมตีและยึดนครหลวง โดยได้รับการสนับสนุนจากบุตรชาย 3 คนของเล่าเอี๋ยนในนครหลวง กำลังทหารเข้าโจมตีแต่พ่ายแพ้ ในช่วงที่มีการล่าถอยอย่างฉุกระหุก เลาเฉียและหลิว ต้านก็ถูกทัพลิฉุยจับตัวได้ขณะพยายามหนีออกจากเตียงอั๋น จากนั้นจึงถูกทรมานและถูกสังหาร ส่วนเล่าเจี้ยงสามารถหนีรอดมาได้อย่างหวุดหวิดและไปร่วมกับเล่าเอี๋ยนผู้บิดาที่ล่าถอยกลับไปมณฑลเอ๊กจิ๋ว

ในฤดูร้อนของปีเดียวกัน จวนของเล่าเอี๋ยนในอำเภอกิมก๊กถูกฟ้าผ่าและเกิดเพลิงไหม้ ทำให้เล่าเอี๋ยนต้องย้ายอำเภอใหม่ไปยังเซงโต๋ (成都 *เฉิงตู*) กล่าวกันว่าความโศกเศร้าจากการสูญเสียบุตรชาย 2 คนและความเครียดจากเหตุเพลิงไหม้ที่กิมก๊กทำให้เล่าเอี๋ยนป่วยเป็นโรคที่หลังซึ่งส่งผลทำให้เล่าเอี๋ยนเสียชีวิตในที่สุดในปีนั้น 

การเสียชีวิตของเล่าเอี๋ยนทำให้เล่าเจี้ยงบุตรชายคนที่ 4 และคนสุดท้อง ได้ปกครองมณฑลเอ๊กจิ๋ว

## ครอบครัว
* บรรพบุรุษ: หลิว ยฺหวี (劉餘) พระโอรสองค์ที่ 5 ของพระเจ้าฮั่นเกงเต้ (漢景帝 *ฮั่นจิ่งตี้*)
* บุตรชาย:
** เลาเฉีย ( *หลิว ฟ่าน*) รับราชการเป็นขุนพลราชองครักษ์ฝ่ายซ้าย (左中郎將 *จั่วจงหลางเจี้ยง*) ถูกลิฉุยสังหาร
** หลิว ต้าน () รับราชการเป็นเสมียนหลวงผู้เตรียมเอกสาร (書禦史 *ชู-ยฺวี่ฉื่อ*) ถูกลิฉุยสังหาร
** เล่ามอ ( *หลิว เม่า*) รับราชการเป็นนายกองพันแยก (別部司馬  *เปี๋ยปู้ซือหม่า*) เสียชีวิตด้วยอาการป่วยในช่วงระหว่างปลายปี ค.ศ. 208 ถึง ค.ศ. 214
** เล่าเจี้ยง ( *หลิว จาง*) สืบทอดตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลเอ๊กจิ๋วถัดจากเล่าเอี๋ยน เสียมณฑลเอ๊กจิ๋วให้เล่าปี่และเข้าร่วมกับเล่าปี่ ภายหลังสวามิภักดิ์ต่อซุนกวนและเสียชีวิตหลังแปรพักตร์ไม่นาน
* บุตรสะใภ้
** งอซี ( *อู๋ชื่อ*) ภรรยาของเล่ามอ สมรสกับเล่าปี่หลังการเสียชีวิตของสามี ภายหลังขึ้นเป็นจักรพรรดินีแห่งรัฐจ๊กก๊ก
** ผางชื่อ () ภรรยาของเลาเฉีย เป็นญาติกับบังยี่ (龐羲 *ผาง ซี*)
** เฟ่ยชื่อ () ภรรยาของเล่าเจี้ยง น้องสาวของอุยหวน (費觀 *เฟ่ย์ กวาน*)
** ชุยชื่อ () น้องสาวของซุยตำ (崔琰 *ชุย เหยี่ยน*)

## ในนวนิยาย''สามก๊ก''
ในนวนิยายอิงประวัติศาสตร์เรื่อง*[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*) ในคริสต์ศตวรรษที่ 14 เล่าเอี๋ยนเป็นเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว (幽州 *โยวโจว*) ในภาคเหนือของจีน ในช่วงเหตุการณ์กบฏโพกผ้าเหลือง เล่าเอี๋ยนได้พบกับเล่าปี่ซึ่งรวบรวมกำลังทหารอาสามาช่วยเล่าเอี๋ยนในการรบกับกบฏโพกผ้าเหลือง ใน*[[สามก๊กจี่]]* (三國志 *ซานกั๋วจื้อ*) ของตันซิ่ว (陳壽 *เฉิน โช่ว*) ไม่มีบันทึกว่าเล่าเอี๋ยนเคยดำรงตำแหน่งเจ้ามณฑลของมณฑลอิวจิ๋ว

## ดูเพิ่ม
* รายชื่อบุคคลในยุคสามก๊ก

## หมายเหตุ

## อ้างอิง

## บรรณานุกรม
* ตันซิ่ว (คริสต์ศตวรรษที่ 3). *[[สามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อ*).
* เผย์ ซงจือ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[อรรถาธิบายสามก๊กจี่]]* (*ซานกั๋วจื้อจู้*).
* ฟ่าน เย่ (คริสต์ศตวรรษที่ 5). *[[โฮ่วฮั่นชู]]*.
* ล่อกวนตง (คริสต์ศตวรรษที่ 14). *[[สามก๊ก]]* (*ซานกั๋วเหยี่ยนอี้*).

หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในคริสต์ศตวรรษที่ 2

หมวดหมู่:ข้าราชการในช่วงปลายราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:ขุนศึกในยุคราชวงศ์ฮั่น
หมวดหมู่:นักการเมืองในยุคราชวงศ์ฮั่นจากมณฑลหูเป่ย์