ถั่วมะแฮะ

**ถั่วมะแฮะ** เป็นพืชวงศ์ถั่ว เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดย่อม สามารถเจริญเติบโตข้ามปีได้ 2-3 ปี มีความสูง ตั้งแต่ 1-5 เมตร  สามารถเจริญเติบโตได้ดีในเขตร้อนกึ่งแห้งแล้งและพื้นที่ที่มีอุณหภูมิสูง ระดับความสูง 0 – 1,000 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลลาง เจริญเติบโตได้ดีที่สุดในดินร่วน ระดับความเป็นกรดด่าง 4.5-8.0 และไม่ทนต่อน้ำขัง
thumb|''Cajanus cajan'' (Linn.) Millsp.

## ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

### ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์
**ถิ่นกำเนิด**: รัฐอัสสัม เป็นรัฐทางตะวันออกเฉียงเหนือ ของสาธารณรัฐอินเดีย และทางตะวันตกของหิมาลัย

**การกระจายตัวตามประเทศต่าง ๆ:** อัฟกานิสถาน แองโกลา บาฮามาส บังกลาเทศ เบนิน โบลิเวีย บราซิล บุร์กินาฟาโซ บุรุนดี กัมพูชา แคเมอรูน เคปเวิร์ด สาธารณรัฐแอฟริกากลาง ชาด จีน โคลอมเบีย คอโมโรส สาธารณรัฐคองโก จิบูตี สาธารณรัฐโดมินิกัน เอกวาดอร์ เอริเทรีย เอธิโอเปีย เฟรนช์เกียนา กาบอง แกมเบีย กานา กินี กินี-บิสเซา เฮติ ฮอนดูรัส ไอวอรีโคสต์(โกตดิวัวร์) จาเมกา เคนยา ลาว ไลบีเรีย มาดากัสการ์ มาลาวี มาลายา(มาเลเซีย) มาลี มอริเชียส เม็กซิโก โมซัมบิก พม่า นามีเบีย เนปาล ไนเจอร์ ไนจีเรีย ปากีสถาน ปารากวัย เปรู ฟิลิปปินส์ รวันดา เรอูเนียง(ดินแดนฝรั่งเศส) ซาอุดีอาระเบีย เซเนกัล เซเชลส์ เซียร์ราลีโอน โซมาเลีย ศรีลังกา ซูดาน ซูรินาม สวาซิแลนด์ ทาจิกิสถาน แทนซาเนีย ไทย โตโก ตรินิแดดและโตเบโก เติร์กเมนิสถาน ยูกันดา อุซเบกิสถาน วานูอาตู เวเนซุเอลา เวียดนาม เยเมน แซมเบีย ซิมบับเว 

**การกระจายพันธุ์เข้าสู่ประเทศไทย**

ในปีพ.ศ.2526 ได้นำเมล็ดพันธุ์ถั่วมะแฮะจากสถาบันวิจัยพืชนานาชาติเขตร้อนกึ่งแห้งแล้ง(ICRISAT) ในประเทศอินเดีย และมหาวิทยาลัยควีนแลนด์ ประเทศออสเตรเลีย มาปลูกร่วมกับพันธุ์ที่มีอยู่ในประเทศไทยจำนวน 28 สายพันธุ์ เพื่อคัดเลือกและประเมินการปรับตัวในสภาพแวดล้อมประเทศไทย ปี พ.ศ.2527-2529 ทำการเปรียบเทียบพันธุ์ และทำการทดลองร่วมกับสถาบันวิจัยพืชนานาชาติเขตร้อนกึ่งแห้งแล้ง ที่ศูนย์วิจัยพืชไร่ขอนแก่น ปีพ.ศ.2539-2544 ทำการเปรียบเทียบและทดสอบพันธุ์ได้พันธุ์ถั่วมะแฮะที่มีคุณสมบัติดี

#### '''คุณสมบัติของพืชหรือคุณสมบัติทางเคมี'''

* **สารประกอบทางเคมี**

สารสำคัญที่พบ ได้แก่ pectin ซึ่งเป็นใยพืช ช่วยลดการดูดซึมน้ำตาลจากทางเดินอาหารเข้าสู่กระแสเลือด ทำให้น้ำตาลในเลือดลดลง, acoradiene, allantoin, α-amyrin, arabinitol, benzoic acid, butyrospermol, caffeic acid, cajaflavanone, cajasoflavone, cajaminose, cajanin, cajanol, cajanone, cajanus cajan lectin, cajanus cajan phyyoalexin 3, campesterol, para-coumaric acid, cycloartanol, 24-methylene, cycloartenol, cyclobranol, daidzein, daucosterol, erremophilene, erythritol, euphol, ferulic acid, flavone, iso: 2-5-7, trihydroxy: 7-O-β-D-glucoside, formononetin, galactinol, genistein, gentisic acid, glucitol, glycerol, α-guaiene, β-guaiene, n-hentriacontane, α-himachalene, hydrocyanic acid, inositol,myo, laccerol, lanosterol, 24-dihydro, 24-methylene, longistylin A, longistylin C, lupeol, mannitol, naringenin-4-7-dimethyl ether, parkeol, pinostrobin, protocatechuic acid, simiarenol, β-sitosterol, stigmasterol, stilbene, tannin, taraxerol, threitol, tirucallol, uronic acid, L-valine, vanillic acid,vitexin, wighteone,iso, xylitol, xylos 

* **ฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่พบ** 

ฤทธิ์ลดระดับน้ำตาลในเลือด ลดความดันโลหิต ลดคอเลสเตอรอล ลดไขมันในเลือด ต้านไวรัส ทำให้เกิดภาวะทุพโภชนาการ (เป็นภาวะซึ่งเกิดขึ้นจากการรับประทานอาหารไม่สมดุลกัน ทำให้เกิดความเป็นปกติทางโภชนาการต่าง ๆ) ยับยั้งการย่อยโปรตีน ยับยั้ง txpsin และ chymotrypsin   เมื่อปี ค.ศ.2008 ที่ประเทศจีน ได้ทำการศึกษาทดลองผลในการลดไขมันของถั่วมะแฮะ โดยพบว่าในถั่วมะแฮะมีสาร stibenes โดยใช้ทำการศึกษาทดลองในหนู (kunming mice) ใช้ระยะเวลาการทดลอง 4 สัปดาห์ แบ่งกลุ่มการทดลองออกเป็น 4 กลุ่ม โดยกลุ่มที่ 1 เป็นกลุ่มควบคุม, กลุ่มที่ 2 ให้สารสกัดถั่วมะแฮะ200 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน, กลุ่มที่ 2 ให้สารสกัดถั่วมะแฮะ 100 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน ส่วนกลุ่มที่ 4 ให้สาร simvastatin ผลการทดลองพบว่า หนูกลุ่มที่ 2 มีระดับคอเลสเตอรอลลดลง 31.4% ไตรกลีเซอไรด์ลดลง 22.7% โดยลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ P < 0.01 

* **คุณค่าทางโภชนาการ**

	เมล็ดถั่วมะแฮะ ต่อ 100 กรัม พลังงาน 343 กิโลแคลอรี 

* **สรรพคุณทางยา**

ถั่วมะแฮะ ได้รับการยกย่องว่ามีสรรพคุณทางยามาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในหลายภูมิภาค รวมถึงแอฟริกา อียิปต์ และเอเชีย ปัจจุบัน หลายประเทศใช้ส่วนต่าง ๆ ของพืชชนิดนี้เพื่อรักษาโรคต่าง ๆ ในฐานะแพทย์ทางเลือก 

**สาธารณรัฐคองโก:** ชาว Kongo, Lari, และ Dondo ใช้น้ำเลี้ยงจากใบถั่วมะแฮะเป็นยาหยอดตาเพื่อรักษาโรคลมชัก 

**ไนจีเรีย:** ใบของถั่วชนิดนี้ถูกใช้เป็นยารักษาโรคมาลาเรีย 
	
**อินเดีย:** ใช้ถั่วมะแฮะ รักษาโรคเบาหวาน, เนื้องอกในกระเพาะอาหาร และบาดแผล 

**โอมาน:** ใช้ในการรักษาโรคเรื้อรัง 
	
**จีน (แพทย์แผนจีน):** ใช้เพื่อบรรเทาอาการปวดและควบคุมพยาธิในลำไส้ 

**แอฟริกา:** เมล็ดของถั่วมะแฮะถูกใช้รักษาโรคตับอักเสบและโรคหัด 

* **การใช้ประโยชน์ด้านสมุนไพรในประเทศไทย**

#### '''การใช้ประโยชน์'''

* **อเมริกา**

สาธารณรัฐโดมินิกัน: มีเมนูข้าวผสมกับถั่วมะแฮะอ่อน เรียกว่า moro de guandules ซึ่งเป็นอาหารประจำเทศกาล นอกจากนี้ยังมีเมนู guandules guisados ซึ่งเป็นสตูว์รสเค็มที่ทำจากถั่ว มะแฮะ กะทิ และฟักทอง เสิร์ฟพร้อมข้าวขาว ชาวโดมินิกันให้ความสำคัญกับถั่วชนิดนี้มาก และนิยมบริโภคกันอย่างแพร่หลาย

จาเมกา: มักใช้ถั่วมะแฮะ แทนถั่วแดงในเมนูข้าวและถั่ว โดยเฉพาะในช่วงคริสต์มาส  

บาฮามาส: แตกต่างจากแคริบเบียนบางส่วน เพราะถั่วมะแฮะ ที่ใช้มักเป็นแบบแห้งและมีสีน้ำตาลอ่อน นำมาทำเป็นอาหารประจำชาติที่เรียกว่า “Peas ’n Rice” ซึ่งเป็นอาหารที่มีเนื้อสัมผัสเข้มข้นและหนักท้อง

* **อินเดีย**
	
ในประเทศอินเดีย ถั่วมะแฮะเป็นแหล่งโปรตีนสำคัญในอาหารมังสวิรัติของชาวอินเดีย โดยมักรับประทานคู่กับข้าวหรือโรตี ยังถูกนำมาใช้เป็นผักในอาหาร เช่น ส้มตำสไตล์อินเดีย (sambar)   มีการใช้ส่วนของใบถั่วมะแฮะเป็นอาหารนกและไก่ กิ่งและลำต้นสามารถทำฟืน, รั้ง, ตะกร้า และมุงหลังคาได้ 

* **ไทย**

	ถั่วมะแฮะนิยมนำมาทำเป็นปุ๋ยสด เพื่อปรับปรุงบำรุงดิน เพิ่มธาตุอาหารในดิน โดยสามารถตรึงไนโตรเจนได้เหมือนกับพืชวงศ์ถั่วทั่วไป สามารถอนุรักษ์ดินและน้ำ ช่วยลดการพังทลายของหน้าดินจากน้ำฝน ซึ่งถั่วแระสามารถเจริญเติบโตได้ดีทั้งที่ราบและที่ลาดชัน  นำมาประกอบอาหารพื้นบ้าน “แกงมะแฮะ” เมนูนี้มักจะทำกันมากในช่วงเทศกาลสงกรานต์ หรือช่วงเดือนมีนาคม – เมษายนของทุกปี เนื่องจากเป็นช่วงเวลาที่ถั่วแก่เต็มที่   หรือรับฝักแก่ต้มกินเหมือนถั่ว หรือกินฝักสดเป็นผัก  ฝักอ่อนนำมาเป็นผักเครื่องเคียง นอกจากนั้นยังมีการนำถั่วมะแฮะมาแปรรูปเป็นอาหาร เช่น ถั่วมะแฮะต้มน้ำตาล น้ำเต้าหู้ถั่วมะแฮะ ซึ่งจะให้โปรตีนสูง

##### '''การเพาะปลูกถั่วมะแฮะ'''

* **การเพาะปลูกทั่วโลก**
	
การผลิตถั่วมะแฮะ ทั่วโลกมีการประมาณการอยู่ที่ 4.49 ล้านตัน โดยประมาณ 63% ของการผลิตนี้มาจากประเทศอินเดีย พื้นที่เพาะปลูกถั่วมะแฮะ ทั่วโลกมีการประมาณการอยู่ที่ 5.4 ล้านเฮกตาร์ ซึ่งอินเดียคิดเป็น 72% ของพื้นที่เพาะปลูก หรือประมาณ 3.9 ล้านเฮกตาร์ แอฟริกาเป็นศูนย์กลางรองของความหลากหลายของพืชชนิดนี้ และในปัจจุบันมีส่วนช่วยในการผลิตถั่วมะแฮะ คิดเป็น 21% ของการผลิตทั่วโลก หรือประมาณ 1.05 ล้านตัน โดยประเทศผู้ผลิตหลักในแอฟริกา ได้แก่ มาลาวี, แทนซาเนีย, เคนยา, โมซัมบิก และยูกันดา

* **วิธีขยายพันธุ์ถั่วมะแฮะโดยใช้เมล็ด**

การขยายพันธุ์โดยเมล็ดนั้น สามาถปลูกได้ตั้งแต่กลางเดือน เมษายน-พฤษภาคม โดยระยะการปลูกระหว่างต้น 50 เซนติเมตร ระหว่างแถว 100 เซนติเมตร ปลูกหลุมละ 2-3 เมล็ด มีอัตราการใช้เมล็ด 5-6 กิโลกรัมต่อไร่ แลวจะเริ่มออกดอกเดือนตุลาคม-พฤศจิกายน หลังจากหยอดเมล็ด 7-10 วัน ทำการพรวนดิน เพื่อกำจัดวัชพืช เมื่ออายุได้ 30 วัน กรณีดินมีความสมบูรณ์ต่ำ - ต่ำมาก ให้ใส่ปุ๋ยเคมีเกรด 15-15-15 อัตรา 5-10 กิโลกรัมต่อไร่ และจะสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้เมื่ออายุประมาณ 180-270 วัน ได้น้ำหนักเมล็ด 300-400 กิโลกรัมต่อไร่ เมื่อฝักแก่ประมาณ 3 ใน 4 สามารถเก็บเกี่ยวโดยตัดกิ่งย่อยที่มีฝักแก่ทั้งหมด นำมากองเรียงผึ่งแดดให้แห้ง 2-3 แดดแล้วทำการคัดแยกเมล็ดออกจากฝัก เพื่อบรรจุกระสอบต่อไป โดยถั่วมะแฮะจะสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตเม็ดต่อเนื่อง 2-3 ปี พลังจากนั้นปลูกทดแทนในพื้นที่เดิมหรือปลูกเป็นพืชหมุนเวียนเพื่อบำรุงดิน 

* **การปลูกถั่วมะแฮะเป็นปุ๋ยสด**

กรมพัฒนาที่ดินแนะนำให้เกษตรกรปลูกถั่วมะแฮะเป็นปุ๋ยสดในนาข้าว โดยหว่านเมล็ดพันธุ์อัตรา 5-6 กิโลกรัม ต่อไร่ ก่อนปลูกข้าวประมาณกลางเดือนเมษายน-พฤษภาคม และไถกลบเป็นปุ๋ยพืชสดเมื่ออายุ 65-75 วัน ปล่อยน้ำเข้านาเพื่อหมักซากมะแฮะประมาณ 10-15 วัน ถั่วมะแฮะให้น้ำนักมวลชีวภาพ 2,000-2,500 กิโลกรัมต่อไร่ น้ำหนักแห้ง 400-700 กิโลกรัมต่อไร่ 

* **การปลูกแถบขวางความลาดเท**

เป็นการปลูกเพื่อป้องกันการชะล้างหน้าดินและปรับปรุงบำรุงดิน โดยมีการปลูกร่วมกับพืชไร่และไม้ผม ได้แก่ ข้าวไร่กับถั่วมะแฮะ หม่อนกับถั่วมะแฮะ และกาแฟร่วมกับถั่วมะแฮะ โดยปลูกเป็นหลุมๆละ 3 เมล็ด ระยะต้น 25 เซนติเมตร โดยใช้เมล็ด 2 กิโลกรัมต่อไร่
thumb|เมล็ดถั่วมะแฮะ
thumb|ใบ ดอก ฝักของถั่วมะแฮะ
thumb|ฝักของถั่วมะแฮะ

## อ้างอิง

หมวดหมู่:ถั่ว